Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 460 2922266 2847515 2026-08-05T08:36:30Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ James Rees (komediant) 2922266 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Uys_Krige_2.jpg|teks=Uys_Krige}} Die '''jaar 1987''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dit was die 87ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. [[Lêer:MTB cycling 2012 Olympics M cross-country RSA Burry Stander.jpg|duimnael|Burry Stander tydens die 2012 Olimpiese Somerspele.]] == Gebeure == * [[12 Januarie]] – [[Frank Quint]], [[Suid-Afrika]] se eerste bruin ambassadeur, begin sy ampstermyn in [[Nederland]]. * [[6 Maart]] – 193 mense aanboord van die [[Britse]] [[veerboot]] ''M/S Herald of Free Enterprise'' kom om toe dit omslaan terwyl dit die hawe van [[Zeebrugge]], [[België]] verlaat onderweg na [[Dover, Engeland|Dover]], [[Engeland]] oor die [[Engelse Kanaal]]. * [[19 April]] – ''[[The Simpsons]]'' word vir die eerste keer uitgesaai op ''The Tracey Ullman Show''. * [[11 Mei]] – [[Klaus Barbie]] word in [[Lyon]] vir oorlogsmisdade wat gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] gepleeg is, verhoor. * [[17 Mei]] – [[Iran-Irakse Oorlog]]: Die USS ''Stark'' (FFG-31) word getref deur 'n missiel van 'n [[Irak]]se Mirage-vliegtuig. Van die bemanning sterf 37 en 21 word gewond. * [[20 Mei]] – Vier polisiemanne sterf en talle mense word beseer nadat twee motorbomme buite die [[Johannesburg]]se Landdroshof ontplof het. * [[21 Mei]] – Die [[ANC]] ontken, net soos die [[PAC]], enige verantwoordelikheid vir die motorbomontploffings in Johannesburg. * [[22 Mei]]–[[20 Junie]] – Die [[Rugbywêreldbeker 1987|1ste Rugbywêreldbeker]] word in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] aangebied en deur [[All Blacks|Nieu-Seeland]] gewen. * [[22 Julie]] – Die eerste onderneming in swart besit, "Lebowa Bakkerye", word op die Johannesburgse Effektebeurs (JEB) genoteer. * [[30 Augustus]] – [[Stefka Kostadinova]] spring die wêreldrekordhoogte vir vroue van 2.09 meter in [[Rome]]. * [[31 Augustus]] – 62 mynwerkers sterf in 'n ontploffing in die Sint Helena-[[goud]]myn naby [[Welkom]] in die [[Vrystaat]]. * [[10 September]] – Begin van die [[Slag van Cuito Cuanavale]] in [[Angola]], die grootste veldslag in [[Afrika]] sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]]. * [[8 Oktober]]–[[8 November]] – Die [[Krieketwêreldbeker 1987|4de Krieketwêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Pakistan]] aangebied en deur [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] gewen. * [[5 November]] – [[Apartheid]]: [[Govan Mbeki]] word vrygelaat nadat hy 24 jaar op [[Robbeneiland]]gevangenis deurgebring het. Hy is voorheen lewenslange tronkstraf opgelê vir hoogverraad. * [[27 November]] – Die ''[[Suid-Afrikaanse Lugdiens Vlug 295|Helderberg]]'', 'n Boeing 747-makrostraler van die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]], stort naby die eiland [[Mauritius]] in die see nadat 'n brand in sy vragruim uitgebreek het. 159 passasiers en bemanningslede sterf in die ramp. * [[30 November]] – In die [[Transkei]] lei generaalmajoor [[Bantu Holomisa]], hoof van die Transkeise Weermag, 'n bloedlose staatsgreep teen die Transkeise regering van Eerste Minister [[Stella Sigcau]]. Hy vorm 'n militêre regering wat die tuisland onder hom regeer. * [[22 Desember]] – [[Robert Mugabe]] word President van [[Zimbabwe]], nadat hy sedert 1980 die [[Eerste Minister]] van Zimbabwe was. * [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]], [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]], die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] word deur die [[Wêreldrugby|Internasionale Rugbyvoetbalraad]] (IRVR; nou Wêreldrugby) genooi om aan die eerste rugbywêreldbekertoernooi deel te neem wat gepaard gaan met volle lidmaatskaap. == Geboortes == * [[6 Januarie]] – [[Bongani Khumalo]], Suid-Afrikaanse sokkerspeler, in Swaziland gebore. * [[8 Januarie]] – [[Cao Zhen]], Chinese professionele vroue[[tafeltennis]]speler. * [[11 Januarie]] – [[Armand Aucamp]], Suid-Afrikaanse [[akteur]]. * [[12 Januarie]] – [[Naya Rivera]], [[Amerikaanse]] [[aktrise]] († [[2020]]). * [[22 Februarie]] – [[Dewald Potgieter]], Suid-Afrikaanse [[rugby]]speler. * [[28 Februarie]] – [[Bongani Baloyi]], Suid-Afrikaanse [[politikus]]. * [[6 Maart]] – [[Bobby van Jaarsveld]], Afrikaanse sanger en akteur. * [[25 Maart]] – [[Rob Jetten]], Nederlandse politikus. * [[6 April]] – [[Diaan Lawrenson]], Suid-Afrikaanse aktrise, rol van ''Paula'' gespeel in [[7de Laan]]. * [[6 April]] – [[Jesse McCartney]], Amerikaanse sanger, liedjieskrywer, komponis, en akteur. * [[19 April]] – [[Maria Sharapova]], Russiese tennisster. * [[27 April]] – [[Johannes Radebe]], Suid-Afrikaanse danser en choreograaf. * [[29 April]] – [[Mark Stanley]], [[Engeland|Engelse]] akteur. * [[30 April]] – [[Rohit Sharma]], [[Indië|Indiese]] [[krieket]]speler. * [[2 Mei]] – [[Sexy Cora]], [[Duitsers|Duitse]] [[pornografiese aktrise]] († [[2011]]). * [[20 Junie]] – [[Itumeleng Khune]], Suid-Afrikaanse sokkerspeler, [[Bafana Bafana]] se doelwagter by die 2010-FIFA-wêreldbeker. * [[24 Junie]] – [[Lionel Messi]], Argentynse sokkerspeler, FIFA-wêreldbekerkampioen in 2022. * [[3 Julie]] – [[Sebastian Vettel]], [[Duitsers|Duitse]] [[Formule Een]]-renjaer, viermalige wêreldkampioen. * [[5 Julie]] – [[Irvette van Zyl]], Suid-Afrikaanse langafstandatleet en wêreldkampioen oor 50&nbsp;km. * [[8 Julie]] – [[Cintaine Schutte]], Suid-Afrikaanse aktrise en vervaardiger. * [[15 Julie]] – [[James Rees (komediant)|James Rees]], Australiese akteur en komediant. * [[17 Julie]] – [[Meghan Camarena]], Amerikaanse aktrise en regisseuse. * [[27 Julie]] – [[Thamsanqa Gabuza]], Suid-Afrikaanse [[sokker]]speler. * [[30 Julie]] – [[Georgia Chara]], Australiese aktrise. * [[19 Augustus]] – [[Nico Hülkenberg]], Duitse Formule Een-renjaer. * [[25 Augustus]] – [[Blake Lively]], Amerikaanse aktrise. * [[16 September]] – [[Burry Stander]], Suid-Afrikaanse [[bergfiets]]-kampioen en onder-23 Wêreldkampioen († [[2013]]). * [[24 September]] – [[Senzo Meyiwa]], Suid-Afrikaanse [[sokker]]speler, kaptein en doelwagter van [[Bafana-Bafana]] en [[Orlando Pirates]] († [[2014]]). * [[3 Oktober]] – [[Cleo von Adelsheim]], [[Duitsers|Duitse]] TV-[[aktrise]]. * [[17 Oktober]] – [[Andriëtte Norman]], Afrikaanse sangeres. * [[21 Oktober]] – [[Sophie Willan]], Britse aktrise, verteller, skrywer en komediant. * [[7 Desember]] – [[Aaron Carter]], Amerikaanse akteur, [[kletsrym]]er en sanger († [[2022]]). == Sterftes == * ''datum onbekend'' – [[Heiwee]] (skuilnaam van prof H.M. van der Westhuysen), Afrikaanse digter (* [[1904]]). * [[2 Februarie]] – [[Alistair Stuart MacLean]], Skotse skrywer van populêre rillers en avontuurverhale (* [[1922]]) * [[22 Februarie]] – [[Andy Warhol]], Amerikaanse kunstenaar (* [[1928]]). * [[9 Maart]] – [[Bertrand de Jouvenel]], [[Franse]] [[filosoof]], politieke ekonoom en [[futuris]] (* [[1903]]). * [[9 Maart]] – [[Bobby Locke]], Suid-Afrikaanse gholfspeler (* [[1917]]). * [[13 Maart]] – [[Bernhard Grzimek]], Duitse [[outeur]] en dierebeskermer (* [[1909]]). * [[11 April]] – [[Primo Levi]], Italiaans-Joodse chemikus, komponis en outeur (* [[1919]]). * [[10 Mei]] – [[Dalida]], Franse sangeres en aktrise (* [[1933]]). * [[10 Mei]] – [[Sita]], [[Afrikaans]]e [[skrywer]] van kinderverhale, jeugverhale, dramas en romans (* [[1898]]). * [[14 Mei]] – [[Rita Hayworth]], Amerikaanse rolprentaktrise en danseres (* [[1918]]). * [[22 Junie]] – [[Fred Astaire]], Amerikaanse danser, akteur (* [[1899]]). * [[10 Augustus]] – [[Uys Krige]], [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]] (* [[1910]]). * [[17 Augustus]] – [[Rudolf Hess]], [[Nazi]]-leier (* [[1894]]). * [[29 September]] – [[Henry Ford II]], president van die [[Ford Motormaatskappy]] (* [[1917]]). * [[3 Oktober]] – [[Jean Anouilh]], Franse dramaturg (* [[1910]]). * [[15 Oktober]] – [[Thomas Sankara]], rewolusionêre president van [[Burkina Faso]] vanaf 1983 tot 1987 (* [[1949]]). * [[1 Desember]] – [[Donn F. Eisele]], Amerikaanse kolonel, toetsvlieënier en [[ruimtevaarder]] (* [[1930]]). [[Kategorie:1987| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] fb58mqle82mhw1e35u4um438oq0a1d0 0 545 2922177 2901884 2026-08-04T20:20:38Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ W.A. Willemse 2922177 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Lothar_von_Trotha.jpg|teks=Lothar von Trotha, die Duitse bevelhebber in Suid-Wes}} Die '''jaar 1904''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 4de jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. [[Lêer:Paul Kruger.jpg|duimnael|240px|Paul Kruger sterf in Nederland.]] == Gebeure == * [[7 Januarie]] – Die noodsein CQD word aanvaar maar twee jaar later vervang met die SOS noodsein. * [[12 Januarie]] – Die [[Namibiese volksmoord 1904-1908|Herero-oorlog (1904-1908)]] breek in [[Duits-Suidwes-Afrika]] uit. Die [[Herero's]] kom in opstand teen Duitse koloniale oorheersing. Driekwart van die Hererobevolking word uitgewis en 'n groot aantal Duitsers verloor hul lewens. * [[12 Januarie]] – [[Henry Ford]] stel 'n nuwe spoedrekord vir motors op teen 91&nbsp;mpu of 146 km/h. * [[17 Januarie]] - Die laerliggende dele van [[Bloemfontein]] word na 'n hewige donderbui deur die Bloemspruit oorstroom. Sestig mense sterf en honderde is dakloos gelaat.<ref>{{cite journal|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=Desember 1991|title='n Geskiedenis van besondere Weergebebeurtenisse in Suid-Afrika: 1500-1990|url=|journal=CAELUM|pages=18}}</ref> * [[28 Januarie]] – Die ''[[Het Volk]]'' politieke party word in die [[Transvaalkolonie]] gestig. * [[8 Februarie]] – Die [[Russies-Japannese Oorlog]] begin na die verrassingsinval van die Japannese Magte op Port Arthur (Lushun). * [[4 Mei]] – Amerikaanse Weermag Ingenieurs begin werk aan die [[Panama-kanaal]]. * [[29 Junie]] – Twee naakte veenlyke, die [[Paar van Weerdinge]], word ontdek. * [[1 Julie]] – Die derde moderne [[Olimpiese Somerspele 1904|Olimpiese Somerspele]] open in [[St. Louis]], [[Verenigde State]]. * [[11 Augustus]] – Die [[Slag by Waterberg]] lei tot die [[volksmoord|volksslagting]] van die [[Namibiese volksmoord 1904-1908|Herero's]] in die [[Namibiese volksmoord 1904-1908|Opstand van die Herero's en Namas]]. * [[11 November]] – Die nuwe spoorlyn van [[Aliwal-Noord]] af na [[Lady Grey]] word oopgestel. * Frédéric Mistral, Frans-[[Oksitaans]]e digter, ontvang die [[Nobelprys vir Letterkunde]]. * Thompson stel die eerste model van die [[atoom]] voor, bekend as die pruimpoeding-model. * [[Henry James]] publiseer sy komplekse en intensiewe studie van die huwelik en owerspel, ''The Golden Bowl''. == Geboortes == * [[8 Januarie]] – [[Karl Brandt]], SS-generaal en oorlogsmisdadiger († [[1948]]). * [[18 Januarie]] – [[Cary Grant]], Britse [[akteur]] († [[1986]]). * [[22 Januarie]] – [[George Balanchine]], Russiese danser († [[1983]]). * [[24 Januarie]] – [[Breytie Breytenbach]], eerste hoofdirekteur van [[Truk]] († [[1984]]). * [[28 Februarie]] – [[Alfred Bohrmann]], 'n [[Duits]]e [[sterrekundige]] († [[2000]]). * [[4 Maart]] – [[Joseph Schmidt]], Joodse tenoor en akteur († [[1942]]). * [[6 Maart]] – [[Heiwee]] (skuilnaam van prof H.M. van der Westhuysen), Afrikaanse digter († [[1987]]). * [[3 April]] – [[Sally Rand]], Amerikaanse burleskdanser († [[1979]]). * [[6 April]] – [[Kurt Georg Kiesinger]], Duitse regsgeleerde, politikus en bondskanselier († [[1988]]). * [[14 April]] – [[John Gielgud]], Britse akteur († [[2000]]). * [[16 April]] – [[Fifi D'Orsay]], Amerikaanse aktrise († [[1983]]). * [[18 April]] – [[Pigmeat Markham]], Amerikaanse akteur en regisseur († [[1981]]). * [[22 April]] – [[Robert Oppenheimer]], Amerikaanse teoretiese fisikus († [[1967]]). * [[11 Mei]] – [[Salvador Dalí]], Spaanse [[surrealisme|surrealistiese]] skilder: ''[[The Persistence of Memory]]'' († [[1989]]). * [[13 Mei]] – [[W.A. Willemse]], hoogleraar in Sielkunde aan die Universiteit van Pretoria en vader van [[Marike de Klerk]], gewese vrou van president F.W. de Klerk († [[1945]]). * [[21 Mei]] – [[Robert Montgomery (akteur)|Robert Montgomery]], Amerikaanse akteur († [[1981]]). * [[2 Junie]] – [[Johnny Weismuller]], Amerikaanse swemmer en akteur – bekend vir sy rol as [[Tarzan]] († [[1984]]). * [[4 Junie]] – [[Thomas P Stratten]], Suid-Afrikaanse ingenieur († onbekend). * [[26 Junie]] – [[Peter Lorre]], Oostenryks-Amerikaanse akteur († [[1964]]). * [[5 Julie]] – [[Ernst Mayr]], Duitse bioloog († [[2005]]). * [[11 Julie]] – [[Anna Rothmann]], [[Afrikaanse skrywer]] en die dogter van [[M.E.R.]] († [[2000]]). * [[4 Augustus]] – [[Helen Kane]], Amerikaanse sangeres en aktrise († [[1966]]). * [[11 Augustus]] – [[P. de V. Pienaar]], Afrikaanse [[taalkundige]] en skrywer († [[1978]]). * [[13 Augustus]] – [[Charles "Buddy" Rogers]], Amerikaanse akteur, musikant († [[1999]]). * [[21 Augustus]] – [[Count Basie]], Amerikaanse musikant en komponis († [[1984]]). * [[20 September]] – [[P.J. Schoeman]], Afrikaanse skrywer († [[1988]]). * [[29 September]] – [[Greer Garson]], Engelse aktrise († [[1996]]). * [[5 Oktober]] – [[Joan Morice]], die eerste vrou om as 'n veearts in Suid-Afrika te kwalifiseer († [[1944]]). * [[11 November]] – [[P.K. le Roux]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1985]]). * [[31 Desember]] – [[Stefan Meiring Naudé]], bekroonde Suid-Afrikaanse fisikus († [[1985]]). == Sterftes == * [[9 Januarie]] – [[Alf Richards]], [[Suid-Afrika]] se derde [[Springbokkaptein]] (* [[1867]]). * [[8 Februarie]] – [[Stephanus Postma]], Suid-Afrikaanse teoloog en predikant (* [[1865]]). * [[1 Mei]] – [[Antonín Dvořák]], Tsjeggiese komponis (* [[1841]]). * [[10 Mei]] – [[Henry Morton Stanley]], Wallies-Amerikaanse ontdekkingsreisiger en joernalis (* [[1841]]). * [[3 Julie]] – [[Theodor Herzl]], Joods-Oostenrykse joernalis, uitgewer en stigter van die Sionisme (* [[1860]]) * [[14 Julie]] – [[Paul Kruger]], Transvaalse staatsman, President van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (* [[1825]]). * [[28 Augustus]] – [[Anne van Rooy]], stammoeder van die Van Rooy-familie in Suid-Afrika (* [[1834]]). * [[29 Augustus]] – [[Murat V]], 'n sultan van die [[Ottomaanse Ryk]] (* [[1840]]) * [[13 September]] – [[J.W. van der Rijst]], skrywer van die eerste handleiding vir [[Afrikaans]]e spraakkuns (* [[1828]]). * [[31 Oktober]] – [[Charles Murray]], NG Kerk predikant en vierde seun van ds. [[Andrew Murray sr.]] (* [[1833]]). * [[1 November]] – [[Willem Bok|Willem Eduard Bok]], Transvaalse staatsekretaris, na wie [[Boksburg]] vernoem is (* [[1846]]). * [[19 November]] – [[August Snieders]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[skrywer]] (* [[1825]]). == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:1904| ]] q8yazo56zwt2eme5lxp03t7610fvsbj 2922184 2922177 2026-08-04T20:28:22Z Aliwal2012 39067 2922184 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Lothar_von_Trotha.jpg|teks=Lothar von Trotha, die Duitse bevelhebber in Suid-Wes}} Die '''jaar 1904''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Vrydag]] begin het. Dit was die 4de jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. [[Lêer:Paul Kruger.jpg|duimnael|240px|Paul Kruger sterf in Nederland.]] == Gebeure == * [[7 Januarie]] – Die noodsein CQD word aanvaar maar twee jaar later vervang met die SOS noodsein. * [[12 Januarie]] – Die [[Namibiese volksmoord 1904-1908|Herero-oorlog (1904-1908)]] breek in [[Duits-Suidwes-Afrika]] uit. Die [[Herero's]] kom in opstand teen Duitse koloniale oorheersing. Driekwart van die Hererobevolking word uitgewis en 'n groot aantal Duitsers verloor hul lewens. * [[12 Januarie]] – [[Henry Ford]] stel 'n nuwe spoedrekord vir motors op teen 91&nbsp;mpu of 146 km/h. * [[17 Januarie]] - Die laerliggende dele van [[Bloemfontein]] word na 'n hewige donderbui deur die Bloemspruit oorstroom. Sestig mense sterf en honderde is dakloos gelaat.<ref>{{cite journal|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=Desember 1991|title='n Geskiedenis van besondere Weergebebeurtenisse in Suid-Afrika: 1500-1990|url=|journal=CAELUM|pages=18}}</ref> * [[28 Januarie]] – Die ''[[Het Volk]]'' politieke party word in die [[Transvaalkolonie]] gestig. * [[8 Februarie]] – Die [[Russies-Japannese Oorlog]] begin na die verrassingsinval van die Japannese Magte op Port Arthur (Lushun). * [[4 Mei]] – Amerikaanse Weermag-ingenieurs begin werk aan die konstruksie van die [[Panama-kanaal]]. * [[29 Junie]] – Twee naakte veenlyke, die [[Paar van Weerdinge]], word ontdek. * [[1 Julie]] – Die derde moderne [[Olimpiese Somerspele 1904|Olimpiese Somerspele]] open in [[St. Louis]], [[Verenigde State]]. * [[11 Augustus]] – Die [[Slag by Waterberg]] lei tot die [[volksmoord|volksslagting]] van die [[Namibiese volksmoord 1904-1908|Herero's]] in die [[Namibiese volksmoord 1904-1908|Opstand van die Herero's en Namas]]. * [[11 November]] – Die nuwe spoorlyn van [[Aliwal-Noord]] af na [[Lady Grey]] word oopgestel. * Frédéric Mistral, Frans-[[Oksitaans]]e digter, ontvang die [[Nobelprys vir Letterkunde]]. * Thompson stel die eerste model van die [[atoom]] voor, bekend as die pruimpoeding-model. * [[Henry James]] publiseer sy komplekse en intensiewe studie van die huwelik en owerspel, ''The Golden Bowl''. == Geboortes == * [[8 Januarie]] – [[Karl Brandt]], SS-generaal en oorlogsmisdadiger († [[1948]]). * [[18 Januarie]] – [[Cary Grant]], Britse [[akteur]] († [[1986]]). * [[22 Januarie]] – [[George Balanchine]], Russiese danser († [[1983]]). * [[24 Januarie]] – [[Breytie Breytenbach]], eerste hoofdirekteur van [[Truk]] († [[1984]]). * [[28 Februarie]] – [[Alfred Bohrmann]], 'n [[Duits]]e [[sterrekundige]] († [[2000]]). * [[4 Maart]] – [[Joseph Schmidt]], Joodse tenoor en akteur († [[1942]]). * [[6 Maart]] – [[Heiwee]] (skuilnaam van prof H.M. van der Westhuysen), [[Afrikaanse digter]] († [[1987]]). * [[3 April]] – [[Sally Rand]], Amerikaanse burleskdanser († [[1979]]). * [[6 April]] – [[Kurt Georg Kiesinger]], Duitse regsgeleerde, politikus en bondskanselier († [[1988]]). * [[14 April]] – [[John Gielgud]], Britse akteur († [[2000]]). * [[16 April]] – [[Fifi D'Orsay]], Amerikaanse aktrise († [[1983]]). * [[18 April]] – [[Pigmeat Markham]], Amerikaanse akteur en regisseur († [[1981]]). * [[22 April]] – [[Robert Oppenheimer]], Amerikaanse teoretiese fisikus († [[1967]]). * [[11 Mei]] – [[Salvador Dalí]], Spaanse [[surrealisme|surrealistiese]] skilder: ''[[The Persistence of Memory]]'' († [[1989]]). * [[13 Mei]] – [[W.A. Willemse]], hoogleraar in Sielkunde aan die Universiteit van Pretoria en vader van [[Marike de Klerk]], gewese vrou van president [[F.W. de Klerk]] († [[1945]]). * [[21 Mei]] – [[Robert Montgomery (akteur)|Robert Montgomery]], Amerikaanse akteur († [[1981]]). * [[2 Junie]] – [[Johnny Weismuller]], Amerikaanse swemmer en akteur – bekend vir sy rol as [[Tarzan]] († [[1984]]). * [[4 Junie]] – [[Thomas P Stratten]], Suid-Afrikaanse ingenieur († onbekend). * [[26 Junie]] – [[Peter Lorre]], Oostenryks-Amerikaanse akteur († [[1964]]). * [[5 Julie]] – [[Ernst Mayr]], Duitse bioloog († [[2005]]). * [[11 Julie]] – [[Anna Rothmann]], [[Afrikaanse skrywer]] en die dogter van [[M.E.R.]] († [[2000]]). * [[4 Augustus]] – [[Helen Kane]], Amerikaanse sangeres en aktrise († [[1966]]). * [[11 Augustus]] – [[P. de V. Pienaar]], Afrikaanse [[taalkundige]] en skrywer († [[1978]]). * [[13 Augustus]] – [[Charles "Buddy" Rogers]], Amerikaanse akteur, musikant († [[1999]]). * [[21 Augustus]] – [[Count Basie]], Amerikaanse musikant en komponis († [[1984]]). * [[20 September]] – [[P.J. Schoeman]], Afrikaanse skrywer († [[1988]]). * [[29 September]] – [[Greer Garson]], Engelse aktrise († [[1996]]). * [[5 Oktober]] – [[Joan Morice]], die eerste vrou om as 'n veearts in Suid-Afrika te kwalifiseer († [[1944]]). * [[11 November]] – [[P.K. le Roux]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1985]]). * [[31 Desember]] – [[Stefan Meiring Naudé]], bekroonde Suid-Afrikaanse fisikus († [[1985]]). == Sterftes == * [[9 Januarie]] – [[Alf Richards]], [[Suid-Afrika]] se derde [[Springbokkaptein]] (* [[1867]]). * [[8 Februarie]] – [[Stephanus Postma]], Suid-Afrikaanse teoloog en predikant (* [[1865]]). * [[1 Mei]] – [[Antonín Dvořák]], Tsjeggiese komponis (* [[1841]]). * [[10 Mei]] – [[Henry Morton Stanley]], Wallies-Amerikaanse ontdekkingsreisiger en joernalis (* [[1841]]). * [[3 Julie]] – [[Theodor Herzl]], Joods-Oostenrykse joernalis, uitgewer en stigter van die Sionisme (* [[1860]]) * [[14 Julie]] – [[Paul Kruger]], Transvaalse staatsman, President van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] (* [[1825]]). * [[28 Augustus]] – [[Anne van Rooy]], stammoeder van die Van Rooy-familie in Suid-Afrika (* [[1834]]). * [[29 Augustus]] – [[Murat V]], sultan van die [[Ottomaanse Ryk]] (* [[1840]]) * [[13 September]] – [[J.W. van der Rijst]], skrywer van die eerste handleiding vir [[Afrikaans]]e spraakkuns (* [[1828]]). * [[31 Oktober]] – [[Charles Murray]], NG Kerk predikant en vierde seun van ds. [[Andrew Murray sr.]] (* [[1833]]). * [[1 November]] – [[Willem Bok|Willem Eduard Bok]], Transvaalse staatsekretaris, na wie [[Boksburg]] vernoem is (* [[1846]]). * [[19 November]] – [[August Snieders]], [[Vlaminge|Vlaamse]] [[skrywer]] (* [[1825]]). == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:1904| ]] 30xu71usc8x5w0z8xfikcs5r2ckaq6q 0 2342 2922267 2918358 2026-08-05T08:37:50Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ James Rees (komediant) 2922267 wikitext text/x-wiki {{JulieKalender}} '''15 Julie''' is die 196ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (197ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 169 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1410]] – Die [[Slag van Tannenberg]] vind plaas. * [[1588]] – [[Pous Sixtus V]] stel Gian Francesco Mosorini, biskop van Brescia, aan as kardnaal. * [[1691]] – [[Pous Innocentius XII]] word gekroon deur kardinaal Urbano Saccetti. * [[1739]] – [[Pous Clemens XII]] stel Marcellino Corio, goewerneur van [[Rome]] aan as kardinaal. * [[1799]] – [[Frankryk|Franse]] soldate ontdek die [[Rosettasteen]] op die dorpie Rasjid in [[Egipte]] se [[Nyldelta]]. * [[1801]] – [[Pous Pius VII]] sluit ’n konkordaat met [[Napoleon Bonaparte]]. * [[1870]] – [[Manitoba]] word die vyfde [[Provinsies en gebiede van Kanada|provinsie]] van die [[Kanada|Kanadese Konfederasie]] en die [[Hudson's Bay Company]] oorhandig die [[Noordwestelike gebiede]] aan Kanada. * [[1913]] – Die Lötschberg-spoorlyn tussen die Kanton Bern en die Kanton Wallis oor die Lötschberg-bergmassief in [[Switserland]] word geopen * [[1916]] – Die [[Boeing]]-maatskappy word in [[Seattle]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], gestig. * [[1930]] – Die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] regering bestel 1 000 [[Spitfire]] [[vegvliegtuig|vegvliegtuie]]. * [[1954]] – Nooiensvlug van die [[Boeing 707]]. * [[1974]] – Aartsbiskop Makarios, die [[president]] van [[Siprus]], word in 'n [[staatsgreep]] tot 'n val gebring. * [[1995]] – [[Serwië|Serwiese]] magte dwing Moslems uit Srebrenica in wat die [[Verenigde Nasies]] as die grootste "[[etniese suiwering]]soperasie" sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] beskryf. * [[1997]] – Die [[Italië|Italiaanse]] modeontwerper [[Gianni Versace]] word voor sy huis in [[Miami]] doodgeskiet. * [[1999]] – Die [[Volksrepubliek China]] verklaar dat hy oor die nodige tegnologie beskik om 'n neutronbom te vervaardig. * [[2018]] – [[Frankryk]] wen die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|21ste Sokker-Wêreldbekertoernooi]] in [[Rusland]]. == Geboortes == * [[1606]] – [[Rembrandt van Rijn]], [[Nederland|Holland]]se skilder in [[Leiden]] († [[1669]]). * [[1863]] – [[Thomas Maskew Miller]], Suid-Afrikaanse boekhandelaar en uitgewer († [[1926]]). * [[1879]] – [[Ferdinand Postma]], eerste rektor van die [[PU vir CHO]] († [[1950]]). * [[1885]] – [[Tom Kennedy (akteur)|Tom Kennedy]], Amerikaanse akteur († [[1965]]). * [[1892]] – [[Walter Benjamin]], Duits-Joodse Marxistiese kultuurfilosoof. († [[1940]]). * [[1893]] – [[Enid Bennett]], Australiese aktrise († 1969). * [[1914]] – [[Howard Vernon]], Switsers-Franse akteur († 1996). * [[1917]] – [[Nur Muhammad Taraki]], Afghaanse joernalis en politikus († 1979). * [[1919]] – [[Iris Murdoch]], Engelse [[skrywer]] en [[filosoof]] († [[1999]]). * [[1920]] – [[Kathryn Adams Doty]], Amerikaanse akteur († [[2016]]). * [[1921]] – [[Jean Heywood]], Britse aktrise († [[2019]]). * [[1924]] – [[Bartho Smit]], Afrikaanse skrywer en dramaturg († [[1986]]). * [[1925]] – [[Philip Carey]], Amerikaanse akteur († 2009). * [[1927]] – [[Carmen Zapata]], Amerikaanse aktrise († 2014). * [[1930]] – [[Jacques Derrida]], Algeries-Franse filosoof en akademikus († 2004). * [[1931]] – [[Gene Louw]], Suid-Afrikaanse politikus († [[2015]]).<ref name="netwerk24">{{cite web |url=http://www.netwerk24.com/ZA/Tygerburger/Nuus/Gene-Louw-84-trap-diep-spore-20151020-2 |title=Gene Louw (84) trap diep spore |access-date=22 Mei 2017 |format=Webartikel |work=[[Netwerk24]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008075730/https://www.netwerk24.com/ZA/Tygerburger/Nuus/Gene-Louw-84-trap-diep-spore-20151020-2 |archive-date=8 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[1935]] – [[Ken Kercheval]], Amerikaanse akteur en regisseur († 2019). * [[1939]] – [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2015]]). * [[1943]] – [[Jocelyn Bell Burnell]], Noord-Ierse astrofisikus. * [[1945]] – [[Jan-Michael Vincent]], Amerikaanse akteur († 2019). * [[1946]] – [[Linda Ronstadt]], Amerikaanse sanger-liedjieskrywer en aktrise. * [[1946]] – [[Hassanal Bolkiah]], Sultan van Brunei. * [[1949]] – [[Carl Bildt]], Sweedse politikus en diplomaat. * [[1951]] – [[Jesse Ventura]], Amerikaanse stoeier, akteur en politikus. * [[1952]] – [[Celia Imrie]], Engelse aktrise. * [[1960]] – [[Willie Aames]], Amerikaanse akteur, skrywer, en regisseur. * [[1961]] – [[Lolita Davidovich]], Kanadese aktrise. * 1961 – [[Forest Whitaker]], Amerikaanse akteur. * [[1962]] – [[Ebrahim Rasool]], ANC-politikus en oud-premier van die Wes-Kaap. * [[1963]] – [[Terblanche Jordaan]], Afrikaanse predikant, skrywer en dramaturg. * [[1966]] – [[Irène Jacob]], Frans-Switserse aktrise. * [[1972]] – [[Scott Foley]], Amerikaanse akteur. * [[1973]] – [[Brian Austin Green]], Amerikaanse akteur. * [[1976]] – [[Diane Kruger]], Duitse aktrise en model. * 1976 – [[Gabriel Iglesias]], Meksikaans-Amerikaanse komediant. * [[1977]] – [[André Nel]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. * 1977 – [[Lana Parrilla]], Amerikaanse aktrise<ref>{{cite magazine|url=https://www.tvguide.com/celebrities/lana-parrilla/bio/161175/ |title=Lara Parrilla Biography| magazine=TVGuide.com| archivedate=7 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907184006/http://www.tvguide.com/celebrities/lana-parrilla/bio/161175/| url-status=dead}}</ref> * [[1979]] – [[Laura Benanti]], Amerikaanse aktrise en sanger. * [[1983]] – [[Cyril Descours]], Franse akteur. * [[1987]] – [[James Rees (komediant)|James Rees]], Australiese akteur en komediant. * [[1992]] – [[Wayde van Niekerk]], Suid-Afrikaanse [[atletiek|naelloper]]. == Sterftes == * [[1274]] – [[Bonaventura (Giovanni di Fidanza)]], [[Italië|Italiaanse]] fransiskaanse [[teoloog]] en [[filosoof]] (* [[1221]]). * [[1919]] – [[Emil Fischer]], Duitse chemikus en [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryswenner]] (* [[1852]]). * [[1932]] – [[C.J. Langenhoven]], Afrikaanse skrywer en politikus (* [[1873]]). * [[1959]] – [[Ernest Bloch]], Amerikaanse [[komponis]] van Switserse afkoms (* [[1880]]). * [[1951]] – [[Helena Lochner]], Afrikaanse skrywer (* [[1892]]). * [[2012]] – [[Celeste Holm]], Amerikaanse aktrise (* [[1917]]). * [[2017]] – [[Maryam Mirzakhani]], [[Iran]]se wiskundige (* [[1977]]). * [[2019]] – [[Marc Batchelor]], Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspeler (* [[1970]]). * [[2021]] – [[Peter R. de Vries]], Nederlandse ondersoekjoernalis en misdaadverslaggewer (* [[1956]]). * 2021 – [[Leon Kruger]], Afrikaanse akteur en dramaturg (* [[1972]]). * [[2026]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * ’n Fees in die naam van [[Sint Rosalia]] word gehou op die dag in Palermo. Op [[4 September]] word ’n verwante tradisie uitgevoer waarin mense kaalvoet van Palermo tot by Mount Pellegrino loop. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commonskat|15 July}} [[Kategorie:Julie]] sryu2dkn131hfio6n60kdq4vb0ntmeb 2922268 2922267 2026-08-05T08:39:35Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ 2922268 wikitext text/x-wiki {{JulieKalender}} '''15 Julie''' is die 196ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (197ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 169 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1410]] – Die [[Slag van Tannenberg]] vind plaas. * [[1588]] – [[Pous Sixtus V]] stel Gian Francesco Mosorini, biskop van Brescia, aan as kardnaal. * [[1691]] – [[Pous Innocentius XII]] word gekroon deur kardinaal Urbano Saccetti. * [[1739]] – [[Pous Clemens XII]] stel Marcellino Corio, goewerneur van [[Rome]] aan as kardinaal. * [[1799]] – [[Frankryk|Franse]] soldate ontdek die [[Rosettasteen]] op die dorpie Rasjid in [[Egipte]] se [[Nyldelta]]. * [[1801]] – [[Pous Pius VII]] sluit ’n konkordaat met [[Napoleon Bonaparte]]. * [[1870]] – [[Manitoba]] word die vyfde [[Provinsies en gebiede van Kanada|provinsie]] van die [[Kanada|Kanadese Konfederasie]] en die [[Hudson's Bay Company]] oorhandig die [[Noordwestelike gebiede]] aan Kanada. * [[1913]] – Die Lötschberg-spoorlyn tussen die Kanton Bern en die Kanton Wallis oor die Lötschberg-bergmassief in [[Switserland]] word geopen * [[1916]] – Die [[Boeing]]-maatskappy word in [[Seattle]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], gestig. * [[1930]] – Die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] regering bestel 1 000 [[Spitfire]] [[vegvliegtuig|vegvliegtuie]]. * [[1954]] – Nooiensvlug van die [[Boeing 707]]. * [[1974]] – Aartsbiskop Makarios, die [[president]] van [[Siprus]], word in 'n [[staatsgreep]] tot 'n val gebring. * [[1995]] – [[Serwië|Serwiese]] magte dwing Moslems uit Srebrenica in wat die [[Verenigde Nasies]] as die grootste "[[etniese suiwering]]soperasie" sedert die [[Tweede Wêreldoorlog]] beskryf. * [[1997]] – Die [[Italië|Italiaanse]] modeontwerper [[Gianni Versace]] word voor sy huis in [[Miami]] doodgeskiet. * [[1999]] – Die [[Volksrepubliek China]] verklaar dat hy oor die nodige tegnologie beskik om 'n neutronbom te vervaardig. * [[2018]] – [[Frankryk]] wen die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|21ste Sokker-Wêreldbekertoernooi]] in [[Rusland]]. == Geboortes == * [[1606]] – [[Rembrandt van Rijn]], [[Nederland|Holland]]se skilder in [[Leiden]] († [[1669]]). * [[1863]] – [[Thomas Maskew Miller]], Suid-Afrikaanse boekhandelaar en uitgewer († [[1926]]). * [[1879]] – [[Ferdinand Postma]], eerste rektor van die [[PU vir CHO]] († [[1950]]). * [[1885]] – [[Tom Kennedy (akteur)|Tom Kennedy]], Amerikaanse akteur († [[1965]]). * [[1892]] – [[Walter Benjamin]], Duits-Joodse Marxistiese kultuurfilosoof. († [[1940]]). * [[1893]] – [[Enid Bennett]], Australiese aktrise († 1969). * [[1914]] – [[Howard Vernon]], Switsers-Franse akteur († 1996). * [[1917]] – [[Nur Muhammad Taraki]], Afghaanse joernalis en politikus († 1979). * [[1919]] – [[Iris Murdoch]], Engelse [[skrywer]] en [[filosoof]] († [[1999]]). * [[1920]] – [[Kathryn Adams Doty]], Amerikaanse akteur († [[2016]]). * [[1921]] – [[Jean Heywood]], Britse aktrise († [[2019]]). * [[1924]] – [[Bartho Smit]], Afrikaanse skrywer en dramaturg († [[1986]]). * [[1925]] – [[Philip Carey]], Amerikaanse akteur († 2009). * [[1927]] – [[Carmen Zapata]], Amerikaanse aktrise († 2014). * [[1930]] – [[Jacques Derrida]], Algeries-Franse filosoof en akademikus († 2004). * [[1931]] – [[Gene Louw]], Suid-Afrikaanse politikus († [[2015]]).<ref name="netwerk24">{{cite web |url=http://www.netwerk24.com/ZA/Tygerburger/Nuus/Gene-Louw-84-trap-diep-spore-20151020-2 |title=Gene Louw (84) trap diep spore |access-date=22 Mei 2017 |format=Webartikel |work=[[Netwerk24]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008075730/https://www.netwerk24.com/ZA/Tygerburger/Nuus/Gene-Louw-84-trap-diep-spore-20151020-2 |archive-date=8 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * [[1935]] – [[Ken Kercheval]], Amerikaanse akteur en regisseur († 2019). * [[1939]] – [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]], Suid-Afrikaanse skrywer († [[2015]]). * [[1943]] – [[Jocelyn Bell Burnell]], Noord-Ierse astrofisikus. * [[1945]] – [[Jan-Michael Vincent]], Amerikaanse akteur († 2019). * [[1946]] – [[Linda Ronstadt]], Amerikaanse sanger-liedjieskrywer en aktrise. * [[1946]] – [[Hassanal Bolkiah]], Sultan van Brunei. * [[1949]] – [[Carl Bildt]], Sweedse politikus en diplomaat. * [[1951]] – [[Jesse Ventura]], Amerikaanse stoeier, akteur en politikus. * [[1952]] – [[Celia Imrie]], Engelse aktrise. * [[1960]] – [[Willie Aames]], Amerikaanse akteur, skrywer, en regisseur. * [[1961]] – [[Lolita Davidovich]], Kanadese aktrise. * 1961 – [[Forest Whitaker]], Amerikaanse akteur. * [[1962]] – [[Ebrahim Rasool]], ANC-politikus en oud-premier van die Wes-Kaap. * [[1963]] – [[Terblanche Jordaan]], Afrikaanse predikant, skrywer en dramaturg. * [[1966]] – [[Irène Jacob]], Frans-Switserse aktrise. * [[1972]] – [[Scott Foley]], Amerikaanse akteur. * [[1973]] – [[Brian Austin Green]], Amerikaanse akteur. * [[1976]] – [[Diane Kruger]], Duitse aktrise en model. * 1976 – [[Gabriel Iglesias]], Meksikaans-Amerikaanse komediant. <!-- * [[1977]] – [[André Nel]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. ROOI skakel--> * 1977 – [[Lana Parrilla]], Amerikaanse aktrise<ref>{{cite magazine|url=https://www.tvguide.com/celebrities/lana-parrilla/bio/161175/ |title=Lara Parrilla Biography| magazine=TVGuide.com| archivedate=7 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150907184006/http://www.tvguide.com/celebrities/lana-parrilla/bio/161175/| url-status=dead}}</ref> * [[1979]] – [[Laura Benanti]], Amerikaanse aktrise en sanger. * [[1983]] – [[Cyril Descours]], Franse akteur. * [[1987]] – [[James Rees (komediant)|James Rees]], Australiese akteur en komediant. * [[1992]] – [[Wayde van Niekerk]], Suid-Afrikaanse [[atletiek|naelloper]]. == Sterftes == * [[1274]] – [[Bonaventura (Giovanni di Fidanza)]], [[Italië|Italiaanse]] fransiskaanse [[teoloog]] en [[filosoof]] (* [[1221]]). * [[1919]] – [[Emil Fischer]], Duitse chemikus en [[Nobelprys vir Chemie|Nobelpryswenner]] (* [[1852]]). * [[1932]] – [[C.J. Langenhoven]], Afrikaanse skrywer en politikus (* [[1873]]). * [[1959]] – [[Ernest Bloch]], Amerikaanse [[komponis]] van Switserse afkoms (* [[1880]]). * [[1951]] – [[Helena Lochner]], Afrikaanse skrywer (* [[1892]]). * [[2012]] – [[Celeste Holm]], Amerikaanse aktrise (* [[1917]]). * [[2017]] – [[Maryam Mirzakhani]], [[Iran]]se wiskundige (* [[1977]]). * [[2019]] – [[Marc Batchelor]], Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspeler (* [[1970]]). * [[2021]] – [[Peter R. de Vries]], Nederlandse ondersoekjoernalis en misdaadverslaggewer (* [[1956]]). * 2021 – [[Leon Kruger]], Afrikaanse akteur en dramaturg (* [[1972]]). * [[2026]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * ’n Fees in die naam van [[Sint Rosalia]] word gehou op die dag in Palermo. Op [[4 September]] word ’n verwante tradisie uitgevoer waarin mense kaalvoet van Palermo tot by Mount Pellegrino loop. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commonskat|15 July}} [[Kategorie:Julie]] 92zt7foy1rl2idd9nl42yp1fs8a8zrh 0 2363 2922009 2887413 2026-08-04T18:19:53Z ~2026-43151-52 212204 /* Sterftes */ 2922009 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''5 Augustus''' is die 217de dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (218de in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 148 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1087]] – Pouslike troepe, gestuur deur [[Pous Victor III]] verower El Mahadia in Oos-Tunesië. * [[1305]] – [[William Wallace]], leier van die [[Skotland|Skotse]] weerstand teen [[Engeland]], word gevangene geneem naby [[Glasgow]] en na [[Londen]] vervoer vir verhoor en teregstelling. * [[1523]] – [[Pous Adrianus VI]] word dodelik siek. * [[1669]] – [[Pous Clemens IX]] stel twee nuwe kardinale aan waaronder Emmanuel Théodose de la Tour d'Auvergne de Bouillon. * [[1858]] – Cyrus West Field en sy kollegas voltooi die eerste transatlantiese telegraafkabel. * [[1884]] – Stigting van die [[Nieuwe Republiek]] met [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]] as die hoofstad. * [[1914]] – Die eerste elektriese verkeerslig word in [[Cleveland, Ohio|Cleveland]], [[Ohio]] geïnstalleer. * [[1960]] – [[Burkina Faso]] word van [[Frankryk]] onafhanklik. * [[1962]] – [[Marilyn Monroe]] word dood in haar [[bed]] aangetref met 'n leë botteltjie slaappille aan haar sy. * [[1966]] - [[Augrabies- Nasionale Park]] word geproklameer. * [[1973]] – Arabiese gewapende mans brand los op 'n stampvol vertreksaal by die [[Athene Internasionale Lughawe]] in [[Griekeland]] met drie sterfgevalle en 55 beserings tot gevolg. * [[1983]] – Lede van die [[Ierse Republikeinse Leër]] word tot gesamentlik tot meer as 4&nbsp;000 jaar gevangenisstraf gevonnis na een van [[Noord-Ierland]] se grootste massa-verhore. * 1983 – Die [[olietenkskip]] [[Castillo de Bellver (skip)|''Castillo de Bellver'']] slaan aan die brand en veroorsaak 'n groot oliebesoedelingsramp aan die Suid-Afrikaanse [[Weskus]]. * [[2013]] – ''Radio Rippel'' se naam verander na [[Groot FM]]. == Geboortes == * [[1681]] – [[Vitus Bering]], Deense ontdekkingsreisiger († [[1741]]). * [[1753]] – [[Laurynas Gucevičius]], [[Litaue|Litause]] argitek († [[1798]]) * [[1802]] – [[Niels Henrik Abel]], Noorweegse wiskundige († [[1829]]). * [[1827]] – [[Deodoro da Fonseca]], Brasiliaanse veldmaarskalk en politikus, 1ste President van [[Brasilië]] († [[1892]]). * [[1850]] – [[Guy de Maupassant]], Franse skrywer en digter († [[1893]]). * [[1860]] – [[Louis Wain]], Engelse skilder wat veral bekend is vir sy skilderye van vermenslikte katte en katjies († [[1939]]). * [[1870]] – [[Edward Alexander Newell Arber]], Engelse [[plantkundige]] en [[paleontoloog]] († [[1918]]). * [[1887]] – [[Reginald Owen]], Engels-Amerikaanse akteur en sanger († [[1972]]). * [[1906]] – [[Joan Hickson]], Amerikaanse aktrise († [[1998]]). * 1906 – [[John Huston]], Amerikaanse akteur, regisseur en skrywer († [[1987]]). * [[1914]] – [[Parley Baer]], Amerikaanse akteur († [[2002]]). * [[1918]] – [[Tom Drake]], Amerikaanse akteur en sanger († [[1982]]). * [[1921]] – Ds. [[Pieter du Toit]], predikant van die [[NG gemeente Drieankerbaai]] († [[1989]]). * 1921 – [[Terry Becker]], Amerikaanse akteur, regisseur en vervaardiger († [[2014]]). * [[1924]] – [[Sarel Hayward]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1999]]). * [[1930]] – [[Neil Armstrong]], Amerikaanse ruimtevaarder († [[2012]]). * 1930 – [[Damita Jo DeBlanc]], Amerikaanse komediant, aktrise en sangeres († [[1998]]). * [[1932]] – [[Ja'Net DuBois]], Amerikaanse aktrise († [[2020]]). * [[1934]] – [[Cammie King]], Amerikaanse aktrise († [[2010]]). * [[1936]] – [[John Saxon]], Amerikaanse akteur († 2020). * [[1946]] – [[Loni Anderson]], Amerikaanse aktrise († [[2025]]). * 1946 – [[Erika Slezak]], Amerikaanse aktrise. * [[1947]] – [[Angus Buchan]], Zambiesgebore Suid-Afrikaanse evangelis. * [[1952]] – [[Hun Sen]] Kambodjaanse politikus, sedert 1985 premier van Kambodja. * [[1956]] – [[Maureen McCormick]], Amerikaanse aktrise en rolprentvervaardiger. * [[1957]] – [[Faith Prince]], Amerikaanse aktrise en sangeres. * [[1961]] – [[Janet McTeer]], Engelse aktrise. * [[1964]] – [[Annesu de Vos]], Suid-Afrikaansgebore Kanadese skryfster. * [[1966]] – [[Jonathan Silverman]], Amerikaanse akteur en vervaardiger. * [[1968]] – [[Marine Le Pen]] (Marion Anne Perrine Le Pen), advokaat en Franse politikus. * [[1972]] – [[Darren Shahlavi]], Engels-Amerikaanse akteur († [[2015]]). * [[1977]] – [[Pieter Heerma]], Nederlandse politikus. * [[1991]] – [[Esteban Gutiérrez]], [[Meksiko|Meksikaanse]] F1-motorrenjaer. * [[1997]] – [[Olivia Holt]], Amerikaanse aktrise en sanger. * [[1998]] – [[Mimi Keene]], Engelse aktrise. == Sterftes == * [[1895]] – [[Friedrich Engels]], Duitse filosoof -(* [[1820]]). * [[1907]] – [[Gentil Theodoor Antheunis]], Vlaamse digter (* [[1840]]). * [[1946]] – [[Wilhelm Marx]], Duitse politikus en rykskanselier (* [[1863]]). * [[1955]] – [[Carmen Miranda]], Brasiliaanse sangeres (* [[1909]]). * [[1962]] – [[Marilyn Monroe]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). * [[1970]] – [[Wollie Bronkhorst]], SA argitek van kerkgeboue, sendinghospitale, weeshuise en ouetehuise (* [[1901]]). * [[1976]] – [[Adriaan Roland Holst]], [[Nederlands]]e [[digter]] (* [[1888]]). * [[1984]] – [[Richard Burton]], Britse akteur (* [[1925]]). * [[2000]] – [[Alec Guinness]], Engelse akteur (* [[1914]]) * [[2011]] – [[Francesco Quinn]], Italiaans-Amerikaanse akteur (* [[1963]]). * [[2014]] – [[Marilyn Burns]], Amerikaanse aktrise (* [[1949]]). * [[2018]] – [[Charlotte Rae]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). * [[2019]] – [[Toni Morrison]], Amerikaanse romanskryfster (* [[1931]]). * [[2022]] – [[Werner Nel], Suid-Afrikaans bariton (* [[1941]]). * [[2023]] – [[Mark Margolis]], Amerikaanse akteur (* [[1939]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == *Feesdag van [[Pous Anterus]] in die [[Ortodokse Kerk]]. *Feesdag van [[Pous Fabianus]] in die Ortodokse Kerk. * [[Onafhanklikheidsdag]] in '''[[Burkina Faso]]''' ([[1960]]). {{commonskat|5 August}} [[Kategorie:Augustus]] ik4suvb5575eartsl1qs9i7k595dv5c 2922010 2922009 2026-08-04T18:20:09Z ~2026-43151-52 212204 /* Sterftes */ 2922010 wikitext text/x-wiki {{AugustusKalender}} '''5 Augustus''' is die 217de dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (218de in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 148 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[1087]] – Pouslike troepe, gestuur deur [[Pous Victor III]] verower El Mahadia in Oos-Tunesië. * [[1305]] – [[William Wallace]], leier van die [[Skotland|Skotse]] weerstand teen [[Engeland]], word gevangene geneem naby [[Glasgow]] en na [[Londen]] vervoer vir verhoor en teregstelling. * [[1523]] – [[Pous Adrianus VI]] word dodelik siek. * [[1669]] – [[Pous Clemens IX]] stel twee nuwe kardinale aan waaronder Emmanuel Théodose de la Tour d'Auvergne de Bouillon. * [[1858]] – Cyrus West Field en sy kollegas voltooi die eerste transatlantiese telegraafkabel. * [[1884]] – Stigting van die [[Nieuwe Republiek]] met [[Vryheid, KwaZulu-Natal|Vryheid]] as die hoofstad. * [[1914]] – Die eerste elektriese verkeerslig word in [[Cleveland, Ohio|Cleveland]], [[Ohio]] geïnstalleer. * [[1960]] – [[Burkina Faso]] word van [[Frankryk]] onafhanklik. * [[1962]] – [[Marilyn Monroe]] word dood in haar [[bed]] aangetref met 'n leë botteltjie slaappille aan haar sy. * [[1966]] - [[Augrabies- Nasionale Park]] word geproklameer. * [[1973]] – Arabiese gewapende mans brand los op 'n stampvol vertreksaal by die [[Athene Internasionale Lughawe]] in [[Griekeland]] met drie sterfgevalle en 55 beserings tot gevolg. * [[1983]] – Lede van die [[Ierse Republikeinse Leër]] word tot gesamentlik tot meer as 4&nbsp;000 jaar gevangenisstraf gevonnis na een van [[Noord-Ierland]] se grootste massa-verhore. * 1983 – Die [[olietenkskip]] [[Castillo de Bellver (skip)|''Castillo de Bellver'']] slaan aan die brand en veroorsaak 'n groot oliebesoedelingsramp aan die Suid-Afrikaanse [[Weskus]]. * [[2013]] – ''Radio Rippel'' se naam verander na [[Groot FM]]. == Geboortes == * [[1681]] – [[Vitus Bering]], Deense ontdekkingsreisiger († [[1741]]). * [[1753]] – [[Laurynas Gucevičius]], [[Litaue|Litause]] argitek († [[1798]]) * [[1802]] – [[Niels Henrik Abel]], Noorweegse wiskundige († [[1829]]). * [[1827]] – [[Deodoro da Fonseca]], Brasiliaanse veldmaarskalk en politikus, 1ste President van [[Brasilië]] († [[1892]]). * [[1850]] – [[Guy de Maupassant]], Franse skrywer en digter († [[1893]]). * [[1860]] – [[Louis Wain]], Engelse skilder wat veral bekend is vir sy skilderye van vermenslikte katte en katjies († [[1939]]). * [[1870]] – [[Edward Alexander Newell Arber]], Engelse [[plantkundige]] en [[paleontoloog]] († [[1918]]). * [[1887]] – [[Reginald Owen]], Engels-Amerikaanse akteur en sanger († [[1972]]). * [[1906]] – [[Joan Hickson]], Amerikaanse aktrise († [[1998]]). * 1906 – [[John Huston]], Amerikaanse akteur, regisseur en skrywer († [[1987]]). * [[1914]] – [[Parley Baer]], Amerikaanse akteur († [[2002]]). * [[1918]] – [[Tom Drake]], Amerikaanse akteur en sanger († [[1982]]). * [[1921]] – Ds. [[Pieter du Toit]], predikant van die [[NG gemeente Drieankerbaai]] († [[1989]]). * 1921 – [[Terry Becker]], Amerikaanse akteur, regisseur en vervaardiger († [[2014]]). * [[1924]] – [[Sarel Hayward]], Suid-Afrikaanse politikus († [[1999]]). * [[1930]] – [[Neil Armstrong]], Amerikaanse ruimtevaarder († [[2012]]). * 1930 – [[Damita Jo DeBlanc]], Amerikaanse komediant, aktrise en sangeres († [[1998]]). * [[1932]] – [[Ja'Net DuBois]], Amerikaanse aktrise († [[2020]]). * [[1934]] – [[Cammie King]], Amerikaanse aktrise († [[2010]]). * [[1936]] – [[John Saxon]], Amerikaanse akteur († 2020). * [[1946]] – [[Loni Anderson]], Amerikaanse aktrise († [[2025]]). * 1946 – [[Erika Slezak]], Amerikaanse aktrise. * [[1947]] – [[Angus Buchan]], Zambiesgebore Suid-Afrikaanse evangelis. * [[1952]] – [[Hun Sen]] Kambodjaanse politikus, sedert 1985 premier van Kambodja. * [[1956]] – [[Maureen McCormick]], Amerikaanse aktrise en rolprentvervaardiger. * [[1957]] – [[Faith Prince]], Amerikaanse aktrise en sangeres. * [[1961]] – [[Janet McTeer]], Engelse aktrise. * [[1964]] – [[Annesu de Vos]], Suid-Afrikaansgebore Kanadese skryfster. * [[1966]] – [[Jonathan Silverman]], Amerikaanse akteur en vervaardiger. * [[1968]] – [[Marine Le Pen]] (Marion Anne Perrine Le Pen), advokaat en Franse politikus. * [[1972]] – [[Darren Shahlavi]], Engels-Amerikaanse akteur († [[2015]]). * [[1977]] – [[Pieter Heerma]], Nederlandse politikus. * [[1991]] – [[Esteban Gutiérrez]], [[Meksiko|Meksikaanse]] F1-motorrenjaer. * [[1997]] – [[Olivia Holt]], Amerikaanse aktrise en sanger. * [[1998]] – [[Mimi Keene]], Engelse aktrise. == Sterftes == * [[1895]] – [[Friedrich Engels]], Duitse filosoof -(* [[1820]]). * [[1907]] – [[Gentil Theodoor Antheunis]], Vlaamse digter (* [[1840]]). * [[1946]] – [[Wilhelm Marx]], Duitse politikus en rykskanselier (* [[1863]]). * [[1955]] – [[Carmen Miranda]], Brasiliaanse sangeres (* [[1909]]). * [[1962]] – [[Marilyn Monroe]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). * [[1970]] – [[Wollie Bronkhorst]], SA argitek van kerkgeboue, sendinghospitale, weeshuise en ouetehuise (* [[1901]]). * [[1976]] – [[Adriaan Roland Holst]], [[Nederlands]]e [[digter]] (* [[1888]]). * [[1984]] – [[Richard Burton]], Britse akteur (* [[1925]]). * [[2000]] – [[Alec Guinness]], Engelse akteur (* [[1914]]) * [[2011]] – [[Francesco Quinn]], Italiaans-Amerikaanse akteur (* [[1963]]). * [[2014]] – [[Marilyn Burns]], Amerikaanse aktrise (* [[1949]]). * [[2018]] – [[Charlotte Rae]], Amerikaanse aktrise (* [[1926]]). * [[2019]] – [[Toni Morrison]], Amerikaanse romanskryfster (* [[1931]]). * [[2022]] – [[Werner Nel]], Suid-Afrikaans bariton (* [[1941]]). * [[2023]] – [[Mark Margolis]], Amerikaanse akteur (* [[1939]]). == Vakansies, vierings, en waarnemingsdae == *Feesdag van [[Pous Anterus]] in die [[Ortodokse Kerk]]. *Feesdag van [[Pous Fabianus]] in die Ortodokse Kerk. * [[Onafhanklikheidsdag]] in '''[[Burkina Faso]]''' ([[1960]]). {{commonskat|5 August}} [[Kategorie:Augustus]] hr69stmtdt0nfpwnyp1t8269dzzeekb 0 4310 2922194 2903035 2026-08-04T20:32:46Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ W.A. Willemse 2922194 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} '''13 Mei''' is die 133ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (134ste in 'n [[skrikkeljaar]]). Daar volg nog 232 dae in hierdie jaar. == Gebeure == * [[535]] – [[Pous Agapetus I]] volg [[Pous Johannes II]] op. * [[609]] – Die kerk van Maria en alle martelare wat op die plek van die [[Panteon]] gebou is, word deur [[Pous Bonifatius IV]] ingewy. * [[1572]] – [[Pous Gregorius XIII]] volg [[Pous Pius V]] op as [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]]. * [[1585]] – [[Pous Sixtus V]] stel sy kleinneef Alessandro Damasceni (14 jaar oud) aan as kardinaal. * [[1607]] – [[Jamestown]], [[Virginië]] bewoon as 'n [[Engeland|Engelse]] kolonie. * [[1619]] – Nederlandse staatsman Johan van Oldenbarnevelt word tereggestel in [[Den Haag]] nadat hy aangekla is van verraad. * [[1653]] – [[Fabio Chigi]] (later [[Pous Alexander VII]]) word aartsbiskop van Imola. * [[1787]] – Kaptein [[Arthur Phillip]] verlaat [[Portsmouth]], [[Engeland]] met elf skepe vol gevangenes om 'n gevangeniskolonie te stig in [[Australië]]. * [[1830]] – [[Ecuador]] verkry onafhanklikheid. * [[1846]] – [[Mexikaanse-Amerikaanse Oorlog]]: Die [[Verenigde Koninkryk]] verklaar oorlog teen [[Mexico]]. * [[1848]] – Eerste uitvoering van [[Finland]] se volkslied. * [[1871]] – Die Italiaanse parlement erken die soewereiniteit van die [[Pous]]. * [[1880]] – [[Thomas Edison]] toets sy elektriese spoorweg vir die eerste keer in Menlo Park, [[New Jersey]]. * [[1884]] – Sir [[Thomas Upington]] word eerste minister van die [[Kaapkolonie]]. * [[1888]] – [[Brasilië]] stop die praktyk van [[slawerny]]. * [[1912]] – In die [[Verenigde Koninkryk]], word die ''Royal Flying Corps'' (nou genoem die ''[[Royal Air Force]]'') gevorm. * [[1913]] – [[Igor Sikorsky]] word die eerste persoon wat 'n viermotorige vliegtuig vlieg. * [[1917]] – [[Eugenio Pacelli]] (later [[Pous Pius XII]]) word biskop gewy. * [[1940]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: [[Nazi Duitsland]] se inval van [[Frankryk]] begin toe die [[Duitsland|Duitse]] [[Wehrmacht|weermag]] die [[Maas|Meuserivier]] oorsteek. * 1940 – Tweede Wêreldoorlog: Koningin [[Wilhelmina van Nederland]] vlug voor die [[Nazi]]-inval van [[Nederland]] na [[Groot-Brittanje]]. [[Juliana van Nederland|Prinses Juliana]] neem haar kinders na [[Kanada]] vir hulle veiligheid. * [[1943]] – Tweede Wêreldoorlog: [[Duitsland|Duitse]] Afrika Korps en [[Italië|Italiaanse]] troepe in [[Noord-Afrika]] gee oor aan die [[geallieerde]] magte. * [[1958]] – Pierre Pflimlin word Eerste Minister van [[Frankryk]] * 1958 – [[Velcro]] se handelsmerk word geregistreer. * [[1960]] – [[Dhaulagiri]], die 7de hoogste berg word geklim. * [[1969]] – Rassebetoogings in [[Kuala Lumpur]], [[Malaysië]], later bekend as die ''May 13 Incident''. * [[1978]] – Rebelle beset Kolwezi in [[Zaïre]] en neem omtrent 3,000 Europeërs as gyselaars, van wie omtrent 280 vermoor word. * [[1981]] – Mehemet Ali Agca probeer om [[Pous Johannes Paulus II]] om die lewe te bring by die St. Peter Plein in [[Rome]]. * [[2000]] – Vuurwerkfabriek in [[Enschede]]se wyk Roombeek ontplof, waartydens 23 mense sterf. == Geboortes == * [[1655]] – [[Michelangelo Conti]] (later [[Pous Innocentius XIII]]), die 244ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk († [[1724]]). * [[1713]] – [[Alexis Clairaut]], [[Frankryk|Franse]] [[wiskundige]] en denker († [[1765]]). * [[1792]] – [[Pous Pius IX]], die 255ste pous van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] († [[1878]]). * [[1840]] – [[Alphonse Daudet]], bekende [[19de eeu]]se [[Franse]] [[skrywer]] († [[1897]]). * [[1887]] – [[Elena Caragiani-Stoenescu]], eerste vroulike vlieënier in Roemenië († [[1929]]). * [[1904]] – [[W.A. Willemse]], hoogleraar in Sielkunde aan die Universiteit van Pretoria en vader van [[Marike de Klerk]], gewese vrou van president [[F.W. de Klerk]] († [[1945]]). * [[1907]] – Dame [[Daphne du Maurier]], Britse outeur († [[1989]]). * [[1914]] – [[Joe Louis]], Amerikaanse [[boks]]er († [[1981]]). * [[1922]] – [[Bea Arthur]], Amerikaanse aktrise († [[2009]]). * [[1924]] – [[Harry Schwarz]], Suid-Afrikaanse politikus en VN-ambassadeur († [[2010]]). * [[1939]] – [[Harvey Keitel]], Amerikaanse akteur. * [[1949]] – [[Glenda Kemp]], Suid-Afrikaanse ontkleedanseres, aktivis en onderwyseres. * [[1950]] – [[Stevie Wonder]], sanger, pianis en tromspeler. * [[1968]] – [[Scott Morrison]], 30ste Eerste Minister van Australië. * [[1977]] – [[Tom Cotton]], junior senator vir Arkansas. * [[1980]] – [[Jaco Peyper]], Suid-Afrikaanse internasionale [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[1983]] – [[Grégory Lemarchal]], Franse sanger († [[2007]]). * [[1989]] – [[Melinda Bam]], Suid-Afrikaanse internasionale model, [[Mej. Suid-Afrika]] 2011. * [[2004]] – [[Pieter Coetzé]], 'n Suid-Afrikaanse [[swemmer]]. == Sterftes == * [[1925]] – [[Alfred Milner]], goewerneur van die Kaapkolonie en lid van die Britse kabinet (* [[1852]]). * [[1930]] – [[Fridtjof Nansen]], Noorse ontdekkingsreisiger en wenner van die [[Nobelprys vir Vrede]] (* [[1861]]). * [[1947]] – Prof. [[Nicolaas Johannes Brümmer]], Afrikaanse skrywer, NG predikant en hoogleraar aan die [[Kweekskool]] (* [[1866]]). * [[1961]] – [[Gary Cooper]], Amerikaanse akteur (* [[1901]]). * [[1972]] – [[Dan Blocker]], Amerikaanse akteur (* [[1928]]). * [[1981]] – [[Josef-Ernst Fürst Fugger von Glött]], Duitse politikus (* [[1895]]). * [[1984]] – [[Stanislaw Ulam]], Pools-Amerikaanse wiskundige en kernfisikus (* [[1909]]). * [[2009]] – [[Monica Bleibtreu]], Oostenrykse aktrise (* [[1944]]). * [[2019]] – [[Doris Day]], Amerikaanse aktrise (* [[1922]]). * [[2022]] – [[Khalifa bin Zayed Al Nahayan]], President van die [[Verenigde Arabiese Emirate]] (* [[1948]]). == Vakansiedae == * [[Moedersdag]] – [[2029]] [[Kategorie:Mei]] 1x1ctdh1sg28gjv3v68bohr857lcgsg 4 5209 2921870 2921674 2026-08-04T12:36:48Z Rooiratel 90342 /* Kopiereg op foto's */ Antwoord 2921870 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) nxsrc7dpq4bge0v5ixcdtea6pg56d5b 2921973 2921870 2026-08-04T17:55:27Z Oesjaar 7467 /* Sintaksfoute soos op 1 Augustus */ nuwe afdeling 2921973 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) bxh6yiebp4bgly0s41hgz2dociuqi35 0 7263 2922034 2604311 2026-08-04T18:42:12Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2922034 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} {{Databoks}} 'n '''Misdaad''' is 'n handeling wat 'n politieke of morele [[wet]] oortree. == Wat is misdaad? == 'n Misdaad kan die oortreding van die wet wees. Volgens [[Westerse beskawing|Westerse]] [[regsleer]], moet daar 'n gesamentlike sameloop van beide ''[[actus reus]]'' (''skuldige handeling'') en ''[[mens rea]]'' (''skuldige gewete'') wees vir 'n misdaad om gepleeg te geword het; behalwe in die geval van streng aanspreeklikheid. As 'n vereiste vir vervolging verg sekere wette 'n bewys van 'n oorsaaklike verband tussen die beskuldigde se handelinge en die kriminele oortreding onder oorweging. Verder vereis sekere wette dat aanleidende omstandighede moes plaasgevind het vir 'n misdaad om gepleeg te gewees het. Verder vir 'n misdaad om vervolg te kan word moet ''[[corpus delicti]]'' (of ''[[bewys]] van 'n misdaad'') vasgestel word. Die oortreding van die wet kan ook die voorneme wees om die wet te oortree of om ander in die proses te ondersteun; in sommige stelsels kan die eenvoudige asssosiasie vir die organisering van 'n misdaad gestraf word, selfs as die feit nie bevestig is nie en vir baie misdade word die poging daartoe ook gestraf, selfs al is die misdaad nie deurgevoer nie (in Kalifornië kan die straf daarvoor soveel as die helfte wees as vir die misdaad self).<ref>http://caselaw.lp.findlaw.com/cacodes/pen/654-678.html</ref> Misdaad word beskou as oortredings teenoor die [[gemeenskap]] en word as sulks deur die staat gestraf. Hulle kan skolasties onderskei word afhangende van die passiewe teiken van die misdaad (die slagoffer), of teenoor die geskende belange, as misdade teen: *die persoonlikheid <!-- personality of the State? --> van die [[Staat]] *die [[reg]]te van 'n [[burger]] *die openbare [[administrasie]] *die toepassing van [[geregtigheid]] *die [[religie|godsdienstige]] sentiment en die respek vir die [[dood]] *die [[openbare orde]] *die openbare vertroue *die openbare [[Ekonomie]], [[nywerheid]] en [[handel]] *die openbare [[sedes]] *die persoon en sy eer *die [[erfenis]] Misdade kon andersins ook onderskei word na aanleiding van verwante strawwe (en dan op die graad van oortreding wat die verbode gedrag veroorsaak het), vergrype en oortredings. Oor die algemeen vereis die definisie van 'n misdaad, in die meeste westerse stelsels, die voorneme (''voluntas necandi'') van die oortreder om dit te doen, daarom word dit gewoonlik nie bestraf wanneer die voorneme nie teenwoordig is nie of wanneer die oortreder nie by sy volle [[verstand]] of onder 'n sekere ouderdom is nie. In baie stelsels is die strafregtelike aanspreeklikheid persoonlik, en word terrugwerkende strafreg verbied en kan niemand vervolg word vir 'n misdaad waar die strafreg nie die misdaad as sulks ten tye van die oortreding beskryf het nie. Die definisie van 'n misdaad weerspieël die teenswoordigende heersende houdings in 'n [[samelewing]]. Die besit van [[dwelm]]s was byvoorbeeld nie altyd 'n misdaad nie en tydens die drankverbod era in die V.S.A was [[alkohol]] onwettig. Aangeleenthede met betrekking tot kriminele gedrag in 'n samelewing word bestudeer in die veld van [[sosiologie]] en die onderafdeling van kriminologie en persone wat die vakgebied bestudeer word [[kriminoloog|kriminoloeë]] genoem. Die geestestoestand en helderheid van gees word deur [[sielkundige]]s bepaal, veral in sake waar 'n [[kranksinnigheid verweer|kranksinnigheidsverweer]] gebruik word. Die eerste beskawings het regskodes gehad al was dit nie altyd opgeteken nie. Die vroegste bekende geskrewe kodes is geskryf deur die antieke [[Sumer]]itane en dit was waarskynlik hul koning [[Ur-Nammu]] (wat in [[Ur]] in die 21ste eeu vC geregeer het) die eerste wetgewer van wie ons 'n formele stelsel van 32 artikels ontvang het. In [[Babilon]] is die regskode van Esnunna eerste en daarna die [[Kode van Hammurabi]] (een van die rykstes van antieke tye) gebruik en het daardie samelewing se geloof weerspieël dat die wet van die gode se wil afgelei is. Soortgelyk is daar gedragskodes van godsdienstige oorsprong ingesluit in strafregtelike kodes wat tot onlangs toe nog in baie [[teokrasie|teokratiese]] state tot werklike misdade gely het. == Natuurlike wet teorie van misdaad == 'n Alternatiewe siening van misdaad word uit die [[natuurlike wet]] teorie afgelei. Volgens hierdie oogpunt, is 'n misdaad die miskenning van [[individuele regte]]. Aangesien regte as natuurlik, eerder as mensgemaak beskou word, word die klassifisering van wat 'n misdaad verteenwoordig ook as 'n natuurlike gegewe beskou. [[Adam Smith]] het hierdie oogpunt geïllustreer deur die voorbeeld van 'n [[smokkelary|smokkelaar]] 'n voortreflike burger sou wees as die wette van sy land 'n misdaad maak van iets wat die natuur nooit so bedoel het nie. Natuurlike wet teorie onderskei dus tussen kriminalitet en [[wet|onwettigheid]], waar die eersgenoemde spruit uit die menslike natuur en die laasgenoemde spruit uit die belange van diegene wat die magsposisies beklee. Die twee begrippe word soms uitgedruk deur die frases "''[[malum in se]]''" en "''[[malum prohibitum]]''". Hierdie standpunt lei tot die oënskynlike [[teenstrydigheid]], dat 'n handeling wat onwettig is nie noodwendig 'n misdaad is nie, terwyl 'n misdadige handeling selfs wettig kan wees. Baie [[Verligting|verligte]] denkers soos [[Adam Smith]] en sy tydgenote het tot 'n mate steun verleen aan hierdie siening en dit bly 'n invloedryke beginsel onder die sogenaamde [[Liberalisme|klassieke liberale]] en [[libertynisme|libertyne]]. == Malum in Se en Malum Prohibitum == 'n Misdaad wat ''malum in se'' gepleeg is word as inherent krimineel beskou; terwyl 'n misdaad wat ''malum prohibitum'' gepleeg is slegs as krimineel beskou word omdat die wet dit so bepaal. == Tipe misdade == Misdade kan verdeel word in verskeie (oorvleuelende) kategorieë: [[rekenaarmisdaad]], misdade teen [[mens|persone]], misdaad teenoor [[eiendom]], misdaad teen die [[staat]]s[[veiligheid]], [[dwelm]]oortredings, [[seks]]uele oortredings en [[Gevegswapen|wapenoortredings]]. Misdade word ook gegroepeer volgens die graad van ernstigheid, sommige algemene kategorieë is: [[misdryf|misdrywe]], [[strafbare oortreding]]s, [[skending]]s. 'n Gepoogde oortreding is 'n beplande of beoogde misdaad, wat die oortreder nie kon deurvoer voor sy [[arrestasie]] nie. {| border=0 cellpadding=0 cellspacing=0 align="center" width="80%" |- |style="text-align:left;vertical-align:top;"| *[[brandstigting]] *[[aanranding]] *[[teistering]] <!-- vertaling vir Battry --> *[[afpersing]] *[[inbraak]] *[[kannibalisme]] *[[voertuigdiefstal]] *[[onsedelike aanranding van minderjariges]] *[[geldverduistering]] |style="text-align:left;vertical-align:top;"| *[[sameswering]] *[[kriminele dreigement]] *[[huislik geweld]] *[[besit van dwelms]] *[[verduistering]] *[[spioenasie]] *[[afdreiging]] *[[vervalsing]] *[[bedrog]] *[[volksmoord]] |style="text-align:left;vertical-align:top;"| *[[grafskending]] *[[identiteitsdiefstal]] *[[dobbel|onwettige dobbelary]] *[[ontvoering]] *[[diefstal]] *[[laster]] *[[Plunder|plundery]] *[[swatting]] |style="text-align:left;vertical-align:top;"| *[[strafbare manslag]] *[[moord]] *[[meineed]] *[[prostitusie]] *[[verkragting]] *[[roof]] *[[naamskending]] *[[smokkelary]] |style="text-align:left;vertical-align:top;"| *[[agtervolging]] <!-- onseker of dit die wetlike term is vir stalking --> *[[belastingontduiking]] *[[verraad]] *[[onwettige betreding]] *[[onwettige woekerhandel]] *[[vandalisme]] *[[onwettige wapenbesit]] *[[Ponzi-skema]] |- |} == Sien ook == *[[Foxtrot (kriminele netwerk)]] *[[doodstraf]] *[[polisie]] *[[tronk]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie|Crime|Misdaad}} {{Wikt|misdaad}} {{Wikinews-kategorie|Misdaad}} *[http://www.nationmaster.com/graph-T/cri_tot_cri Crime incidence by country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050414080338/http://www.nationmaster.com/graph-T/cri_tot_cri |date=14 April 2005 }} *[http://www.securitylinks.org/Crime/index.html Directory of crime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050308135049/http://www.securitylinks.org/Crime/index.html |date= 8 Maart 2005 }} *[http://www.saps.gov.za Suid-Afrikaanse Polisiediens se webwerf] *[http://www.stopcrime.org.za Suid-Afrikaanse misdaadforum aangedryf deur Mediawiki sagteware] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131816/http://www.stopcrime.org.za/ |date= 4 Maart 2016 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Misdaad| ]] [[Kategorie:Kriminologie]] [[Kategorie:Regte]] [[Kategorie:Sosiologie]] glkytybelb16pxaz0xtv1sq6xw2m8j2 0 7274 2921941 2430434 2026-08-04T15:31:28Z JMK 649 +kat 2921941 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Uniegebou in Pretoria, Suid-Afrika c1925.jpeg|duimnael|Uniegebou in Pretoria, omtrent 1925.]] [[Lêer:Uniegebou.jpg|duimnael|Uniegebou in Pretoria, omtrent 2004.]] [[Lêer:South Africa-Union Buildings01.jpg|duimnael|Uniegebou se tuine]] Die '''Uniegebou''' ([[Engels]]: ''Union Buildings'') is geleë op [[Meintjieskop]], die hoogste punt in [[Pretoria]], in die noorde van die voorstad [[Arcadia, Pretoria|Arcadia]]. Sedert sy voltooiing dien dit as die amptelike setel van die [[Suid-Afrika]]anse regering. Dit bevat ook die kantoor van die [[President van Suid-Afrika]]. Dit word waarskynlik die beste onthou as die plek waar Suid-Afrika se eerste demokraties-verkose president, [[Nelson Mandela]], in Mei 1994 ingehuldig is. Terwyl die gebou self nie toeganklik is vir die publiek nie, staan die buiteterras en tuine oop vir besoekers en bied 'n unieke uitsig oor die [[Jakaranda]]stad. Die gebou, wat uit ligte [[sandsteen]] gebou is, is ontwerp deur die argitek [[sir Herbert Baker]] in die Engelse monumentstyl. Dit is 275&nbsp;[[meter|m]] lank en in die vorm van 'n halfmaan gebou. Die twee sye verteenwoordig die [[Afrikaner]]- en [[Engeland|Engelse]] dele van die destydse blanke bevolking. Die [[hoeksteen]] is in November 1910 gelê, kort nadat die [[Unie van Suid-Afrika]] – waarna die geboue genoem is – gevorm is. Die bouery het 1&nbsp;265 werkers langer as drie jaar besig gehou, en is in 1913 voltooi teen 'n totale koste van [[pond|£]]1&nbsp;310&nbsp;640 vir die gebou en £350&nbsp;000 vir die terrein. Die Uniegebou is 'n [[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap|Suid-Afrikaanse Erfenisterrein]].<ref>{{cite web |url=http://www.sahra.org.za/national-heritage-site-union-buildings/ |title=National Heritage Site, Union Buildings |publisher=[[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] |date=22 Februarie 2015 |access-date=20 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827013706/http://www.sahra.org.za/national-heritage-site-union-buildings/ |archive-date=27 Augustus 2018 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Ook van belang is die tuine wat die geboue omring, bestaande uit slegs [[inheems]]e plante, en die [[amfiteater]] met 9&nbsp;000 sitplekke. == Klokkespel == Die lui van die klokke by die Uniegebou is identies aan dié klokkespel van ''[[Big Ben]]'' in [[Londen]].<ref>{{cite web |url=http://www.heritageportal.co.za/article/union-buildings-bells-ring-again-hopefully |title=The Heritage Portal: Union Buildings' Bells to ring again (hopefully) |access-date=8 Oktober 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324124534/http://heritageportal.co.za/article/union-buildings-bells-ring-again-hopefully |archive-date=24 Maart 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Jare gelede het die SAUK hul nuusbulletins begin met hierdie klokkespel. Die klokke en horlosie van die Uniegebou het in 2014 weens ’n meganiese fout opgehou werk.<ref>{{cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2014/02/06/3/0502uniegebou_30_0_140093680.html |title=Beeld: 2014/02/06 |accessdate=8 Oktober 2015 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Fotogalery == <gallery> Lêer:CentralPretoria.jpg|Pretoria gesien vanaf die Uniegebou Lêer:Union Buildings Eastern Wing.jpg|Die oostelike vleuel van die Uniegebou verteenwoordig die [[Engels]]e bevolking van Suid-Afrika Lêer:Wesvleuel van die Uniegebou, b, skemerlig.jpg|Die westelike vleuel van die Uniegebou verteenwoordig die [[Afrikaans]]e bevolking van Suid-Afrika Lêer:South African Police Memorial Union Buildings Pretoria 023.jpg|Monument van die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] by die Uniegebou Lêer:Königsberg gun Union Buildings Pretoria right front view.jpg|Historiese vlootkanon buite die geboue Lêer:UnionBuildingsMandelaAloneA09022020.JPG| [[Standbeeld van Nelson Mandela (Uniegebou)|Beeld van Nelson Mandela]] by die Uniegebou </gallery> == Sien ook == * [[Mahlamba Ndlopfu]] * [[Tuynhuys]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ; Wiki-webtuistes ---- {{Commons-kategorie inlyn|Union Buildings}} ; Amptelike webtuiste van die Suid-Afrikaanse Presidentskap ---- * {{en}} [http://www.thepresidency.gov.za/content/union-buildings ''Die Presidentskap – Uniegebou''] ; Geskiedenis ---- * {{en}} [http://www.theheritageportal.co.za/article/birth-union-buildings ''The Heritage Portal – The Birth of the Union Buildings''] ; Boukuns ---- * {{en}} [https://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=312 ''Artefacts.co.za: Union Buildings''] ; Kaarte ---- * {{en}} [http://wikimapia.org/#lat=-25.7412346&lon=28.2113457&z=17&l=0&m=a&v=2 Uniegebou en terrein uit die lug uit gesien] (WikiMapia) {{Koördinate|25|44|25.68|S|28|12|43.28|O|region:ZA_type:landmark|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Uniegebou]] [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Presidensiële wonings]] [[Kategorie:Regering van Suid-Afrika]] 5js51am7kxpll6g1a1g5otbbkt144sc 0 8384 2922235 2918850 2026-08-04T22:29:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922235 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''City of Los Angeles'''<br /> [[Lêer:LA.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Seël''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:LA County Incorporated Areas Los Angeles highlighted.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of Los Angeles.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Los Angeles, California.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Verenigde State}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of California.svg|23px]] [[Kalifornië]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[County (Verenigde State)|County]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Los Angeles County]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|34|03|N|118|15|W|aansig=inlyn,titel}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gestig op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[4 September]] [[1781]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Geïnkorporeer op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[4 April]] [[1850]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;301,970 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 71&nbsp;m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (City of LA 2015) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;031&nbsp;000<ref>{{en}} [http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2016PressRelease.pdf Persverslag van die Kaliforniese Departement van Finansies, uitgereik op 2 Mei 2016. Besoek op 7 Junie 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160604031730/http://www.dof.ca.gov/research/demographic/reports/estimates/e-1/documents/E-1_2016PressRelease.pdf |date=4 Junie 2016}}</ref> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 3&nbsp;096/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 15&nbsp;250&nbsp;000 |- | &nbsp;- ''Combined statistical area (CSA)'' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 17&nbsp;786&nbsp;419 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | PST ([[UTC]] -8) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | PDT (UTC -7) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Subtropiese klimaat |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 16,5&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 12,5 / 20,3&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 379,2&nbsp;mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Karen Bass ([[Demokratiese Party (Verenigde State)|D]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.lacity.org/ ''lacity.org''] |} '''Los Angeles''' ([[Engels]]: [lɒs ˈændʒələs], {{Audio|En-us-los-angeles.ogg|luister}}; [[Spaans]]: [los ˈaŋxeles], letterlik: "die Engele" <ref>{{Cite book |last=Buntin |first=John |url=http://archive.org/details/lanoirstrugglefo0000bunt_t9r1 |title=L.A. noir : the struggle for the soul of America's most seductive city |date=2009 |publisher=New York:Harmony Books |others=Internet Archive |isbn=978-0-307-35207-1}}</ref>) is 'n groot, uitgestrekte [[metropool]] aan die weskus van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die administratiewe setel van die [[Los Angeles County|Los Angeles-distrik]] (''Los Angeles County'') in [[Suid-Kalifornië]]. [[Lêer:Echo Park Lake with Downtown Los Angeles Skyline.jpg|duimnael|links|Echo Park Lake op 'n helder Desemberoggend, met die silhoeët van Downtown Los Angeles teen die agtergrond]] [[Lêer:Downtown LA at night (4284824408).jpg|duimnael|links|'n Nagtelike uitsig oor die middestad]] [[Lêer:Aerial Getty Museum.jpg|duimnael|links|Stad van kuns en kultuur: Getty Center in die Santa Monica-berge. Die Kaliforniese sonlig skitter tussen sonop en sononder in alle skakerings van wit op die fasades van Italiaanse travertyn]] [[Lêer:Interior of the Millennium Biltmore Hotel-24651397143.jpg|duimnael|links|Millennium Biltmore Hotel, sedert 1923 'n gunsteling-verblyfplek vir staatshoofde en rolprentsterre]] [[Lêer:Disney Concert Hall (10920404614).jpg|duimnael|links|Walt Disney Concert Hall: ouditorium]] Die stad is in 1781 deur die [[Spanje|Spaanse]] kaptein Rivera y Moncada onder die naam ''El Pueblo de Nuestra Señora Reina de los Ángeles de la Porciúncula'' ("Stad van Onse Dame, Koningin van die Engele van die Porciúncularivier" – die nedersetting se presiese naam kan deur geskiedkundiges tans nie bepaal word nie<ref>{{en}} Bob Pool: ''City of Angels' First Name Still Bedevils Historians''. In: ''Los Angeles Times'', 26 Maart 2005. Aanlyn beskikbaar: [http://articles.latimes.com/2005/mar/26/local/me-name26 ''articles.latimes.com'']. Alternatiewe name of spellings, wat deur historici voorgestel is, is ''El Pueblo de Nuestra Señora de los Angeles'', ''El Pueblo de Nuestra Senñora la Reyna de los Angeles'', ''El Pueblo de Nuestra Senñora de los Angeles de la Porciuncula'', ''El Pueblo de Nuestra Senñora la Reyna de los Angeles del Rio Porciuncula'', ''El Pueblo de la Reina de los Angeles Sobre el Rio de Porciuncula'', ''Pueblo del Rio de Nuestra Senñora la Reyna de los Angeles de Porciuncula''</ref>) met elf Spaanse gesinne (altesaam 44 siele) langs die Los Angeles-rivier gestig, maar dit is eers op 4 April 1850 – vyf maande voordat [[Kalifornië]] amptelik tot die Unie toegelaat is – as 'n munisipaliteit geïnkorporeer. Los Angeles is by verre die grootste stedelike nedersetting in [[Kalifornië]], en sedert 1990, toe dit die tradisionele ''Second City'' [[Chicago]] verbygesteek het, op een na die grootste metropool in die Verenigde State, met 'n inwonertal wat in 2015 vir die eerste keer in sy geskiedenis die viermiljoenkerf verbygesteek het. Die metropolitaanse gebied van Los Angeles (wat naas Los Angeles ook die distrikte San Bernardino, Riverside, Ventura en Orange County bevat) huisves 'n bevolking van meer as 17 miljoen met uiteenlopende etniese en ekonomiese agtergronde. Die stad is in die 20ste eeu as die prototipe van 'n toekomstige metropool beskou wat alle voor- en nadele van 'n uitgestrekte metropolitaanse gebied in hom verenig het. Die stad, waarvan die naam dikwels afgekort word tot ''LA'', is 'n wêreldsentrum vir sake en internasionale [[Handel (ekonomie)|handel]], [[vermaak]], [[kultuur]], [[Media (kommunikasie)|media]], [[mode]], [[wetenskap]], [[tegnologie]] en [[onderwys]]. Dit is die setel van bekende professionele liggame, kulturele organisasies en tersiêre onderwysinstellings soos die ''University of Southern California'' en die ''University of California'' en een van die kragtigste ekonomiese spilpunte in die VSA. Los Angeles word gelys as die wêreld se derde welvarendste en vyfde magtigste en invloedrykste metropool wat in die VSA net deur [[New York Stad|New York]] oortref word. Die gekombineerde statistieke gebied (''combined statistical area, CSA'') van Los Angeles-Long Beach-Anaheim sal in 2020 na beraming 'n bruto metropolitaanse produk van $1207,3 miljard genereer wat van die stad die tweede grootste ekonomiese sentrum in die Verenigde State na die metropolitaanse gebied van New York maak.<ref>{{en}} [https://www.statista.com/statistics/183808/gmp-of-the-20-biggest-metro-areas/ ''Statista.com: Forecasted Gross Metropolitan Product (GMP) of the United States in 2020, by metropolitan area'']</ref> Met [[Hollywood]] het Los Angeles daarnaas tot die "Wêreldhoofstad van Vermaak" ontwikkel en speel steeds 'n leidende rol in die [[rolprent]]-, [[televisie]]-, [[videospeletjie]]- en musiekbedryf, al word die meeste belangrike ateljees tans in die stadsdeel Burbank aangetref. Die belangrikheid van die plaaslike vermaakbedryf maak van Los Angeles en sy voorstede gewilde woonplekke vir bekende vermaakpersoonlikhede. Die betowering van die Amerikaanse Droomfabriek, Hollywood, Hollywood Boulevard met sy beroemde ''[[Hollywood Walk of Fame|Walk of Fame]]'', Sunset Strip, en [[Beverly Hills, Kalifornië|Beverly Hills]], asook die natuurskoon van sy strande het van Los Angeles die sinnebeeld van die Kaliforniese droom gemaak en tot sy vinnige groei bygedra. Dekades lank was Los Angeles se stadsgeskiedenis 'n verhaal van suksesvolle selfbemarking en grootskaalse binnemigrasie. Aanvanklik was die droom van vryheid en onafhanklikheid beperk tot 'n klein laag welvarendes. Kort voor lank het die stad 'n trekpleister vir honderdduisende Amerikaners uit die Middelweste geword wat 'n voorstedelike lewe in die enkelgesinshuise van Southland, die sonnige suide van Kalifornië, kon bekostig, vry van die beperkings wat 'n lewe in die digbevolkte Amerikaanse metropole van die Ooskus hulle sou opgelê het. Uiteindelik het Los Angeles ook 'n toevlugsoord vir ontworteldes geword wat slagoffers van die ''Dust Bowl'', een van die grootste natuurrampe in die geskiedenis van die VSA, geword het, en met niks meer as hul motors, vol gepak met hul besittings, hier aangekom het. Die stadsgebied, wat deur 'n netwerk van oënskynlik eindelose snelweë deurkruis word, behels 'n groot verskeidenheid boustyle wat van die stadsentrum met sy wolkekrabbers tot luukse villas in die klowe van die omgewing strek. Sy bewoners, na wie in die Verenigde State as ''Angelenos'' verwys word, geniet 'n gematigde en sonnige klimaat, ook in die [[winter]]. Groen ruimtes en strande langs die Stille Oseaan-kuslyn soos [[Venice, Los Angeles|Venice-]] en Huntington Beach is gewilde ontspanningsplekke. Disneyland is ook in die buurt van Los Angeles en was die eerste vermaaklikheidspark van sy soort. Los Angeles het as gasheerstad van die [[Olimpiese Somerspele 1932|Olimpiese Somerspele van 1932]] en [[Olimpiese Somerspele 1984|1984]] opgetree en sal naas [[Londen]] en [[Parys]] in [[Olimpiese Somerspele 2028|2028]] die derde stad wees wat vir 'n derde keer as gasheerstad vir die [[Olimpiese Somerspele]] optree.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/sports/olympics/la-sp-la-olympics-approved-20170913-story.html ''Los Angeles Times, 13 September 2017: L.A. Officially Awarded 2028 Games. Besoek op 14 September 2017'']</ref> == Etimologie == [[Lêer:Felipe de Neve (Gobernador de las Californias).png|duimnael|links|upright|Felipe de Neve, stigter van Los Angeles en vierde goewerneur van Kalifornië]] Op 4 September 1781 het 'n groep van 44 setlaars, bekend as die ''Los Pobladores'' ("die inwoners") die ''pueblo'' ("stad") gestig wat hulle ''El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles'' ("Die Dorp van Onse Liewe Vrou, die Koningin van die Engele") genoem het.<ref name="almanac">{{en}} {{cite web |url=http://www.laalmanac.com/history/hi03b.php |title=Settlement of Los Angeles |publisher=Los Angeles Almanac |accessdate=2 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180902084302/http://www.laalmanac.com/history/hi03b.php |archive-date=2 September 2018|url-status=live}}</ref> Die oorspronklike naam van die nedersetting is onduidelik; die [[Guinness World Records]] gee dit weer as ''El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles de Porciúncula'' ("Die Dorp van Onse Liewe Vrou, die Koningin van die Engele van Porciúncula");<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-12-12-me-2-story.html |title=Ooh L.A. L.A. |publisher=[[Los Angeles Times]] |date=12 Desember 1991 |accessdate=11 Januarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220111235047/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-12-12-me-2-story.html |archive-date=11 Januarie 2022 |url-status=live}}</ref> ander bronne gee verkorte of alternatiewe weergawes van die langer naam.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-mar-26-me-name26-story.html |title=City of Angels' First Name Still Bedevils Historians |publisher=[[Los Angeles Times]] |author=Bob Pool |date=26 Maart 2005 |accessdate=21 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021233935/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-mar-26-me-name26-story.html |archive-date=21 Oktober 2021 |url-status=live}}</ref> == Geografie == === Geografiese ligging === [[Lêer:Los Angeles Basin JPLLandsat.jpg|duimnael|[[Nasa]]-Satellietbeeld van die Los Angeles-bekken]] [[Lêer:LA Skyline Mountains2.jpg|duimnael|Die stadshorison van Los Angeles teen die agtergrond van die San Gabriel Mountains]] Die stadskern van Los Angeles en 'n vyftigtal voorstede<ref>{{en}} ''NFT Not For Tourists Guide to Los Angeles''. 13de uitgawe. New York, NY: Skyhorse Publishing 2014, bl. 316</ref> – met 'n totale beboude gebied van meer as 6&nbsp;000&nbsp;km² – lê uitgestrek oor 'n wye woestynvlakte temidde van 'n heuwelagtige kusgebied met dig beboste uitlopers van bergreekse, teen 'n gemiddelde hoogte van 32 meter bo seevlak. Die stad grens in die weste en suide aan die Santa Monica-baai van die [[Stille Oseaan]]. Los Angeles word in die ooste en noorde deur bergreekse omring. Noord van Los Angeles lê ook die San Fernando-vallei, wat sowat een derde van die inwoners huisves. Die vallei word deur die Griffithpark en die Santa Monica-berge afgesny van Hollywood en die stadsentrum. Die administratiewe stadsgebied van Los Angeles strek oor 1&nbsp;290,6 vierkante kilometer (71 kilometer in noord-suidelike en 47 kilometer in oos-westelike rigting), en die stadswyke en voorstede word deur 'n moderne stelsel van snelpaaie met mekaar verbind. Los Angeles se bevolking is die mees gemotoriseerde ter wêreld, maar dit bring mee dat skadelike uitlaatgasse van motors en nywerhede lankal tot een van die kwellendste probleme van die stad ontwikkel het. Soms word na Los Angeles as 'n "horisontale stad" verwys, aangesien daar min [[wolkekrabber]]s is en die stadsgebied oor 'n groot oppervlakte uitgebrei het. Grondpryse begin nou egter ook in die stadsentrum die hoogte inskiet en bevorder die oprigting van 'n groter aantal toringgeboue. Los Angeles is allesbehalwe 'n stad in die oorspronklike betekenis van die term, maar eerder 'n konglomeraat van kleiner en groter nedersettings wat almal hul spesifieke karakter ontwikkel het. Die stad deel 'n besondere aspek van sy groei met [[Londen]] en "Metroland", die Britse hoofstad se uitgestrekte voorstadsones wat eers deur die bou van 'n uitgebreide moltreinnetwerk vir pendelaars ontsluit is. Los Angeles se voorstede het hul ontstaan eweneens aan die bou van 'n gesofistikeede openbare vervoerstelsel en – later – aan die mobiliteit te danke wat motors en 'n uitgebreide padnetwerk aan inwoners verskaf het. Die skertsende opmerking dat Los Angeles niks meer sou wees as "'n mengelmoes voorstede op soek na 'n middestad" nie mag bevraagteken word aangesien daar altyd 'n middestad was. Maar anders as Manhattan (geleë op 'n eiland) of Philadelphia (ingeperk tussen twee riviere) of Chicago (waar 'n meer uitbreiding beperk) kon eiendomsontwikkelaars in Los Angeles weswaarts uitbrei soos hulle dit goedgedunk het sonder om bestaande strukture te vernietig.<ref>{{en}} Doug Gelbert: ''Look Up, Los Angeles! 5 Walking Tours in the City Of Angels (Look Up, America!)''. walkthetown.com. Kindle-e-boek-uitgawe, pos. 235</ref> Daar is 173 onafhanklike stede in die metropolitaanse gebied van Los Angeles, wat die ''counties'' (distrikte) Los Angeles, San Bernardino, Riverside, Ventura en Orange bevat. Die gebied strek tot by die grens van die deelstaat [[Nevada]] en het 'n totale oppervlakte van 87&nbsp;972 vierkante kilometer. Slegs 'n klein gedeelte hiervan is beboude gebiede. Die grootste deel van die oppervlakte word deur onbewoonde gedeeltes van die Mojave-woestyne en die Nasionale Joshua Treepark in die ''counties'' Riverside en San Bernardino beslaan. Los Angeles is in topografiese opsig die enigste Amerikaanse metropool wat deur 'n bergreeks in twee helftes verdeel word. Mount Lukens in die noordoostelike uithoeke van die San Fernando-vallei, wat ook as Sister Elsie Peak bekend staan, is met 'n hoogte van 1&nbsp;548 meter bo seevlak die hoogste bergpiek in die stadsgebied. === Geologie === [[Lêer:Los Angeles City Hall 20.jpg|duimnael|links|Die ikoniese Raadsaal van Los Angeles is van 'n wit terracotta- en granietfasade voorsien. Die toring is ontwerp as 'n 20ste eeuse weergawe van die [[Mausoleum van Halikarnassos]], een van die antieke [[Sewe wonders van die wêreld]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dunnedwards.com/colors/specs/posts/historic-la-the-los-angeles-city-hall |title=Historic LA: The Los Angeles City Hall |publisher=www.dunnedwards.com |accessdate=21 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200421140615/https://www.dunnedwards.com/colors/specs/posts/historic-la-the-los-angeles-city-hall |archive-date=21 April 2020 |url-status=dead}}</ref>]] [[Lêer:Capitol Records sunset.jpg|duimnael|220px|Die [[Capitol Records]]-gebou in Hollywood, ontwerp om soos 'n stapel plate te lyk, is een van talle strukture wat oor 'n aktiewe breuklyn opgerig is]] Teen die oostelike rand van die metropolitaanse gebied loop die [[San Andreas-breuk]], net sowat 30&nbsp;myl van Los Angeles se middestad af.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/local/lanow/la-me-ln-california-mexico-earthquake-20170908-htmlstory.html#nws=mcnewsletter ''Los Angeles Times, 9 September 2017: California could be hit by an 8.2 mega-earthquake, and damage would be catastrophic. Besoek op 10 September 2017'']</ref> [[Plaattektoniek|Tektoniese spanning]] bou deurgaans op as die Pasifiese of Stille Oseaanplaat, waarop Los Angeles en Orange County geleë is, in 'n noordwestelike rigting beweeg en teen die Noord-Amerikaanse plaat skuif wat in 'n suidoostelike rigting beweeg. Die gevaar van [[aardbewing]]s, wat hieruit voortspruit, het tot streng bouvoorskrifte in Suid-Kalifornië gelei. Los Angeles is sedert 1800 deur nege groot aardbewings met 'n intensiteit van ses of meer op die [[Richterskaal]] en duisende kleiner bewings geskud. 'n Groot aantal geboue is versterk om hulle so goed moontlik bestand te maak teen aardbewings. Tot 1958 is geboue beperk tot 'n maksimumhoogte van 45 meter of 14 verdiepings. Die enigste uitsondering was die raadsaal uit die jaar 1928 met 'n hoogte van 128 meter. Veiliger geboue het hierdie wet later oorbodig gemaak. Naas die bedreiging deur aardbewings was ook die konsep van 'n [[tuinstad]] en minder verdigte stadswyke die dryfveer agter hierdie wet. Uiteindelik het dit die bestendige uitbreiding van die stadsgebied bevorder. ''California Geological Survey'' het laat in 2014 vir die eerste keer in twee dekades 'n amptelike finale kaart van die Hollywood-breuklynsone asook materiaal ten opsigte van beraamde breuklyne vrygestel sodat 'n aardbewing-breuklynsone volgens Kaliforniese wet vasgestel kon word. Die presiese verloop van die Hollywood-breuklyn kon op baie plekke nie presies bepaal word nie. Daar moet ook rekening gehou word met uitlopers van die hooflyn. Vir elke beplande gebou moet die ondergrond ondersoek en seismiese toetse gedoen word. Eiendomsontwikkelaars, wat nuwe projekte in Los Angeles beplan, moet bewys lewer dat hulle geen gebou oor 'n bestaande breuklyn oprig nie.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/visuals/graphics/la-me-g-hollywood-fault-map-20141106-htmlstory.html ''Los Angeles Times, 6 November 2014: Do you live in the Hollywood fault zone? Besoek op 2 Junie 2016'']</ref> Die nuwe kaartmateriaal het geen betrekking op bestaande geboue nie, behalwe vir beplande uitbreidings. Volgens beramings is sowat 12&nbsp;000 eiendomme in Los Angeles binne 'n afstand van vyfhonderd voet aan weerskante van die nuut bepaalde breuklyne geleë, waaronder ikoniese geboue soos die Capitol Records-toringgebou in Hollywood, die Mondrian- en Standard-hotelle in West Hollywood, drie elementêre skole, 'n kollege vir uitvoerende kunste asook Immaculate Heart High School en Middle School. Moderne ingenieurswese bied geen oplossing aan waardeur strukture grondbewegings in teenoorgestelde rigtings sal kan weerstaan nie. 'n Vroeë seismiese waarskuwingstelsel vir die Amerikaanse Weskus word deur die ''U.S. Geological Survey'', die VSA se leidende agentskap vir navorsing en waarneming van aardbewings, ontwikkel. Hierdie soort stelsels funksioneer volgens 'n eenvoudige beginsel – seismiese golwe beweeg teen die spoed van klank deur gesteentes en sodoende stadiger as moderne kommunikasiestelsels. 'n 7.8 magnitude-aardbewing wat in die [[Saltonmeer]], sowat 150&nbsp;myl van die middestad af, begin en langs die San Andreas-breuklyn (die langste in Kalifornië) beweeg, sal Los Angeles eers ná sowat een minuut tref – genoeg tyd om bewoners teen die dreigende gevaar te waarsku.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/world/la-me-mexico-quake-earth-warning-20170908-htmlstory.html#nws=mcnewsletter ''Los Angeles Times, 8 September 2017: Mexico got early warning before deadly earthquake struck. When will California get that system? Besoek op 10 September 2017'']</ref> Sommige geboue in Los Angeles is reeds van oudio-waarskuwingstelsels voorsien wat bewoners of werknemers vooraf teen dreigende gevare kan waarsku – tussen enkele sekondes of meer as 'n minuut voordat 'n groot aardbewing se skuddings begin. Daar is ook stelsels wat hysbakke outomaties op die naaste verdieping stopsit sodat gebruikers nie daarin sal vassit nie. Ondanks alle tegnologiese vooruitgang is dit onmoontlik om te voorspel watter strukturele skade 'n sterk aardbewing uiteindelik sal aanrig. Besoekers word, net soos inheemses, in die onwaarskynlike geval van 'n aardbewing aangeraai om op 'n veilige afstand te bly van groot glasvoorwerpe soos vensters of glasfasades en skuiling te soek onder massiewe tafels of deurrame. Terwyl 'n groot aardbewing 'n geskatte 1&nbsp;800 menselewens sal kan eis, bly die herstelling van beskadigde infrastruktuur die grootste uitdaging. Veral watervoorsiening is kwesbaar. Ná die Northridge-aardbewing van 1994 was bewoners vir 'n maksimum van twee weke van watervoorsiening afgesny. In die geval van 'n massiewe aardbewing sal herstelwerk tot ses maande kan neem.<ref>{{en}} [https://www.kcrw.com/news/shows/greater-la/in-altadena-the-sierra-madre-fault-rises-to-the-surface/you-may-survive-the-big-one-but-las-water-supply-may-not ''KRCW News, 9 Julie 2019: You may survive the Big One, but LA’s water supply may not. Besoek op 16 Julie 2019''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716170747/https://www.kcrw.com/news/shows/greater-la/in-altadena-the-sierra-madre-fault-rises-to-the-surface/you-may-survive-the-big-one-but-las-water-supply-may-not |date=16 Julie 2019 }}</ref> Een van die belangrikste waterreservoirs aan Los Angeles se kant van die San Andreas-breuklyn, die ''Headworks Reservoir'', is tien myl vanaf Altadena en die Sierra Madre-breuklyn naby Burbank geleë. Dit bestaan uit twee massiewe betonbekkens wat bestand is teen sterk aardskuddings, met 'n totale kapasiteit van 110 miljoen gellings (meer as 500 miljoen liter). Dit sal inwoners tydens 'n noodtoestand van water kan voorsien sonder dat dramatiese ontruimings noodsaaklik word. Ander maatreëls sluit die vervanging van duisende myl se waterpype, wat die Headworks Reservoirs met stedelike verbruiksgebiede verbind, met nuwe soorte pype wat eweneens meer bestand is teen aardbewings. Een van hierdie projekte, die ''Foothill Trunk Line'' in die San Fernandovallei, kruis die San Fernando-breuklyn, maar is ontwerp om saam met aardverskuiwings van tot tien voet te beweeg sonder dat dit breek. === Klimaat === [[Lêer:Grand Park and Los Angeles City Hall-3.jpg|duimnael|Grand Park in April, met die ''City Hall'' op die agtergrond]] [[Lêer:Los Angeles Pollution.jpg|duimnael|400px|'n Uitsig oor Los Angeles in rookmis gehul, soos gesien vanaf die Hollywood Hills. Links is die [[Griffith-sterrewag]]]] Los Angeles lê in die subtropiese klimaatsone. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 16,5&nbsp;°C en die gemiddelde jaarlikse reënval 295 millimeter. Augustus is die warmste maand met 'n gemiddelde temperatuur van 20,8&nbsp;°C, Januarie die koudste met 'n gemiddelde van 12,5&nbsp;°C. [[Reën]]val is gewoonlik beperk tot die tydperk tussen November en April. Die maande tussen Mei en Oktober word deur droë weerstoestande gekenmerk. Die ligging digby die Stille Oseaan en winde, wat vanuit die see waai, skep 'n aangename klimaat in die [[somer]], wanneer die kwik tot by 28&nbsp;°C styg. Die wintermaande is kouer, alhoewel dagtemperature gewoonlik nie benede 15&nbsp;°C daal nie. Nagtemperature is sowat 10&nbsp;°C laer en die lugvogtigheid beloop tussen 50 en 75 persent. Hittegolwe met temperature tot by 40&nbsp;°C kom gereeld elke twee jaar voor en word veroorsaak deur die sogenaamde Santa-Ana-winde, wat uit die gelyknamige woestyn oos van die stad waai. In die tydperk tussen 1940 en die 1990's het die gemiddelde temperature in die stadsgebied met 5&nbsp;°F gestyg. Hierdie ontwikkeling word egter nie aan [[aardverwarming]] toegeskryf nie, maar eerder aan die dramatiese verlies van boorde en landbougebiede wat plek moes maak vir nuwe paaie en geboue. Hoe groter die totale beboude oppervlak van [[beton]] en asfalt word, hoe meer sonenergie word geabsorbeer. As gevolg hiervan het die [[atmosfeer]] in die omgewing warmer geword en is 'n massiewe "stedelike warmte-eiland" geskep. Volgens wetenskaplike studies sal 'n massiewe boomplantingsprogram in die San Fernando-vallei van stapel gestuur moet word om die gemiddelde temperature met tot 5&nbsp;°C te laat daal.<ref>{{en}} [http://www.laalmanac.com/weather/we05.htm ''LA Almanac: Die verwarming van Los Angeles'']</ref> {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Los Angeles |jan_gem_max=20.1 |feb_gem_max=20.3 |mrt_gem_max=21.2 |apr_gem_max=22.6 |mei_gem_max=23.6 |jun_gem_max=25.6 |jul_gem_max=28.4 |aug_gem_max=29.1 |sep_gem_max=28.4 |okt_gem_max=25.8 |nov_gem_max=22.7 |dec_gem_max=19.8 |jaar_gem_max=24.0 |jan_gem_min=8.8 |feb_gem_min=9.6 |mrt_gem_min=10.6 |apr_gem_min=11.9 |mei_gem_min=13.9 |jun_gem_min=15.7 |jul_gem_min=17.6 |aug_gem_min=17.8 |sep_gem_min=17.3 |okt_gem_min=14.8 |nov_gem_min=11.1 |dec_gem_min=8.6 |jaar_gem_min=13.1 |jan_gem_ns=79.2 |feb_gem_ns=96.5 |mrt_gem_ns=61.7 |apr_gem_ns=23.1 |mei_gem_ns=6.6 |jun_gem_ns=2.3 |jul_gem_ns=0.3 |aug_gem_ns=1.0 |sep_gem_ns=6.1 |okt_gem_ns=16.8 |nov_gem_ns=26.4 |dec_gem_ns=59.2 |jaar_gem_ns=379.2 |rdjan=6.1 |rdfeb=6.4 |rdmrt=5.5 |rdapr=3.2 |rdmei=1.3 |rdjun=0.6 |rdjul=0.3 |rdaug=0.3 |rdsep=1.0 |rdokt=2.5 |rdnov=3.3 |rddec=5.2 |bron = World Weather Information Service<ref>{{en}} {{cite web |url=http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=269 |title=Los Angeles, California |publisher=World Weather Information Service |accessdate=11 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911012251/http://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=269 |archive-date=11 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}} == Geskiedenis == === Stigting === [[Lêer:Downtown LA from GP Obs.jpg|duimnael|Die middestad van Los Angeles, soos gesien vanuit die Griffith Park-sterrewag]] Los Angeles is op 4 September 1781 deur die Spaanse goewerneur van Kalifornië, Felipe de Neve, as 'n ''pueblo'' ('n Spaanse vakterm wat na 'n burgerlike nedersetting verwys – in teenstelling met godsdienstige sendingstasies of ''misiones''<ref>{{en}} [https://www.visitcalifornia.com/uk/feature/california-missions ''Visit California: California Missions. Besoek op 22 April 2020'']</ref> en militêre buiteposte of ''presidios'' wat opgerig is ter beskerming van ''pueblos'' en ''misiones'' teen buitelandse invallers of inheemses wat ontevrede was met die sendingstelsel<ref>{{en}} [http://californiamissionsfoundation.org/presidios/ ''California Missions Foundation: Presidios. Besoek op 22 April 2020'']</ref>) met 44 setlaars op die gebied van die Tongvá-[[Indiane]] gestig. Destyds was veeteelt die hoofbron van inkomste vir die bewoners. Die naam Los Angeles is van Spaanse oorsprong en beteken letterlik "die engele". Dit is 'n verkorting van die oorspronklike ''El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles de Porciúncula'' ([[Afrikaans]]: "Die Dorp van Onse Liewe Vrou, die Koningin van die Engele van Porciúncula"). In 1835 het die Meksikaanse regering stadstatus aan Los Angeles toegeken; gelyktydig is die nedersetting verhef tot hoofstad van Alta California, die mees noordelike gewes van [[Meksiko]]. Die bevolking het tot by die jaar 1836 tot 2&nbsp;228 gegroei, maar daarna weer 'n tyd lank gekrimp. Los Angeles was tot by die middel van die 19de eeu 'n Meksikaanse munisipaliteit met 'n bevolking wat oorwegend uit Amerikaanse setlaars, arm Chinese werkers en 'n klein aantal welvarende Meksikaanse landbesitters bestaan het. Tydens die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]] tussen 1846 en 1848 is die stad saam met Alta California deur Amerikaanse soldate beset en by die VSA ingelyf. Los Angeles het op 4 April 1850 Amerikaanse stadstatus in verband met die stigting van die deelstaat Kalifornië gekry; destyds was die inwonertal 1&nbsp;610. === Laat 19de eeuse groeifase === [[Lêer:The California Club, 538 South Flower St. Downtown Los Angeles 7.jpg|duimnael|Die ''[[California Club]]'' (links), gestig in 1887 deur uitstaande persoonlikhede in Los Angeles se openbare lewe, is vandag steeds een van die mees prestigieuse sosiale verenigings in die Verenigde State]] Die laaste drie dekades van die 19de eeu was 'n tydperk van tegnologiese vooruitgang en vinnige ekonomiese groei wat deur drie faktore aangedryf is: die groot vraag na eiendomme wat stygende pryse en die opdeling van ou ''ranchos'' – uitgestrekte [[bees]]plase – in kleiner en meer winsgewende erwe tot gevolg gehad het; die bou van spoorlyne wat Los Angeles met ander Weskusmetropole soos [[San Francisco]] (sedert 1875) verbind het, maar ook vervoer binne die stadsgebied vergemaklik het, byvoorbeeld tussen die middestad en San Pedro; en die grootskaalse vestiging van Amerikaners uit die Midweste wat die strawwe winters daar wou ontduik – onder wie talle welgestelde afgetredenes wat bygedra het tot die groeiende ekonomiese betekenis van gesondheidsdienste en ontspanningsgeriewe. Nuwe aankomelinge is onder meer vanweë Los Angeles se reputasie as 'n sonnige plek met skoon lug na die weskus gelok – in 'n tyd toe die bevolking in meeste Amerikaanse nywerheidstede nog deur ongekende lug- en waterbesoedeling geteister is. Die stad was destyds sinoniem met goeie gesondheid, 'n skoon omgewing, sonskyn volop en eindelose [[sitrus]]plantasies. Nadat [[besproeiing]]dtegnieke getoets is om die geskikte [[landbou]]produkte vir die gebied bepaal, is duisende [[lemoen]]- en [[suurlemoen]]bome geplant. Met die voltooiing van twee transkontinentale spoorlyne – en Los Angeles as hul Weskus-terminus – is in die 1880's die voorvereiste vervul om die stad by die nasionale ekonomie in te skakel.<ref>{{en}} Janet L. Abu-Lughod: ''New York, Chicago, Los Angeles. America's Global Cities''. Minneapolis – London: University of Minnesota Press 1999, bl. 11</ref> Los Angeles het in dié tydperk nog nie oor 'n nywerheidsbasis beskik nie. Landbou, veral veeteelt, was by verre die belangrikste ekonomiese sektor, alhoewel die uitgestrekte landgoedere van die vroeëre Meksikaanse elite intussen gekonfiskeer was of – teen betreklik lae pryse – van eienaar gewissel het. Dié ontwikkeling was die fondament vir 'n nuwe soort stadsontwikkeling – vir die eerste keer was die grond, wat hiervoor benodig is, in besit van een enkele privaat eienaar of onderneming. Die groot stroom migrante uit die Midweste, wat deur advertensie-plakkate en gesubsidieerde treinkaartjies aangewakker is, het in die laat 19de eeu grondspekulasie die botoon laat voer. Ná die aansluiting by die spoorweg van die ''Union Pacific Railroad'' in 1876 en die spoorweglyn na [[Santa Fe, Nieu-Meksiko|Santa Fé]] in 1885, asook die begin van [[steenkool]]ontginning in 1890 en [[ru-olie]]produksie in 1892 het Los Angeles vinnige groei getoon. In 1900 het die inwonertal reeds op 100&nbsp;000 gestaan (met 'n verdere 70&nbsp;000 buite die stadsgrense), en hierdie getal het in die tydperk tot 1910 verdriedubbel – hierdie styging van 211 persent was die hoogste in die geskiedenis van Los Angeles.<ref>{{en}} Abu-Lughod (1999), bl. 11</ref> Migrante uit die Middel-Weste (en hier veral uit deelstate soos [[Iowa]] en [[Indiana]]) het die ou Meksikaanse elite geleidelik vervang om self die nuwe leidende politieke klas van Los Angeles te vorm. === Die vroeë 20ste eeu === [[Lêer:La-et-ms-los-angeles-sheet-music-20130529-dto-002.jpg|duimnael|200px|''Glorious Southern California''<br /><small>Bladmusiek (1907), gekomponeer deur G.T. Fallis en N.L. Ridderhof</small>]] Die eerste twee dekades van die 20ste eeu was een van die beslissendste tydperke in die geskiedenis van Los Angeles waartydens die belangrikste struikelblokke uit die weg geruim kon word wat die stad se groei tot 'n Weskusmetropool nog belemmer het: ontoereikende watervoorsiening, die gebrek aan 'n natuurlike diepwaterhawe, die afgeleë ligging wat Los Angeles se deelname aan die florerende Atlantiese handel gekniehalter het, en die gebrek aan bekostigbare energiebronne. Tenminste op kort termyn is oplossings vir dié probleme gevind met die bou van 'n akweduk wat water uit die Owensvallei na die metropool in wording vervoer het (dié waterleiding is reeds in 1905 beplan, maar kon eers in 1913 voltooi word); die inlywing van San Pedro-hawe by Los Angeles (teen die wil van sy inwoners) en sy grootskaalse uitbreiding gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] waarvoor federale fondse beskikbaar gestel is; die opening van die [[Panamakanaal]] in 1914 wat die vaartyd tussen Suid-Kalifornië en die kuste van die Suidstate en die Amerikaanse Ooste merkbaar verkort het; en die opwekking van hidroëlektrisiteit deur die akweduk-projek vanaf 1917 wat die snelle groei van nywerhede moontlik gemaak het. [[Lêer:LuminariesofPantheism.jpg|duimnael|links|''Luminaries of Pantheism''<br /><small> Muurskildery deur Levi Ponce in Venice, Los Angeles</small>]] Ná die inlywing van aangrensende nedersettings het Los Angeles se stadsgebied ook 'n aantal oorspronklik selfstandige munisipaliteite soos Wilmington (1909), San Pedro (1909), Hollywood (1910), Sawtelle (1922), Hyde Park (1923), Eagle Rock (1923), Venice (1925), Watts (1926), Barnes City (1927) en Tujunga (1932) ingesluit. In die 1920's was Los Angeles reeds op pad na wêreldstadstatus. Sy ongekende groei het aanleiding gegee tot 'n tweede grootskaalse golf van grondspekulasie waartydens steeds meer ''ranchos'' of beesplase onderverdeel is om nuwe nedersettings te vestig. Om hul watervoorsiening te verseker, was sommige van dié nuwe nedersettings bereid om by die groeiende metropool aan te sluit; ander het dié druk, wat op hulle uitgeoefen is, weerstaan. Sodoende is die huidige verstedelikingspatrone geskep waarby die gebied van Groter Los Angeles as 'n gefragmenteerde metropool gevestig is waar talle munisipaliteite hul administratiewe onafhanklikheid bewaar het, al maak hulle deel uit van die samehangende beboude gebied in die Los Angeles-bekken. So het byvoorbeeld [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]] en Beverly Hills, wat in ekonomiese en kulturele opsig as dele van Los Angeles beskou word, tot vandag toe hul status as selfregerende nedersettings verdedig. In 1924 het die bevolking van Los Angeles County die miljoenkerf oorskry, maar hiervan was slegs sowat sestig persent binne die ''City of Los Angeles'' se stadsgrense woonagtig. 'n Verdere belangrike fondament vir die ontwikkeling van Los Angeles was die oliebedryf. Plaaslike oliebronne is reeds in die 1880's ontdek en ontgin, terwyl 'n eerste bloeifase in dié bedryf in 1892 begin het, maar eers vyf jaar later is Suid-Kaliforniese ruolie op groot skaal ontgin, verwerk en bemark. In die twintigerjare het Los Angeles se olievelde in Signal Hill, Huntington Beach en Santa Fe Springs sowat 'n kwart van die wêreldproduksie van ruolie opgelewer. Olie het die belangrikste uitvoergoed geword wat in San Pedro-hawe gehanteer is.<ref>{{en}} Abu-Lughod (1999), bl. 12</ref> Tegelykertyd het, danksy die inisiatief van plaaslike entrepreneurs soos Donald Douglas en die gebroeders Loughead (Lockheed), 'n plaaslike vliegtuigbedryf ontstaan.<ref>{{en}} Allen J. Scott en Edward W. Soja (reds.): ''The City. Los Angeles and Urban Theory at the End of the Twentieth Century''. Sagteband-uitgawe. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press 1998, bl. 5</ref> === Ekonomiese groeipunt === [[Lêer:Staples Center LA Live.jpg|duimnael|200px|'n Nagtelike uitsig oor die middestad, met die ''Staples Center'', 'n veeldoelige sportarena, op die voorgrond]] Vanaf 1910 het die rolprentbedryf 'n sterk groei beleef, en in 1932 was Los Angeles die gasheerstad van die [[Olimpiese Somerspele]]. Die grootskaalse ekonomiese groei het met die [[Tweede Wêreldoorlog]] begin, toe die lug- en ruimtevaartnywerhede hulle in die stad gevestig en 'n groot aantal migrante gelok het. Die stad het die grootste groei van alle gebiede in Kalifornië vertoon, en in die dekade tussen 1940 en 1950 het sy bevolking met 49,8 persent toegeneem. Teen hierdie tydperk het ook die klein voorstadhuis met swembad en dubbelmotorhuis 'n simbool van Los Angeles geword en die stad het in die rigting van die San Fernando-vallei begin uitbrei. Die stadshorison is in 1960 met die oprigting van die eerste wolkekrabber, 'n kantoorgebou, vir die eerste keer sedert die bou van die raadsaal in 1928 merkbaar verander. Maar die sestigerjare is ook gekenmerk deur etniese en sosiale spannings. Die rasseonluste, wat op 11 Augustus 1965 in die Swart woonbuurt Watts uitgebreek het, was van die ergstes in die geskiedenis van Amerika. Tydens die geweldpleging het 34 mense hulle lewens verloor en honderde is beseer. Die skade, wat berokken is, het VSA-$ 200 miljoen beloop. In 1984 was Los Angeles vir die tweede keer die gasheerstad van die Olimpiese Somerspele, wat deur die boikotaksie van die Oosbloklande oorskadu is. Nadat in April 1992 vier blanke polisiemanne vrygespreek is op aanklag dat hulle 'n swart burger, Rodney King, mishandel het, het onluste in Los Angeles uitgebreek, wat by die ergste in die geskiedenis van die Verenigde State gereken word. Sedert die negentigerjare is Los Angeles deur 'n aantal natuurrampe soos bosbrande en oorstromings getref. 57 mense het as gevolg van die [[Northridge-aardbewing]] gesterf wat die stad op 17 Januarie 1994 geskud het en duisende geboue is beskadig of verniel. Los Angeles was een van die gasheerstede tydens die [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooie in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994|1994]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026]], asook die [[vrouesokkerwêreldbeker]]toernooie in [[Vrouesokkerwêreldbeker 1999|1999]] en [[Vrouesokkerwêreldbeker 2003|2003]]. Die einde van die [[Koue Oorlog]] het in dié dekade 'n nadelige uitwerking op die plaaslike lug- en ruimtevaartnywerhede gehad aangesien dié bedryf onder meer gespesialiseer het in militêre toerusting. === Bevolkingsgroei === [[Lêer:Griffith Observatory, Los Angeles 2011.jpg|duimnael|links|Die [[Griffith-sterrewag]], ontwerp in die Art Deco-styl en voltooi in 1935, is een van LA se gewildste uitsigpunte – oor die stad en oor die sterrehemel. Die tonele van tientalle rolprente is hier verfilm, waaronder ''Rebel Without a Cause'' waarin [[James Dean]] in 1955 sy laaste hoofrol vertolk het]] [[Lêer:LawrenceScarpa Cherokee 8268.jpg|duimnael|Moderne residensiële boukuns – [[Lawrence Scarpa]] se ''Cherokee Lofts'' in West Hollywood is geïnspireer deur ''Prospectivity'', 'n reeks skilderye deur die Britse kunstenaar [[Patrick Hughes (kunstenaar)|Patrick Hughes]]<ref>{{en}} [https://www.arthitectural.com/brooks-scarpa-cherokee-lofts/ ''www.architectural.com: Brooks + Scarpa | Cherokee Lofts. Besoek op 20 April 2017''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170711182214/https://www.arthitectural.com/brooks-scarpa-cherokee-lofts/ |date=11 Julie 2017}}</ref><ref>{{en}} [http://www.brooksscarpa.com/cherokee-studios ''Brooks + Scarpa: Cherokee Studios. Besoek op 20 April 2017'']</ref>]] [[Lêer:Case Study House 22 (5902490232).jpg|duimnael|Meeste van die tydskrif ''Arts & Architecture'' se modelhuise in die reeks ''[[Case Study Houses]]'' het in Los Angeles ontstaan: Pierre Koenig se ''Stahl House'' in die Hollywood Hills]] [[Lêer:Los Altos Apartments, 4121 Wilshire Blvd. Mid-City 5.jpg|duimnael|Binnehof van die historiese Los Altos-woonstelgebou, Wilshire Boulevard]] Los Angeles, wat in 1900 slegs 100&nbsp;000 inwoners gehad het, het tydens die 20ste eeu 'n ware bevolkingsontploffing beleef, sonder dat daar enige stadsbeplanning plaasgevind het. Die vinnige bevolkingsgroei duur nog steeds voort en sowat 'n derde van die inwoners is in die buiteland gebore. 'n Groot rol by die bevolkingsgroei speel immigrante uit [[Latyns-Amerika]], veral [[Meksiko]], en [[Asië]]. Die inwoners van Los Angeles kom uit 140 lande en praat 224 tale. Sowat die helfte van die bevolking of twee miljoen mense is immigrante uit Latyns-Amerika (Latino's) en daar word beraam dat Spaans weens die hoër geboortesyfers en groot aantal immigrante Engels as belangrikste huistaal sal verdring. 'n Ander etniese groep, wat hoë groeisyfers toon, is Asiate en immigrante van eilande in die [[Stille Oseaan]]. Hulle verteenwoordig net soos [[Afro-Amerikaners]] sowat tien persent van die totale bevolking. Die grootste groepe is [[Japanners]], [[Han-Chinese]], [[Koreane]], [[Viëtnamese]], [[Thai (volk)|Thais]], Filipino's en [[Perse]]. Indiane speel 'n kleiner rol met sowat 100&nbsp;000 mense. Sowat dertig persent van die inwoners is Blankes (sonder Latino's). === Behuisingskrisis === Vinnig stygende huispryse en huurgelde is een van die grootste dryfkragte agter Kalifornië en Los Angeles se demografiese verskuiwings sedert die 1980's. Groter Los Angeles het met 121 persent tussen 2000 en 2014 die hoogste stygings in behuisingskoste van alle metropolitaanse gebiede in die VSA getoon, terwyl die gebied die ergste behuisingskrisis sedert die Tweede Wêreldoorlog ervaar.<ref>{{en}} [http://la.curbed.com/archives/2014/12/la_housing_prices_have_gone_up_more_than_anywhere_else_in_the_last_14_years.php ''la.curbed.com, 10 Desember 2014: Los Angeles Housing Prices Have Gone Up More Than Anywhere Else in the Last 14 Years. Besoek op 31 Maart 2015''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626173248/http://la.curbed.com/archives/2014/12/la_housing_prices_have_gone_up_more_than_anywhere_else_in_the_last_14_years.php |date=26 Junie 2015 }}</ref> Ontleders skryf die probleem onder meer toe aan die tekort aan nuwe behuising en die voorstedelike mentaliteit in die hoër inkomstegroepe. So gee welvarendes die voorkeur aan nuwe enkelgesinshuise in voorstede bo nuwe hoëdigtheidsbehuisingsprojekte in hul destydse buurte. Terwyl hoogs gekwalifiseerde Amerikaners uit ander landsdele steeds na Kalifornië stroom, is daar 'n groeiende aantal Kaliforniërs in middel- en laerinkomstegroepe wat behuising in hul eie deelstaat nie meer kan bekostig nie en hulle in ander deelstate (veral [[Texas]], [[Arizona]], [[Nevada]], [[Washington (deelstaat)|Washington]] en [[Oregon]]) moet hervestig.<ref>{{en}} [http://www.latimes.com/business/la-fi-california-migration-20150101-story.html ''Los Angeles Times, 1 Januarie 2015: California's high housing costs drive out poor, middle-income workers. Besoek op 31 Maart 2015'']</ref> In Los Angeles word sowat 600&nbsp;000 inwoners as ''severely rent burdened'' geklassifiseer – dit wil sê hulle moet meer as die helfte van hul maandelikse inkomste aan huurgeld bestee. Volgens die ''Los Angeles Homeless Services Authority'' se verslag vir 2017 het meer as 8&nbsp;000 mense in dié jaar vir die eerste keer in hul lewe dakloos geword.<ref>{{en}} [https://www.npr.org/2018/04/16/601970552/californias-housing-crisis-working-but-on-the-brink-of-homelessness ''npr.org, 16 April 2018: California Housing Crisis: Working But On The Brink Of Homelessness. Besoek op 12 Augustus 2018'']</ref> {| class="wikitable" |+ Gemiddelde huurgelde in Los Angeles (in 2018) en Los Angeles County (in 2019)<ref>{{en}} [https://www.apartmentguide.com/apartments/California/Los-Angeles/ ''apartmentguide.com: California | Los Angeles. Besoek op 15 Mei 2018'']</ref><ref>{{en}} [https://la.curbed.com/2019/8/13/20804519/los-angeles-rental-prices-data ''LA Curbed, 13 Augustus 2019: LA rental prices keep on climbing. Besoek op 22 April 2020''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200408023629/https://la.curbed.com/2019/8/13/20804519/los-angeles-rental-prices-data |date= 8 April 2020 }}</ref> ! Woonstel || $ per maand (Los Angeles) || $ per maand (LA County) |- | Studio || $2283 || − |- | Eenkamer || $2592 || $1755 |- | Tweekamer || $3247 || $2235 |- | Driekamer || $4186 || − |} === Huurbeheer === [[Lêer:Ranchosanpedro1.JPG|duimnael|Openbare behuising vir huishoudings met baie lae inkomste is skaars. Die foto wys munisipale wonings in San Pedro]] In 2019 was daar in Los Angeles sowat 624&nbsp;000 wooneenhede waarop munisipale huurbeheer toegepas is. Huurgeldverhogings vir hierdie wonings is gekoppel aan veranderinge in die plaaslike verbruikersprysindeks (VPI) en mag in 'n band tussen drie en agt persent beweeg (met 'n bykomende een persent vir respektiewelik gas- en elektrisiteitsvoorsiening as hierdie dienste by die huurgeld ingesluit word). As gevolg van laer inflasiekoerse in die nasleep van die Groot Resessie van 2009 het hulle 'n dekade lank teen die minimumvlak beweeg. Met ingang van 1 Julie 2019 is huurgeldverhogings van vier persent aan verhuurders toegestaan nadat die inflasiekoers in 2018 versnel het. In Los Angeles dien die gemiddelde verandering in die VPI vir die mees onlangse periode van twaalf maande as maatstaf vir verhogings, afgerond tot die naaste persent. Huurgelde mag net een keer per fiskale jaar verhoog word. Volgens Kaliforniese wetgewing mag huurbeheer deur munisipaliteite gewoonlik net op ouer woonstelgeboue en bestaande huurkontrakte toegepas word. Vir leegstaande wooneenhede, waarvoor 'n nuwe huurkontrak gesluit word, mag verhuurders enige huurgeld vra wat potensiële huurders bereid is om te betaal.<ref>{{en}} ''Los Angeles Times, 3 Julie 2019: Rents on controlled apartments in Los Angeles can now rise 4%. Blame inflation''</ref> === Openbare behuising === Die ''Housing Authority of the City of Los Angeles (HACLA)'' bestuur veertien groot openbare behuisingsprojekte dwarsoor die stadsgebied met altesaam sowat 6&nbsp;500 wooneenhede om behuising aan huishoudings met baie lae inkomste te verskaf.<ref>{{en}} [http://www.hacla.org/aboutpublichousing ''www.hacla.org: About Public Housing. Besoek op 28 Julie 2019'']</ref> == Ekonomie == === Oorsig === [[Lêer:Hollywood Hills - panoramio - Colin W (5).jpg|duimnael|links|Hollywood Hills en Griffith-sterrewag]] Kalifornië speel 'n eersterangse rol in die Verenigde State as broeikas van nuwe idees, nuwe produkte en ondernemersgees.<ref>{{en}} [http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Los-Angeles-Economy.html ''City-Data.com: Los Angeles: Economy. Besoek op 10 September 2017'']</ref> In die suide van die deelstaat het Los Angeles danksy sy mannekrag, onderwysinstellings, aangename klimaat en moderne infrastruktuur in die vroeë 20ste eeu naas New York en [[Chicago]] tot die derde van die land se drie vooruitstrewende globale metropole gegroei. Die stad is in die vroeë 21ste eeu steeds die vernaamste nywerheidsentrum in die Amerikaanse Weste, een van die wêreld se besigste seehawens wat voordeel trek uit die gigantiese handelstrome met Asiatiese nywerheidsreuse in die Stille Oseeaangebied soos [[Volksrepubliek China|China]], [[Japan]], Taiwan ([[Republiek China]]) en [[Suid-Korea]], 'n belangrike finansiële sentrum, die grootste stedelike kleinhandelmark in die VSA asook 'n eersterangse kulturele en kreatiewe sentrum. [[Lêer:LA morning - financial district.jpg|duimnael|Sonop oor die Finansiële Distrik. Die grootskaalse toevloei van Japannese en Kanadese kapitaal vanaf die 1980's het Los Angeles se middestad ingrypend verander]] Sy vernaamste nywerhede is [[chemie]], elektroniese toerusting, [[tekstiel]]e, voedselverwerking, metaalverwerking, die boubedryf en die uitgewersbedryf. Maar die stad staan veral bekend as die wêreld se grootste sentrum van die lug- en ruimtevaartnywerhede, die rolprent-, televisie-, radio- en musiekbedryf. Daarnaas is ook [[toerisme]] 'n belangrike bron van inkomste. 'n Groot aantal ondernemings, banke en navorsingsinstellings het hulle hoofkwartiere in Los Angeles, waaronder bekende maatskappye van die vermaaklikheidsbedryf soos 20th Century Fox, DreamWorks SKG, Paramount Pictures, The Walt Disney Company en Warner Bros., die Academy of Motion Picture Arts and Sciences (bekend deur sy jaarlikse ''[[Oscar]]''-toekennings), die speelgoedvervaardiger Mattel, vervaardigers van rekenaarspele soos Activision en THQ, die lug- en ruimtevaartonderneming Northrop Grumman, die ruimtevaart-konsortium Sea Launch, die olie- en gasverskaffer Unocal, die RAND Corporation ('n navorsingsinstelling vir die [[Amerikaanse Gewapende Magte]]), die ICANN (wat name en adresse op die internet beheer), die hotelgroep Hilton, die uitgewery Tokyopop en die beleggingsbestuurmaatskappy [[Capital Group Companies]]. === Lugbesoedeling === Los Angeles het sy eie tipe rookmis, 'n bruin of fotochemiese variant wat merkbaar van die befaamde grys Londense rookmis in Europa verskil – die kleur is aan [[stikstofdioksied]] (NO₂) te danke, terwyl fotochemiese reaksies tot sy ontstaan bydra.<ref>{{en}} Oladele Ogunseitan (General editor) and Paul Robbins (Series editor): ''Green Health. An A-to-Z Guide''. Los Angeles | London | New Delhi | Singapore | Washington DC: SAGE Publications 2011, bl. 439</ref> Die halfdroë klimaat, sonstraling, atmosferiese spoorgasse en die topografie van die gebied is belangrike faktore. Die hoë vlakke van [[lugbesoedeling]] in die stad is een van sy sorgwekkendste vraagstukke, aangesien die plaaslike nywerhede en motorvervoer hoë konsentrasies van [[osoon]], [[stikstofoksied]] en [[koolwaterstof]] veroorsaak. Die lugsirkulasie in die stadsgebied word deur die bergreekse, wat dit in die noorde en ooste omring, beperk, terwyl die Stille Oseaan-seewind nouliks 'n skoonmaak-effek op groot skaal kan uitoefen nie. Die gebrek aan 'n effektiewe openbare vervoerstelsel bly een van die hoofprobleme met die bestryding van lugbesoedeling. === Motorvervaardiging – 'n historiese bedryf === [[Lêer:Van Nuys Boulevard Street Scene2.JPG|duimnael|Van Nuys Boulevard is een van die belangrikste verkeersare in die sentrale San Fernando-vallei wat in noord-suidelike rigting loop. In 1979 het dit internasionale bekendheid verwerf danksy die rolprent ''Van Nuys Blvd.'']] In 1902 het die ''Auto Vehicle Company'' in Los Angeles die eerste motors in Kalifornië vervaardig. Die maatskappy het egter net tot 1910 bestaan, met 'n totale produksiesyfer wat 3&nbsp;000 eenhede nie oorskry het nie. In die tydperk tussen die 1940's en die 1960's het Los Angeles County motorbedryf tot die tweede grootste in die land ná [[Detroit]] gegroei. Vervaardigers soos Studebaker, [[Chrysler]], [[Ford]], Kaiser-Frazer, [[General Motors]] en Willys-Overland het aanlegte in Los Angeles en omgewing gevestig. Op sy hoogtepunt het die plaaslike motorbedryf met meer as 15&nbsp;000 werkers hier meer as 'n halfmiljoen voertuie per jaar vervaardig. 'n Verslag in die plaaslike dagblad ''[[Los Angeles Times]]'' het in 1965 selfs daarop gewys dat Los Angeles op dié tydstip Detroit as die Verenigde State se motorhoofstad vervang het. Weens die stygende persentasie ingevoerde motors het die plaaslike bedryf vanaf die 1970's moeilike tye beleef. Die Chrysler-aanleg in die City of Commerce was die eerste groot motorfabriek wat sy deure in 1971 om ekonomiese redes moes sluit. Geleidelik het ook ander vervaardigers produksie in die gebied gestaak. Die laaste motoraanleg – General Motors se fabriek in Van Nuys – is in 1992 gesluit.<ref>{{en}} [http://www.laalmanac.com/transport/tr04.htm ''LA Almanac – Los Angeles’ Auto Manufacturing Past. Besoek op 25 Junie 2016'']</ref> == Boukuns == === ''Garden apartments'' === [[Lêer:South-Los-Angeles-garden-apartments-near-Crenshaw-Boulevard-view-from-north-August-2014.jpg|duimnael|'n Middeldigtheid-tuinwoonstelkompleks naby Crenshaw Boulevard in South Los Angeles]] Los Angeles se ''garden apartments'' of tuinwoonstelle het hulle oorsprong in 19de eeuse Britse stads- en landskapsbeplanningskonsepte wat in die vroeë 20ste eeu deur twee plaaslike stadsbeplanners, Clarence S. Stein en Henry Wright, in die Verenigde State as 'n vorm van laedigtheidbehuising toegepas is. Hulle het een van die mees kenmerkende voorbeelde van Kalifornië se binnens- en buitenshuise woon- en leefideaal geword.<ref>{{en}} [https://www.laconservancy.org/history-garden-apartments ''Los Angeles Conservancy: History of Garden Apartments. Besoek op 16 Mei 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428220529/https://www.laconservancy.org/history-garden-apartments |date=28 April 2016 }}</ref> Die streek se warm en sonnige klimaat was uiters geskik vir die verwesenliking van 'n behuisingsideaal waarin natuur en oop groen ruimtes sentraal gestaan het. Sorgvuldig beplande tuinwoonstelkomplekse was 'n aantreklike en bekostigbare alternatief tot laestandaardbehuising gedurende die [[Groot Depressie]] en het later, ná die VSA se toetrede tot die Tweede Wêreldoorlog, groter getalle werkers van krygstuigfabrieke asook, vanaf 1945, oorlogsveterane en hul gesinne gehuisves. Hoofkenmerke van tuinwoonstelkomplekse in Los Angeles was die ontwikkeling van erwe as superstraatblokke, die skeiding van motor- en voetgangerlane, gestandaardiseerde tipes huise wat as lae- tot middeldigtheidsbehuising opgerig is en die klemtoon op oop ruimtes en tuinagtige landskapargitektuur. === ''Los Angeles Freestyle'' === [[Lêer:Walt Disney Concert Hall (1609904186).jpg|duimnael|Frank Gehry se [[Dekonstruktivisme|dekonstruktivistiese]] argitektoniese ontwerpe lok soms humoristiese kommentaar uit. Vir sommige waarnemers lyk hulle soos "geboue die oggend ná 'n groot aardbewing" (''Newsweek'')<ref>{{de}} ''Los Angeles – Südkalifornien''. München: Verlag C. J. Bucher 2000, bl. 46</ref>]] Dit was 'n invloedryke en prominente groep van Weskus-argitekte en binnenshuise ontwerpers, onder wie Frank Gehry, Eric Moss, Brian Murphy, Thom Mayne en Michael Rotondi wat van Los Angeles Amerika se vernaamste laboratorium vir radikale ontwerpstrominge gemaak het. In die laat 1970's het die argitek [[Frank Gehry]], 'n boorling van [[Kanada]], met die renovasie van 'n ou woonhuis 'n argitektoniese en ontwerprewolusie begin toe hy – in plaas van konvensionele boumateriale – met staaldraadhekke en sinkplate geëksperimenteer het. Gehry se opgeknapte huis was nie soseer die beginpunt van 'n nuwe ontwerpskool nie, maar eerder die aanleiding en voorbeeld vir 'n hele reeks ongewone kleurryke en ietwat anargistieste ontwerpstyle wat onder meer van punk-estetiek gebruik gemaak het en waarna as "nuwe golf" (''new wave'') verwys is. Alhoewel dit sekere ooreenkomste toon met die Memphis-styl, is dit 'n styl wat eie is aan Kalifornië en aangepas by dié deelstaat se leefstyl en klimaat. Een van die bekendste voorbeelde vir dié styl is die Petal House, 'n ou woonhuis waarvan die dak opgeknap en op 'n ongewone manier van binne na buite gekeer is soos oop blomblare om plek te skep vir 'n jacuzzi-swembad en 'n reeks kubiese ateljees wat met piramides bekroon is.<ref>{{en}} Tim Street Porter: ''Freestyle. The New Architecture and Design from Los Angeles''. New York, NY: Stewart, Tabori & Chang 1986</ref> == Vervoer == === Historiese ontwikkeling === [[Lêer:Pac-elec-depot-1910.jpg|duimnael|links|Die hoofdepot van ''Pacific Electric'' in 1910]] [[Lêer:P line Alameda Street.jpg|duimnael|'n Trollie in Alamedastraat, [[Little Tokyo, Los Angeles|Little Tokyo]], omstreeks 1918]] [[Lêer:Pacific Electric Railway 1299.JPG|duimnael|''Pacific Electric 1299 Business Car'']] [[Lêer:Los Angeles Pacific Electric Railways (Red Cars).svg|duimnael|links|''Pacific Electric'' se netwerk]] [[Lêer:Pacific Electric Replica 501 in San Pedro.jpg|duimnael|'n Namaaksel van 'n ''Pacific Electric Car 501'' in San Pedro]] [[Lêer:Pacific-Electric-Red-Cars-Awaiting-Destruction.jpg|duimnael|''Pacific Electric'' se befaamde "rooi waens" (''Red Cars'') is gereed om op 'n skrootwerf vernietig te word]] Die eerste gemeganiseerde openbare vervoerstelsels in Los Angeles en sy omgewing het in die tweede helfte van die 19de eeu ontstaan. Soos in ander groot Amerikaanse stede het hierdie stelsels op spoorgebonde voertuie gebaseer. Die eerste perdetremlyn, wat oor 'n afstand van twee en 'n half myl tussen die Old Plaza en 6de Straat geloop het, is in 1874 geopen. Later is kabeltreine en die eerste eenvoudige elektriese trems ingevoer – interessant genoeg dikwels danksy die insiatief van eiendomsontwikkelaars wat belangstellendes na nuwe huise in voorstedelike gebiede wou lok. Maar sonder 'n gesonde ekonomiese basis het hierdie vroeë treinstelsels vinnig in tegniese en finansiële moeilikhede beland. Eers in die 1880's het Frank Sprague 'n meer gesofistikeerde tremstelsel ontwikkel wat binnekort die belangrikste openbare vervoermiddel vir die hele Los Angeles County geword het. Omstreeks 1900 het 'n aantal nedersettings in Suid-Kalifornië oor elektriese tremstelsels beskik. Hulle is aangevul deur treinlyne wat die middestad van Los Angeles met voorstede en aangrensende nedersettings verbind het. Ondanks hulle gewildheid by die publiek was die bou en onderhoud van elektriese treine baie kapitaalintensief sodat maatskappye dikwels deur bankrotskap bedreig is. Toe een van hierdie ondernemings in finansiële moeilikhede beland het, het [[Henry E. Huntington]], die neef en erfgenaam van ''South Pacific Railroad'' se president Collis P. Huntington, sy kans gegryp en aandele gekoop. Nadat hy nie toegelaat is om ná die afsterwe van sy oom in 1900 die pos van president te oorneem nie, het Henry E. Huntington hom op eiendomme en die ontwikkeling van Suid-Kalifornië se vervoerstelsel toegespits. In 1901 is sy befaamde ''Pacific Electric Railroad Company'', meestal kort ''PE'' genoem, geïnkorporeer. In die volgende nege jaar het Huntington sy treinnetwerk stelselmatig uitgebou: nuwe lyne is gebou, nuwe spoorwegmaatskappye geïnkorporeer en bestaande lyne van mededingers oorgeneem. Net soos ander Amerikaanse tremlyn-eienaars het ook Huntington sy vervoerstelsel ingespan om eiendomme te bemark en winsgewend te maak. So het hy op groot skaal bougrond buite Los Angeles gekoop en vervolgens tremlyne laat bou wat die behuisingsprojekte met die middestad verbind het. Vir Huntington was dit duidelik dat die bou van nuwe lyne die ontwikkeling van woonbuurte steeds moes voorspring. Indien vervoermiddels nie al klaar sou wees wanneer die eerste belangstellende kopers sou opdaag nie, sou hulle liewer huise in 'n gebied met ontwikkelde vervoerinfrastruktuur koop. En al het Huntington aansienlike verliese in die vervoerbedryf gely, het hy nogal miljoene met sy eiendomme verdien. Ná 'n bouprogram, wat nege jaar sou voortduur, en pogings van ''Southern Pacific'' om die beheer oor ''PE'' te kry, het Huntington die meeste van sy aandele aan sy mededinger verkoop. Met hierdie samesmelting het die twee groot vervoermaatskappye ontstaan wat die spoorwegbedryf in Los Angeles en sy omgewing in die volgende jare sou oorheers. ''PE'' is nou as 'n dogtermaatskappy van ''Southern Pacific'' bestuur en het nog oor enkele plaaslike tremlyne beskik, maar hom andersins op die bedryf van sneltreindienste tussen Los Angeles en ander nedersettings in Suid-Kalifornië toegespits. In sy beste tye het ''PE'' 1&nbsp;164&nbsp;myl se elektriese spoorlyne in vier counties beheer en was sodoende die grootste elektriese spoormaatskappy ter wêreld.<ref>{{en}} Scott L. Bottles: ''Los Angeles and the Automobile. The Making of the Modern City''. Berkeley en Los Angeles: University of California Press 1987, bl. 31</ref> As deel van die ooreenkoms met ''Southern Pacific'' het Huntington die volledige beheer oor die ''Los Angeles Railway Company (LARY)'' gekry, 'n smalspoorstelsel wat die meeste van Los Angeles se tremlyne bedryf – en negentig persent van alle spoorpassasiers in die stad vervoer het. Beide, ''PE'' en ''LARY'', het 'n beslissende rol by die vinnige groei van Los Angeles in die laat 19de en vroeë 20ste eeu gespeel. Die groot stroom immigrante het hulle veral in voorstedelike gebiede gevestig. Die agteruitgang van spoorgebonde openbare vervoer in die 1940's word deur sommige outeurs as 'n sameswering van die motor- en oliebedryf, veral ''General Motors (GM)'', beskryf. ''LARY'' is in 1944 as deel van Henry E. Huntington se boedel aan ''American City Lines'', 'n dogtermaatskappy van ''National City Lines'', verkoop. Groot ondernemings uit die motorbedryf soos ''GM'', ''Standard Oil of California'', ''Firestone Tire and Rubber Company'', ''Phillips Petroleum Company'' en ''Mack Truck'' het oor 'n minderheid aandele in ''National City Lines'' beskik, en daar is onmiddellik begin om trem- met buslyne te vervang.<ref>{{en}} Bottles (1987), bl. 2</ref> In voorstedelike gebiede van Suid-Kalifornië het motorbusse die oorspronklike tremlyne egter al twee dekades vroeër, vanaf 1921, begin vervang. So het ook ''LARY'' se bestuurders reeds in 1940, vier jaar voordat die onderneming verkoop is, besluit om hul trems ten gunste van busse uit te faseer. Hierdie proses is vanweë die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog en die gepaardgaande tekort aan gom en ruolie vertraag. Pendelaars het al jare vroeër begin om die voorkeur aan privaat motors te gee, en die persentasie was groter hoe verder hul voorstedelike woonbuurte van die middestad af geleë was. In die eerste drie dekades van die 20ste eeu was daar steeds besware oor die gehalte van openbare vervoerdienste, hoë tariewe en stampvol trems en treine. So is tremmaatskappye daarvan beskuldig dat hulle te weinig waens ingespan het om hul bedryf meer winsgewend te maak. Nuwe lyne dwarsdeur die stad is nie gebou nie en yl bevolkte voorstedelike gebiede is nie by die spoornetwerk ingesluit nie. Terwyl veiligheidstandaarde verlaag is, was daar ook beskuldigings van korrupsie. Die sukses van motors as belangrikste vervoermiddels was daarnaas nou verbonde met sosio-ekonomiese faktore en die destydse stadsbeplanning. Ouer metropolitaanse gebiede in die ooste van die Verenigde State, maar ook San Francisco in Noord-Kalifornië, het 'n meer gesentraliseerde groeipatroon van voorstede getoon wat rondom die middestad ontstaan het. Daarenteen het Los Angeles eers relatief laat tot 'n groter metropool begin ontwikkel – en dit was nooit 'n mekka vir voetgangers nie. Weens die gebrek aan natuurlike grense soos riviere en berge kon die stadsgebied steeds verder uitbrei om as hoogs gedesentraliseerde ekonomie op motors te steun. Ander Amerikaanse metropole het uiteindelik dieselfde pad geloop, met die verskil dat dié proses hier eers ná die Tweede Wêreldoorlog begin het. In Los Angeles was trems en motors aanvanklik mededingers aangesien daar nie ruimte vir albei was nie. Die stadsregering het met streng wette gereageer en in 1920 'n verbod op parkering in die middestad geplaas, maar moes dit ná proteste en ekonomiese druk van burgers herroep. Strate in Los Angeles is verbreed om die groter getal motors te kan hanteer. Verkeersopeenhopings was steeds 'n groot vraagstuk. Groter mobiliteit danksy die besit van motors het die verskuiwing van baie geriewe na die voorstede moontlik gemaak waar hulle gemaklik bereik kon word en waar parkeerplekke volop was. Nuwe snelweë het die verskillende voorstedelike gebiede met mekaar verbind. Die bou van 'n uitgebreide moltreinstelsel was 'n tweede opsie. So het ''Pacific Electric'' in 1926 met die bou van 'n sodanige stelsel begin. In die 1920's en 1930's het steeds meer belangegroepe hulle ten gunste van 'n moltreinnetwek uitgespreek, maar finansiële oorwegings was die hoofrede vir die besluit om nie met die bou daarvan voort te gaan nie. Die bevolkingsdigtheid van Los Angeles was te laag om moltreine ekonomies vatbaar te maak sodat hulle, in teenstelling met snelweë, van subsidies afhanklik sou gewees het. === Huidige situasie === [[Lêer:LA freeway 2009.jpg|duimnael|'n Snelweg in Los Angeles]] Los Angeles se interstedelike vervoernetwerk dien as 'n gewestelike, nasionale en internasionale spil vir die vervoer van passasiers en goedere. Dit sluit die Verenigde State se grootste hawekompleks, 'n uitgebreide spoorinfrastruktuur vir passasiers- en vragtreine, talle lughawens en 'n uitgebreide padnetwerk in. Vir doeltreffende binnestedelike vervoer in die metropolitaanse gebied van Los Angeles is daar 'n netwerk van snelweë, paaie, buslyne, trein- en moltreinlyne. Hoë volumes verkeer veroorsaak nogtans [[verkeersopeenhoping]]s en gepaardgaande vertragings vir pendelaars. === Padvervoer === Los Angeles beskik oor 'n eersterangse netwerk van snelpaaie wat die stad met alle ander Amerikaanse metropole verbind. Die vernaamste snelweë en grootpaaie sluit in: ''Interstate 5'' wat in suidelike rigting deur [[San Diego]] tot by [[Tijuana]] in [[Meksiko]] loop en daarna in noordelike rigting deur [[Sacramento]], [[Portland]] en [[Seattle]] tot by die [[Kanada|Kanadese]] grens loop; ''Interstate 10'', die suidelikste ''Interstate Highway'' in die VSA wat in oos-westelike rigting van kus tot kus deur onder meer [[Phoenix]] in Arizona tot by [[Jacksonville]] in [[Florida]] loop; die ''Interstate 15'' wat Los Angeles met [[Las Vegas]] in Nevada en [[Salt Lake City]] in Utah verbind; die Interstate 40 wat onder meer deur [[Oklahoma City]] en [[Memphis]] loop; en die ''U.S. Route 101'' wat na die Sentrale Kusgebied van Kalifornië, San Francisco, die ''Redwood Empire'' en die kusgebied van die deelstate Oregon en Washington loop. Die ''Pacific Coast Highway'' (''State Highway 1'') verbind Los Angeles in noordelike rigting met kusstede soos [[Santa Barbara, Kalifornië|Santa Barbara]] en San Francisco. === Lugvervoer === [[Lêer:TheThemeBuildingLosAngeles.jpg|duimnael|Los Angeles-lughawe ("LAX") se bekende ''Theme Building'']] [[Lêer:LAX Tom Bradley Aerial.jpg|duimnael|LAX se nuwe Tom Bradley Internasionale Terminaal]] Die [[Los Angeles Internasionale Lughawe|Internasionale Lughawe van Los Angeles (LAX)]] is in Westchester, 'n suidwestelike stadsbuurt sowat 26 kilometer van die middestad, geleë. Met meer as 74 miljoen passasiers in 2015 is dit die vierde besigste lughawe ter wêreld.<ref>{{en}} [http://www.airport-la.com/info/airport.html ''www.airport-la.com: Airport info. Besoek op 29 Mei 2016''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517134034/http://www.airport-la.com/info/airport.html |date=17 Mei 2016 }}</ref> Die lughawe is volgens 'n besluit van Los Angeles se stadsraad in die laat 1920's gebou en het eers in die laat 1940's by Burbank-lughawe verbygesteek om Los Angeles se grootste lughawe te word. Tegelykertyd is die naam in 1949 na ''Los Angeles International Airport'' gewysig. In 1958 het die argitekte-ateljee Pereira & Luckman die opdrag gekry om die lughawe volgens die vereistes van die nuwe stralertydperk uit te brei. Daar is voorsiening gemaak vir 'n massiewe reeks terminaalgeboue en parkeerplekke in die sentrale gedeelte van die lughaweterrein wat deur 'n sentrale koepel van staal en glas met mekaar verbind sou word. Dié bouplan is egter nooit ten volle uitgevoer nie en in plaas van die beplande koepel is in 1961 die kenmerkende wit ''Theme Building'' opgerig. Die gebou, wat ook 'n restaurant huisves, herinner aan 'n "vlieënde piering" wat op sy vier bene geland het en is deur die stadsraad in 1992 as 'n kulturele en historiese monument aangewys. Alhoewel LAX verreweg die grootste lughawe in die metropolitaanse gebied van Los Angeles is, word die gebied vanweë sy groot oppervlak deur 'n bykomende stelsel van kleiner lughawens bedien wat dikwels nader aan belangrike toeristetrekpleisters geleë is. Hollywood en Griffith Park kan byvoorbeeld maklik deur die nabygeleë Bob Hope-lughawe in Burbank bedien word, terwyl Disneyland, die Honda Center, die Angel-stadion in [[Anaheim]] en ander besienswaardighede in Orange County deur die plaaslike John Wayne-lughawe bereik kan word. Bestemmings langs die kus soos Palos Verdes en Huntington Beach is naby [[Long Beach]] se lughawe geleë, terwyl die groter nedersettings van die [[Inland Empire]], Riverside en San Bernardino deur die Internasionale Los Angeles-Ontario-lughawe bedien word.<ref name="ng">{{en}} [http://www.nationalgeographic.com/places/places-of-a-lifetime/losangeles-thebasics.html ''National Geographic: People and Places – Los Angeles: The Basics'']</ref> Die stedelike lughawe van Santa Monica, Zampernini Field-lughawe in Torrance en Van Nuys-lughawe is veral vir kleiner privaat vliegtuie van belang. === Openbare vervoer === [[Lêer:Los Angeles (California, USA), Union Station -- 2012 -- 4938.jpg|duimnael|links|''Union Station'' (geopen in 1939)]] [[Lêer:Metro Picture.jpg|duimnael|Vier voorbeelde van ''Metro'' se openbare vervoermiddels. Kloksgewys vanaf links bo: ligte spoorweë, busse, snelbusse en moltreine]] [[Lêer:Union-Station-LA-Waiting-Ro.jpg|duimnael|links|Die wagkamer van ''Union Station'']] [[Lêer:Big Blue Bus 10 express.jpg|duimnael|''Big Blue Bus'' – 'n snelbus op die roete nommer 10 in Santa Monica]] Ondanks die groot oppervlakte van die stad is openbare vervoer tans nog swak ontwikkel. Daar is net vier moltreinlyne wat in 2000 ingewy is en die sowat 200 buslyne is ongeag hul uitgebreide netwerk vanweë hul relatief lae spoed meestal geen alternatief nie.<ref name="ng" /> Tremlyndienste is in 1963 gestaak. Die ''Los Angeles County Metropolitan Transportation Authority (Metro)'', wat die openbare vervoer in die Distrik van Los Angeles beheer, is egter tans besig om die bus- en stadstreinnetwerk uit te brei; die Eastside-uitbreiding is in 2009 voltooi en bied 'n regstreekse stadstreinverbinding tussen East Los Angeles en die [[San Gabriel Valley]]. 28 nuwe Metro Rapid-buslyne het reistye vanaf 2009 met sowat 25 persent verminder en die snelbusnetwerk verbind met sy totale lengte van 400&nbsp;myl 34 stede en 11 nie-geïnkorporeerde nedersettings in Los Angeles County met mekaar.<ref>{{en}} [http://www.metro.net/projects_programs/srtp.htm ''www.metro.net: 2003 Short Range Transportation Plan 2003''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080211220857/http://www.metro.net/projects_programs/srtp.htm |date=11 Februarie 2008}}</ref> ''Metro'' vervoer daagliks sowat 1,7 miljoen pendelaars op sy bus-, moltrein- en ligte spoorweglyne. Die busnetwerk is met 1,4 miljoen passasiers per dag die tweede besigste in die Verenigde State. In 2005 het sowat 'n tiende van alle pendelaars in Los Angeles gebruik gemaak van openbare vervoermiddels. Los Angeles is nog steeds 'n belangrike spoorwegsentrum vir plaaslike en transkontinentale spoorweë, terwyl Los Angeles se Pasifiese seehawe in San Pedrobaai oor die grootste houerterminaal in [[Noord-Amerika]] beskik. Interstedelike treindienste onder beheer van ''Amtrak'' verbind Los Angeles met ander metropole en stede. ''Union Station'', die hoofstasie van Los Angeles, is net noord van die middestad geleë. Na ''Union Station'', wat in Mei 1939 geopen is, word dikwels as die "Laaste van die Groot Spoorwegstasies" verwys wat in die Verenigde State opgerig is. Die stasie is deur die argitekte Donald B. en John Parkinson bewustelik in 'n soort [[Neogotiese styl|Neogotiese boustyl]] met elemente van Spaanse sendingstasie-, Moorse en Streamline Moderne-boukuns ontwerp wat met die "brutale realisme" van treinstasies aan die Amerikaanse Ooskus sou kontrasteer.<ref>{{en}} ''MERIAN Kalifornien''. Nommer 4, volume 51, April 1998. Hamburg: Hoffmann und Campe, bl. 10</ref><ref>{{en}} [http://www.discoverlosangeles.com/blog/classic-downtown-la-architecture ''Classic Downtown L.A. Architecture. Besoek op 14 Mei 2017'']</ref> Sy massiewe, ryk versierde wagkamer met sy groot vensters, wat die Kaliforniese lig laat binnestroom, herinner met sy ligte styl, aardkleure en versierpatrone wat aan Indiaanse voorbeelde ontleen is, in baie opsigte aan 'n kerkskip. Nogtans is dit kleiner as vergelykbare ''union stations'' in ander Amerikaanse metropole. Vandag is ''Union Station'' 'n belangrike terminus en tussenstasie vir nasionale en Kaliforniese ''Amtrak''-passasierstreine, ''Metrolink'' se pendelaarstreine en ligte spoorlyne. ''Union Station'' dien daarnaas ook as busstasie vir 'n aantal buslyne. === Hawefasiliteite === [[Lêer:Korean Friendship Bell Roof - Los Angeles.JPG|duimnael|links|'n Gedetailleerde aansig van die Vriendskapsklok se dakkonstruksie]] [[Lêer:Korean Bell of Friendship in San Pedro.jpg|duimnael|Die ''Korean Bell of Friendship'' (Koreaanse Vriendskapsklok) in San Pedro is deur Korea aan Los Angeles geskenk]] Die seehawe van Los Angeles in San Pedro is die grootste in die Verenigde State ten opsigte van vraghouervolume en vragwaarde. In die kalenderjaar 2015 is 8,1 miljoen twintig-voet-ekwivalente eenhede (TEU) se vrag gehanteer. As die leidende poort vir handel tussen die VSA en Asië beskik die hawe oor 'n hoogs moderne houerterminaal; die grootste werkmag van gekwalifiseerde hawearbeiders; stoorgeriewe en bergplek wat in alle behoeftes van vragrederye kan voorsien; die grootste en nuutste vloot van vragvoertuie in die hele VSA asook gereelde spoorverbindings na die belangste vragspilpunte dwarsoor die land wat maklike en vinnige toegang tot die nasionale mark verseker.<ref>{{en}} [https://www.portoflosangeles.org/idx_history.asp ''The Port of Los Angeles: History – The Port Today. Besoek op 7 Junie 2016'']</ref> == Vermaak- en mediabedryf == === Die rolprentbedryf === [[Lêer:ハリウッドサイン.jpg|duimnael|links|Die [[Hollywood-kenteken]] is in 1923 as 'n soort aanplakbord vir erwe opgerig. Die oorspronklike letters is van hout gemaak en in 2010 op 'n openbare veiling verkoop. Hulle is deur bladmetaal-letters vervang]] [[Lêer:Highsmithmaycompanywilshire.jpg|duimnael|links|Die vroeëre ''May Company''-[[afdelingswinkel]] op Wilshire Boulevard, ontwerp in die Art Deco-Streamline Moderne-styl en geleë teen die westelike eindpunt van die ''Miracle Mile'', het later deel uitgemaak van die ''Los Angeles County Museum'' se kampus. Dit is herontwikkel om 'n rolprentmuseum te huisves, ''The Academy Museum of Motion Pictures'', wat sy deure in 2019 sal open]] [[Lêer:Leo the MGM lion 1928.jpg|duimnael|Elke rolprent van die MGM-ateljees begin met "Leo die leeu" se gebrul. Oor die jare het meer as een leeu die rol vertolk]] [[Lêer:Hollywood boulevard from kodak theatre.jpg|duimnael|Hollywood Boulevard se Walk of Fame vereer bekende film- en musieksterre met 'n ster op die sypaadjie]] Hollywood, 'n stadswyk van Los Angeles, het lankal 'n sinoniem vir die Amerikaanse rolprentbedryf (die "droommasjien") geword. Die plek is op 1 Februarie 1887 deur die Wilcox-gesin gestig en het vroeër bekend gestaan vir sy Presbiteriaanse kerk, die grootste in die land. Oorspronklik was Hollywood sowat dertien kilometer van Los Angeles af geleë, en die vinnige groei het eers met die oprigting van die eerste rolprentateljee deur David Horsley se Nestor Company in 1911 begin. Die ateljee huisves nou 'n museum en vertoon 'n versameling van voorwerpe uit die tydperk van die stomfilm. In 1911 het 'n verdere vyftien onafhanklike filmateljees (''Independents'') van New York, die destydse sentrum van die rolprentbedryf, na Los Angeles verhuis. Hulle is veral deur die aangename klimaat en die langer dae gelok – destyds was daar nog geen kunslig beskikbaar nie en rolprente is dus buite of in ateljees met 'n glasdak geskiet. Daarnaas het die groot afstand van New York ook teen voordeel van kleiner filmmaatskappye gestrek, wat nie by die magtige, New York-gebaseerde ''Motion Pictures Patents Company (MPPC)'' wou aansluit nie en as gevolg hiervan met hoë boetes en lisensiegelde bedreig is. Die nuwe filmbedryf het vinnig gegroei en sy ekonomiese sukses het welvaart vir die stad gebring. Talle regisseurs en produsente soos Cecil B. DeMille, Samuel Goldwyn, Jesse L. Lasky en Adolph Zukor het kantore in Hollywood geopen. Maar eers met David Griffith se epiese stomfilm ''The Birth of A Nation'' (1915) het die bedryf tot 'n selfstandige nywerheid met sy eie tegnieke en spesialisering ontwikkel. Teen hierdie tyd was baie kleiner maatskappye besig om bankrot te gaan of is deur groter filmateljees oorgeneem, wat hulle in die dertigerjare byna almal in voorstede soos Culver City, Burbank of West Los Angeles gevestig het. Paramount Pictures was die enigste groot rolprentateljee wat in Hollywood aangebly het. Die nuwe wetgewing teen kartelle (deur die sogenaamde Paramount-wet van die jaar 1948 is filmateljees onder meer gedwing om van hulle rolprentteaters ontslae te raak), die groei van die buitelandse filmnywerhede ná die Tweede Wêreldoorlog en veral die gewildheid van televisie het tot die ekonomiese agteruitgang van Los Angeles se filmbedryf in die vyftigerjare gelei, en eers in die 1970's en 1980's het die rolprentnywerheid danksy regisseurs soos [[Steven Spielberg]] en [[George Lucas]] 'n nuwe opswaai beleef. Hulle het die konsep van die trefferrolprent (Engels: ''blockbuster'') ontwikkel – monumentale filmproduksies, wat met hulle spesiale effekte talle besoekers na die rolprentteaters gelok het. Danksy hierdie konsep het Hollywood die sinoniem van die Amerikaanse rolprentbedryf met sy professionele en vermaaklike rolprentproduksies gebly, wat op bekende akteurs en 'n gelukkige slot steun. === Gedrukte media === [[Lêer:One Wilshire Building (Unsplash).jpg|duimnael|links|Die sentrale sakekern van Los Angeles]] [[Lêer:Los-angeles-central-library.jpg|duimnael|Los Angeles se openbare biblioteek – een van die grootstes ter wêreld met ses miljoen boekdele in sy magasyne – is in die finansiële distrik geleë]] Die belangrikste dag- en weekblaaie, wat in Los Angeles uitgegee word, is die ''[[Los Angeles Times]]'', ''La Opinión'' ('n Spaansmedium-koerant), ''L.A. Weekly'', ''L.A. City Beat'', ''Los Angeles Business Journal'', ''Los Angeles Daily Journal'', ''Variety'', ''Los Angeles Downtown News'', ''Daily News'', ''Daily Breeze'' en ''Long Beach Press-Telegram''. Verskeie immigrante-gemeenskappe beskik oor hul eie media. So word sedert 1984 'n weekblad vir immigrante uit die Verenigde Koninkryk, ''The British Weekly'', met 'n weeklikse sirkulasie van sowat 30&nbsp;000 in Los Angeles en Orange County in Santa Monica gepubliseer.<ref>{{en}} [http://www.british-weekly.com/?page_id=15313 ''The British Weekly – About Us. Besoek op 10 Mei 2018'']</ref> Die ''Los Angeles Times'' is een van die nasionale dagblaaie in die VSA en met 'n sirkulasiesyfer van byna een miljoen eksemplare per dag ook die tweede grootste koerant in die land na ''[[The New York Times]]''. Die ''Los Angeles Times'' het as ''Los Angeles Daily Times'' vir die eerste keer op 4 Desember 1881 verskyn, maar het kort daarna bankrot gegaan. Eers die befaamde uitgewer Harrison Gray Otis het daarin geslaag om van die nuusblad onder sy huidige naam 'n groot sukses te maak. Die LA Times was aanvanklik eerder 'n konserwatiewe koerant wat die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] gesteun het, en Otis se mediaveldtog teen die vakbonde het op 1 Oktober 1910 tot 'n bomaanslag gelei waarin 21 mense gedood en die redaksiekantore volledig verwoes is. In 1917 is Otis as uitgewer deur sy skoonseun Harry Chandler opgevolg. Die Chandler-dinastie het die ''LA Times'' vervolgens tot die 1980's oorheers. Onder hul bestuur het die nuusblad reeds in die 1960's begin om meer liberale standpunte in te neem. In 2000 is die nuusblad deur die ''Tribune Company'' oorgeneem, een van die grootste media-ondernemings in die VSA. Die publikasie van die laaste mededingende dagblad op die plaaslike mark, die ''Los Angeles Herald Examiner'', is in 1989 gestaak. Nogtans was daar teen die begin van die 21ste eeu 'n daling in die ''LA Times'' se sirkulasiesyfer. Desondanks het die ''Times'' lankal 'n reputasie as een van die leidende Amerikaanse dagblaaie opgebou en het net in 2004 vyf [[Pulitzerprys]]toekennings gewen. Slegs die ''New York Times'' het in hierdie opsig nog beter gevaar. == Kultuur == [[Lêer:Girl's Dress LACMA 37.24.67.jpg|duimnael|links|220px|Mode vir meisies. VSA, omstreeks 1890<br /><small>''Los Angeles County Museum of Art''</small>]] [[Lêer:Image-Disney Concert Hall by Carol Highsmith edit.jpg|duimnael|Walt Disney Concert Hall]] [[Lêer:Summer 2016.png|duimnael|Los Angeles Fashion Week (LAFW) in 2016.<br />Los Angeles se modeweek word deur sy organiseerders as deel van die stad se kulturele hergeboorte beskou wat van Los Angeles een van die voorste kulturele metropole ter wêreld maak<ref>{{en}} [https://lafw.net/ ''LA Fashion Week – Who We Are. Besoek op 17 Augustus 2017'']</ref>]] Los Angeles het meer museums en teaters as enige ander Amerikaanse stad,<ref>{{en}} [http://www.discoverlosangeles.com/what-to-do/culture ''Discover Los Angeles: Culture. Besoek op 29 Februarie 2016'']</ref> terwyl die gesiene dagblad ''New York Times'' Los Angeles se Filharmoniese Orkes (''Los Angeles Philharmonic'', of kort ''LA Phil'' genoem) as die "belangrikste" in die Verenigde State beskryf het.<ref>{{en}} [https://www.nytimes.com/2017/04/18/arts/music/los-angeles-has-americas-most-important-orchestra-period.html?_r=0 Zachary Woolfe: ''Los Angeles Has America’s Most Important Orchestra. Period''. In: ''New York Times'', 18 April 2017]</ref> Die futuristiese ''Walt Disney Concert Hall'' is volgens 'n ontwerp van die bekende Kanadees-Amerikaanse argitek Frank Gehry gebou en op 23 Oktober 2003 ingewy. Die konsertgebou het danksy 'n vennootskap van Los Angeles County en privaat borge soos onder meer Lillian Disney (1899–1997) en ander lede van die Disney-familie ontstaan en huisves die Filharmoniese Orkes van Los Angeles onder leiding van Gustavo Dudamel en die ''LA Master Chorals''. Die Theater District langs die Broadway staan bekend vir sy pragtige rolprentteaters. Die ''[[Bradbury Building]]'', wat in 1893 opgerig is, pronk met sy sonverligte atrium en stylvolle tralies van smeedyster om sy balkonne. In 1982 is die Bradbury net soos die nabygeleë rolprentteater ''Million Dollar Theater'' uit die jaar 1918 as argitektoniese agtergrond vir die Britse regisseur [[Ridley Scott]] se wetenskapsfiksie-rolprent ''[[Blade Runner]]'' gebruik. Die eerste rolprentteater van die Verenigde State, die ''Electric Theatre'' wat in 1902 geopen is, is in Los Angeles geleë. Ander ekstravagante rolprentteaters sluit die ''Los Angeles Theater'', wat in 1931 binne 'n tydperk van slegs 90 dae vir die première van [[Charlie Chaplin]] se ''City Lights'' opgerig is, en die ''Orpheum'' in, 'n pragtige voorbeeld van die Neorenaissance-boustyl met breë trappe en elegante ligkrone. Die ''Hollywood Bowl'', 'n natuurlike amfiteater, is in die heuwellandskap buite Los Angeles geleë en huisves die Filharmoniese Orkes van Los Angeles en die Hollywood Bowl-orkes. Kunstenaars soos die [[Beatles]], [[Frank Sinatra]] en [[Mikhail Baryshnikov]] het al hier opgetree. === Museums === [[Lêer:Getty Center Central Garden.jpg|duimnael|links|Die sentrale tuin van die Getty Center]] [[Lêer:Getty Museum (2344713792).jpg|duimnael|Getty Museum]] Los Angeles beskik oor 'n groot aantal beduidende museums soos die ''History Center of the California Historical Society'', die ''Armand Hammer Museum of Art and Cultural Center'', die ''Southwest Museum'' met sy versameling van Eerste Nasies-kuns, die ''J. Paul Getty Museum'' en die ''Los Angeles County Museum of Art (LACMA)''. Die ''Museum of Contemporary Art (MOCA)'' is in 1986 op die Grand Avenue se California Plaza geopen. Die gebouekompleks, 'n speelse ontwerp met rooierige, geometriese blokke, is deur die Japannese argitek [[Arata Isozaki]] geskep wat na die gebou as "'n klein dorp in die vallei van wolkekrabbers" verwys het. Die museum vertoon 'n indrukwekkende versameling van skilderye en beelde van Franz Kline, [[Mark Rothko]], Robert Rauschenberg, Claes Oldenburg en Antoni Tapies. Die ''Santa Monica Museum of Art'' in die voorstad Santa Monica lok kunsliefhebbers met sy versameling van eietydse kuns. Die ''Getty Museum'', 'n instelling van wêreldfaam, is in Brentwood geleë, 'n distrik van West Los Angeles in die Santa Monica-berge. Die sentrum huisves sedert 1997 die ''J. Paul Getty Museum'' en ander wetenskaplike instellings soos die ''Getty Conservation Institute'' wat veral restourasiewerk doen, en die ''Getty Leadership Institute'', 'n opleidingsentrum vir vakpersoneel van musea. Die miljardêr J. Paul Getty se persoonlike versameling van sowat 50&nbsp;000 kunswerke, waaronder veral klassieke kuns soos beeldhouwerke, skilderye, tekeninge, manuskripte en foto's, word in die ''[[J. Paul Getty Museum]]'' vertoon wat vrye toegang aan besoekers bied. Die gebouekompleks is deur die Amerikaanse argitek Richard Meier ontwerp en in die tydperk tussen 1991 en 1997 opgerig. === Groen ruimtes === ==== Griffith Park ==== [[Lêer:Los Angeles Cathedral.jpg|duimnael|links|Rooms-Katolieke Katedraal van Ons Dame van die Engele]] [[Lêer:Skyline from Griffith Observatory.jpg|duimnael|Die sterrehemel en LA se stadshorison soos gesien vanuit die Griffith-sterrewag]] [[Lêer:Travel Town, Los Angeles-7079764681.jpg|duimnael|Historiese lokomotiewe in die ''Travel Town Museum'']] Griffith Park, geleë in die Hollywood Hills net noord van die stadsbuurt Los Feliz, is die tiende grootste Amerikaanse park in munisipale besit en een van die mees uitgestrekte stedelike parke in Noord-Amerika met 'n oppervlakte van meer as 4&nbsp;300 akkers en landskapsvorme wat van sagte groen velde en heuwels tot ruwe berghellings strek. Die park, wat oorspronklik deel uitgemaak het van die landgoed Rancho Los Feliz, is genoem na sy vroeëre eienaar, "kolonel" Griffith J. Griffith, 'n [[Wallis|Walliese]] nyweraar en filantroop.<ref>{{en}} [http://www.discoverlosangeles.com/blog/guide-las-griffith-park ''Discover Los Angeles: The Guide to Griffith Park. Besoek op 5 Junie 2017'']</ref> In 1896 het Griffith vyf vierkante myl se grond op sy landgoed aan die inwoners van Los Angeles (of, soos hy dit gestel het, die stad se ''plain people''<ref>{{en}} [https://www.kcet.org/shows/lost-la/the-complex-life-of-griffith-j-griffith ''KCET.org: History & Society – The Complex Life of Griffith J. Griffith. Besoek op 25 Maart 2020'']</ref>) bemaak. Die park is danksy verdere grondskenkings, munisipale grondaankope en privaat grond, wat in die publieke domein geval het, uitgebrei tot sy huidige grootte. Tans is sommige van Los Angeles se besienswaardighede in Griffith Park geleë: Los Angeles se diere- en botaniese tuin, die Griffith-sterrewag, die [[Hollywood-kenteken]], die opelugteater ''The Greek Theatre'', die Autrey-museum van die Amerikaanse Weste, die spoorwegmuseum ''Travel Town Museum'' en ''Sunset Ranch Hollywood''. ==== Los Angeles se dieretuin en botaniese tuin ==== ''Los Angeles Zoo and Botanical Gardens'' is in 1966 op 'n perseel van 133 akkers in Griffith Park gevestig. Tans word in die dieretuin 1&nbsp;100 diere van meer as 250 spesies aangehou, insluitende 29 wat as bedreig beskou word. Die botaniese tuin se versamelings sluit verskeie plantetuine in waar meer as 7&nbsp;400 plante van meer as 800 spesies besigtig kan word. Die dieretuin, wat jaarliks meer as 1,5 miljoen besoekers lok, word deur bestuur deur sy eienaar, die Stad Los Angeles. Belangrike afdelings sluit in LAIR (met lewende [[Amfibie|amfibieë]], werwelloses en [[reptiel]]e), [[olifant]]e van Asië, die Campo-Gorillareservaat, die ''Tom Mankiewicz Conservation Carousel'' en die nuwe uitstalling oor die "Reënwoude van die Amerikas". Die dieretuin is daarnaas aktief betrokke by die bewaring van Kaliforniese kondors, alhoewel hulle nie in die tuin vertoon word nie. Hierdie inheemse roofvoël is van uitwissing bedreig nadat meedoënlose jag op hom gemaak is met loodkoeëls en vergiftigde karkasse, terwyl ook kragleidings en die organochloorproduk [[DDT]] hul tol geëis het. Eers in die laat 1990's is enkeles vrygelaat om weer hul plek in hul natuurlike habitat, die klowe van die [[Grand Canyon]], in te neem.<ref>{{af}} [http://m24lbarg01.naspers.com/argief/berigte/landbouweekblad/2000/07/28/44/1.html Gerhard Verdoorn: ''Sasol se aasvoël- en boerereeks (7): Gifplanters saai ellende onder aasvreters''. In: ''Landbouweekblad'', 28 Julie 2000. Besoek op 17 Augustus 2017] {{dooie skakel}}</ref> == Susterstede == [[Lêer:Los Angeles City Hall with sister cities 2006.jpg|duimnael|upright|'n Teken naby die stadsaal wys na Los Angeles se susterstede]] {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Israel}} [[Eilat]], [[Israel]], sedert 1959.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=https://sistercities.lacity.org |title=Sister Cities of Los Angeles |publisher=Los Angeles |accessdate=21 Mei 2024}}</ref> * {{vlagikoon|Japan}} [[Nagoja]], [[Japan]], sedert 1959.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Brasilië}} [[Salvador da Bahia]], [[Brasilië]], sedert 1962.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Bordeaux]], [[Frankryk]], sedert 1964.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Berlyn]], [[Duitsland]], sedert 1967.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Zambië}} [[Lusaka]], [[Zambië]], sedert 1968.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Meksiko}} [[Meksikostad]], [[Meksiko]], sedert 1969.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]], sedert 1971.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Busan]], [[Suid-Korea]], sedert 1971.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Indië}} [[Mumbai]], [[Indië]], sedert 1972.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Iran}} [[Teheran]], [[Iran]], sedert 1972.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]], sedert 1979.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Guangzhou]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1981.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Griekeland}} [[Athene]], [[Griekeland]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Rusland}} [[Sint Petersburg]], [[Rusland]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kanada}} [[Vancouver]], [[Kanada]], sedert 1986.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Egipte}} [[Giza]], [[Egipte]], sedert 1989.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Indonesië}} [[Djakarta]], [[Indonesië]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Litaue}} [[Kaunas]], [[Litaue]], sedert 1991.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Filippyne}} [[Makati]], [[Filippyne]], sedert 1992.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kroasië}} [[Split]], [[Kroasië]], sedert 1993.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|El Salvador}} [[San Salvador]], [[El Salvador]], sedert 2005.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Libanon}} [[Beiroet]], [[Libanon]], sedert 2006.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Ischia, Kampanië|Ischia]], [[Italië]], sedert 2006.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Armenië}} [[Jerewan]], [[Armenië]], sedert 2007.<ref name="Susterstede" /> }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Algemene inligting ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.lacity.org/ ''Amptelike webwerf''] * {{en}} [http://www.laalmanac.com/index.php ''Los Angeles Almanac''] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Los-Angeles-California|title=Los Angeles|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Mei 2024}} ; Argitektuur en stadsbeplanning ---- * {{en}} [https://www.laconservancy.org/explore-la/curating-city/modern-architecture-la/history-la-modernism ''Los Angeles Conservancy: History of L.A. Modernism''] * {{en}} [https://www.theguardian.com/cities/gallery/2017/feb/09/unbuilt-los-angeles-city-might-have-been-in-pictures ''The Guardian, Manchester, 9 Februarie 2017: Unbuilt Los Angeles: the city that might have been – in pictures''] * {{en}} [https://www.theguardian.com/cities/2016/aug/24/radical-alternative-reyner-banham-man-changed-perception-los-angeles ''The Guardian, Manchester, 24 Augustus 2016: A 'radical alternative': how one man changed the perception of Los Angeles''] * {{en}} [http://latimesblogs.latimes.com/culturemonster/2011/04/reading-la-banhams-four-ecologies-turns-40.html ''Los Angeles Times, 22 April 2011: Reading L.A.: A Reyner Banham classic turns 40''] * {{en}} [https://www.laconservancy.org/ ''Los Angeles Conservancy''] * {{en}} [http://plan.lamayor.org/ ''The Sustainable City pLAn''] * {{en}} [https://www.architecturaldigest.com/gallery/architectural-landmarks-los-angeles/all ''Architectural Digest: 25 Must-See Architectural Landmarks in Los Angeles''] * {{en}} [https://www.theguardian.com/cities/gallery/2019/jan/09/concrete-city-beauty-los-angeles-in-pictures ''The Guardian, 9 Januarie 2019: Concrete city: the beauty of Los Angeles' most popular material – in pictures''] * {{en}} [https://www.re-thinkingthefuture.com/architects-lounge/a1159-autobiography-of-walt-disney-concert-hall/ ''Rethinking the Future: Autobiography of Walt Disney Concert Hall''] ; Los Angeles en sy veranderende fisieke omgewing ---- * {{en}} [https://www.arcadis.com/en/global/arcadis-blog/nate-cherry/future-city-la-part-i-mobility/ Nate Cherry, Arcadis: ''Future City L.A. - Part I: Mobility''] * {{en}} [https://www.arcadis.com/en/global/arcadis-blog/nate-cherry/future-city-la-part-ii-the-impresario/ Nate Cherry, Arcadis: ''Future City L.A.- Part II: The Impresario''] * {{en}} [https://www.arcadis.com/en/global/arcadis-blog/nate-cherry/future-city-la-part-iii-pluralist-infrastructure/ Nate Cherry, Arcadis: ''Future City L.A. - Part III: Pluralist Infrastructure''] ; Musiek ---- * {{en}} [https://www.theguardian.com/music/ng-interactive/2017/feb/07/los-angeles-music-artists-playlist-kendrick-lamar-warpaint-joanna-newsom ''The Guardian – The Sound of LA''] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Los Angeles| ]] c42nbx3k4iittmr0v0pdook5r8tqm7u 4 9567 2922320 1371324 2026-08-05T10:30:04Z SpesBona 2720 + Onafhanklikheidsdag in Burkina Faso (1960) & Oorwinningsdag in Kroasië (1995) 2922320 wikitext text/x-wiki '''[[5 Augustus]]''': [[Onafhanklikheid]]sdag in [[Burkina Faso]] ([[1960]]); Oorwinningsdag in [[Kroasië]] ([[1995]]); Feesdag van [[pous Fabianus]] in die [[Oosters-Ortodokse Kerk]]. [[Lêer:Flag of Nieuwe Republiek.svg|regs|125px|Die vlag van die Nieuwe Republiek]] * [[1852]] – Die [[Argentinië|Argentynse]] stad [[Rosario]] ontvang amptelike stadstatus. * [[1884]] – Die '''[[Nieuwe Republiek]]''' word in [[Suid-Afrika]] gestig. * [[1960]] – [[Burkina Faso]] word van [[Frankryk]] onafhanklik. * [[1962]] – Die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] aktrise [[Marilyn Monroe]] word dood in haar [[bed]] aangetref met 'n leë botteltjie slaappille aan haar sy. * [[1968]] – Gebore: [[Marine Le Pen]], Franse politikus en advokaat. kb5lwgabakcq6eochllz195c0jt1sul 0 11919 2922063 2905505 2026-08-04T18:57:37Z JMK 649 +kat 2922063 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Barry Hertzog | beeld = Genl JBM Hertzog jonk.jpg | beeldonderskrif = | orde = 3de [[Eerste Minister van Suid-Afrika]] | termynaanvang = [[30 Junie]] [[1924]] | termyneinde = [[5 September]] [[1939]] | monarg = [[George V van die Verenigde Koninkryk|George V]]<br />[[Edward VIII van die Verenigde Koninkryk|Edward VIII]]<br />[[George VI van die Verenigde Koninkryk|George VI]] | goewerneur-genl = [[Alexander Cambridge, 1ste Graaf van Athlone|Alexander Cambridge]]<br />[[Graaf van Clarendon]]<br />[[Patrick Duncan]] | voorganger = [[Jan Christian Smuts]] | opvolger = [[Jan Christian Smuts]] | orde4 = Minister van Justisie | termynaanvang4 = 31 Mei 1910 | termyneinde4 = 19 Desember 1912 | eersteminister4 = [[Louis Botha]] | voorganger4 = | opvolger4 = [[J.B.M. Hertzog|J.W. Sauer]] | orde5 = Minister van Naturellesake | termynaanvang5 = 25 Junie 1912 | termyneinde5 = 19 Desember 1912 | eersteminister5 = [[Louis Botha]] | voorganger5 = [[H. Burton]] | opvolger5 = J.W. Sauer | orde2 = Minister van Buitelandse Sake | termynaanvang2 = 6 Junie 1927 | termyneinde2 = 5 September 1939 | eersteminister2 = | voorganger2 = | opvolger2 = [[Jan Smuts]] | geboortedatum = James Barry Munnik Hertzog<br />[[3 April]] [[1866]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], [[Kaapkolonie]] | sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1866|4|3|1942|11|21}} | sterfteplek = [[Pretoria]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | party = [[Nasionale Party]]<br />[[Verenigde Party]] | eggenoot = Wilhelmina Neethling | kinders = 3 | alma_mater = | religie = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''James Barry Munnik Hertzog,''' (3 April 1866, [[Wellington]] – 21 November 1942, [[Pretoria]]) was 'n [[Suid-Afrika]]anse staatsman en generaal.<ref>J.B.M. Hertzog 2017. Britannica Academic. Geraadpleeg op 22 Mei 2017, van http://academic.eb.com.ez.sun.ac.za/levels/collegiate/article/JBM-Hertzog/40257</ref> Hy was ook bekend as '''J.B.M. Hertzog''' en '''generaal Hertzog'''. Hy is die Suid-Afrikaanse regeringshoof wat die langste gedien het, van 1924 tot 1939.<ref name="fak">{{cite web |url=http://www.afrikanergeskiedenis.co.za/generaals/biografiese-profiele/profiel-generaal-jbm-hertzog/ |title=Profiel: Generaal JBM Hertzog |access-date=22 Mei 2017 |format=Webartikel |work=[[FAK]] |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003011358/https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/generaals/biografiese-profiele/profiel-generaal-jbm-hertzog/ |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="mg">{{cite web |url=https://mg.co.za/article/2013-12-16-barry-hertzog-statue-moved-replaced-by-mandela-sculpture |title=Zuma: Hertzog statue removed after exhaustive consultation process |access-date=22 Mei 2017 |format=Webartikel |work=[[Mail & Guardian]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003011350/https://mg.co.za/article/2013-12-16-barry-hertzog-statue-moved-replaced-by-mandela-sculpture |archive-date=3 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hertzog het 'n belangrike rol in die politieke ontwikkeling van die [[Afrikaner]] gespeel en het hom beywer vir die opbou van die Afrikaner na [[oorlog]] en [[armoede]].<ref name="fak" /> Sy slagspreuk was "Suid Afrika Eerste" en hy was die grootste inspirasie vir die [[Voortrekkerbeweging]].<ref name="fak" /> == Generaal Hertzog == J.B.M. (Barry) Hertzog is gebore op 3 April 1866 op [[Wellington]] in die [[Kaapkolonie]] uit 'n ou Kaapse geslag Afrikaners. Hy was die agtste kind van Johannes Albertus Munnik Hertzog en Susanna Maria Jacoba Hamman. Sy name het hy by sy peetpa, James Barry Munnik, die landdros van [[Wynberg]], gekry, wat op sy beurt genoem is na dr. [[James Barry]], die dokter wat sy en sy ma se lewe gered het nadat hy die eerste keisersnee in Suid-Afrika uitgevoer het. Dr. Barry wou nie geld vir die operasie aanvaar nie, maar het gevra dat die baba se vader, Thomas Munnik, die seuntjie na hom noem. Hertzog het in die regte studeer aan die [[Universiteit Stellenbosch|Victoria-kollege]] (waar hy hom reeds geërg het aan die feit dat [[Engels]] i.p.v. [[Nederlands]] die voertaal was<ref>''De geschiedenis van de Apartheid'', deur: Brian Lapping ([[1986]]), bl. 57</ref>) en daarna aan die [[Universiteit van Amsterdam]]. Van 1892 tot 1895 het hy 'n regspraktyk in [[Pretoria]] ([[Zuid-Afrikaansche Republiek]]) gehad. In 1895 het hy regter in [[Bloemfontein]] ([[Oranje-Vrystaat]]) geword. J.B.M. Hertzog is tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog|Tweede Boereoorlog]] (1899–1902) van kommandant tot generaal in rang bevorder. As generaal het hy saam met 'n groep Boeresoldate met sukses die Kaapkolonie binne gegaan.<ref>''Grote [[Winkler Prins Encyclopedie]]'', 7de Druk, dl. 9, bl. 356, deur: red. Winkler Prins ([[1976]])</ref> Hy het die onderbevelvoerder van die leër van die [[Oranje-Vrystaat]] geword. Hy was gelief onder sy manskappe en 'n voorstander van guerrilla-aksies teen die [[Engelse]]. Hy was aanvanklik 'n voorstander van die voortgesette stryd tot die bitter einde, maar het later tot insig gekom dat verdere bloedvergieting sinneloos was en op 31 Mei 1902 was hy één van die ondertekenaars van die [[Vrede van Vereeniging]]. J.B.M. Hertzog was 'n vurige voorstander van die behoud van [[Nederlands]] as kultuurtaal vir die Afrikaner en het hy 'n leidende rol gespeel in die stigting van die Zuid-Afrikaanse Akademie voor Taal, Letteren en Kunst ([[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]) wat op 2 Julie 1909 opgerig is met die volgende as doel: ''De handhaving en bevordering van de Hollandse Taal en Letteren, en van de Zuid-Afrikaanse Geschiedenis, Oudheidkunde en Kunst.'' == Hertzog as politikus en taalstryder == [[Lêer:Botha gouvernment 1910.jpg|duimnael|links|Die eerste kabinet van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 onder leierskap van eerste minister [[Louis Botha]].<br /> Agter: J.B.M. Hertzog, [[Henry Burton]], [[Frederick Robert Moor|F.R. Moor]], C. O'Grady Gubbins, [[Jan Christian Smuts|Jan Smuts]], [[Henry Charles Hull|H.C. Hull]], [[François Stephanus Malan|F.S. Malan]], [[David Pieter de Villiers Graaff|David Graaff]]<br /> Voor: [[Jacobus Wilhelmus Sauer|J.W. Sauer]], [[Louis Botha]], [[Abraham Fischer]]]] J.B.M. Hertzog het 'n vooraanstaande politikus in die [[Oranjerivierkolonie]] geword, soos die Oranje Vrystaat nou deur die Engelse genoem is. In 1906 was hy een van die oprigters van die ''Orangia Unie Party'' wat hom ten doel gestel het om die [[Afrikaner]]kultuur te behou met heftige verset teen assimilasie met die Engelse. In 1907, die jaar wat die Oranjerivierkolonie selfbestuur gekry het, tree Hertzog as prokureur-generaal en minister van Onderwys toe tot die kabinet van premier [[Abraham Fischer]]. In dieselfde jaar is hy ook vir die [[Smithfield|kiesafdeling Smithfield]] in die [[Suid-Afrikaanse Parlement|parlement]] verkies. Hy was vir 33 jaar parlementslid (eers in die parlement van die Oranjerivierkolonie, daarna, vanaf 1910, in die [[Volksraad|parlement van die Unie van Suid-Afrika]]). J.B.M. Hertzog en [[M.T. Steyn]] het 'n leidende rol gespeel in die erkenning van [[Nederlands]] as amptelike taal van die [[Unie van Suid-Afrika]], naas Engels op 31 Mei 1910. Reeds gedurende 1909 is onder leiding van [[Jan Smuts]] en [[John X. Merriman]] 'n konsepgrondwet opgestel, wat vir die beginsel van twee amptelike tale voorsiening gemaak het, maar dit was vir Hertzog en [[M.T. Steyn]] nie genoeg nie. Hertzog het 'n wysiging van die konsepgrondwet opgestel (artikel 137), wat hy persoonlik onderteken het, wat as volg lui: ''De engelse alsmede de hollandse talen zijn officiële talen van de Unie. Zij worden op een voet van gelijkheid behandeld en bezitten en genieten gelijke vrijheid, rechten en voorrechten. Alle akten, verslagen en verrichtingen van 't Parlement worden in beide talen gehouden, en wetsontwerpen, wetten en kennisgevingen van algemeen publiek gewicht of belang door de Regering van de Unie uitgegeven, zijn en geschieden in beide talen''. Artikel 137 is uiteindelik aanvaar in die ''Zuid Afrika-wet'' waardeur die vier koloniale gebiede omvorm sou word tot die [[Unie van Suid-Afrika|Unie van Zuid-Afrika]]. As minister van Onderwys van die [[Oranjerivierkolonie]] het hy hom vir tweetaligheid ([[Nederlands]]/[[Engels]]) in die [[onderwys]] beywer. Ook het hy vir gelykberegtiging tussen die twee tale gestry, want na die [[Anglo-Boereoorlog]] was Engels die dominante onderwystaal in die Oranje Vrystaat. Met die totstandkoming van die Unie van Suid-Afrika het Hertzog gedien as minister van Justisie onder die eerste premier van die Unie, [[Louis Botha]]. Hertzog het baie moeite gehad om onder Botha te dien, want vir Hertzog was Botha te' laaggeskoold en te ongekultiveer om die pos van 'n eerste minister te beklee. Hertzog was minister van justisie tot 1912, toe hy in konflik gekom het met Botha oor Botha se pro-Engelse beleid. Hertzog het 'n ''tweestroom-beleid'' voorgestaan waarvolgens die Afrikanerkultuur langs die Engelse kultuur sou bestaan. Botha het 'n ''konsiliasie-beleid'' <ref>BJ Liebenberg: Botha en Smuts aan bewind, 1910–1924. In CFJ Muller, 1985: p 391</ref> voorgestaan, waar Boer en Brit één moes word in 'n nuwe kultuurgroep. Die taal van die nuwe kultuurgroep was vir Botha onbelangrik en was hy tevrede met Engels as taal vir die nuwe kultuurgroep. === Stigting van die ''Nasionale Party'' === [[Lêer:Hertzog Huisgenoot.jpg|duimnael|links|''[[Huisgenoot]]'' plaas in September en Oktober 1957 'n reeks voorblaaie van Suid-Afrikaanse leiers. Hertzog kom op 16 September aan die beurt.]] [[Beeld:Genl JBM Hertzog en sy vrou, Wilhelmina Neethling.jpg|duimnael|regs|270px|Genl. Hertzog en sy vrou, Wilhelmina (née Neethling).]] Hertzog het die ''[[Suid-Afrikaanse Party]]'' van Botha verlaat en rig in Julie 1914 met enkele "Ou Boere" (veterane van die [[Tweede Vryheidsoorlog|Tweede Boereoorlog]] wat altyd anti-Engels en anti-[[imperialisme|imperialisties]] gebly het) die Nationale Partij op, wat in die volksmond bekend gestaan het as Natte of (NP), en in Afrikaans vertaal is met ''[[Nasionale Party]]''. Die NP het homself ten doel gestel om die Afrikaner volksmassa te emansipeer (bevry), die [[Afrikaner]]kultuur te behou en die magsmonopolie van die Engelse elite te breek. Die NP was ook 'n voorstander van segregasie van blankes en swartes ("[[apartheid]]") en 'n teenstander van die stemreg vir swartes ("Naturelle"). In 1916 het [[Gordon Tomlinson]] van [[Vredefort]] 'n voorstel ingedien om Afrikaans te gebruik as taal van die Vrystaatse ''Nationale Partij''. J.B.M. Hertzog het kapsie gemaak en dit duidelik gemaak dat hy (Hertzog) [[Afrikaans]] nie goed beheers het nie. Herzog het ook hier te kenne gegee dat as hy gedwing sou word om Afrikaans te gebruik, hy as voorsitter van die hoofbestuur sou bedank, want ''in de Grondwet wordt gesproken van Hollands en niet van Afrikaans.''<ref>Steyn J.C.: Trouwe Afrikaners, Aspekte van Afrikanernasionalisme en Suid-Afrikaanse taalpolitiek 1875–1938: Kaapstad, [[Tafelberg Uitgewers]], bl 73</ref> Net soos Hertzog, was ook 'n ander prominente leiersfiguur voorstander van die behoud van [[Nederlands]] as kultuurtaal vir die Afrikaner en dit was [[Onze Jan Hofmeyr]]. Onze Jan Hofmeyr was ook net soos Hertzog, voorstander van die behoud van goeie bande met die Kleurlinggemeenskap. So haal [[Die Burger]] van 14 Oktober 1921 genl. Hertzog aan, waar hy oor die Kleurlinggemeenskap skryf: "Hy is deel van ons...Die Kleurling het sy stem in die Kaapprovinsie en dit kan hom nie ontneem word nie...Ons kan die stemreg van die Kleurlinge nie weerhou nie. Ons wil hulle eerlik behandel en hulle as ons vriende beskou".<ref>Steyn, J.C.: Tuise in eie taal; Die behoud en bestaan van Afrikaans: Kaapstad, [[Tafelberg Uitgewers]]: 1980, bl 448-449</ref> Tydens die [[Maritz-rebellie]]<ref>''[[Maritz-rebellie]]'': Opstand van [[Afrikaner]]nasionaliste onder leiding van kol. [[Manie Maritz]] – met [[Duitsland|Duitse]] hulp – teen die Engelse aan die begin van die [[Eerste Wêreldoorlog]]</ref> het Hertzog besluit om neutraal te bly. Hertzog het hom ook verset teen die Suid-Afrikaanse deelname aan die [[Eerste Wêreldoorlog]] aan die kant van Engeland en het neutraliteit bepleit. In 1919 volg [[Jan Christian Smuts|Jan Smuts]] premier Botha (†) op. Ondanks die feit dat Hertzog en Smuts persoonlik goed met mekaar oor die weg gekom het, het hulle politiese opvattings lynreg teenoor mekaar gestaan. Smuts het die koers van Botha gevolg en Hertzog het hom bly verset teen die Engelse hegemonie. By die Suid-Afrikaanse parlementsverkiesing van 1915 het die Nasionale Party slegs 27 setels gekry, maar by die parlementsverkiesing van 1920 het die NP met 44 setels die grootste party geword. Danksy enkele oorwegend Engelstalige partye kon die Suid-Afrikaanse Party onder Smuts die mag behou. == Premier == [[Lêer:Hertzog.jpg|duimnael|links|J.B.M. Hertzog as premier.]] [[Lêer:Genl JBM Hertzog met 'n Afrikaanse Bybel wat hom oorhandig is op die dag van die ingebruikneming daarvan, 27 Augustus 1933, voor die Bosmanstraatse NG kerk, Pretoria.jpg|duimnael|regs|300px|Genl. Hertzog en sy vrou, Wilhelmina, op 27 Augustus 1933, die dag waarop die Afrikaanse [[Bybel]] amptelik in gebruik geneem is, buite die [[NG gemeente Pretoria|Bosmanstraatse NG kerk]]. Hy hou die Bybel vas wat ds. Charles Murray (middel) aan hom oorhandig het.]] Smuts het aanvanklik ook die steun van die armblankes geniet, maar nadat Smuts in 1922 die leër opdrag gegee om 'n mynwerkerstaking van blanke arbeiders aan die Rand met geweld te onderdruk<ref>''De geschiedenis van de Apartheid'', deur: Brian Lapping (1986), bl. 61</ref> het hy die steun verloor. Hertzog het skerp stelling ingeneem teen die geweld en het opgetree as verdediger van die regte van die armblanke arbeiders. By die parlementsverkiesing van 1924 verkry die gekombineerde Nasionale Party-Arbeidersparty die absolute meerderheid in die ''[[Volksraad]]'' ([[tweede kamer]] van die [[Parlement van Suid-Afrika]]). Hertzog het premier geword van 'n kabinet waarin die NP- as (twee) [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Arbeidersparty]]-politici sitting gehad het. Kolonel [[Frederic Creswell|Creswell]] (minister van Verdediging) van die Arbeidersparty het vise-premier geword. In 1927 is die vlag van Suid-Afrika verander en saam met ''"[[God save the Queen|God save the King]]"'' is ''"[[Die Stem van Suid-Afrika]]"'' as die amptelike volkslied van die Unie van Suid-Afrika (1927) aanvaar. Ook wat die taalbeleid en die standpunte oor die Kleurlinggemeenskap betref, het Hertzog en Malan lynreg teen mekaar gestaan. Hertzog was van mening dat Nederlands nog altyd ons kultuurtaal was en dat ons hierdie taal deel met die Vlaminge en Nederlanders soos ook die Amerikaners en Australiërs 'n gemeenskaplike taal deel met die Engelse. Malan was van mening dat Nederlands 'n buitelandse produk was. Hertzog wou die Kleurlinge op die kieserslyste hou, terwyl Malan die Kleurling van die kieserslyste wou skrap. By die parlementsverkiezing van 1929 het die NP die absolute meerderheid in die ''Volksraad'' verkry en die [[Arbeidersparty (Suid-Afrika, 1910)|Arbeidersparty]] is as koalisieparty laat vaar. Desondanks kon [[Frederic Creswell]] en sy [[sosialisme|sosialistiese]] kollega, wat intussen uit die ''Arbeidersparty'' geskors is, as vise-premier aanbly, ondanks verset van die Kaapse afdeling van die NP. Danksy die Statuut van Westminster (1931) verkry Suid-Afrika as grondgebied volledige onafhanklikheid binne die Britse Gemenebes. In dieselfde jaar verkry blanke vroue stemreg. Hertzog het sedertdien laat weet dat hy nie meer na 'n [[republiek]] streef nie. Suid-Afrika in sy oë al voldoende [[onafhanklikheid]] geniet. [[Daniel François Malan]] en die lede van die ''[[Broederbond]]'' het gevind dat Hertzog te gereeld kompromieë tref. Hy moes volgens hulle ''"God save the King"'' as volkslied afgeskaf het en moes nie sy republikeinse idee laat vaar het nie.<ref name=autogenerated1>''De geschiedenis van de Apartheid'', deur: Brian Lapping (1986), bl. 82</ref> == Samesmelting == [[Die Groot Depressie]] het die Suid-Afrikaanse ekonomie reeds vroeg in 1930 getref. Die pryse van belangrike landbou- en uitvoerprodukte het skerp gedaal en buitelandse handel het feitlik tot stilstand gekom. Boonop is die land deur een van die grootste droogtes in menseheugenis geteister. Die toestand is vererger deur Hertzog se weiering om die goudstandaard te verlaat, soos Brittanje in 1931 gedoen het. Hy wou daardeur bewys dat die Unie nie net polities onafhanklik van Brittanje was nie, maar ook ekonomies. Die stryd oor die goudstandaard het verreikende gevolge in die Suid-Afrikaanse politiek gehad. Hertzog is skerp gekritiseer deur die Opposisie en die pers, terwyl hy in sy eie geledere ook steun verloor het. Baie het hom as 'n outokraat bestempel en hom verantwoordelik gehou vir die heersende ekonomiese ellende. In 1932 het [[Tielman Roos]], wat drie jaar tevore die politiek verlaat het, aangekondig dat hy terugkeer en met die steun van baie Nasionaliste in die Parlement 'n nuwe party stig. Hertzog het ingesien dat 'n skeuring in die NP tot voordeel sou strek van die SAP, wat dan met die volgende verkiesing aan bewind sou kom. Hy het gevrees dat alles wat hy tot dusver bereik het, veral ten opsigte van die Afrikaners se nasionale identiteit, weer verlore sou gaan. Die SAP het 'n ekstremistiese vleuel bevat aan wie se eise Smuts sou moes toegee om aan die bewind te kon bly. In Desember 1932 het Hertzog aangekondig dat die Unie die goudstandaard verlaat. Vroeg die volgende jaar het die ekonomie reeds tekens van herstel getoon. Hertzog se posisie was egter nog wankelrig as gevolg van Roos se voortgesette intriges. Hy het dus gunstig gereageer op Smuts se toenaderende houding. In Februarie 1933 het 'n koalisie tussen die NP en die SAP ontstaan en 'n jaar later het die twee partye saamgesmelt om die Verenigde Suid-Afrikaanse [[Nasionale Party]] te vorm. Die gebeurtenis het die ontstaan van twee nuwe politieke partye tot gevolg gehad: Hertzog se republikeinsgesinde aanhangers het weggebreek en die Herenigde Nasionale Party onder leiding van Malan gestig, terwyl die linkervleuel van die ou SAP die Dominiumparty gestig het. Hertzog verklaar dat samewerking tussen hom en Smuts moontlik geword het omdat hul vernaamste geskilpunt, die Imperiale konneksie, grootliks uit die weg geruim is. In opvolging van die Balfour-verklaring is die Britse wette ten opsigte van die dominiums by die Imperiale Konferensie van 1930 te berde gebring. Teoreties gesproke kon die status van die dominiums nog deur hierdie wette aangetas word. Die besluite wat by die Konferensie geneem is, het aanleiding gegee tot die Statuut van Westminster in 1931, waardeur die Colonial Laws Validity Act herroep is. Die Colonial Laws Validity Act (1865) het alle koloniale wette wat strydig was met die van Brittanje, ongeldig verklaar. Om te verseker dat die nuwe status van die Unie behoue bly, het Hertzog in 1934, terwyl onderhandelinge vir die samesmelting nog aan die gang was, die Statuswet deur die Parlement laat aanneem. Volgens hierdie wet was die Suid-Afrikaanse parlement die soewereine wetgewende gesag in die Unie en sou geen wet van Brittanje in die Unie geldig wees sonder die goedkeuring van die Unieparlement nie. Daarmee is die Statuut van Westminster in die wetgewing van die Unie opgeneem. Dit sou dus geen verskil maak indien die Statuut deur die Britse regering herroep word nie, soos wat teoreties moontlik was. Saam met die Statuswet is 'n wet uitgevaardig ter regulering van die gebruik van die koninklike seëls. Die wet het bepaal dat die koninklike seël in bewaring van die Eerste Minister van die Unie gehou word. Die koning kon sy uitvoerende gesag in Suid-Afrika dus slegs op advies van die Eerste Minister uitoefen. Nadat hierdie wetgewing deur die Suid-Afrikaanse parlement bekragtig is, het 'n Britse kenner van konstitusionele reg verklaar dat Suid-Afrika heeltemal van Brittanje ontvoog was. Hertzog het dus daarin geslaag om aan die Unie 'n konstitusionele status te gee wat dit in 1961 moontlik gemaak het om uit die Statebond te tree en 'n republiek uit te roep. Smuts het self nie die deelbaarheid van die Britse kroon betwis nie en het in 'n toespraak ter verdediging van die Statuswet verklaar dat dit slegs 'n bekragtiging was van 'n situasie wat sedert die Balfour-verklaring in die praktyk bestaan het. Die Verenigde Suid-Afrikaanse Nasionale Party wat in Junie 1934 tot stand gekom het, is kortweg die Verenigde Party genoem. Die party se program van beginsels is deur Hertzog self opgestel en daarin het hy nie een van sy eie oortuigings gewysig of prysgegee nie. Die land sou regeer word met die slagspreuk "Suid-Afrika eerste". Nasionale belange sou dus vooropgestel word. Vir die eerste keer sedert 1912 was die meerderheid van die Afrikaners in dieselfde politieke party herenig. Dat Hertzog daarin geslaag het om die Verenigde Party tot stand te bring sonder om een van sy beginsels prys te gee, was bewys van die groot welslae wat hy as premier van die Unie behaal het: deur sy toedoen is enige onduidelikheid oor die Unie se staatsregtelike status uit die weg geruim en daarmee saam ook een van die grootste struikelblokke vir samewerking tussen die gematigde politieke groepe. Hertzog en Smuts het wel nog oor sekere konstitusionele aspekte met mekaar verskil. Dit was egter merendeels oor akademiese aangeleenthede soos die teoretiese reg op afskeiding en die reg op neutraIiteit. Met 'n groot meerderheid in die Parlement het Hertzog hom nou beywer vir die verdere ontwikkeling van sy beleid vir Swartmense. Van die vier wetsontwerpe wat in 1927 na 'n gekose komitee verwys is, is net twee aanbeveel. Sekere wysigings is aangebring om te voldoen aan eise binne sy eie party en aan die van die Opposisie, maar in wese was die twee wette wat in 1936 met 'n tweederdemeerderheid goedgekeur is, dieselfde as dié waarmee Hertzog tien jaar vroeër vorendag gekom het. Die Wet op die Naturelletrust en -grond het voorsiening gemaak vir die reservering van nog grond vir die afsonderlike ontwikkeling van Swartmense. 'n Spesiale fonds en trust is in die lewe geroep om die grond aan te koop en te administreer. Die Naturelle-Verteenwoordigings-Wet het voorsiening gemaak vir 'n landwye verteenwoordigende Swart raad (die Bantoeraad) wat slegs adviserende magte sou hê. Die Kaapse Swartemense het hul stemreg behou maar is op 'n afsonderlike kieserslys geplaas. Voortaan sou hulle drie verteenwoordigers in die Volksraad kies. Swartmense in die stede en in ander Witmensgebiede het geen verteenwoordiging gehad nie. In 1937 het Hertzog ook beperkings ingestel op Swartmense se binnekoms, verblyf en eiendomsreg. Die kwessie van die Bruinmensstem reg het onopgelos gebly. ʼn Kommissie van ondersoek het in 1937 'n verslag gelewer wat ten gunste was van Hertzog se voorstel om stemreg vir Bruinmense na al die provinsies uit te brei. Intussen het die Nasionaliste in die Kaap, waar [[D.F. Malan|Malan]] se aanhang die grootste was, sowel as die Kaapse Provinsiale Raad begin agiteer vir die Kleurlinge se volle politieke en ekonomiese segregasie. Baie van die Verenigde Party se eie lede het die Nasionaliste gesteun, met die gevolg dat Hertzog nie sy beoogde wetsontwerp ingedien het nie. Die jare onmiddellik na die Depressie is gekenmerk deur die groei van sekondêre nywerhede, wat die ekonomie verder gestimuleer het. Goudproduksie het gestyg, uitvoerhandel het toegeneem en die staatsinkomste was drie keer hoër as in 1911. Daar was jaarliks ʼn oorskot wat die regering in staat gestel het om sy maatskaplike dienste uit te brei. Verdere finansiële steun is aan boere verleen, belasting is verminder en 'n verbeterde pensioenfonds is vir staatsamptenare in die lewe geroep. Die spoorweë het vinnig uitgebrei, die Suid-Afrikaanse Lugdiens en die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie het tot stand gekom en die landbou is gestabiliseer deur die Bemarkingswet van 1937. Die wet het voorsiening gemaak vir bemarkingsrade vir sekere landbouprodukte. Intussen het Hertzog van elke geleentheid gebruik gemaak om die Unie se soewereiniteit in die praktyk te bewys. Volgens die Wet op die Troonafstand van koning [[Edward VIII van die Verenigde Koninkryk|Eduard VIII]], No 2 van 1937, was die abdikasie van Eduard VIII as koning van Suid-Afrika sedert 10 Desember 1936 van krag. In Britse wetgewing het die abdikasie eers op 11 Desember van krag geword. Daardeur het Hertzog die deelbaarheid van die kroon in die praktyk bewys, hoewel sommige geleerdes in konstitusionele reg met hom verskil het. In 1937 is daar vir die eerste maal ʼn Suid-Afrikaanse burger, sir Patrick Duncan, in die amp van goewerneur-generaal aangestel. == [[Verenigde Party]] == [[Lêer:Smuts en Hertzog.jpg|duimnael|Genls. J.B.M. Hertzog en [[Jan Smuts]] omstreeks 1939 buite die parlement in [[Kaapstad]].]] In 1933, na die parlementsverkiesing, het die NP en die [[Suid-Afrikaanse Party]] (SAP) van Smuts 'n koalisie aangegaan en het Smuts vise-premier geword en Hertzog premier. 'n Jaar later, in 1934, het die NP en die SAP saamgesmelt, teen die sin van die regse vleuel van die NP, om die [[Verenigde Party]] (VP) te vorm. As gevolg hiervan het die republikeine onder volksraadslid D.F. Malan hulle van die NP afgeskei en stig hulle die Gesuiwerde [[Nasionale Party]] (NP), met sy sterkste steun in die Kaapprovinsie en die Oranje-Vrystaat. Slegs een Transvaalse parlementslid van die NP het Malan gevolg om aan te sluit by die NP, naamlik [[Johannes Gerhardus Strijdom|Hans Strijdom]], die latere premier.<ref name=autogenerated1 /><ref>BJ Liebenberg, 1985: Hertzog aan bewind. In CFJ Muller, 500 Jaar Suid-Afrikaanse geskiedenis, p437</ref> == Krisis in die parlement == In 1938 het die VP 'n klinkende oorwinning by die stembus behaal, 'n teken dat die party die vertroue van sowel Afrikaans- as Engelssprekendes geniet het. Tog het die samewerking tussen Hertzog en Smuts nie sonder spanning geskied nie. In 1938 het Hertzog se verklaring dat [[Die Stem van Suid-Afrika]] voortaan die amptelike volkslied sou wees, amper tot 'n breuk tussen die twee leiers gelei. Net soos in die geval van die vlagkwessie, is daar op 'n kompromis besluit: ''Die Stem'' sou by alle staatsfunksies gespeel word, terwyl ''God Save the King'' as 'n gebed vir die koning gebruik sou word by geleenthede waar die koning deur die goewerneur-generaal verteenwoordig is. Die VP is ondermyn deur 'n nuwe oplewing in die Afrikanerkultuur in die laat dertigerjare. Die groeiende Afrikaanse letterkunde, met temas uit die republikeinse verlede, het 'n gevoel van nasionale trots by die Afrikaner aangewakker, wat 'n hoogtepunt bereik het met die Voortrekker-eeufeesvierings in 1938. Net soos vroeër gebeur het toe Hertzog die [[Nasionale Party]] gestig het, het die kulturele beweging onder die Afrikaners ʼn politieke tuiste by Malan se republikeinsgesinde party gevind. Selfs Afrikaners wat ondersteuners van die VP was, het emosioneel meer aangetrokke gevoel tot Malan. In openbare toesprake het Hertzog hom skerp uitgelaat teen Afrikaanse predikante, Afrikaanse kultuurorganisasies en die [[Afrikaner-Broederbond|Broederbond]]. Hy het ontken dat sy tweestroombeleid geïmpliseer het dat die Afrikaanse en Engelse elemente nooit sou kon saamsmelt om 'n politieke eenheid te vorm nie. Dit was egter gebeure in die buiteland wat Hertzog en sy party voor die swaarste toets sou stel en die ou konstitusionele geskille weer sou oopvlek. Reeds in 1936 het Hertzog verklaar dat die Unie neutraal sou bly in geval van ʼn Europese oorlog waarby Brittanje betrokke is. Tydens die Sudeten-krisis in 1938 het die Suid-Afrikaanse parlement Hertzog se neutraliteitsbeleid goedgekeur. In April 1939 het Hertzog weereens verklaar dat die Unie aan 'n oorlog sou deelneem slegs indien sy eie belange bedreig word. Volgens hom was die Unie, in ooreenstemming met sy soewereine status, nie gebonde deur Brittanje se waarborg van hulp aan [[Pole]] in geval van 'n [[Duitsland|Duitse]] inval nie. In die laaste paar maande voor die oorlog het die Britsgesinde pers in toenemende mate daarop aangedring dat die Unie Brittanje daadwerklik bystaan in geval van 'n Europese konflik. Toe [[Verenigde Koninkryk|Brittanje]] en [[Frankryk]] op 3 September 1939 teen Duitsland oorlog verklaar, was die toestand in Suid-Afrika dus reeds gespanne. 'n Spesiale sitting van die Parlement was aan die gang ten einde die lewe van die Senaat te verleng. Die vorige dag het Smuts dit prontuit gestel dat hy nie ten gunste van 'n neutraliteitsbeleid was nie. Op die dag van die oorlogsverklaring het die kabinet byeengekom om 'n besluit te neem. Dit was duidelik dat die VP verdeeld was en daar is besluit om die saak op die volgende dag, 4 September, aan die Parlement voor te lê. In die Parlement het Hertzog verklaar dat Suid-Afrika se belange nie deur die oorlog teen Duitsland bedreig word nie en dat dit 'n verloëning van die land se konstitusionele status sou wees om hom outomaties by Brittanje te skaar. In sy toespraak het Hertzog die taktiese fout begaan om Duitse optrede rakende die [[Vrede van Versailles]] goed te keur. Daardeur het hy die indruk geskep dat sy standpunt op blote anti-Britse gevoelens gegrond was en het hy dit vir Smuts makliker gemaak om hom met 'n meerderheid van 13 stemme te verslaan. Hertzog het daarop die goewerneur-generaal versoek om die Parlement te ontbind en 'n verkiesing uit te skryf om die mening van die volk te peil. Sir [[Patrick Duncan]] het egter gemeen dat Smuts oor 'n voldoende meerderheid in die Parlement beskik het en het hom versoek om 'n nuwe regering saam te stel. Die val van Hertzog en die einde van die Samesmelting het die hoop onder die Nasionaliste laat opvlam dat Hertzog en Malan met mekaar versoen sou raak. Tydens die Parlementsitting van 1940 het Hertzog wel as leier van die Opposisie opgetree, maar dit het spoedig geblyk dat die meerderheid van die Nasionaliste nie meer sy gematigde houding wou steun nie. Die groot geskilpunt was die kwessie van gelyke regte vir die twee taalgroepe. Die republikeinsgesinde Nasionaliste het hulle beywer vir die stigting van 'n Afrikanerstaat waarin daar geen plek vir Britte en Jode sou wees nie en wat op 'n Duitse oorwinning gegrond sou wees. Tydens die Vrystaatse partykongres in November 1940 het Hertzog, gevolg deur onder andere [[N.C. Havenga]] en senator W.J.C. Brebner, die party verlaat. 'n Maand later het hy sy setel bedank, hom heeltemal aan die politiek onttrek en hom op sy plaas naby [[Witbank]] gevestig, waar hy op 21 November 1942 na 'n siekbed oorlede is. Sy vrou is sewe maande vroeër dood. == Laaste jare as premier == Tydens sy laaste jare as premier het Hertzog hom veral besig gehou met 'n verdere uitbreiding van die rassewette. Grondbesit vir swartes is verder beperk, die [[stemreg]] vir Kaapse swartes is afgeskaf (1936) en die reservate vir "Naturelle" is uitgebrei. Die [[Liberalisme|liberale]] vleuel onder [[Harry Hofmeyr]] en Jan Smuts was geen ware voorstanders van Hertzog se rassepolitiek nie, maar omdat hulle die "vrye hand" gekry het betreffende die "versoening" tussen Afrikaners en Engelse blankes, het hulle Hertzog sy gang laat gaan.<ref>''De geschiedenis van de Apartheid'', deur: Brian Lapping (1986), bl. 83</ref> == Aftrede == [[Beeld:Genl JBM Hertzog Van Dyk.jpg|duimnael|links|Genl. Hertzog toe hy premier van die Unie was.]] Hertzog was 'n teenstander van [[Suid-Afrika]]anse deelname aan die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Volgens Hertzog moes [[Suid-Afrika]] neutraal bly. Hierin het hy lynreg teenoor Smuts gestaan, wat net soos die meeste Engelse blankes, 'n voorstander was van deelname aan die oorlog aan die kant van [[Verenigde Koninkryk|Brittanje]]. In die kabinet in September 1939 het 7 teen 6 ministers vir oorlogsdeelname <ref>''De geschiedenis van de Apartheid'', deur: Brian Lapping (1986), bl. 91</ref> gestem. Hertzog het verwag dat die parlement anders sou oordeel. Maar 80 teen 67 parlementariërs het 4 September 1939 vir oorlogsdeelname gestem. 'n Groot deel van die vroeë NP parlementariërs het dus ook ten gunste van die oorlog gestem.<ref>''De geschiedenis van de Apartheid'', deur: Brian Lapping (1986), bl. 92</ref> Hertzog het dit as 'n nederlaag beskou en afgetree as premier. Op 5 September is Hertzog deur Smuts as premier opgevolg. Hertzog het met 37 ander VP lede weggebreek en die [[Volksparty]] gestig. Hertzog se Volksparty sou direk daarna weer saamsmelt met Malan se ''Gesuiwerde Nasionale Party'' om die Herenigde Nasionale Party (HNP) te vorm. Die hereniging was egter van korte duur. Die verskille tussen Hertzog en Malan was te groot. Hertzog het uit die politiek getree en sy belangrikste ondersteuners sou onder die leiding van N.C. Havenga die ''[[Afrikanerparty]]'' stig. Hertzog is in 1942 oorlede. Op 22 Oktober [[1951]] het die Herenigde Nasionale Party, onder die leiding van [[D.F. Malan]], saamgesmelt met die Afrikanerparty onder leiding van N.C. Havenga onder die 'ou' naam Nasionale Party. == Sterfte == Hertzog het op 76-jarige leeftyd gesterf. == Gesinslewe == In 1894 trou Hertzog met Wilhelmina Jacoba (Mynie) Neethling en hulle het drie kinders gehad. Een van sy kinders, dr. [[Albert Hertzog]], het in 1969 die "verkrampte" [[Herstigte Nasionale Party]] (HNP) gestig teenoor die "verligte" Nasionale Party van [[B.J. Vorster]]. == Trivia == * In die tuin van die [[Uniegebou]] in [[Pretoria]] asook op die Hertzogplein in [[Bloemfontein]] staan [[standbeeld]]e van Hertzog. Die standbeeld by die Uniegebou is in 2013 verskuif na die ooste van die tuin om plek te maak vir die standbeeld van [[Nelson Mandela]]. * Die [[lughawe]] van Bloemfontein is tot 1995 die [[Bram Fischer Internasionale Lughawe|J.B.M. Hertzog-lughawe]] genoem. * In [[Witbank]] is Hoërskool Generaal Hertzog vernoem na hom. * In [[Aliwal-Noord]] heet die brug oor die [[Oranjerivier]] die [[Generaal Hertzogbrug]]. * [[Hertzog-monument]] == Bronne == * Generaal Hertzog papsllik vereer. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 14, nr. 4, Junie 1965 * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409508}} band == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|J. B. M. Hertzog}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Eerste Minister van Suid-Afrika]]|voor=[[Jan Christian Smuts]]|na=[[Jan Christian Smuts]]|jare=1924–1939}} {{eindboks}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hertzog, Barry}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Politici van die Verenigde Party]] [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van buitelandse sake]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van justisie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse opposisieleiers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Boeregeneraals]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geboortes in 1866]] [[Kategorie:Sterftes in 1942]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]] [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] 3yqm1xo7aigfyde91715scrda4dxniu 0 12327 2922248 2920944 2026-08-05T04:11:49Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922248 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Verenigde Meksikaanse State |volle_naam = <small>''Estados Unidos Mexicanos'' ([[Spaans]])</small> |algemene_naam = Meksiko |beeld_vlag = Flag of Mexico.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Mexico.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Mexico (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = ''[[Himno Nacional Mexicano]]''<br /><center>[[Lêer:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</center> |amptelike_tale = Geen op federale vlak nie{{smallsup|a}}<br />[[Spaans]] (''[[de facto]]''){{smallsup|b}} |hoofstad = [[Meksikostad]] {{Koördinate|19|26|N|99|08|W}} |latd = 19 |latm = 26 |latNS = N |longd = 99 |longm = 08 |longEW = W |grootste_stad = [[Meksikostad]] |regeringsvorm = Federale presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]]<ref>{{es}} {{cite web |format=PDF |location=MX Q |url=http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511194922/http://www.scjn.gob.mx/SiteCollectionDocuments/PortalSCJN/RecJur/BibliotecaDigitalSCJN/PublicacionesSupremaCorte/Political_constitucion_of_the_united_Mexican_states_2008.pdf |archive-date=11 Mei 2011 |title=Politieke Grondwet van die Verenigde Meksikaanse State, titel 2, artikel 40 |publisher=SCJN |accessdate=11 Mei 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |leiertitels = <br />• [[President]] |leiername = [[Claudia Sheinbaum]] |oppervlak_rang = 15^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;964&nbsp;375<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico|title=Mexico|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118235804/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico/|archive-date=18 Januarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 758&nbsp;449 |persent_water = 1,58 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 130&nbsp;739&nbsp;927<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 10^de |bevolking_sensus = 126&nbsp;014&nbsp;024<ref name="sensus">{{es}} {{cite web |url=https://www.inegi.org.mx/programas/ccpv/2020/ |title=Censo Población y Vivienda 2020 |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=26 Januarie 2021}}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2020 |bevolkingsdigtheid = 66 |bevolkingsdigtheidmi² = 172,4 |bevolkingsdigtheidrang = 142^ste |BBP_PPP = $3&nbsp;518&nbsp;miljard<ref name="imf2">{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=273&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Mexico |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 13^de |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $26&nbsp;172<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 77^ste |BBP = $1&nbsp;775&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 13^de |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $13&nbsp;208<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 75^ste |onafhanklikheidstipe = • Verklaar<br />• Bereik<br />• Erken<br />• Eerste grondwet<br />• Tweede grondwet<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Spanje]]<br />[[16 September]] [[1810]]<ref name="Castro2000">{{en}} {{cite book|author=Rafaela Castro|title=Chicano Folklore: A Guide to the Folktales, Traditions, Rituals and Religious Practices of Mexican Americans|url=https://books.google.de/books?id=WdzY7YjhRroC&pg=PA83&redir_esc=y&hl=de#v=onepage&q&f=false|year=2000|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-514639-4|page=83|accessdate=1 Desember 2018}}</ref><br />[[27 September]] [[1821]]<br />[[28 Desember]] [[1836]]<br />[[4 Oktober]] [[1824]]<br />[[5 Februarie]] [[1857]]<br />[[5 Februarie]] [[1917]] |MOI = {{wins}} 0,789<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |MOI_rang = 81^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 42,6<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MX |title=Gini Index – Mexico |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2024 |Gini_kategorie = {{kleur|#e0584e|hoog}} |geldeenheid = [[Meksikaanse peso|Peso]] |geldeenheid_kode = MXN |land_kode = 484 / MX / MEX |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC-05:00|-5]] tot [[UTC-08:00|-8]] |tydsone_somer = |utc_afwyking_DST = [[UTC-05:00|-5]] tot [[UTC-07:00|-7]] |internet_domein = [[.mx]] |skakelkode = 52 |voetskrif = a. Spaans is ''[[de facto]]'' die [[amptelike taal]] van die federale Meksikaanse regering.<br />b. [[Majaans]], [[Mixteeks]], [[Nahuatl]], [[Zapoteeks]] en [[Tale van Meksiko|64 andere inheemse tale]] word sedert 2003 as nasionale tale erken.<ref>{{es}} {{cite web|url=https://www.inali.gob.mx/clin-inali/ |title=Catálogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |publisher=Inali.gob.mx |accessdate=1 Desember 2018}}</ref> }} '''Meksiko''' of '''Mexiko''' ([[Spaans]]: ''México'', [ˈmexiko], {{Audio|Es-mx-México.ogg|luister}}; [[Nahuatl]]: ''Mexihco'', [me:'ʃiʔko]), amptelik die '''Verenigde Meksikaanse State'''<ref>{{es}} {{cite web | url = https://embamex2.sre.gob.mx/eua/index.php/es/enterate/391-acerca-de-mexico | title = Acerca de México | publisher = Meksikaanse Ambassade in die Verenigde State, Meksikaanse Departement van Buitelandse Betrekkinge | location = Washington, D.C. | accessdate = 21 Julie 2016 | archive-date = 11 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180411221535/https://embamex2.sre.gob.mx/eua/index.php/es/enterate/391-acerca-de-mexico | url-status = dead }}</ref> (Spaans: ''Estados Unidos Mexicanos'',<ref name="presidencia.gob.mx">{{es}} {{cite web |url=https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/31662/Constitucion_Politica_1_.pdf |publisher=Regering van Meksiko |title=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos (Politiese Grondwet van die Verenigde Meksikaanse State) |location=MX |date=27 April 2010 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180714174713/https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/31662/Constitucion_Politica_1_.pdf |archive-date=14 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Audio|Es-mx-Estados Unidos Mexicanos.ogg|luister}}; Nahuatl: ''Mexihco Tlacetililli Tlahtohcayotl''), is ’n federale presidensiële grondwetlike [[republiek]] geleë in [[Noord-Amerika]]. Meksiko grens in die noorde aan die [[Verenigde State van Amerika]], in die suide en weste aan die [[Stille Oseaan]], in die suidooste aan [[Guatemala]], [[Belize]] en die [[Karibiese See]] en in die ooste aan die [[Golf van Meksiko]]. Meksiko strek oor ’n gebied van sowat 2 miljoen km² (sowat 760&nbsp;000 myl²), is die sesde grootste land van die [[Amerikas]] wat oppervlakte betref, en die [[Lys van lande volgens oppervlak|15de grootste onafhanklike land ter wêreld]]. Met ’n geskatte bevolking van sowat 130 miljoen in 2024<ref name="CIA" /> het die land die [[Lys van lande volgens bevolking|tiende grootste bevolking ter wêreld]], en is benewens die digsbevolkte Spaanssprekende land, ook die tweede mees bevolkte land in [[Latyns-Amerika]] naas [[Brasilië]]. [[Lêer:Chichen Itza 3.jpg|duimnael|links|Die [[Maja]]stad [[Chichén Itzá]] op die [[Yucatán-skiereiland]], sedert 1988 'n [[Unesco]]-[[Wêrelderfenisgebied]]]] Tydens die Voor-Colombiaanse tydperk, voor die aankoms van die [[Europa|Europeërs]] in die gebied van die huidige Meksiko, het verskeie belangrike beskawings soos die [[Olmeke]], [[Mixteke]], [[Tolteke]], [[Teotihuacán]]e, [[Zapoteke]], [[Maja]], [[Tlaxcalteke]] en [[Asteke]] hier bestaan. Teen 1521 het die [[Spaanse Ryk]] met die [[Spaanse verowering van die Asteekse Ryk|verowering]] en kolonisasie van die gebied vanuit hul basis in [[Tenochtitlan|México-Tenochtitlan]] begin en die [[Nieu-Spanje|Vise-Koninkryk Nieu-Spanje]] gestig. Met die onafhanklikheidsverklaring van Spanje op 16 September 1810 het die [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] begin, op 27 September 1821 het Meksiko sy onafhanklikheid verkry en op 28 Desember 1836 is dit deur Spanje erken. Ná die onafhanklikheidsoorlog het Meksiko sy eerste grondwet op 4 Oktober 1824 bekragtig en die huidige grondwet is tydens die [[Meksikaanse Rewolusie]] (1910–1920) op 5 Februarie 1917 aanvaar. Die oppervlakte van Meksiko is gedurende die 19de eeu met die onafhanklikheidsverklaring van die [[Sentraal-Amerika]]anse lande en ná oorloë teen die Verenigde State van Amerika meer as gehalveer. Die Verenigde Meksikaanse State is ’n federale presidensiële grondwetlike republiek met ’n presidensiële stelsel en ’n tweekamerparlement, bekend as die kongres van die Unie (''Congreso de la Unión''), wat uit die senaat van die republiek (''Senado de la República'') en die huis van afgevaardigdes (''Cámara de Diputados'') bestaan. Die land se [[hoofstad]] en grootste stad is [[Meksikostad]], wat nie deel uitmaak van een van die [[Deelstate van Meksiko|31 deelstate]] nie, maar sedert onlangse strukturele hervormings ’n soortgelyke status het. Die stadsregering pleit egter vir die amptelike status van ’n deelstaat. == Etimologie == [[Lêer:CodexMendoza01.jpg|duimnael|links|Afbeelding van Meksiko-Tenochtitlan uit die ''Codex Mendoza'', 15de eeu]] [[Lêer:Acta Independencia Mexico 1821.jpg|duimnael|Die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring van 1821]] Nadat Nieu-Spanje in 1821 sy onafhanklikheid van Spanje verkry het, is besluit om die land na sy hoofstad Meksikostad, wat in 1524 op die ruïnes van die Asteekse hoofstad Meksiko-Tenochtitlan (Nahuatl: ''Mēxihco Tenōchtitlan'') gestig is, te vernoem. Die naam is afgelei uit die Asteekse taal Nahuatl, maar die oorspronklike betekenis daarvan is onbekend. ''Mēxihco'' was die Nahuatl-term vir die hartland van die Asteekse Ryk,<ref name="Bright2004">{{en}} {{cite book|author=William Bright |title=Native American Placenames of the United States |url=https://books.google.de/books?id=5XfxzCm1qa4C&pg=PA281&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |year=2004 |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061-3598-4 |page=281 |accessdate=1 Desember 2018}}</ref> die Vallei van Meksiko, sy bevolking, die ''Mexica'' en die omliggende gebiede, wat later ’n deel van die land Meksiko geword het. Dit word in die algemeen beskou as ’n toponiem vir die Vallei, wat die primêre etnoniem vir die Asteekse Driebond geword het. Die amptelike naam van die land is saam met die regeringsvorm verander. Tydens twee geleenthede (1821–1823 en 1863–1867) het die land bekend gestaan as ''Imperio Mexicano'' ("Meksikaanse Keiserryk"). Al drie federale grondwette (van 1824, 1857 en 1917, die huidige) het die naam ''Estados Unidos Mexicanos'' ("Verenigde Meksikaanse State") gebruik. Met die grondwet van 1824 het die land ’n federale republiek met die amptelike name ''Nación Mexicana'' ("Meksikaanse Nasie") en ''Estados Unidos Mexicanos'' ("Verenigde Meksikaanse State") geword.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12148085130100492976402/p0000001.htm#I_1_ |title=Constitución federal de los Estados Unidos mexicanos (1824) |accessdate=12 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151112071534/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/12148085130100492976402/p0000001.htm#I_1_ |archive-date=12 November 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die grondwette van 1836 en 1857 is die amptelike naam ná ''República Mexicana'' ("Meksikaanse Republiek") verkort, maar vir amptelike geskrifte het die langnaam steeds in gebruik gebly.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |title=Leyes Constitucionales de 1836 |publisher=Cervantes Virtual |accessdate=14 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114182409/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01361697524573725088802/p0000001.htm |archive-date=14 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.senado.gob.mx/comisiones/directorio/federalismo/assets/documentos/constitucion_politica57.pdf|title=Constitución Federal de los Estados Unidos Mexicanos (1857)|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> Met die huidige grondwet van 1917 is die langnaam "Verenigde Meksikaanse State" weer ingevoer.<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.senado.gob.mx/comisiones/directorio/federalismo/assets/documentos/constitucion_politica1917.pdf|title=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos (1917)|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === {{Hoofartikel|Meso-Amerika}} [[Lêer:TenochtitlanModel.JPG|duimnael|links|’n Model van die [[Asteke|Asteekse]] hoofstad [[Tenochtitlan]] waar [[Meksikostad]] tans geleë is]] [[Lêer:Mexico's Territorial Evolution.png|duimnael|Territoriale ontwikkeling van Meksiko sedert die Onafhanklikheid van 1821]] Die eerste spore van menslike beskawing is in die Vallei van Meksiko gevind en is meer as 23&nbsp;000 jaar oud. Eers is [[mielie]]s en [[Boontjie|bone]] gekweek en omstreeks 7000 v.C. het die eerste nedersettings ontstaan. In 1500 v.C. is die stad Tlatilco gestig, wat eers in die 4de eeu n.C. weer ontruim is. Komplekse kulture het tussen 900 en 300 v.C. ontwikkel en tussen 100 en 900 n.C. het die Meso-Amerikaanse beskawings soos die Asteke, Maja, Mixteke, Olmeke, Tlaxcalteke en Tolteke ontstaan. Tydens die vroeë post-klassieke tydperk het die Tolteke Sentraal-Meksiko en die Mixteke [[Oaxaca]] oorheers, en die laagland as Maja-gebied het belangrikste sentrums in [[Calakmul]], [[Chichén Itzá]], [[Mayapán]], [[Palenque]] en [[Uxmal]] gehad. Omstreeks 1500 het die Asteke in die gebied van die huidige Meksiko geheers. Meksiko het daarmee ’n lang geskiedenis waar die Asteke en Maja onder die Amerikaanse hoogkulture van die [[Middeleeue]] in Meso-Amerika tel. Die sentrum van die Asteke was Tenochtitlan op die gebied van die huidige hoofstad Meksikostad. Die sentrum van die Maja was Chichén Itzá op die [[Yucatán-skiereiland]]. Die meeste kennis omtrent die geskiedenis van die Asteke en Maja is aan verskeie codexe ontleen. === Die Spaanse koloniale bewind === {{Hoofartikel|Nieu-Spanje}} [[Lêer:Mapa del Virreinato de la Nueva España (1794).svg|duimnael|links|Kaart van Nieu-Spanje in 1794]] [[Lêer:Mapa del Virreinato de la Nueva España (1819).svg|duimnael|Kaart van Nieu-Spanje in 1819]] Met die ontdekking van die Amerikas deur [[Christophorus Columbus]] op 12 Oktober 1492 het die Europese verowering van die twee kontinente begin. Tussen 1517 en 1518 het die eerste Spaanse ekspedisies onder Francisco Hernández de Córdoba en Juan de Grijalva die Yucatan-skiereiland bereik. Die "nuutontdekte" beskawings en die rykdom aan [[goud]]voorwerpe het die ''tierra firme'', die vasteland, vir die [[Spanjaarde]] aanloklik gemaak. Tussen 1519 en 1521 het [[Hernán Cortés]] die Asteekse Ryk met behulp van talle inheemse bondgenote vernietig, die gebied vir [[Spanje]] verower en Nieu-Spanje gestig. Gelyktydig het Francisco de Montejo die [[Spaanse verowering van Yucatan|Yucatan-skiereiland]] en Pedro de Alvarado vir Guatemala verower en die laaste Majastede vernietig. Die kolonie was weens sy goud- en [[silwer]]rykdom onder die belangrikste oorsese besittings van Spanje. Oor die volgende drie eeue heen het die Spanjaarde en hul sendelinge die [[Rooms-Katolieke Kerk]] en die Spaanse taal in Meksiko gevestig. === Vanaf Onafhanklikheid tot Rewolusie === [[Lêer:Political divisions of Mexico 1824 (location map scheme).svg|duimnael|Die Republiek van Meksiko in 1824]] [[Lêer:Iturbide Emperador by Josephus Arias Huerta.jpg|duimnael|links|upright|[[Agustin de Iturbide]] het Meksiko tussen 1821 en 1822 as regent, en vanaf 1822 tot 1823 as keiser Augustin I regeer]] Ná die voorbeelde van die [[Amerikaanse Rewolusionêre Oorlog|Amerikaanse Onafhanklikheidsverklaring]] tydens die [[Amerikaanse Rewolusie]] op 4 Julie 1776 en die [[Franse Rewolusie]] op 14 Julie 1789, het die Meksikaanse Onafhanklikheidsverklaring op 16 September 1810 die Onafhanklikheidsoorlog teen die Spaanse heerskappy begin, terwyl Spanje deur die [[Napoleontiese Oorloë|Franse besetting]] (1808–1814) onder [[Napoleon Bonaparte]] verswak is. Op 27 September 1821 het Meksiko onafhanklik geword en die [[Eerste Meksikaanse Keiserryk]] (1821–1823) is onder [[Agustin de Iturbide]] gestig, terwyl Spanje tot 1829 gepoog het om Meksiko te herower. Spanje het die onafhanklikheid van Meksiko eers op 28 Desember 1836 amptelik erken. Ná die Rewolusie op 19 Maart 1823 het Meksiko ’n republiek geword, terwyl die Sentraal-Amerikaanse lande [[Costa Rica]], [[El Salvador]], [[Guatemala]], [[Honduras]] en [[Nicaragua]] ook hul onafhanklikheid verklaar en die [[Federale Republiek van Sentraal-Amerika]] op 1 Julie 1823 gestig het, wat reeds op 31 Mei 1838 weer ontbind is. [[Chiapas]] is op 14 September 1824 deur Meksiko geannekseer, gevolg deur Soconusco in 1842 en [[Sonora]] op 8 Mei 1854. [[Lêer:Wpdms republic of texas.svg|duimnael|Die [[Republiek van Texas]] met geëiste gebiede]] In 1835 het die Verenigde State probeer om Texas en Kalifornië van Meksiko te verkry. Op 2 Oktober 1835 het die [[Texaanse Onafhanklikheidsoorlog]] begin, wat op 21 April 1836 met die onafhanklikheid van die [[Republiek van Texas]], wat op 2 Maart 1836 gestig is, beëindig is. Tydens die [[Koekoorlog]] vanaf 16 April 1838 tot 9 Maart 1839 het Frankryk om ’n kompensasie vir ’n Franse bakkery, wat deur Meksikaanse beamptes verwoes is, geveg. Ná sentralisering van die regering is die [[Republiek van die Rio Grande]] op 17 Januarie 1840 gestig, wat reeds op 6 November 1840 geannekseer is. ’n Wyle later is op 16 Maart 1841 die [[Republiek van Yucatán]] gestig, wat ná die uitbreek van die [[Kasteoorlog]] deur die inheemse Majabevolking in 1847, militêre steun van Meksiko gesoek en ná die toestemming weer by Meksiko aangesluit het. Meksiko sou eers op 22 Januarie 1901 die hele Yucatan-skiereiland terugwen. [[Lêer:Mexican Cession.png|duimnael|links|Die Meksikaanse sessie van 1848 volgens die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] ná die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]]]] Op 25 April 1846 het die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]] begin, wat op 2 Februarie 1848 met die anneksasie van die [[Republiek van Kalifornië]], die gebied van die huidige Amerikaanse deelstate [[Arizona]], [[Kalifornië]], [[Nevada]], [[Utah]] en die dele oos van die [[Rio Grande]]-rivier van [[Colorado]], [[Nieu-Meksiko]] en [[Wyoming]] deur die Verenigde State beëindig is. Met die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] het die Rio Grande-rivier die huidige grens tussen Meksiko en die Verenigde State geword. [[Lêer:Gadsden Purchase Cities ZP.svg|duimnael|Kaart van die Gadsden-aankoop deur die Verenigde State in 1853]] Gadsden, ’n gebied suid van die [[Gilarivier]] wat vir ’n beplande, maar nie-geboude spoorwegverbinding benodig was, is op 30 Desember 1853 vir 10 miljoen [[Amerikaanse dollar|VS-dollar]] (sowat $260 miljoen in 2010) aan die Verenigde State verkoop. Die gebied maak deel uit van die huidige suidelike [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse deelstate]] Arizona en Nieu-Meksiko. [[Lêer:Maximilian by Winterhalter extrait.jpg|duimnael|links|upright|[[Maksimiliaan I van Meksiko|Ferdinand Maximilian Joseph Maria van Oostenryk]] het Meksiko tussen 1864 en 1867 as keiser Maksimiliaan I regeer]] Tydens die [[Hervormingsoorlog]] is op 5 Februarie 1857 ’n liberale grondwet in Meksiko afgekondig wat die invloed van die Rooms-Katolieke Kerk beperk het, waarteen konserwatiewe kragte gestry het. In die winter van 1861/62 het Meksiko in ’n skuldkrisis beland wat tot die besetting van dele van die golfkus deur Frankryk, Spanje en die [[Verenigde Koninkryk]] gelei het. Op 1 Desember 1861 het die [[Franse inval in Meksiko|Franse inval]] onder keiser [[Napoleon III van Frankryk]] begin en die [[Tweede Meksikaanse Keiserryk]] (1864–1867) met die Oostenrykse aartshertog [[Maksimiliaan I van Meksiko|Maksimiliaan I]] van [[Habsburg]] as keiser is gestig. Die Republikeine onder [[Benito Juárez]] het na [[Monterrey]] gevlug. Ná die uitsetting van Franse soldate deur die Verenigde State en die teregstelling van Maksimiliaan I is die Tweede Republiek in 1867 uitgeroep, nadat Meksikostad op 15 Julie 1867 deur Benito Juárez bevry is. [[Lêer:Localisation de l'ile de Clipperton.png|duimnael|Ligging van die [[Clipperton]]-eiland voor die kus van Meksiko]] In 1905 is die suidelike [[Clipperton]]-eiland beset, wat ná ’n bemiddeling van die [[Italië|Italiaanse]] koning [[Viktor Emanuel III van Italië|Viktor Emanuel III]] in 1931 aan Frankryk oorhandig en op 12 Junie 1935 amptelik in besit geneem is. === Sedert die Meksikaanse Rewolusie === [[Lêer:Ejércitos rebeldes 1916-1920.svg|duimnael|links|Rebelle-gebiede tydens die [[Meksikaanse Rewolusie]] tussen 1916 en 1920]] Die lang diktatuur van [[Porfirio Diaz]] het in 1910 tot die Meksikaanse Rewolusie en sy bedanking gelei. Tydens die rewolusie is op 5 Februarie 1917 die huidige liberale grondwet ingevoer. ’n Opstand teen antiklerikale bepalings van die grondwet het tot die [[Cristero-oorlog]] tussen 1926 en 1929 gelei, maar die bepalings is eers met ’n omvattende grondwetlike hervorming in 1992 afgeskaf. In Januarie 1917 het die [[Duitse Keiserryk]] tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] ’n alliansie met Meksiko teen die Verenigde State probeer smee wat een van die oorsake van die Verenigde State se toetrede tot die oorlog en die besetting van die hawestad [[Veracruz, Veracruz|Veracruz]] was. [[Lêer:Wien - Mexikoplatz.JPG|duimnael|Die Meksikoplein met die [[Franciskus van Assisi]]-kerk aan die [[Donau]]-rivier in [[Wene]]]] Op 23 September 1931 het Meksiko by die [[Volkebond]] aangesluit, wat op 20 April 1946 weer ontbind is. Met die uitbreek van [[fascisme]] in Europa het Meksiko as ’n belangrike land van ballingskap gedien. In die [[Spaanse Burgeroorlog]] het die land saam met Frankryk, die [[Sowjetunie]] en die Verenigde State die Republikeine teen die Nasionaliste onder [[Francisco Franco]], [[Italië]], [[Nazi-Duitsland]] en [[Portugal]] ondersteun. Die regering het op 19 Maart 1938 as die enigste van 17 lede van die Volkebond teen die aansluiting van [[Oostenryk]] by Nazi-Duitsland protes aangeteken. Meksiko het daarop gewys dat die Duitse optrede ’n bedreiging vir die wêreldvrede sou inhou indien laasgenoemde sy verpligtinge uit die Volkebond nie sou nakom nie en die [[internasionale reg]] nie sou eerbiedig nie. Hiervoor is die naam van die Aartshertog-Karel-plein in [[Wene]] op 20 Junie 1956 ná ''Meksikoplein'' gewysig. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Meksiko van 1939 tot 1941 neutraal gebly en eers op 22 Mei 1942 oorlog teen Nazi-Duitsland, Italië en [[Japan]] verklaar, nadat Duitse duikbote die twee [[olietenker]]s ''Potrero del Llano'' en ''Faja de Oro'' vernietig het. Aan die einde van die oorlog het Meksiko op 7 November 1945 ’n stigterslid van die [[Verenigde Nasies]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.un.org/en/member-states/index.html |title=Member States of the United Nations |publisher=[[Verenigde Nasies]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509181158/https://www.un.org/en/member-states/index.html |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> op 31 Desember 1945 ’n lidland van die [[Internasionale Monetêre Fonds]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm |title=List of Members |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=13 Junie 2012 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408152821/https://www.imf.org/external/np/sec/memdir/memdate.htm |archive-date=8 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die [[Wêreldbank]],<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.worldbank.org/en/about/leadership/members |title=Member Countries |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519135757/https://www.worldbank.org/en/about/leadership/members |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en op 30 April 1948 ’n stigterslid van die [[Organisasie van Amerikaanse Lande]] geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oas.org/DIL/treaties_signatories_ratifications_member_states_mexico.htm |title=Multilateral Treaties – Mexico |publisher=[[Organisasie van Amerikaanse Lande]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027141738/http://www.oas.org/dil/treaties_signatories_ratifications_member_states_mexico.htm |archive-date=27 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:President Bush, Canadian Prime Minister Brian Mulroney and Mexican President Carlos Salinas participate in the... - NARA - 186460.jpg|duimnael|links|Ondertekening van die NAFTA-verdrag in Oktober 1992 (v.l.n.r., agter): president Carlos Salinas de Gortari (Meksiko), president [[George H.W. Bush]] (Verenigde State) en eerste minister Brian Mulroney (Kanada); voor: Jaime Serra Puche (Meksiko), Carla Hills (Verenigde State) en Michael Wilson (Kanada)]] Tydens die [[Koue Oorlog]] het Meksiko te danke aan sy handelsbetrekkinge met die Verenigde State ekonomiese groei ervaar (''Meksikaanse wonder'') en as die gasheer van die [[Olimpiese Somerspele 1968]], die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970]] en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]] opgetree. Op 19 September 1985 is Meksikostad deur ’n [[aardbewing]] getref, wat dele van die hoofstad vernietig het, en waarin meer as 10&nbsp;000 mense die lewe gelaat het. In November 1993 het die land by [[APEC]] aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies.aspx|title=Member Economies|publisher=[[APEC]]|accessdate=7 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107172619/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies.aspx|archive-date=7 Januarie 2021|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Volgend op ’n ooreenkoms van 17 Desember 1992, het Meksiko saam met [[Kanada]] en die Verenigde State die [[NAFTA]]-vryehandelsone op 1 Januarie 1994 in die lewe geroep. Op dieselfde dag het ''indígenas'' in die Suid-Meksikaanse deelstaat [[Chiapas-konflik|Chiapas ’n opstand]] teen die uitwerking van [[globalisering]] en [[diskriminasie]] van Indios begin, wat op 12 Januarie 1994 beëindig, maar tans (2020) nie opgelos is nie.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://flag.blackened.net/revolt/mexico.html|title=Towards a history of events in Chiapas|accessdate=26 Januarie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110126161657/http://flag.blackened.net/revolt/mexico.html|archive-date=26 Januarie 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Op 18 Mei 1994 het Meksiko by die [[OESO]] aangesluit. In Desember 1994 het die Tequila-krisis begin, nadat die Meksikaanse regering nie die vaste [[Meksikaanse peso|peso]]-wisselkoers teenoor die Amerikaanse dollar kon byhou nie. Die krisis is deur lenings van die Verenigde State, die Internasionale Monetêre Fonds en die Wêreldbank in 1995 beëindig. Op 1 Januarie 1995 het Meksiko ’n stigterslid van die [[Wêreldhandelsorganisasie]] geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |title=Members and Observers |publisher=[[Wêreldhandelsorganisasie]] |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520094505/https://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org6_e.htm |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1999 het Meksiko die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999|FIFA Sokker-Konfederasiebeker]] aangebied én gewen. [[Lêer:Mexican States with mafia conflicts.png|duimnael|Uitbreiding van die [[dwelmoorlog in Meksiko]]]] Sedert die 1990's word die land deur ’n [[Dwelmoorlog in Meksiko|dwelmoorlog]] geskud, wat amptelik op 11 Desember 2006 met ''Operasie Michoacan'' van die Regering teen die [[Dwelmmiddel|dwelm]][[kartel]]le begin het. Die dwelmoorlog word nie net tussen die Meksikaanse Regering en die dwelmkartelle gevoer nie, maar ook onderling tussen die dwelmkartelle wat om invloed en smokkelroetes meeding.<ref>{{en}} {{cite web |first=Ioan |last=Grillo |title=Mexico cracks down on violence |date=11 Desember 2006 |url=http://www.seattlepi.com/national/article/Mexico-cracks-down-on-violence-1222154.php |work=Seattle Post-Intelligencer |agency=Associated Press |accessdate=21 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512081417/https://www.seattlepi.com/national/article/Mexico-cracks-down-on-violence-1222154.php |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.zetatijuana.com/2011/12/12/quinto-ano-de-gobierno-60-mil-420-ejecuciones/ |title=Quinto año de gobierno: 60 mil 420 ejecuciones |publisher=Semanario Zeta |date=12 Desember 2011 |accessdate=16 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116230119/http://zetatijuana.com/2011/12/12/quinto-ano-de-gobierno-60-mil-420-ejecuciones/ |archive-date=16 November 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit word verder aangehits deur wapensmokkelary uit die aangrensende Verenigde State, waar self oorlogswapens in deelstate soos Texas en Nieu-Meksiko by gelisensieerde handelaars vry te koop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://articles.cnn.com/2011-09-06/justice/mexico.u.s..citizen.detained_1_mexican-attorney-grenade-mexican-federal-police |title=American citizen in Mexican custody on arms-trafficking |publisher=[[CNN]] |date=6 September 2011 |accessdate=1 Julie 2012 |archive-url=https://archive.is/20120701122948/http://articles.cnn.com/2011-09-06/justice/mexico.u.s..citizen.detained_1_mexican-attorney-grenade-mexican-federal-police |archive-date=1 Julie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://articles.cnn.com/2009-06-18/politics/us.mexico.arms.report_1_drug-violence-smuggling-us-mexico-border?_s=PM:POLITICS |title=Study: U.S. lacks strategy to fight arms smuggling into Mexico |publisher=[[CNN]] |date=6 Maart 2012 |accessdate=6 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306224242/http://articles.cnn.com/2009-06-18/politics/us.mexico.arms.report_1_drug-violence-smuggling-us-mexico-border?_s=PM%3APOLITICS |archive-date=6 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sedert 2016 is die stadsregering van Meksikostad besig om aan die hoofstad die amptelike status van dié land se 32ste deelstaat te verleen, maar volgens die grondwet mag die hoofstad nie in een van die deelstate lê nie. In 2018 is Meksiko saam met Kanada en die Verenigde State as mede-gasheer van die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] aangewys. Vir Meksiko was dit die derde [[Sokker-Wêreldbeker]] wat in dié land aangebied is.<ref>{{en}} {{cite web |title=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |publisher=[[BBC]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=30 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191230190605/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44464913 |archive-date=30 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Geografie == <!-- {{Hoofartikel|Geografie van Meksiko}} --> [[Lêer:Mexicofromspace.PNG|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Meksiko]] [[Lêer:Mexico 6 Volcanoes.jpg|duimnael|Die ses vulkane [[Iztaccíhuatl]], [[Popocatépetl]], [[Malintzin]], [[Cofre de Perote]], [[Citlaltépetl]] en [[Sierra Negra]], wat deel uitmaak van die [[Sierra Volcánica Transversal]]]] [[Lêer:Pico Orizaba1.jpg|duimnael|Die vulkaan Citlaltépetl of Pico de Orizaba, die hoogste berg in Meksiko]] [[Lêer:Mexico topographic map-blank.svg|duimnael|links|Topografiese kaart van Meksiko]] [[Lêer:Mexico sea limits.svg|duimnael|links|Kaart van Meksiko se eksklusiewe ekonomiese sone]] [[Lêer:Mexico-Popocatepetl.jpg|duimnael|Popocatépetl is die tweede hoogste berg in Meksiko asook die tweede hoogste vulkaan in Noord-Amerika]] In die weste is die skiereiland [[Neder-Kalifornië]] in die [[Stille Oseaan]] en die [[Coloradorivier]] geleë, wat in die [[Golf van Kalifornië]] uitmond. Die westelike vasteland word deur die [[Rotsgebergte]] en die suide deur [[reënwoud]]e gekenmerk. In die noordooste is die [[Rio Grande]] (in Meksiko ''Río Bravo del Norte'' genoem) geleë, wat die grens met die Verenigde State vorm, en in die oostelike [[Golf van Meksiko]] uitmond. Die noorde van Meksiko tussen die Stille Oseaan in die weste en die Rio Grande in die ooste word deur [[woestyn]]gebiede soos die Chihuahua- en die Sonora-woestyn gekenmerk. Die Yucatan-skiereiland grens in die noorde aan die Golf van Meksiko en in die ooste aan die [[Karibiese See]]. 210 kilometer vanaf die oostelike kus van Yucatan is die [[eilandnasie]] [[Kuba]] geleë. Die land word gekenmerk deur die [[Sierra Madre]] wat die [[Meksikaanse Hoogland]] in die ooste (''[[Sierra Madre Oriental]]''), suide (''[[Sierra Madre del Sur]]'') en weste (''[[Sierra Madre Occidental]]'') omring. In die suidweste daarvan is die [[Landengte van Tehuantepec]] geleë, tussen die [[Golf van Campeche]] in die noorde en die [[Golf van Tehuantepec]] in die suide, wat in die ooste aan die Yucatan-skiereiland grens. Die Landengte van Tehuantepec vorm die geografiese en geologiese grens tussen Noord- en Sentraal-Amerika. Die totale lengte van die grenslyn is 4&nbsp;263&nbsp;km; daarvan vorm 3&nbsp;141&nbsp;km die gemeenskaplike grens met die Verenigde State in die noorde, waarvan 2&nbsp;008&nbsp;km die Rio Grande vorm. In die suidooste word Meksiko deur Guatemala (871&nbsp;km) en Belize (251&nbsp;km) begrens, waar Meksiko met beide lande die Yucatan-skiereiland deel. Meksiko het ’n kuslyn van 9&nbsp;330&nbsp;km, waarvan 7&nbsp;338&nbsp;km aan die Stille Oseaan en die Golf van Kalifornië en 2&nbsp;805&nbsp;km aan die Golf van Meksiko en die Karibiese See geleë is. Die hoogste [[berg]] in die land asook die hoogste vulkaan in Noord-Amerika is [[Citlaltépetl]] met ’n hoogte van 5&nbsp;636&nbsp;m bo [[seevlak|seespieël]], waarna [[Popocatépetl]] met 5&nbsp;462&nbsp;m en [[Iztaccíhuatl]] met 5&nbsp;286&nbsp;m. Die langste [[rivier]] is die Rio Grande wat 3&nbsp;034&nbsp;km lank is. Meksiko is op vier van die aarde se [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] geleë wat aardbewings en vulkaniese aktiwiteit veroorsaak. Dié land is dus een van die seismologies-aktiefste gebiede wêreldwyd. === Deelstate === {{Hoofartikel|Deelstate van Meksiko}} Meksiko bestaan uit 31 deelstate (''Estados'') en Meksikostad (''Ciudad de México''). Meksikostad is tans in oorgang om Meksiko se 32ste federale entiteit te word wat dit ’n vlak van outonomie soortgelyk aan dié van ’n deelstaat sal gee. ’n Klousule in die Grondwet van Meksiko verhoed egter dat dit ’n deeltaat kan word, aangesien dit die plek van mag in dié land is, tensy die hoofstad van dié land elders verskuif word. {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" |+<big>Die 31 deelstate en Meksikostad (''Ciudad de México'')</big> !Deelstaat !Hoofstad !Gestig op !Bevolking<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.inegi.gob.mx/lib/predescarga.asp?pag=/inegi/contenidos/espanol/prensa/Boletines/Boletin/Comunicados/Especiales/2006/Mayo/comunica4.pdf&s=est&c=6846|title=Instituto Nacional de Estadística Geografia e Informática|accessdate=28 Januarie 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070128233134/http://www.inegi.gob.mx/lib/predescarga.asp?pag=/inegi/contenidos/espanol/prensa/Boletines/Boletin/Comunicados/Especiales/2006/Mayo/comunica4.pdf&s=est&c=6846|archive-date=28 Januarie 2007|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> !Oppervlakte (km²) |- | [[Meksikostad|Distrito Federal]] | [[Meksikostad]] | align="center"| 18 November 1824 | align="right" | 8&nbsp;839&nbsp;361 | align="right" | 1&nbsp;479 |- | [[Aguascalientes]] | [[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]] | align="center"| 5 Februarie 1857 | align="right" | 1&nbsp;133&nbsp;137 | align="right" | 5&nbsp;625 |- | [[Baja California]] | [[Mexicali]] | align="center"| 16 Januarie 1952 | align="right" | 3&nbsp;122&nbsp;408 | align="right" | 71&nbsp;546 |- | [[Baja California Sur]] | [[La Paz, Meksiko|La Paz]] | align="center" | 8 Oktober 1974 | align="right" | 558&nbsp;425 | align="right" | 73&nbsp;943 |- | [[Campeche]] | [[Campeche, Campeche|Campeche]] | align="center" | 29 April 1863 | align="right" | 791&nbsp;322 | align="right" | 57&nbsp;727 |- | [[Chiapas]] | [[Tuxtla Gutiérrez]] | align="center" | 14 September 1824 | align="right" | 4&nbsp;483&nbsp;886 | align="right" | 73&nbsp;681 |- | [[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]] | [[Chihuahua (stad)|Chihuahua]] | align="center" | 6 Julie 1824 | align="right" | 3&nbsp;376&nbsp;062 | align="right" | 247&nbsp;487 |- | [[Coahuila]] | [[Saltillo]] | align="center" | 7 Mei 1824 | align="right" | 2&nbsp;615&nbsp;574 | align="right" | 151&nbsp;445 |- | [[Colima]] | [[Colima, Colima|Colima]] | align="center" | 9 Desember 1856 | align="right" | 597&nbsp;043 | align="right" | 5&nbsp;627 |- | [[Durango]] | [[Victoria de Durango]] | align="center" | 22 Mei 1824 | align="right" | 1&nbsp;547&nbsp;597 | align="right" | 123&nbsp;367 |- | [[Guanajuato]] | [[Guanajuato, Guanajuato|Guanajuato]] | align="center" | 20 Desember 1823 | align="right" | 5&nbsp;033&nbsp;276 | align="right" | 30&nbsp;621 |- | [[Guerrero]] | [[Chilpancingo]] | align="center" | 27 Oktober 1849 | align="right" | 3&nbsp;143&nbsp;292 | align="right" | 63&nbsp;794 |- | [[Hidalgo]] | [[Pachuca de Soto]] | align="center" | 16 Januarie 1869 | align="right" | 2&nbsp;415&nbsp;461 | align="right" | 20&nbsp;856 |- | [[Jalisco]] | [[Guadalajara]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 6&nbsp;989&nbsp;304 | align="right" | 78&nbsp;630 |- | [[México (deelstaat)|México]] | [[Toluca]] | align="center" | 20 Desember 1823 | align="right" | 14&nbsp;739&nbsp;060 | align="right" | 22&nbsp;333 |- | [[Michoacán]] | [[Morelia]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 3&nbsp;971&nbsp;225 | align="right" | 58&nbsp;667 |- | [[Morelos]] | [[Cuernavaca]] | align="center" | 17 April 1869 | align="right" | 1&nbsp;668&nbsp;343 | align="right" | 4&nbsp;892 |- | [[Nayarit]] | [[Tepic]] | align="center" | 26 Januarie 1917 | align="right" | 968&nbsp;257 | align="right" | 27&nbsp;862 |- | [[Nuevo León]] | [[Monterrey]] | align="center" | 5 Julie 1824 | align="right" | 4&nbsp;420&nbsp;909 | align="right" | 64&nbsp;203 |- | [[Oaxaca]] | [[Oaxaca de Juárez]] | align="center" | 21 Desember 1823 | align="right" | 3&nbsp;551&nbsp;710 | align="right" | 93&nbsp;343 |- | [[Puebla]] | [[Puebla de Zaragoza]] | align="center" | 21 Desember 1823 | align="right" | 5&nbsp;624&nbsp;104 | align="right" | 34&nbsp;251 |- | [[Querétaro]] | [[Santiago de Querétaro]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;705&nbsp;267 | align="right" | 11&nbsp;658 |- | [[Quintana Roo]] | [[Chetumal]] | align="center" | 8 Oktober 1974 | align="right" | 1&nbsp;290&nbsp;323 | align="right" | 42&nbsp;535 |- | [[San Luis Potosí]] | [[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 2&nbsp;479&nbsp;450 | align="right" | 61&nbsp;165 |- | [[Sinaloa]] | [[Culiacán]] | align="center" | 14 Oktober 1830 | align="right" | 2&nbsp;650&nbsp;499 | align="right" | 57&nbsp;331 |- | [[Sonora]] | [[Hermosillo]] | align="center" | 10 Januarie 1824 | align="right" | 2&nbsp;499&nbsp;263 | align="right" | 184&nbsp;946 |- | [[Tabasco]] | [[Villahermosa]] | align="center" | 7 Februarie 1824 | align="right" | 2&nbsp;045&nbsp;294 | align="right" | 24&nbsp;747 |- | [[Tamaulipas]] | [[Ciudad Victoria]] | align="center" | 7 Februarie 1824 | align="right" | 3&nbsp;174&nbsp;134 | align="right" | 80&nbsp;148 |- | [[Tlaxcala]] | [[Tlaxcala, Tlaxcala|Tlaxcala]] | align="center" | 9 Desember 1856 | align="right" | 1&nbsp;127&nbsp;331 | align="right" | 3&nbsp;997 |- | [[Veracruz]] | [[Veracruz, Veracruz|Veracruz]] | align="center" | 22 Desember 1823 | align="right" | 7&nbsp;270&nbsp;413 | align="right" | 71&nbsp;856 |- | [[Yucatán]] | [[Mérida, Yucatán|Mérida]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;909&nbsp;965 | align="right" | 39&nbsp;671 |- | [[Zacatecas]] | [[Zacatecas, Zacatecas|Zacatecas]] | align="center" | 23 Desember 1823 | align="right" | 1&nbsp;380&nbsp;633 | align="right" | 75&nbsp;416 |} <gallery widths="200" heights="200"> Lêer:Political divisions of Mexico 1821 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1821 Lêer:Political divisions of Mexico 1823 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1823 Lêer:Political divisions of Mexico 1836 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1836 Lêer:Political divisions of Mexico 1836-1845 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko tussen 1836 en 1845: {{sleutel|#ff8845|Gebied verklaar sy onafhanklikheid}} {{sleutel|#ff9843|Gebiede geëis deur die Republiek van Texas}} {{sleutel|#ffaa68|Gebiede geëis deur die Republiek van die Rio Grande}} {{sleutel|#998173|Rebelle-gebiede}} Lêer:Political divisions of Mexico 1865 (location map scheme).svg|Die deelstate van Meksiko in 1865 Lêer:Political divisions of Mexico-en.svg|Die huidige 31 deelstate van Meksiko saam met Meksikostad (''Ciudad de México'') </gallery> === Nedersettings === [[Lêer:Mexico-City-Zocalo.jpg|duimnael|Die sentrum van [[Meksikostad]] met die twee vulkane Popocatépetl en Iztaccíhuatl op die agtergrond]] Die elf grootste stede met meer as een miljoen inwoners is [[Meksikostad]], [[Ecatepec de Morelos]], [[Puebla de Zaragoza]], [[Tijuana]], [[Guadalajara]], [[León, Meksiko|León]], [[Ciudad Juárez]], [[Zapopan]], [[Monterrey]], [[Nezahualcóyotl]] en [[Mexicali]]. Hulle is meestal in die binneland geleë. Die kusgebiede is in teenstelling hiermee yl bevolk.<ref>{{de}} {{cite book|last=Knox|first=Paul L.|last2=Marston|first2=Sallie A. |title=Humangeographie|publisher=Spektrum Akademischer Verlag|location=Berlyn|year=2001|isbn=3-8274-1109-2|pages=127}}</ref> In Meksiko is die verskil tussen die kern- en die randgebied baie opvallend. Meksikostad speel die oorheersende rol. Die metropolitaanse gebied huisves 18 persent van die land se bevolking en is in die kruispunt van die Westelike, Oostelike en die Suidelike Sierra Madre in die [[Vallei van Meksiko]] naby die sentrum van die land geleë. Veracruz is die belangrikste hawestad aan die Golf van Meksiko, terwyl [[Acapulco de Juárez]] die belangrikste hawestad aan die Stille Oseaan en [[Cancún]] die belangrikste hawestad aan die Karibiese See is. {| class="wikitable" style="text-align:center; width:100%; background:#f5f5f5; margin-left:0px;" | colspan="9" align="center" style="background:#f8f8ff; font-size:120%;"| Metropolitaanse gebiede van Meksiko<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.conapo.gob.mx/en/CONAPO/Municipales|title=Población total de los municipios a mitad de año, 2005–2030|accessdate=8 Januarie 2016}} {{dooie skakel}}</ref> |- ! align="center" style="background:#ffffff;" | Nommer ! align="center" style="background:#ffffff;" | Naam ! align="center" style="background:#ffffff;" | [[Deelstate van Meksiko|Deelstaat]] ! align="center" style="background:#ffffff;" | Bevolking ! align="center" style="background:#ffffff;" | Nommer ! align="center" style="background:#ffffff;" | Naam ! align="center" style="background:#ffffff;" | [[Deelstate van Meksiko|Deelstaat]] ! align="center" style="background:#ffffff;" | Bevolking ! align="center" style="background:#ffffff;" | Beelde |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 1 || align="left" | '''[[Meksikostad]]''' || [[Meksikostad|Distrito Federal]] || 8&nbsp;851&nbsp;080 || align="center" style="background:#ffffff;" | 13 || align="left" | '''[[Mérida, Meksiko|Mérida]]''' || [[Yucatán]] || 777&nbsp;615 ! align="center" rowspan="12" | [[Lêer:Plaza de Armas y Catedral.jpg|border|110px|Guadalajara]]<br />[[Guadalajara]]<br />[[Lêer:Torre del Casino Agua Caliente.jpg|border|110px|Tijuana]]<br />[[Tijuana]]<br />[[Lêer:Plaza del Sol, Zapopan.jpg|border|110px|Zapopan]]<br />[[Zapopan]]<br />[[Lêer:IMG 2478.jpg|border|110px|Monterrey]]<br />[[Monterrey]] |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 2 || align="left" | '''[[Ecatepec de Morelos|Ecatepec]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 1&nbsp;655&nbsp;015 || align="center" style="background:#ffffff;" | 14 || align="left" | '''[[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]]''' || [[San Luis Potosí]] || 722&nbsp;772 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 3 || align="left" | '''[[Guadalajara]]''' || [[Jalisco]] || 1&nbsp;495&nbsp;182 || align="center" style="background:#ffffff;" | 15 || align="left" | '''[[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]]''' || [[Aguascalientes]] || 722&nbsp;250 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 4 || align="left" | '''[[Puebla de Zaragoza|Puebla]]''' || [[Puebla]] || 1&nbsp;434&nbsp;062 || align="center" style="background:#ffffff;" | 16 || align="left" | '''[[Hermosillo]]''' || [[Sonora]] || 715&nbsp;061 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 5 || align="left" | '''[[Ciudad Juárez|Juárez]]''' || [[Chihuahua]] || 1&nbsp;321&nbsp;004 || align="center" style="background:#ffffff;" | 17 || align="left" | '''[[Saltillo]]''' || [[Coahuila]] || 709&nbsp;671 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 6 || align="left" | '''[[Tijuana]]''' || [[Baja California]] || 1&nbsp;300&nbsp;983 || align="center" style="background:#ffffff;" | 18 || align="left" | '''[[Mexicali]]''' || [[Baja California]] || 689&nbsp;775 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 7 || align="left" | '''[[León, Meksiko|León]]''' || [[Guanajuato]] || 1&nbsp;238&nbsp;962 || align="center" style="background:#ffffff;" | 19 || align="left" | '''[[Culiacán]]''' || [[Sinaloa]] || 675&nbsp;773 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 8 || align="left" | '''[[Zapopan]]''' || [[Jalisco]] || 1&nbsp;142&nbsp;483 || align="center" style="background:#ffffff;" | 20 || align="left" | '''[[Guadalupe]]''' || [[Nuevo León]] || 673&nbsp;616 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 9 || align="left" | '''[[Monterrey]]''' || [[Nuevo León]] || 1&nbsp;135&nbsp;512 || align="center" style="background:#ffffff;" | 21 || align="left" | '''[[Acapulco de Juárez|Acapulco]]''' || [[Guerrero]] || 673&nbsp;479 |- | align="center" style="background:#ffffff;" | 10 || align="left" | '''[[Nezahualcóyotl]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 1&nbsp;104&nbsp;585 || align="center" style="background:#ffffff;" | 22 || align="left" | '''[[Tlalnepantla de Baz|Tlalnepantla]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 653&nbsp;410 |- | aligin center style="background:#ffffff;" | 11 || align="left" | '''[[Chihuahua (stad)|Chihuahua]]''' || [[Chihuahua]] || 809&nbsp;232 || align="center" style="background:#ffffff;" | 23 || align="left" | '''[[Cancún]]''' || [[Quintana Roo]] || 628&nbsp;306 |- | aligin center style="background:#ffffff;" | 12 || align="left" | '''[[Naucalpan de Juárez|Naucalpan]]''' || [[México (deelstaat)|México]] || 792&nbsp;211 || align="center" style="background:#ffffff;" | 24 || align="left" | '''[[Santiago de Querétaro|Querétaro]]''' || [[Querétaro]] || 626&nbsp;495 |} === Klimaat === [[Lêer:Mexico Köppen.svg|duimnael|Klimaatsones in Meksiko volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Meksiko se [[klimaat]] is baie uiteenlopend met een van die wêreld se mees diverse weerstelsels. Die klimaatstreke wissel van subtropiese, berg- tot [[woestyn]]toestande. Dit streek van die buitenste [[subtropiese klimaat]] met vogtige [[somer]]s in die suidooste van dié land oor die heeljaar droë subtrope langs die [[Kreefskeerkring]] tot die klimaat van Kalifornië met [[winter]]reën in die uiterste weste (Baja California). Meksiko word deur die Kreefskeerkring in gematigde en tropiese gebiede verdeel. Gebiede noord van die 24ste Breedtegraad ondervind laer temperature gedurende die [[winter]]maande, terwyl die temperature suid van die 24ste Breedtegraad heeljaar redelik konstant is en net van die ligging bo seevlak afhang. Die noorde van die land ontvang gewoonlik minder [[neerslag]] as die suide. Van Meksiko se groot stede is baie in die Vallei van Mexiko of in aangrensende valleie met hoogtes van gewoonlik meer as 2000&nbsp;m (6&nbsp;562&nbsp;voet) geleë. Dit gee hulle 'n heeljaar gematigde klimaat met gemiddelde temperature van 16 tot 18&nbsp;°C (60,8 tot 64,4&nbsp;°F) en koel nagtemperature. Van die stede in die noorde soos Monterrey, Hermosillo en Mexicali ondervind somertemperature van 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F) of meer. In die Sonorawoestyn kan die kwik tot 50&nbsp;°C (122&nbsp;°F) en hoër styg. Albei Meksikaanse kuslyne, behalwe vir die suidkus van die Golf van Campeche en noordelike Neder-Kalifornië, is kwesbaar vir ernstige orkane gedurende somer en [[herfs]]. <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=800px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Bioklimatiese landskappe van Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Selva Lacandona.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Tamasopo7.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pantanos de Centla 03.JPG|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mulege oasis.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Reënwoud|Tropiese reënwoud]]<br />[[Lacandon reënwoud|Selva Lacandona]], [[Chiapas]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Droë bos<br />[[Tamasopo]], [[San Luis Potosí]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Vleiland]]<br />[[Pantanos de Centla]], [[Tabasco]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Oase<br />[[Mulegé]], [[Baja California Sur]] |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Paisaje con nieve.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Laguna del sol.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Oaxaca regiones sierra sur.png|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Sierra Madre.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Taiga]]<br />[[Sierra de Juárez]], [[Baja California]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Alpynse klimaat<br />[[Nevado de Toluca]], [[México (deelstaat)|México]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woud|Subtropiese woud]]<br />[[Miahuatlán]], [[Oaxaca]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woud|Gematigde woud]]<br />[[Ocoyoacac]], [[México (deelstaat)|México]] |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Llanos de Apan.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Arroyo de Michoacán.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Dunas samalayuca.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Baja California Desert.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Subtropiese hoogland<br />[[Apan]], [[Hidalgo]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Tropiese hoogland<br />[[Cuitzeo del Porvenir]], [[Michoacán]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|Woestyne en duine<br />[[Samalayuca]], [[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]] |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Woestyn|Dorre woestyn]]<br />[[Cataviñá]], [[Baja California]] |} </div> === Flora en fauna === Meksiko is een van die 17 lande wat as die sogenaamde "biodiversiteit-brandpunte" bekendstaan. Dit is die habitat van 200&nbsp;000 verskillende [[spesie]]s, wat 10 tot 12% van die totale wêreldbiodiversiteit uitmaak. Meksiko het met sy 763 opgetekende reptielspesies die meeste, met 448 soogdierspesies die tweede meeste en met 290 opgetekende amfibiespesies die vierde meeste spesies ter wêreld. Die [[flora]] sluit 26&nbsp;000 verskillende spesies in. Ongeveer 2&nbsp;500 spesies geniet amptelike beskerming. In 2002 het Meksiko die tweede grootste vlak van ontbossing in die wêreld gehad, net ná Brasilië. Sowat 170&nbsp;000&nbsp;km² (65&nbsp;637&nbsp;myl²) is as "beskermde natuurgebiede" aangewys. Dit sluit 34 biosfeerreservate (onveranderde ekosisteme), 67 nasionale parke, 4 natuurlike monumente (weens hul estetiese, wetenskaplike of historiese waarde vir altyd beskerm), 26 gebiede met beskermde flora en fauna, 4 gebiede vir natuurlike hulpbronbeskerming (bewaring van grond, hidrologiese watergebiede en woude) en 17 heiligdomme (gebiede ryk aan diverse spesies). Die ontdekking van die Amerikas het aan die res van die wêreld baie algemeen gebruikte voedselgewasse en eetbare plante besorg. Van Meksiko se inheemse kulinêre bestanddele sluit in: [[sjokolade]], [[avokado]], [[tamatie]], mielies, [[vanielje]], [[guave]], [[chayote]], welriekende hondebossie, [[patats]], [[yamboon]], zucchini, sapote, baie variasies van boontjies, en ’n nog groter verskeidenheid van chilipeper soos habanero en jalapeño. Die meeste van hierdie name is van inheemse tale soos Nahuatl afkomstig. <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=675px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Biodiversiteit van Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mexico.Xoloitzcuintle.01.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Zalophus californianus - Morro Bay.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:MountainLion.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Axolote.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Xoloitzcuintle |style="background:#e9e9e9;" align=center|Kaliforniese seeleeu<br />''(Zalophus californianus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Poema]]<br />''(Puma concolor)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Axolotl<br />''(Ambystoma mexicanum)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Kaimanfische (Lepisosteus).jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Aquila chrysaetos Flickr.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Wild Turkey.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:American bison k5680-1 edit.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Lepisosteus'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Steenarend]]<br />''(Aquila chrysaetos)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Kalkoen]]<br />''(Meleagris gallopavo)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Amerikaanse bison]]<br />''(Bison bison)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:New Mexico Bighorn Sheep.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Schwarzbär-Omega Park.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Antilocapra americana.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cobra cascavel 280707- 23 04 40s - 49 06 55w REFON (4)a.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Ovis canadensis'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Amerikaanse swartbeer]]<br />''(Ursus americanus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Gaffelbok<br />''(Antilocapra americana)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Suid-Amerikaanse ratelslang<br />''(Crotalus durissus)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mexican wolf lounging.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Standing jaguar.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Graywhale MMC.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Avocado fruitnfoliage.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Meksikaanse wolf]]<br />''(Canis lupus baileyi)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Jaguar]]<br />''(Panthera onca)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Gryswalvis]]<br />''(Eschrichtius robustus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Avokado]]<br />''(Persea americana)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Poinsettia 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Figa de moro 01.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Singapore Botanic Gardens Cactus Garden 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cane cholla, with flower, Albuquerque.JPG|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Kersfeesster<br />''(Euphorbia pulcherrima)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Opuntia ficus-indica'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Echinocactus grusonii'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Cylindropuntia imbricata'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:RIMG0087.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Red eyed tree frog edit2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Monarch Butterfly Showy Male 3000px.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Caretta caretta 060417w2.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Dahlia'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Rooioogboompadda<br />''(Agalychnis callidryas)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Amerikaanse melkbosvlinder<br />''(Danaus plexippus)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Valsskilpad<br />''(Caretta caretta)'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Scarlet Macaw and Blue-and-gold Macaw.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pharomachrus mocinno -male.jpg|90px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Arbol de tejocote.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Taxodium mucronatum 01 by Line1.jpg|100px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|Geelvlerk-ara<br />''(Ara macao)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Quetzal<br />''(Pharomachrus mocinno)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Crataegus mexicana'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Taxodium mucronatum'' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Kapok tree Honolulu.jpg|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Pinus ponderosa 9663.JPG|90px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Big saguaro.JPG|100px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cirio columnaris, boojum tree.jpg|100px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|[[Kapokboom]]<br />''(Ceiba pentandra)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Geeldenne<br />''(Pinus ponderosa)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|Saguaro<br />''(Carnegiea gigantea)'' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''Fouquieria columnaris'' |} </div> == Politiek == <!-- {{Hoofartikel|Politiek van Meksiko}} --> === Uitvoerende gesag === [[Lêer:Claudia Sheinbaum con la banda presidencial (cropped) (2).jpg|duimnael|links|upright|Claudia Sheinbaum, die huidige president van Meksiko]] [[Lêer:Portada Original de la Constitucion Mexicana de 1917.png|duimnael|upright|Voorblad van die oorspronklike kopie van die Meksikaanse grondwet in 1917]] Meksiko is volgens die grondwet van 1917 ’n federale presidensiële grondwetlike republiek met die president as regeringshoof en hoogste verteenwoordiger van dié staat. Die grondwet het tydens die Meksikaanse Rewolusie (1910–1920) ontstaan en is deur ’n grondwetgewende vergadering uitgewerk. Dit vorm ’n kompromis tussen verskeie belanghebbendes en bevat dus anti-klerklike, nasionale, anti-imperialistiese, republikeinse, paternalistiese en sosiale-hervormings-elemente. Daarbenewens omvat die grondwet liberale elemente soos burgerregte, wetlike sekuriteit, universele stemreg, staatswelsyn en die waarborg van private eiendom.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=392}}</ref> Die president word vir een sesjaartermyn, die ''sexenio'' verkies. ’n Herverkiesing is volgens die grondwet verbode. ’n Voortydige einde van die ampstermyn is nie moontlik nie en tree net by die afsterwe van die president in werking. Die president kombineer ’n baie hoë gesag. Hy het die inisiatiefreg in die wetgewende proses en die vetoreg by die wetgewende inisiatiewe van die kongres. Verder is hy die opperbevelvoerder van die Meksikaanse weermag, benoem die hoogste range, ’n aantal staatsamptenare en die Prokureur-generaal. Met die goedkeuring van die kongres en die ministersraad kan die Meksikaanse president ’n noodtoestand verklaar. Hy het die inisiatiefreg vir oorlogsverklaring, stel riglyne vir buitelandse beleid voor en onderteken internasionale verdrae.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=394}}</ref> === Wetgewende gesag === [[Lêer:Mexico Chamber of Deputies backdrop.jpg|duimnael|links|Binnekant van die Meksikaanse huis van afgevaardigdes]] [[Lêer:MexCity-palacio.jpg|duimnael|Die Palacio Nacional in Meksikostad aan die Plaza de la Constitución, (Zócalo)]] [[Lêer:Vicente Fox Congreso.jpg|duimnael|President Vicente Fox (2000–2006) spreek die Meksikaanse parlement toe]] [[Lêer:Mexican Senate.jpg|duimnael|links|Binnekant van die voormalige setel van die Meksikaanse senaat]] Die kongres van die Meksikaanse Unie bestaan uit twee kamers: die huis van afgevaardigdes met 500 lede en die senaat met 128 senatore. Die 500 afgevaardigdes word elke drie jaar verkies, 300 daarvan in ’n direkte verkiesing en 200 volgens partylyste. Die senatore word vir ’n termyn van ses jaar verkies. In elk van die 32 deelstate word drie senatore benoem, twee daarvan deur die meerderheid van stemme en die derde een word deur die grootste opposisieparty benoem. Die 32 ander senatorplekke word volgens ’n nasionale proporsionele verteenwoordiging-stelsel verkies.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=395}}</ref> Die senatore en die afgevaardigdes kan, soos die president, nie herverkies word na hul ampstermyn nie. Die belangrikste funksie van die huis van afgevaardigdes is die jaarlikse ondersoek, bespreking en goedkeuring van die federale begroting, waarby ’n verwerping nie aanvaarbaar is nie. Die belangrikste bevoegdhede van die senaat is die goedkeuring van internasionale verdrae en toestemming vir die ontplooiing van soldate in die buiteland. Daarbenewens het die kongres verantwoordelikheid oor die goedkeuring van wette en bevele, die ekonomiese, politieke en territoriale organisasie van die land, goedkeuring van oorlogsverklarings asook die bevordering van onderwys en arbeidswetgewing. Die sentrale regering het vir ’n lang tyd die deelstate se sake bestuur, en hierdie invloed is vandag nog in werking. Die goewerneurs is direk deur die volk verkies, maar was in hul bevoegdhede sterk deur hul kontak met die president beperk en van sy welwillendheid afhanklik. Dit volg uit die afhanklikheid van elke deelstaat van die federale regering, omdat die regering dié deelstate en munisipaliteite se belastinginkomste toewys. Daarbenewens het die ministeries verteenwoordigende kantore (''Delegaciones'') in die deelstate, administratiewe distrikte en munisipaliteite. In hierdie kantore word veral federale befondsing vir welsyn en ontwikkelingsprogramme toegeken. === Regsprekende gesag === [[Lêer:SupremeCourtBldgMexicoDF.JPG|duimnael|Die Hooggeregshof se setel in Meksikostad]] Die Hooggeregshof van Meksiko is die ''Suprema Corte de Justicia de la Nación''. Dit bestaan uit elf federale regters (''Ministros''), wie deur die president voorgestel en deur die senaat bevestig word. Hul ampstermyn is beperk tot 15 jaar, die president word uit eie geledere vir vier jaar verkies en kan nie direk daarna herverkies word nie.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=396}}</ref> In die 71 jaar gedurende die heerskappy van die PRI het die regsprekende gesag besonders gely. In die loop van die jare het dit meer en meer invloed verloor. Eers met die grondwetlike hervorming van 1995 het die Suprema Corte de Justicia de la Nación weer die bevoegdheid ontvang, om oor die grondwetlikheid van die beleid te oordeel. Sedert 2000 moet die Prokureur-generaal deur die senaat bevestig word. === Buitelandse beleid === [[Lêer:Border Mexico USA.jpg|duimnael|links|Sedert 2005 word die Meksikaanse grens tot die Verenigde State, soos hier tussen [[San Diego]], [[Kalifornië]] (links), en [[Tijuana]], [[Baja California]] (regs), versterk uitgebrei]] [[Lêer:Obama, Peña y Harper. IX Cumbre de Líderes de América del Norte.jpg|duimnael|Die Amerikaanse president [[Barack Obama]], Meksiko se president [[Enrique Peña Nieto]] en Kanada se eerste minister [[Stephen Harper]] tydens die NAFTA se spitsberaad in 2014]] [[Lêer:Diplomatic missions of Mexico.svg|duimnael|links|Buitelandse betrekkinge van Meksiko: {{sleutel|red|Meksiko}} {{sleutel|#006666|Lande met ’n Meksikaanse ambassade}}]] [[Lêer:Enrique Peña Nieto y Raúl Castro. Recepción en La Habana, Cuba.jpg|duimnael|Meksiko se president Enrique Peña Nieto tydens ’n staatsbesoek saam met die Kubaanse president [[Raúl Castro]] in [[Havana]] 2014]] [[Lêer:Countries with which Mexico has a FTA.svg|duimnael|links|Lande waarmee Meksiko ’n vryehandelsooreenkoms onderteken het]] [[Lêer:Bienvenida oficial a México (20546207665).jpg|duimnael|Chili se president [[Michelle Bachelet]] tydens ’n staatsbesoek saam met die Meksikaanse president Enrique Peña Nieto in 2015]] Meksiko se buitelandse beleid word deur die president se politiek gekenmerk<ref name="CPEUM89">{{es}} {{cite web | work=Politieke Grondwet van die Verenigde State van Meksiko | title=Artikel 89, Seksie 10 | date=5 Februarie 1917 | publisher=Kamer van Afgevaardigdes |url=http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf | accessdate=25 Augustus 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070825041639/http://www.cddhcu.gob.mx/LeyesBiblio/pdf/1.pdf | archive-date=25 Augustus 2007 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en deur die ministerie van buitelandse sake bestuur.<ref name="SRE">{{es}} {{cite web |work=Interne Reëls van die Ministerie van Buitelandse Sake |title=Artikel 2, Seksie |date=10 Augustus 2001 |publisher=Ministerie van Buitelandse Sake |url=http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |accessdate=28 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308105559/http://www.sre.gob.mx/acerca/marco_normativo/reglamento.htm |archive-date= 8 Maart 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die beginsels van die buitelandse beleid word grondwetlik erken in artikel 89, seksie 10, insluitend: respek vir die internasionale reg en wetlike gelykheid van nasies, hul soewereiniteit en onafhanklikheid, nie-inmenging in die huishoudelike sake van ander lande, vreedsame oplossing van konflikte, en die bevordering van die gesamentlike veiligheid deur aktiewe deelname in internasionale organisasies.<ref name="CPEUM89" /> Sedert die 1930's het die ''Estrada''-doktrine gedien as ’n belangrike aanvulling tot hierdie beginsels.<ref>{{de}} {{cite book|last=Stüwe|first=Klaus|first2=Stefan |last2=Rinke |title=Die politischen Systeme in Nord- und Lateinamerika. Eine Einführung.|publisher=VS Verlag für Sozialwissenschaften|location=Wiesbaden|year=2008|isbn=978-3-531-14252-4|pages=410}}</ref><ref name=estradadoctrine>{{es}} {{cite web |last=Palacios Treviño |first=Jorge |title=La Doctrina Estrada y el Principio de la No-Intervención |url=http://www.diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |accessdate=16 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616192041/http://www.diplomaticosescritores.org/obras/DOCTRINAESTRADA.pdf |archive-date=16 Junie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Meksiko is een van die stigterslede van verskeie internasionale organisasies, veral die Verenigde Nasies, die Organisasie van Amerikaanse Lande, die Organisasie van Ibero-Amerikaanse Lande,<ref>{{es}} {{cite web |publisher=Organisasie van Ibero-Amerikaanse Lande |title=Members |url=https://www.oei.es/AcercaDeLaOEI/ |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509190148/https://www.oei.es/AcercaDeLaOEI/ |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die OPANAL<ref>{{es}} {{cite web | publisher=OPANAL | title=Estados Miembros del OPANAL | url=http://www.opanal.org/estados-miembros/ | accessdate=5 Desember 2018 | archive-date= 5 Desember 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181205160132/http://www.opanal.org/estados-miembros/ | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die Rio-groep.<ref>{{es}} {{cite web | publisher=Ministerie van Buitelandse Sake | title=El Presidente Felipe Calderón Hinojosa en la Ceremonia de Entrega de la Secretaría Pro Témpore del Grupo de Río | date=7 Maart 2007 | url=http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090823035712/http://portal2.sre.gob.mx/gruporio/index.php?option=com_content&task=view&id=2&Itemid=2 | archive-date=23 Augustus 2009 | accessdate=23 Augustus 2009 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2008 het Meksiko meer as 40 miljoen Amerikaanse dollar tot die Verenigde Nasies se gereelde begroting bygedra.<ref name="unbudget">{{en}} {{cite web |publisher=Verenigde Nasies |title=Regular Budget Payments |year=2008 |work=Global Policy |url=https://www.globalpolicy.org/component/content/article/133/27475.html |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200501233315/https://www.globalpolicy.org/component/content/article/133/27475.html |archive-date=1 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarbenewens was dit sedert sy toetreding in 1994 die enigste Latyns-Amerikaanse lidland van die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) voordat Chili in 2010 ’n volle lid geword het.<ref>{{en}} {{cite web |title=Chile signs up as first OECD member in South America |date=11 Januarie 2010 |publisher=[[OESO]] |url=http://www.oecd.org/chile/chilesignsupasfirstoecdmemberinsouthamerica.htm |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221164219/https://www.oecd.org/chile/chilesignsupasfirstoecdmemberinsouthamerica.htm |archive-date=21 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko is ook ’n waarnemende lidland van internasionale organisasies soos die [[Andesgemeenskap]], die [[Beweging van Onverbonde Lande]], [[Mercosur]] en die [[Unie van Suid-Amerikaanse Nasies]] (UNASUR). Meksiko word as streeksmoondheid beskou,<ref name="regionalpower">{{en}} {{cite web |title=Japan's Regional Diplomacy, Latin America and the Caribbean |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan |url=https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf |format=PDF |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520010945/https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2006/05.pdf |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="regionalpower2">{{en}} {{cite web |title=Latin America: Region is losing ground to competitors |publisher=Oxford Analytica |url=http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |accessdate=4 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024190633/http://www.oxanstore.com/displayfree.php?NewsItemID=130098 |archive-date=24 Oktober 2007 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> weens sy teenwoordigheid in die groot ekonomiese groepe soos die G8 + 5 en die G20. Daarbenewens het Meksiko sedert die 1990's met die ondersteuning van Kanada, [[Italië]], [[Pakistan]], [[Suid-Korea]], [[Spanje]], [[Argentinië]], [[Turkye]] en [[Malta]], wat ’n informele groep, bekend as die Koffie-Klub,<ref name="coffeeclub">{{en}} {{cite web | author=Maggie Farley | title=Mexico, Canada Introduce Third Plan to Expand Security Council | date=22 Julie 2005 |work=Los Angeles Times | url=http://articles.latimes.com/2005/jul/22/world/fg-unreform22 | accessdate=21 Julie 2016}}</ref> vorm, gepoog om ’n hervorming van die Verenigde Nasies se [[veiligheidsraad]] en sy werksmetodes te stimuleer. Daarby vorm hulle ’n opposisie teen die lande van die G4-groep, bestaande uit Duitsland, Brasilië, [[Indië]] en Japan, wat aanspraak maak op permanente setels in die VN se veiligheidsraad. Meksiko se politiek is hoofsaaklik gerig teen die setel van Brasilië, omdat dit beskou word as bedreiging in die magstruktuur binne Latyns-Amerika. Sedert die onafhanklikheidsoorlog is die verhoudings van Meksiko hoofsaaklik gefokus op die Verenigde State van Amerika, sy noordelike buurland, grootste handelsvennoot,<ref>{{en}} {{cite web | title=Bilateral Trade | year=2006 | publisher=Amerikaanse Ambassade in Meksiko | url=http://usembassy-mexico.gov/eng/eataglance_trade.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20090827020501/http://usembassy-mexico.gov/eng/eataglance_trade.html | archive-date=27 Augustus 2009 | accessdate=27 Augustus 2009 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die mees kragtige akteur in die westelike hemisfeer en wêreldsake.<ref>{{en}} {{cite web |author=Kim Richard Nossal |title=Lonely Superpower or Unapologetic Hyperpower? Analyzing American Power in the Post-Cold War Era |date=29 Junie – 2 Julie 1999 |publisher=Queen's University |url=http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518001002/http://post.queensu.ca/~nossalk/papers/hyperpower.htm |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het die Kubaanse regering sedert hul stigting in die vroeë 1960's,<ref name="keller">{{en}} {{cite web |author=Renata Keller |title=Capitalizing on Castro: Mexico's Foreign Relations with Cuba, 1959–1969 |year=2009 |publisher=Latin American Network Information Center |url=http://lanic.utexas.edu/project/etext/llilas/ilassa/2009/keller.pdf |accessdate=22 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122051442/http://lanic.utexas.edu/project/etext/llilas/ilassa/2009/keller.pdf |archive-date=22 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die Sandinistiese rewolusie in Nicaragua in die laat 1970's,<ref name="salaverry">{{en}} {{cite web |author=Salaverry, Jorge |title=Evolution of Mexican Foreign Policy |date=11 Maart 1988 |publisher=The Heritage Foundation |url=https://www.heritage.org/americas/report/evolution-mexican-foreign-policy |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209015700/https://www.heritage.org/americas/report/evolution-mexican-foreign-policy |archive-date=9 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en linkse rewolusionêre groepe in El Salvador gedurende die 1980's ondersteun.<ref name="elsalvador">{{en}} {{cite web |title=El Salvador in the 1980s |publisher=Historical Text Archive |url=http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle&artid=345 |accessdate=28 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314043156/http://historicaltextarchive.com/sections.php?op=viewarticle |archive-date=14 Maart 2007 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Tydens Felipe Calderón se bewind is ’n groter klem op verhoudings met Latyns-Amerika en die [[Wes-Indië|Karibiese Eilande]] geleë.<ref name="Calderon FP">{{es}} {{cite web | work=Dirección General de Coordinación Política | title=Se hará política exterior de Estado: Patricia Espinosa | date=2 Desember 2008 | publisher=Senate of the Republic | url=http://www.senado.gob.mx/gace.php?sesion=2008/12/04/1&documento=4 | accessdate=29 Maart 2009 | archive-date=13 Mei 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110513104203/http://www.senado.gob.mx/gace.php?sesion=2008%2F12%2F04%2F1&documento=4 | url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == <!-- {{Hoofartikel|Ekonomie van Meksiko}} --> === Algemene oorsig === [[Lêer:Mexico GDP per capita 2007.svg|duimnael|links|Meksikaanse deelstate volgens [[Bruto binnelandse produk]] in 2007]] [[Lêer:Mexico HDI states.svg|duimnael|Deelstate van Meksiko volgens [[Menslike ontwikkelingsindeks]] in 2004: {{sleutel|#006000|0,80 en hoër}} {{sleutel|#3fba00|0,750–0,799}} {{sleutel|#ffff00|0,70–0,749}}]] [[Lêer:TLCMexico.PNG|duimnael|links| {{sleutel|#006847|'''Meksiko'''.}} {{sleutel|#FF0000|Ander lande van die [[NAFTA]].}} {{sleutel|#0000FF|Ander lande wat met Meksiko ’n [[vryehandelsooreenkoms]] gesluit het.}} {{sleutel|#FFA000|Lande wat belangstelling getoon het in ’n handelsooreenkoms met Meksiko.}}]] [[Lêer:Mexico unemployment by state.svg|duimnael|[[Werkloosheid]] in Meksiko in 2011:<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/ocupbol.asp |title=Indicadores de ocupación y empleo |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |date=19 Januarie 2012 |accessdate=8 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630195053/https://www.inegi.org.mx/inegi/contenidos/espanol/prensa/comunicados/ocupbol.asp |archive-date=30 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{col-begin}} {{col-break}} {{sleutel|#f4d7d7|≤2,5%}} {{sleutel|#e9afaf|≤3,0%}} {{sleutel|#de8787|≤3,5%}} {{col-break}} {{sleutel|#d35f5f|≤4,0%}} {{sleutel|#c83737|≤4,5%}} {{sleutel|#a02c2c|≤5,0%}} {{col-break}} {{sleutel|#782121|≤5,5%}} {{sleutel|#501616|≤6,0%}} {{sleutel|#280b0b|>6,1%}} {{col-end}}]] Meksiko beskik oor een van die grootste ekonomieë ter wêreld en word as ’n plaaslike mag asook 'n belangrike tussengangervennoot beskou. Daarbenewens het Meksiko in 1994 die eerste van twee Latyns-Amerikaanse lidlande van die OESO, vóór [[Chili]], geword en is volgens die Wêreldbank ’n gevestigde nuut-geïndustrialiseerde land met bo-gemiddelde inkomste<ref name="wb-upper-middle">{{en}} {{cite web |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519#Upper_middle_income |title=Country and Lending Groups |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Desember 2018 |quote=Uppermiddle Income defined as a per capita income between $3,976 – $12,275 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522092932/https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519 |archive-date=22 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en een van die opkomende magte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ipsnews.net/2007/06/g8-despite-differences-mexico-comfortable-as-g5-emerging-power/ |title=G8: Despite Differences, Mexico Comfortable as Emerging Power |publisher=ipsnews.net |date=5 Junie 2007 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911002323/http://www.ipsnews.net/2007/06/g8-despite-differences-mexico-comfortable-as-g5-emerging-power/ |archive-date=11 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko beskik oor die [[Lys van lande volgens BBP (nominaal)|14de grootste nominale BBP]] en die [[Lys van lande volgens BBP (Koopkragpariteit)|11de grootste BBP]] volgens [[Koopkragpariteit]]. Die ekonomie is sterk gekoppel aan dié van sy NAFTA-vennote, Kanada en die Verenigde State. Meksiko is ook ’n lidland van die Organisasie van Amerikaanse Lande, van die [[Groep van Vyf]], van die [[Groep van Agt|Groep van Agt + Vyf]], van die [[Groep van 15]], van die [[Groep van 20]], van APEC en van die [[Latynse Unie]]. Meksiko se vernaamste handelsvennote volgens uitvoer sluit in (2013): die Verenigde State (78,5%), Kanada (2,9%), Spanje (2,4%), die [[Volksrepubliek China]] (1,5%), [[Duitsland]] (1,3%) en [[Colombia]] (1,2%). Die ses vernaamste handelsvennote volgens invoer is (2013): die Verenigde State (49,4%), die Volksrepubliek China (15,8%), [[Japan]] (4,8%), Duitsland (3,7%), [[Suid-Korea]] (3,4%) en Kanada (2,7%). Volgens die Amerikaanse multinasionale beleggingsbank [[Goldman Sachs]] word Meksiko as die wêreld se vyfde grootste ekonomie teen 2050 geprojekteer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world´s-fifth-largest-economy/ |title=Mexico 2050: The World´s Fifth Largest Economy |publisher=The Catalist |date=17 Maart 2010 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708192657/http://thecatalist.org/2010/03/mexico-2050-the-world%C2%B4s-fifth-largest-economy/ |archive-date=8 Julie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[PricewaterhouseCoopers]] (PwC), ’n multinasionale professionele diensmaatskappy gevestig in [[Londen]] in die [[Verenigde Koninkryk]], het in Januarie 2013 beraam, dat Meksiko in 2050 die wêreld se sewende grootste ekonomie sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf |title=World in 2050 |publisher=PricewaterhouseCoopers |date=Januarie 2013 |accessdate=10 Desember 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210171039/http://www.pwc.com/en_GX/gx/world-2050/assets/pwc-world-in-2050-report-january-2013.pdf |archive-date=10 Desember 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Hulpbronne en produserende bedryf === [[Lêer:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|duimnael|links|Stadshorison van Meksikostad, die ekonomiese sentrum van sowel Meksiko asook Latyns-Amerika]] Meksiko is naas Brasilië en voor [[Argentinië]] Latyns-Amerika se tweede grootste [[staal]]produsent met sowat ’n kwart van die totale produksie en wêreldwyd die 13de grootste staalprodusent met omtrent 18&nbsp;995 miljoen metrieke ton in 2014. Dié land is tans met 2&nbsp;934&nbsp;000 vaatjies in 2013 die tiende grootste [[ruolie]]-produsent ter wêreld, ná ander Amerikaanse lande soos die Verenigde State, Kanada, [[Venezuela]] en nog voor Brasilië. Die grootste ontginner van ru-olie in Meksiko, die staatsmaatskappy PEMEX, is Meksiko se grootste maatskappy en die sewende grootste ruolie-ontginner ter wêreld. Meksiko is die sewende grootste mielie- (22&nbsp;663&nbsp;953 ton in 2013) en die vyfde grootste boontjie-produsent (1&nbsp;294&nbsp;634 ton in 2013) ter wêreld. Meksiko beskik oor die wêreld se sesde grootste elektroniese bedryf ná lande soos die Volksrepubliek China, die Verenigde State, Japan, Suid-Korea en die [[Republiek China]]. === Toerismebedryf === Volgens die Wêreldtoerismeorganisasie is Meksiko een van die mees besoekte lande ter wêreld en die tweede mees besoekte land in die Amerikas ná die Verenigde State. Die belangrikste plekke, wat deur toeriste besoek is, sluit in die Meso-Amerikaanse ruïnes, kulturele feeste, koloniale stede, natuurreservate en kusstede. Meksiko het die 23ste hoogste inkomste van [[toerisme]] in die wêreld en die hoogste een in Latyns-Amerika.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www2.unwto.org/facts/eng/pdf/indicators/Top%20Spenders.pdf |title=UNWTO Archive &#124; World Tourism Organization UNWTO |publisher=Unwto.org |accessdate=2 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002121112/http://www2.unwto.org/facts/eng/pdf/indicators/Top%20Spenders.pdf |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die meeste toeriste, wat Meksiko besoek, kom veral uit die Verenigde State en Kanada, gevolg deur Europa en Asië asook ’n kleiner aantal uit Latyns-Amerika.<ref>{{es}} {{cite web|url=http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector|title=Turismo de internación 2001–2005, Visitantes internacionales hacia México|publisher=Secretaría de Turismo (SECTUR)|accessdate=10 Junie 2008|year=2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20080610233248/http://www.sectur.gob.mx/wb/sectur/sect_Estadisticas_del_Sector|archive-date=10 Junie 2008|url-status=live |df=dmy-all}} bl. 5</ref> Meksiko staan bekend as een van die belangrikste toeristebestemmings ter wêreld met stede soos Acapulco de Juárez en Cancún. Dié land beheer met 36 [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e die meeste in die Amerikas en die sewende meeste ter wêreld,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mx |title=Mexico |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> en is in 2010 met 22,5 miljoen internasionale aankomste per jaar die tiende mees besoekte land ter wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enlr.pdf |title=Toerisme |publisher=Wêreldtoerismeorganisasie |format=PDF |date=Junie 2011 |accessdate=13 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113021355/http://mkt.unwto.org/sites/all/files/docpdf/unwtohighlights11enlr.pdf |archive-date=13 Januarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=550px style="float:center; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e |colspan=8 style="background:#green; color:white; font-size:100%" align=center bgcolor="green"|'''Belangrike toeristetrekpleisters in Meksiko''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Palacio de Bellas Artes.jpg|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Tulum.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cancun aerial photo by safa.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Palacio de Gobierno y Plaza de Armas.JPG|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Acapulco Bay 2010.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Meksikostad]]''<br />'''[[Meksikostad|Distrito Federal]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Riviera Maya]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cancún]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Guadalajara]]''<br />'''[[Jalisco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Acapulco de Juárez|Acapulco]]''<br />'''[[Guerrero]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cabo San Lucas Los Arcos 2.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Puerto vallarta skyline.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cerro del Topo Chico 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mazatlan valentinos.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Ver-Pal Mpal.jpg|120px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cabo San Lucas]]''<br />'''[[Baja California Sur]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Puerto Vallarta]]''<br />'''[[Jalisco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Monterrey]]''<br />'''[[Nuevo León]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Mazatlán]]''<br />'''[[Sinaloa]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Veracruz, Veracruz]]''<br />'''[[Veracruz]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Nuevo Vallarta 2.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Government Building In Puebla.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Acueducto de Noche y tormenta.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Gob-palace-mda-dr.JPG|115px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Aérea de la Plaza Principal - panoramio.jpg|130px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Nuevo Vallarta]]''<br />'''[[Nayarit]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Puebla de Zaragoza|Puebla]]''<br />'''[[Puebla]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Santiago de Querétaro]]''<br />'''[[Querétaro]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Mérida]]''<br />'''[[Yucatán]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[León, Meksiko|León]]''<br />'''[[Guanajuato]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Zona Hotelera Ixtapa.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:TIJ Newcity 2.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Oaxaca centro.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Mirador laguna ilusiones.JPG|110px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Cozumel Punta Sur View-27527.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Ixtapa Zihuatanejo|Ixtapa]]''<br />'''[[Guerrero]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Tijuana]]''<br />'''[[Baja California]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Oaxaca de Juárez]]''<br />'''[[Oaxaca]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Villahermosa (Tabasco)|Villahermosa]]''<br />'''[[Tabasco]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[San Miguel de Cozumel|Cozumel]]''<br />'''[[Quintana Roo]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Catedral de San Luis Potosi.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Plaza Bicentenario in Hermosillo, SON.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:ChihuahuaZocalo.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Plaza panoramica 2.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Bottlenose Dolphin KSC04pd0178.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[San Luis Potosí, San Luis Potosí|San Luis Potosí]]''<br />'''[[San Luis Potosí]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Hermosillo]]''<br />'''[[Sonora]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Chihuahua, Chihuahua|Chihuahua]]''<br />'''[[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Aguascalientes, Aguascalientes|Aguascalientes]]''<br />'''[[Aguascalientes]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Santa María Huatulco|Huatulco]]''<br />'''[[Oaxaca]]''' |- |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:CatedralDeMorelia.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Isla Navidad.JPG|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Ciudad Juárez skyline.jpg|120px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Canyon sumidero entrada.jpg|125px]] |align=center valign=center bgcolor="white"|[[Lêer:Toluca yunus.jpg|125px]] |- |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Morelia]]''<br />'''[[Michoacán]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Manzanillo, Colima|Manzanillo]]''<br />'''[[Colima]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Ciudad Juárez]]''<br />'''[[Chihuahua (deelstaat)|Chihuahua]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Cañón del Sumidero]]''<br />'''[[Chiapas]]''' |style="background:#e9e9e9;" align=center|''[[Toluca de Lerdo]]''<br />'''[[Estado de México|México]]''' |} </div> === Mediabedryf === [[Lêer:TV-Azteca, Mérida, Yucatán (01).jpg|duimnael|links|Stasie van TV Azteca in Mérida, Yucatán]] [[Lêer:Televisa laguna.jpg|duimnael|Stasie van Televisa in Torreón, Coahuila]] In Meksiko is daar meer as 500 televisiekanale, waarvan die meeste behoort aan twee private TV-maatskappye met nasionale dekking wat die kykergetalle oorheers: "Televisa" en "TV Azteca", waarvan Televisa die grootste televisie-aanbieder in die Spaanssprekende wêreld is. In die metropolitaanse gebied van Meksikostad is daar ook "Canal 11, Nasionale Polytechnic Institute", "Channel 22 van die Nasionale Raad vir kultuur en die kunste (CONACULTA)", Project 40 en Chain drie (Kanaal 28, XHTRES-TV). Uit die Verenigde State is daar die amptelike kanale en takke van twee groot kettinggroepe met plaaslike uitbreidings. In Tijuana, Baja California, is daar verskeie Amerikaanse maatskappye wat ’n kanaal in die stad het: Singapore (33), Fox (6), ESPN en andere. In noordoostelike Meksiko, het die "Multimedia"-netwerk sy eie ontwikkeling onderneem, wat alom bekend staan as "die derde netwerk in die land",<!--sin moet verbeter word--> wat uitsaai vanuit die stad Monterrey. Meksikostad (''Ciudad de México'') is tans (2018) op soek na ’n frekwensie. Daarbenewens het elke staat van die republiek ’n stelsel van openbare televisie vir hulle stede. Die instelling wat die skedule bepaal van programme wat op televisie uitgesaai word, is die Direktoraat-generaal van Radio, TV en Film. == Demografie == <!-- {{Hoofartikel|Demografie van Meksiko}} --> === Oorsig === [[Lêer:Mexico-demography.png|duimnael|Meksiko se bevolkingsgroei (1961–2003)]] Volgens die laaste sensusopname van 2010,<ref>{{es}} {{cite web|title=Censo de Población y Vivienda 2010 |url=http://www3.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Default.aspx?c=27302&s=est |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=1 Desember 2018}}</ref> wat deur die ''Instituto Nacional de Estadística y Geografía'' ("Nasionale Instituut vir Statistiek en Aardrykskunde"), oftewel INEGI, gehou is, het Meksiko ’n amptelike bevolking van 112&nbsp;336&nbsp;538 gehad. Meksiko is daarmee die 11de grootste bevolking ter wêreld, die derde grootste in die Amerikas (ná die Verenigde State en Brasilië) en die tweede grootste in Noord-Amerika. Die grootste stad met die meeste inwoners in sy omtrekgebied is die hoofstad Meksikostad, waar 8,9 miljoen mense binne die stadsgrense en 21,2 miljoen in die metropolitaanse gebied saamgetrek is. Die land waarheen die Meksikane hoofsaaklik heen verhuis is die aangrensende Verenigde State, waar 9,9 miljoen Meksikane bly. === Bevolking === [[Lêer:Mexico estados densidad.svg|duimnael|Meksikaanse deelstate volgens bevolkingsdigtheid]] Die Meksikaanse bevolking bestaan uit 65% Mestizo's, wat afstammelinge van mense met inheemse en Europese (veral vanuit Spanje) herkoms is, 17,5% Amer[[indiane]], 16,5% blankes en 1,0% ander etniese groepe. Die totale inheemse bevolking van Meksiko maak sowat 15,7 miljoen mense uit. Die grootste inheemse etniese groep is die [[Nahua]], die nasate van die Asteekse bevolking, met sowat 2,5 miljoen mense. Tweede op die lys is die Maja, met sowat 1,5 miljoen mense. Die Mixteke en Zapoteke is volke wat beide omtrent 750&nbsp;000 groot is. Die deelstate met die grootste inheemse bevolking is Yucatán met 59%, Quintana Roo met 39% en Campeche met 27%.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=91 |title=Comisión Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indígenas. México |publisher=Cdi.gob.mx |accessdate=8 Januarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423102153/http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=91 |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die oorgrote meerderheid van die Meksikaanse bevolking word as ''Mestizo's'' geklassifikeer. Dit beteken dat hulle hulself nie as deel van die inheemse of deel van die Europese bevolking beskou nie, maar as nakomelinge van gemengde herkoms. Sedert die Spaanse verowering van die Asteekse Ryk in 1521 het Europeërs, veral Spanjaarde, saam met Conquistadore na Meksiko geïmmigreer. Hulle was tydens die koloniale bewind die land se politieke elite, maar het nooit die meerderheid van die bevolking geword nie. === Tale === [[Lêer:Map of the languages of Mexico.png|duimnael|Kaart van die inheemse tale van Meksiko met meer as 100&nbsp;000 sprekers]] Die [[amptelike taal]] wat deur die regering gebruik word is ''[[de facto]]'' Spaans, terwyl in die huidige Meksikaanse grondwet van 1917 geen amptelike taal vir die federale vlak vasgelê is nie. Volgens die grondwet vorm Spaans saam met Majaans, Nahuatl en 65 ander inheemse tale Meksiko se landstale.<ref>{{es}} {{cite journal|author=INALI [Instituto Nacional de Lenguas Indígenas] |date=14 Januarie 2008 |accessdate=1 Desember 2018 |title=Catálogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |url=https://www.inali.gob.mx/pdf/CLIN_completo.pdf |format=PDF |journal=Diario Oficial de la Federación |location=Meksikostad |publisher=Regering van Meksiko, Ministerie van Binnelandse Sake |volume=652 |issue=9 |pages=22–78 (eerste afdeling), 1–96 (tweede afdeling), 1–112 (derde afdeling) |oclc=46461036}}</ref> Meksiko is die grootste Spaanssprekende land ter wêreld met omtrent ’n derde van alle moedertaalsprekers van Spaans;<ref>{{en}} {{cite web |title=Spanish Language History |publisher=Today Translations |url=https://www.todaytranslations.com/language-history/spanish |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923163344/https://www.todaytranslations.com/language-history/spanish |archive-date=23 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{es}} {{cite journal |title=Título Primero, Capítulo I, De las garantías individuales |work=Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos |publisher=Kongres van die Unie van die Verenigde Meksikaanse State |url=http://www.normateca.gob.mx/Archivos/34_D_1247_22-06-2007.pdf |format=PDF |date=19 Junie 2007 |accessdate=21 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014015716/http://www.normateca.gob.mx/Archivos/34_D_1247_22-06-2007.pdf |archive-date=14 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> in 2011 het 105 miljoen mense Spaans as hul moedertaal gebruik. Weens die Meksikaanse immigrasie na Kanada en die Verenigde State is Meksikaans-Spaans ook in albei lande gebruiklik. Omtrent 5,4% van die Meksikaanse bevolking praat inheemse tale, waarvan Nahuatl met sowat 1,45 miljoen moedertaalsprekers die grootste is,<ref>{{es}} {{cite book |year=2005 |title=Perfil sociodemográfica de la populación hablante de náhuatl |url=http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Hablantes_Nahuatl.pdf |format=PDF |series=XII Censo General de Población y Vivienda 2000 |edition=Publicación única |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |location=Aguascalientes, Mex. |isbn=970-13-4491-X |accessdate=2 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002122317/http://www.inegi.gob.mx/prod_serv/contenidos/espanol/bvinegi/productos/censos/poblacion/poblacion_indigena/Hablantes_Nahuatl.pdf |archive-date=2 Oktober 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> gevolg deur Majaans met 750&nbsp;000 moedertaalsprekers. [[Mixteeks]] en [[Zapoteeks]] word beide deur sowat 400&nbsp;000 mense gepraat.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.inali.gob.mx/catalogo2007/html/v_zapoteco.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071116035707/http://www.inali.gob.mx/catalogo2007/html/v_zapoteco.html |archive-date=16 November 2007 |title=Catalogo de las lenguas indígenas nacionales: Variantes lingüísticas de México con sus autodenominaciones y referencias geoestadísticas |publisher=Instituto Nacional de Lenguas Indígenas |date=16 November 2007 |accessdate=16 November 2007 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Godsdiens === [[Lêer:Catedral de México.jpg|duimnael|links|Die Katedraal van Meksikostad; die [[Rooms-Katolieke Kerk]] is verreweg die belangrikste godsdiens in Meksiko]] [[Lêer:1531 Nuestra Señora de Guadalupe anagoria.jpg|duimnael|upright|Onse liewe vrou van Guadalupe, die beskermheilige van Meksiko]] Die belangrikste godsdiensgroep en denominasie is die Rooms-Katolieke Kerk met sowat 93 miljoen (83%) lede volgens die sensus van 2010, terwyl 10% (11 miljoen) lede van ander [[Christendom|Christelike]] kerke, soos Evangelikalisme (5%), Pinksterbeweging (1,6%), [[Jehovah se Getuies]] (1,4%), Sewendedagadventistekerk (0,6%) en die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] (0,3%) uitmaak.<ref name="2010-census">{{es}} {{cite web |url=http://www3.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/Default.aspx?c=27302&s=est |title=Censo de Población y Vivienda 2010 – Cuestionario básico |publisher=INEGI [Instituto Nacional de Estadísticas, Geografia e Informática] |accessdate=21 Julie 2016}}</ref> Volgens die grondwet van 1917 beskik Meksiko nie oor ’n staatsgodsdiens nie en godsdiensvryheid word gewaarborg. Meksiko het die derde grootste Christelike bevolking (107 miljoen) ter wêreld ná die Verenigde State en Brasilië, asook met 92&nbsp;924&nbsp;489 lidmate<ref name="2010-census" /> die tweede grootste Rooms-Katolieke bevolking ná Brasilië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.adherents.com/largecom/com_romcath.html |title=The Largest Catholic Communities |accessdate=1 Desember 2018 |work=Adherents.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321150325/https://www.adherents.com/largecom/com_romcath.html |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die persentasie Rooms-Katolieke van die landsbevolking (95,0%), staan Meksiko wêreldwyd op die sesde plek. 47% van die Rooms-Katolieke Meksikane besoek weekliks die kerk.<ref>{{en}} {{cite web |title=Church attendance |work=Study of worldwide rates of religiosity |year=1997 |publisher=University of Michigan |url=http://www.ns.umich.edu/htdocs/releases/print.php?Releases/1997/Dec97/chr121097a |accessdate=25 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111025222227/http://ns.umich.edu/htdocs/releases/print.php?Releases%2F1997%2FDec97%2Fchr121097a |archive-date=25 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die feesdag van Onse Liewe Vrou van Guadalupe, die beskermheilige van Meksiko, word op 12 Desember gevier en deur baie Meksikane as die belangrikste godsdienstige vakansiedag van hul land beskou.<ref>{{en}} {{cite web |title=Our Lady of Guadalupe |url=https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=456 |publisher=Catholic Online |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511162738/https://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=456 |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die sensus van 2010 bly 67&nbsp;476 [[Jode]], 18&nbsp;185 aanhangers van die Oosterse godsdienste soos [[Boeddhisme|Boeddhiste]] en 300 [[Islam|Moslems]] in Meksiko.<ref name="2010-census" /> == Kultuur == <!-- {{Hoofartikel|Kultuur van Meksiko}} --> [[Lêer:PLAZA DE LAS TRES CULTURAS-1.jpg|duimnael|Plein van die drie kulture in Meksikostad. Dié plein versamel drie argitektoniese style wat die geskiedenis van Meksiko versinnebeeld: Meso-Amerikaans, Spaans-koloniaal en die onafhanklike nasie]] Meksiko se kultuur weerspieël die kompleksiteit van die land se geskiedenis deur die vermenging van inheemse kulture met die [[kultuur van Spanje]], meegedeel tydens Spanje se 300 jaar lange kolonisasie van Meksiko. Mettertyd is eksogene kulturele elemente in die Meksikaanse kultuur opgeneem. Die Porfiriose tydperk (''el Porfiriato'') in die laaste kwart van die 19de eeu en die eerste dekade van die 20ste eeu is gekenmerk deur ekonomiese vooruitgang en vrede. Ná vier dekades van burgerlike onrus en oorlog, het Meksiko die ontwikkeling van filosofie en kunste, bevorder deur president Díaz self, beleef. Sedert daardie tyd, soos beklemtoon tydens die Meksikaanse Rewolusie, het die kulturele identiteit sy oorsprong in die ''mestizaje'', waarvan die inheemse (d.w.s. Indiaanse) elemente die kern vorm. Aangesien van die verskillende etniese groepe wat die Meksikaanse bevolking vorm, het José Vasconcelos in sy publikasie ''La Raza Cósmica'' ("Die Kosmiese Wedren", 1925) Meksiko as smeltkroes van alle etniese groepe gedefinieer (en dus die definisie van die ''mestizo'' uitgebrei), nie net biologies maar sowel kultureel.<ref name="vasconcelos160">{{es}} {{cite book|last=Vasconcelos|first=José|others=Didier T. Jaén (vertaler)|title=La Raza Cósmica ("Die Kosmiese Wedren")|publisher=The Johns Hopkins University Press|year=1997|isbn=0-8018-5655-8|page=160 }}</ref> === Literatuur === [[Lêer:NezahualcoyotlGardenTADF.JPG|duimnael|links|upright|[[Nezahualcoyotl]] word as ’n wyse koning en digter vereer]] [[Lêer:Octavio Paz - 1988 Malmö.jpg|duimnael|upright|Die Meksikaanse digter [[Octavio Paz]], [[Nobelprys vir Letterkunde]]-wenner in 1990]] Die Meksikaanse literatuur is die Spaanstalige literatuur van Meksiko en behoort tot die Spaans-Amerikaanse literatuur. Dit is een van die mees omvattende, bekende en nie net sedert die toekenning van die Nobelprys aan Octavio Paz in 1990 internasionaal mees bekende Latyns-Amerikaanse literature. Teen die agtergrond van Meksiko se uiterste sosiale diversiteit is dit gekenmerk deur talle filosofiese en kulturele strydpunte, ’n moeilike soek na identiteit en van die koloniale tydperk tot die huidige dag herhalende eise vir geregtigheid en vergoeding.<ref>{{de}} {{cite journal|last=Kruip|first=Gerhard|title=Kirche und Gesellschaft im Prozeß ethisch historischer Selbstverständigung. Die mexikanische Kontroverse um die ‚Entdeckung Amerikas’.|work=Schriften des Instituts für Christliche Sozialwissenschaften der Westfälischen Wilhelms Universität Münster 34|location=Münster|publisher=Lit Verlag|date=1996|pages=325}}</ref> Die literatuur in Meksiko het sy oorsprong in die literatuur van die inheemse nedersettings van Meso-Amerika. Die mees bekende Voor-Spaanse digter is [[Nezahualcoyotl]]. Die moderne Meksikaanse literatuur is beïnvloed deur die konsepte van die Spaanse koloniasie van Meso-Amerika. Uitstaande koloniale skrywers en digters sluit in Juan Ruiz de Alarcón en Juana Ines de la Cruz. Ander belangrike skrywers sluit in Alfonso Reyes, José Joaquín Fernández de Lizardi, [[Ignacio Manuel Altamirano]], Carlos Fuentes, [[Octavio Paz]] (Nobelpryswenner), Renato Leduc, Carlos Monsiváis, Elena Poniatowska, Mariano Azuela ("Los de abajo") en Juan Rulfo ("Pedro Páramo"). Bruno Traven het ''Canasta de cuentos mexicanos'' ("Mandjie van Meksikaanse Stories") en ''El tesoro de la Sierra Madre'' ("Die skat van die Sierra Madre") geskryf. === Kuns === [[Lêer:Mexico City Palacio de bellas artes.jpg|duimnael|links|Die paleis van die skone kunste (''Palacio de Bellas Artes'') in Meksikostad, soos gesien vanaf die Latyns-Amerikaanse toring (''Torre Latinoamericana''), in 2006]] [[Lêer:Frida Kahlo Diego Rivera 1932.jpg|duimnael|upright|[[Frida Kahlo]] saam met [[Diego Rivera]] in 1932, soos fotografeer deur [[Carl Van Vechten]]]] Die kuns van Meksiko word gekenmerk deur voor-Colombiaanse tradisies en die invloed van die Spaanse veroweraars. Hoewel die Spanjaarde gewelddadig met die hoë verteenwoordigers van die Indiese mag gebreek het, het ’n sterk verwysing na die voor-koloniale kuns behoue gebly. Daarbenewens het in Meksikostad onder die regering van die visekoning gemaskerde parades plaasgevind, wat die herinnering aan die Asteekse dinastie sou handhaaf.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=15}}</ref> Die tradisionele kunsvorme is sodoende met nuwe ontwerpe verbind. Byvoorbeeld het veerbeelde met Maria-voorstellings ontstaan, wat na die Christelike geloof verwys het wat deur die Spanjaarde ingevoer is.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=46}}</ref> Die hele veerkuns, wat alvorens net tot die adellikes beperk was, het ’n Christelike herinterpretasie beleef en is byvoorbeeld gebruik vir Biskopkappies en altaardoeke, waarby die tradisionele Asteekse kleurbetekenis bewaar gebly het. Tot in die 19de eeu was Pátzcuaro ’n sentrum van die veerverwerking met beduidende kunshandwerklike fasiliteite. Nog ’n gebied van die beeldvorming met tradisionele grondslae was kaarte en genealogiese voorstellings. Daarby is elemente van Europese kartografie saam met Meksikaanse glyfe gebruik.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=47–49}}</ref> Tydens die 19de eeu het Europese kunstenaars na Meksiko gereis en die land in sy diversiteit tentoongestel. Die belangrikste hiervan was waarskynlik Johann Moritz Rugendas, wie landskappe, genre-tonele en studies van die natuur en die bevolking gemaak het.<ref>{{de}} {{cite book|publisher=Staatliche Mussen zu Berlin Ethnologisches Museum|title=Koloniale Kunst aus Lateinamerika – Prozesse gegenseitiger Aneignung|location=Berlin|isbn=3-88609-510-X|pages=54}}</ref> Die Meksikaanse kuns het ná die Meksikaanse Rewolusie ’n bloeitydperk beleef. Kunstenaars soos David Alfaro Siqueiros, José Clemente Orozco en Juan O'Gorman was deur hul werk betrokke by die Meksikaanse Rewolusie en sosiale kwessies, sowel as die Meksikaanse geskiedenis tot by die voor-Colombiaanse tydperk. Die bekendste Meksikaanse kunstenaars is [[Diego Rivera]] en [[Frida Kahlo]]. Diego Rivera het saam met andere die Muralisme gestig, ’n kunsvorm van monumentale openbare muurskilderye, wat in Meksiko wye inslag gevind het en vandag nog gesien kan word in baie openbare geboue in Latyns-Amerika en in die Verenigde State. Beduidende muurskilderye van Riviera kan gevind word in die Palacio Nacional en vertoon gebeurtenisse in die Meksikaanse geskiedenis. Die huidige kuns in Meksiko beeld hoofsaaklik sosiale kwessies soos geweld en misdaad uit, en voorbeelde hiervan is werke deur Teresa Margolles, Daniel Guzmán en Eduardo Abaroa. === Musiek === [[Lêer:Santana Acer Arena (5558151833) (cropped).jpg|duimnael|upright|links|Die Meksikaans-Amerikaanse rocksanger [[Carlos Santana]] in 2011]] [[Lêer:Lila Downs en 2009.JPG|duimnael|upright|Die Meksikaanse aktrise en sangeres [[Lila Downs]] in 2009]] Populêre musiek in Meksiko bestaan uit ’n wye verskeidenheid van musikale style en genres. Dit het sy oorsprong in die voor-Colombiaanse en Europese, veral Spaanse, kultuur. Die belangrikste style is die Meksikaanse Son en die Corrido, wat beide reeds in die 18de eeu ontstaan het. Elemente van die Corrido kan ook in die Narcocorrido gevind word, wat sedert die begin van die 21ste eeu die tipiese Meksikaanse volksmusiek verpersoonlik. Die Ranchera het tydens die Meksikaanse Rewolusie in die vroeë 20ste eeu ontstaan en vind sy manifestasie as Norteña in die noorde van Meksiko. In die 1920's is die oorspronklik Kubaanse dansstyle Bolero en Danzon verder ontwikkel tot onafhanklike vorme. Agustin Lara, ’n skepper van die Meksikaanse bolero, het ook die klankbaan vir die eerste Meksikaanse klankfilm "Santa" (1932) gekomponeer. Wêreldbekende volksliedjies sluit in: ''Bésame mucho'' (Bolero), ''Cielito lindo'' (Ranchera), ''El Rey'' (Ranchera), ''Granada'' (Bolero), ''La Bamba'' (Volkslied), ''La Cucaracha'' (Corrido), ''Las mañanitas'' (Volkslied), ''México Lindo y Querido'' (Ranchera), ''Solamente una vez'' (Bolero) en ''Somos Novios'' (Bolero). ’n Musiekgroep wat die verskillende style van tradisionele musiek speel, word Mariachi genoem. Die Mariachi-musiek is in 2011 deur Unesco in die verteenwoordigende lys van die mondelinge en ontasbare erfenis van die mensdom opgeneem. Die vader van die Meksikaanse rockmusiek (''rock nacional'') is Carlos Santana, wie die Latynse rock in die 1960's geskep het. Ander bekende popmusikante sluit in: Maná, Luis Miguel, Alejandro Fernandez, Thalia, Marco Antonio Solis, Pepe Aguilar, Paulina Rubio, Angelica Maria, Alejandra Guzmán, Gloria Trevi en Cristian Castro. In klassieke musiek is die eerste Meksikaanse opera, ''La Partenope'', gekomponeer deur Manuel de Sumaya, in 1711 vir die eerste keer opgevoer. In die 19de eeu was die wals gewild en Meksikaanse komponiste (Ernesto Elorduy, Juventino Vázquez, Felipe Villanueva) het ’n onafhanklike Meksikaanse vorm geskep. Die Meksikaanse simfonieorkes ''Orquesta Sinfónica Mexicana'' is in 1928 deur Carlos Chávez gestig. Een van die internasionaal-bekendste tenore van die huidige tydperk is Rolando Villazón. === Kookkuns === [[Lêer:Carnitas.jpg|duimnael|links|Tacos met carnitas-vulling]] [[Lêer:Hot chocolate.jpg|duimnael|[[Sjokolade]] is ’n oorspronlik Meksikaanse drank en was ’n belangrike deel in die Asteekse kookkuns]] Die Meksikaanse kookkuns word gekenmerk deur ’n sintese van die Asteekse en Spaans-koloniale, en in die suide ook deur die Majatradisies. Plaaslik is daar groot verskille tussen die kus en die sentrale hoogland, die brandrissie-liewende suide en die beesvleis-georiënteerde noorde. Die belangrikste maaltyd van die dag is middagete, dienooreenkomstig is die middagete-pouse lank binne ’n gewone werksdag. Die aandete is dan slegs ’n klein happie soos vrugte, tacos of iets soortgelyks. In ’n warm, tropiese land met ’n welige plantegroei speel vars vrugte en sekere groente ’n dominante rol. Tipies vir Meksiko, hoort tortillas by elke maaltyd. Gewoonlik is rissies of rissiesouse ook op die tafel, waarvan die skerpheid baie kan verskil. Die skerpste rissie is die Chili Habanero, ’n meestal groen, ongeveer drie duim groot verteenwoordiger van die [[genus]]. Baie ligter is die Chili Jalapeño, wat in tradisionele restaurante by die maaltyd gevoeg word. Nog ’n gewilde gereg in Meksiko is die sogenaamde churros. Dit is lang, diepgebraaide deegstukkies wat tradisioneel bedien word met suiker of sjokolade. [[Drinkwater]] word gewoonlik in bottels of blikkies verkoop omdat kraanwater dikwels nie drinkbaar is nie. Horchata word graag gedrink en is deur die Spanjaarde ingevoer. Dit is ’n soet rys/kaneel-drank wat verkoel bedien word. Die gewone alkoholiese drankies is [[bier]], tequila, mezcal en pulque. Meksikaanse kos geniet sedert die afgelope dekades ’n toenemende gewildheid en sommige geregte is, soortgelyk aan die Italiaanse kookkuns, internasionaal bekend. == Sport == <!-- {{Hoofartikel|Sport in Meksiko}} --> [[Lêer:Estadio de beisbol en Monterrey.jpg|duimnael|links|Die Bofbal-stadion in Monterrey, tuisveld van die Monterrey Sultans]] [[Lêer:1968 Mexico emblem.svg|duimnael|Kenteken van die [[Olimpiese Somerspele 1968]]]] [[Lêer:Estadio Azteca1706p2.jpg|duimnael|Die Estadio Azteca is die sesde grootste stadion en derde grootste sokkerstadion ter wêreld]] [[Lêer:First game of the 2010 FIFA World Cup, South Africa vs Mexico4.jpg|duimnael|links|Wedstryd tussen Meksiko en [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]] tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]]]] [[Lêer:Nigel Mansell 1991 USA.jpg|duimnael|Nigel Mansell het in 1987 en 1992 die [[Meksikaanse Grand Prix]] op die [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] in Meksikostad gewen]] Meksiko se nasionale sport is ''Charrería''<ref>{{es}} {{cite web |url=http://www.sectur.gob.mx/wb2/sectur/sect_Celebracion_del_Dia_Mundial_del_Turismo |title=La Charrería "Nuestro Deporte Nacional" |publisher=Meksikaanse Departement van Toerisme |accessdate=18 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218123852/http://www.sectur.gob.mx/wb2/sectur/sect_Celebracion_del_Dia_Mundial_del_Turismo |archive-date=18 Desember 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en dit is veral in die noorde van dié land gewild. Dié sport is gebaseer op die aktiwiteite van ''Charro'' en bestaan uit verskeie puntwedstryde, soortgelyk aan Rodeo. Nog ’n tradisionele sportsoort, wat deur die Spanjaarde in Meksiko gevestig is, is die stiergeveg. Ander gewilde sportsoorte in Meksiko sluit in [[sokker]], [[boks]], [[bofbal]] en [[basketbal]]. Die Meksikaanse stoeiskou, wat bekend staan as ''Lucha Libre'', is ook uniek. Sokker is die gewildste sportsoort in Meksiko en is op klubvlak in ’n nasionale ligastelsel georganiseer. Die topsokkerliga is die [[Meksikaanse Primera División|Primera División]], wat in 1943 gestig is. Tans ding 18 spanne mee, die kampioen word in ’n uitspeelwedstrydstelsel van agt spanne bepaal. Die suksesvolste spanne is [[Club América]] uit Meksikostad met 13 ligatitels, gevolg deur Club Deportivo Guadalajara uit Guadalajara met twaalf titels en Deportivo Toluca FC met tien titels.<ref>{{en}} {{cite web |title=Mexico – List of Champions |publisher=Rec.Sports.Soccer Statistics Foundation |url=http://www.rsssf.com/tablesm/mexchamp.html |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420014544/http://www.rsssf.com/tablesm/mexchamp.html |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het as gasheer vir die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970 en die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986 opgetree, en albei eindstryde is op die Estadio Azteca, tans die derde grootste sokkerstadion ter wêreld, beslis.<ref>{{en}} {{cite web |title=About CONCACAF |publisher=The Confederation of North, Central American and Caribbean Association Football (CONCACAF) |url=https://www.concacaf.com/about.asp |accessdate=10 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410025839/http://www.concacaf.com/about.asp |archive-date=10 April 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Meksikaanse nasionale sokkerspan het aan 17 uit die 22 moontlike Wêreldbekertoernooie deelgeneem, en is saam met Argentinië en Brasilië, een van die beste nasionale spanne in die Amerikas. Meksiko het ook die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999]] aangebied én gewen. Daarbenewens het hulle die [[CONCACAF]] se goue beker al nege keer gewen. Die Suid-Amerikaanse [[CONMEBOL]] het Meksiko vir tien Copas América uitgenooi en hulle het twee keer as naaswenner geëindig (in 1993 in 2001). Internasionaalbekende sokkerspelers sluit in [[Hugo Sanchez]], [[Rafael Marquez]], [[Ricardo Osorio]] en [[Pavel Pardo]]. In 2018 is Meksiko deur FIFA saam met Kanada en die Verenigde State as gashere vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] aangewys; dit was die vierde toernooi in Noord-Amerika en die derde vir Meksiko.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |title=World Cup 2026: United States, Canada and Mexico Win FIFA Vote |publisher=[[The New York Times]] |date=13 Junie 2018 |accessdate=1 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515074954/https://www.nytimes.com/2018/06/13/sports/world-cup/fifa-2026-vote-north-america-morocco.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vir die eerste keer het 48 spanne aan ’n Sokker-Wêreldbekertoernooi deelgeneem en altesaam 104 wedstryde beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/world-cup-2026-schedule-announcement-live-updates-final/r7oDr4oG9qK4/ |title=World Cup 2026 schedule announcement live updates: Latest as FIFA selects host city for final |publisher=[[The New York Times]] |author=Dominski Michael |date=4 Februarie 2024 |accessdate=22 Julie 2026}}</ref> Bofbal in Meksiko het in die 1940's gevestig. Die topbofballiga is die ''Liga Mexicana de Béisbol'', wat in 1925 gestig is en die hoogste klassifikasie vir die Major League Baseball het, en dit word beskou as een van die beste ligas ter wêreld. Tans neem 18 spanne daaraan deel, die kampioenspan is Leones de Yucatán uit Mérida. Sowat 100 spelers het daarin geslaag om in die Amerikaanse-Kanadese Major League Baseball te speel, waaronder Fernando Valenzuela, Vinny Castilla en Aurelio Rodríguez. Die nasionale span het vier silwermedaljes by die bofbalwêreldbeker en vier bronsmedaljes by die Pan-Amerikaanse Spele gewen. Die topbasketballiga in Meksiko is die ''Liga Nacional de Baloncesto Profesional'', wat in 2000 gestig is en tans uit 14 spanne bestaan. Boks is nog ’n gewilde en suksesvolle sport en Meksikaanse boksers het al wêreldkampioenskappe en Olimpiese medaljes gewen. Daar bestaan tradisioneel ’n besonderse wedywering met boksers uit [[Puerto Rico]].<ref>{{en}} {{cite web|url=http://articles.latimes.com/2008/jul/15/sports/sp-prmex15|author=Kevin Baxter|title=This rivalry packs real punch – When boxers from Mexico and Puerto Rico face each other, winning for their homeland is key|publisher=LA Times|date=15 Julie 2008|accessdate=21 Julie 2016}}</ref> Vanaf 1962 tot 1970 en vanaf 1986 tot 1992 het die [[Formule Een]] [[Meksikaanse Grand Prix]] in Meksikostad plaasgevind; van 2015 tot 2019 en weer sedert 2021 word die Grand Prix op die [[Autódromo Hermanos Rodríguez]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.racefans.net/2014/07/22/five-year-mexican-grand-prix-deal-signed-report/|title=Five-year Mexican Grand Prix deal signed – report|date=22 Julie 2014|accessdate=1 Desember 2018}}</ref> As gevolg van sy sukses is die gholfspeler Lorena Ochoa, wat sedert 2007 die LPGA Tour lei, baie gewild.<ref>{{en}} {{cite web |title=LPGA Rolex Women's World Golf Rankings |date=1 Oktober 2007 |url=http://www.lpga.com/content/RolexRankings10-1-2007.pdf |format=PDF |accessdate=16 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111016174101/http://www.lpga.com/content/RolexRankings10-1-2007.pdf |archive-date=16 Oktober 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Meksiko het die [[Olimpiese Somerspele 1968]] in Meksikostad aangebied, die eerste Latyns-Amerikaanse gasheerland, en die [[Olimpiese Somerspele]] is eers weer in [[Olimpiese Somerspele 2016|2016]] in [[Rio de Janeiro]] gehou.<ref>{{en}} {{cite web|title=2016 Binational Olympics|date=Desember 2003|publisher=San Diego Metropolitan|url=http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html|accessdate=30 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930043448/http://www.sandiegometro.com/2003/dec/coverstory2.html|archive-date=30 September 2007|url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 112 Lande het in Meksikostad deelgeneem met ’n totaal van 5&nbsp;516 atlete en 172 kompetisies in 20 sportsoorte. Die wêreldrekord in die verspring deur Bob Beamon en die Fosbury-flop in die hoogspring was uitstaande tydens hierdie spele. Meksikaanse atlete het tot op hede 69 medaljes by Olimpiese Spele gewen, waarmee Meksiko die 43ste plek in die alle-tye lys van medaljes beklee. Die medaljes is in ’n verskeidenheid van sportsoorte soos [[ruitersport]], [[sierduik]], [[swem]], boks, [[polo]] en [[Skermsport|skerm]] gewen. == Bekende Meksikane == {{Col-start}}{{Col-break}} * [[David Alfaro Siqueiros]] (1896–1974), skilder en grafiese kunstenaar * [[Luis Barragán Morfín]] (1902–1988), argitek * [[Porfirio Díaz]] (1830–1915), president * [[Lila Downs]] (* 1968), sangeres * [[Salma Hayek]] (* 1966), aktrise * [[Miguel Hidalgo]] (1753–1811), priester en rewolusionêr * [[Agustin de Iturbide]] (1783–1824), keiser * [[Benito Juárez]] (1806–1872), president * [[Frida Kahlo]] (1907–1954), skilderes * [[Maksimiliaan I van Meksiko]] (1832–1867), keiser {{Col-break}} * [[Rafael Marquez]] (* 1979), sokkerspeler * [[Mario J. Molina]] (* 1943), chemikus en [[Nobelprys vir Chemie|nobelpryswenner]] * [[Ximena Navarrete]] (* 1988), mej heelal 2010 * [[Juan O’Gorman]] (1905–1982), argitek en skilder * [[José Clemente Orozco]] (1883–1949), skilder * [[Octavio Paz]] (1914–1998), skrywer en [[Nobelprys vir Letterkunde|nobelpryswenner]] * [[Elena Poniatowska]] (* 1932), skryfster * [[Diego Rivera]] (1886–1957), skilder * [[Alfonso García Robles]] (1911–1991), politikus en [[Nobelprys vir Vrede|nobelpryswenner]] * [[Selena]] (1971–1995), sangeres {{col-end}} <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse akteurs"> Ramon Novarro.jpg|[[Ramón Novarro]] Dolores del Rio Argentinean Magazine AD.jpg|[[Dolores del Río]] Gael García Bernal (Guadalajara Film Festival) 3.jpg|[[Gael García Bernal]] Salma Hayek 2004.jpg|[[Salma Hayek]] </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse politici"> Porfirio Diaz in uniform.jpg|[[Porfirio Díaz]] Miguel Hidalgo y Costilla.png|[[Miguel Hidalgo]] Benito Pablo Juárez García.png|[[Benito Juárez]] Alfonso Garcia Robles 1981.jpg|[[Alfonso García Robles]] </gallery> </div> <div align="center"> <gallery caption="Bekende Meksikaanse regisseurs"> Luis Buñuel.JPG|[[Luis Buñuel]] Ripstein.jpg|[[Arturo Ripstein]] Guillermo del Toro by Gage Skidmore.jpg|[[Guillermo del Toro]] Alejandro González Iñarritu cropped.jpg|[[Alejandro González Iñárritu]] </gallery> </div> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mexico|title=Mexico|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Julie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico|title=Mexico|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=22 Julie 2026}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} {{cite book |author=Enrique Krauze |title=Mexico: Biography of Power: A history of Modern Mexico 1810–1996 |publisher=Harper Perennial |location=New York |year=1998 |isbn=0-06-092917-0 |page=896}} * {{en}} {{cite book |authors=Michael C. Meyer; William H. Beezley |title=The Oxford History of Mexico |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=0-19-511228-8 |page=736}} * {{en}} {{cite book |author=Henry Bamford Parkes |title=A History of Mexico |publisher=Houghton Mifflin |location=Boston |year=1972 |edition=3de |isbn=0-395-08410-5}} * {{en}} {{cite book |author=William H. Prescott |title=History of the Conquest of Mexico |publisher=Continuum |location=Londen/New York | year=2009 |isbn=978-1-4411-4699-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Mexico|Meksiko}} * {{en}} {{Wikivoyage|Mexico|Meksiko}} * {{es}} [http://www.gob.mx/ Regering van Meksiko] * {{es}} [http://www.presidencia.gob.mx/ Presidentskap van Meksiko] * {{es}} [http://www.senado.gob.mx/ Senaat van Meksiko] * {{es}} [http://www.congreso.gob.mx/ Kongres van Meksiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524065850/http://www.congreso.gob.mx/ |date=24 Mei 2012}} * {{es}} [http://www.ife.org.mx/portal/site/ifev2 Verkiesingskommissie van Meksiko] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704152701/http://www2.ife.org.mx/portal/site/ifev2 |date=4 Julie 2012}} * {{es}} [http://www.inegi.org.mx/default.aspx? Nasionale Instituut van Statistiek en Aardrykskunde] * {{en}} [http://www.mex99.com/ Inligtingsblad oor Meksiko] {{dooie skakel}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Meksiko}} | Noord = {{vlagland|Verenigde State}} | Noordoos = {{vlagland|Verenigde State}} | Oos = [[Golf van Meksiko]] • {{vlagland|Kuba}} | Suidoos = [[Karibiese See]] • {{vlagland|Belize}} • {{vlagland|Guatemala}} | Suid = [[Stille Oseaan]] | Suidwes = {{vlagikoon|Frankryk}} [[Clipperton]] • [[Stille Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Hawaii}} • [[Stille Oseaan]] | Noordwes = [[Stille Oseaan]] }} {{Deelstate van Meksiko}} {{Lande van Noord-Amerika}} {{NAFTA}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Meksiko| ]] [[Kategorie:Voormalige Spaanse kolonies]] gkzyhed2ll6pdvt8z375gy6t32x5f8w 0 14605 2922224 2914422 2026-08-04T21:25:17Z JMK 649 +kat 2922224 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Totius | Beeld = Totius.jpg | Beeldbeskrywing = Prof. dr. J.D. du Toit | Beeldonderskrif = Totius | Geboortenaam = Jacob Daniël du Toit | Geboortedatum = [[21 Februarie]] [[1877]] | Geboorteplek = [[Paarl]], [[Kaapkolonie]], | Sterftedatum = {{SDEO|1877|2|21|1953|7|1}} | Sterfteplek = [[Potchefstroom]], [[Transvaal]] | Kerkverband = [[Gereformeerde Kerke van Suid-Afrika|Gereformeerd]] | Gemeente = [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|Potchefstroom]] 1903–1911 | Jare aktief = 1903–1911 (as predikant)<br />1911–1949 (as professor) | Kweekskool = [[Teologiese Skool Burgersdorp|Burgersdorp]] | Sendingwerk = }} Prof. '''Jacob Daniël du Toit''', beter bekend as '''Totius''' (* [[21 Februarie]] [[1877]] – † [[1 Julie]] [[1953]]), was 'n gevierde [[Unie van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] en [[Afrikaans|Afrikaanse]] [[digter]], [[Dominee|predikant]] en hoogleraar aan die [[Teologiese Skool Potchefstroom|Teologiese Skool]] van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] op [[Potchefstroom]]. Hy is in 1877 in die [[Paarl]] gebore as die seun van [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]], die vader van die [[Eerste Afrikaanse Taalbeweging]]. Totius het sy studie in [[Daljosafat]] (Hugenote-Gedenkskool), [[Burgersdorp]] en [[Amsterdam]] afgelê. Na sy terugkeer na Suid-Afrika het hy predikant van die [[Gereformeerde Kerk]] in Potchefstroom geword. Gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] was hy 'n kapelaan van die [[Boere]]. Hy het later 'n doktorsgraad in [[teologie]] aan die [[Vrije Universiteit Amsterdam]] verwerf en is aangestel as professor van die Teologiese Skool in [[Potchefstroom]]. Hy sterf in [[Pretoria]] in 1953. Sy [[Letterkunde|letterkundige]] nalatenskap sluit die eerste vertaling van die [[Bybel]] en die [[Psalms]] in [[Afrikaans]] in. Onder die [[skuilnaam]] Totius het hy [[Poësie|gedigte]] geskryf, meestal oor sy liefde van [[mens]], [[natuur]] en die botsende [[ideologie]] van [[Britse Ryk|Britse imperialisme]] en [[Afrikanernasionalisme]]. Hy was getroud met Maria Postma, 'n dogter van ds. [[Dirk Postma]] van [[Burgersdorp]] uit sy vyfde huwelik (met Johanna Willemina van Biljon). Van Totius se swaers deur dié huwelik was onder andere di. [[Petrus Postma]] en [[Marthinus Postma]], halfbroers van sy vrou, di. [[Dirk Postma jr.]] en [[Stephanus Postma]], eweneens halfbroers, en Maria se broer, ds. [[Willem Postma]]. == Herkoms == [[Lêer:SJ du Toit aan die Kweekskool.jpg|duimnael|regs|200px|Ds. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]], Totius se vader, omstreeks 1870 toe hy student aan die [[Kweekskool]] op [[Stellenbosch]] was.]] [[Beeld:Ds SJ du Toit, sy eerste vrou en hul twee seuns, onder wie Totius.jpg|duimnael|links|240px|Ds. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]], sy eerste vrou, Elizabeth Jacoba Joubert, en hul seuns, onder wie Totius (regs). Die oudste seun is as jong man oorlede. Twee dogters is ook uit dié huwelik gebore. Mev. Du Toit is op [[1 November]] [[1882]] in [[Pretoria]] oorlede.]] [[Beeld:Totius en sy broer, Dawid du Toit.jpg|duimnael|regs|190px|Totius en sy broer, Dawid (of David).]] Totius was die tweede seun van ds. [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]], die leier van die [[Eerste Afrikaanse Taalbeweging]], en sy vrou, Elizabeth Jacoba Joubert. Sy oom ds. [[C.W. du Toit]] was van 1869 af predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] en van 1883 tot 1918 predikant in die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|NH Kerk]]. Albei ouers van Totius was van Hugenote-afkoms. Opvallend is die suiwer Christelik-nasionale vorming van Totius deur sy milieu en skoolopvoeding. In ooreenstemming met sy vader se oortuiging dat die skool 'n saak van die ouers en nie van die staat is nie, ontvang hy sy opleiding van sy prille jeug af tot met die hoogste akademiese kwalifikasies uitsluitlik aan privaat inrigtings. Daarna staan sy hele lewe en werk in nederige diens van sy God, sy kerk en sy volk. == Opleiding == [[Lêer:Teologiese Skool Burgersdorp 1897.jpg|duimnael|320px|links|Professore en studente van die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] in 1897. [[Ferdinand Postma]] sit voor links. [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]] sit voor, sesde van links. In die middel sit Totius tweede, proff. [[Jan Lion Cachet]] vyfde en [[Stephanus Postma]] sesde van links. Agter regs staan ds. [[Dirk Postma, seun van Marthinus|Dirk Postma]], die seun van [[Marthinus Postma]].]] [[Beeld:Studente en personeel van die Voorbereidende en Teologiese Skool op Potchefstroom voor die eerste gebou, 1913.jpg|duimnael|regs|320px|Studente en personeel van die Voorbereidende en Teologiese Skool op Potchefstroom voor die eerste gebou, 1913. Voor: Hester Coetzee, Betsie Postma, S.G Yssel, J.J.A. Coetzee, prof. [[Ferdinand Postma]], prof. J.D. du Toit ('''Totius'''), prof. A.P.C. Duvenage, prof. [[Jan Kamp]], Piet van der Walt, Rachel Wentzel, Vera Gill. Tweede ry: Nollie Vermaas, G.P. van der Linde, [[J.V. Coetzee]], [[Douw Venter|D.G. Venter]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], H.F. Duvenage, Vera Pienaar, Frikkie Potgieter, J.L.M. Wiechers. Derde ry: Piet Coetzee, Jan Triechaardt, Nic Steyn, [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Jan Boneschans|J.H Boneschans]], [[H.S. van Jaarsveld]], Pieter Coetzee. Vierde ry: Prof. [[Joon van Rooy]], ene Oosthuizen, [[Charles du Toit|C.W.M. Du Toit]], E.L.J. Venter, T.D. Venter, Daan Marais, [[J.V. Coetzee]], Lou van Rooy, A.S.E. Yssel, H. van der Walt, [[S.P. Engelbrecht]], Izak le Roux, ene Marais, [[Wicus du Plessis|L.J. du Plessis]]. Vyfde ry: ene Scholtemeyer, Willie Geere.]] Sy eerste lewensjare bring hy deur in die sfeer van die Patriotters van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]] (GRA); as driejarige seun speel hy in sy vader se agterkamer waar die GRA se drukpers staan. In 1882 verhuis die gesin na [[Pretoria]] waar sy vader die betrekking van superintendent van onderwys op [[13 Maart]] [[1882]] aanvaar. Kort daarna sterf sy moeder en hy en sy broer word na hul ouma Du Toit op [[Dal Josafat]] gestuur, waar hierdie vrou se vroomheid 'n blywende indruk op hom laat. Hy ontvang onderwys aan die bekende [[Gedenkschool der Hugenoten]], maar keer ná sy vader se tweede huwelik op [[8 Julie]] [[1885]] terug na Pretoria. Gedurende 1888-'89 is hy en sy broer in die Duitse kosskool van die [[Hermannsburg]]se Sendinggenootskap op [[Morgenzon]], naby [[Rustenburg]]. Sy vader het die kosskool opgerig wat gegrond was op gesonde godsdienstige beginsels en 'n breë en deeglike vlak van onderrig gehandhaaf het. Ná 'n reis deur [[Europa]] saam met sy ouers studeer Totius gedurende 1890-‘94 weer aan die Gedenkskool, waar [[A.G. Visser]] en [[D.F. Malherbe]] medeleerlinge was. Daarna studeer hy privaat vir die matrikulasie-eksamen wat hy in 1895 aflê. Hy wou myningenieur word, maar laat hom deur sy stiefmoeder oortuig dat die predikantsamp sy roeping is en gaan gevolglik na die [[Teologiese Skool Burgersdorp|Teologiese Skool]] van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] op [[Burgersdorp]], waar prof. [[Jan Lion Cachet]], 'n Portugees-Joodse [[Nederland]]er wat uit die Réveil-kring stam, sy leermeester word. In 1899 lê hy belydenis van geloof in die Gereformeerde Kerk af en slaag die proponentseksamen. == Buitelandse opleiding en huwelik == [[Lêer:Prof en mev JD du Toit, Totius.jpg|duimnael|regs|260px|Prof. en mev. J.D. du Toit.]] [[Beeld:Moontlik Maria Postma, latere eggenote van Totius.jpg|duimnael|regs|200px|Dis nie meer bekend of dié foto wel van [[Marie du Toit|Maria Postma]], Totius se eggenote, is nie.]] [[Beeld:Huweliksbevestiging van Totius en Marie Postma op 2 Augustus 1903.jpg|duimnael|links|300px|Totius en [[Marie du Toit|Marie Postma]] se huweliksbevestiging op [[2 Augustus]] [[1903]].]] [[Beeld:Dirk Postma en gesin.jpg|duimnael|links|300px|'n Gesinsfoto van prof. [[Dirk Postma]] en sy vyfde en laaste vrou, [[Johanna Postma|Johanna (gebore Van Biljon)]]. Ds. [[Willem Postma]] staan agter in die middel. Sy suster [[Aletta du Plessis|Lettie]] (links) was getroud met prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]] en die moeder van proff. [[Wicus du Plessis]] en [[Hugo du Plessis]] en [[Ida Bosman]]. [[Marie du Toit|Marie]] (sittende in die middel) was getroud met Totius. [[Brechtje van Rooy|Breggie]] (naas regs) was getroud met ds. [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], en [[Laurika du Plessis|Laurika]] (regs) was prof. J.A. du Plessis se eerste vrou.]] Die [[Tweede Vryheidsoorlog]] breek in Oktober uit, en hy sluit hom teen die wil van sy vader as veldprediker by die Boeremagte aan. Hy neem deel aan die [[Slag van Magersfontein]] ([[11 Desember]] [[1899]]), maar 'n ernstige maagaandoening noodsaak hom om terug te keer na [[Burgersdorp]]. Op sterk aandrang van veral Nederlandse vriende, wat vir finansiële hulp sorg, vertrek hy in Mei 1900 na [[Nederland]] vir verdere studie aan die [[Vrije Universiteit Amsterdam]], 'n stigting van dr. [[Abraham Kuyper]] wat op Gereformeerde beginsels gefundeer is. Hier kom hy in regstreekse aanraking met die vernaamste Calvinistiese teoloë in Nederland. Blykens 'n brief uit Amsterdam aan sy Burgersdorpse studiegenoot, ds. J.A. van Rooy, het hy egter bedenkinge teen die gees van die teologie in Amsterdam en [[Kampen]] en glo hy aan die noodsaaklikheid om in Suid-Afrika 'n eie Gereformeerde teologie uit te bou. In 1903 promoveer hy op die proefskrif “Het Methodisme” en trou ná sy terugkeer met [[Marie du Toit|Maria]], die jongste dogter van prof. [[Dirk Postma]], die stigter van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika]]. Deur haar liefdevolle sorg, haar Christelike blymoedigheid en humor, haar meelewing met sy werk en probleme, maak sy dit vir hom moontlik om hom tot met sy dood aan sy veelvuldige en veeleisende pligte te wy. Uit die huwelik word twee dogters en vier seuns gebore. == Predikant == [[Beeld:Ou Gereformeerde kerk Potchefstroom.jpg|duimnael|regs|300px|Potchefstroom se ou Dopperkerk, afgeneem omstreeks 1917. Totius was leraar van dié gemeente van 1903 tot 1911.]] In September 1903 word Totius bevestig as predikant van die [[Gereformeerde kerk Potchefstroom|gemeente Potchefstroom]], wat byna die hele Wes-Transvaal beslaan het. In die naoorlogse toestande van verarming en met die gebrekkige vervoermiddels is dit 'n veeleisende taak. Daarby word hy dadelik betrek by Het Kerkblad, waarvan hy die redakteur en gereelde medewerker word. Verder was hy 'n gesogte spreker, wat die Christelik-nasionale beginsel op alle terreine van die lewe uitdra, veral op die gebied van die onderwys. == Hoogleraar == [[Beeld:Totius as jong professor.jpg|duimnael|regs|190px|Totius as jong professor.]] [[Lêer:Studente en professore van die Teologiese Skool Potchefstroom, 1929.jpg|duimnael|links|300px|Studente en professore (van links: [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], J.D. du Toit en [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]]) van die [[Teologiese Skool Potchefstroom]], 1929.]] [[BeelD:Borsbeeld van Totius in Burgersdorp se museum, Morné van Rooyen, 5 Januarie 2018.jpg|duimnael|links|200px|'n Borsbeeld van Totius in die museum op [[Burgersdorp]], waar hy professor in die teologie was tot einde 1904.]] In 1911 word hy hoogleraar aan die Teologiese Skool, [[Potchefstroom]], wat veral deur sy toedoen daarheen verplaas is. In die loop van 38 jaar doseer hy al die teologiese wetenskappe, asook [[Hebreeus]]. Hy was 'n gesaghebbende op die gebied van die Gereformeerde leer en kerkreg en speel gevolglik nie alleen 'n leidende rol in sy eie kerk nie, maar gee ook advies daarbuite, byvoorbeeld in verskeie belangrike hofsake. L.J. du Plessis teken sy invloed goed deur daarop te wys “dat Totius die Gereformeerde Kerk en sy Teologiese Skool verryk het deur die Afrikanerisme van die Genootskap van Regte Afrikaners, die Calvinisme van die Vrije Universiteit en die Anti-revolusionêre Party. Sonder hom sou die Gereformeerde Afrikanerdom veel minder veelsydig ontwikkel het onder die invloed van Afskeid en Reveil, soos verteenwoordig deur die proff. Dirk Postma en Jan Lion Cachet.” Deur die verband wat bestaan tussen die Teologiese Skool en die Potchefstroomse Universiteitskollege, wat uit die Literariese Afdeling ontstaan het, kan die vurige yweraar vir 'n Christelike wetenskap ook hier 'n waardevolle bydrae lewer en word hy saam met prof. [[Ferdinand Postma]] die grondlegger van die [[PU vir CHO|Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] en die eerste kanselier daarvan. As hoogleraar was hy besonder gelief by sy studente. Sy lewe lank het hy studeer en hy het die kuns verstaan om sy studente met liefde vir die studie te inspireer. == Breër betrokkenheid == Op politieke terrein was Totius nie juis prominent nie, maar hy tree wel op die voorgrond by belangrike geleenthede: in 1914 is hy behulpsaam met die opstel van die program van beginsels van die [[Nasionale Party]], hy lewer 'n besielende rede tydens die Moedertaalkongres in 1943 en op die vooraand van die algemene verkiesing in 1953, kort voor sy dood, rig hy 'n ope brief aan die volk. == Skryfwerk == [[Lêer:Trekkerswee voorblad.jpg|duimnael|regs|200px|Voorblad van Totius se digbundel ''Trekkerswee'', soos deur [[Jacobus Hendrik Pierneef]] geïllustreer.]] [[Lêer:Passieblomme, Verse van Totius.JPG|duimnael|regs|200px|''Passieblomme, Verse van Totius'' se 1960-uitgawe.]] [[Beeld:Totius, Maria du Toit en Rikie Postma op reis deur die Bybelland, 1937.jpg|duimnael|links|320px|Die skrywer [[Rikie Postma]] in 1937 op reis deur die Bybellande saam met Totius en sy vrou, Maria.]] Die agt lywige dele van sy versamelde werke getuig van sy verbasende werkkrag. Dit bevat ook die biografie van sy vader, S.J. du Toit in ''weg en werk'' (Paarl, 1917) – 'n deurwrogte, ryk gedokumenteerde kultuurhistoriese studie – en sy ''Bybelkunde deurreis'' (1943). Die meeste ruimte word bestee aan preke, breë studies in Verklaring van die Bybel, waardevolle artikels oor die Afrikaanse Bybelvertaling Die Bybel is die Woord van God, lesings en artikels oor Christelike onderwys en wetenskap, en die reek-se Kerkblad-bydraes Staatkundig (Binnelands) en Staatkundig (Buitelands), waaruit blyk met watter intense, kritiese belangstelling hy die tydgebeure gevolg het. Deel agt bevat sy versamelde gedigte. Reeds tydens die Eerste Taalbeweging dig en vertaal hy in Patriot-styl onder die skuilnaam “Jaduto”. Ná die oorlog tree hy as ware digter te voorskyn onder die deursigtige skuilnaam Totius. In sy besielde Akademierede van 1911, De dichter als ziener, waarin hy sterk standpunt inneem teen die Nederlandse Tagtigers, gee hy sy siening van die wese en taak van die digter. Sy eie kuns beantwoord grotendeels aan die opvatting dat die digter 'n “wereldaanschouwer” moet wees. “De panacea van het pessimisme is de realiteit van de wereld, het zien in het hart van de levensdingen om ons heen; levensdingen, want te midden van verwarring en verwording glanst daaruit op de nabloei van het Paradys. leder scheppingsding draagt een idee, een aangezicht, een beeld waaraan wij het herkennen en waardoor het rapporteert met ons binnenste. De dichter ziet dat aangezicht . . . die idee, en verkrijgt alzo zijn dichtstof.” Dit is sy taak 'om ook anderen de schellen van de oogen te doen vallen, opdat ook zij aanschouwen wat hij aanschouwt.” Die digter kan dié doel bereik deur middel van die beeld wat deur die woord opgeroep word. Veelseggend is die slot : “Wat de dichter doet is geen genot volgens Spencer ‘pursued merely for its own sake’, maar een voornaam stuk der dankbaarheid jegens Hom, Die alles zo schoon heeft gemaakt.” Die ontroeringsbron van Totius se poësie is tweërlei. Ten eerste is dit die belewing van die nasionale gebeure, waaraan hy deur die geloof sin en betekenis wil gee, en sy bekommernis oor sy volk se afval van die God van die vadere en die opgaan in volksvreemde ideë en sedes. Ten tweede is dit die ontroeringe deur persoonlike leed en sy innige stemmingslewe. In die nasionale poësie is daar telkens die drang tot epiek, wat in sekere mate in ''Trekkerswee'' (Potchefstroom, 1915) bereik word; in sy persoonlike liriek kom sy digkuns tot groter verinniging en suiwerheid. Albei is die vrug van ontroerde bepeinsing. Die grondtoon van Totius se poësie is sy innige geloof en sy deernisvolle liefde vir mens en dier. Dit is die dienende kunstenaarskap van 'n skugtere gees, wat in eie Ieed en dié van ander, dié van sy volk, steeds die liefdevolle bestiering van God sien, en mymer oor daardie misterie. Sy konkrete siening van die werklikheid in sy klein, intieme trekkies spruit nie voort uit sinlike bekoring nie. Die nederige verskyning van mens en boom en dier word vir hom draer van 'n diepere sin. Die ware Totius openbaar hom in 'n sober, tooilose vers, fluisterend van klank, waaruit telkens die lewensmisterie opflits. Hy maak gebruik van die naïewe vergelyking eerder as van die snelle metafoor. Kritici het op verwantskap met die kinderlikheid van die Middeleeue gewys. Die keersyde is dat die vergelyking dikwels te eksplisiet word, net soos die komposisie van sommige bundels te naïef-verstandelik is, die eenvoud soms insink tot trivialiteit, die vers dikwels arm is aan klank en ritme, met konvensionele vulsels. Nieteenstaande sy fyngespande beste verse is Totius nie 'n vormskepper, 'n vormvernuwer nie, maar 'n hanteerder van tradisionele vorme en beelde wat in die loop van die eeue gebruik is deur digters, aan wie hy hom deur die geloof verwant voel. Veral die Bybel is vir hom 'n ryke bron van sulke beelde en wendinge. Totius het 'n belangrike rol gespeel in die eerste opbloei van die Afrikaanse poësie, en het werk geskep wat altyd sal bly ontroer. Hy het ook die jongeres soos [[C.M. van den Heever]] beïnvloed, selfs [[N.P. Van Wyk Louw]] en [[D.J. Opperman]]. In teenstelling met die twee ander digters van die Driemanskap, J.F.E. Celliers en [[C. Louis Leipoldt]], is sy ontwikkeling gestadig, vertoon sy poësie 'n toenemende tegniese vermoë en 'n verdieping tot die essensiële vaderlandse poësie. In ''Bij die monument'' (''By die monument'') (Potchefstroom, 1908), die eerste digbundel van die Tweede Taalbeweging, besing hy in veelal nog onbeholpe verse die oorlogsbeeld van die kind, die vrou en die man. ''Verse van Potgieter's trek'' (Potchefstroom, 1909) is 'n reeks sange oor die [[Groot Trek]], met [[Hendrik Potgieter]] gesien as die Trekker by uitnemendheid. Die invloed van sy geloofsgenoot, die gloedvolle maar retoriese Reveil-digter, [[Isaäc da Costa]] (veral sy gedig 'Hagar'), het sy digkuns nie ten goede gekom nie. Die taal is so Nederlands gekleurd dat die werk nie herdruk is nie. 'n Aantal van die gedigte word later in gewysigde vorm in die breër opgesette ''Uit donker Afrika'' (Bloemfontein, 1936) opgeneem. Nog later keer van die gedigte terug in ''Kantate'' (1938), wat deur Arnold van Wyk getoonset en gedeeltelik in ''Skemering'' (1948) opgeneem is. 'n Verrassende vooruitgang bring die breed opgesette ''Rachel'' (Potchefstroom, 1913), drie reekse afwisselend epiese en liriese sange waarin die dood van die moeder gesien word as die sterwe van die graankorrel, waaruit die nuwe lewe ontkiem. Die verband tussen die epiese en liriese sange is soms heel subtiel, meermale egter gesog. In ''Trekkerswee'' besing Totius, diep ontgogel deur die gees waarin die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] gesluit is, die ondergang van 'n deel van sy volk deur die [[Johannesburg|Goudstad]] se skynbeskawing. Die werk bevat mooi liriese gedeeltes, fyn, konkrete siening in direkte, eenvoudige Afrikaans, asook humor, en is die eerste Afrikaanse gedig wat die stadslewe uitbeeld. In die eerste bundel persoonlike liriek, ''Wilgerboombogies'' (Potchefstroom, 1912), geskryf na aanleiding van “drie liewe dode”, word die heilsame invloed van die Vlaamse digter Gezelle geopenbaar. Hier tree Totius se suiwere innigheid en eenvoud na vore. Minder belangrik is ''Kinderverse'' (Potchefstroom, 1920). Die groot smart wat die digter in 1920 getref het deur die dood van twee kinders, word verwoord in ''Passieblomme'' (Bloemfontein, 1934). Dit is verse oor onheil, onrus en berusting, wat in hul eenvoud tot die teerste liriek behoort. Sy laaste bundel, Skemering, toon sy digkuns in onverminderde krag en bevat selfs van sy beste werk. == Psalmberymer == Totius se ontwikkeling as digter lei tot die vervulling van sy ander lewenstaak: die Afrikaanse Psalmberyming. Net soos die sangers van die [[Ou Testament]], beleef hy die lief en leed van sy volk persoonlik, en die smart in sy eie lewe ervaar hy as gelowige, as die dikwels onbegryplike, selfs verwarrende bestel van God in die mens se lewe. Dit is dus iets wat hy met alle Godskinders deel. Hy is verantwoordelik vir die psalms wat deur sy inlewing in die oorspronklike, verdiep en verfyn word. Daarby is hy begenadig met die seldsame, vir hierdie taak onmisbare gawe van selfontlediging, waardeur die eie ek prysgegee word. Daarom maak hy ook dankbaar gebruik van die werk van 'n hele reeks Dietse psalmberymers: Marnix, Revius, Vondel, Camphuysen en natuurlik die Nederlandse Psalmboek – “die ou goud van die Afrikaanse Psalmboek”, soos hy dit self noem. So durf hy al die probleme aan wat die taak meebring, en nieteenstaande minder geslaagde verse, strofes of selfs hele psalms, skenk hy en ander aan sy volk 'n psalmboek (1937) wat 'n waardige plek inneem naas dié van ander volke. Hy vul dit ook aan met 'n aantal beryminge van ander Skrifgedeeltes vir kerklike gebruik. == Bybelvertaler == [[Lêer:Bybelvertalers 1933.jpg|duimnael|regs|310px|Die eindvertalers van die 1933-vertaling van die Bybel in [[Afrikaans]]: dr. J.D. du Toit (Totius), prof. E.E. van Rooyen, dr. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], proff. H.C.M. Fourie en [[Barend Bartholomeus Keet|B.B. Keet]].]] [[Beeld:Adviseurs van die Afrikaans Bybel.jpg|duimnael|regs|310px|Adviseurs van die Afrikaanse Bybelvertaling, 1933. Boonste ry: di. J.P.H. Steyn, [[C.F. Kies]], G.D. Malan, W.J.W. Naudé, A.S.E. Yssel, W. de Vos. Middel: Di. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]] (Totius se halfbroer), H.J. Otto, proff. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], dr. [[Herman van Broekhuizen|H.D. van Broekhuizen]], di. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[Pieter Boshoff|P.J.J. Boshoff]] en H.J. Pienaar. Voor: prof. [[Barend Bartholomeus Keet|B.B. Keet]], Totius, ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], proff. E.E. van Rooyen en H.C.M. Fourie. Hulle het amptelik bekendgestaan as die Kommissie vir Afrikaanse Bybelvertalers. Dié foto is in [[Bloemfontein]] geneem.]] [[Beeld:Ds HPM Steyn en Totius.jpg|duimnael|links|270px|Ds. [[Hendrik Steyn|H.P.M. (Bybel) Steyn]] in gesprek met Totius op die laaste foto wat van laasgenoemde geneem is voor sy heengaan op [[1 Julie]] [[1953]].]] [[Lêer:Staf en studente van die PUK, 1933.jpg|duimnael|links|270px|Personeel en studente van die Potchefstroomse Universiteitskollege, 1933.]] Sy belangstelling in die Afrikaanse Bybelvertaling het hy van sy vader geërf. Hy het opgegroei in die atmosfeer van taalstryd, Bybelvertaling en drukpers. Laasgenoemde sou van hom die uitstekende drukproefleser maak wat hy later ten opsigte van die Bybelvertaling geword het. Deur sy vorming as teoloog is hy uitnemend toegerus vir sy aandeel aan die Bybelvertaling. Hy was in die eerste plek Ou Testamentikus en Hebraïkus, maar kon ook met gesag oor die [[Nuwe Testament]] en die dogmatiek praat. Hoewel die Septuagint – die Griekse vertaling van die Ou Testament – destyds as die betroubaarste teks van die Ou Testament aanvaar is, het hy by vertaling op die gebruik van die [[Masoretiese teks]] aangedring. Latere ontdekkings het bewys dat hierdie keuse die korrekte was. Sy persoonlike kennisse praat van die piëteit waarmee hy die werk benader het, sy nougesetheid en pynlike noukeurigheid omdat hy gevoel het dat die Bybel volkome korrek vertaal moet word. Dit was die vrug van sy eerbied vir die Woord. Hy het egter nie net kennis van die oorspronklike taal gehad nie, maar ook 'n fyn aanvoeling vir taal en styl gehad. Die feit dat hy self kunstenaar was, het hom die vermoë gegee om die klank en ritme van woorde en sinne te beoordeel. Hier moet in gedagte gehou word dat die vertalers van die Bybel wat in 1933 verskyn het 'n besonderse taak gehad het, naamlik om 'n Afrikaanse Bybeltaal te skep. In hierdie verband moes hulle baanbrekerswerk doen. Tydens die Eerste Taalbeweging het ds. S.J. du Toit hom soveel moontlik by die spreektaal gehou, wat een van die redes vir die mislukking van daardie vertaling was. In die proefuitgawe van die vier Evangelies en Psalms van 1923 is weer die styl van die [[Statebybel|Statevertaling]] gevolg, en ook hierdie vertaling was nie geslaagd nie. Totius en die Bybelvertaling is onlosmaaklik aan mekaar verbind. As betreklike jong man van 39 jaar begin hy in 1916 daarmee en staan 1923 op die voorpunt daarvan. Die onbevredigende uitslag van die proefvertaling van 1923 roep by hom so 'n sterk reaksie wakker dat hy geen steen onaangeroer laat om die welslae van toekomstige pogings te waarborg nie. Selfs sy eie familielewe moet die offer bring, aangesien hy die eensaamheid moet opsoek om hierdie taak te verrig. Nie alleen wysig hy sy oorspronklike siening dat die vertaling uit die Nederlandse Bybel gemaak moet word nie, maar span ook al sy kragte in om te verseker dat die manne wat die werk moet onderneem, al die tyd daarvoor tot hul beskikking sal hê. Intussen is hy self hard besig met vertaling, veral waar hy die hele Ou Testament as opdrag het, met uitsondering van die kleinere profete en die historiese boeke wat onderskeidelik deur prof. E.E. van Rooyen en dr. H.C.M. Fourie vertaal is. Aan die betreklik jong Afrikaanse skryftaal wat by die begin van die Afrikaanse Bybelvertaling nog nie eens as amptelike landstaal erken is nie, moet 'n waardigheid verleen word, sonder om soepelheid in te boet. Hierin speel Totius 'n baie belangrike rol. Op [[29 Mei]] [[1933]] word die eerste besending Afrikaanse [[Bybel]]s in [[Suid-Afrika]] ontvang. Vanaf die verskyning van die eerste uitgawe is Totius onophoudelik met die hersiening daarvan besig. Daarby hou hy hom op die hoogte met die jongste kommentare, woordeboeke en aflewerings van die nuwe Nederlandse vertaling en win ook steeds die advies van taaladviseurs in. Op die vergaderings van vertalers te [[Stellenbosch]], [[Potchefstroom]] en [[Bloemfontein]] kom hy telkens met voorstelle waardeur die vertaling gekoördineer en verbeter kan word. Uit sy korrespondensie met die ander vertalers blyk dat die hele Bybelvertaling voortdurend sy aandag in beslag neem. Daar word allerweë erken dat Du Toit se bydrae tot die vertaling van die Bybel in Afrikaans baie belangrik en waardevol was. Selfs siekte het hom nie daarvan weerhou om met die hersiening van die werk voort te gaan nie. Op sy siekbed het hy nog altyd aan moontlike verbeterings en 'n beter skryfwyse gedink. Die hartaanval waaraan hy beswyk het, het hom getref terwyl hy besig was met die finale afronding van die hersiene uitgawe van die Afrikaanse Bybel. Prof. [[Bennie Keet|B.B. Keet]], in 1973 die enigste oorlewende lid van die oorspronklike vertalers, het dan ook gesê dat die Afrikanervolk swaar in die skuld is teenoor Totius vir die liggaamskragte wat hy op die altaar gelê het in sy onvermoeide ywer in verband met die vertaling. Sy medewerkers was dit eens dat hy die stukrag en siel van die vertalers en die praktiese mens onder hulle was. Dr. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]] getuig dat hy hier nie die digterlike dromer nie, maar die man van die daad was. Dit is waar dat die Bybelvertaling te letterlik was om die Afrikaanse idioom tot sy reg te laat kom. Sedert daardie tyd het Afrikaans egter ontwikkel sodat daar baie groter uitdrukkingsmoontlikhede ontstaan het. In die lig van hierdie ontwikkeling het die vertaling van Totius en die ander vertalers gebreke, maar hulle moet eer ontvang vir die werk wat hulle as baanbrekers gedoen het in 'n stadium toe Afrikaans nog besig was om sy beslag te kry. == Gereformeerde Kerkleier == [[Beeld:Totius as bejaarde.jpg|duimnael|links|200px|Totius op gevorderde leeftyd.]] Sy bydrae tot die kerklike lewe van die Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika (GKSA) was van betekenis. Veral ná 1911 toe hy hoogleraar geword het, het sy kerk baie van sy dienste gebruik gemaak. Vanaf 1911 het daar geen pre-advies oor belangrike sake voor die Sinodes van die GKSA gedien waarin hy nie in mindere of meerdere mate saamgewerk het nie. Vanweë sy besondere kennis van die kerkreg is sy oordeel dikwels gevra, selfs buite die grense van sy eie kerk. As prediker was hy gewild. Sy preke was nie gekunsteld of grootdoenerig nie en het uitgemunt deur die Skriftuurlike karakter daarvan. Dit was Skrif-prediking wat gebore is uit sy eie omgang met en eerbied vir die Woord. == Waardering == [[Beeld:WH Coetzer skets Totius.jpg|duimnael|regs|270px|Die [[Johannesburg]]se skilder [[W.H. Coetzer]] skets Totius in 1948 ter voorbereiding op 'n skildery.]] Buite die kring van sy eie kerk was sy invloed ook groot op die kerklike en volkslewe in Suid-Afrika. Sy Psalmberyming het hom 'n onvergeetlike plek in die geskiedenis van die Afrikaanse taal en kerklike lewe gegee. Sy bydrae tot die Bybelvertaling van 1933 en die hersiening daarvan het die drie Afrikaanse kerke ten goede gekom. Hoewel hy lid van die GKSA was, het die wel en wee van die twee susterkerke ook altyd op sy hart gelê. Die drie Afrikaanse kerke in Suid-Afrika sal altyd met dankbaarheid aan hom dink. Sy diepe Godsvrug, sy geloof in die moeilikste omstandighede, selfs in persoonlike smart, sy kinderlike eenvoud, sy gebondenheid aan die Woord, besiel almal wat hom in herinnering roep. Totius was tingerig gebou, nie sterk van gestel nie, maar verrassend taai. Hy was lief vir die eensaamheid in die natuur, lief vir visvang en 'n gereelde wandelaar. Maar hierdie ingekeerde peinser met die geboë gestalte was ook lief vir geselskap en het in sy nederigheid graag met die eenvoudiges en met jong mense verkeer. Hy het 'n fyn humorsin gehad en daardeur in menige krisismoment die spanning gebreek. Hy was musikaal en het verskillende instrumente bespeel, onder meer die siter. As Totius het hy in toenemende mate geliefd geword by sy volk oor alle politieke en kerklike grense heen. Dit blyk onder meer uit die warm hulde wat aan hom gebring is op sy sestigste verjaardag en weer met sy sewentigste op sy plasie Krugerskraal. Sy verdienste as geleerde, digter, Bybelvertaler en psalmberymer is erken deur die toekenning van verskeie eredoktorate, sowel in die buiteland as in sy eie vaderland. Daar bestaan van hom 'n bronskop deur [[Coert Steynberg]], wat in besit van wyle prof. G. Dekker van Potchefstroom was; die Du Toit-familie beskik oor 'n olieverfportret deur Tessa Lötter en 'n bronsbeeld deur [[Laurika Postma]], van wie ook die bronsreliëf in die Totius-saal van die PU vir CHO is. In die hooflesingsaal van die Letteregebou van dieselfde inrigting staan 'n bronsborsbeeld deur J. Roos. == Huldeblyke == Met sy dood het talle publikasies en mense hulde aan Totius gebring, byvoorbeeld: === ''Die Huisgenoot'' === "By al die smart van skeiding, by al die verslaenheid waarmee ons weer voor die dood staan en ondanks die groot meegevoel wat daar na sy familie uitgaan, kan ons as volk nie sê dat ons Totius deur sy afsterwe verloor het nie. Dit sou so 'n geringskatting van sy betekenis wees, want wat is die waarde van 'n gawe wat later weer weggeneem word? En Totius was 'n gawe aan die Afrikaner – 'n unieke gawe wanneer 'n mens sy lewenswerk in die geheel aanskou en dit plaas in die raamwerk van die tyd waarin hy geleef het. In 'n volle en arbeidsame lewe waarvan die patroon reeds baie vroeg vasgelê was en waarvan hy nooit afgewyk het nie, het hy hom as dienaar aan sy volk gewy, sy talente tot volle ont-plooiing gebring en sy medemens verryk met die vrugte van 'n ruim en gevoelige hart en 'n edel gemoed. Ons is ryker omdat hy by ons was. As hoogleraar het 'n unieke vormende en inspirerende krag van hom uitgegaan, sodat sy studente sonder uitsondering glo dat hul aanraking met hom die grootste geesteservaring van hulle lewe was. By die heengaan van so 'n figuur kan 'n volk nie treur sonder om ook bly te wees nie. In ons verlies kan ons oneindig dankbaar wees oor die gawe van so 'n bevrugtende en vrugbare lewe aan die beginjare van die opkomende Afrikaanse kultuur. Totius het ons ontval, maar die gawe van Totius aan ons kan nooit van ons weggeneem word nie." === ''Die Volksblad'' === "Die hele Afrikanerdom beween vandag die heengaan van Totius, een van die heel grootste manne wat ons jong volk nog opgelewer het, 'n geestelike leier wie se lewenswerk deur die eeue heen voort sal leef. In die hart van die Afrikanerdom het 'n groot en dankbare liefde gebrand vir die beskeie en nederige persoon van Totius, wat, in weerwil van die buitengewone aansien wat hy in alle kringe geniet het, nooit anders was nie as opreg vriendelik en genaakbaar, met 'n humoristiese vonkeling in die oog en 'n onskuldige grappie vir almal met wie hy in aanraking gekom en saam geleef en gewerk het. Hy was 'n skone voorbeeld van die godsdiens wat hy so innig bely het: klein in eie oë, maar groot in sy daadkrag en sy ywer vir sy God en sy volk." === ''Die Burger'' === "Met die heengaan van Jacob Daniël du Toit het Suid-Afrika een van sy heel groot manne verloor. As mens, as digter, as Godsman, as volksman, het hy 'n plek in die hart van die Afrikaner ingeneem wat nou leeg sal wees, omdat daar niemand anders is wat dit kan vul nie." === Prof. L.J. du Plessis === [[Lêer:Wicus du Plessis.jpg|duimnael|regs|180px|Prof. [[Wicus du Plessis]] was taaladviseur vir Totius.]] Prof. [[Wicus du Plessis|Du Plessis]] het intiem met Totius saamgewerk, onder andere as eerste sekretaris van die Bybelvertalers. "Oor sy betekenis vir kerk en skool en volk hoef nie uitgewei te word nie: dit is alombekend en word ook oral erken. Tog is dit nodig om daarop te wys dat Totius die Gereformeerde Kerk en sy Teologiese Skool verryk het deur die Afrikanerisme van die Genootskap van Regte Afrikaners, die Calvinisme van die Vrye Universiteit en die Anti-rewolusionêre Party. En in hierdie verband moet ook verwys word na die gelykgesinde medewerking van Totius se vernaamste Potchefstroomse kollegas, wyle professore [[Jan Kamp]] en [[Ferdinand Postma]]. Hierdie manne is dit wat, op die in Burgersdorp gelegde grondslag, Potchefstroom gemaak het tot 'n geestelike krag in ons land, maar meeste van almal Totius self. Sy gees veral is dit wat kerk, skool en universiteit blywend gestempel het; en ook deur hulle sal sy gees op die Afrikanervolk bly inwerk, maar veral deur sy digwerk, sy Bybelvertaling en sy Psalmberyming, en meeste van alles deur laasgenoemde, wat sekerlik die hoogtepunt is van sy skeppingswerk en vergelykbaar met die beste in die wêreld." === Prof. B.B. Keet === "Hier het ons 'n man wat baie groot gawes van God ontvang het, maar dit so nederig gebruik het dat die Afrikaanse kerke nie anders kan as om God daarvoor te dank nie." === Prof. D.F. Malherbe === "Hy wat sy volk kon troos en na die ewigheid kon rig, het groot gedien. Hy sal lewe. Dit is genoeg om die Gereformeerde Kerk, sy Teologiese Skool en die PU vir CHO te laat verstaan watter groot genade God aan hulle betoon het om van naderby, so intiem, met hom te kon lewe, en sy invloed te kon ervaar. Aan God alleen die eer!" == Werke == * ''By die Monument'' (Potchefstroom 1908). * ''Verse van Potgieter's trek'' (Potchefstroom, 1909) * ''Wilgerboombogies'' (Potchefstroom 1912) * ''Rachel'' (Potchefstroom 1913) * ''Trekkerswee'' (Potchefstroom 1915) * ''Kinderverse vir huis en skool'' (1920) * ''36 Psalme in Afrikaans - Berym deur Totius. Musiek bewerk deur F.W. Jannasch'' (1923) * ''Passieblomme'' (Bloemfontein 1934) * ''Uit donker Afrika'' (Bloemfontein, 1936) * ''Die trek van Boerewaens'' (Potchefstroom 1938) * ''Skemering'' (Bloemfontein 1948) * ''Keur uit die gedigte van Totius. Versamel deur CM van den Heever'' (Bloemfontein 1949) * ''Versamelde werke: Deel I tot II'' (Johannesburg: Dagbreek-Boekhandel 1960, Kaapstad: Tafelberg 1977) * ''Vyftig gedigte: ’n keur'' (Kaapstad 1976) * ''Vier-en-sestig dae te velde: ’n oorlogsdagboek. Saamgestel deur VE d'Assonville'' (Kaapstad: Tafelberg 1977, Weltevredenpark: Marnix 2001) * ''Driesprong: ’n bloemlesing uit die gedigte van Celliers, Totius en Leipoldt'' (Kaapstad: Tafelberg 1978) * ''Versamelde gedigte'' (Kaapstad: Tafelberg 1988) <ref>{{cite web |url=https://www.litnet.co.za/totius-1877-1953/ |website=[[Litnet]] |title=Totius (1877–1953) |last=Terblanche|first=Erika |date=17 Mei 2016|accessdate=27 Junie 2026 }}</ref> == Galery: Groepfoto's van studente en predikante == <gallery mode="packed" heights="185px"> Beeld:Tennisklub van die Teologiese Skool Burgersdorp, 1902.jpg|Op dié foto van die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] se tennisklub, 1902, die Amicitia Tennis Club, sit die toekomstige ds. Krüger regs in die voorste ry. Volledige name: I.D. du Plessis (bes moontlik eintlik [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]]), [[H.J.R. du Plessis]], H.D. Lessing, [[N.H. van der Walt]], [[Izak Krüger|I.D. Krüger]]. 2e ry: Francisca Lion Cachet, Annie Lion Cachet, Sannie Venter, Annie Coetzee, Tinie Vorster, Annie Coetzer, [[Aletta du Plessis|Lettie Postma]], Martie Venter, [[Marie du Toit|Marie Postma]]. 3e ry: [[Pieter Bingle|P.W. Bingle]], B.R Grobler, T.N. Venter, J. Kruger, J.C. Venter, D.G. Kruger, A.P.C. Duvenage, H.J.J. Van der Walt. Die vroue in die tweede ry het die eggenotes geword van: di. H.C. Lutingh, H.J.J. Van der Walt, H.J.R. du Plessis, H. Strecter, J.C. Venter, J. Grobler, prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], ds. [[N.H. van der Walt]] en prof. '''J.D. du Toit'''. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op Rustenburg, 1904.jpg|1904: Die Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk in sitting op [[Rustenburg]]. Eerste ry: Di. [[Willem Johannes de Klerk|Willem de Klerk]], [[Flippie Snyman]], [[J.G.H. van der Walt]], '''Totius''', [[G.H.J. Kruger]]. Tweede ry: Di. [[Martinus Postma]], [[Petrus Postma]], prof. [[Jan Lion Cachet]], di. [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], W.J. Snijman. Derde ry: Di. [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Willem Postma]], [[Louis Vorster]], [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]] en prof. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]]. Lêer:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerk, Middelburg, Kaap, 1904.jpg|Die Algemene Sinode in sitting te [[Middelburg, Oos-Kaap|Middelburg, Kaap]], 1904, waartydens besluit is om die [[Teologiese Skool Burgersdorp]] na [[Potchefstroom]] te verplaas. Voor: (vyfde van links) [[G.H.J. Kruger]]. Eerste ry op stoele: (vyfde van links) ds. [[A.J.J. de Klerk Coetsee]], oudl. G. Henning, [[J.G.H. van der Walt]], [[Louw du Plessis|L.J. du Plessis]], prof. [[Jan Lion Cachet]], [[Petrus Postma]], '''J.D. du Toit''', [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[Taetse Hamersma]]. Eerste ry staande: (sesde van links) [[Willem Postma]], [[Martinus Postma]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], onbekend, prof. [[Jan Kamp]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], J.C. Kruger, [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], W.J. Snyman, [[Dirk Postma jr.|Dirk Postma]]. Lêer:Afgevaardigdes na 'n Sinode van die Gereformeerde Kerk vroeg in die 20ste eeu.jpg|Afgevaardigdes na die Gereformeerde Kerk se Algemene Sinode te [[Reddersburg]], 1910. Voor: [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Martinus Postma]], [[Petrus Postma]], W.J. Snyman, [[Jan Lion Cachet]], [[Louw du Plessis]], [[Louis Vorster]], [[Pieter Biewenga]]. Middel: [[J.G.H. van der Walt]], [[Jacobus du Plessis]], [[Willem Johannes de Klerk|Willem de Klerk]], [[G.H.J. Kruger]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[H.J.R. du Plessis]], [[Willem Postma]], [[Hendrikus Pasch]]. Agter: [[Johannes Petrus van der Walt|J.P. van der Walt]], [[N.H. van der Walt]], T.N. Venter, [[Flippie Snyman|P.C. Snyman]], [[J.H. Kruger]], '''Totius''', [[Sietse Los]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Derk Rumpff]]. Beeld:Nasionale Sinode van die GKSA voor die Vrouemonument, Bloemfontein, 1939.jpg| Die Nasionale Sinode van die GKSA van 1939 voor die [[Vrouemonument]] in [[Bloemfontein]]. Eerste ry: [[H.S. van Jaarsveld]], F.N. Lion Cachet, [[W.J. Postma]], B. de Klerk, [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], J. van Rooy, P.W. van der Walt, [[Pieter Snyman|P.G.W. Snyman]]. Tweede ry: [[N.H. van der Walt]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], dr. J.D. Du Toit, [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], dr. [[Casparus de Wet|C.J.H de Wet]], dr. [[Sietse Los|S.O. Los]], dr. [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[J.V. Coetzee]], [[Izak Krüger|I.D Kruger]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]]. Derde ry: J.P. van der Berg, [[G.H.J. Kruger]], [[Abraham Aucamp|A.L Aucamp]], M. Postma, J.M. de Wet, [[Izak Lessing|I.J. Lessing]]. Vierde ry: [[Jacs van Rooy]], [[Jan de Bruin|J.L. de Bruin]], [[Jan Schutte|J.A. Schutte]], A. Postma, E.L.J. Venter, [[Douw Venter|D.G. Venter]], [[Wikus Vorster|J.L. Vorster]], [[T.T. Spoelstra]], [[Derk Rumpff]], H. du Plessis. Vyfde ry: dr. [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Petrus de Klerk|P.J. de Klerk]], J.J. Venter, [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], L.S. van der Walt, [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], J.F. du Plooy, A.S.E. Yssel. Sesde ry: H.F.V. Kruger, [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[David Kotzé|D.N. Kotze]], W.J. Snyman, [[Willem Venter|W.F. Venter]], [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Johan van Ryssen|J.W.J. van Ryssen]], N.J. Snyman, B.R. Krüger, D.J. van der Walt. Beeld:Professore en studente van die Teologiese Skool Potchefstroom, 1941.jpg|Professore en studente van die [[Teologiese Skool Potchefstroom]], 1940. Eerste ry: J.J.S. Venter, [[Jopie Erasmus|J.F. Erasmus]]. Tweede ry: prof. [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], prof J.D. du Toit ('''Totius'''), prof. [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]]. Derde ry: P.J. Coetzee, P.J. Venter, D.C.S. van der Merwe, L.J. Botha, [[Gert van der Vyver|G.C.P. van der Vyver]], [[Schalk Duvenage|S.C.W. Duvenage]]. Beeld:Algemene Sinode van die Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika op Rustenburg, 4 April 1924, onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof HH Kuyper as deputaat van die Geref Kerke in Nederland.jpg|Die Algemene Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] op [[Rustenburg]], [[4 April]] [[1924]], onder die seringboom waaronder die Kerk in 1859 gestig is en met prof. H.H. Kuyper as deputaat van die Geref. Kerke in [[Nederland]]. Eerste ry: A.S.E. Yssel, [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]], [[J.V. Coetzee]], [[J.G.H. van der Walt]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]]. Tweede ry: [[Dirk du Plessis|D.P. du Plessis]], [[Derk Rumpff|D. Rumpff]], [[Taetse Hamersma|T. Hamersma]], [[Dirk Postma, seun van Martinus|D. Postma]], [[Martinus Postma|M. Postma]], prof. H.H. Kuyper, [[Louis Vorster|L.P Vorster]], proff. J.D. du Toit, [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Izak Krüger|I.D. Kruger]]. Derde ry: [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[N.H. van der Walt]], [[Abraham Duvenade|A. Duvenage]], [[Koos van Rooy|J.A. van Rooy]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Willem Johannes de Klerk|W.J. de Klerk]], [[G.H.J. Kruger]], [[Douw Venter|D.G. Venter]], [[Hendrikus Pasch|H.P.J. Pasch]]. Vierde ry: F.P.J. Snyman, [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[H.S. van Jaarsveld]], [[H.J.R. du Plessis]], [[J.H. Kruger]]. Lêer:Professore van die Teologiese Skool Potchefstroom tydens die aftrede van prof JD du Toit (Totius) - eerste ry WJ Snyman, JD duToit, JP Jooste, tweede ry S du Toit en PJS d Klerk.jpg|duimnael|regs|220px|Professore van die Teologiese Skool Potchefstroom tydens die aftrede van prof. J.D. du Toit (Totius). Eerste ry: [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], J.D. du Toit, [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]]. Tweede ry: [[Stephanus du Toit|S. du Toit]] en [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]]. Lêer:Studente, dosente en besoekende predikante neem in April 1949 afskeid van Totius by die Teologiese Skool Potchesftroom.jpg|Studente, dosente en besoekende predikante neem in April 1949 tydens die Sinode van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|GKSA]] afskeid van Totius by die [[Teologiese Skool Potchefstroom]]. Eerste ry: D.F. Malan, G.P. Scheepers, C. Hatting, L.J. Botha, [[P.W. Buys]], [[Schalk Duvenage|S.C.W. Duvenage]], [[Pietertjie van der Walt|P.W. van der Walt]], [[W.J. Postma]], [[G.P.L. van der Linde]], J.J.S. Venter, [[Gert van der Vyver|G.C.P. van der Vyver]], M.J. Booyens, [[Sarel Jacobus du Plessis|S.J. du Plessis]], [[Klaas van Wyk de Vries|K.S. van Wyk de Vries]]. Tweede ry: [[J.V. Coetzee]], P.J. Venter, P.J. Coetzee, [[Johan van Ryssen|J.W.J. van Ruyssen]], [[Dirkie van der Walt|D.J. van der Walt]], [[Hendrik Gerhardus Stoker|H.G. Stoker]], [[Johannes Christiaan van der Walt|J.C. van der Walt]], [[Jan Boneschans|J.H. Boneschans]], prof. J.D. du Toit, B.J. de Klerk, [[Douw Venter|D.G Venter]], [[A.S.E. Yssel]], [[H.S. van Jaarsveld]], [[Hendrik Johannes Venter|H.J. Venter]], [[David Kotzé|D.N. Kotzé]], [[Nicolaas Snyman|N.T. Snyman]]. Derde ry: D.C.S. van der Merwe, [[Barend Krüger|B.R. Krüger]], J. Postma, R.S.J. van Wyk, M. Postma, [[Jan de Bruin|J.L. de Bruin]], [[Christian Malan|C.E.G. Malan]], J.J.H. Booysen, [[Barend de Klerk|B.J. de Klerk]], [[Abraham Aucamp|A.L. Aucamp]], [[Jan Schutte|J.A. Schutte]], [[Izak van der Walt|I.J. van der Walt]], L.S. Van der Walt, [[Stephanus du Toit|S. du Toit]], A. Duvenage, [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]], [[T.T. Spoelstra]]. Vierde ry: D.J. Delport, [[Wikus Vorster|J.L. Vorster]], [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], [[Ammi Venter|A.A. Venter]], [[J.F. du Plooy]], [[Herculaas Kruger|H.F.V. Kruger]], [[Jacs Van Rooy]], [[Izak Lessing|I.J. Lessing]], J.M. de Wet, [[Sarel van der Walt|S.P. van der Walt]], [[Petrus de Klerk|P.J. de Klerk]]. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Bekker, Martin: Enkele gedenkwaardighede oor Totius (dr. J.D. du Toit). In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 26, nr. 2, Desember 1976. * [[Gert van der Vyver|Van der Vyver, dr. G.C.P.]] 1969. ''My erfenis is vir my mooi''. Potchefstroom: Kalvyn Jubileum Boekefonds. * E.C. Pienaar (1935). ''Digters uit Suid-Afrika: Bloemlesing uit die Poësie van die Tweede Afrikaanse Taalbeweging''. Sewende hersiene en vermeerderde druk. H.A.U.M. v/h J. Dusseau & Co., Kaapstad. * [[T.T. Cloete|Cloete, T.T.]]: ''Die wêreld is ons woning nie – 'n Studie van die poësie van Totius met tekste''. Tafelberg 1961 ISBN 0 624 00640 9 * [[Victor Edouard d'Assonville|D'Assonville, V.E.]]: ''Dit is Totius – J.D. du Toit 1877-1953''. Marnix Pretoria 1993 ISBN 0620181869 * D' Assonville, V.E.: ''Totius, profeet van die Mooirivier: 'n lewenskets van prof. dr. J.D. du Toit''. Tafelberg 1977 * Du Toit, Mione: ''Skrywers in beeld 2: Totius 21 Februarie 1877 - 1 Julie 1953''. Tafelberg 1977 ISBN 0 624 00972 6 * [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]]: ''Totius – Digter en Profeet''. Afrikaanse Pers-Boekhandel 1948 * [[Merwe Scholtz|Scholtz, Merwe]]: ''Die Lewende Totius – 'n bundel opstelle saamgestel deur Merwe Scholtz vir die Totius-eeufees 1977''. Tafelberg 1977 * [[F.I.J. van Rensburg|Van Rensburg, F.I.J.]]: ''Totius-Kroniek – Opstelle oor Totius, saamgestel deur F.I.J. van Rensburg vir die Totius-jaar 1977''. Tafelberg 1977 * Venter, E.A.: ''Totius''. 1976 Selfpublikasie (Bevat 'n kort lewensskets, kritiese ontleding van sy werk, foto's ens.) === Vakkundige artikels === *Bouwers, L.L. (1977) Totius onthul (19 Februarie 1977), ''Tydskrif vir Letterkunde'', 15(1), pp. 83–86. *Cloete, T.T. (1990) Simboliek in Totius se werk, ''Literator'', 11(1), pp. 1–14. *D'Assonville, V.E. (1977) Totius en sy universiteit, ''Koers'', 42(3), pp. 248–253. *Dekker, G. (1959) Die wonder van Afrikaans- Totius en die bybelvertalers, ''Koers'', 26(4-6), pp. 320–328. *Du Toit, S.J. (1971) Totius, Multatuli in twee volksliedjies, ''Tydskrif vir Letterkunde'', 9(2), pp. 13–18. *Grové, A.P. (1977) Die betekenis van Totius vir ons tyd, ''Koers'', 42(3), pp. 159–165. *Kirsten, J. (2013) Totius en die standaardisering van vroeg-moderne Afrikaanse werkwoorde, ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 53(1), pp. 49–65. *Pretorius, R. (1977) Totius 21 Februarie 1877-21 Februarie 1977, ''Tydskrif vir Letterkunde'', 15(2), pp. 31–32. *Snyman, N.J. (1992) Gebloemleesde verse van Totius, ''Tydskrif vir Letterkunde'', 30(2), pp. 119–120. *Steyn, J.L. (1952) Totius as Psalmberymer, ''Koers'', 19(4-6), pp. 175–182. *Van den Heever, C.M. (1953) Totius, ''Tydskrif vir Letterkunde'', 3(1), pp. 1–10. *Van der Merwe, D.C.S. (1977) Totius as teoloog, ''Koers'', 42(3), pp. 235–247. *Van Deventer, S. (1983) Totius se siening van die Calvinistiese digter as siener, ''Koers'', 48(1), pp. 13–27. *Venter, H. (1977a) Die veelsydigheid van Totius as wetenskaplike, ''Koers'', 42(3), pp. 222–234. *Venter, H. (1977b) Het Totius vandag nog iets te sê?, ''Koers'', 42(3), pp. 166–175. *Viljoen, H. (1980) 'n Bundel ouer opstelle oor Totius, ''Tydskrif vir Letterkunde'', 18(1), pp. 104–106. == Eksterne skakels == {{Wikisource outeur}} {{Commonskat}} *[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa003195201_01/_jaa003195201_01_0023.php Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden 1951–1953, pag. 145-150] * [http://www.gutenberg.org/etext/16543 Trekkerswee], deur Totius. Tekeninge deur J.H. Pierneef. Verkrygbaar by [http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Projek Gutenberg]. * {{af}} [http://news.nwu.ac.za/af/totius-standbeeld-verskuif-vanaf-nwu-se-potchefstroomkampus Versoek dat sy standbeeld van die Potchefstroomkampus van die Noordwes-Universiteit geskuif word]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 14 Desember 2015. {{Normdata}} [[Kategorie:Totius]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1877]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sterftes in 1953]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] q7sflyqrbgoh6qg4l4yx3y0t0x4z15g 0 16466 2922211 2888351 2026-08-04T21:00:39Z SpesBona 2720 [[:Kategorie:Nedersettings in Estland]] verwyder; [[:Kategorie:Tallinn]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922211 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Tallinn'''<br /> ---- <small>''Europese Kultuurhoofstad 2011''<br />''Euroopa kultuuripealinn 2011''</small><br /> ---- [[Lêer:Tallinn Collage.png|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Eesti Tallinna linn 2017.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Tallinn wapen.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Tallinn.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Estland}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|59|26|N|24|46|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 159,2 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 9 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2023) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 453&nbsp;864<ref>{{en}} [https://andmed.stat.ee/en/stat/rahvastik__rahvastikunaitajad-ja-koosseis__rahvaarv-ja-rahvastiku-koosseis/RV0240 ''andmed.stat.ee: RV0240: POPULATION BY SEX, AGE AND PLACE OF RESIDENCE, 1 JANUARY'']</ref> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;900/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 614&nbsp;561 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (OET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +3 (OEST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Kontinentaal-gematig |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 6,4&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | –2,9 / 17,6&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 700&nbsp;mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Mihhail Kõlvart |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.tallinn.ee/ tallinn.ee] |} '''Tallinn''' ([[Esties]]: [ˈtɑlʲːinː], {{Audio|ET-ee-Tallinn.ogg|luister}}; wat ook onder sy historiese naam '''Reval''' bekend staan) is die hoofstad en grootste stad van [[Estland]] (Noordoos-Europa). Die stad lê aan die [[Finse Golf]] in die noordweste van Estland, teenoor die [[Finland|Finse]] hoofstad [[Helsinki]]. Tallinn is 'n belangrike nywerheid- en kulturele sentrum en die beduidendste Estniese seehawe. [[Lêer:Tallinna Raekoda 11-06-2013.jpg|duimnael|links|Tallinn se stadsaal is gebou van 1402 tot 1404 en daarmee die oudste in beide [[Skandinawië]] en die [[Baltiese lande]]]] Voordat Tallinn in 1721 aan Rusland afgestaan is, was dit 'n besitting van die geestelike Duitse Swaardbroeder-ridderorde en later van die [[Duitse Orde]] (1346–1561) en [[Swede]] (1561–1710). In 1919 het dit die hoofstad van die onafhanklike Republiek Estland en was ná die inlywing by die [[Sowjetunie]] tussen 1940 en 1991 die hoofstad van die [[Estniese Sosialistiese Sowjetrepubliek]]. Ná die ontbinding van die Sowjetunie in 1991 het Tallinn weer die hoofstad van 'n onafhanklike Estniese staat geword. Naas [[Turku]] in Finland is Tallinn as die Europese Kultuurhoofstad van die jaar 2011 aangewys. == Etimologie == [[Lêer:Danmarks flag 1219 Lorentzen.jpg|duimnael|links|Die heel eerste [[Vlag van Denemarke|Dannebrog]] val uit die lug gedurende die [[Slag van Lyndanisse]], 15 Junie 1219. In 1809 geskilder deur Christian August Lorentzen en gehuisves in die Statens Museum for Kunst, Denemarke.]] Die naam "Tallinn(a)" is [[Esties]]. Dit word oor die algemeen beskou as 'n historiese afleiding van''Taani-linna'', wat "Deense kasteel" (''Castrum Danorum'') beteken, moontlik omdat die Deense invallers die kasteel gebou het op die plek van 'n Estniese vesting ná die Slag van Lyndanisse in 1219. Die [[Ysland]]se ''Njáls saga'' — saamgestel ná 1270, maar dit beskryf gebeurtenisse tussen 960 en 1020 — noem 'n gebeurtenis wat êrens op die gebied van Tallinn gebeur het en noem die plek ''Rafala'' (moontlik 'n afleiding van ''Rävala'', ''Revala'', of 'n ander variant van die Estniese naam van 'n aangrensende Middeleeuse Estniese graafskap. Kort ná die Deense verowering in 1219 het die stad in die [[Skandinawië|Skandinawiese]] en [[Duits]]e tale bekend geword as ''Reval'' (''Revalia''). ''Reval'' is tot in 1918 amptelik gebruik as 'n Estniese naam. Nadat die land in 1918 onafhanklik geword het, is in internationale gebruik die [[Engels]]e en Duitse ''Reval'' ({{Audio|Reval.ogg|luister}}; [ˈʁeːval], {{Audio|De-Reval.ogg|luister}}), asook die Russiese eweknie ''Revel'' (Ревель), geleidelik vervang deur die Estniese naam. Eers is albei Estniese vorme ''Tallinna'' en ''Tallinn'' gebruik.<ref>{{en}} {{cite book |title=Tallinn in Your Pocket |author=Nat A. Singer; Steve Roman |year=2008 |publisher=In Your Pocket |isbn=978-0-01-406269-0 |page=11 |url=https://books.google.com/books?id=PZdt1EnuafsC&pg=PA13 |accessdate=5 Mei 2024}}</ref> In Estnies is ''Tallinna'' ook die [[Genitief|genitiewe naamval]] van die naam, soos byvoorbeeld in ''Tallinna Sadam'' ("die hawe van Tallinn"). Hendrik van Lyfland het in sy kroniek (ca. 1229) na die stad verwys onder 'n naam wat in die 13de eeu ook deur Skandinawiërs gebruik is: ''Lindanisa'' (of ''Lyndanisse'') in [[Deens]],<ref>{{da}} {{cite web |url=https://runeberg.org/salmonsen/2/7/0518.html |title=Salmonsens Konversations Leksikon |publisher=Runeberg.org |date=19 Januarie 2012 |accessdate=5 Mei 2024}}</ref><ref>{{de}} Reval's ältester Estnischer Name Lindanisse, Verhandlungen der gelehrten estnischen Gesellschaft zu Dorpat. Band 3, Heft 1. Dorpat 1854, bl. 46–47</ref> ''Lindanäs'' in [[Sweeds]] en ''Ledenets'' in [[Oud-Oos-Slawies]]). == Klimaat == [[Lêer:Tallinn, June 18, 2006.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Tallinn]] Die klimaat van Tallinn word deur koue [[winter]]s, koel [[lente]]s met min [[reën]], matig warm [[somer]]s en lang en reënerige [[herfs]]te gekenmerk. Soms styg die [[kwik]] tydens die Estniese somer weke lank tot temperature van omtrent 30&nbsp;°C, en die warm weer duur voort tot die middel van Oktober. Die gemiddelde temperature is -4&nbsp;°C in Februarie en +16,7&nbsp;°C in Julie.<ref>{{en}} [http://www.tourism.tallinn.ee/fpage/travelplanning/practical_information ''www.tourism.tallinn.ee – Praktiese inligting: Klimaat'']</ref> {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Tallinn |jan_a_max=9.2 |feb_a_max=10.2 |mrt_a_max=15.9 |apr_a_max=27.2 |mei_a_max=31.4 |jun_a_max=32.6 |jul_a_max=34.3 |aug_a_max=34.2 |sep_a_max=28.0 |okt_a_max=21.8 |nov_a_max=14.1 |dec_a_max=11.6 |jaar_a_max=34.3 |jan_gem_max=−0.7 |feb_gem_max=−1.0 |mrt_gem_max=2.8 |apr_gem_max=9.5 |mei_gem_max=15.4 |jun_gem_max=19.2 |jul_gem_max=22.2 |aug_gem_max=21.0 |sep_gem_max=16.1 |okt_gem_max=9.5 |nov_gem_max=4.1 |dec_gem_max=1.2 |jaar_gem_max=9.9 |jan_gem=−2.9 |feb_gem=−3.6 |mrt_gem=−0.6 |apr_gem=4.8 |mei_gem=10.2 |jun_gem=14.5 |jul_gem=17.6 |aug_gem=16.5 |sep_gem=12.0 |okt_gem=6.5 |nov_gem=2.0 |dec_gem=−0.9 |jaar_gem=6.4 |jan_gem_min=−5.5 |feb_gem_min=−6.2 |mrt_gem_min=−3.7 |apr_gem_min=0.7 |mei_gem_min=5.2 |jun_gem_min=9.8 |jul_gem_min=13.1 |aug_gem_min=12.3 |sep_gem_min=8.4 |okt_gem_min=3.7 |nov_gem_min=−0.2 |dec_gem_min=−3.1 |jaar_gem_min=2.9 |jan_a_min=−31.4 |feb_a_min=−28.7 |mrt_a_min=−24.5 |apr_a_min=−12.0 |mei_a_min=−5.0 |jun_a_min=0.0 |jul_a_min=4.0 |aug_a_min=2.4 |sep_a_min=−4.1 |okt_a_min=−10.5 |nov_a_min=−18.8 |dec_a_min=−24.3 |jaar_a_min=−31.4 |jan_gem_ns=56 |feb_gem_ns=40 |mrt_gem_ns=37 |apr_gem_ns=35 |mei_gem_ns=37 |jun_gem_ns=68 |jul_gem_ns=82 |aug_gem_ns=85 |sep_gem_ns=58 |okt_gem_ns=78 |nov_gem_ns=66 |dec_gem_ns=59 |jaar_gem_ns=700 |bron = Temperatuur, neerslag – [[Wêreldmeteorologiese Organisasie]] (1970–2000),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldweather.wmo.int/en/city.html?cityId=149 |title=Tallinn |publisher=[[Wêreldmeteorologiese Organisasie]] |accessdate=15 Maart 2024}}</ref> Uiterste temperature<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=83062&cityname=Tallinn-Harjumaa-Estonia |title=Tallinn |publisher=Weatherbase |accessdate=15 Maart 2024 |archive-date=15 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315203029/https://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=83062&cityname=Tallinn-Harjumaa-Estonia |url-status=dead }}</ref>}} == Demografie == [[Lêer:Tln1.jpg|duimnael|links|Die middestad teen sononder]] Die totale bevolking van Tallinn het op 1 Maart 2019 440&nbsp;776 beloop. Gratis toegang tot die hoofstad se openbare vervoer en ander subsidies vir Tallinn se inwoners word as die hoofredes vir die snelle bevolkingsgroei aangevoer. In Januarie 2012 het die inwonertal nog op 416&nbsp;144 gestaan.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://baltische-rundschau.eu/2013/12/die-bevoelkerungszahl-von-estlands-hauptstadt-erreicht-430-007/ |title=Die Bevölkerungszahl von Estlands Hauptstadt erreicht 430007 |publisher=Baltische Rundschau |date=4 Desember 2013 |accessdate=21 Mei 2014 |archive-date=7 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707022530/http://baltische-rundschau.eu/2013/12/die-bevoelkerungszahl-von-estlands-hauptstadt-erreicht-430-007/ |url-status=dead }}</ref> In September 2008 het Este 52,3 persent van die totale bevolking verteenwoordig, etniese [[Russe]] 38,5 persent, terwyl 3,9 persent van Oekraïense en 5,3 persent van ander etniese afkoms was. Alhoewel Estnies die status van amptelike taal het, word ook [[Russies]], [[Fins]], [[Engels]] en [[Duits]] gebesig of deur baie bewoners verstaan. Die oorwegende meerderheid van die bevolking is Christene, waaronder 30 persent Lutherane, 28 persent Russies-Ortodokse en drie persent Rooms-Katolieke. In die praktyk beoefen slegs 'n minderheid enige godsdiens.<ref>{{en}} [http://www.tourism.tallinn.ee/fpage/travelplanning/practical_information ''www.tourism.tallinn.ee – Praktiese inligting: Bevolking, taal, godsdiens'']</ref> == Boukuns == [[Lêer:Vaade Oleviste tornist 2004.jpg|duimnael|Die historiese stadskern, soos gesien vanuit die kerktoring van Sint Olav]] Die argitektoniese erfenis van Tallinn strek oor sewe eeue en sluit talle historiese geboue in die Gotiese, Renaissance-, Barok- en Klassisistiese boustyl in. Op die Domkerkberg het die geskiedkundige Oud-Estniese bakermat van Tallinn, die boerevesting of ''linna'' ontstaan. Die Estniese woord vir stad, ''linn'', is van hierdie term afgelei. 'n Ander naam vir die vesting, ''lindanise'', is vermoedelik ter ere van Linda, die legendariese held Kalev se vrou, gebruik. Die Hansetydperk tussen die 14de en 16de eeu word as die Goue Tydperk van Tallinn beskou. Nadat baie van die geskiedkundige geboue tydens die Sowjet-heerskappy verwaarloos is, het die bewoners ná die onafhanklikwording van Estland moeite gedoen om die historiese Middeleeuse karakter van die stadsentrum te herstel, en die gilde- en koopmanshuise, kerke, stadsmure en torings is intussen na hul oorspronklike toestand terug verander. Tallinn se historiese stadskern word verdeel in die sogenaamde Bostad of Domkerkberg (Esties: ''Toompea''), die oudste gedeelte van die huidige sentrum wat rondom die kasteel van die Duitse Orde ontstaan het en oorspronklik deur leidende ridders van die orde, adellikes en die geestelikheid bewoon is. Die sogenaamde Benedestad is deur Hanseatiese koopmans en ambagsmanne bewoon aan wie die vroeëre Reval sy ekonomiese welvaart te danke gehad het. Bo- en Benedestad is deur 'n versterkte stadsmuur van mekaar geskei. Die hele historiese stadskern, wat in sy geskiedenis nouliks deur oorlogshandelinge geraak is nie en sodoende bewaar gebly het, is deur [[Unesco]] in 1997 as [[wêrelderfenisgebied]] gelys. Suidoos van die historiese stadskern het kwartiere met talle moderne winkelsentrums en kantoorgeboue met glas- en metaalfasades ontstaan. Tallinn se voorstede word deur woonstelblokke uit die Sowjet-tydperk oorheers, terwyl in Kadriorg, 'n stadsdistrik in die noordooste, 'n slot, 'n tuin en houthuise uit die Tsare-tydperk bewaar gebly het. === Sakrale boukuns: kloosters === [[Lêer:St. Birgit's.jpg|duimnael|Die bouvalle van die Sint Birgitta-klooster (Estnies ''Pirita klooster'')]] In die Middeleeue was daar drie groot [[klooster]]s in Tallinn. Die oorblyfsels van die [[Dominikaanse Orde]] se magtige klooster in die oustad verwys net soos die bouvalle van die Sint Birgitta-klooster in die stadsdeel Pirita na die ruim skenkings wat plaaslike burgers destyds gemaak het. Monnike van die Dominikaanse Orde het hulle reeds kort ná die bou van die Deense kasteel op die Domkerkberg gevestig, maar is later weens geskille met die biskop uit die stad verdryf. Eers in die middel van die 13de eeu het 'n nuwe klooster op 'n oop terrein naby die hawe ontstaan. In die 14de eeu het dit deel van Reval (Tallinn) se versterkings geword. Die Dominikaanse Sint Katharinaklooster was destyds een van die grootste sakrale geboue in die Baltiese lande, terwyl die klooster se Katharinakerk met 'n vloeroppervlak van 1&nbsp;100 vierkante meter selfs as die grootste kerkgebou van die bedelorde in Noord-Europa bekend gestaan het. [[Lêer:Pirita klooster detail.jpg|duimnael|Die Sint Birgitta-klooster (detail)]] Lede van plaaslike gildes en ridderskappe het oor eeue heen skenkings uit hul bestorwe boedel en ander donasies aan die Dominikaanse klooster en sy skool gemaak. Die Groot Gilde en die Gilde van Swartkoppe ('n vereniging van ongetroude Duitse koopmans) het net soos ander plaaslike verenigings oor hul eie altare in die kloosterkerk beskik. In die onstuimige tye van die Reformasie is groot skade aan die Dominikaanse klooster berokken – so is byvoorbeeld baie kunswerke as reaksie op die orde se Katolieke propaganda in die beeldestormloop van 1524 vernietig. In enkele gevalle is altare juis deur dié mense vernietig wat vroeër nog skenkings daarvoor gemaak het. Die Dominikaanse monnike, na wie in Protestantse propaganda dikwels as "Honde van die Here" (afgelei van die Latynse ''Domini canes'') verwys is, is in 1525 uit Reval verdryf en hul kerk aan die plaaslike Estniese Lutherse gemeente oorgedra. Nadat die voormalige klooster in 1531 deur 'n brand verwoes is, is Dominikaanse monnike van brandstigting beskuldig. Die puin van die ou kloosterbouvalle is eers in die 19de eeu en nog eens ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] opgeruim, terwyl die geboue gedeeltelik omgebou is. Die laer gedeelte van die Katharinakerk met die Gotiese wesportaal en grafplate aan sy buitekant het bewaar gebly, net soos die voormalige kloosterstoorhuis, die dormitorium, dele van die kruisgange, die kapittelsaal en een gebedskapel. == Susterstede == {{columns-list|4| * {{flagicon|Verenigde State}} [[Annapolis]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]].<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=https://www.tallinn.ee/en/foreign-relations/relations-other-cities |title=Relations with other cities |publisher=Tallinn |accessdate=5 Mei 2024}}</ref> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Beijing]], Volksrepubliek China.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Berlyn]], [[Duitsland]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}} [[Dartford]], [[Verenigde Koninkryk]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|België}} [[Gent]], [[België]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Hangzhou]], [[Volksrepubliek China]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Finland}} [[Helsinki]], [[Finland]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Kiel, Duitsland|Kiel]], [[Duitsland]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kijif]], [[Oekraïne]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Finland}} [[Kotka]], Finland.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Swede}} [[Malmö]], [[Swede]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Odesa]], Oekraïne.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Letland}} [[Riga]], [[Letland]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Schwerin]], Duitsland.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Noord-Masedonië}} [[Skopje]], [[Noord-Masedonië]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Georgië}} [[Tbilisi]], [[Georgië]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Finland}} [[Turku]], Finland.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Venesië]], [[Italië]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Litaue}} [[Vilnius]], [[Litaue]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Oostenryk}} [[Wene]], [[Oostenryk]].<ref name="Susterstede" /> }} Voormalige susterstede (ná die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]] beëindig): * {{vlagikoon|Rusland}} [[Moskou]], [[Rusland]].<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Rusland}} [[Sint Petersburg]], Rusland.<ref name="Susterstede" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{et}} [http://www.tallinn.ee/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{fr}} [http://whc.unesco.org/sites/822.htm Amptelike Unesco-bladsy] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} [https://www.britannica.com/place/Tallinn ''Tallinn''] by [[Encyclopædia Britannica]] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tallinn| ]] [[Kategorie:Nedersettings langs die Oossee]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Europa]] rsru5g20d0xxa8yftgyy5cenkpnxxo0 0 16544 2922289 2764309 2026-08-05T09:13:59Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Japanse kookkuns]] verwyder; [[:Kategorie:Japannese kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922289 wikitext text/x-wiki [[Beeld:MarketScene.jpg|duimnael|'n Stalletjie op 'n mark in [[Istanboel]] wat afval verkoop.]] '''Afval''' is die ingewande en interne organe van 'n geslagte dier. Die woord verwys nie na 'n spesifieke lys organe nie, maar sluit meeste interne organe buiten die spiere en bene in. Afhangende van die kulturele konteks mag afval as weggooibare dele beskou word, of as delikatesses waarvoor duur betaal word. Afval wat nie direk vir die gebruik deur mense of diere aangewend word nie, word dikwels geprosesseer om materiaal te verskaf wat vir dierevoer, bevrugter of selfs brandstof gebruik kan word. == Afval as voedsel == Vroeër was afval in Suid-Afrika 'n baie breër begrip: toe die meeste boere self hul vee geslag het was dit gebruiklik om die slagoorblyfsels vir geregte aan te wend, soos beestong, skaaptongetjies, bees- en skaapderms, [[harslag]] (gemaalde of in klein stukkies gesnyde [[longe]], [[hart]] en [[lewer]]; soms ook milt of niertjies), 'peertjies' ('n hoefdier se [[testikels]]), beessnoet, skaapharsings, die netvet, soetvleis (sweserik), beesstert en dies meer. Wanneer skaapafval met die kop berei word, kap 'n mens eers die kop oop en sit die harsings in die kleinpensie (''ritikulum'', ook harsingpensie, heuningkoekpens of ruitjiespens genoem) sodat jy dit met die kop, pens en pootjies in die afvalpot kan laat prut. Die onderkaak word afgesny en weggegooi (die tong kan 'n mens darem eet). Sommige mense beskou die [[oog|oë]] as 'n [[lekkerny]]. Party mense verkies hul afval met [[ui]]e, [[aartappel]]s en [[naeltjies]]. Party mense voeg [[borrie]], [[kerrie]], kortgekookte [[ui]]e, [[wonderpeper]]korrels, [[lourier]], [[suiker]] en [[tafelsout|sout]] by. Dit maak 'n pot kerrieafval. === Bereiding === Teneinde die pens sag te kry en die misgeur te laat verdwyn, kook 'n mens hom eers 'n halfuur in 'n aparte pot kookwater (hierdie proses word ''afwater'' genoem), waarna jy hom met die res van die afval laat prut. Skaapafval neem omtrent 3 tot 4 ure se prut om gaar te word; beesafval neem 10 tot 12 ure. Die vleis is dan murgsag en val van die bene af. As die vleis so sag is word die kop, pote en pens uit die pot gehaal, die vleis word in klein stukkies gesny (die [[kopvleis]] word afgesny en dit word ook in klein stukkies gesny), waarna die vleis terug in die pot gesit word. Dan word die speserye en uie by die afval gevoeg en word dit 'n halfuur gekook, terwyl dit goed geroer word om aanbrand te verhoed. Afval lyk na 'n dik, klewerige, ryk [[sop]]. Dit behoort goed lymerig te wees, aangesien die binnegoed van die onderste lit baie lymstof – kollageen – bevat. As die afval heeltemal afgekoel is, is dit so dik soos poeding. Beendere en veral die binnegoed van die kloutjies bevat behalwe lymstof immers ook jellie. Dit is baie belangrik dat die afval goed skoongeskraap is voordat dit gekook word. Die pootjies se harde naeldeel van die kloutjies moet afgehaal word, die kop en pootjies se hare moet met koeksoda of kalkwater afgeskraap word. Die pootjies moet tot by die eerste [[lit]] tussen die kloutjies ingesny word om die kliertjies te verwyder. Veral die pens kan die afval 'n alte wilde smaak gee indien dit nie goed skoongemaak is nie. Dit kan ook gebeur indien 'n goed-skoongemaakte pens meteens met die res van die afval aan die prut raak. Sommige mense hou van hierdie smaak. Deesdae word afval – verbruikersvriendelik – in die supermarkte en by slagters, skoon en wit afgelewer of verkoop. Dit word ook 'vaalafval' genoem. == Sult == Van die varkkop (hoofkaas) en van die varkpote of beespote word ook sult berei. Hierby word die vleis met lourier, naeltjies, sout en peper gekook, dan word dit gemaal (sonder die lourierblare) en by die dik, lymerige sous teruggesit. Dan stol dit in 'n bakkie in die yskas. Soms is die sult te dik; in dié geval word die sult weer opgewarm en word daar water bygevoeg. == Bronne == * [[Dine van Zyl]], ''Afval en Afvalligheidjies''. Saayman en Weber; Kaapstad, 1983 {{Normdata}} [[Kategorie:Afval (kos)]] [[Kategorie:Franse kookkuns]] [[Kategorie:Iranse kookkuns]] [[Kategorie:Japannese kookkuns]] 46ram09yiqaqnijm1mevedholih2u2a 0 16741 2921897 2837345 2026-08-04T13:55:03Z ~2026-43045-82 212184 alles 2921897 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Women's Memorial.jpg|duimnael|Die obelisk van die Nasionale Vrouemonument]] [[Lêer:Bloemfontein Women's Memorial Vil004.jpg|duimnael|Binne die Nasionale Vrouemonument]] wat gan aan by logan poegempoel se huis, Die '''Nasionale Vrouemonument''' in [[Bloemfontein]] is 'n monument ter herinnering aan die tragedie van ontbering wat vroue en kinders getref het tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Ongeveer 27 000 Boere vroue en -kinders het tydens die oorlog in Britse konsentrasiekampe gesterf. Die ontwerp van die monument is gedoen deur [[Frans Soff]] en die beeldhouwerk deur [[Anton van Wouw]]. [[Emily Hobhouse]] het die sentrale beeldegroep geskets. Hierdie beeldegroep verleen uiting aan die persoonlike belewenis van Emily Hobhouse op [[15 Mei]] [[1901]], verbonde aan 'n toneel van gebroke vroue en 'n sterwende kind in [[Springfontein]] se [[konsentrasiekamp]]. Die beeld is onthul op [[16 Desember]] [[1913]], tydens 'n geleentheid waar sowat 20&nbsp;000 mense vanoor die hele Suid-Afrika saamgetrek het om die verrigtinge te volg. == Ontstaan == [[Lêer:The National Womens Memorial, Bloemfontein in South Africa.jpg|duimnael|Foto van die Nasionale Vrouemonument tussen 1920 en 1930]] Die gedagte om 'n monument op te rig, is uitgespreek deur [[M.T. Steyn]], destydse president van die Vrystaatse Republiek, tydens mediese behandeling in [[Europa]] na afloop van die Tweede Vryheidsoorlog. Sy vrou, [[Tibbie Steyn]], het hierin gedeel, veral omdat sy 'n aantal familie en vriende wat in konsentrasiekampe aangehou is, aan die dood afgestaan het. Sy had ook 'n noue verbintenis met Emily Hobhouse. === Loodskomitee === Terug in Suid-Afrika het Steyn die gedagte verder gevoer. Sy loodskomitee het 'n praktiese alternatief bedink, naamlik om 'n skool of hospitaal op te rig. Steyn se standpunt was dat die hoë koste van bedryf van so 'n alternatief die monumentmotief moontlik sal stroop van die element van inspirasie wat eerstens tot die oprigting daarvan aanleiding moes gee. Verdere konsultasie met verskeie Afrikanerorganisasies lei tot die besluit om 'n monument op te rig ter herdenking aan vroue, moeders en kinders wat gedurende die oorlog gesterf het. === Befondsing === Nadat Steyn se loodswerk suksesvol verloop en deur sy komitee aanvaar is, het die koste met 'n teikenbedrag van £10&nbsp;000 prioriteit geniet. Die komitee het die openbare belangstelling geprikkel en kollektelyste ingestel. Versoeke tot bydraes is gerig aan kerke, kulturele en vroue-organisasies. Bydraes is ontvang van alle lae van die Afrikanerbevolking en Steyn het persoonlik ontvangs van elke bydrae erken. Na verloop van 4 jaar tot [[1911]] is die bedrag byeengebring en kon uitvoering aan die werk begin. === Teenstand === In [[1912]] is oprigting van die monument langdurig voorafgegaan deur uitgesproke bedenkinge onder oorwegend Engelssprekende lede van die Bloemfontein stadsraad, naamlik dat dit negatief sou reflekteer op Groot-Brittanje en by implikasie op plaaslike inwoners van die Vrystaatse hoofstad, wat die Britse oorlogpoging teen Suid-Afrika gesteun het. Nadat heftige debat oor hierdie gevoeligheid gevoer is, is toestemming uiteindelik tog verleen en kon oprigting voortgaan. Hierdie gebeure is gevolg deur tweespalt in Afrikanergeledere, vroeg in [[1913]], die jaar waarin die monument onthul sou word. Eerste minister [[Generaal Louis Botha|Louis Botha]] het 'n sentrale rol vervul in die poging om verskeie groepering na die oorlog in versoening te bring met Brittanje. Botha het ook reeds in [[1907]] in destydse [[Transvaal]] teenstand uitgespreek dat die saak ter oprigting van 'n Vrouemonument tydens politieke byeenkomste bevorder is. Hy was begaan oor die skadelike uitwerking wat gedenkwaardighede verbonde aan konsentrasiekampe op versoeningspolitiek sou hê. Hierdie verwikkelinge is merkwaardig met inagneming van die uitwerking wat dit gehad het op die oprigting, onthulling en status van die monument. Wat aanvanklik as 'n nasionale gebeurtenis bestempel is, is skielik gehul in omstredenheid op plaaslike vlak, maar met uitwerking op die nasionale front. Selfs Emily Hobhouse moes toetree met 'n pleidooi dat die strydbyl onder die 'Vrouwe-Monument' begrawe moes word. == Ligging == {{Liggingkaart |Suid-Afrika |etiket = Nasionale Vrouemonument |label_size = 100 |breedtegraad =-29.1416 |lengtegraad =26.2083 |marksize=9 |posisie=links |wydte =220 |dryf=regs |byskrif=Ligging van die Nasionale Vrouemonument }} Die monument is sowat 3 kilometer suid van sentrale Bloemfontein opgerig. Teen die agtergrond van omliggende heuwels smelt die konstruksie goed saam met 'n landelikheid wat onderliggend is tot die tuiste en bedrywighede van die destydse boere-samelewing. Die monument het oor die plat Vrystaatse omgewing en omliggende koppies gewaak. Uit 'n liriese oogpunt sou gesê kon word dat die monument 'n veelseggende boodskap aan sy omgewing uitstuur. Sedertdien het uitbreiding die omgewing van die monument verstedelik, maar is 'n oopte behou waarbinne die infrastruktuur van die terrein 'n landelikheid verteenwoordig. Die terrein word begrens deur Monumentweg en Curielaan. == Uitleg van die monument == [[Lêer:Bloemfontein Women's Memorial Vil005.jpg|duimnael|Die Beeldegroep]] 'n Sirkelvormige beskutting (skermmuur) omring die monument wat aan die voet van 'n gedenknaald, wat 35 meter hoog strek, aangebring is. === Beeldegroep === Die beeldegroep bestaan uit 'n vrou sonder kappie, met haar uitgeteerde sterwende kind op haar skoot. 'n Tweede vrou tuur na die verte, terwyl sy die Here aanroep om die tragedie te aanskou. Die inspirasie vir hierdie toneel is op aangrypende wyse deur Emily Hobhouse beskryf, deur te verwys na die toneel in Springfontein waar die moeder nie na haar sterwende kind kyk nie, maar 'n smart beleef wat verder was as alle trane. 'n Tweede boodskap spreek uit hierdie vrou se oë: haar kind is dood, maar sy sal nie geheel en al uitsterwe nie, haar volk sal nie uitgeroei word nie. Hobhouse ('n vrou van vele talente en bekwaamhede) het Van Wouw as beeldhouer nie hoog geag nie en kritiek uitgespreek op die eindproduk. Die beelde het volgens haar nie reg laat geskied aan die jammerlike toneel wat dit bedoel was om te verbeeld nie. Sy verwys na die kinderbeeld wat slaap, eerder as om dodelik siek te wees. <!-- == Onthulling == Toesprake (om uit te brei) Op Dingaansdag (om uit te brei) --> === Betekenis === Die Vrouemonument het groot aftrek geniet, maar is uiteindelik oorskadu deur die aanskoulike [[Voortrekkermonument]] wat as nasionale simbool 36 jaar later op 16 Desember [[1949]] te [[Pretoria]] onthul is. Die Voortrekkermonument is onthul in die jaar nadat die [[Nasionale Party]] in [[1948]] triomfantlik politieke beheer in Suid-Afrika verwerf het en het saamgeval met die eeufeesherdenking van die [[Groot Trek]]. Daarteenoor is die voorafgaande omstredenheid verbonde aan die oprigting en onthulling van die Vrouemonument deels rede vir die traagheid waarmee dit as nasionale monument erken word. == Gebruike by die monument == [[Lêer:Women's Memorial Detail.jpg|duimnael|Gedenkplaket by die Vrouemonument]] Die leerlinge van die C & N Meisieskool Oranje in Bloemfontein besoek jaarliks die monument om die nagedagtenis van president M.T. Steyn en historiese gebeure in herinnering te roep. Die besoek is per staptog vanaf die skool en strek oor 'n afstand van 10 kilometer. 'n Kranslegging by die graf van M. T .Steyn word gehou, en verskeie verrigtinge volg om die leerlinge bewus te maak van hul potensiaal om met deursettingsvermoë die tradisies van hul Afrikanervoorsate voort te sit as Christengelowiges en toekomstige leiers in die samelewing. == Grafte by die monument == * Pres [[M.T. Steyn]] [[1916]] * [[Emily Hobhouse]] [[1926]] * [[Generaal Christiaan de Wet]] [[1922]] * Eerwaarde [[Thomas François Burgers|J.D. Kestell]] [[1941]] * [[Tibbie Steyn]] [[1955]] == Latere verwikkeling == [[Lêer:"Die Bittereinde" Statue.JPG|duimnael|Die Bittereinder-standbeeld]] Die estetiese aard van die monument het met verloop van tyd verbreed. Aanvanklik is die manlike geslag uitgesluit, maar met die begrafnis van M.T. Steyn aan die voet van die suil, is 'n nuwe tydvak van herdenking ingelui en is selfs ten dele 'n oorlogsherdenking aan die monument gekoppel. Tibbie Steyn het haar bekommernis uitgespreek oor die moontlikheid dat die gebied rondom die monument as begraafplaas vir Afrikanerhelde sou dien, omdat so 'n neiging die aanvanklike fokus op leed en sterftes van vroue en kinders sou verwater. In weerwil van haar eie wense, is Tibbie Steyn in [[1955]] op aandrang van dr [[D.F. Malan]], destydse Eerste Minister tot [[1954]], in 'n graf langs haar man begrawe. Malan het sy aandrang gebaseer op die standpunt dat mev Steyn die laaste skakel was met die destydse Boererepublieke. Sedert die jare [[1960]] is verskeie aandenkings uit die Tweede Vryheidsoorlog op die terrein van die Vrouemonument aangebring. Dit het die indruk verder gevestig dat die monument 'n oorlogsherdenkingsterrein verteenwoordig. Kulturele instansies se bronne is aangewend om die omringende terrein in te rig met standbeelde wat burgers, wat opruk na die oorlog, krygsgevangenes en [[bittereinders]], uitbeeld. Uit die aard van die saak is hierdie toevoegsels komplementerend tot die wesensontstaan van 'n Vrouemonument, maar inderwaarheid bevestiging van die feit dat die fokus verskuif het. == Falliese simbool == Teenoor die beeldegroep met veelseggende simbole wat verwys na die lydsame vrou, sterwende kind en met spesifieke geskiedkundige ondertone, het moderne uitsprake ook onlangs in [[2006]] geneig om die monument tot falliese simbool te diskrediteer. * Volgens hierdie denkwyse is die estetiese aspek verbonde aan 'n historiese tragedie wat moet dien as inspirasie tot idealisme onder die nasate van 'n verslane boerevolk, ondergeskik gestel aan manlike chauvinisme wat aan die monument toegeskryf word. * Uiteindelik is enige denkrigting onder hierdie betrokke opskrif daaraan onderworpe dat 'n vrou in die persoon van Emily Hobhouse 'n prominente rol vervul het in die ontwerp van die monument. Hierdie feit slaan enige, veral simplistiese, stelling dat manlike oorlegpleging met beweerde ondergeskikstellende motiewe tot die ontstaan van die monument aanleiding gegee het, in die wind. == Ander instellings == [[Lêer:Anglo-Boereoorlogmuseum.JPG|duimnael|Die Anglo-Boereoorlogmuseum]] Die [[Anglo-Boereoorlogmuseum]] is permanent gevestig op dieselfde perseel. == Literatuur == * {{en}} Albert Grundlingh: ''The National Women's Monument. The Making and Mutation of Meaning in Afrikaner Memory of the South African War''. In: Gregor Cuthbertson, Albert M. Grundlingh u. Mary-Lynn Suttie (Hrsg.): ''Writing a Wider War. Rethinking Gender, Race, and Identity in the South African War, 1899–1902''. Ohio University Press, Athens, OH 2002, bl. 18–36. * {{en}} Sabine Marschall: ''Serving Male Agendas. Two National Women's Monuments in South Africa''. In: ''Women's Studies'' 33 (2004), bl. 1009–1033. == Bronne en eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Women's Memorial, Bloemfontein}} * [http://www.celat.ulaval.ca/histoire.memoire/histoire/cape1/grundlingh.htm Albert Grundlingh, UNISA: The Making and Mutation of Meaning In Afrikaner Memory of the South African War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024140214/http://www.celat.ulaval.ca/histoire.memoire/histoire/cape1/grundlingh.htm |date=24 Oktober 2008 }} * [http://decampcourant.arkpark.net/springfontein.htm decampcourant.arkpark.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006234133/http://decampcourant.arkpark.net/springfontein.htm |date= 6 Oktober 2006 }} [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Bloemfontein]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog]] {{Koördinate|-29.1416|26.2083|aansig=titel}} hi9jgsnfz79wx0d503zwr2zer5p2hfp 2921898 2921897 2026-08-04T13:55:56Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-43045-82|~2026-43045-82]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:UrsusMaritimus13|UrsusMaritimus13]] 2837345 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Women's Memorial.jpg|duimnael|Die obelisk van die Nasionale Vrouemonument]] [[Lêer:Bloemfontein Women's Memorial Vil004.jpg|duimnael|Binne die Nasionale Vrouemonument]] Die '''Nasionale Vrouemonument''' in [[Bloemfontein]] is 'n monument ter herinnering aan die tragedie van ontbering wat vroue en kinders getref het tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Ongeveer 27 000 Boere vroue en -kinders het tydens die oorlog in Britse konsentrasiekampe gesterf. Die ontwerp van die monument is gedoen deur [[Frans Soff]] en die beeldhouwerk deur [[Anton van Wouw]]. [[Emily Hobhouse]] het die sentrale beeldegroep geskets. Hierdie beeldegroep verleen uiting aan die persoonlike belewenis van Emily Hobhouse op [[15 Mei]] [[1901]], verbonde aan 'n toneel van gebroke vroue en 'n sterwende kind in [[Springfontein]] se [[konsentrasiekamp]]. Die beeld is onthul op [[16 Desember]] [[1913]], tydens 'n geleentheid waar sowat 20&nbsp;000 mense vanoor die hele Suid-Afrika saamgetrek het om die verrigtinge te volg. == Ontstaan == [[Lêer:The National Womens Memorial, Bloemfontein in South Africa.jpg|duimnael|Foto van die Nasionale Vrouemonument tussen 1920 en 1930]] Die gedagte om 'n monument op te rig, is uitgespreek deur [[M.T. Steyn]], destydse president van die Vrystaatse Republiek, tydens mediese behandeling in [[Europa]] na afloop van die Tweede Vryheidsoorlog. Sy vrou, [[Tibbie Steyn]], het hierin gedeel, veral omdat sy 'n aantal familie en vriende wat in konsentrasiekampe aangehou is, aan die dood afgestaan het. Sy had ook 'n noue verbintenis met Emily Hobhouse. === Loodskomitee === Terug in Suid-Afrika het Steyn die gedagte verder gevoer. Sy loodskomitee het 'n praktiese alternatief bedink, naamlik om 'n skool of hospitaal op te rig. Steyn se standpunt was dat die hoë koste van bedryf van so 'n alternatief die monumentmotief moontlik sal stroop van die element van inspirasie wat eerstens tot die oprigting daarvan aanleiding moes gee. Verdere konsultasie met verskeie Afrikanerorganisasies lei tot die besluit om 'n monument op te rig ter herdenking aan vroue, moeders en kinders wat gedurende die oorlog gesterf het. === Befondsing === Nadat Steyn se loodswerk suksesvol verloop en deur sy komitee aanvaar is, het die koste met 'n teikenbedrag van £10&nbsp;000 prioriteit geniet. Die komitee het die openbare belangstelling geprikkel en kollektelyste ingestel. Versoeke tot bydraes is gerig aan kerke, kulturele en vroue-organisasies. Bydraes is ontvang van alle lae van die Afrikanerbevolking en Steyn het persoonlik ontvangs van elke bydrae erken. Na verloop van 4 jaar tot [[1911]] is die bedrag byeengebring en kon uitvoering aan die werk begin. === Teenstand === In [[1912]] is oprigting van die monument langdurig voorafgegaan deur uitgesproke bedenkinge onder oorwegend Engelssprekende lede van die Bloemfontein stadsraad, naamlik dat dit negatief sou reflekteer op Groot-Brittanje en by implikasie op plaaslike inwoners van die Vrystaatse hoofstad, wat die Britse oorlogpoging teen Suid-Afrika gesteun het. Nadat heftige debat oor hierdie gevoeligheid gevoer is, is toestemming uiteindelik tog verleen en kon oprigting voortgaan. Hierdie gebeure is gevolg deur tweespalt in Afrikanergeledere, vroeg in [[1913]], die jaar waarin die monument onthul sou word. Eerste minister [[Generaal Louis Botha|Louis Botha]] het 'n sentrale rol vervul in die poging om verskeie groepering na die oorlog in versoening te bring met Brittanje. Botha het ook reeds in [[1907]] in destydse [[Transvaal]] teenstand uitgespreek dat die saak ter oprigting van 'n Vrouemonument tydens politieke byeenkomste bevorder is. Hy was begaan oor die skadelike uitwerking wat gedenkwaardighede verbonde aan konsentrasiekampe op versoeningspolitiek sou hê. Hierdie verwikkelinge is merkwaardig met inagneming van die uitwerking wat dit gehad het op die oprigting, onthulling en status van die monument. Wat aanvanklik as 'n nasionale gebeurtenis bestempel is, is skielik gehul in omstredenheid op plaaslike vlak, maar met uitwerking op die nasionale front. Selfs Emily Hobhouse moes toetree met 'n pleidooi dat die strydbyl onder die 'Vrouwe-Monument' begrawe moes word. == Ligging == {{Liggingkaart |Suid-Afrika |etiket = Nasionale Vrouemonument |label_size = 100 |breedtegraad =-29.1416 |lengtegraad =26.2083 |marksize=9 |posisie=links |wydte =220 |dryf=regs |byskrif=Ligging van die Nasionale Vrouemonument }} Die monument is sowat 3 kilometer suid van sentrale Bloemfontein opgerig. Teen die agtergrond van omliggende heuwels smelt die konstruksie goed saam met 'n landelikheid wat onderliggend is tot die tuiste en bedrywighede van die destydse boere-samelewing. Die monument het oor die plat Vrystaatse omgewing en omliggende koppies gewaak. Uit 'n liriese oogpunt sou gesê kon word dat die monument 'n veelseggende boodskap aan sy omgewing uitstuur. Sedertdien het uitbreiding die omgewing van die monument verstedelik, maar is 'n oopte behou waarbinne die infrastruktuur van die terrein 'n landelikheid verteenwoordig. Die terrein word begrens deur Monumentweg en Curielaan. == Uitleg van die monument == [[Lêer:Bloemfontein Women's Memorial Vil005.jpg|duimnael|Die Beeldegroep]] 'n Sirkelvormige beskutting (skermmuur) omring die monument wat aan die voet van 'n gedenknaald, wat 35 meter hoog strek, aangebring is. === Beeldegroep === Die beeldegroep bestaan uit 'n vrou sonder kappie, met haar uitgeteerde sterwende kind op haar skoot. 'n Tweede vrou tuur na die verte, terwyl sy die Here aanroep om die tragedie te aanskou. Die inspirasie vir hierdie toneel is op aangrypende wyse deur Emily Hobhouse beskryf, deur te verwys na die toneel in Springfontein waar die moeder nie na haar sterwende kind kyk nie, maar 'n smart beleef wat verder was as alle trane. 'n Tweede boodskap spreek uit hierdie vrou se oë: haar kind is dood, maar sy sal nie geheel en al uitsterwe nie, haar volk sal nie uitgeroei word nie. Hobhouse ('n vrou van vele talente en bekwaamhede) het Van Wouw as beeldhouer nie hoog geag nie en kritiek uitgespreek op die eindproduk. Die beelde het volgens haar nie reg laat geskied aan die jammerlike toneel wat dit bedoel was om te verbeeld nie. Sy verwys na die kinderbeeld wat slaap, eerder as om dodelik siek te wees. <!-- == Onthulling == Toesprake (om uit te brei) Op Dingaansdag (om uit te brei) --> === Betekenis === Die Vrouemonument het groot aftrek geniet, maar is uiteindelik oorskadu deur die aanskoulike [[Voortrekkermonument]] wat as nasionale simbool 36 jaar later op 16 Desember [[1949]] te [[Pretoria]] onthul is. Die Voortrekkermonument is onthul in die jaar nadat die [[Nasionale Party]] in [[1948]] triomfantlik politieke beheer in Suid-Afrika verwerf het en het saamgeval met die eeufeesherdenking van die [[Groot Trek]]. Daarteenoor is die voorafgaande omstredenheid verbonde aan die oprigting en onthulling van die Vrouemonument deels rede vir die traagheid waarmee dit as nasionale monument erken word. == Gebruike by die monument == [[Lêer:Women's Memorial Detail.jpg|duimnael|Gedenkplaket by die Vrouemonument]] Die leerlinge van die C & N Meisieskool Oranje in Bloemfontein besoek jaarliks die monument om die nagedagtenis van president M.T. Steyn en historiese gebeure in herinnering te roep. Die besoek is per staptog vanaf die skool en strek oor 'n afstand van 10 kilometer. 'n Kranslegging by die graf van M. T .Steyn word gehou, en verskeie verrigtinge volg om die leerlinge bewus te maak van hul potensiaal om met deursettingsvermoë die tradisies van hul Afrikanervoorsate voort te sit as Christengelowiges en toekomstige leiers in die samelewing. == Grafte by die monument == * Pres [[M.T. Steyn]] [[1916]] * [[Emily Hobhouse]] [[1926]] * [[Generaal Christiaan de Wet]] [[1922]] * Eerwaarde [[Thomas François Burgers|J.D. Kestell]] [[1941]] * [[Tibbie Steyn]] [[1955]] == Latere verwikkeling == [[Lêer:"Die Bittereinde" Statue.JPG|duimnael|Die Bittereinder-standbeeld]] Die estetiese aard van die monument het met verloop van tyd verbreed. Aanvanklik is die manlike geslag uitgesluit, maar met die begrafnis van M.T. Steyn aan die voet van die suil, is 'n nuwe tydvak van herdenking ingelui en is selfs ten dele 'n oorlogsherdenking aan die monument gekoppel. Tibbie Steyn het haar bekommernis uitgespreek oor die moontlikheid dat die gebied rondom die monument as begraafplaas vir Afrikanerhelde sou dien, omdat so 'n neiging die aanvanklike fokus op leed en sterftes van vroue en kinders sou verwater. In weerwil van haar eie wense, is Tibbie Steyn in [[1955]] op aandrang van dr [[D.F. Malan]], destydse Eerste Minister tot [[1954]], in 'n graf langs haar man begrawe. Malan het sy aandrang gebaseer op die standpunt dat mev Steyn die laaste skakel was met die destydse Boererepublieke. Sedert die jare [[1960]] is verskeie aandenkings uit die Tweede Vryheidsoorlog op die terrein van die Vrouemonument aangebring. Dit het die indruk verder gevestig dat die monument 'n oorlogsherdenkingsterrein verteenwoordig. Kulturele instansies se bronne is aangewend om die omringende terrein in te rig met standbeelde wat burgers, wat opruk na die oorlog, krygsgevangenes en [[bittereinders]], uitbeeld. Uit die aard van die saak is hierdie toevoegsels komplementerend tot die wesensontstaan van 'n Vrouemonument, maar inderwaarheid bevestiging van die feit dat die fokus verskuif het. == Falliese simbool == Teenoor die beeldegroep met veelseggende simbole wat verwys na die lydsame vrou, sterwende kind en met spesifieke geskiedkundige ondertone, het moderne uitsprake ook onlangs in [[2006]] geneig om die monument tot falliese simbool te diskrediteer. * Volgens hierdie denkwyse is die estetiese aspek verbonde aan 'n historiese tragedie wat moet dien as inspirasie tot idealisme onder die nasate van 'n verslane boerevolk, ondergeskik gestel aan manlike chauvinisme wat aan die monument toegeskryf word. * Uiteindelik is enige denkrigting onder hierdie betrokke opskrif daaraan onderworpe dat 'n vrou in die persoon van Emily Hobhouse 'n prominente rol vervul het in die ontwerp van die monument. Hierdie feit slaan enige, veral simplistiese, stelling dat manlike oorlegpleging met beweerde ondergeskikstellende motiewe tot die ontstaan van die monument aanleiding gegee het, in die wind. == Ander instellings == [[Lêer:Anglo-Boereoorlogmuseum.JPG|duimnael|Die Anglo-Boereoorlogmuseum]] Die [[Anglo-Boereoorlogmuseum]] is permanent gevestig op dieselfde perseel. == Literatuur == * {{en}} Albert Grundlingh: ''The National Women's Monument. The Making and Mutation of Meaning in Afrikaner Memory of the South African War''. In: Gregor Cuthbertson, Albert M. Grundlingh u. Mary-Lynn Suttie (Hrsg.): ''Writing a Wider War. Rethinking Gender, Race, and Identity in the South African War, 1899–1902''. Ohio University Press, Athens, OH 2002, bl. 18–36. * {{en}} Sabine Marschall: ''Serving Male Agendas. Two National Women's Monuments in South Africa''. In: ''Women's Studies'' 33 (2004), bl. 1009–1033. == Bronne en eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Women's Memorial, Bloemfontein}} * [http://www.celat.ulaval.ca/histoire.memoire/histoire/cape1/grundlingh.htm Albert Grundlingh, UNISA: The Making and Mutation of Meaning In Afrikaner Memory of the South African War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024140214/http://www.celat.ulaval.ca/histoire.memoire/histoire/cape1/grundlingh.htm |date=24 Oktober 2008 }} * [http://decampcourant.arkpark.net/springfontein.htm decampcourant.arkpark.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006234133/http://decampcourant.arkpark.net/springfontein.htm |date= 6 Oktober 2006 }} [[Kategorie:Erfenishulpbronne in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Bloemfontein]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog]] {{Koördinate|-29.1416|26.2083|aansig=titel}} kklbrt2oos433vdkv3sl6llnf2qi78q 0 17181 2922199 2774600 2026-08-04T20:45:19Z SpesBona 2720 [[:Kategorie:Nedersettings in Portugal]] verwyder; [[:Kategorie:Lissabon]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922199 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Lissabon'''<br /><small>''Lisboa''</small><br /> [[Lêer:Lisbon Montage 2020.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:LocalLisboa.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Crest of Lisboa.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Lisboa.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Portugal}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gewes (''Região'')''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Lissabon |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|38|43|N|09|08|W}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | ~1200 v.C. |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 100,05 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 0–227 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2011) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 545&nbsp;245 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 6&nbsp;458/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;821&nbsp;876 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] ±0 (WET) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Somertyd''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (WEST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Fernando Medina (PS) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.cm-lisboa.pt/ ''cm-lisboa.pt''] |- style="border-top:1px solid #999;" |} '''Lissabon''' ([[Portugees]]: ''Lisboa'', [liʒˈβoɐ], {{Audio|Pt-pt Lisboa FF.ogg|luister}}) is die [[hoofstad]] van [[Portugal]] en die gelyknamige distrik en administratiewe gewes. Die stad is aan die monding van die rivier [[Taag]] in die [[Atlantiese Oseaan]] in die uiterste suidweste van [[Europa]] en aan die weskus van die [[Iberiese Skiereiland]] geleë. [[Lêer:Merging into the mist, ponte Vasco da Gama.jpg|duimnael|links|Die misomhulde Vasco da Gama-brug oor die [[Taag]]]] [[Lêer:Lisbon (37019744435).jpg|duimnael|links|Uitsig oor die stadsdeel Belém, met die Italiaanse argitek [[Vittorio Gregotti]] se ''Centro Cultural de Belém'' aan die linker- en die jaghawe an die regterkant]] As die grootste stad van Portugal met sy belangrikste seehawe, die setel van die Portugese regering en talle nasionale owerhede, ses universiteite en die Portugese Akademie vir Wetenskap is Lissabon die politieke, ekonomiese en kulturele sentrum van die land. Lissabon is ook die setel van 'n aantal instellings van die [[Europese Unie]], waaronder die Europese Kontrolekantoor vir Dwelmmiddels en Dwelmverslaafdheid en die Europese Agentskap vir Veiligheid op See. Die stad huisves daarnaas ook die hoofkantoor van die Gemeenskap van Portugeessprekende Lande (CPLP). Lissabon het in 205 v.C. onder [[Romeinse Ryk|Romeinse heerskappy]] gekom. [[Julius Caesar|Gaius Iulius Caesar]] het die status van Romeinse ''municipium'' en die Latynse naam ''Felicitas Iulia'' aan die destydse nedersetting Olisipo toegeken. Die stad het vanaf die 5de eeu n.C. onder die gesag van verskillende [[Germane|Germaanse]] stamme gestaan en is in die 8ste eeu deur More verower. Sedert die Christelike herowering in 1147 deur kruisvaarders onder die bevel van Afonso Henriques het Lissabon tot die politieke, ekonomiese en kulturele sentrum van Portugal ontwikkel. In teenstelling met die meeste ander hoofstede het Lissabon sy status as hoofstad en regeringsetel nie aan enige statuut of ander geskrewe ooreenkoms te danke nie, maar fungeer danksy 'n grondwetlike konvensie as die [[de facto]]-hoofstad van Portugal. == Museums in Lissabon == Die Museum Calouste Gulbenkian het skilderye van [[Domenico Ghirlandaio]], [[Peter Paul Rubens]], [[Rembrandt van Rijn]], [[Frans Hals]], [[Auguste Renoir]], [[Antoon van Dyck]], [[Jean-Baptiste Camille Corot]], [[Edgar Degas]], [[Édouard Manet]], [[Claude Monet]] en [[J.M.W. Turner]]. Die ''Museu Nacional de Arte Antiga'', die belangrikste kunstmuseum van Portugal het skilderye van [[Jheronimus Bosch]] en [[Albrecht Dürer]]. == Sport == Die [[Portugese nasionale rugbyspan]] speel die meeste van sy tuiswedstryde op die [[Estádio Universitário de Lisboa]] by die [[Universiteit van Lissabon]] se kampus. In die stad is ook die [[Portugese Rugbyfederasie]] se hoofkantoor geleë. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Lisbon}} * {{en}} {{Wikivoyage|Lisbon|Lissabon}} * {{pt}} [http://www.cm-lisboa.pt/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Lisbon|title=Lisbon|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Maart 2019}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Lissabon| ]] asqh8tj6s1a97ckfqwschehbu2hd30n 0 17415 2921959 2828103 2026-08-04T17:26:04Z JMK 649 ~kat 2921959 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KerkpleinPretoria.png|250px|duimnael| 1: Standbeeld van Paul Kruger<br /> 2: Ou ZAR Raadsaal<br /> 3: Ou Capitol-teater<br /> 4: Ou Nederlandse Bank<br /> 5: Regskamers<br /> 6: Café Riche<br /> 7: Paleis van Justisie<br /> 8: Ou Reserwebank en Ou Mutual-gebou<br /> 9: Ons Eerste Volksbank<br /> 10: Eerste Nasionale Bank<br /> 11: Tudorgebou<br /> 12: Standard Bank<br /> A: Bank van Afrika<br /> B: Ou Muntgebou<br /> C: Hoofposkantoor]] '''Kerkplein''' is die historiese sentrum van [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] by die kruising van [[Kerkstraat, Pretoria|Kerkstraat]] en [[Paul Krugerstraat]]. Kerkplein is in [[1855]] opgerig toe die President van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], [[Marthinus Wessel Pretorius]], die stadsbeplanners, die broers Devereaux, aangesê het om 'n plein vir mark- en kerkgangdoeleindes te ontwerp. Die plein is aanvanklik ook as 'n sportveld gebruik en die verspringer Izak Prinsloo het in [[1883]] die eerste wêreldrekord deur 'n Suid-Afrikaner hier opgestel<ref name ="sahistory">[http://www.sahistory.org.za/ SA History On-line], [http://www.sahistory.org.za/pages/town&c/villages/gauteng/pretoria/church-square.htm Church Square] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060924120045/http://www.sahistory.org.za/pages/town%26c/villages/gauteng/pretoria/church-square.htm |date=24 September 2006 }}, besoek op 25 Desember 2006</ref> Die eerste kerk op die plein is in [[1857]] voltooi. Nadat die kerk in [[1882]] afgebrand het is 'n tweede [[Gereformeerde Kerk]] in [[1884]]-[[1885|85]] gebou. Dit is weer in [[1904]]-05 gesloop nadat die kerk die plein in [[1899]] aan die ZAR regering verkoop het wat dit weer [[1905]] aan die stadsraad oorhandig het.<ref name ="sahistory" /> == Standbeeld van Paul Kruger == Een van die vernaamste kenmerke van die plein is 'n [[Krugerstandbeeld|standbeeld]] van die Boere-leier en president van die Zuid-Afrikaansche Republiek [[Paul Kruger]] in die middel van die plein. Standbeelde van onbekende Boere-burgersoldate omring Kruger se standbeeld op 'n laere vlak van die voetstuk. Die standbeeld is in [[1896]] in opdrag van [[Sammy Marks]] deur [[Anton van Wouw]] geskep. Van Wouw se standbeeld van Paul Kruger het eers voor Prinsepark en later voor die [[Pretoriastasie]] gestaan. Dit is in [[1954]] na Kerkplein geskuif en op [[10 Oktober]] 1954 deur Suid-Afrika se Eerste Minsiter [[Daniel Francois Malan|D.F. Malan]] onthul.<ref name ="sahistory" /> == Historiese geboue == Verskeie historiese en argitektonies belangrike geboue omring die plein: die [[Paleis van Justisie, Pretoria|Paleis van Justisie]], die [[Ou Capitol-teater]], die Tudor Kamers, die [[Ou Raadsaal, Pretoria|Ou Raadsaal]], die [[Reserwebank, Kerkplein|Reserwebank]], Ou Mutual-gebou, [[Ons Eerste Volksbank]], [[Barclays Bank, Kerkplein|Barclays Bank]], [[Standard Bank, Kerkplein|Standard Bank]], [[Law Chambers]]gebou, die [[Kirknessgebou]], die [[Ou Nederlandsche Bank]], [[Café Riche, Pretoria|Café Riche]] en die [[Hoofposkantoor]] wat deur [[John Cleland]] ontwerp is. == Geskiedenis == Belangrike historiese gebeure wat op Kerkplein plaasgevind het sluit in die eerste hys van die [[Vierkleur]], die lees van die proklamasie waarvolgens die ZAR deur [[Verenigde Koninkryk|Brittanje]] geannekseer is deur [[Theophilus Shepstone]] in [[1877]], Paul Kruger se voorstelling aan die ZAR burgers na sy verkiesing as President, die viering van [[Koningin Victoria]] se diamantjubileum in 1897, die hys van die [[Union Jack]] na die besetting van Pretoria deur Britse troepe in [[1900]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]], die proklamasie van die [[Unie van Suid-Afrika]] en die inhuldiging van die eerste Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika. Die getoringde Paleis van Justisie is waar moontlik die bekendste politiese verhoor in Suid-Afrika se geskiedenis, die [[Rivoniaverhoor]], plaasgevind het. Tydens die verhoor is [[Nelson Mandela]] en 'n aantal ander ANC terroriste aangekla van hoogverraad en vervolgens skuldig bevind en tronkstraf opgelê. Ironies genoeg sou, in [[2003]] in Suid-Afrika se eerste [[hoogverraad]]verhoor na die einde van [[Apartheid]], 22 lede van die [[Boeremag]] verhoor en skuldig bevind word aan dieselfde tipe aanklagte as Mandela en sy kamerade.<ref>[http://scotlandonsunday.scotsman.com/ Scotland on Sunday] {{Webarchive|url=https://swap.stanford.edu/20101121214354/http://scotlandonsunday.scotsman.com/ |date=21 November 2010 }} [http://scotlandonsunday.scotsman.com/international.cfm?id=562842003 Trial of 22 for terror plot raises spectre of white supremacists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050825092402/http://scotlandonsunday.scotsman.com/international.cfm?id=562842003 |date=25 Augustus 2005 }}</ref> == Fotogalery == <center><gallery mode="packed" heights="170px"> Beeld:Kerkplein, Pretoria, 1870.jpg|Kerkplein tydens 'n Nagmaalsviering in 1870 nadat die eerste kerk herbou is. Lêer:Church Square.JPG|Lugbeeld van Kerkplein Lêer:SAChurchSquare.jpg|Kerkplein in die middestad van Pretoria Lêer:Kerkplein met ou kerk Pretoria.jpg|Kerkplein kort voor die ou [[NG gemeente Pretoria|Ned. Herv. of Geref. kerk]] gesloop is Lêer:Palace of Justice - Pretoria.jpg|[[Paleis van Justisie, Pretoria|Paleis van Justisie]] Lêer:Chuch Square, PTA.jpg|[[Krugerstandbeeld]] </gallery></center> ==Kyk ook== * [[Arend van der Veen]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Church Square, Pretoria}} * [http://maps.google.com/maps?ll=-25.746546,28.188171&spn=0.007410,0.010040&t=k&hl=en Google Map] * [http://www.churchsquare.org.za/ Church Square] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830141709/http://www.churchsquare.org.za/ |date=30 Augustus 2008 }} {{Koördinate|25|44|47|S|28|11|17|O|aansig=titel}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] 9pw87fa1uoiuqf7soxehlcyhe66kp3w 0 19865 2921930 2816215 2026-08-04T15:01:15Z JMK 649 +kat 2921930 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Charles Robberts Swart | beeld = CR Swart.jpg | beeldonderskrif = | orde = 1ste [[Staatspresident van Suid-Afrika]] | termynaanvang = [[31 Mei]] [[1961]] | termyneinde = [[1 Junie]] [[1967]] | voorganger = [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]]<br /><small>as monarg van Suid-Afrika</small> | eersteminister = [[Hendrik Verwoerd]]<br />[[John Vorster]] | opvolger = [[Tom Naudé]] | geboortedatum = [[5 Desember]] [[1894]]<ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/charles-robberts-blackie-swart-first-state-president-south-africa-born Charles Robberts (Blackie) Swart, first state president of South Africa, is born, This day in history, South African History Online]</ref> | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Winburg]], [[Oranje-Vrystaat]] | sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1894|12|5|1982|7|16}} | sterfteplek = [[Bloemfontein]], [[Oranje-Vrystaat (provinsie)|Oranje-Vrystaat-provinsie]], [[Suid-Afrika]]<ref>{{en}} [http://news.google.com/newspapers?id=qpEsAAAAIBAJ&sjid=VPsDAAAAIBAJ&pg=3182,392295&dq=charles+robberts+swart&hl=en Obituary: Charles Swart, ex-South African leader, Lakeland Ledger – 17 Jul 1982]</ref><ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/former-state-president-cr-swart-dies Former State President C.R. Swart dies, This day in history, South African History Online]</ref> | party = [[Nasionale Party]] | orde2 = 9de [[Goewerneur-generaal van Suid-Afrika]] | termynaanvang2 = [[11 Desember]] [[1959]] | termyneinde2 = [[30 April]] [[1961]] | monarg2 = [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Elizabeth II]] | eersteminister2 = [[Hendrik Verwoerd]] | voorganger2 = [[Lucas Cornelius Steyn]] (wnd.) | opvolger2 = [[Lucas Cornelius Steyn]] (wnd.) | orde3 = 3de Leier van die Volksraad | termynaanvang3 = 1955 | termyneinde3 = 1959 | monarg3 = | eersteminister3 = | voorganger3 = [[Nicolaas Havenga|Klasie Havenga]] | opvolger3 = [[Paul Sauer]] | eggenoot = [[Cornelia Swart|Cornelia de Klerk]] | kinders = 3 | alma_mater = [[Universiteit van die Vrystaat]]<br />Columbia Universiteit | religie = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] | handtekening = CR Swart, handtekening, 1921.jpg | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Charles Robberts Swart''' ([[Winburg]], [[5 Desember]] [[1894]] – [[16 Julie]] [[1982]]<ref name="SAH">{{en}} [http://www.sahistory.org.za/ SA History] ''[http://www.sahistory.org.za/pages/people/swart-cr.htm Charles Robberts (Blackie) Swart 1894–1982] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719191417/http://www.sahistory.org.za/pages/people/swart-cr.htm |date=19 Julie 2006 }}'', besoek op 31 Maart 2007</ref>) was die laaste goewerneur-generaal van die [[Unie van Suid-Afrika]] van [[1960]] tot [[1961]], en die eerste [[Staatspresident van Suid-Afrika|staatspresident]] van die [[Republiek van Suid-Afrika]], van 1961 tot [[1967]]. == Kinderjare == C.R. Swart is gebore op die plaas Morgenzon in die distrik [[Winburg]] in die [[Oranje-Vrystaat|Republiek van die Oranje-Vrystaat]]. Hy was die seun van Hermanus Bernardus Swart en Aletta Catharina Swart (née Robberts). Gedurende die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902) is Swart se vader gevange geneem en is die jong seun saam met sy moeder en die ander kinders op die plaas in die konsentrasiekamp by Winburg aangehou tot die einde van die oorlog.<ref name="SAH" /> Swart was 'n skrander kind en het op dertienjarige ouderdom in Winburg gematrikuleer. Toe hy vyftien was, is hy as magistraatsklerk op Winburg aangestel, nadat hy as te jonk vir toelating tot 'n universiteit gereken is. == Studie en loopbaan in die onderwys en regte == [[Beeld:Die 19 Gesuiwerde Nasionaliste van 1934.jpg|duimnael|links|300px|Die 19 "Gesuiwerde" [[Nasionale Party|Nasionaliste]] wat in 1934 in die party gebly en nie met die [[Suid-Afrikaanse Party]] saamgesmelt het om die [[Verenigde Party]] te vorm nie. Agter van links na regs: [[Stephanus Petrus le Roux|S.P. le Roux]], R.A.T. van der Merwe, [[F.C. Erasmus]], P.J.H. Luttig, J.J. Haywood. Tweede ry van agter: L.J. Vosloo, dr. [[N.J. van der Merwe]], ds. [[D.F. Malan]], adv. [[J.H.H. de Waal]], A.L. Badenhorst. Derde ry: [[Paul Sauer|P.O. Sauer]], dr. [[Karl Bremer]], adv. [[J.G. Strijdom]], ds. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]]. Voorste ry: J.F. van G. Bekker, adv. '''C.R. Swart''', [[Bruckner de Villiers|W.B. de Villiers]], C.H. Geldenhuys, G.P. Steyn.]] In [[1910]] het hy aan die Grey-universiteitskollege (later die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]]) ingeskryf waar hy in [[1912]] 'n [[Baccalaureus artium|B.A.-graad]] behaal het. Ná sy aanvanklike studie het hy van [[1914]] tot [[1915]] onderwys gegee op [[Ficksburg]]. Tydens die [[Maritz-rebellie|1914-rebellie]] is hy in hegtenis geneem en het hy twee keer voor die militêre raad verskyn op 'n aanklag van spioenasie en dat hy van plan was om aan te sluit by die rebelle. Hy is later vrygelaat en toegelaat om aan te hou onderwys gee, maar is onder huisarres geplaas.<ref name="SAH" /> Van 1915 tot [[1918]] het Swart sy studie in die regte voortgesit en in 1918 'n LL.B. behaal terwyl hy ook as sekretaris van die eksamenraad van die Oranje-Vrystaat opgetree het. In 1918 het hy 'n regsassistent vir die [[Bloemfontein]]se munisipaliteit geword. Van [[1919]] tot [[1948]] het hy as advokaat in die Hooggeregshof in Bloemfontein gewerk terwyl hy 'n deeltydse dosent in die regte aan die Grey-universiteitskollege en in landboureg aan die Glen-landboukollege (1918–1921) buite die stad was.<ref name="SAH" /> Van [[1921]] tot [[1922]] het hy aan die Columbia-universiteit in die [[VSA]] vir 'n diploma in joernalistiek studeer. Tydens sy verblyf in die VSA het hy 'n boheemse lewe gelei en onder meer op parkbankies geslaap, op straathoeke gesing om geld te verdien en selfs in 'n rolprent opgetree. In 1921 het hy [[Die Burger]] by die Wêreldontwapeningskongres in Washington verteenwoordig waarna hy 'n studietoer van die VSA, die [[Verenigde Koninkryk]], [[Nederland]] en [[België]] onderneem het.<ref name="SAH" /> == Politieke loopbaan == [[Lêer:Suid-Afrikaanse kabinet 1958.jpg|duimnael|links|300px|Die Suid-Afrikaanse kabinet in 1958. Voor: dr. [[Eben Dönges]], [[Paul Sauer]], dr. [[Hendrik Verwoerd]], dr. [[E.G. Jansen]], adv. [[C.R. Swart]], adv. [[Eric Louw]]. Agter: J.J. Serfontein, M.D.C. de Wet, dr. [[Albertus van Rhyn|A.J.R. van Rhijn]], sen. [[Jan de Klerk]], [[Ben Schoeman]], [[P.K. le Roux]], adv. F.C. Erasmus en [[Tom Naudé]].]] As 'n stoere republikein was hy lid van die [[Nasionale Party]] (NP) sedert die stigting daarvan in 1914. In 1919 het hy hoofsekretaris van die party in die Vrystaat geword en in 1920 staan hy vir die party in Bloemfontein-Wes in die provinsiale verkiesing. In [[1923]] wen hy die kiesafdeling [[Ladybrand (kiesafdeling)|Ladybrand]] vir die Nasionale Party en verteenwoordig dié setel vir die volgende vyftien jaar. In die [[Volksraad van die Unie van Suid-Afrika|Unie-Volksraad]] word hy hoofsweep van die Nasionale Party. Hy verloor sy setel in die [[1938]]-verkiesing. Ná die samesmelting van die NP onder [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] met die [[Suid-Afrikaanse Party]] (SAP) onder [[Jan Christian Smuts|Jan Smuts]], sluit hy in Desember [[1934]] by die Gesuiwerde Nasionale Party (GNP) van dr. D.F. Malan aan. In 1935 word hy tot die Federale Raad van die GNP verkies en tot hoofsweep van die Vrystaat. Swart was, soos die meeste van sy partygenote, lid van die Afrikaner-Broederbond (AB). Swart het ook lid van die [[Ossewabrandwag]] (OB) geword kort ná die stigting daarvan in Februarie [[1939]]. Swart bedank egter later weens die OB se reaksionêre beleid en antiparlementarisme. Swart was betrokke by die samesprekings met Hertzog na dié se breuk met Smuts in 1939 oor die neutraliteitsvraagstuk tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Die samesprekinge het gelei tot die vorming van die Herenigde Nasionale Party, wat later as die Nasionale Party sou bekendstaan. Hy is as minister van justisie aangestel toe die NP in 1948 aan bewind kom en was in dié rol verantwoordelik vir wetgewing wat die magte van die Suid-Afrikaanse Polisie versterk het om anti-[[apartheid]]saktiwiteite te onderdruk. Swart is in 1960 as goewerneur-generaal aangestel. Soos sy voorganger, dr. [[E.G. Jansen]], het hy geweier om die eed van trou aan [[Koningin Elizabeth II]] af te lê of die seremoniële uniform van die amp te dra. In 'n referendum later daardie jaar onder die wit minderheidkiesers is 'n regeringsvoorstel aanvaar om 'n republiek te stig. In 1961, ná die ondertekening van die nuwe republikeinse Grondwet wat deur die parlement aanvaar is, het hy die Britse koningin gevra om hom van sy pos te onthef en het die parlement hom tot staatspresident verkies, die nuwe pos wat die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] monarg en die goewerneur-generaal as seremoniële staatshoof vervang het. Hoewel hy tot 'n sewe-jaar-termyn verkies is, het Swart slegs ses jaar gedien toe hy in 1967 aftree. Hy is in 1982 oorlede. Swart was algemeen bekend as "Blackie", van die [[Engels]]e woord vir swart. == Verwysings == {{CommonsKategorie|C.R. Swart}} {{Verwysings}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Goewerneur-generaal van Suid-Afrika]]|voor=[[Lucas Cornelius Steyn]] (wnd.)|na=[[Lucas Cornelius Steyn]] (wnd.)|jare=1959–1961}} {{opvolgboks|titel=[[Staatspresident van Suid-Afrika]]|voor=''Nuwe amp''|na=[[Tom Naudé]] (wnd.)|jare=1961–1967}} {{eindboks}} {{Goewerneurs-Generaal van Suid-Afrika}} {{Presidente van Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Swart, Charles Robberts}} [[Kategorie:Charles Robberts Swart]] [[Kategorie:Goewerneurs-generaal van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Staatspresidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van justisie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van onderwys]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1894]] [[Kategorie:Sterftes in 1982]] [[Kategorie:Politici van die Nasionale Party]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Vrystaat]] 82revwl7b7nk0mda56uvu1ohwrm6czl 0 20363 2922294 2515688 2026-08-05T09:23:57Z HistorianSemiAmateur 198369 2922294 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skool |naam = Gill-kollege |inheemse naam = |logo = Gill-kollege embleem.jpg |onderskrif = |leuse = Sursum prorsusque |gestig = 1869 |gesluit = |tipe = Staatskool |onderigmedium = Afrikaans en Engels |hoof = Hein van Heerden |adjunkhoof = |stigter = |personeel = 17 |leerlinge = 302 (2013) |grade = 8-12 |adres = |stad = [[Somerset-Oos]] |provinsie = [[Oos-Kaap]] |land = [[Suid-Afrika]] |kleure = |koshuise = Ja |jaarboek = |koerant = |webblad = [http://gillcollege.webs.com/ http://gillcollege.webs.com/] }} [[Lêer:William Gill.jpg|duimnael|links|180px|Dr. [[William Gill]] se ruim erflating het die stigting van Gill-kollege moontlik gemaak. Hy was van 1829 tot sy dood in 1863 distrikgeneesheer van [[Somerset-Oos]].]] [[Lêer:Somerset-Oos Gill-kollege nuwe blok.jpg|duimnael|links|250px|Dié gebou op die Gill-kampus is in 1918 ingewy.]] [[Lêer:Somerset-Oos Gill-kollege eerste gebou.jpg|regs|duimnael|270px|Gill-kollege het in 1869 in dié gebou begin. Die argitek was [[James Bisset]], wat ook onder meer verantwoordelik was vir die [[NG gemeente Graaff-Reinet|NG kerke Graaff-Reinet]] en [[NG gemeente Beaufort-Wes|Beaufort-Wes]].]] [[Lêer:Somerset-Oos Gill-kollege koshuis.jpg|duimnael|links|250px|Gill-kollege se seunskoshuis, voltooi in 1892.]] [[Beeld:Gill College-koshuis.JPG|duimnael|regs|270px|'n Poskaart van omstreeks 1920 met 'n foto van die skool se koshuis.]] [[Lêer:Gill-kollege 1935.jpg|duimnael|regs|300px|Gill-kollege soos die skool daar uitgesien het in 1935 nadat die "nuwe blok" (links op die foto) voltooi is.]] [[Beeld:Somerset-Oos Gill-kollege hoeksteen.jpg|duimnael|regs|220px|Die hoeksteen van die "nuwe" gebou.]] '''Gill-kollege''' is 'n dubbelmedium-, koëd<!-- beide seuns en dogters -->-staatshoërskool op die [[Oos-Kaap]]se dorp [[Somerset-Oos]]. Dié roemryke onderwysinstelling is in 1869 gestig as ’n hoërskool en universiteitsopleidingsentrum vir seuns en jong mans danksy ’n £23&nbsp;000-erflating van dr. [[William Gill]] (1792-1863), ’n geneesheer en wolboer wat skatryk geword het deur middel van sy [[merino]]plaas naby [[Kookhuis]]. == Agtergrond == Gill het die Somerset Reading Society in [[1832]] gestig as voorloper van die latere dorpsbiblioteek. Hy het geld nagelaat vir die stigting en onderhoud van 'n inrigting van hoër onderwys in die [[Oos-Kaap]]. Die oorspronklike gedagte was dit die Oostelike Provinsie ([[Oos-Kaap]]) se universiteit moes word, maar weens strawwe mededinging van die [[St. Andrew-kollege]] (waaruit die [[Rhodes-universiteit|Rhodes-universiteitskollege]] ontstaan het) in [[Grahamstad]], destyds soos vandag, ’n veel groter en belangriker nedersetting as Somerset-Oos, kon Gill-kollege nie aan die vereiste voldoen nie wat die status van universiteitskollege beperk het tot instellings met meer as 75 studente wat matriek verwerf het. Gevolglik verloor Gill-kollege sy universiteitstatus in 1903 en word 34 jaar ná sy ontstaan slegs ’n hoërskool. ’n Eiesoortige probleem het ontstaan weens verlies van Gill se status: Die kollege kon nie meer baat vind by dr. Gill se erflating nie omdat die testament bepaal het die geld mag slegs aangewend word vir ’n instelling vir hoër (naskoolse) onderwys. Die saak het in die Unieparlement gaan draai en die Privaat Wet op die Gill-kollege-korporasie van 1912 het dit wettig gemaak om die bemaking aan te wend vir naskoolse beurse. Die fonds word tot vandag toe geadministreer deur die Gill-korporasie, wat jaarliks vier of vyf beurse toeken aan studente wat aan ’n Suid-Afrikaanse universiteit wil gaan studeer. == Universiteitstatus verloor == Die bedoeling was dat Gill ’n opleidingsinstelling vir seuns en jong mans sou wees, maar dit het een van die eerste tersiêre instellings geword wat vroue toegelaat het. Een van dié vroue wat uitgeblink het, was Ismay Craib (oftewel mev. [[Basil Schonland]]). Van 1928 af het Gill opnuut net seuns aanvaar en het dit ’n seunskool gebly tot in 1965, toe Gill-kollege en die Hoër Meisieskool Bellevue saamgesmelt het. Die skool het nog altyd leerders van wyd en syd gelok wat in sy koshuise tuisgaan. == Kampus == Die skool besit uitsonderlike, geskiedkundige geboue, onder meer die oorspronklike gebou wat in 1869 in gebruik geneem is en wat nou as skoolbiblioteek dien. Die senior seunskoshuis is in 1892 in gebruik geneem. Die lowerryke skoolterrein is besonder ruim en sluit ook die aangrensende, gelyknamige laerskool in. Bosberg, wat uitttroon bo die dorp, bied 'n skilderagtige agtergrond. == Rektors en skoolhoofde == * Prof. [[Peter MacOwan]], 1869 - 1881 * Prof. Robert MacWilliam, 1881 - 1903 * William J. Gall, 1903 (rektor), 1909 - 1936 (hoof: Hoërskool Gill-kollege) * F.E. de Villiers, 1937 - 1955 * H. Winkler, 1956 - 1960 * S.D. Naudé, 1960 - ? * S.G. Zietsman, 2005 - 2014 * Marina Marais (waarnemend) * Hein van Heerden, [[1 April]] [[2016]] – hede (voorheen vyf jaar adjunkhoof van [[Hoërskool Merensky]], [[Tzaneen]]) == Bekende alumni == Talle bekende Suid-Afrikaners het hier studeer of skoolgegaan, onder andere: * [[1874]] – [[Reinhold Gregorowski]] (1856–1922), regter en staatsprokureur * 1874 – sir [[Malcolm Searle|M.W. Searle]] (1855–1926), regter) * 1874 – sir [[Henricus Hubertus Juta|H.H. Juta]] (1857–1930), regsgeleerde, regter, parlementslid * Sir [[James Rose-Innes]] (1855–1942), hoofregter van Suid-Afrika * Genl. Pierre de Villiers, polisiekommissaris * Genl. [[Johannes Keevy|J.M. Keevy]] (1908–1981), polisiekommissaris * Dr. W.H. Craib, hartspesialis * A.H. Vosloo, administrateur van [[Kaapland]] * Dr. [[A.L. Geyer]] (1894–1969), tweede redakteur van ''[[Die Burger]]'' en SA se hoë kommissaris in [[Londen]] * Ds. [[Petrus Postma]] (1854-1919), predikant in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] * Ds. [[Martinus Postma]] (1855–1926), predikant en professor in die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] * Dr. [[Willie Landman]] (1909–1986), predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] * Genl. [[Hendrik Klopper|H.B. Klopper]] (1902–1978), generaal en bevelvoerder van die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] * Prof. H.W. Snyman * Ds. [[Henry Lindo Webb]] (1875-1948), predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk]] * Ds. [[William Loftie Eaton]], leraar van die [[NG gemeente Jamestown]] van 1899–1933 == Galery == ===Hoofde === <gallery> Lêer:WJ Gall Gill-kollege.jpg|W.J. Gall, rektor van 1903 tot 1908 en daarna tot 1936 skoolhoof. Lêer:FE de Villiers Gill-kollege.jpg|Mnr. F.E. de Villiers, skoolhoof van 1937 tot 1955. </gallery> === Leerders en studente === <gallery> Beeld:Reinhold Gregorowski.jpg|[[Reinhold Gregorowski]] (1853–1922), oudleerder en later staatsprokureur en regter. Beeld:Genl JM Keevy.jpg|Genl. [[Johannes Keevy|J.M. Keevy]] (1908–1981), kommissaris van polisie (1962–1968). </gallery> == Bronne == * Potgieter, D.J. (red.) 1972. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). == Eksterne skakels == *[http://www.gillcollege.co.za Die skool se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014165647/http://www.gillcollege.co.za/ |date=14 Oktober 2017 }} [[Kategorie:Oos-Kaap]] [[Kategorie:Skole in die Oos-Kaap]] exwx1trt63by0ki6qg5qoi968f17i67 0 21193 2922323 2905613 2026-08-05T10:48:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922323 wikitext text/x-wiki {{Elementboks_opskrif | getal=42 | simbool=Mo | naam=molibdeen | links=[[niobium]] | regs=[[tegnesium]] | bo=[[chroom|Cr]] | onder=[[Wolfram|W]] | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_reeks | [[oorgangsmetaal|oorgangsmetale]] }} {{Elementboks_groepperiodeblok | groep=6 | periode=5 | blok=d }} {{Elementboks_voorkoms_beeld | Molybdenum_crystaline_fragment_and_1cm3_cube| metaalgrys }} {{Elementboks_atoommassa_gpm | 95.94 [[Lys van elemente volgens atoommassa|(2)]] }} {{Elementboks_ekonfig | &#91;[[krypton|Kr]]&#93; 4d⁵ 5s¹ }} {{Elementboks_eperskil | 2, 8, 18, 13, 1 }} {{Elementboks_afdeling_fisieseiensk | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_fase | [[vastestof]] }} {{Elementboks_digtheid_gpcm3nkt | 10.28 }} {{Elementboks_digtheidvl_gpcm3sp | 9.33 }} {{Elementboks_smeltpunt | k=2896 | c=2623 | f=4753 }} {{Elementboks_kookpunt | k=4912 | c=4639 | f=8382 }} {{Elementboks_smeltwarm_kjpmol | 37.48 }} {{Elementboks_verdampwarm_kjpmol | 617 }} {{Elementboks_warmtekap_jpmolkteen25 | 24.06 }} {{Elementboks_dampdruk_katpa | 2742 | 2994 | 3312 | 3707 | 4212 | 4879 | kommentaar= }} {{Elementboks_afdeling_atoomeiensk | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_kristalstruktuur | kubies liggaamgesentreerd }} {{Elementboks Strukturbericht |A2}} {{Elementboks_oksiedtoest | 2, 3, 4, 5, '''6'''<br />(sterk [[suur]] oksied) }} {{Elementboks_elektroneg_pauling | 2.16 }} {{Elementboks_ioonenergie4 | 684.3 | 1560 | 2618 }} {{Elementboks_atoomradius_pm | 145 }} {{Elementboks_atoomradiusber_pm | 190 }} {{Elementboks_kovalenteradius_pm | 145 }} {{Elementboks_afdeling_diverse | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_magneties | geen data }} {{Elementboks_eweerstand_ohmmteen20 | 53.4 n}} {{Elementboks_termiesegeleiding_wpmkteen300k | 138 }} {{Elementboks_termieseuitsetting_umpmkteen25 | 4.8 }} {{Elementboks_spoedvanklank_staafteenkamert | 5400 }} {{Elementboks_youngsemodulus_gpa | 329 }} {{Elementboks_skuifmodulus_gpa | 20 }} {{Elementboks_massamodulus_gpa | 230 }} {{Elementboks_poissonverhouding | 0.31 }} {{Elementboks_mohsehardheid | 5.5 }} {{Elementboks_vickershardheid_mpa | 1530 }} {{Elementboks_brinellhardheid_mpa | 1500 }} {{Elementboks_cas_nommer | 7439-98-7 }} {{Elementboks_isotope_begin | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black|isotopevan=Molibdeen }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=92 | sim=Mo | nv=14.84% | n=50 }} {{elementboks_isotope_verval | mg=93 | sim=Mo | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=4×10³ [[jaar|j]] | vm=[[elektronvangs|e]] | ve=- | pg=93 | ps=[[niobium|Nb]] }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=94 | sim=Mo | nv=9.25% | n=52 }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=95 | sim=Mo | nv=15.92% | n=53 }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=96 | sim=Mo | nv=16.68% | n=54 }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=97 | sim=Mo | nv=9.55% | n=55 }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=98 | sim=Mo | nv=24.13% | n=56 }} {{elementboks_isotope_verval2 | mg=99 | sim=Mo | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=65.94 [[uur|h]] | vm1=[[betastraling|ß^-]] | ve1=0.436, 1.214 | pg1=99 | ps1=[[tegnesium|Tc]] | vm2=[[gammastraling|?]] | ve2=0.74, 0.36,<br />0.14| pg2= | ps2=- }} {{elementboks_isotope_verval | mg=100 | sim=Mo | nv=9.63% | hl=7.8×10¹⁸ [[jaar|j]] | vm=[[dubbele beta-verval|ß^-ß^-]] | ve=3.04 | pg=100 | ps=[[rutenium|Ru]] }} {{Elementboks_isotope_eindig}} {{Elementboks_voetskrif | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} '''Molibdeen''' is 'n [[chemiese element]] in die periodieke tabel met die simbool '''Mo''' en [[atoomgetal]] van 42. Dit het die derde hoogste smeltpunt van enige element en word om hierdie rede dikwels gebruik in hoë-sterkte legerings. Molibdeen word in spoorhoeveelhede in [[plant]]e en [[dier]]e aangetref. In sommige diere kan 'n oormaat molibdeen giftig wees. Molibdeen is in 1778 deur [[Carl Wilhelm Scheele]] ontdek en is later in 1781 deur [[Peter Jacob Hjelm]] geïsoleer. == Kenmerkende eienskappe == Molibdeen is 'n [[oorgangsmetaal]] met 'n [[elektronegatiwiteit]] van 1.8 op die Paulingskaal en 'n atoommassa van 95.9&nbsp;g/[[Mol (eenheid)|mol]].<ref>[http://www.qivx.com/ispt/elements/ptw_042.php Properties of Molybdenum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612160508/http://www.qivx.com/ispt/elements/ptw_042.php |date=12 Junie 2007 }}, Integral Scientist Periodic Table, Qivx, Inc., 2003, Afgetrek op 2007-06-10</ref> Dit reageer nie met [[suurstof]] of water by kamertemperatuur nie. By hoë temperature word molibdeentrioksied gevorm tydens die reaksie 2Mo + 3O₂ → 2MoO₃.<ref>[http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Mo/chem.html Chemistry, Molybdenum]{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Mark Winter, Die Universiteit van Sheffield, Afgetrek op 2007-06-10</ref> In sy suiwer vorm is molibdeen 'n baie harde silwerwit metaal, dit is egter meer [[pletbaar]] as wolfram. Dit het 'n smeltpunt van 2623&nbsp;°C en slegs [[tantaal]] en [[wolfram]] het hoër smeltpunte.<ref>Lide, David R., uitgawe (1994), "Molybdenum", CRC Handbook of Chemistry and Physics, vol. 4, Chemical Rubber Publishing Company, 0-8493-0474-1</ref><ref>Molybdenum, 2005, Van Nostrand's Encyclopedia of Chemistry, Considine, Glenn D., bladsye 1038-1040, New York, Wylie-Interscience, {{ISBN|0-471-61525-0}}</ref> Molibdeen het die laagste termiese uitsetting van enige metaal in kommersiële gebruik. Molibdeen het met ingang 4 Mei 2007 'n waarde van ongeveer $65 000 gehad. Die prys van Molibdeen was tussen die jare 1997 tot 2002 rondom $10 000 per ton en het 'n hoogtepunt van $103 000 per ton in Junie 2005 bereik.<ref>Dynamic Prices and Charts for Molybdenum, InfoMine Inc., 2007, [http://www.infomine.com/investment/metalschart.asp?c=molybdenum&u=mt&submit1=Display+Chart&x=usd&r=15y] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216133233/http://www.infomine.com/investment/metalschart.asp?c=molybdenum&u=mt&submit1=Display+Chart&x=usd&r=15y |date=16 Desember 2008 }}, afgetrek op 2007-05-07</ref> == Gebruike == Die vermoë van molibdeen om uiterste temperature te kan weerstaan sonder om betekenisvol uit te sit of sagter te word maak dit nuttig vir gebruik in toepassings waar intense hitte betrokke is, insluitend vliegtuigonderdele, elektriese kontakte, industriële motors en filamente.<ref>Molybdenum Statistics and Information, U.S. Geological Survey, 2007-05-10, [https://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/molybdenum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609114355/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/molybdenum/ |date= 9 Junie 2007 }}, afgetrek op 2007-05-10,</ref> Die meeste hoë-sterkte staal-legerings bevat tussen 0.25% tot 8% molibdeen. Molibdeen word ook dikwels as plaasvervanger vir wolfram gebruik te wyte aan sy laer digtheid en stabieler prys. Molibdeen kan gebruik word as legeringsbymiddel en as vuurbestande bedekking vir ander metale. Al is molibdeen se smeltpunt 2623&nbsp;°C, oksideer molibdeen baie vinnig by temperature bo 760&nbsp;°C wat dit meer geskik maak vir gebruik in vakuumomgewings. [[Molibdeendisulfied]] (MoS₂) word gebruik as 'n smeermiddel en korrosieweermiddel. Dit vorm sterk films op metaalagtige oppervlakke en het 'n baie hoë weerstand tot baie hoë temperature en drukke. Natriummolibdaat is 'n helder oranje pigment wat gebruik word in keramieke en plastieke. *Sien ook [[:Kategorie:Verbindings van molibdeen]] == Geskiedenis == [[Molibdeniet]] die erts waaruit molibdeen tans hoofsaaklik onttrek word, is dikwels in die verlede verwar met [[grafiet]]. Later het mense dit met looderts verwar. In 1754 het Beng Qvist die [[mineraal]] geanaliseer en bepaal dat die erts nie [[lood]] bevat het nie. Eers in 1778 het die [[Swede|Sweedse]] skeikundige besef dat die mineraal 'n nuwe element bevat het. Peter Jacob Hjelm het molibdeen in 1781 vir die eerste keer suksesvol geïsoleer deur [[koolstof]] en lynsaadolie te gebruik. In die [[Tweede Wêreldoorlog]] was sommige Britse [[tenk]]s deur 'n 75&nbsp;mm [[mangaan]]plaat beskerm. Die beskerming was egter ondoeltreffend en is toe later vervang met 25&nbsp;mm molibdeen plaat. == Verspreiding == [[Lêer:2005molibdeen (ontgin).PNG|duimnael|links|Molibdeenproduksie in 2005]] Die wêreld se grootste vervaardigers van molibdeen materiale is die [[VSA]], [[Kanada]], [[Chili]], [[Rusland]] en [[China]]. Al word molibdeen in minerale soos wulfeniet ([[lood|Pb]]Mo[[suurstof|O]]₄) en poweliet ([[kalsium|Ca]]MoO₄) aangetref, is die hoofbron van molibdeen steeds [[molibdeniet]] (Mo[[swael|S]]₂). Molibdeen word ontgin as hooferts en kan ook as byproduk van koper- en wolframontginning verkry word. Molibdeen is die element met die 42^ste grootste verspreiding in die heelal en die 25^ste in die Aarde se oseane met 'n gemiddelde konsentrasie van 10,8&nbsp;mt/km³. Die Russiese Luna 24-sending het 'n enkele molibdeendraende korrel in 'n pirokseenfragment ontdek wat vanaf die ''Mare Crisium'' op die [[Maan]] verkry is. == Biologiese rol == In 'n menslike liggaaam wat ongeveer 70&nbsp;kg weeg is daar ongeveer 9.3&nbsp;mg molibdeen. Dit kom in groter konsentrasies in die [[lewer]] en [[nier]]e voor en in laer konsentrasies in die rugwerwels voor. Molibdeen kom ook voor in de menslike tandemalje en mag moontlik 'n rol speel in die voorkoming van tandverrotting. [[Varkvleis|Vark-]], lam- en [[Beesvleis|beeslewer]] bevat ongeveer 1.5 dele molibdeen per miljoen. Ander betekenisvolle bronne van molibdeen sluit bone, [[Eier (voedsel)|eiers]], sonneblomsade, koringmeel, lensies en graanvlokkies in. Die gemiddelde aanbevole daaglikse volwasse inname van molibdeen is 0.3&nbsp;mg. 'n Daaglikse inname van hoër as 0.4&nbsp;mg kan giftig wees. 'n Molibdeentekort, veroorsaak deur 'n inname van minder as 0.05&nbsp;mg/dag, kan vertraagde groei veroorsaak, 'n verlaagde aptyt en kan ook voortplanting belemmer. Natriumwolfram is 'n kompeterende inhibitor van molibdeen. Dieëtkundige [[wolfram]] verminder die konsentrasie van molibdeen in weefsels. Alhoewel molibdeen verbindings met verskeie organiese molekules vorm, insluitende [[koolhidraat|koolhidrate]] en [[aminosuur|aminosure]], word dit as MoO₄^2- deur die liggaam vervoer. Molibdeen is teenwoordig in ongeveer 20 [[ensiem]]e, insluitende aldehiedoksidase, sulfietoksidase en xantienoksidase. In sommige diere word die [[oksidasie]] van xantien na uriensuur ('n proses van purien[[katabolisme]]) deur xantienoksidase, 'n molibdeenbevattende [[ensiem]], [[katalisator|gekataliseer]]. Die aktiwiteit van xantienoksidase is direk eweredig aan die konsentrasie van molibdeen in die liggaam. 'n Uiters hoë konsentrasie keer egter die proses om en kan as inhibitor optree vir beide purienkatabolisme en ander prosesse. Molibdeenkonsentrasies beïnvloed ook [[proteïensintese]], [[metabolisme]] en groei. === Koper-molibdeen antagonisme === Hoë hoeveelhede molibdeen kan inmeng met die liggaam se opname van [[koper]]. Dit verhoed dat die plasmaproteïene met die koper bind en dit verhoog die hoeveelheid koper wat deur [[urine]] uitgeskei word. Dierlike herkouers wat groot hoeveelhede molibdeen inneem ontwikkel simptome wat [[diarree]], vertraagde groei, [[bloedarmoede]] en akromotrigia insluit. Hierdie simptome kan verlig word deur die toediening van meer koper, hetsy in die voeding of deur inspuiting. Die toestand word vererger deur oormatige inname van [[swael]]. == Isotope == Daar bestaan 35 bekende isotope van molibdeen waarvan die [[atoommassa]] wissel van 83 tot 117, asook vier metastabiele kernisomere. Sewe isotope kom natuurlik voor met atoommassas van 92, 94, 95, 96, 97, 98 en 100. Van hierde sewe isotope wat natuurlik voorkom is vyf stabiel met atoommassas van 94 tot 98. Alle onstabiele isotope van molibdeen verval na isotope van niobium, tegnesium en rutenium. Molibdeen-92 en molibdeen-100 is die enigste onstabiele isotope wat natuurlik aangetref word. Molibdeen-100 het 'n [[halfleeftyd]] van ongeveer 1×10¹⁹&nbsp;[[jaar|j]] en ondergaan dubbele betaverval na [[rutenium]]-100. Molibdeen-98 is die mees algemene isotoop en maak 24.14% van alle molibdeen uit. Molibdeenisotope met massagetalle van 111 tot 117 het almal halfleeftye van ongeveer .15&nbsp;μs. == Voorsorgmaatreëls == Molibdeenstof en -dampe wat deur mynbou- en metaalwerkbedrywighede geskep word is nie giftig nie. Daar is geen langtermyngevolge verbonde aan blootstelling tot molibdeen nie; voortdurende blootstelling kan egter lei tot oog- en velirritasie. Die direkte inaseming of inname van molibdeen behoort egter vermy te word. In die V.S.A bepaal regulasies 'n maksimum toelaatbare blootstelling aan molibdeen van 5&nbsp;mg/m³ in 'n 8-uur tydperk. Chroniese blootstelling van 60 tot 600&nbsp;mg Mo/m³ kan simptome insluit soos moegheid, hoofpyn en gewrigspyne. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Molybdenum}} {{Wikt|molibdeen}} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Mo/key.html WebElements.com] — Artikel oor Molibdeen * [http://www.hse.imoa.info/Default.asp?page=110 International Molybdenum Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516181602/http://www.hse.imoa.info/Default.asp?page=110 |date=16 Mei 2007 }} — omgewingsdata {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemiese elemente]] q1jls469g5ac0thw0ecjps9zwjv8mj7 0 21210 2921929 2913736 2026-08-04T14:57:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921929 wikitext text/x-wiki {{Elementboks_opskrif | getal=48 | simbool=Cd | naam=kadmium | links=[[silwer]] | regs=[[indium]] | bo=[[sink|Zn]] | onder=[[kwik|Hg]] | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_reeks | [[oorgangsmetaal|oorgangsmetale]] }} {{Elementboks_groepperiodeblok | groep=12 | periode=5 | blok=d }} {{Elementboks_voorkoms_beeld | Cadmium-crystal_bar| silwerige grys metaal }} {{Elementboks_atoommassa_gpm | 112.411 [[Lys van elemente volgens atoommassa|(8)]] }} {{Elementboks_ekonfig | &#91;[[krypton|Kr]]&#93; 4d¹⁰ 5s² }} {{Elementboks_eperskil | 2, 8, 18, 18, 2 }} {{Elementboks_afdeling_fisieseiensk | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_fase | [[vastestof]] }} {{Elementboks_digtheid_gpcm3nkt | 8.65 }} {{Elementboks_digtheidvl_gpcm3sp | 7.996 }} {{Elementboks_smeltpunt | k=594.22 | c=321.07}} {{Elementboks_kookpunt | k=1040 | c=767 }} {{Elementboks_smeltwarm_kjpmol | 6.21 }} {{Elementboks_verdampwarm_kjpmol | 99.87 }} {{Elementboks_warmtekap_jpmolkteen25 | 26.020 }} {{Elementboks_dampdruk_katpa | 530 | 583 | 654 | 745 | 867 | 1040 | kommentaar= }} {{Elementboks_afdeling_atoomeiensk | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_kristalstruktuur | heksagonaal }} {{Elementboks Strukturbericht|A3}} {{Elementboks_oksiedtoest | 2<br />(matige [[basis|basiese]] oksied) }} {{Elementboks_elektroneg_pauling | 1.69 }} {{Elementboks_ioonenergie3 | 867.8 | 1631.4 | 3616 }} {{Elementboks_atoomradius_pm | 155 }} {{Elementboks_atoomradiusber_pm | 161 }} {{Elementboks_kovalenteradius_pm | 148 }} {{Elementboks_vanderwaalsradius_pm | 158 }} {{Elementboks_afdeling_diverse | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} {{Elementboks_magneties | geen data }} {{Elementboks_eweerstand_ohmm | (22&nbsp;°C) 72.7 n}} {{Elementboks_termiesegeleiding_wpmkteen300k | 96.6 }} {{Elementboks_termieseuitsetting_umpmkteen25 | 30.8 }} {{Elementboks_spoedvanklank_staafmpsteen20 | 2310 }} {{Elementboks_youngsemodulus_gpa | 50 }} {{Elementboks_skuifmodulus_gpa | 19 }} {{Elementboks_massamodulus_gpa | 42 }} {{Elementboks_poissonverhouding | 0.30 }} {{Elementboks_mohsehardheid | 2.0 }} {{Elementboks_brinellhardheid_mpa | 203 }} {{Elementboks_cas_nommer | 7440-43-9 }} {{Elementboks_isotope_begin | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black|isotopevan=Kadmium }} {{elementboks_isotope_verval | mg=106 | sim=Cd | nv=1.25% | hl=&gt;9.5&times;10¹⁷ y | vm=[[dubbele elektronvangs|ee2?]] | ve=- | pg=106 | ps=[[palladium|Pd]] }} {{elementboks_isotope_verval | mg=108 | sim=Cd | nv=0.89% | hl=&gt;6.7&times;10¹⁷ y | vm=[[dubbele elektronvangs|ee2?]] | ve=- | pg=108 | ps=[[palladium|Pd]] }} {{elementboks_isotope_verval | mg=109 | sim=Cd | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=462.6 d | vm=[[elektronvangs|e]] | ve=0.214 | pg=109 | ps=[[silwer|Ag]] }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=110 | sim=Cd | nv=12.49% | n=62 }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=111 | sim=Cd | nv=12.8% | n=63 }} {{Elementboks_isotope_stabiel | mg=112 | sim=Cd | nv=24.13% | n=64 }} {{elementboks_isotope_verval | mg=113 | sim=Cd | nv=12.22% | hl=7.7&times;10¹⁵ y | vm=[[beta verval|ß^-]] | ve=0.316 | pg=113 | ps=[[indium|In]] }} {{elementboks_isotope_verval2 | mg=113[[kernisomeer|m]] | sim=Cd | nv=[[sintetiese radio-isotoop|sin]] | hl=14.1 y | vm1=[[beta verval|ß^-]] | ve1=0.580 | pg1=113 | ps1=[[indium|In]] | vm2=[[isomeriese oorgang|IO]] | ve2=0.264 | pg2=113 | ps2=Cd }} {{elementboks_isotope_verval | mg=114 | sim=Cd | nv=28.73% | hl=&gt;9.3&times;10¹⁷ y | vm=[[dubbele beta verval|ßß2?]] | ve=- | pg=114 | ps=[[tin|Sn]] }} {{elementboks_isotope_verval | mg=116 | vm=[[dubbele beta verval|ßß2?]] | ve=- | sim=Cd | nv=7.49% | hl=2.9&times;10¹⁹ y | pg=116 | ps=[[tin|Sn]] }} {{Elementboks_isotope_eindig}} {{Elementboks_voetskrif | kleur1=#ffc0c0 | kleur2=black }} '''Kadmium''' is 'n [[chemiese element]] met die simbool Cd en [[atoomgetal]] van 48. Kadmium is 'n betreklik skaars, blouerige wit oorgangsmetaal en is 'n bekende [[Karsinogeen|karsinogeniese]] (kankerwekkende) stof wat in [[sink]]ertse voorkom. Kadmium word hoofsaaklik in [[battery]]e en [[pigment]]e (byvoorbeeld in plastiekprodukte) gebruik. == Ontginning == Kadmium is 'n algemene onsuiwerheid in [[sink]] en word dikwels onttrek tydens die vervaardiging van sink. [[Sulfied|Sinksulfiedertse]] word in die teenwoordigheid van [[suurstof]] gerooster om die [[sinksulfied]] na die [[oksied]] om te skakel. Sinkmetaal word dan vervaardig deur die oksied saam met [[koolstof]] te smelt of deur [[elektrolise]] in [[swaelsuur]]. Kadmium word geïsoleer vanuit die sinkmetaal deur [[vakuumdistillasie]] van die gesmelte in sink of dit kan verkry word deur kadmiumsulfaat uit die elektrolitiese oplossing neer te slaan.<ref>[http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cd/key.html Kadmium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509144754/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cd/key.html |date= 9 Mei 2008 }} artikel by WebElements.com</ref> == Kenmerkende eienskappe == Kadmium is 'n sagte, smeebare, pletbare, giftige, blouerig-wit bivalente metaal. Die eienskappe daarvan is soortgelyk aan [[sink]] maar dit reageer om meer komplekse verbindings te vorm. Die algemeenste [[oksidasietoestand]] van kadmium is +2, maar daar is seldsame voorbeelde van +1 verbindings met kadmium bekend. == Gebruike == Ongeveer driekwart kadmium word gebruik in [[battery]]e (veral [[nikkel-kadmium battery|Ni-Cd]] batterye) en die grootste hoeveelheid van die res word hoofsaaklik benut vir [[pigment]]e, bedekkings en platerings en as stabiliseerders vir [[plastiek]]e. Ander gebruike sluit in: * In baie laagsmeltende [[legering]]s * In legerings vir laers, vanweë 'n lae [[wrywingskoëffisiënt]] en baie goeie vermoeidheidsweerstand * In [[elektroplatering]] (6% kadmium) * In baie soorte [[soldeersel]] * As 'n versperring om [[kernfisie]] (kernsplitsing) te beheer * In swart en wit [[televisie|televisie-fosfors]] en in die blou en groen fosfors vir kleurtelevisiebuise * In verfpigmente: Kadmium vorm verskeie soute met [[kadmiumsulfied]] die algemeenste. Hierdie sulfied word gebruik as 'n geel pigment. [[Kadmiumselenied]] kan gebruik word as 'n rooi pigment. * In sommige [[halfgeleier]]s soos kadmiumsulfied, kadmiumselenied en kadmiumtelluried, wat gebruik kan word as ligbespeuring of [[sonsel]]le. HgCdTe is sensitief vir [[infrarooilig]]. * In [[PVC]] as stabiliseerders. * In molekulêre biologie word dit gebruik om die spanningsafhanklike kalsiumkanale te blokkeer teen kalsiumioonvloei. == Toksisiteit == Kadmium bind aanvanklik aan metallotioneïen en word na die niere vervoer. Toksiese effekte word waargeneem sodra die konsentrasie van kadmium dié van beskikbare metallotioneïen oorskry, maar dit is ook getoon dat die kadmium-metallotioneïenkompleks self skadelik kan wees. Ophoping van kadmium in die niere lei tot verhoogde uitskeiding van noodsaaklike [[proteïen]]e van lae en hoë molekulêre gewig. Kadmium is 'n sinkanaloog met hoë affiniteit en kan in [[sink]] se biologiese prosesse inmeng. Dit bind ook aan die estrogeenreseptor en aktiveer dit, wat waarskynlik die groei van sekere soorte kankerselle stimuleer en ander estrogeniese effekte veroorsaak, soos reproduktiewe disfunksie. Kadmium veroorsaak ook sel-apoptose (seldood) deur mitogeen-geaktiveerde proteïenkinases te aktiveer.<ref name="T3DB">{{cite web|url=http://www.t3db.ca/toxins/T3D0375|publisher=TMIC|title=Cadmium hydroxide (T3D0375)|access-date=24 Maart 2024|archive-date=24 Maart 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324211814/http://www.t3db.ca/toxins/T3D0375|url-status=dead}}</ref> == Geskiedenis == Kadmium ([[Latyn]]s ''cadmia'', [[Grieks]] ''καδμεία'' wat "[[kalamyn]]" beteken, wat 'n kadmiumdraende mengsel van minerale is en vernoem is na die [[Griekse mitologie]]se karakter, Κάδμος ([[Kadmos]])) is in Duitsland ontdek in 1817 deur [[Friedrich Strohmeyer]]. Strohmeyer het die nuwe element in 'n onsuiwerheid van [[sinkkarbonaat]] (kalamyn) gevind en vir 100 jaar was Duitsland die enigste betekenisvolle produsent van die metaal gewees. Die metaal is vernoem na kalamyn omdat die metaal in hierdie verbinding ontdek is. Strohmeyer het opgemerk dat sommige onsuiwer kalamynmonsters die neiging gehad het om van kleur te verander as dit verhit is, anders as suiwer kalamyn. Ten spyte daarvan dat kadmium en sy verbindings baie giftig is, is kadmiumjodied in die verlede as 'n medisyne gebruik. In 1927 het die [[Internasionale Buro van Gewigte en Mates]] die [[meter]] in terme van die rooi kadmium spektrumlyn (1m = 1 553 164.13 golflengtes) gedefinieer. Hierdie definisie is sedertdien verander (sien [[krypton]]). == Verspreiding == [[Lêer:CadmiumMetalUSGOV.jpg|duimnael|links|Kadmiummetaal]] [[Lêer:Cadmium - world production trend.svg|duimnael|links|Wêreldproduksietendense]] In 2001 was [[China]] die hoofprodusent van kadmium met byna 'n sesde aandeel van wêreldproduksie gevolg deur [[Suid-Korea]] en [[Japan]] volgens die British Geological Survey. Kadmiumdraende ertse is seldsaam en kom in klein hoeveelhede voor. [[Greenokiet]] (CDS), die enigste betekenisvolle mineraal kom bykans altyd saam met [[sfaleriet]] (ZNS) voor. Gevolglik word kadmium hoofsaaklik vervaardig as 'n byproduk van die ontginning van sulfiedertse van sink en tot 'n mindere mate van [[lood]] en [[koper]]. Klein hoeveelhede kadmium, ongeveer 10% van totale verbruik, word verkry vanuit sekondêre bronne, hoofsaaklik uit die stof wat vrygestel word deur die herwinning van [[yster]]- en [[staal]]skroot. == Isotope == [[Lêer:HeCd laser.jpg|duimnael|links|150px|Beeld van die pers lig vanaf 'n [[helium]]-kadmium [[laser|metaaldamplaser]]. Die hoogs [[monochromaties]]e kleur spruit uit die 441.563 nm [[spektrumlyn|oorgangslyn]] van kadmium.]] Kadmium wat in die natuur voorkom bestaan uit 8 [[isotoop|isotope]]. By twee van hierdie isotope is [[radio-aktiwiteit]] waargeneem en daar is voorspel dat drie ander radio-aktief moet wees maar daar is tot op hede geen verval waargeneem nie, vanweë hulle uiters lang [[halfleeftyd|halfleeftye]]. Die twee natuurlik radio-aktiewe isotope is ¹¹³Cd ([[beta-verval]], [[halfleeftyd]] van 7.7 × 10¹⁵ jaar) en ¹¹⁶Cd (twee-neutrino [[dubbele beta-verval]], [[halfleeftyd]] van 2.9 × 10¹⁹ jaar). Die ander drie is ¹⁰⁶Cd, ¹⁰⁸Cd ([[dubbele elektronvangs]] en ¹¹⁴Cd ([[dubbele beta-verval]]). Ten minste drie ander isotope - ¹¹⁰Cd, ¹¹¹Cd en ¹¹²Cd - is geheel en al stabiel. Van die isotope wat afwesig is in natuurlike kadmium is die langslewende ¹⁰⁹Cd met 'n halfleeftyd van 462.6 dae en ¹¹⁵Cd met 'n halfleeftyd van 53.46 uur. Al die oorblywende [[radio-aktiwiteit|radio-aktiewe]] isotope het halfleeftye van minder as 2.5 uur, en die meerderheid van hulle se halfleeftye is selfs korter as 5 minute. Hierdie element het ook 8 bekende [[metatoestande]] met die stabielste hiervan ^113mCd (t_½ 14.1 jaar), ^115mCd (t_½ 44.6 dae)en ^117mCd (t_½ 3.36 uur). Die bekende isotope van kadmium wissel in [[atoommassa]] van 94.950 (⁹⁵Cd) tot 131.946 (¹³²Cd). Die primêre [[vervalmodus]] voor die tweede volopste stabiele isotoop, ¹¹²Cd, is [[elektronvangs]] en die primêre modus daarna is [[betaverval]] en [[elektronvangs]]. Die primêre [[vervalproduk]] voor ¹¹²Cd is element 47 ([[silwer]]) en die primêre produk daarna is element 49 ([[indium]]). == Giftigheid == Kadmium hou 'n beroepsgevaar in wat verband hou met nywerheidsprosesse soos die metaalplatering en die vervaardiging van nikkel-kadmium batterye, pigmente, plastieke en ander sintetiese materiale. Die hoofroete vir blootstelling in nywerheidsomgewings is deur inaseming. Inaseming van kadmiumbevattende dampe kan aanvanklik [[koors]] tot gevolg hê maar later vererger tot chemiese [[pneumonitis]], [[pulmonary edema]] <!-- het die vertaling geken op 'n stadium maar dit ontgaan my nou --> en selfs die dood.<ref>[http://www.ijmt.net/ijmt/4_5/4_5_41.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080321062344/http://www.ijmt.net/ijmt/4_5/4_5_41.html |date=21 Maart 2008 }} Principles and Methods of Toxicology (vierde uitgawe). A. Wallace Hayes. Taylor and Francis Publishing Inc.; Philadelphia, 2001.</ref> Kadmium is ook 'n element wat omgewingsgevare inhou. Menslike blootstelling tot kadmium in die omgewing is hoofsaaklik as gevolg van die verbranding van fossielbrandstowwe en munisipale afval.<ref>[http://www.epa.gov/ttn/atw/hlthef/cadmium.html Die Amerikaanse departement vir omgewingsbeskerming se opsomming oor kadmium]</ref> Daar was noemenswaardige gevalle van vergiftiging wat die resultaat was van langtermyn blootstelling aan kadmium besmette voedsel en water. In die dekades na die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Japannese mynboubedrywighede die [[Jinzu-rivier]] met kadmium en spore van ander [[giftigheid|giftige]] metale besmet. As gevolg daarvan het kadmium opgebou in rysgewasse wat al langs die rivier afstroom van die myne gegroei het. Die plaaslike landelike gemeenskappe het die besmette rys geëet en [[Itai-tai]] siekte asook verskeie nierafwykings ontwikkel.<ref>[http://www.springerlink.com/content/n0773057mw738u05/]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Environmental cadmium exposure, adverse effects, and preventative measures in Japan. Nogowa et al. Biometals. 2004 Okt; 17(5):581-7.</ref> Kadmium is een van ses stowwe wat deur die Europese Unie se ROHS lys van beperkte stowwe voorkom wat karsinogeniese stowwe in rekenaars verbied. Kadmium en verskeie kadmiumbevattende verbindings is ook bekende [[karsinogeen|karsinogene]] en kan vele soorte [[kanker]]s verwek.<ref>[http://ntp.niehs.nih.gov/index.cfm?objectid=32BA9724-F1F6-975E-7FCE50709CB4C932 11th Report on Carcinogens] provided by the National Toxicology Program</ref> Huidige navorsing het bevind dat kadmiumtoksisiteit in die liggaam ingedra kan word deur [[sink]]verbindende proteïene. Sink en kadmium val in dieselfde groep in die periodieke tabel en bevat 'n gemeenskaplike (+2) oksidasietoestand en is bykans dieselfde grootte in 'n geïoniseerde toestand. Om hierdie rede kan kadmium vir sink in baie biologiese stelsels vervang, veral stelsels wat sagter [[ligand]]e soos swael bevat. Kadmium kan soveel as tien keer sterker aan sekere biologiese stelsels verbind en is buitengewoon moeilik om te verwyder. Verder kan kadmium ook vir [[magnesium]] en [[kalsium]] in sekere biologiese stelsels vervang. Sodanige vervangings is egter seldsaam. Die rook van [[tabak]] is die belangrikste enkele bron van kadmiumblootstelling onder bevolkings in die algemeen. Daar word geraam dat ongeveer 10% van die kadmium-inhoud van 'n sigaret ingeasem word. Die absorpsie van kadmium in die longe is baie meer doeltreffend as in die spysverteringskanaal en daar word sowat 50% van die kadmium wat in sigaretrook ingeasem word, geabsorbeer Rokers se kadmiumkonsentrasies in hul bloed is sowat 4-5 keer hoër en die konsentrasie kadmium in hul niere is sowat 2-3 keer meer as in dié van nie-rokers. Ten spyte van die hoë kadmium inhoud in sigaretrook wil dit voorkom asof daar min blootstelling aan kadmium voorkom as gevolg van passiewe rook. Geen beduidende effek in kadmiumkonsentrasies in bloed kon by kinders wat aan tabakrook in hul omgewing blootgestel word bespeur word nie. == Voorsorgmaatreëls == Wanneer daar met kadmium gewerk word is dit belangrik dat dit onder 'n [[dampkas]] gedoen word of dat daar van 'n geskikte asemhalingstoestel gebruik gemaak word om 'n mens teen die gevaarlike dampe te beskerm.<ref>[http://www.osha.gov/SLTC/cadmium/solutions.html OSHA Solutions for workplace cadmium exposure]</ref> [[Soldeersel]] kan byvoorbeeld kadmium bevat en moet met sorg hanteer word. == Verbindings == *Sien [[:Kategorie:Verbindings van kadmium]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cadmium}} {{Wikt|kadmium}} * [http://www-cie.iarc.fr/htdocs/monographs/vol58/mono58-2.htm IARC Monograph "Cadmium and Cadmium Compounds"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051015082333/http://www-cie.iarc.fr/htdocs/monographs/vol58/mono58-2.htm |date=15 Oktober 2005 }} * [http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/17.html National Pollutant Inventory - Cadmium and compounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210213049/http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/17.html |date=10 Desember 2006 }} * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cd/index.html WebElements.com &ndash; Cadmium] * [http://periodic.lanl.gov/elements/48.html Los Alamos National Laboratory &ndash; Cadmium] * [http://publicdocs.mnr.gov.on.ca/View.asp?Document_ID=10690&Attachment_ID=25585] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609233824/http://publicdocs.mnr.gov.on.ca/View.asp?Document_ID=10690&Attachment_ID=25585 |date= 9 Junie 2009 }} Warning Moose and Deer Liver * [http://www.cdc.gov/niosh/topics/Cadmium National Institute for Occupational Safety and Health - Cadmium Page] {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemiese elemente]] crupydckqcdmdvtten8i2qspph0agtw 0 22529 2922254 2146245 2026-08-05T08:25:05Z Aliwal2012 39067 "Wikipedia is nie 'n kristalbal nie" 2922254 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Alizée | beeld = French singer Alizée at Les Enfoires 2013 - DSC5744.jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Alizée in 2013 | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = Alizée Jacotey | alias = | geboortedatum = {{GDEO|1984|8|21}} | geboorteplek = [[Ajaccio]], [[Corsica]], [[Frankryk]] | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = [[Popmusiek|Pop]]<br />Europop | beroep = [[Sanger]]es | instrument = | jare_aktief = [[1999]] – [[hede]] | etiket = Polydor | assosiasies = | webwerf = http://www.moi-alizee.com | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Alizée Jacotey''' (gebore in [[Ajaccio]], [[Korsika]] op [[21 Augustus]] [[1984]]) is 'n [[Frankryk|Franse]] [[sangeres]]. Die verhoognaam wat sy gebruik, ''Alizée'', is die vroulike vorm van die Franse woord ''alizé'' wat "[[passaatwind]]" beteken. Sy het dié naam gekies omdat haar ouers ywerige [[branderplankry]]ers was. Alizée word as 'n protégé van Mylène Farmer en Laurent Boutonnat beskou. Farmer is 'n bekende en suksesvolle Franse sangeres, en Boutonnat is 'n liriekskrywer en komponis. Alizée se bekendste treffer is "Moi... Lolita", wat 'n groot sukses was in byna die hele [[Europa]] en dele van [[Oos-Asië]]. Op die ouderdom van vier het Alizée met danslesse begin. Sy het só goed gevaar dat sy daarna sang- en dramalesse ook geneem het. Op elf het Alizée aan 'n vliegtuigmaatskappy se tekenwedstryd deelgeneem, wat sy gewen het en haar tekening is toe op een van die maatskappy se vliegtuie aangebring. Op vyftien het sy aan 'n sangkompetisie op TV deelgeneem, waar sy die lied "Ma Prièrre" gesing het en daarmee gewen het. In [[2001]] is Alizée as die beste nuwe kunstenaar op die NRJ-toekennings verkies. Op 30 April 2001 het sy regstreeks op die Museumplein in [[Amsterdam]] opgevoer. Tydens 'n onderhoud met Daphne Bunskoek die volgende dag, het Alizée onder andere vertel van haar planne om nog aanhangers in [[Japan]] en [[Kanada]] te verower, haar eie karakter, die veranderinge in haar lewe sedert sy beroemd geword het, en haar bewondering van die sangeres [[Madonna]]. Op [[6 November]] [[2004]] het Alizée die knoop met medesanger [[Jérémy Châtelain]] deurgehaak. Op 28 April 2005 is hul eerste dogtertjie, Anny-Lee, gebore. == Diskografie == === Ateljeealbums === * ''Gourmandises'' ([[2000]]) * ''Mes Courants Électriques'' ([[2003]]) * ''Alizée en Concert'' (2004) * ''Psychedelices'' ([[2008]]) * ''Une enfant du Siècle'' ([[2010]]) * ''5'' ([[2013]]) * ''Blonde'' ([[2014]]) === Enkelspelers === * "Moi … Lolita" (2000) * "Parler Tout Bas" (2001) * "Gourmandises" (2001) * "L'Alizé" (2001) * "J'en Ai Marre!" (2003) * "I'm Fed Up!" (2003) * "J'ai Pas Vingt Ans" (2003) * "I'm Not Twenty" (2003) * "A Contre-Courant" (2003) === DVD's === * Alizée en Concert ([[18 Oktober]] 2004) == Eksterne skakels == * {{fr}}{{en}}{{es}} [http://alizee-officiel.com/ Amptelike webtuiste] * [http://www.universal-music.co.jp/u-pop/artist/alizee/ Amptelike Japannese webtuiste] * [http://www.alizee.come2me.nl/ Nederlandse aanhangerswebtuiste] * [http://www.last.fm/music/Aliz%C3%A9e Alizée op Last.fm] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Alizee}} [[Kategorie:Franse sangers]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Lewende mense]] awhbhs1p228ry77469awss7dujuglp3 0 22553 2922045 2921755 2026-08-04T18:52:06Z Pynappel 70858 Slegs noemenswaardige 2922045 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Etienne van Heerden | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Etienne Roché van Heerden | geboortedatum = {{GDEO|1954|12|3}} | geboorteplek = [[Johannesburg]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | bekend = Romans, gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Kaia | kinders = | webblad = http://www.etiennevanheerden.co.za | handtekening = }} '''Etienne Roché van Heerden''' is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]]. Hy is op [[3 Desember]] [[1954]] in [[Johannesburg]] gebore as die seun van Gerrie, 'n Afrikaanse skaapboer, en Doreen, 'n [[Engels]]sprekende [[wiskunde]]onderwyseres. == Herkoms en jeugjare == Van Heerden het grootgeword op twee plase (waarvan een geleë is teen die berg gelyknamig aan sy roman ''[[Toorberg]]'' in die distrik [[Graaff-Reinet]]). Ná die dood van sy vader het die gesin na [[Stellenbosch]] verhuis waar Van Heerden aan die [[Paul Roos Gimnasium]] gematrikuleer het. Ná 'n jaar in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] het hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] (waar hy ook lid is van [[D.J. Opperman]] se Letterkundige Laboratorium) studeer en hy die grade B.A. (Regte), LL.B. en honneurs (cum laude) in Afrikaans en [[Nederlands]] behaal het. Hy het ook 'n meestersgraad aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en 'n Ph.D. aan die [[Rhodes-universiteit]] behaal. == Beroepsloopbaan == Sy loopbaan het al verskeie kinkels gehad: in [[1983]] is hy as prokureur toegelaat, waarna hy as prokureursklerk in [[Bellville]] gaan werk het; daarna het hy by 'n reklamefirma in [[Kaapstad]] gaan werk; en daaropvolgens het hy 'n lektoraat aan die [[Universiteit van Zoeloeland]] aanvaar om homself meer tyd vir sy skryfwerk te gun. In [[1987]] is hy aangestel as dosent aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]], waar hy ook 'n kursus in skeppende skryfwerk in Engels en Afrikaans gelei het. Tans is hy professor en hoof van Afrikaans en Neerlandistiek aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. Van Heerden is dikwels oorsee op besoek – hy is onder meer Honorary Fellow aan die Universiteit van Iowa in die [[VSA]] en "Writer in Residence" aan die Universiteite van Antwerpen en [[Universiteit van Leiden|Leiden]]. Hy speel ook 'n belangrike rol in die Afrikaanse kultuur van die virtuele ruimte deurdat hy die stigtersredakteur van die multitalige kulturele webruimte [[LitNet]] is. Só speel hy ook 'n leidende rol in die skepping van 'n interaktiewe roman getiteld ''Die Rooi Roman''. Verskeie publikasies vloei uit sy pen, onder meer rubrieke, akademiese artikels, literatuurkritiek en -teorie en vryskut joernalistieke werk. Van Heerden het in [[1978]] met die jeugroman ''Matoli'', en as digter in [[1981]] (tesame met [[Peter Snyders]], [[Daniel Hugo]] en [[André le Roux du Toit]]) met ''Brekfis Met Vier'' gedebuteer. Hy was in die tagtigerjare ook een van die Afrikaanse skrywers wat 'n ontmoeting met [[ANC]]-lede by die [[Victoria-waterval]] in [[Zimbabwe]] gehad het. Van Heerden is een van die beste romanskrywers van sy generasie, wat ook oorsee baie sukses met sy werk behaal het. Tog skryf hy nie vir 'n geselekteerde skrywerspubliek nie, maar is besonder gewild onder die leserspubliek. == Publikasies == === Romans === * ''Matoli'' (1978) * ''Om te awol'' (1984)<ref>{{Cite journal| publisher = AOSIS| doi = 10.4102/lit.v43i1.1842| issn = 2219-8237| volume = 43| issue = 1| pages = –1-e9| last1 = Westhoeve| first1 = Jan Douwe| last2 = Viljoen| first2 = Hein| title = ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken: Etienne van Heerdens Om te awol en W.F. Hermans’ Het behouden huis| journal = Literator| access-date = 2026-08-03| date = 2022-09-01| url = https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1842}}</ref> * ''[[Toorberg]]'' (1986) * ''Casspirs en campari’s: ’n historiese entertainment'' (1991) * ''Die stoetmeester'' (1993) * ''Kikoejoe'' (1996) * ''[[Die swye van Mario Salviati]]'' (2000) * ''In stede van die liefde'' (2005) * ''Asbesmiddag'' (2007) * ''30 nagte in Amsterdam'' (2008) * ''Klimtol'' (2013) * ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (2018)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/2309-9070/tvl.v.55i1.4322| issn = 2309-9070| volume = 55| issue = 1| last = Nel| first = Adéle| title = Die wêreld van Charlie Oeng (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2018-03-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/4322}}</ref> * ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (2019)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v57i2.8466| issn = 2309-9070| volume = 57| issue = 2| last = Van Dyk| first = Adean | title = Die biblioteek aan die einde van die wêreld (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2020-11-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/8466}}</ref> * ''A Library to Flee'' ([[Engels]]e vertaling van ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' deur Henrietta Rose-Innes) (2022) * ''Gebeente'' (2023)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v61i1.17976| issn = 2309-9070| volume = 61| issue = 1| last = Van Graan| first = Mariëtte | title = Gebeente (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2024-07-01| url = https://letterkunde.africa/article/view/17976}}</ref> === Prosa === * ''My Kubaan'' (1983) * ''Liegfabriek'' (1988) * ''Haai Karoo'' (2012) === Poësie === * ''Obiter dictum'' (1981) * ''Brekfis met vier'' (1981) * ''Die laaste kreef'' (1987) === Samestellings === * ''Miskien sal ek die wingerd prys: ryme en gedigte oor drank'' (1989) * ''Die rooi roman: interaktiewe roman'' (1999, redakteur) * ''Die mooiste liefde is verby'' (1999, samesteller) * ''Briewe deur die lug'': LitNet / Taalsekretariaat-skrywersberaad 2000 (2001) * ''Die omstrede God'' (African Sun Media) (2003) === Essays === * ''Die stilte na die boek: kitsessays'' (2004) === Kabaret === * ''Lied van die boeings: 'n kabaret'' (1998) === Literêre teorie === * ''Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham H. de Vries'' (1997) == Studies oor Etienne van Heerden se werke == === Artikels === *Barendse, Joan-Mari. 2016. Die tante uit Nederland as liminale karakter in Etienne van Heerden se ''Kikoejoe'' (1996) en ''30 nagte in Amsterdam'' (2008). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Botha, F.J. 2015. Die “Agtstekleurgekekkel” in Etienne van Heerden se ''30 nagte in Amsterdam'': Tante Zan se bewussynstroom as “gedagtebriewe”. ''Stilet,'' 27(1) Maart: pp. 1-22. *Botha, F.J. 2016. “Maar in my briewe aan jou beteuel ek my”: Die rol van briewe in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet'', 28(2) September: pp. 1-24. *Burger, Willie. 2003. "Die ware historie" - die verband tussen kuns en die verlede na aanleiding van ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Douwe Westhoeve, Jan en Hein Viljoen. 2022. ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken Etienne van Heerdens ''Om te awol'' en W.F. Hermans’ ''Het behouden huis''. ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2007. Weerskante van die slot - semiosfere in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet.'' *Grebe, Heinrich. 2006. Etienne van Heerden- Mooi loop met die woorde!. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Hanekom, V. en Jooste, G.A. 1995. Die Tussenskap Van Erwin in Casspirs en Campari’s Van Etienne Van Heerden. ''Stilet,'' ''7'', pp.50-60. *Hattingh, M. 1995. Die stoetmeester van Etienne van Heerden: gesigte van’n gestorwe siener. ''Literator'', ''16''(2), pp.79-94. *Hattingh, Roela en Henning Pieterse. 2014. Bokskiet, bokspring en bokjol- skuld- en vergifnisrituele in ''30 nagte in Amsterdam'' (Etienne van Heerden). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Johl, Ronél. 2006. Verby die plesierbeginsel in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde''. ''Journal for Language Teaching.'' *John, P. 2010. Die "Terapeutiese perspektief" en die "Agtstekleurgekekkel" van 30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden (2009). ''Stilet'', ''22''(1), pp.187-203. *Lambrechts, Marietjie. 2019. Migranteliteratuurtemas in ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Lombard, M.. 1989. Die rol van die magistraat in ''Toorberg'' van Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Mackenzie, L. 1995. In memoriam lingua- ’n linguistiese ondersoek van ’n metafiksionele teks deur Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Nel, Adéle, 2015. Spel en die spelende mens in Die sneeuslaper (Marlene van Niekerk), Klimtol (Etienne van Heerden) en Wolf, Wolf (Eben Venter). ''LitNet Akademies'', ''12''(1), pp.180-205. *Nel, Adéle. 2009. Om Amsterdam te verbeel(d). ’n verkenning van die stadsruimte in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Nel, Adéle. 2010. "My lyf was my slagspreuk" - verset en die politiek van die liggaam in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Stilet.'' *Nel, Adéle. 2018. ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Senekal, B.A., 2013. 'n Netwerkontleding van karakterverhoudinge in Etienne van Heerden se Toorberg. ''Literator'', ''34''(2). *Strydom, Gideon en Helize van Vuuren. 2011. Die marginale subjekposisie van die Afrikaanse skrywer - Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Taljard, Marlies en Heilna du Plooy. 2005. Rooibaard Pistorius, die geskiedenis en identiteit in ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Van der Merwe, Chris. 2007. 'n 'Terapeutiese perspektief' op Etienne van Heerden se In stede van die liefde (2005). ''Stilet'', ''19''(1), pp.103-114. *Van der Merwe, Chris. 2009. Die argument van 'n storie – Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Peet. 1989. Die betrokkenheid van 'n magistraat 'n moontlike interpretasie van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir Letterkunde'',''27''(2), pp.48-55. *Van Dyk, Adean. 2020. ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Graan, Mariëtte. 2017. The ghost of Afrikaner identity in Ancestral voices, Leap year and ''The long silence of Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Literator.'' *Van Graan, Mariëtte. 2024. ''Gebeente'' (Etienne van Heerden). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Zyl, Dorothea. 2010. Identiteit en landskap in ''Raka die roman'' (Koos Kombuis) en ''Asbesmiddag'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Verster, Pieter. 2024. Goed en kwaad en die bestiering van God met verwysing na ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1991. Naamgewing in Etienne van Heerden se ''Toorberg''. ''Nomina Africana.'' *Visagie, A. 1997. Subjektiwiteit en geskiedenis in Etienne van Heerden se Casspirs en Campari’s. ''Stilet'', ''9''(1), pp.109-126. *Visagie, Andries. 2010. Globalisering, modernisme en postmodernisme- ''In stede van die liefde'' (2005) van Etienne van Heerden . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Warnes, C. 2011. "Everyone Is Guilty": Complicitous Critique and the Plaasroman Tradition in Etienne van Heerden's Toorberg (Ancestral Voices).''REsEaRch in afRican litERatuREs'', ''42''(1), pp.120-132. *Wasserman, Herman. 2000. Terug na die plaas-postkoloniale herskrywing in Etienne van Heerden se Die Stoetmeester. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. *Wiehahn, Rialette. 1995. ’n Herbesoek aan die ontwykende wêreld van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir letterkunde'', ''33''(2), pp.5-21. === Verhandelings en proefskrifte === * Botha, F.J. 2013. ''Die rol van briewe in Etienne van Heerden se In stede van die liefde en 30 nagte in Amsterdam''. (MA-verhandeling: Universiteit van Johannesburg). * Strydom, G.L. 2011. '' 'n Vergelykende studie van Ingrid Winterbach se Die boek van toeval en toeverlaat (2006) en Etienne van Heerden se Asbesmiddag (2007)'' (PhD-proefskrif: Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit). * Taljard, M.E. 2002. ''Herkoms en identiteit in "Die swye van Mario Salviati"(Etienne van Heerden) en "De naam van de vader" (Nelleke Noordervliet)''(PhD-proefskrif: Potchefstroom). * Venter, D.C.G. 1992. ''Toorberg van Etienne van Heerden binne die Afrikaanse plaasromantradisie: 'n pragmatiese studie'' (PhD-proefskrif: Universiteit van die Vrystaat). * Visagie, A.G. 1995. ''Visies op die geskiedenis in die postmodernistiese literatuur, met verwysing na Etienne van Heerden se Casspirs en Campari's en Louis Ferron se Turkenvespers'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). * Wasserman, H. 1997. ''Die Stoetmeester deur Etienne van Heerden binne die plaasromantradisie in Afrikaans'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). == Bronne == * {{cite web|url=http://www.nb.co.za/authors/221|title=NB Publishers - Our Authors - Etienne van Heerden|work=www.nb.co.za|accessdate=19 Junie 2018|archive-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425100201/http://www.nb.co.za/authors/221|url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.etiennevanheerden.co.za/}} * [http://www.stellenboschwriters.com/vheerden.html Etienne van Heerden op stellenboschwriters.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Heerden, Etienne}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] oa3a6mtr9e4730uq3f9ttwgkrwuff47 2922051 2922045 2026-08-04T18:54:10Z Pynappel 70858 2922051 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Etienne van Heerden | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Etienne Roché van Heerden | geboortedatum = {{GDEO|1954|12|3}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | beroep = Skrywer | bekend = Romans, gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Kaia | kinders = | webblad = http://www.etiennevanheerden.co.za | handtekening = }} '''Etienne Roché van Heerden''' is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]]. Hy is op [[3 Desember]] [[1954]] in [[Johannesburg]] gebore as die seun van Gerrie, 'n Afrikaanse skaapboer, en Doreen, 'n [[Engels]]sprekende [[wiskunde]]onderwyseres. == Herkoms en jeugjare == Van Heerden het grootgeword op twee plase (waarvan een geleë is teen die berg gelyknamig aan sy roman ''[[Toorberg]]'' in die distrik [[Graaff-Reinet]]). Ná die dood van sy vader het die gesin na [[Stellenbosch]] verhuis waar Van Heerden aan die [[Paul Roos Gimnasium]] gematrikuleer het. Ná 'n jaar in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] het hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] (waar hy ook lid is van [[D.J. Opperman]] se Letterkundige Laboratorium) studeer en hy die grade B.A. (Regte), LL.B. en honneurs (cum laude) in Afrikaans en [[Nederlands]] behaal het. Hy het ook 'n meestersgraad aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en 'n Ph.D. aan die [[Rhodes-universiteit]] behaal. == Beroepsloopbaan == Sy loopbaan het al verskeie kinkels gehad: in [[1983]] is hy as prokureur toegelaat, waarna hy as prokureursklerk in [[Bellville]] gaan werk het; daarna het hy by 'n reklamefirma in [[Kaapstad]] gaan werk; en daaropvolgens het hy 'n lektoraat aan die [[Universiteit van Zoeloeland]] aanvaar om homself meer tyd vir sy skryfwerk te gun. In [[1987]] is hy aangestel as dosent aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]], waar hy ook 'n kursus in skeppende skryfwerk in Engels en Afrikaans gelei het. Tans is hy professor en hoof van Afrikaans en Neerlandistiek aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. Van Heerden is dikwels oorsee op besoek – hy is onder meer Honorary Fellow aan die Universiteit van Iowa in die [[VSA]] en "Writer in Residence" aan die Universiteite van Antwerpen en [[Universiteit van Leiden|Leiden]]. Hy speel ook 'n belangrike rol in die Afrikaanse kultuur van die virtuele ruimte deurdat hy die stigtersredakteur van die multitalige kulturele webruimte [[LitNet]] is. Só speel hy ook 'n leidende rol in die skepping van 'n interaktiewe roman getiteld ''Die Rooi Roman''. Verskeie publikasies vloei uit sy pen, onder meer rubrieke, akademiese artikels, literatuurkritiek en -teorie en vryskut joernalistieke werk. Van Heerden het in [[1978]] met die jeugroman ''Matoli'', en as digter in [[1981]] (tesame met [[Peter Snyders]], [[Daniel Hugo]] en [[André le Roux du Toit]]) met ''Brekfis Met Vier'' gedebuteer. Hy was in die tagtigerjare ook een van die Afrikaanse skrywers wat 'n ontmoeting met [[ANC]]-lede by die [[Victoria-waterval]] in [[Zimbabwe]] gehad het. Van Heerden is een van die beste romanskrywers van sy generasie, wat ook oorsee baie sukses met sy werk behaal het. Tog skryf hy nie vir 'n geselekteerde skrywerspubliek nie, maar is besonder gewild onder die leserspubliek. == Publikasies == === Romans === * ''Matoli'' (1978) * ''Om te awol'' (1984)<ref>{{Cite journal| publisher = AOSIS| doi = 10.4102/lit.v43i1.1842| issn = 2219-8237| volume = 43| issue = 1| pages = –1-e9| last1 = Westhoeve| first1 = Jan Douwe| last2 = Viljoen| first2 = Hein| title = ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken: Etienne van Heerdens Om te awol en W.F. Hermans’ Het behouden huis| journal = Literator| access-date = 2026-08-03| date = 2022-09-01| url = https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1842}}</ref> * ''[[Toorberg]]'' (1986) * ''Casspirs en campari’s: ’n historiese entertainment'' (1991) * ''Die stoetmeester'' (1993) * ''Kikoejoe'' (1996) * ''[[Die swye van Mario Salviati]]'' (2000) * ''In stede van die liefde'' (2005) * ''Asbesmiddag'' (2007) * ''30 nagte in Amsterdam'' (2008) * ''Klimtol'' (2013) * ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (2018)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/2309-9070/tvl.v.55i1.4322| issn = 2309-9070| volume = 55| issue = 1| last = Nel| first = Adéle| title = Die wêreld van Charlie Oeng (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2018-03-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/4322}}</ref> * ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (2019)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v57i2.8466| issn = 2309-9070| volume = 57| issue = 2| last = Van Dyk| first = Adean | title = Die biblioteek aan die einde van die wêreld (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2020-11-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/8466}}</ref> * ''A Library to Flee'' ([[Engels]]e vertaling van ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' deur Henrietta Rose-Innes) (2022) * ''Gebeente'' (2023)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v61i1.17976| issn = 2309-9070| volume = 61| issue = 1| last = Van Graan| first = Mariëtte | title = Gebeente (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2024-07-01| url = https://letterkunde.africa/article/view/17976}}</ref> === Prosa === * ''My Kubaan'' (1983) * ''Liegfabriek'' (1988) * ''Haai Karoo'' (2012) === Poësie === * ''Obiter dictum'' (1981) * ''Brekfis met vier'' (1981) * ''Die laaste kreef'' (1987) === Samestellings === * ''Miskien sal ek die wingerd prys: ryme en gedigte oor drank'' (1989) * ''Die rooi roman: interaktiewe roman'' (1999, redakteur) * ''Die mooiste liefde is verby'' (1999, samesteller) * ''Briewe deur die lug'': LitNet / Taalsekretariaat-skrywersberaad 2000 (2001) * ''Die omstrede God'' (African Sun Media) (2003) === Essays === * ''Die stilte na die boek: kitsessays'' (2004) === Kabaret === * ''Lied van die boeings: 'n kabaret'' (1998) === Literêre teorie === * ''Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham H. de Vries'' (1997) == Studies oor Etienne van Heerden se werke == === Artikels === *Barendse, Joan-Mari. 2016. Die tante uit Nederland as liminale karakter in Etienne van Heerden se ''Kikoejoe'' (1996) en ''30 nagte in Amsterdam'' (2008). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Botha, F.J. 2015. Die “Agtstekleurgekekkel” in Etienne van Heerden se ''30 nagte in Amsterdam'': Tante Zan se bewussynstroom as “gedagtebriewe”. ''Stilet,'' 27(1) Maart: pp. 1-22. *Botha, F.J. 2016. “Maar in my briewe aan jou beteuel ek my”: Die rol van briewe in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet'', 28(2) September: pp. 1-24. *Burger, Willie. 2003. "Die ware historie" - die verband tussen kuns en die verlede na aanleiding van ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Douwe Westhoeve, Jan en Hein Viljoen. 2022. ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken Etienne van Heerdens ''Om te awol'' en W.F. Hermans’ ''Het behouden huis''. ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2007. Weerskante van die slot - semiosfere in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet.'' *Grebe, Heinrich. 2006. Etienne van Heerden- Mooi loop met die woorde!. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Hanekom, V. en Jooste, G.A. 1995. Die Tussenskap Van Erwin in Casspirs en Campari’s Van Etienne Van Heerden. ''Stilet,'' ''7'', pp.50-60. *Hattingh, M. 1995. Die stoetmeester van Etienne van Heerden: gesigte van’n gestorwe siener. ''Literator'', ''16''(2), pp.79-94. *Hattingh, Roela en Henning Pieterse. 2014. Bokskiet, bokspring en bokjol- skuld- en vergifnisrituele in ''30 nagte in Amsterdam'' (Etienne van Heerden). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Johl, Ronél. 2006. Verby die plesierbeginsel in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde''. ''Journal for Language Teaching.'' *John, P. 2010. Die "Terapeutiese perspektief" en die "Agtstekleurgekekkel" van 30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden (2009). ''Stilet'', ''22''(1), pp.187-203. *Lambrechts, Marietjie. 2019. Migranteliteratuurtemas in ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Lombard, M.. 1989. Die rol van die magistraat in ''Toorberg'' van Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Mackenzie, L. 1995. In memoriam lingua- ’n linguistiese ondersoek van ’n metafiksionele teks deur Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Nel, Adéle, 2015. Spel en die spelende mens in Die sneeuslaper (Marlene van Niekerk), Klimtol (Etienne van Heerden) en Wolf, Wolf (Eben Venter). ''LitNet Akademies'', ''12''(1), pp.180-205. *Nel, Adéle. 2009. Om Amsterdam te verbeel(d). ’n verkenning van die stadsruimte in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Nel, Adéle. 2010. "My lyf was my slagspreuk" - verset en die politiek van die liggaam in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Stilet.'' *Nel, Adéle. 2018. ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Senekal, B.A., 2013. 'n Netwerkontleding van karakterverhoudinge in Etienne van Heerden se Toorberg. ''Literator'', ''34''(2). *Strydom, Gideon en Helize van Vuuren. 2011. Die marginale subjekposisie van die Afrikaanse skrywer - Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Taljard, Marlies en Heilna du Plooy. 2005. Rooibaard Pistorius, die geskiedenis en identiteit in ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Van der Merwe, Chris. 2007. 'n 'Terapeutiese perspektief' op Etienne van Heerden se In stede van die liefde (2005). ''Stilet'', ''19''(1), pp.103-114. *Van der Merwe, Chris. 2009. Die argument van 'n storie – Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Peet. 1989. Die betrokkenheid van 'n magistraat 'n moontlike interpretasie van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir Letterkunde'',''27''(2), pp.48-55. *Van Dyk, Adean. 2020. ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Graan, Mariëtte. 2017. The ghost of Afrikaner identity in Ancestral voices, Leap year and ''The long silence of Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Literator.'' *Van Graan, Mariëtte. 2024. ''Gebeente'' (Etienne van Heerden). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Zyl, Dorothea. 2010. Identiteit en landskap in ''Raka die roman'' (Koos Kombuis) en ''Asbesmiddag'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Verster, Pieter. 2024. Goed en kwaad en die bestiering van God met verwysing na ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1991. Naamgewing in Etienne van Heerden se ''Toorberg''. ''Nomina Africana.'' *Visagie, A. 1997. Subjektiwiteit en geskiedenis in Etienne van Heerden se Casspirs en Campari’s. ''Stilet'', ''9''(1), pp.109-126. *Visagie, Andries. 2010. Globalisering, modernisme en postmodernisme- ''In stede van die liefde'' (2005) van Etienne van Heerden . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Warnes, C. 2011. "Everyone Is Guilty": Complicitous Critique and the Plaasroman Tradition in Etienne van Heerden's Toorberg (Ancestral Voices).''REsEaRch in afRican litERatuREs'', ''42''(1), pp.120-132. *Wasserman, Herman. 2000. Terug na die plaas-postkoloniale herskrywing in Etienne van Heerden se Die Stoetmeester. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. *Wiehahn, Rialette. 1995. ’n Herbesoek aan die ontwykende wêreld van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir letterkunde'', ''33''(2), pp.5-21. === Verhandelings en proefskrifte === * Botha, F.J. 2013. ''Die rol van briewe in Etienne van Heerden se In stede van die liefde en 30 nagte in Amsterdam''. (MA-verhandeling: Universiteit van Johannesburg). * Strydom, G.L. 2011. '' 'n Vergelykende studie van Ingrid Winterbach se Die boek van toeval en toeverlaat (2006) en Etienne van Heerden se Asbesmiddag (2007)'' (PhD-proefskrif: Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit). * Taljard, M.E. 2002. ''Herkoms en identiteit in "Die swye van Mario Salviati"(Etienne van Heerden) en "De naam van de vader" (Nelleke Noordervliet)''(PhD-proefskrif: Potchefstroom). * Venter, D.C.G. 1992. ''Toorberg van Etienne van Heerden binne die Afrikaanse plaasromantradisie: 'n pragmatiese studie'' (PhD-proefskrif: Universiteit van die Vrystaat). * Visagie, A.G. 1995. ''Visies op die geskiedenis in die postmodernistiese literatuur, met verwysing na Etienne van Heerden se Casspirs en Campari's en Louis Ferron se Turkenvespers'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). * Wasserman, H. 1997. ''Die Stoetmeester deur Etienne van Heerden binne die plaasromantradisie in Afrikaans'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). == Bronne == * {{cite web|url=http://www.nb.co.za/authors/221|title=NB Publishers - Our Authors - Etienne van Heerden|work=www.nb.co.za|accessdate=19 Junie 2018|archive-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425100201/http://www.nb.co.za/authors/221|url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.etiennevanheerden.co.za/}} * [http://www.stellenboschwriters.com/vheerden.html Etienne van Heerden op stellenboschwriters.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Heerden, Etienne}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] 1d48o8wbgistest5hydjtpbz8bhkko2 2922054 2922051 2026-08-04T18:55:30Z Pynappel 70858 2922054 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Etienne van Heerden | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Etienne Roché van Heerden | geboortedatum = {{GDEO|1954|12|3}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | beroep = Skrywer | bekend = Romans, gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Kaia | kinders = | webblad = http://www.etiennevanheerden.co.za | handtekening = }} '''Etienne Roché van Heerden''' is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]]. Hy is op [[3 Desember]] [[1954]] in [[Johannesburg]] gebore as die seun van Gerrie, 'n Afrikaanse skaapboer, en Doreen, 'n [[Engels]]sprekende [[wiskunde]]onderwyseres. == Herkoms en jeugjare == Sy ouers was Gert Jacobus van Heerden en Doreen Catherine Myburgh.<ref>{{Cite book| publisher = 3NULL| last = "Geldenhuys| first = Gerhard"| title = 10"Ancestors of Etienne Roche van Heerden, b. 1954 : son of Gert Jacobus van Heerden and Doreen Catherine Myburgh"| access-date = 2026-08-04| url = https://research.ebsco.com/plink/95c7e501-7419-3e36-8f6f-71b9930d61a2}}</ref> Van Heerden het grootgeword op twee plase (waarvan een geleë is teen die berg gelyknamig aan sy roman ''[[Toorberg]]'' in die distrik [[Graaff-Reinet]]). Ná die dood van sy vader het die gesin na [[Stellenbosch]] verhuis waar Van Heerden aan die [[Paul Roos Gimnasium]] gematrikuleer het. Ná 'n jaar in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] het hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] (waar hy ook lid is van [[D.J. Opperman]] se Letterkundige Laboratorium) studeer en hy die grade B.A. (Regte), LL.B. en honneurs (cum laude) in Afrikaans en [[Nederlands]] behaal het. Hy het ook 'n meestersgraad aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en 'n Ph.D. aan die [[Rhodes-universiteit]] behaal. == Beroepsloopbaan == Sy loopbaan het al verskeie kinkels gehad: in [[1983]] is hy as prokureur toegelaat, waarna hy as prokureursklerk in [[Bellville]] gaan werk het; daarna het hy by 'n reklamefirma in [[Kaapstad]] gaan werk; en daaropvolgens het hy 'n lektoraat aan die [[Universiteit van Zoeloeland]] aanvaar om homself meer tyd vir sy skryfwerk te gun. In [[1987]] is hy aangestel as dosent aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]], waar hy ook 'n kursus in skeppende skryfwerk in Engels en Afrikaans gelei het. Tans is hy professor en hoof van Afrikaans en Neerlandistiek aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. Van Heerden is dikwels oorsee op besoek – hy is onder meer Honorary Fellow aan die Universiteit van Iowa in die [[VSA]] en "Writer in Residence" aan die Universiteite van Antwerpen en [[Universiteit van Leiden|Leiden]]. Hy speel ook 'n belangrike rol in die Afrikaanse kultuur van die virtuele ruimte deurdat hy die stigtersredakteur van die multitalige kulturele webruimte [[LitNet]] is. Só speel hy ook 'n leidende rol in die skepping van 'n interaktiewe roman getiteld ''Die Rooi Roman''. Verskeie publikasies vloei uit sy pen, onder meer rubrieke, akademiese artikels, literatuurkritiek en -teorie en vryskut joernalistieke werk. Van Heerden het in [[1978]] met die jeugroman ''Matoli'', en as digter in [[1981]] (tesame met [[Peter Snyders]], [[Daniel Hugo]] en [[André le Roux du Toit]]) met ''Brekfis Met Vier'' gedebuteer. Hy was in die tagtigerjare ook een van die Afrikaanse skrywers wat 'n ontmoeting met [[ANC]]-lede by die [[Victoria-waterval]] in [[Zimbabwe]] gehad het. Van Heerden is een van die beste romanskrywers van sy generasie, wat ook oorsee baie sukses met sy werk behaal het. Tog skryf hy nie vir 'n geselekteerde skrywerspubliek nie, maar is besonder gewild onder die leserspubliek. == Publikasies == === Romans === * ''Matoli'' (1978) * ''Om te awol'' (1984)<ref>{{Cite journal| publisher = AOSIS| doi = 10.4102/lit.v43i1.1842| issn = 2219-8237| volume = 43| issue = 1| pages = –1-e9| last1 = Westhoeve| first1 = Jan Douwe| last2 = Viljoen| first2 = Hein| title = ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken: Etienne van Heerdens Om te awol en W.F. Hermans’ Het behouden huis| journal = Literator| access-date = 2026-08-03| date = 2022-09-01| url = https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1842}}</ref> * ''[[Toorberg]]'' (1986) * ''Casspirs en campari’s: ’n historiese entertainment'' (1991) * ''Die stoetmeester'' (1993) * ''Kikoejoe'' (1996) * ''[[Die swye van Mario Salviati]]'' (2000) * ''In stede van die liefde'' (2005) * ''Asbesmiddag'' (2007) * ''30 nagte in Amsterdam'' (2008) * ''Klimtol'' (2013) * ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (2018)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/2309-9070/tvl.v.55i1.4322| issn = 2309-9070| volume = 55| issue = 1| last = Nel| first = Adéle| title = Die wêreld van Charlie Oeng (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2018-03-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/4322}}</ref> * ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (2019)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v57i2.8466| issn = 2309-9070| volume = 57| issue = 2| last = Van Dyk| first = Adean | title = Die biblioteek aan die einde van die wêreld (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2020-11-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/8466}}</ref> * ''A Library to Flee'' ([[Engels]]e vertaling van ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' deur Henrietta Rose-Innes) (2022) * ''Gebeente'' (2023)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v61i1.17976| issn = 2309-9070| volume = 61| issue = 1| last = Van Graan| first = Mariëtte | title = Gebeente (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2024-07-01| url = https://letterkunde.africa/article/view/17976}}</ref> === Prosa === * ''My Kubaan'' (1983) * ''Liegfabriek'' (1988) * ''Haai Karoo'' (2012) === Poësie === * ''Obiter dictum'' (1981) * ''Brekfis met vier'' (1981) * ''Die laaste kreef'' (1987) === Samestellings === * ''Miskien sal ek die wingerd prys: ryme en gedigte oor drank'' (1989) * ''Die rooi roman: interaktiewe roman'' (1999, redakteur) * ''Die mooiste liefde is verby'' (1999, samesteller) * ''Briewe deur die lug'': LitNet / Taalsekretariaat-skrywersberaad 2000 (2001) * ''Die omstrede God'' (African Sun Media) (2003) === Essays === * ''Die stilte na die boek: kitsessays'' (2004) === Kabaret === * ''Lied van die boeings: 'n kabaret'' (1998) === Literêre teorie === * ''Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham H. de Vries'' (1997) == Studies oor Etienne van Heerden se werke == === Artikels === *Barendse, Joan-Mari. 2016. Die tante uit Nederland as liminale karakter in Etienne van Heerden se ''Kikoejoe'' (1996) en ''30 nagte in Amsterdam'' (2008). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Botha, F.J. 2015. Die “Agtstekleurgekekkel” in Etienne van Heerden se ''30 nagte in Amsterdam'': Tante Zan se bewussynstroom as “gedagtebriewe”. ''Stilet,'' 27(1) Maart: pp. 1-22. *Botha, F.J. 2016. “Maar in my briewe aan jou beteuel ek my”: Die rol van briewe in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet'', 28(2) September: pp. 1-24. *Burger, Willie. 2003. "Die ware historie" - die verband tussen kuns en die verlede na aanleiding van ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Douwe Westhoeve, Jan en Hein Viljoen. 2022. ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken Etienne van Heerdens ''Om te awol'' en W.F. Hermans’ ''Het behouden huis''. ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2007. Weerskante van die slot - semiosfere in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet.'' *Grebe, Heinrich. 2006. Etienne van Heerden- Mooi loop met die woorde!. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Hanekom, V. en Jooste, G.A. 1995. Die Tussenskap Van Erwin in Casspirs en Campari’s Van Etienne Van Heerden. ''Stilet,'' ''7'', pp.50-60. *Hattingh, M. 1995. Die stoetmeester van Etienne van Heerden: gesigte van’n gestorwe siener. ''Literator'', ''16''(2), pp.79-94. *Hattingh, Roela en Henning Pieterse. 2014. Bokskiet, bokspring en bokjol- skuld- en vergifnisrituele in ''30 nagte in Amsterdam'' (Etienne van Heerden). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Johl, Ronél. 2006. Verby die plesierbeginsel in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde''. ''Journal for Language Teaching.'' *John, P. 2010. Die "Terapeutiese perspektief" en die "Agtstekleurgekekkel" van 30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden (2009). ''Stilet'', ''22''(1), pp.187-203. *Lambrechts, Marietjie. 2019. Migranteliteratuurtemas in ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Lombard, M.. 1989. Die rol van die magistraat in ''Toorberg'' van Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Mackenzie, L. 1995. In memoriam lingua- ’n linguistiese ondersoek van ’n metafiksionele teks deur Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Nel, Adéle, 2015. Spel en die spelende mens in Die sneeuslaper (Marlene van Niekerk), Klimtol (Etienne van Heerden) en Wolf, Wolf (Eben Venter). ''LitNet Akademies'', ''12''(1), pp.180-205. *Nel, Adéle. 2009. Om Amsterdam te verbeel(d). ’n verkenning van die stadsruimte in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Nel, Adéle. 2010. "My lyf was my slagspreuk" - verset en die politiek van die liggaam in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Stilet.'' *Nel, Adéle. 2018. ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Senekal, B.A., 2013. 'n Netwerkontleding van karakterverhoudinge in Etienne van Heerden se Toorberg. ''Literator'', ''34''(2). *Strydom, Gideon en Helize van Vuuren. 2011. Die marginale subjekposisie van die Afrikaanse skrywer - Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Taljard, Marlies en Heilna du Plooy. 2005. Rooibaard Pistorius, die geskiedenis en identiteit in ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Van der Merwe, Chris. 2007. 'n 'Terapeutiese perspektief' op Etienne van Heerden se In stede van die liefde (2005). ''Stilet'', ''19''(1), pp.103-114. *Van der Merwe, Chris. 2009. Die argument van 'n storie – Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Peet. 1989. Die betrokkenheid van 'n magistraat 'n moontlike interpretasie van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir Letterkunde'',''27''(2), pp.48-55. *Van Dyk, Adean. 2020. ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Graan, Mariëtte. 2017. The ghost of Afrikaner identity in Ancestral voices, Leap year and ''The long silence of Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Literator.'' *Van Graan, Mariëtte. 2024. ''Gebeente'' (Etienne van Heerden). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Zyl, Dorothea. 2010. Identiteit en landskap in ''Raka die roman'' (Koos Kombuis) en ''Asbesmiddag'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Verster, Pieter. 2024. Goed en kwaad en die bestiering van God met verwysing na ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1991. Naamgewing in Etienne van Heerden se ''Toorberg''. ''Nomina Africana.'' *Visagie, A. 1997. Subjektiwiteit en geskiedenis in Etienne van Heerden se Casspirs en Campari’s. ''Stilet'', ''9''(1), pp.109-126. *Visagie, Andries. 2010. Globalisering, modernisme en postmodernisme- ''In stede van die liefde'' (2005) van Etienne van Heerden . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Warnes, C. 2011. "Everyone Is Guilty": Complicitous Critique and the Plaasroman Tradition in Etienne van Heerden's Toorberg (Ancestral Voices).''REsEaRch in afRican litERatuREs'', ''42''(1), pp.120-132. *Wasserman, Herman. 2000. Terug na die plaas-postkoloniale herskrywing in Etienne van Heerden se Die Stoetmeester. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. *Wiehahn, Rialette. 1995. ’n Herbesoek aan die ontwykende wêreld van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir letterkunde'', ''33''(2), pp.5-21. === Verhandelings en proefskrifte === * Botha, F.J. 2013. ''Die rol van briewe in Etienne van Heerden se In stede van die liefde en 30 nagte in Amsterdam''. (MA-verhandeling: Universiteit van Johannesburg). * Strydom, G.L. 2011. '' 'n Vergelykende studie van Ingrid Winterbach se Die boek van toeval en toeverlaat (2006) en Etienne van Heerden se Asbesmiddag (2007)'' (PhD-proefskrif: Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit). * Taljard, M.E. 2002. ''Herkoms en identiteit in "Die swye van Mario Salviati"(Etienne van Heerden) en "De naam van de vader" (Nelleke Noordervliet)''(PhD-proefskrif: Potchefstroom). * Venter, D.C.G. 1992. ''Toorberg van Etienne van Heerden binne die Afrikaanse plaasromantradisie: 'n pragmatiese studie'' (PhD-proefskrif: Universiteit van die Vrystaat). * Visagie, A.G. 1995. ''Visies op die geskiedenis in die postmodernistiese literatuur, met verwysing na Etienne van Heerden se Casspirs en Campari's en Louis Ferron se Turkenvespers'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). * Wasserman, H. 1997. ''Die Stoetmeester deur Etienne van Heerden binne die plaasromantradisie in Afrikaans'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). == Bronne == * {{cite web|url=http://www.nb.co.za/authors/221|title=NB Publishers - Our Authors - Etienne van Heerden|work=www.nb.co.za|accessdate=19 Junie 2018|archive-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425100201/http://www.nb.co.za/authors/221|url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.etiennevanheerden.co.za/}} * [http://www.stellenboschwriters.com/vheerden.html Etienne van Heerden op stellenboschwriters.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Heerden, Etienne}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] 03n2rto3kw78k5zmq9cvx2ld2153e7a 2922056 2922054 2026-08-04T18:55:52Z Pynappel 70858 2922056 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Etienne van Heerden | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Etienne Roché van Heerden | geboortedatum = {{GDEO|1954|12|3}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | beroep = Skrywer | bekend = Romans, gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Kaia | kinders = | webblad = {{URL|https://etiennevanheerden.co.za/}} | handtekening = }} '''Etienne Roché van Heerden''' is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]]. Hy is op [[3 Desember]] [[1954]] in [[Johannesburg]] gebore as die seun van Gerrie, 'n Afrikaanse skaapboer, en Doreen, 'n [[Engels]]sprekende [[wiskunde]]onderwyseres. == Herkoms en jeugjare == Sy ouers was Gert Jacobus van Heerden en Doreen Catherine Myburgh.<ref>{{Cite book| publisher = 3NULL| last = "Geldenhuys| first = Gerhard"| title = 10"Ancestors of Etienne Roche van Heerden, b. 1954 : son of Gert Jacobus van Heerden and Doreen Catherine Myburgh"| access-date = 2026-08-04| url = https://research.ebsco.com/plink/95c7e501-7419-3e36-8f6f-71b9930d61a2}}</ref> Van Heerden het grootgeword op twee plase (waarvan een geleë is teen die berg gelyknamig aan sy roman ''[[Toorberg]]'' in die distrik [[Graaff-Reinet]]). Ná die dood van sy vader het die gesin na [[Stellenbosch]] verhuis waar Van Heerden aan die [[Paul Roos Gimnasium]] gematrikuleer het. Ná 'n jaar in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] het hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] (waar hy ook lid is van [[D.J. Opperman]] se Letterkundige Laboratorium) studeer en hy die grade B.A. (Regte), LL.B. en honneurs (cum laude) in Afrikaans en [[Nederlands]] behaal het. Hy het ook 'n meestersgraad aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en 'n Ph.D. aan die [[Rhodes-universiteit]] behaal. == Beroepsloopbaan == Sy loopbaan het al verskeie kinkels gehad: in [[1983]] is hy as prokureur toegelaat, waarna hy as prokureursklerk in [[Bellville]] gaan werk het; daarna het hy by 'n reklamefirma in [[Kaapstad]] gaan werk; en daaropvolgens het hy 'n lektoraat aan die [[Universiteit van Zoeloeland]] aanvaar om homself meer tyd vir sy skryfwerk te gun. In [[1987]] is hy aangestel as dosent aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]], waar hy ook 'n kursus in skeppende skryfwerk in Engels en Afrikaans gelei het. Tans is hy professor en hoof van Afrikaans en Neerlandistiek aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. Van Heerden is dikwels oorsee op besoek – hy is onder meer Honorary Fellow aan die Universiteit van Iowa in die [[VSA]] en "Writer in Residence" aan die Universiteite van Antwerpen en [[Universiteit van Leiden|Leiden]]. Hy speel ook 'n belangrike rol in die Afrikaanse kultuur van die virtuele ruimte deurdat hy die stigtersredakteur van die multitalige kulturele webruimte [[LitNet]] is. Só speel hy ook 'n leidende rol in die skepping van 'n interaktiewe roman getiteld ''Die Rooi Roman''. Verskeie publikasies vloei uit sy pen, onder meer rubrieke, akademiese artikels, literatuurkritiek en -teorie en vryskut joernalistieke werk. Van Heerden het in [[1978]] met die jeugroman ''Matoli'', en as digter in [[1981]] (tesame met [[Peter Snyders]], [[Daniel Hugo]] en [[André le Roux du Toit]]) met ''Brekfis Met Vier'' gedebuteer. Hy was in die tagtigerjare ook een van die Afrikaanse skrywers wat 'n ontmoeting met [[ANC]]-lede by die [[Victoria-waterval]] in [[Zimbabwe]] gehad het. Van Heerden is een van die beste romanskrywers van sy generasie, wat ook oorsee baie sukses met sy werk behaal het. Tog skryf hy nie vir 'n geselekteerde skrywerspubliek nie, maar is besonder gewild onder die leserspubliek. == Publikasies == === Romans === * ''Matoli'' (1978) * ''Om te awol'' (1984)<ref>{{Cite journal| publisher = AOSIS| doi = 10.4102/lit.v43i1.1842| issn = 2219-8237| volume = 43| issue = 1| pages = –1-e9| last1 = Westhoeve| first1 = Jan Douwe| last2 = Viljoen| first2 = Hein| title = ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken: Etienne van Heerdens Om te awol en W.F. Hermans’ Het behouden huis| journal = Literator| access-date = 2026-08-03| date = 2022-09-01| url = https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1842}}</ref> * ''[[Toorberg]]'' (1986) * ''Casspirs en campari’s: ’n historiese entertainment'' (1991) * ''Die stoetmeester'' (1993) * ''Kikoejoe'' (1996) * ''[[Die swye van Mario Salviati]]'' (2000) * ''In stede van die liefde'' (2005) * ''Asbesmiddag'' (2007) * ''30 nagte in Amsterdam'' (2008) * ''Klimtol'' (2013) * ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (2018)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/2309-9070/tvl.v.55i1.4322| issn = 2309-9070| volume = 55| issue = 1| last = Nel| first = Adéle| title = Die wêreld van Charlie Oeng (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2018-03-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/4322}}</ref> * ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (2019)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v57i2.8466| issn = 2309-9070| volume = 57| issue = 2| last = Van Dyk| first = Adean | title = Die biblioteek aan die einde van die wêreld (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2020-11-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/8466}}</ref> * ''A Library to Flee'' ([[Engels]]e vertaling van ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' deur Henrietta Rose-Innes) (2022) * ''Gebeente'' (2023)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v61i1.17976| issn = 2309-9070| volume = 61| issue = 1| last = Van Graan| first = Mariëtte | title = Gebeente (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2024-07-01| url = https://letterkunde.africa/article/view/17976}}</ref> === Prosa === * ''My Kubaan'' (1983) * ''Liegfabriek'' (1988) * ''Haai Karoo'' (2012) === Poësie === * ''Obiter dictum'' (1981) * ''Brekfis met vier'' (1981) * ''Die laaste kreef'' (1987) === Samestellings === * ''Miskien sal ek die wingerd prys: ryme en gedigte oor drank'' (1989) * ''Die rooi roman: interaktiewe roman'' (1999, redakteur) * ''Die mooiste liefde is verby'' (1999, samesteller) * ''Briewe deur die lug'': LitNet / Taalsekretariaat-skrywersberaad 2000 (2001) * ''Die omstrede God'' (African Sun Media) (2003) === Essays === * ''Die stilte na die boek: kitsessays'' (2004) === Kabaret === * ''Lied van die boeings: 'n kabaret'' (1998) === Literêre teorie === * ''Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham H. de Vries'' (1997) == Studies oor Etienne van Heerden se werke == === Artikels === *Barendse, Joan-Mari. 2016. Die tante uit Nederland as liminale karakter in Etienne van Heerden se ''Kikoejoe'' (1996) en ''30 nagte in Amsterdam'' (2008). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Botha, F.J. 2015. Die “Agtstekleurgekekkel” in Etienne van Heerden se ''30 nagte in Amsterdam'': Tante Zan se bewussynstroom as “gedagtebriewe”. ''Stilet,'' 27(1) Maart: pp. 1-22. *Botha, F.J. 2016. “Maar in my briewe aan jou beteuel ek my”: Die rol van briewe in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet'', 28(2) September: pp. 1-24. *Burger, Willie. 2003. "Die ware historie" - die verband tussen kuns en die verlede na aanleiding van ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Douwe Westhoeve, Jan en Hein Viljoen. 2022. ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken Etienne van Heerdens ''Om te awol'' en W.F. Hermans’ ''Het behouden huis''. ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2007. Weerskante van die slot - semiosfere in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet.'' *Grebe, Heinrich. 2006. Etienne van Heerden- Mooi loop met die woorde!. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Hanekom, V. en Jooste, G.A. 1995. Die Tussenskap Van Erwin in Casspirs en Campari’s Van Etienne Van Heerden. ''Stilet,'' ''7'', pp.50-60. *Hattingh, M. 1995. Die stoetmeester van Etienne van Heerden: gesigte van’n gestorwe siener. ''Literator'', ''16''(2), pp.79-94. *Hattingh, Roela en Henning Pieterse. 2014. Bokskiet, bokspring en bokjol- skuld- en vergifnisrituele in ''30 nagte in Amsterdam'' (Etienne van Heerden). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Johl, Ronél. 2006. Verby die plesierbeginsel in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde''. ''Journal for Language Teaching.'' *John, P. 2010. Die "Terapeutiese perspektief" en die "Agtstekleurgekekkel" van 30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden (2009). ''Stilet'', ''22''(1), pp.187-203. *Lambrechts, Marietjie. 2019. Migranteliteratuurtemas in ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Lombard, M.. 1989. Die rol van die magistraat in ''Toorberg'' van Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Mackenzie, L. 1995. In memoriam lingua- ’n linguistiese ondersoek van ’n metafiksionele teks deur Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Nel, Adéle, 2015. Spel en die spelende mens in Die sneeuslaper (Marlene van Niekerk), Klimtol (Etienne van Heerden) en Wolf, Wolf (Eben Venter). ''LitNet Akademies'', ''12''(1), pp.180-205. *Nel, Adéle. 2009. Om Amsterdam te verbeel(d). ’n verkenning van die stadsruimte in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Nel, Adéle. 2010. "My lyf was my slagspreuk" - verset en die politiek van die liggaam in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Stilet.'' *Nel, Adéle. 2018. ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Senekal, B.A., 2013. 'n Netwerkontleding van karakterverhoudinge in Etienne van Heerden se Toorberg. ''Literator'', ''34''(2). *Strydom, Gideon en Helize van Vuuren. 2011. Die marginale subjekposisie van die Afrikaanse skrywer - Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Taljard, Marlies en Heilna du Plooy. 2005. Rooibaard Pistorius, die geskiedenis en identiteit in ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Van der Merwe, Chris. 2007. 'n 'Terapeutiese perspektief' op Etienne van Heerden se In stede van die liefde (2005). ''Stilet'', ''19''(1), pp.103-114. *Van der Merwe, Chris. 2009. Die argument van 'n storie – Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Peet. 1989. Die betrokkenheid van 'n magistraat 'n moontlike interpretasie van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir Letterkunde'',''27''(2), pp.48-55. *Van Dyk, Adean. 2020. ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Graan, Mariëtte. 2017. The ghost of Afrikaner identity in Ancestral voices, Leap year and ''The long silence of Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Literator.'' *Van Graan, Mariëtte. 2024. ''Gebeente'' (Etienne van Heerden). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Zyl, Dorothea. 2010. Identiteit en landskap in ''Raka die roman'' (Koos Kombuis) en ''Asbesmiddag'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Verster, Pieter. 2024. Goed en kwaad en die bestiering van God met verwysing na ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1991. Naamgewing in Etienne van Heerden se ''Toorberg''. ''Nomina Africana.'' *Visagie, A. 1997. Subjektiwiteit en geskiedenis in Etienne van Heerden se Casspirs en Campari’s. ''Stilet'', ''9''(1), pp.109-126. *Visagie, Andries. 2010. Globalisering, modernisme en postmodernisme- ''In stede van die liefde'' (2005) van Etienne van Heerden . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Warnes, C. 2011. "Everyone Is Guilty": Complicitous Critique and the Plaasroman Tradition in Etienne van Heerden's Toorberg (Ancestral Voices).''REsEaRch in afRican litERatuREs'', ''42''(1), pp.120-132. *Wasserman, Herman. 2000. Terug na die plaas-postkoloniale herskrywing in Etienne van Heerden se Die Stoetmeester. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. *Wiehahn, Rialette. 1995. ’n Herbesoek aan die ontwykende wêreld van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir letterkunde'', ''33''(2), pp.5-21. === Verhandelings en proefskrifte === * Botha, F.J. 2013. ''Die rol van briewe in Etienne van Heerden se In stede van die liefde en 30 nagte in Amsterdam''. (MA-verhandeling: Universiteit van Johannesburg). * Strydom, G.L. 2011. '' 'n Vergelykende studie van Ingrid Winterbach se Die boek van toeval en toeverlaat (2006) en Etienne van Heerden se Asbesmiddag (2007)'' (PhD-proefskrif: Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit). * Taljard, M.E. 2002. ''Herkoms en identiteit in "Die swye van Mario Salviati"(Etienne van Heerden) en "De naam van de vader" (Nelleke Noordervliet)''(PhD-proefskrif: Potchefstroom). * Venter, D.C.G. 1992. ''Toorberg van Etienne van Heerden binne die Afrikaanse plaasromantradisie: 'n pragmatiese studie'' (PhD-proefskrif: Universiteit van die Vrystaat). * Visagie, A.G. 1995. ''Visies op die geskiedenis in die postmodernistiese literatuur, met verwysing na Etienne van Heerden se Casspirs en Campari's en Louis Ferron se Turkenvespers'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). * Wasserman, H. 1997. ''Die Stoetmeester deur Etienne van Heerden binne die plaasromantradisie in Afrikaans'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). == Bronne == * {{cite web|url=http://www.nb.co.za/authors/221|title=NB Publishers - Our Authors - Etienne van Heerden|work=www.nb.co.za|accessdate=19 Junie 2018|archive-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425100201/http://www.nb.co.za/authors/221|url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.etiennevanheerden.co.za/}} * [http://www.stellenboschwriters.com/vheerden.html Etienne van Heerden op stellenboschwriters.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Heerden, Etienne}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] l9mb3y7f9la4v2ezsk2b8at94hza410 2922058 2922056 2026-08-04T18:56:04Z Pynappel 70858 Slegs noemenswaardige 2922058 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Etienne van Heerden | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Etienne Roché van Heerden | geboortedatum = {{GDEO|1954|12|3}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | beroep = Skrywer | bekend = Romans, gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | kinders = | webblad = {{URL|https://etiennevanheerden.co.za/}} | handtekening = }} '''Etienne Roché van Heerden''' is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]]. Hy is op [[3 Desember]] [[1954]] in [[Johannesburg]] gebore as die seun van Gerrie, 'n Afrikaanse skaapboer, en Doreen, 'n [[Engels]]sprekende [[wiskunde]]onderwyseres. == Herkoms en jeugjare == Sy ouers was Gert Jacobus van Heerden en Doreen Catherine Myburgh.<ref>{{Cite book| publisher = 3NULL| last = "Geldenhuys| first = Gerhard"| title = 10"Ancestors of Etienne Roche van Heerden, b. 1954 : son of Gert Jacobus van Heerden and Doreen Catherine Myburgh"| access-date = 2026-08-04| url = https://research.ebsco.com/plink/95c7e501-7419-3e36-8f6f-71b9930d61a2}}</ref> Van Heerden het grootgeword op twee plase (waarvan een geleë is teen die berg gelyknamig aan sy roman ''[[Toorberg]]'' in die distrik [[Graaff-Reinet]]). Ná die dood van sy vader het die gesin na [[Stellenbosch]] verhuis waar Van Heerden aan die [[Paul Roos Gimnasium]] gematrikuleer het. Ná 'n jaar in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] het hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] (waar hy ook lid is van [[D.J. Opperman]] se Letterkundige Laboratorium) studeer en hy die grade B.A. (Regte), LL.B. en honneurs (cum laude) in Afrikaans en [[Nederlands]] behaal het. Hy het ook 'n meestersgraad aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en 'n Ph.D. aan die [[Rhodes-universiteit]] behaal. == Beroepsloopbaan == Sy loopbaan het al verskeie kinkels gehad: in [[1983]] is hy as prokureur toegelaat, waarna hy as prokureursklerk in [[Bellville]] gaan werk het; daarna het hy by 'n reklamefirma in [[Kaapstad]] gaan werk; en daaropvolgens het hy 'n lektoraat aan die [[Universiteit van Zoeloeland]] aanvaar om homself meer tyd vir sy skryfwerk te gun. In [[1987]] is hy aangestel as dosent aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]], waar hy ook 'n kursus in skeppende skryfwerk in Engels en Afrikaans gelei het. Tans is hy professor en hoof van Afrikaans en Neerlandistiek aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. Van Heerden is dikwels oorsee op besoek – hy is onder meer Honorary Fellow aan die Universiteit van Iowa in die [[VSA]] en "Writer in Residence" aan die Universiteite van Antwerpen en [[Universiteit van Leiden|Leiden]]. Hy speel ook 'n belangrike rol in die Afrikaanse kultuur van die virtuele ruimte deurdat hy die stigtersredakteur van die multitalige kulturele webruimte [[LitNet]] is. Só speel hy ook 'n leidende rol in die skepping van 'n interaktiewe roman getiteld ''Die Rooi Roman''. Verskeie publikasies vloei uit sy pen, onder meer rubrieke, akademiese artikels, literatuurkritiek en -teorie en vryskut joernalistieke werk. Van Heerden het in [[1978]] met die jeugroman ''Matoli'', en as digter in [[1981]] (tesame met [[Peter Snyders]], [[Daniel Hugo]] en [[André le Roux du Toit]]) met ''Brekfis Met Vier'' gedebuteer. Hy was in die tagtigerjare ook een van die Afrikaanse skrywers wat 'n ontmoeting met [[ANC]]-lede by die [[Victoria-waterval]] in [[Zimbabwe]] gehad het. Van Heerden is een van die beste romanskrywers van sy generasie, wat ook oorsee baie sukses met sy werk behaal het. Tog skryf hy nie vir 'n geselekteerde skrywerspubliek nie, maar is besonder gewild onder die leserspubliek. == Publikasies == === Romans === * ''Matoli'' (1978) * ''Om te awol'' (1984)<ref>{{Cite journal| publisher = AOSIS| doi = 10.4102/lit.v43i1.1842| issn = 2219-8237| volume = 43| issue = 1| pages = –1-e9| last1 = Westhoeve| first1 = Jan Douwe| last2 = Viljoen| first2 = Hein| title = ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken: Etienne van Heerdens Om te awol en W.F. Hermans’ Het behouden huis| journal = Literator| access-date = 2026-08-03| date = 2022-09-01| url = https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1842}}</ref> * ''[[Toorberg]]'' (1986) * ''Casspirs en campari’s: ’n historiese entertainment'' (1991) * ''Die stoetmeester'' (1993) * ''Kikoejoe'' (1996) * ''[[Die swye van Mario Salviati]]'' (2000) * ''In stede van die liefde'' (2005) * ''Asbesmiddag'' (2007) * ''30 nagte in Amsterdam'' (2008) * ''Klimtol'' (2013) * ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (2018)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/2309-9070/tvl.v.55i1.4322| issn = 2309-9070| volume = 55| issue = 1| last = Nel| first = Adéle| title = Die wêreld van Charlie Oeng (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2018-03-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/4322}}</ref> * ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (2019)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v57i2.8466| issn = 2309-9070| volume = 57| issue = 2| last = Van Dyk| first = Adean | title = Die biblioteek aan die einde van die wêreld (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2020-11-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/8466}}</ref> * ''A Library to Flee'' ([[Engels]]e vertaling van ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' deur Henrietta Rose-Innes) (2022) * ''Gebeente'' (2023)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v61i1.17976| issn = 2309-9070| volume = 61| issue = 1| last = Van Graan| first = Mariëtte | title = Gebeente (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2024-07-01| url = https://letterkunde.africa/article/view/17976}}</ref> === Prosa === * ''My Kubaan'' (1983) * ''Liegfabriek'' (1988) * ''Haai Karoo'' (2012) === Poësie === * ''Obiter dictum'' (1981) * ''Brekfis met vier'' (1981) * ''Die laaste kreef'' (1987) === Samestellings === * ''Miskien sal ek die wingerd prys: ryme en gedigte oor drank'' (1989) * ''Die rooi roman: interaktiewe roman'' (1999, redakteur) * ''Die mooiste liefde is verby'' (1999, samesteller) * ''Briewe deur die lug'': LitNet / Taalsekretariaat-skrywersberaad 2000 (2001) * ''Die omstrede God'' (African Sun Media) (2003) === Essays === * ''Die stilte na die boek: kitsessays'' (2004) === Kabaret === * ''Lied van die boeings: 'n kabaret'' (1998) === Literêre teorie === * ''Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham H. de Vries'' (1997) == Studies oor Etienne van Heerden se werke == === Artikels === *Barendse, Joan-Mari. 2016. Die tante uit Nederland as liminale karakter in Etienne van Heerden se ''Kikoejoe'' (1996) en ''30 nagte in Amsterdam'' (2008). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Botha, F.J. 2015. Die “Agtstekleurgekekkel” in Etienne van Heerden se ''30 nagte in Amsterdam'': Tante Zan se bewussynstroom as “gedagtebriewe”. ''Stilet,'' 27(1) Maart: pp. 1-22. *Botha, F.J. 2016. “Maar in my briewe aan jou beteuel ek my”: Die rol van briewe in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet'', 28(2) September: pp. 1-24. *Burger, Willie. 2003. "Die ware historie" - die verband tussen kuns en die verlede na aanleiding van ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Douwe Westhoeve, Jan en Hein Viljoen. 2022. ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken Etienne van Heerdens ''Om te awol'' en W.F. Hermans’ ''Het behouden huis''. ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2007. Weerskante van die slot - semiosfere in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet.'' *Grebe, Heinrich. 2006. Etienne van Heerden- Mooi loop met die woorde!. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Hanekom, V. en Jooste, G.A. 1995. Die Tussenskap Van Erwin in Casspirs en Campari’s Van Etienne Van Heerden. ''Stilet,'' ''7'', pp.50-60. *Hattingh, M. 1995. Die stoetmeester van Etienne van Heerden: gesigte van’n gestorwe siener. ''Literator'', ''16''(2), pp.79-94. *Hattingh, Roela en Henning Pieterse. 2014. Bokskiet, bokspring en bokjol- skuld- en vergifnisrituele in ''30 nagte in Amsterdam'' (Etienne van Heerden). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Johl, Ronél. 2006. Verby die plesierbeginsel in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde''. ''Journal for Language Teaching.'' *John, P. 2010. Die "Terapeutiese perspektief" en die "Agtstekleurgekekkel" van 30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden (2009). ''Stilet'', ''22''(1), pp.187-203. *Lambrechts, Marietjie. 2019. Migranteliteratuurtemas in ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Lombard, M.. 1989. Die rol van die magistraat in ''Toorberg'' van Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Mackenzie, L. 1995. In memoriam lingua- ’n linguistiese ondersoek van ’n metafiksionele teks deur Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Nel, Adéle, 2015. Spel en die spelende mens in Die sneeuslaper (Marlene van Niekerk), Klimtol (Etienne van Heerden) en Wolf, Wolf (Eben Venter). ''LitNet Akademies'', ''12''(1), pp.180-205. *Nel, Adéle. 2009. Om Amsterdam te verbeel(d). ’n verkenning van die stadsruimte in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Nel, Adéle. 2010. "My lyf was my slagspreuk" - verset en die politiek van die liggaam in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Stilet.'' *Nel, Adéle. 2018. ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Senekal, B.A., 2013. 'n Netwerkontleding van karakterverhoudinge in Etienne van Heerden se Toorberg. ''Literator'', ''34''(2). *Strydom, Gideon en Helize van Vuuren. 2011. Die marginale subjekposisie van die Afrikaanse skrywer - Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Taljard, Marlies en Heilna du Plooy. 2005. Rooibaard Pistorius, die geskiedenis en identiteit in ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Van der Merwe, Chris. 2007. 'n 'Terapeutiese perspektief' op Etienne van Heerden se In stede van die liefde (2005). ''Stilet'', ''19''(1), pp.103-114. *Van der Merwe, Chris. 2009. Die argument van 'n storie – Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Peet. 1989. Die betrokkenheid van 'n magistraat 'n moontlike interpretasie van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir Letterkunde'',''27''(2), pp.48-55. *Van Dyk, Adean. 2020. ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Graan, Mariëtte. 2017. The ghost of Afrikaner identity in Ancestral voices, Leap year and ''The long silence of Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Literator.'' *Van Graan, Mariëtte. 2024. ''Gebeente'' (Etienne van Heerden). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Zyl, Dorothea. 2010. Identiteit en landskap in ''Raka die roman'' (Koos Kombuis) en ''Asbesmiddag'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Verster, Pieter. 2024. Goed en kwaad en die bestiering van God met verwysing na ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1991. Naamgewing in Etienne van Heerden se ''Toorberg''. ''Nomina Africana.'' *Visagie, A. 1997. Subjektiwiteit en geskiedenis in Etienne van Heerden se Casspirs en Campari’s. ''Stilet'', ''9''(1), pp.109-126. *Visagie, Andries. 2010. Globalisering, modernisme en postmodernisme- ''In stede van die liefde'' (2005) van Etienne van Heerden . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Warnes, C. 2011. "Everyone Is Guilty": Complicitous Critique and the Plaasroman Tradition in Etienne van Heerden's Toorberg (Ancestral Voices).''REsEaRch in afRican litERatuREs'', ''42''(1), pp.120-132. *Wasserman, Herman. 2000. Terug na die plaas-postkoloniale herskrywing in Etienne van Heerden se Die Stoetmeester. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. *Wiehahn, Rialette. 1995. ’n Herbesoek aan die ontwykende wêreld van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir letterkunde'', ''33''(2), pp.5-21. === Verhandelings en proefskrifte === * Botha, F.J. 2013. ''Die rol van briewe in Etienne van Heerden se In stede van die liefde en 30 nagte in Amsterdam''. (MA-verhandeling: Universiteit van Johannesburg). * Strydom, G.L. 2011. '' 'n Vergelykende studie van Ingrid Winterbach se Die boek van toeval en toeverlaat (2006) en Etienne van Heerden se Asbesmiddag (2007)'' (PhD-proefskrif: Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit). * Taljard, M.E. 2002. ''Herkoms en identiteit in "Die swye van Mario Salviati"(Etienne van Heerden) en "De naam van de vader" (Nelleke Noordervliet)''(PhD-proefskrif: Potchefstroom). * Venter, D.C.G. 1992. ''Toorberg van Etienne van Heerden binne die Afrikaanse plaasromantradisie: 'n pragmatiese studie'' (PhD-proefskrif: Universiteit van die Vrystaat). * Visagie, A.G. 1995. ''Visies op die geskiedenis in die postmodernistiese literatuur, met verwysing na Etienne van Heerden se Casspirs en Campari's en Louis Ferron se Turkenvespers'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). * Wasserman, H. 1997. ''Die Stoetmeester deur Etienne van Heerden binne die plaasromantradisie in Afrikaans'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). == Bronne == * {{cite web|url=http://www.nb.co.za/authors/221|title=NB Publishers - Our Authors - Etienne van Heerden|work=www.nb.co.za|accessdate=19 Junie 2018|archive-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425100201/http://www.nb.co.za/authors/221|url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.etiennevanheerden.co.za/}} * [http://www.stellenboschwriters.com/vheerden.html Etienne van Heerden op stellenboschwriters.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Heerden, Etienne}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] 5cxtye5d49r2oqyul8be4i6z404f97s 2922061 2922058 2026-08-04T18:57:19Z Pynappel 70858 2922061 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Etienne van Heerden | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Etienne Roché van Heerden | geboortedatum = {{GDEO|1954|12|3}} | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | beroep = Skrywer | bekend = Romans, gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | kinders = | webblad = {{URL|https://etiennevanheerden.co.za/}} | handtekening = }} '''Etienne Roché van Heerden''' is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]]. Hy is op [[3 Desember]] [[1954]] in [[Johannesburg]] gebore as die seun van Gerrie, 'n Afrikaanse skaapboer, en Doreen, 'n [[Engels]]sprekende [[wiskunde]]onderwyseres. == Herkoms en jeugjare == Sy ouers was Gert Jacobus van Heerden en Doreen Catherine Myburgh.<ref>{{Cite book| publisher = 3NULL| last = Geldenhuys |first = Gerhard |title = 10"Ancestors of Etienne Roche van Heerden, b. 1954 : son of Gert Jacobus van Heerden and Doreen Catherine Myburgh"| access-date = 2026-08-04| url = https://research.ebsco.com/plink/95c7e501-7419-3e36-8f6f-71b9930d61a2}}</ref> Van Heerden het grootgeword op twee plase (waarvan een geleë is teen die berg gelyknamig aan sy roman ''[[Toorberg]]'' in die distrik [[Graaff-Reinet]]). Ná die dood van sy vader het die gesin na [[Stellenbosch]] verhuis waar Van Heerden aan die [[Paul Roos Gimnasium]] gematrikuleer het. Ná 'n jaar in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] het hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] (waar hy ook lid is van [[D.J. Opperman]] se Letterkundige Laboratorium) studeer en hy die grade B.A. (Regte), LL.B. en honneurs (cum laude) in Afrikaans en [[Nederlands]] behaal het. Hy het ook 'n meestersgraad aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en 'n Ph.D. aan die [[Rhodes-universiteit]] behaal. == Beroepsloopbaan == Sy loopbaan het al verskeie kinkels gehad: in [[1983]] is hy as prokureur toegelaat, waarna hy as prokureursklerk in [[Bellville]] gaan werk het; daarna het hy by 'n reklamefirma in [[Kaapstad]] gaan werk; en daaropvolgens het hy 'n lektoraat aan die [[Universiteit van Zoeloeland]] aanvaar om homself meer tyd vir sy skryfwerk te gun. In [[1987]] is hy aangestel as dosent aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]], waar hy ook 'n kursus in skeppende skryfwerk in Engels en Afrikaans gelei het. Tans is hy professor en hoof van Afrikaans en Neerlandistiek aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. Van Heerden is dikwels oorsee op besoek – hy is onder meer Honorary Fellow aan die Universiteit van Iowa in die [[VSA]] en "Writer in Residence" aan die Universiteite van Antwerpen en [[Universiteit van Leiden|Leiden]]. Hy speel ook 'n belangrike rol in die Afrikaanse kultuur van die virtuele ruimte deurdat hy die stigtersredakteur van die multitalige kulturele webruimte [[LitNet]] is. Só speel hy ook 'n leidende rol in die skepping van 'n interaktiewe roman getiteld ''Die Rooi Roman''. Verskeie publikasies vloei uit sy pen, onder meer rubrieke, akademiese artikels, literatuurkritiek en -teorie en vryskut joernalistieke werk. Van Heerden het in [[1978]] met die jeugroman ''Matoli'', en as digter in [[1981]] (tesame met [[Peter Snyders]], [[Daniel Hugo]] en [[André le Roux du Toit]]) met ''Brekfis Met Vier'' gedebuteer. Hy was in die tagtigerjare ook een van die Afrikaanse skrywers wat 'n ontmoeting met [[ANC]]-lede by die [[Victoria-waterval]] in [[Zimbabwe]] gehad het. Van Heerden is een van die beste romanskrywers van sy generasie, wat ook oorsee baie sukses met sy werk behaal het. Tog skryf hy nie vir 'n geselekteerde skrywerspubliek nie, maar is besonder gewild onder die leserspubliek. == Publikasies == === Romans === * ''Matoli'' (1978) * ''Om te awol'' (1984)<ref>{{Cite journal| publisher = AOSIS| doi = 10.4102/lit.v43i1.1842| issn = 2219-8237| volume = 43| issue = 1| pages = –1-e9| last1 = Westhoeve| first1 = Jan Douwe| last2 = Viljoen| first2 = Hein| title = ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken: Etienne van Heerdens Om te awol en W.F. Hermans’ Het behouden huis| journal = Literator| access-date = 2026-08-03| date = 2022-09-01| url = https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1842}}</ref> * ''[[Toorberg]]'' (1986) * ''Casspirs en campari’s: ’n historiese entertainment'' (1991) * ''Die stoetmeester'' (1993) * ''Kikoejoe'' (1996) * ''[[Die swye van Mario Salviati]]'' (2000) * ''In stede van die liefde'' (2005) * ''Asbesmiddag'' (2007) * ''30 nagte in Amsterdam'' (2008) * ''Klimtol'' (2013) * ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (2018)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/2309-9070/tvl.v.55i1.4322| issn = 2309-9070| volume = 55| issue = 1| last = Nel| first = Adéle| title = Die wêreld van Charlie Oeng (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2018-03-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/4322}}</ref> * ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (2019)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v57i2.8466| issn = 2309-9070| volume = 57| issue = 2| last = Van Dyk| first = Adean | title = Die biblioteek aan die einde van die wêreld (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2020-11-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/8466}}</ref> * ''A Library to Flee'' ([[Engels]]e vertaling van ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' deur Henrietta Rose-Innes) (2022) * ''Gebeente'' (2023)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v61i1.17976| issn = 2309-9070| volume = 61| issue = 1| last = Van Graan| first = Mariëtte | title = Gebeente (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2024-07-01| url = https://letterkunde.africa/article/view/17976}}</ref> === Prosa === * ''My Kubaan'' (1983) * ''Liegfabriek'' (1988) * ''Haai Karoo'' (2012) === Poësie === * ''Obiter dictum'' (1981) * ''Brekfis met vier'' (1981) * ''Die laaste kreef'' (1987) === Samestellings === * ''Miskien sal ek die wingerd prys: ryme en gedigte oor drank'' (1989) * ''Die rooi roman: interaktiewe roman'' (1999, redakteur) * ''Die mooiste liefde is verby'' (1999, samesteller) * ''Briewe deur die lug'': LitNet / Taalsekretariaat-skrywersberaad 2000 (2001) * ''Die omstrede God'' (African Sun Media) (2003) === Essays === * ''Die stilte na die boek: kitsessays'' (2004) === Kabaret === * ''Lied van die boeings: 'n kabaret'' (1998) === Literêre teorie === * ''Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham H. de Vries'' (1997) == Studies oor Etienne van Heerden se werke == === Artikels === *Barendse, Joan-Mari. 2016. Die tante uit Nederland as liminale karakter in Etienne van Heerden se ''Kikoejoe'' (1996) en ''30 nagte in Amsterdam'' (2008). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Botha, F.J. 2015. Die “Agtstekleurgekekkel” in Etienne van Heerden se ''30 nagte in Amsterdam'': Tante Zan se bewussynstroom as “gedagtebriewe”. ''Stilet,'' 27(1) Maart: pp. 1-22. *Botha, F.J. 2016. “Maar in my briewe aan jou beteuel ek my”: Die rol van briewe in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet'', 28(2) September: pp. 1-24. *Burger, Willie. 2003. "Die ware historie" - die verband tussen kuns en die verlede na aanleiding van ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Douwe Westhoeve, Jan en Hein Viljoen. 2022. ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken Etienne van Heerdens ''Om te awol'' en W.F. Hermans’ ''Het behouden huis''. ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2007. Weerskante van die slot - semiosfere in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet.'' *Grebe, Heinrich. 2006. Etienne van Heerden- Mooi loop met die woorde!. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Hanekom, V. en Jooste, G.A. 1995. Die Tussenskap Van Erwin in Casspirs en Campari’s Van Etienne Van Heerden. ''Stilet,'' ''7'', pp.50-60. *Hattingh, M. 1995. Die stoetmeester van Etienne van Heerden: gesigte van’n gestorwe siener. ''Literator'', ''16''(2), pp.79-94. *Hattingh, Roela en Henning Pieterse. 2014. Bokskiet, bokspring en bokjol- skuld- en vergifnisrituele in ''30 nagte in Amsterdam'' (Etienne van Heerden). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Johl, Ronél. 2006. Verby die plesierbeginsel in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde''. ''Journal for Language Teaching.'' *John, P. 2010. Die "Terapeutiese perspektief" en die "Agtstekleurgekekkel" van 30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden (2009). ''Stilet'', ''22''(1), pp.187-203. *Lambrechts, Marietjie. 2019. Migranteliteratuurtemas in ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Lombard, M.. 1989. Die rol van die magistraat in ''Toorberg'' van Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Mackenzie, L. 1995. In memoriam lingua- ’n linguistiese ondersoek van ’n metafiksionele teks deur Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Nel, Adéle, 2015. Spel en die spelende mens in Die sneeuslaper (Marlene van Niekerk), Klimtol (Etienne van Heerden) en Wolf, Wolf (Eben Venter). ''LitNet Akademies'', ''12''(1), pp.180-205. *Nel, Adéle. 2009. Om Amsterdam te verbeel(d). ’n verkenning van die stadsruimte in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Nel, Adéle. 2010. "My lyf was my slagspreuk" - verset en die politiek van die liggaam in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Stilet.'' *Nel, Adéle. 2018. ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Senekal, B.A., 2013. 'n Netwerkontleding van karakterverhoudinge in Etienne van Heerden se Toorberg. ''Literator'', ''34''(2). *Strydom, Gideon en Helize van Vuuren. 2011. Die marginale subjekposisie van die Afrikaanse skrywer - Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Taljard, Marlies en Heilna du Plooy. 2005. Rooibaard Pistorius, die geskiedenis en identiteit in ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Van der Merwe, Chris. 2007. 'n 'Terapeutiese perspektief' op Etienne van Heerden se In stede van die liefde (2005). ''Stilet'', ''19''(1), pp.103-114. *Van der Merwe, Chris. 2009. Die argument van 'n storie – Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Peet. 1989. Die betrokkenheid van 'n magistraat 'n moontlike interpretasie van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir Letterkunde'',''27''(2), pp.48-55. *Van Dyk, Adean. 2020. ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Graan, Mariëtte. 2017. The ghost of Afrikaner identity in Ancestral voices, Leap year and ''The long silence of Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Literator.'' *Van Graan, Mariëtte. 2024. ''Gebeente'' (Etienne van Heerden). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Zyl, Dorothea. 2010. Identiteit en landskap in ''Raka die roman'' (Koos Kombuis) en ''Asbesmiddag'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Verster, Pieter. 2024. Goed en kwaad en die bestiering van God met verwysing na ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1991. Naamgewing in Etienne van Heerden se ''Toorberg''. ''Nomina Africana.'' *Visagie, A. 1997. Subjektiwiteit en geskiedenis in Etienne van Heerden se Casspirs en Campari’s. ''Stilet'', ''9''(1), pp.109-126. *Visagie, Andries. 2010. Globalisering, modernisme en postmodernisme- ''In stede van die liefde'' (2005) van Etienne van Heerden . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Warnes, C. 2011. "Everyone Is Guilty": Complicitous Critique and the Plaasroman Tradition in Etienne van Heerden's Toorberg (Ancestral Voices).''REsEaRch in afRican litERatuREs'', ''42''(1), pp.120-132. *Wasserman, Herman. 2000. Terug na die plaas-postkoloniale herskrywing in Etienne van Heerden se Die Stoetmeester. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. *Wiehahn, Rialette. 1995. ’n Herbesoek aan die ontwykende wêreld van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir letterkunde'', ''33''(2), pp.5-21. === Verhandelings en proefskrifte === * Botha, F.J. 2013. ''Die rol van briewe in Etienne van Heerden se In stede van die liefde en 30 nagte in Amsterdam''. (MA-verhandeling: Universiteit van Johannesburg). * Strydom, G.L. 2011. '' 'n Vergelykende studie van Ingrid Winterbach se Die boek van toeval en toeverlaat (2006) en Etienne van Heerden se Asbesmiddag (2007)'' (PhD-proefskrif: Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit). * Taljard, M.E. 2002. ''Herkoms en identiteit in "Die swye van Mario Salviati"(Etienne van Heerden) en "De naam van de vader" (Nelleke Noordervliet)''(PhD-proefskrif: Potchefstroom). * Venter, D.C.G. 1992. ''Toorberg van Etienne van Heerden binne die Afrikaanse plaasromantradisie: 'n pragmatiese studie'' (PhD-proefskrif: Universiteit van die Vrystaat). * Visagie, A.G. 1995. ''Visies op die geskiedenis in die postmodernistiese literatuur, met verwysing na Etienne van Heerden se Casspirs en Campari's en Louis Ferron se Turkenvespers'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). * Wasserman, H. 1997. ''Die Stoetmeester deur Etienne van Heerden binne die plaasromantradisie in Afrikaans'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). == Bronne == * {{cite web|url=http://www.nb.co.za/authors/221|title=NB Publishers - Our Authors - Etienne van Heerden|work=www.nb.co.za|accessdate=19 Junie 2018|archive-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425100201/http://www.nb.co.za/authors/221|url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.etiennevanheerden.co.za/}} * [http://www.stellenboschwriters.com/vheerden.html Etienne van Heerden op stellenboschwriters.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Heerden, Etienne}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] gpxuql5xla7vv2bl3jbq6cu2vix2mlv 2922106 2922061 2026-08-04T19:20:42Z Pynappel 70858 2922106 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Etienne van Heerden | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Etienne Roché van Heerden | geboortedatum = {{GDEO|1954|12|3}}<ref name="geldenhuys-2020" /> | geboorteplek = [[Johannesburg]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | dood_datum = | sterfteplek = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | beroep = Skrywer | bekend = Romans, gedigte | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | kinders = | webblad = {{URL|https://etiennevanheerden.co.za/}} | handtekening = }} '''Etienne Roché van Heerden''' (gebore 3 Desember 1954)<ref name="geldenhuys-2020" /> is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]]. == Herkoms en jeugjare == Hy is op 3 Desember 1954 gebore as die seun van Afrikaanse skaapboer Gert Jacobus van Heerden en [[Engels]]sprekende [[wiskunde]]onderwyseres Doreen Catherine Myburgh.<ref name="geldenhuys-2020">{{Cite book| publisher = | last = Geldenhuys |first = Gerhard |title = Ancestors of Etienne Roche van Heerden, b. 1954 : son of Gert Jacobus van Heerden and Doreen Catherine Myburgh | access-date=2026-08-04| url = https://research.ebsco.com/plink/95c7e501-7419-3e36-8f6f-71b9930d61a2}}</ref> Van Heerden het grootgeword op twee plase (waarvan een geleë is teen die berg gelyknamig aan sy roman ''[[Toorberg]]'' in die distrik [[Graaff-Reinet]]). Ná die dood van sy vader het die gesin na [[Stellenbosch]] verhuis waar Van Heerden aan die [[Paul Roos Gimnasium]] gematrikuleer het. Ná 'n jaar in die [[Suid-Afrikaanse Vloot]] het hy aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] (waar hy ook lid is van [[D.J. Opperman]] se Letterkundige Laboratorium) studeer en hy die grade B.A. (Regte), LL.B. en honneurs (cum laude) in Afrikaans en [[Nederlands]] behaal het. Hy het ook 'n meestersgraad aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] en 'n Ph.D. aan die [[Rhodes-universiteit]] behaal. == Beroepsloopbaan == Sy loopbaan het al verskeie kinkels gehad: in [[1983]] is hy as prokureur toegelaat, waarna hy as prokureursklerk in [[Bellville]] gaan werk het; daarna het hy by 'n reklamefirma in [[Kaapstad]] gaan werk; en daaropvolgens het hy 'n lektoraat aan die [[Universiteit van Zoeloeland]] aanvaar om homself meer tyd vir sy skryfwerk te gun. In [[1987]] is hy aangestel as dosent aan die [[Rhodes-universiteit]] in [[Grahamstad]], waar hy ook 'n kursus in skeppende skryfwerk in Engels en Afrikaans gelei het. Tans is hy professor en hoof van Afrikaans en Neerlandistiek aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. Van Heerden is dikwels oorsee op besoek – hy is onder meer Honorary Fellow aan die Universiteit van Iowa in die [[VSA]] en "Writer in Residence" aan die Universiteite van Antwerpen en [[Universiteit van Leiden|Leiden]]. Hy speel ook 'n belangrike rol in die Afrikaanse kultuur van die virtuele ruimte deurdat hy die stigtersredakteur van die multitalige kulturele webruimte [[LitNet]] is. Só speel hy ook 'n leidende rol in die skepping van 'n interaktiewe roman getiteld ''Die Rooi Roman''. Verskeie publikasies vloei uit sy pen, onder meer rubrieke, akademiese artikels, literatuurkritiek en -teorie en vryskut joernalistieke werk. Van Heerden het in [[1978]] met die jeugroman ''Matoli'', en as digter in [[1981]] (tesame met [[Peter Snyders]], [[Daniel Hugo]] en [[André le Roux du Toit]]) met ''Brekfis Met Vier'' gedebuteer. Hy was in die tagtigerjare ook een van die Afrikaanse skrywers wat 'n ontmoeting met [[ANC]]-lede by die [[Victoria-waterval]] in [[Zimbabwe]] gehad het. Van Heerden is een van die beste romanskrywers van sy generasie, wat ook oorsee baie sukses met sy werk behaal het. Tog skryf hy nie vir 'n geselekteerde skrywerspubliek nie, maar is besonder gewild onder die leserspubliek. == Publikasies == === Romans === * ''Matoli'' (1978) * ''Om te awol'' (1984)<ref>{{Cite journal| publisher = AOSIS| doi = 10.4102/lit.v43i1.1842| issn = 2219-8237| volume = 43| issue = 1| pages = –1-e9| last1 = Westhoeve| first1 = Jan Douwe| last2 = Viljoen| first2 = Hein| title = ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken: Etienne van Heerdens Om te awol en W.F. Hermans’ Het behouden huis| journal = Literator| access-date = 2026-08-03| date = 2022-09-01| url = https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/1842}}</ref> * ''[[Toorberg]]'' (1986) * ''Casspirs en campari’s: ’n historiese entertainment'' (1991) * ''Die stoetmeester'' (1993) * ''Kikoejoe'' (1996) * ''[[Die swye van Mario Salviati]]'' (2000) * ''In stede van die liefde'' (2005) * ''Asbesmiddag'' (2007) * ''30 nagte in Amsterdam'' (2008) * ''Klimtol'' (2013) * ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (2018)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/2309-9070/tvl.v.55i1.4322| issn = 2309-9070| volume = 55| issue = 1| last = Nel| first = Adéle| title = Die wêreld van Charlie Oeng (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2018-03-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/4322}}</ref> * ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (2019)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v57i2.8466| issn = 2309-9070| volume = 57| issue = 2| last = Van Dyk| first = Adean | title = Die biblioteek aan die einde van die wêreld (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2020-11-01| url = https://journals.assaf.org.za/index.php/tvl/article/view/8466}}</ref> * ''A Library to Flee'' ([[Engels]]e vertaling van ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' deur Henrietta Rose-Innes) (2022) * ''Gebeente'' (2023)<ref>{{Cite journal| publisher = Tydskrif vir Letterkunde Association| doi = 10.17159/tl.v61i1.17976| issn = 2309-9070| volume = 61| issue = 1| last = Van Graan| first = Mariëtte | title = Gebeente (Etienne van Heerden)| journal = Tydskrif vir Letterkunde| access-date = 2026-08-03| date = 2024-07-01| url = https://letterkunde.africa/article/view/17976}}</ref> === Prosa === * ''My Kubaan'' (1983) * ''Liegfabriek'' (1988) * ''Haai Karoo'' (2012) === Poësie === * ''Obiter dictum'' (1981) * ''Brekfis met vier'' (1981) * ''Die laaste kreef'' (1987) === Samestellings === * ''Miskien sal ek die wingerd prys: ryme en gedigte oor drank'' (1989) * ''Die rooi roman: interaktiewe roman'' (1999, redakteur) * ''Die mooiste liefde is verby'' (1999, samesteller) * ''Briewe deur die lug'': LitNet / Taalsekretariaat-skrywersberaad 2000 (2001) * ''Die omstrede God'' (African Sun Media) (2003) === Essays === * ''Die stilte na die boek: kitsessays'' (2004) === Kabaret === * ''Lied van die boeings: 'n kabaret'' (1998) === Literêre teorie === * ''Postmodernisme en prosa: vertelstrategieë in vyf verhale van Abraham H. de Vries'' (1997) == Studies oor Etienne van Heerden se werke == === Artikels === *Barendse, Joan-Mari. 2016. Die tante uit Nederland as liminale karakter in Etienne van Heerden se ''Kikoejoe'' (1996) en ''30 nagte in Amsterdam'' (2008). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Botha, F.J. 2015. Die “Agtstekleurgekekkel” in Etienne van Heerden se ''30 nagte in Amsterdam'': Tante Zan se bewussynstroom as “gedagtebriewe”. ''Stilet,'' 27(1) Maart: pp. 1-22. *Botha, F.J. 2016. “Maar in my briewe aan jou beteuel ek my”: Die rol van briewe in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet'', 28(2) September: pp. 1-24. *Burger, Willie. 2003. "Die ware historie" - die verband tussen kuns en die verlede na aanleiding van ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Douwe Westhoeve, Jan en Hein Viljoen. 2022. ‘Ek skree my naam’ – Twee oorlogsverhalen vergeleken Etienne van Heerdens ''Om te awol'' en W.F. Hermans’ ''Het behouden huis''. ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2007. Weerskante van die slot - semiosfere in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde'' (2005). ''Stilet.'' *Grebe, Heinrich. 2006. Etienne van Heerden- Mooi loop met die woorde!. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Hanekom, V. en Jooste, G.A. 1995. Die Tussenskap Van Erwin in Casspirs en Campari’s Van Etienne Van Heerden. ''Stilet,'' ''7'', pp.50-60. *Hattingh, M. 1995. Die stoetmeester van Etienne van Heerden: gesigte van’n gestorwe siener. ''Literator'', ''16''(2), pp.79-94. *Hattingh, Roela en Henning Pieterse. 2014. Bokskiet, bokspring en bokjol- skuld- en vergifnisrituele in ''30 nagte in Amsterdam'' (Etienne van Heerden). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Johl, Ronél. 2006. Verby die plesierbeginsel in Etienne van Heerden se ''In stede van die liefde''. ''Journal for Language Teaching.'' *John, P. 2010. Die "Terapeutiese perspektief" en die "Agtstekleurgekekkel" van 30 Nagte in Amsterdam deur Etienne van Heerden (2009). ''Stilet'', ''22''(1), pp.187-203. *Lambrechts, Marietjie. 2019. Migranteliteratuurtemas in ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Lombard, M.. 1989. Die rol van die magistraat in ''Toorberg'' van Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Mackenzie, L. 1995. In memoriam lingua- ’n linguistiese ondersoek van ’n metafiksionele teks deur Etienne van Heerden. ''Literator.'' *Nel, Adéle, 2015. Spel en die spelende mens in Die sneeuslaper (Marlene van Niekerk), Klimtol (Etienne van Heerden) en Wolf, Wolf (Eben Venter). ''LitNet Akademies'', ''12''(1), pp.180-205. *Nel, Adéle. 2009. Om Amsterdam te verbeel(d). ’n verkenning van die stadsruimte in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Nel, Adéle. 2010. "My lyf was my slagspreuk" - verset en die politiek van die liggaam in ''30 Nagte in Amsterdam'' van Etienne van Heerden. ''Stilet.'' *Nel, Adéle. 2018. ''Die wêreld van Charlie Oeng'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Senekal, B.A., 2013. 'n Netwerkontleding van karakterverhoudinge in Etienne van Heerden se Toorberg. ''Literator'', ''34''(2). *Strydom, Gideon en Helize van Vuuren. 2011. Die marginale subjekposisie van die Afrikaanse skrywer - Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Taljard, Marlies en Heilna du Plooy. 2005. Rooibaard Pistorius, die geskiedenis en identiteit in ''Die swye van Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Van der Merwe, Chris. 2007. 'n 'Terapeutiese perspektief' op Etienne van Heerden se In stede van die liefde (2005). ''Stilet'', ''19''(1), pp.103-114. *Van der Merwe, Chris. 2009. Die argument van 'n storie – Etienne van Heerden se ''Asbesmiddag''. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Peet. 1989. Die betrokkenheid van 'n magistraat 'n moontlike interpretasie van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir Letterkunde'',''27''(2), pp.48-55. *Van Dyk, Adean. 2020. ''Die biblioteek aan die einde van die wêreld'' (Etienne van Heerden) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Graan, Mariëtte. 2017. The ghost of Afrikaner identity in Ancestral voices, Leap year and ''The long silence of Mario Salviati'' (Etienne van Heerden). ''Literator.'' *Van Graan, Mariëtte. 2024. ''Gebeente'' (Etienne van Heerden). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Zyl, Dorothea. 2010. Identiteit en landskap in ''Raka die roman'' (Koos Kombuis) en ''Asbesmiddag'' (Etienne van Heerden). ''Stilet.'' *Verster, Pieter. 2024. Goed en kwaad en die bestiering van God met verwysing na ''Die wêreld van Charlie Oeng'' deur Etienne van Heerden. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1991. Naamgewing in Etienne van Heerden se ''Toorberg''. ''Nomina Africana.'' *Visagie, A. 1997. Subjektiwiteit en geskiedenis in Etienne van Heerden se Casspirs en Campari’s. ''Stilet'', ''9''(1), pp.109-126. *Visagie, Andries. 2010. Globalisering, modernisme en postmodernisme- ''In stede van die liefde'' (2005) van Etienne van Heerden . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Warnes, C. 2011. "Everyone Is Guilty": Complicitous Critique and the Plaasroman Tradition in Etienne van Heerden's Toorberg (Ancestral Voices).''REsEaRch in afRican litERatuREs'', ''42''(1), pp.120-132. *Wasserman, Herman. 2000. Terug na die plaas-postkoloniale herskrywing in Etienne van Heerden se Die Stoetmeester. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans''. *Wiehahn, Rialette. 1995. ’n Herbesoek aan die ontwykende wêreld van Etienne van Heerden se Toorberg. ''Tydskrif vir letterkunde'', ''33''(2), pp.5-21. === Verhandelings en proefskrifte === * Botha, F.J. 2013. ''Die rol van briewe in Etienne van Heerden se In stede van die liefde en 30 nagte in Amsterdam''. (MA-verhandeling: Universiteit van Johannesburg). * Strydom, G.L. 2011. '' 'n Vergelykende studie van Ingrid Winterbach se Die boek van toeval en toeverlaat (2006) en Etienne van Heerden se Asbesmiddag (2007)'' (PhD-proefskrif: Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit). * Taljard, M.E. 2002. ''Herkoms en identiteit in "Die swye van Mario Salviati"(Etienne van Heerden) en "De naam van de vader" (Nelleke Noordervliet)''(PhD-proefskrif: Potchefstroom). * Venter, D.C.G. 1992. ''Toorberg van Etienne van Heerden binne die Afrikaanse plaasromantradisie: 'n pragmatiese studie'' (PhD-proefskrif: Universiteit van die Vrystaat). * Visagie, A.G. 1995. ''Visies op die geskiedenis in die postmodernistiese literatuur, met verwysing na Etienne van Heerden se Casspirs en Campari's en Louis Ferron se Turkenvespers'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). * Wasserman, H. 1997. ''Die Stoetmeester deur Etienne van Heerden binne die plaasromantradisie in Afrikaans'' (PhD-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch). == Bronne == * {{cite web|url=http://www.nb.co.za/authors/221|title=NB Publishers - Our Authors - Etienne van Heerden|work=www.nb.co.za|accessdate=19 Junie 2018|archive-date=25 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180425100201/http://www.nb.co.za/authors/221|url-status=dead}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.etiennevanheerden.co.za/}} * [http://www.stellenboschwriters.com/vheerden.html Etienne van Heerden op stellenboschwriters.com] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Heerden, Etienne}} [[Kategorie:Geboortes in 1954]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] 0y3hs9yb8p1cucgginyr3rhhob0wd6i 0 25284 2921979 2919088 2026-08-04T18:00:21Z SpesBona 2720 Bygewerk 2921979 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Japannese nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Japannese nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Japan | beeld = Kenteken van die Japannese nasionale rugbyspan.svg | unie = [[Japannese Rugbyvoetbalunie]] (JRFU) | bynaam = Kersiebloeisels, Sakura, Dapper Bloeisels | embleem = die Sakura | stadion = [[Chichibunomiya Rugbystadion]], [[Tokio]] | kapasiteit = 27&nbsp;188 | kaptein = [[Warner Dearns]] | afrigter = {{vlagikoon|Australië}}{{vlagikoon|Japan}} [[Eddie Jones]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _JpnRugby25left1 | patroon_b1 = _JpnRugby25body1 | patroon_ra1 = _JpnRugby25right1 | patroon_sh1 = _JpnRugby23shorts1 | patroon_so1 = _JpnRugby23socks1 | linkerarm1 = CC0000 | liggaam1 = CC0000 | regterarm1 = CC0000 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _JpnRugby25left2 | patroon_b2 = _JpnRugby25body2 | patroon_ra2 = _JpnRugby25right2 | patroon_sh2 = _JpnRugby23shorts2 | patroon_so2 = _JpnRugby23socks2 | linkerarm2 = 133CD0 | liggaam2 = 133CD0 | regterarm2 = 133CD0 | broek2 = 133CD0 | kouse2 = 133CD0 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Hitoshi Ono]] (98)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=23;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Ayumu Goromaru]] (708)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=23;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Daisuke Ohata]] (69)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=23;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{JPNru}} 9–8 [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] {{vlagikoon|Kanada|1921}}<br />([[Osaka]], [[Japan]]; 31 Januarie 1932) | grootwen = {{JPNru}} 155–3 {{TPEru-r}}<br />([[Tokio]], [[Japan]]; 1 Julie 2002) | grootverloor = {{NZLru}} 145–17 {{JPNru-r}}<br />([[Bloemfontein]], [[Suid-Afrika]]; 4 Junie 1995) | Wêreldbekerverskynings = 10/10 | jaar = 1987 | beste = Kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] | url = | unieurl = www.rugby-japan.jp }} Die '''Japannese nasionale rugbyspan''' ([[Japannees]]: ラグビー日本代表, ''Ragubī Nihon Daihyō''; ook bekend as '''Kersiebloeisels''', '''Sakura''' of die '''Dapper Bloeisels''') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Japan]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle word as die beste rugbyspan in [[Asië]] beskou en sedert Mei 2020 deur Wêreldrugby as ’n vlak een-span erken.<ref name="ult">{{en}} {{cite web |url=https://www.ultimaterugby.com/news/japan-set-to-become-a-tier-1-nation/626949 |title=Japan set to become a Tier 1 Nation |publisher=Ultimate Rugby |date=4 Mei 2020 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Rugby word in Japan geadministreer deur die [[Japannese Rugbyvoetbalunie]] ([[Engels]]: ''Japan Rugby Football Union'', JRFU; Japannees: 日本ラグビーフットボール協会, ''Nihon ragubī futtobōru kyōkai''), wat in 1926 gestig is.<ref name="jones">{{en}} {{cite book |authors=John R. Jones; Maurice Golesworthy |title=Encyclopedia of Rugby Union Football |publisher=Robert Hale |location=Londen |year=1976 |isbn=0-7091-5394-5 |pages=69}}</ref> Japan het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem en in [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] op eie bodem vir die eerste keer die kwarteindrondte gehaal. Japannese rugby dateer terug na 1866, toe dit deur Britse matrose in die verdragshawens gespeel is. Die eerste plaaslike universiteitsspanne is in 1899 gestig en Japan het sy eerste toetswedstryd in 1932 teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] gespeel. Die span neem aan die jaarlikse [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] deel, saam met [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]]. Tot in 2017 het Japan ook aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem en dié toernooi 25 keer gewen, by verre meer as enige ander span; net vyf keer het [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Suid-Korea]] met die titel weggestap. Twee voormalige Japannese rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Japan is tans (September 2025) 13de op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Japan speel tradisioneel in rooi-wit-gestreepte truie wit broeke en wit sokkies met rooi strepe. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Japannese Rugbyvoetbalunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Japan is die Japannese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Japan Rugby Football Union'', JRFU; Japannees: 日本ラグビーフットボール協会, ''Nihon ragubī futtobōru kyōkai''). Die JRFU is op 30 November 1926 gestig<ref name="jones" /> en het in 1987 by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/japan |title=Japan |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarmee het die JRFU gelyktydig ’n setel by die wêreldbeheerligaam se uitvoerende raad ingeneem.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=212}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=69}}</ref> Daarbenewens was die JRFU in 1968 ’n stigtingslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]).<ref name="Asië Rugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/unions/japan/ |title=Japan Rugby Football Union |publisher=[[Asië Rugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die [[Japan Rugby League One]], waaraan twaalf professionele spanne deelneem, is die belangrikste rugbyliga in Japan. Dit is in 2003 ten einde van die Japannese rugby se verdere ontwikkeling gestig. Sedertdien is die meeste spelers van die Japannese nasionale span uit dié liga afkomstig. Van 2016 tot 2020 het met die [[Sunwolves (Superrugbyspan)|Sunwolves]] ’n Japannese span deelgeneem aan die [[Superrugby]]toernooi, die [[Suidelike Halfrond]] se internasionale rugbyliga. Naas die amptelike nasionale span roep die Japannese Rugbyvoetbalunie ook ander keurspanne byeen. ''Junior Japan'' is die tweede nasionale span van Japan. Sedert 2013 neem hulle aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi deel, saam met die tweede spanne uit Fidji, Samoa en Tonga. Die ''Japan Sevens'' is die Japannese [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Net soos ander rugbylande beskik Japan oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:Rugby football japan.jpg|duimnael|links|Afbeelding van ’n rugbywedstryd in Japan in ''Harpers Magazine'' in 1874]] [[Lêer:Ginnosuke Tanaka.jpg|duimnael|upright|Ginnosuke Tanaka, een van Japannese rugby se baanbrekers]] [[Lêer:Prince Chichibu2.jpg|duimnael|links|upright|Prins Chichibu, die jonger broer van keiser [[Hirohito]], was ’n ywerige sportman en het gehelp om rugby in Japan te bevorder]] Die voorheen in Japan wydverspreide balspel ''Kemari'', wat op die Chinese ''Cuju'' gebaseer was,<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Witzig |title=The Global Art of Soccer |publisher=Cusiboy Publishing |location=New Orleans |year=2006 |isbn=978-0-9776688-0-9 |pages=5}}</ref> het sekere ooreenkomste met die huidige [[sokker]] en in ’n mindere mate met rugby gehad. Die eerste verwysing dateer uit die jaar 644 tydens die Asuka-tydperk. Gedurende die 13de eeu het ’n stel reëls gevestig. Die doelwit van die speel was om ’n uit hertleer gemaakte bal so lank as moontlik in die lug te hou, waarby die spelers saamgewerk het.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Allen Guttmann, Lee-Austin Thompson |title=Japanese sports: a history |publisher=University of Hawaii Press |location=Honolulu |year=2001 |isbn=978-0-8248-2464-8 |pages=26–27}}</ref> Soos baie ander [[Weste]]rse gewoontes het ook die rugbysport na Japan gekom, nadat in 1854 die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Europa|Europese]] magte se Geweerbootbeleid die [[Sakoku|selfopgelegde isolasie]] van Japan beëindig het. In 1866 is met die Jokohama Voetbalklub die eerste rugbyklub gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49878877 |title=Rugby World Cup: One man's search into Japan's mysterious rugby past |publisher=[[BBC]] |author=Becky Grey |date=1 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die reëlkommissie het uit gegradueerdes van die Rugby-skool, die Radley-kollege en die Winchester-kollege bestaan. Die bemanning van verskillende skepe wat in [[Jokohama]] voor anker geleë het, het hoofsaaklik teen mekaar gespeel, waarvoor hulle die terrein van die Britse garnisoen in die Yamate-distrik gebruik het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/life/2014/03/15/lifestyle/1866-and-all-that-the-untold-early-history-of-rugby-in-japan/#.XfYHFT7QiUl |title=1866 and all that: the untold early history of rugby in Japan |publisher=The Japan Times |author=Mike Galbraith |date=15 Maart 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 1874 is die eerste amptelik gedokumenteerde wedstryd gespeel. In ander verdragshawens soos [[Kobe]] is ook rugbywedstryde tussen langtermyn-buitelandse inwoners en besoekende seevaarders en garnisoene gespeel, maar Japannese deelname was skaars.<ref name="richards99">{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=99}}</ref> 1899 word as die jaar van [[Japanners]] se eerste bekende deelname aan rugbywedstryde beskou. Die in Jokohama gebore letterkundeprofessor Edward Bramwell Clarke het saam met Ginnosuke Tanaka – albei gegradueerdes van die [[Universiteit van Cambridge]] – die sportsoort aan sy studente by die Kei-universiteit bekend gestel, sodat hulle iets nuttigs in hul vrye tyd kon doen en nie „deur lekker rondsit die mooi herfsweer“ mors nie.<ref name="richards99" /> Vanaf Keio het rugby vinnig na ander universiteite versprei, wat almal tot vandag toe as vestings beskou word. Die rugbysport het op die hoogtepunt van die Anglo-Japannese alliansie spoedig gegroei; gedurende die 1920’s was daar amper 1&nbsp;500 rugbyklubs en meer as 60&nbsp;000 geregistreerde spelers. Ondanks hierdie indrukwekkende syfers was die Japannese rugby veral vir geografiese redes grootliks geïsoleer.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=70}}</ref> Organisatories het die land ook agter geraak met internasionale verwikkelinge. Die nasionale beheerliggaam [[Japannese Rugbyvoetbalunie]] is eers op 30 November 1926 gestig.<ref name="Asië Rugby" /> Nogtans is die beheerliggaam vanaf sy stigting deur die keiserlike gesin, waaronder veral prins Chichibu, ondersteun. Hy het hom aktief vir die verspreiding van rugby beywer en was van 1947 tot en met sy dood erepresident van die beheerliggaam.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=130}}</ref> === Die nasionale span se eerste jare === Vier jaar ná sy stigting het die beheerliggaam die eerste nasionale span saamgestel wat in September 1930 ’n aantal wedstryde teen klubs en keurspanne in die [[Kanada|Kanadese]] provinsie [[Brits-Columbië]] gespeel het. Skaars een en ’n halwe jaar later het die [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanadese]] teenbesoek as deel van ’n regeringsbefondsde handelsafvaardiging gevolg. Op 31 Januarie 1932 is in Higashiōsaka die eerste amptelike toetswedstryd gespeel en het in ’n naelskraapse 9–8-oorwinning vir Japan geëindig. Elf dae later het die gasheer in [[Tokio]] met 38–5 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite book |author=Keith Young |title=Complete Rugby Union Compendium |chapter=Japan |publisher=Arena Sport |location=Edinburg |year=2015 |isbn=978-1-909715-34-9}}</ref> Die Kanadese het hul nederlae toegeskryf aan ’n „oormatige vermaak, te veel wedstryde in ’n kort tydperk en die geïnspireerde speelstyl van die Japanners voor die hoë adel“.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=143}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/more-sports/canadian-rugby-pioneer-pinkham-dies/article4330783/ |title=Canadian rugby pioneer Pinkham dies |publisher=The Globe and Mail |author=Ian Kennedy |date=31 Oktober 2010 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Vir die volgende meer as drie en ’n halwe dekades sou dit die enigste Japannese toetswedstryde wees. In 1934 en 1936 het keurspanne van [[Australië|Australiese]] en [[Nieu-Seeland]]se universiteite die [[eilandstaat]] besoek. Ná die uitbreek van die Stille Oseaan-oorlog het die [[Fascisme|fascistiese]] regime ten spyte van die voortgesette ondersteuning deur die keiserlike gesin ’n toenemend vyandelike houding jeens rugby ingeneem en dit as baie vreemd en „onjapannees“ beskou. Vervolgens is dit in ''tokyu'' herdoop, wat as „vegbal“ vertaal kan woord. Ondanks die oorlog se ontberinge kon die speelbedryf tot in 1943 aangaan, voordat militêre beheer van die speelvelde en die gebrek aan beskikbare spelers hul tol geëis het. Die rugbysport het tydens die [[Besetting van Japan|naoorloogse tydperk]], ten spyte van massiewe skade aan die infrastruktuur en die dood van baie spelers, spoedig herstel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=150}}</ref> Aan die einde van 1945 het die staal- en masjineriemaatskappy Kobe Steel van sy werknemers aangemoedig om rugby te speel en sodoende ’n presedent geskep vir die groot toewyding van Japannese maatskappye aan die rugbysport.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.planetrugby.com/japans-rugby-story-past-present-and-future/ |title=Japan’s rugby story: Past, present and future |publisher=Planet Rugby |date=23 Augustus 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 1952 het die internasionale speelbedryf weer begin, nadat vername universiteitsspanne na Japan begin reis het, waaronder die Engelse universiteite [[Universiteit van Oxford|Oxford]] en [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]]. Ander lande se nasionale spanne het egter steeds weggeskram van die lang reis, waardeur die Japanners in 1958 met die ''Junior All Blacks'' (die tweede Nieu-Seelandse span) se besoek tevrede moes wees.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=165}}</ref> Dié situasie het tot in die 1960’s aangehou. Die eerste Japannese oorsese toer ná meer as drie dekades was in 1963 na Brits-Columbië. Die belangrikste sukses gedurende hierdie tydperk, wat deur universiteitsspanne gekenmerk is, was op 3 Junie 1968 ’n 23–19-wegoorwinning oor die Junior All Blacks in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]], wat ook ’n opskudding in die Britse media veroorsaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.google.com/newspapers?id=Ct89AAAAIBAJ&sjid=OEgMAAAAIBAJ&pg=4364%2C425310 |title=Japanese defeat N.Z. Under-23s |publisher=[[The Herald]] |date=4 Junie 1968 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Leidende posisie in Asië === In 1968 is op inisiatief van die Japannese Rugbyvoetbalunie die vastelandse beheerliggaam Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]) gestig om die rugbysport in [[Asië]] te bevorder. Hulle het ook gehoop dat ’n meer mededingende omgewing die geografiese isolasie ten opsigte van ander groot rugbylande sou kon breek. In Maart 1969 was Japan gasheer van die eerste Asiatiese Rugbykampioenskap. Met oorwinnings in hul eerste vier toetswedstryde sedert 1932 het hulle die toernooi oorheers en die titel gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1969 |title=Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=3 November 2016 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Gedurende die eerste sewe toernooie tot in 1980 het Japan onoorwonne gebly en hul toenemende verskyning op internasionale vlak het tot ’n toenemende belangstelling van ander nasionale spanne gelei om teen Japan te speel (hoewel die meeste van hierdie wedstryde nie as toetswedstryde erken is nie). Onder andere het Japan in September 1971 [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] vir twee wedstryde verwelkom en albei net naelskraap verloor. Volgens die invloedryke rugbyborg Shigeru „Shiggy“ Konno was die Japanners se kleiner liggaamsgrootte ’n probleem; andersins was dit glo ook ’n voordeel, aangesien dit „makliker is om die bal op te tel, dieper in ’n skrum in te gaan en oor die algemeen vinniger te beweeg. Dit is ons krag en ons moet dit uitspeel.“<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=204}}</ref> Gedurende [[herfs]] 1973 het die Japanners vir elf wedstryde na Europa getoer. Ná nieamptelike wedstryde teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] en die Engelse o/23-span het op 27 Oktober 1973 in [[Bordeaux]] die eerste toetswedstryd teen ’n vername Europese span gevolg, waarby die Japanners deur [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] met 30–18 geklop is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1974–75 |publisher=Queen Anne Press |year=1974 |isbn=0-362-00173-1 |pages=27–32}}</ref> In Augustus 1975 het Japan tydens sy Australiese toer in sy eerste twee wedstryde teen die [[Wallabies]] gespeel, wat ook as toetswedstryde erken is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1976–77 |publisher=Queen Anne Press |year=1976 |isbn=0-362-00281-9 |pages=40–43}}</ref> Die wedstryde in 1975 tuis teen Wallis, asook in 1976 weg en in 1977 tuis teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] het nie hierdie status geniet nie. Op 13 Mei 1979 was die Japanners in Higashiōsaka op die punt van ’n sensasie, nadat hulle teen Engeland net voor die eindfluitjie voorgeloop het, maar toe met 21–19 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1980–81 |publisher=Queen Anne Press |year=1980 |isbn=0-362-02018-3 |pages=39–43}}</ref> Gedurende die 1980’s het die nasionale span gesukkel en hul leidende posisie in Asië tydelik kwytgeraak. Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 1982, 1986, 1988 en 1990 is hulle in die eindstryd deur [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Suid-Korea]] verslaan. ’n Aantal vriendskaplike wedstryde sonder toetsstatus teen alle destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies-spanne]] het almal in nederlae geëindig. Nogtans was die Japanners in sekere van hierdie wedstryde in staat om mee te ding; onder andere is hulle op 22 Oktober 1983 in [[Cardiff]] deur Wallis net naelskraap met 29–24 verslaan.<ref>{{en}} {{cite book |title=Rothmans Rugby Yearbook 1984–85 |editor=Stephen Jones |publisher=Queen Anne Press |year=1984 |isbn=0-356-10448-6 |pages=47–51}}</ref> Die Trans-Stille-Oseaan-ontmoetings het ook toegeneem: In April 1982 het hulle ná 50 jaar weer teen Kanada te staan gekom en drie jaar later het die eerste wedstryd teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] gevolg. In Mei 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit, wat aanvanklik net ’n eksklusiewe toernooi vir die destydse IRVR-lede sou wees. Op druk deur die [[Franse Rugbyfederasie]] het die IRVR ingestem om ook ander nasionale spanne toe te laat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |accessdate=21 September 2025}}</ref> Vervolgens het die Japannese Rugbyvoetbalunie voor die eerste toernooi by die IRVR aangesluit en die nasionale span is vir die [[Rugbywêreldbeker 1987]] in Australië en Nieu-Seeland uitgenooi. In die groepfase was hulle sonder enige kans en is ná nederlae teen die Verenigde State, Engeland en Australië in die laaste plek uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 1989 het tydens die Skotse Japantoer een van die mees opspraakwekkende suksesse in die amateurtydperk plaasgevind. In die finale wedstryd tussen albei nasionale spanne op 28 Mei 1989 in Tokio het die gasheer met 28–24 ’n verrassende oorwinning aangeteken. Die Skotte was sonder nege van hul sleutelspelers, wat destyds saam met die [[Britse en Ierse Leeus]] op toer in Australië was, hul nederlaag word nogtans as een van die mees vernederende nederlaag in hul rugbygeskiedenis beskou. Vir die Japanners was dit die laaste wedstryd teen ’n „rugbymag“ waarvan toetsstatus geweier is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-world-cup/2019/10/12/scotlands-28-24-loss-japan-1989-still-ranks-one-humiliating/ |title=Scotland’s 28-24 loss to Japan in 1989 still ranks as one of the most humiliating days in Scottish rugby history |publisher=The Daily Telegraph |author=Richard Bath |date=13 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Geleidelike professionalisering === Vir ’n lank tydperk was die Japanners stoere ondersteuners van amateurisme in die rugbysport, veral weens die sterk verbintenis met die universiteitsport. In 1978 en veral aan die begin van die 1990’s het ’n aantal maatskappye begin om van hul werkspanne met oorsese spelers op te knap. Hulle het die nuwe spelers doelbewus as voorbeelde ingespan om jong Japanners vir die sport te wen. Buitelandse afrigters het nuwe metodes en taktieke ingevoer wat die speelgehalte positief beïnvloed het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ir.canterbury.ac.nz/handle/10092/2277 |title=The influence of foreign players on the transformation of Japanese rugby over the last three decades |publisher=Universiteit van Canterbury |author=Hiroshi Sakata |date=2004 |accessdate=21 September 2025 |pages=47–48}}</ref> Maar daarmee het ook beskuldigings van „skynamateurisme“ gepaard gegaan. Die Australiese nasionale speler Ian Williams, wat vyf jaar vir Kobe Steel se span gespeel het, het in 1994 geraam dat sowat honderd buitelanders by werkspanne gespeel het. Hulle het glo die dubbele salaris van ’n gewone werknemer ontvang en net ’n halwe dosyn het oor „regte werk“ beskik. Toe die IRVR in 1995 op internasionale vlak die tydperk van professionele tydperk van die rugbyspel ingelui het, het Shigeru Konno in ’n memorandum aan die wêreldbeheerliggaam geskryf, dat hy onseker is „dat ons instruksies [rakende professionaliteit] tot dusver gevolg is.“ Die tradisionaliste in die Japannese Rugbyvoetbalunie kon die ontwikkeling net enkele jare teenstaan en die maatskappye se toenemende invloed het in 2003 eindelik tot die invoering van die professionele [[Top League]] gelei.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=237}}</ref> Volgens die wêreldbeheerliggaam se bepalinge is in die rugbysport, om vir die nasionale span te speel, nie die burgerskap van die land verpligtend nie. In 1986 het die Japannese Rugbyvoetbalunie hierdie bepaling begin gebruik, toe hulle die twee [[Tonga]]anse spelers Hopoi Taione en Nofomuli Taumoefolau vir die Japannese nasionale span genomineer het. Sedertdien draf vir die nasionale span buitelandse spelers uit, waarvan baie later die Japannese burgerskap aanvaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ir.canterbury.ac.nz/handle/10092/2277 |title=The influence of foreign players on the transformation of Japanese rugby over the last three decades |publisher=Universiteit van Canterbury |author=Hiroshi Sakata |date=2004 |accessdate=21 September 2025 |pages=104}}</ref> In 1990 het Japan aan die rugbywêreldbekerkwalifisering deelgeneem en met oorwinnings oor [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en Suid-Korea, asook ’n nederlaag teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]], vir die toernooi gekwalifiseer. Aan die begin van 1991 het ’n teleurstellende [[Noord-Amerika]]anse toer met drie nederlae gevolg. Tydens die daaropvolgende [[Rugbywêreldbeker 1991]] in die destydse Vyfnasies het Japan ná swak nederlae teen Skotland en Ierland, asook ’n uitstekende 52–8-oorwinning oor [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] in die derde groepplek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 1992 het die Japanners ná agt jaar weer die Asiatiese Rugbykampioenskap gewen. In Mei 1993 het die eerste toetswedstryde teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] gevolg en in Oktober dieselfde jaar tydens ’n kort toer die eerste toetswedstryd teen Wallis. Met hul oorwinning tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1994 het hulle vir die [[Rugbywêreldbeker 1995]] gekwalifiseer. Ná ’n oortuigende 34–21-tuisoorwinning in hul eerste toetswedstryd teen [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] het die hoofafrigter Seiji Hirao gemeen, dat sy span tydens die Rugbywêreldbeker 1995 in Suid-Afrika in staat sou wees om tydens die groepfase „met baie toewyding alle verwagtinge te oortref en twee oorwinnings te behaal“.<ref name="wm1995">{{ja}} {{cite web |url=https://www.rugby-japan.jp/news/2015/08/04/11844 |title=過去のワールドカップ - 第3回大会 |publisher=[[Japannese Rugbyvoetbalunie]] |date=4 Augustus 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die toernooi het egter heeltemal teleurstellend verloop. Ná ’n 10–57-nederlaag teen Wallis en ’n 28–50-nederlaag teen Ierland kon hulle die laaste plek nie meer vermy nie. In hul laaste groepwedstryd is die Japanners deur die Nieu-Seelandse [[All Blacks]] met 145–17 afgeransel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarmee het hulle die ergste nederlaag gely wat ’n nasionale span tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi ooit teëgekom het. Die Nieu-Seelander Kevin Schuler, wat later in Japan as speler en afrigter werksaam was, het gemeen: „Natuurlik wou ons aan die All Blacks-naam voldoen, en ons het voorbereid en op wag die wedstryd teen Japan betree. Die Japannese spelers het ons gerespekteer asof ons gode was. Ons het met hierdie houding aan die wedstryd deelgeneem, en daarom was die verskil in punte só groot. Ek dink egter daar is nie so ’n groot verskil in krag nie.“<ref name="wm1995" /> Die Asiatiese Rugbykampioenskappe het weereens met Japannese oorwinnings geëindig, terwyl hulle in die eindstryd van die Asiatiese Spele in 1998 in [[Bangkok]] deur Suid-Korea verslaan is. In 1999 het Japan vir die eerste keer die Stille Oseaan-rugbykampioenskap gewen. Dié toernooi het as ’n voorbereiding op die [[Rugbywêreldbeker 1999]] in die destydse Vyfnasies gedien. Na die span is destyds soms as ''Cherry Blacks'' verwys, aangesien hulle vyf Nieu-Seelanders ingespan het; daarbenewens was Andrew McCormick die eerste spankaptein met ’n buitelandse herkoms. Sy tak was om die kollektiewe spangees, wat as ’n hindernis beskou is, te beëindig en sy spanmaats tot leierskapverantwoordelikheid en individuele besluite aan te moedig. Die Japanners het egter nie daarin geslag om aan die hoë verwagtinge te voldoen nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ir.canterbury.ac.nz/handle/10092/2277 |title=The influence of foreign players on the transformation of Japanese rugby over the last three decades |publisher=Universiteit van Canterbury |author=Hiroshi Sakata |date=2004 |accessdate=21 September 2025 |pages=113–116}}</ref> Hulle is in alle drie hul groepwedstryde deur Samoa, Wallis en Argentinië verslaan, hoewel die nederlae minder swak was as vier jaar voorheen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hirao het sy span na die Asiatiese Rugbykampioenskapstitel in 2000 geneem en aan die einde van die jaar afgetree. Hy is deur Shōgo Mukai opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2000/12/30/more-sports/mukai-named-new-japan-rugby-coach/#.UcnxAvnVDzk |title=Mukai named new Japan rugby coach |publisher=The Japan Times |date=30 Desember 2000 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Mukai se strategie het staat gemaak op vinnige aanvalle en ’n vloeiende speelstyl, wat meer geskik is vir die Japanners se liggaamsbou. Die beslissende maatstaf vir die keuse van buitelandse versterkingspelers was nie hul uitstaande individuele vaardighede nie, maar die vermoë, om die deur die afrigter voorafbepaalde konsep uit te voer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ir.canterbury.ac.nz/handle/10092/2277 |title=The influence of foreign players on the transformation of Japanese rugby over the last three decades |publisher=Universiteit van Canterbury |author=Hiroshi Sakata |date=2004 |accessdate=21 September 2025 |pages=117}}</ref> Hul teenstanders het daarop gereageer deur Japan se swakhede in standaardsituasies soos skrum of lynstaan konsekwent uit te buit. Verfolgens het hulle in die daaropvolgende drie jaar net twee oorwinnings oor nie-Asiatiese spanne aangeteken. Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering het die Japanners op 5 Julie 2002 hulle hoogste oorwinning in dié tyd aangeteken, toe hulle die [[Taiwannese nasionale rugbyspan|Republiek China]] met 155–3 verneder het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2002/07/07/more-sports/japan-humbles-taiwan-in-qualifier-matches-record-with-155-3-victory/ |title=Japan humbles Taiwan in qualifier, matches record with 155–3 victory |publisher=The Japan Times |author=Richard Freeman |date=7 Julie 2002 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens beide die Asiatiese Spele in 2002 en die Asiatiese Rugbykampioenskap dieselfde jaar is hulle in die eindstryd deur Suid-Korea verslaan. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië was Japan teen die heeltemal sterker spanne Skotland en Frankryk deels in staat om tred te hou, maar hulle is nogtans verslaan. Die wedstryde teen Fidji en die Verenigde State het ook in nederlae geëindig, waardeur Japan weer as laaste in hul groep uit die toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.japantimes.co.jp/sports/2003/10/08/more-sports/carrying-asian-hopes/#.Ucn3UPnVDzl |title=Carrying Asian hopes |publisher=The Japan Times |author=Richard Freeman |date=8 Oktober 2003 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Aanhoudende stagnasie === [[Lêer:Japan v Tonga at Kitakyushu.JPG|duimnael|links|Japan teen Tonga op Honjo-stadion in [[Kitakyushu]], 4 Junie 2006]] [[Lêer:Yoshiro mori 2.jpg|duimnael|Die voormalige Japannese eerste minister [[Yoshirō Mori]] dien sedert 2005 as president van die Japannese Rugbyvoetbalunie]] [[Lêer:RWC-2007-AUSvsJAP.JPG|duimnael|links|Australië teen Japan tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk]] [[Lêer:Japan v Australia A IRB Pac Nations 2008 June 8.JPG|duimnael|Japan teen Australië A op Level-5-stadion in [[Fukuoka]], 8 Junie 2008]] [[Lêer:John Kirwan press conference RWC 2011.jpg|duimnael|John Kirwan saam met die Japannese rugbyspeler Takashi Kikutani tydens ’n perskonferensie gedurende die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland]] Ná Mukai se aftrede is in Maart 2004 Mitsutake Hagimoto as nuwe hoofafrigter benoem. Nadat sy voorganger vir die keuring van baie nie-Japanners gekritiseer is, wou hy wegdoen met buitelandse versterkingsspelers en meer op opkomende spelers staat maak. Dié konsep het aanvanklik vrugte afgewerp, nadat hulle Kanada en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] verslaan en nog ’n Asiatiese Rugbykampioenskapstitel ingepalm het, waarmee hulle in dié toernooi ’n onoorwonne tydperk van 13 jaar ingelui het. Daarteenoor was die uitslae tydens die [[2004 eindjaarrugbytoetsreeks]] in November rampspoedig: Japan het met 8–100 teen Skotland, met 10–25 teen Roemenië en met 0–98 teen Wallis verloor. Sowel vir die Skotte<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4002983.stm |title=Scotland 100–8 Japan |publisher=[[BBC]] |date=13 November 2004 |accessdate=21 September 2025}}</ref> as vir die Walliesers was dit hul hoogste oorwinnings in hul rugbygeskiedenis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4046731.stm |title=Wales 98–0 Japan |publisher=[[BBC]] |date=26 November 2004 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hierdie in alle belange teleurstellende Europese tour het Hagimoto tot heroorweging gedwing, waarvolgens hy weer buitelanders vir die nasionale span gekeur het. Tydens die [[2005 midjaarrugbytoetsreeks]] het hulle egter weer erge nederlae teen [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]], Argentinië en Ierland gely. In die algeheel was Hagimotos se wenrekord die ergste ooit. Hy is afgedank en in Julie 2005 deur sy assistent, die Fransman Jean-Pierre Élissalde, vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/story/_/id/15381046/elissalde-takes-charge-japan |title=Elissalde takes charge of Japan |publisher=ESPNscrum |date=21 Julie 2005 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Élissalde was die eerste buitelandse hoofafrigter ooit en hy het ’n goeie begin met vier opeenvolgende oorwinnings gehad, waardeur die Japanners ’n verdere Asiatiese Rugbykampioenskapstitel ingepalm het. In hul eerste ontmoeting met [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] op 14 Mei 2006, wat Japan met 32–7 gewen het, het [[Daisuke Ōhata]] ’n nuwe wêreldrekord vir die meeste drieë in toetswedstryde aangeteken; hy het altesaam 65 drieë gedruk, een meer as die vorige rekordhouer [[David Campese]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2006/05/15/more-sports/ohata-sets-record-in-georgia-win/ |title=Ohata sets record in Georgia win |publisher=The Japan Times |date=15 Mei 2006 |accessdate=21 September 2025 |archive-date= 8 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408000937/https://www.japantimes.co.jp/sports/2006/05/15/more-sports/ohata-sets-record-in-georgia-win/ |url-status=dead}}</ref> Daarop het vier swak nederlae teen Tonga, [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], Samoa en Fidji gevolg, wat die Japannese span se gebreke ontbloot het. Die beheerliggaam het Élissalde in Julie 2006 sy vertroue uitgespreek, maar hom drie maande later nogtans afgedank: Hy het die pos van sportbestuurder by die Franse klub Aviron Bayonnais aanvaar, sonder om die Japannese Rugbyvoetbalunie in te lig. Die spanbestuurder Osamu Ōta het toe die voorlopige afrigter geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/5384774.stm |title=Elissalde sacked as Japan coach |publisher=[[BBC]] |date=27 September 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Met hom het Japan weereens vir die rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. Ōta het ook daarvoor gesorg, dat die Japannese Rugbyvoetbalunie op 25 Oktober 2006 die aansluiting van die rugbyster John Kirwan kon aankondig (dié Nieu-Seelander het voorheen saam met Ōta by NEC Green Rockets gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15393543/kirwan-named-new-japan-coach |title=Kirwan named new Japan coach |publisher=ESPNscrum |date=27 September 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Aan die begin van 2007 het Kirwan die nuwe hoofafrigter geword. Hy was van voorneme om ’n Japannese rugbyspel in die „gees van die [[Samoerai]]“ te ontwikkel. Daarmee sou veral die span se reputasie herstel word, wat sedert die Rugbywêreldbeker 1995 in die openbaar agteruitgegaan en die verdere ontwikkeling van die rugbysport belemmer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/article/572080/cultivating-cherry-blossoms |title=Cultivating Cherry Blossoms |publisher=South China Morning Post |author=Alvin Sallay |date=19 November 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In April 2007 het die nuus by NHK oor die span se oefenkamp berig, wat aan ’n groeiende belangstelling toegeskryf is. Die eerste toetswedstryd onder Kirwan het in ’n maklike 82–0-oorwinning oor Suid-Korea geëindig. Tydens die groepfase van die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk het hy op die derde plek gemik, waarmee hulle hul regstreekse kwalifisering vir die volgende toernooi kon inpalm. Vervolgens sou die sleutelspelers teen die „groot“ spanne gespaar word. As gevolg van hierdie strategie het die Japanners teen die Wallabies swak met 3–91 en teen die Walliesers met 18–72 verloor. Hulle is deur Fidji naelskraap met 35–31 verslaan, waardeur hulle hul doelwit nie meer kon bereik nie. Hul laaste groepwedstryd teen Kanada het met 12–12 gelykop geëindig. Nietemin het hulle ná 14 rugbywêreldbekerwedstryde ’n nederlaag vermy en vir die eerste keer nie in die laaste plek geëindig nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hoewel hulle hul minimumdoelwit nie bereik het nie, het die Japannese Rugbyvoetbalunie met Kirwan voortgegaan en die kort voorbereidingstyd en die beserings van sekere spelers aangevoer. In 2008 het Japan die Asiatiese Rugbykampioenskap op ’n oortuigende manier beklink. Hulle het dié sukses in die volgende twee jaar herhaal. Die toekenning van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Julie 2009 aan Japan het tot groot entoesiasme gelei en aan die Japannese rugbysport ’n langtermyn-toekomsperspektief besorg.<ref name="Rugbywêreldbeker 2015" /> In 2011 het die Japanners tydens hul sesde deelname aan die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] dié toernooi gewen. Tonga het met ewe veel leerpunte die beter punteverskil gehad, maar Japan het as gevolg van die regstreekse ontmoeting met die titel weggestap.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/31239/2011-japan-claim-first-pnc-crown |title=2011: Japan claim first PNC crown |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=1 Desember 2011 |accessdate=30 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630110556/https://www.world.rugby/news/31239/2011-japan-claim-first-pnc-crown |archive-date=30 Junie 2021 |url-status=dead}}</ref> Ondanks hierdie belowende beginposisie het die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland teleurstellend verloop en hulle het die derde plek tydens die groepfase weereens misgeloop. Terwyl hulle in die eerste groepwedstryd teen Frankryk af en toe tred kon hou, is hulle deur Nieu-Seeland met 83–7 verslaan. Hulle is deur Tonga met 18–31 verslaan en die die wedstryd teen Kanada het met 23–23 gelykop geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kirwan is ná die uitskakeling gekritiseer en hy het sy afdanking aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15319554/john-kirwan-step-japan-coach |title=Kirwan to step down as Japan coach |publisher=ESPNscrum |date=13 Oktober 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hoewel die nasionale span tydens die rugbywêreldbekertoernooi weer geen oorwinning aangeteken het nie, is Kirwan se wenrekord in die algeheel positief. Aan die einde van Desember 2011 het die Japannese Rugbyvoetbalunie Eddie Jones as nuwe hoofafrigter aangestel. Die Australiër met ’n Japannese herkoms was in 1996 hulpafrigter van die nasionale span en hy het voorheen vir drie jaar die klub Suntory Sungoliath afgerig. Hy was van voorneme om Japan se worsteling met standaardsituasies te beëindig, aangesien dit die enigste manier is hoe Japan met sterker nasionale spanne kan meeding.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/eddie-jones-appointed-coach-of-japan-20111226-1pa6c.html |title=Eddie Jones appointed coach of Japan |publisher=The Sydney Morning Herald |date=26 Desember 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2012 het Jones op tien nuwelinge staat gemaak, nogtans het Japan die toernooi oorheers en sy 20ste titel ingepalm. Tydens die 106–3-oorwinning oor die [[Verenigde Arabiese Emirate]] op 5 Mai het die 18-jaarige Yoshikazu Fujita met ses drieë ’n nuwe Asiatiese rekord vir die meeste drieë in ’n toetswedstryd aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://jrfu.org/index.php?option=com_content&view=article&id=694:fujita-in-line-for-historic-debut&catid=39:mens-15-a-side |title=Fujita in line for historic debut |publisher=[[Japannese Rugbyvoetbalunie]] |date=2 Mei 2012 |accessdate=10 Julie 2012 |archive-url=https://archive.is/20120710014004/http://jrfu.org/index.php?option=com_content&view=article&id=694:fujita-in-line-for-historic-debut&catid=39:mens-15-a-side |archive-date=10 Julie 2012 |url-status=dead}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2013 was alle teenstanders weereens sonder enige kans. Tydens die [[2013 midjaarrugbytoetsreeks]] het Japan die Walliesers vir twee toetswedstryde verwelkom. Terwyl hulle die eerste naelskraap met 18–22 verloor het, het hulle die tweede op 15 Junie met 23–8 gewen. Dit was Japan se eerste oorwinning oor dié span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22909676 |title=Japan record historic first win over Wales |publisher=[[BBC]] |date=15 Junie 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Op 16 Oktober 2013 is Jones met ’n vermoedelike beroerte in die hospitaal opgeneem, maar hy is twee dae later ontslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2013-10-16/jones-suffers-suspected-stroke/5027204 |title=Eddie Jones hospitalised after Japan rugby coach suffers suspected stroke |publisher=ABC |date=16 Oktober 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dailytelegraph.com.au/sport/rugby/eddie-jones-released-from-intensive-care-after-stroke-but-will-miss-japans-test-with-all-blacks/news-story/2af7d19f2335d62c4e95d0e78c06b922 |title=Eddie Jones released from intensive care after stroke but will miss Japan's Test with All Blacks |publisher=The Daily Telegraph |date=18 Oktober 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hy het Japan se wedstryde tydens die [[2013 eindjaarrugbytoetsreeks]] misgeloop en tydens sy herstel het sy Australiese assistent Scott Wisemantel vir hom ingestaan.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://www.japonrugby.net/scott-wisemantel-entraineur-par-interim-du-japon.php |title=Scott Wisemantel entraîneur par intérim du Japon |publisher=Japon Rugby |date=18 Oktober 2013 |accessdate=15 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215190015/http://www.japonrugby.net/scott-wisemantel-entraineur-par-interim-du-japon.php |archive-date=15 Desember 2019 |url-status=dead}}</ref> Met Jones terug in sy pos het Japan die Asiatiese Rugbykampioenskap 2014 oorheers en in dieselfde jaar sy tweede titel tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker gewen. Daarbenewens het hulle tydens die [[2014 midjaarrugbytoetsreeks]] vir die eerste keer Italië geklop. Met hierdie tiende opeenvolgende toetswedstrydoorwinning was Japan vir die eerste keer onder die tien beste spanne op die wêreldranglys.<ref>{{ja}} {{cite web |url=https://sports.yahoo.co.jp/column/detail/201406240001-spnavi |title=日本代表のスクラムが強くなった理由 - 世界ランクは過去最高の１０位に |publisher=Yahoo Sports |date=14 Junie 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Aansluiting by die wêreldklas === [[Lêer:ARC2016-Top3 Champions 20160529a.jpg|duimnael|Japan ná hul oorwinning tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2016]] [[Lêer:JPNxGEO rugby match-2018-06-23.jpg|duimnael|Georgië teen Japan op die Toyota-stadion in 2018]] Japan se titeloorwinning tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2015 was nooit in gevaar nie. Die finale wedstryd teen [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] moes ná enkele minute afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag word, nadat sterk reën die speelveld oorstroom het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/news/2015/05/japan-men-2015-asia-rugby-champions |title=Japan Men 2015 Asia Rugby Champions |publisher=[[Asië Rugby]] |date=25 Mei 2015 |accessdate=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175253/https://www.asiarugby.com/news/2015/05/japan-men-2015-asia-rugby-champions |archive-date=23 September 2015 |url-status=dead}}</ref> Met hul vierde plek tydens die daaropvolgende Stille Oseaan-nasiesbeker 2015 het die Japanners nie aan hul hoë verwagtinge voldoen nie. Nogtans het hulle tydens die opwarmingswedstryde vir die rugbywêreldbekertoernooi twee maklike oorwinnings oor Uruguay en ’n naelskraapse oorwinning oor Georgië aangeteken. Vervolgens was die publiek se verwagtinge voor die begin van die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland beskeie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.therugbyblog.com/rugby-world-cup-2015-south-africa-vs-japan-prediction/ |title=Rugby World Cup 2015: South Africa vs Japan Prediction |publisher=The Rugby Blog |author=Andrew Daniel |date=18 September 2015 |accessdate=21 September 2025 |archive-date=29 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210629172322/https://www.therugbyblog.com/rugby-world-cup-2015-south-africa-vs-japan-prediction/ |url-status=dead}}</ref> Heeltemal onverwags en teenstrydig met alle voorspellings het die Japanners in hul eerste groepwedstryd in [[Brighton]] die groot gunsteling [[Springbokke|Suid-Afrika]] met 34–32 geklop. Dié sukses deur die as hopeloos geklassifiseerde buitestaander word as een van die grootste verrassings in die rugbygeskiedenis beskou.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/sport/sonst/rugby-wm-japan-schafft-sensation-gegen-suedafrika-a-1053809.html |title=Japan bejubelt Sensation |publisher=Der Spiegel |date=19 September 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34269878 |title=Rugby World Cup 2015: South Africa 32–34 Japan |publisher=[[BBC]] |date=19 September 2020 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/sep/19/south-africa-japan-rugby-world-cup-2015-match-report |title=Japan beat South Africa |publisher=[[The Guardian]] |date=19 September 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2015/09/22/sports/rugby/with-shocking-upset-japan-grabs-rugbys-attention-and-the-worlds.html?_r=0 |title=Rugby World Cup: Japan’s Shocking Upset Commands Attention |publisher=[[The New York Times]] |date=21 September 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/2015-rugby-world-cup/rugby/story/275293.html |title=Japan pull off greatest shock in World Cup history |publisher=ESPNscrum |date=19 September 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> ’n Aantal rugbydeskundiges het dit met [[yshokkie]] se „wonderwerk op ys“ vergelyk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/sport/0/rugby-union/34306779 |title=Rugby World Cup 2015: Japan's win over South Africa 'a miracle' |publisher=[[BBC]] |date=20 September 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Weens die kort hersteltydperk het die Japanners net vir een halftyd met die Skotte tred gehou en is met 45–10 verslaan. Aansluitend het hulle Samoa met 26–5 en die Verenigde State met 28–18 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/34492412 |title=Rugby World Cup 2015: Japan beat USA in final pool game |publisher=[[BBC]] |date=11 Oktober 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ondanks drie oorwinnings het Japan die kwarteindrondte misgeloop; daarmee is vir die eerste keer ’n span uitgeskakel wat drie wedstryde tydens die groepfase gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/oct/11/usa-japan-rugby-world-cup-match-report |title=Japan sign off with third win of the tournament by beating the USA |publisher=[[The Guardian]] |author=Paul Rees |date=11 Oktober 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ná die rugbywêreldbekertoernooi het Jones op eie versoek bedank. Die Japannese Rugbyvoetbalunie het in Januarie 2016 die Nieu-Seelander Jamie Joseph as nuwe hoofafrigter aangestel, maar hy was nog tot in Augustus gebonde aan sy kontrak by die [[Highlanders (Superrugbyspan)|Highlanders]] in [[Dunedin]]. Totdat hy die pos kon oorneem was Ryūji Nakatake en Mark Hammett tussentydse afrigters.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/highlanders-jamie-joseph-confirmed-as-japan-coach-after-super-rugby-2016-season-20160121-gmakau.html |title=Highlanders' Jamie Joseph confirmed as Japan coach after Super Rugby 2016 season |publisher=The Sydney Morning Herald |date=21 Januarie 2016 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Sowel in 2016 as in 2017 het die Japanners die Asiatiese Rugbykampioenskap onoorwonne gewen. Tydens die [[2017 eindjaarrugbytoetsreeks]] het hulle nog ’n verrassende sukses aangeteken, nadat hulle teen die Franse weg met 23–23-gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/rugby-union/agony-as-missed-kick-leads-to-japan-draw-in-france-20171126-gzsyve.html |title=Agony as missed kick leads to Japan draw in France |publisher=The Sydney Morning Herald |date=26 November 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2018 en 2019 het as rugbywêreldbekerkwalifisering gedien; aangesien die Japanners as gasheer reeds vir die toernooi gekwalifiseer was, het hulle nie daaraan deelgeneem nie. In 2018 het hulle onder andere tuisoorwinnings oor Italië en Georgië aangeteken. In die daaropvolgende jaar het hulle die Stille Oseaan-nasiesbeker 2019 gewen, nadat hulle Fidji, Tonga en die Verenigde State verslaan het. In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi op eie bodem het hulle twee weke voorheen Suid-Afrika verwelkom en hulle is maklik met 41–7 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49611537 |title=Japan 7-41 South Africa: Makazole Mapimpi scores hat-trick in World Cup warm-up |publisher=[[BBC]] |date=9 Junie 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die [[Rugbywêreldbeker 2019]], die eerste in Asië en buite die „tradisionele“ rugbylande, het alle verwagtinge oortref. Dit het ’n ware oplewing in die gasheerland veroorsaak, wat die beheerliggaam wil gebruik om die gewildheid van rugby op ’n langtermynbasis te verseker en ’n breë spelerpoel te skep.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/oct/31/rugby-mania-japan-world-cup |title=Rugby mania has gripped Japan. Will it continue after the World Cup? |publisher=[[The Guardian]] |author=Justin McCurry |date=31 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Japannese nasionale span se sukses het hierin ’n groot rol gespeel. Ná die verwagte 30–10-oorwinning in die openingswedstryd teen Rusland het hulle ’n verrassing aangeteken en Ierland in die tweede wedstryd met 19–12 verslaan. Die manier, hoe hulle die wêreldranglyseerstes oorheers het, het selfs deskundiges verras.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/49863974 |title=Japan 19–12 Ireland: Shock victory 'will ignite Rugby World Cup' |publisher=[[BBC]] |date=28 September 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2019/sep/28/high-fives-and-cheeky-guinness-as-japan-celebrates-rugby-biggest-shock |title=High fives and Guinness as Japan celebrates latest rugby shock |publisher=[[The Guardian]] |authors=Justin McCurry; Jamie Doward |date=28 September 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-world-cup/2019/09/28/rugby-world-cup-2019-japan-vs-ireland-live-score-latest-updates/ |title=Sensation of Shizuoka: Japan shock Ireland with another historic Rugby World Cup upset |publisher=The Telegraph |authors=Tom Cary; Ali Stokes |date=28 September 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ná die verwagte 38–19-sukses teen Samoa was daar tydelik vrese, dat die laaste groepwedstryd teen Skotland in [[Jokohama]] weens die tifoon Hagibis nie kon plaasvind nie. Dié wedstryd het egter soos beplan voortgegaan en in ’n 28–21-sukses vir die Japanners geëindig, wat vir die eerste keer onoorwonne tot die uitklopfase gevorder het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/50022086 |title=Japan 28–21 Scotland: Gregor Townsend's side out of Rugby World Cup |publisher=[[BBC]] |date=13 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/oct/13/japan-scotland-rugby-world-cup-match-report |title=Japan hang on to reach Rugby World Cup last eight and send Scotland out |publisher=[[The Guardian]] |author=Robert Kitson |date=13 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In die kwarteindstryd is hulle deur die latere wêreldkampioen Suid-Afrika met 26–3 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/50114773 |title=South Africa 26–3 Japan: Springboks through to Rugby World Cup semi-finals |publisher=[[BBC]] |date=20 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/520197 |title=Springboks 'push the right buttons' to end Japan’s party |publisher=Rugby World Cup |date=20 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/513241 |title=Joyous fans roar Japan to thrilling win and place in the knockouts |publisher=Rugby World Cup |date=13 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Weens hul uitstekende prestasies is die span in 2020 as Laureus se “deurbraak van die jaar” genomineer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.laureus.com/world-sports-awards/2020 |title=Laureus World Sports Awards 2020 winners & nominees |publisher=Laureus Wêreldsporttoekennings |date=2020 |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van hierdie sukses het [[Wêreldrugby]] in Mei 2020 besluit om Japan as eerste Asiatiese land in die eerste sterkteklas (vlak een) op te neem. Hiermee gepaard gaan meer toetswedstryde teen die ander gevestigde rugbylande.<ref name="ult" /> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Japannese span in 2020 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie. Tydens die [[Britse en Ierse Leeus]] se Suid-Afrikaanse 2021-toer het hulle vir die eerste keer teen die Britse en Ierse Leeus – die keurspan van die beste spelers uit Engeland, Ierland, Skotland en Wallis – te staan gekom en is met 28–10 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lionsrugby.com/preview/preview-the-british-irish-lions-v-japan/#report |title=The British & Irish Lions v Japan |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |date=26 Junie 2021 |accessdate=9 Desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209020330/https://www.lionsrugby.com/preview/preview-the-british-irish-lions-v-japan/#report |archive-date=9 Desember 2024 |url-status=dead}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2023 het die Japaners ná ’n oorwinning oor Tonga, maar ook nederlae teen Fidji en Samoa, die derde plek behaal. Vanweë die sukses tydens die rugbywêreldbeker op eie bodem het Japan regstreeks vir die daaropvolgende toernooi in Frankryk gekwalifiseer, waar hulle ná oorwinnings oor die nuweling [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] (met 42–12) en Samoa (met 28–22), maar ook nederlae teen Engeland (met 12–34) en Argentinië (met 27–39), die derde plek in hul groep behaal en regstreeks vir die [[Rugbywêreldbeker 2027|2027-toernooi]] in Australië gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/876972/japan-rugby-world-cup-2023-review |title=Japan: Rugby World Cup 2023 review |publisher=rugbyworldcup.com |date=10 Oktober 2023 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Stille Oseaan-nasiesbeker 2024 het die Japanners ná ’n eindstrydnederlaag teen Fidji in die tweede plek afgesluit,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/959093/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-final-recap |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup: Brilliant Fiji claim sixth title |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> sowel as tydens die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2025.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/1016505/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-2025-final-fiji-v-japan |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup 2025: 7-up for Fiji after epic final win over Japan |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Walers Japan Rugby World Cup 2007 09 20 supporters1.jpg|duimnael|Japannese en Walliese ondersteuners tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Rugby World Cup Japan vs Russia 20190920a.jpg|duimnael|Japan in hul trui vir die Rugbywêreldbeker 2019 in Japan]] Japan speel tradisioneel in wit en rooi gestreepte truie (met ’n wit kraag en boeie) met ’n geborduurde Sakura (’n Japannese kersiebloeisel) op die bors, saam met ’n wit kortbroek en wit sokkies met rooi spatsels. Tussen 2003 en 2011 was die hemp hoofsaaklik wit met twee parallele wit hoepels op die bors met ’n wit aksent, soms saam met swart of donkerblou sokkies en broeke. Op Donderdag, 4 Julie 2019, het die Japannese Rugbyvoetbalunie die span se trui vir die Rugbywêreldbeker 2019 bekendgemaak, die hemp vertoon ’n samoeraihelmmotief (Kabuto) wat die tradisie van Japan se vegtergees voorstel. Die kombinasie van Samoerai en Sakura (kersiebloom) is lankal in die Japannese kultuur bekend.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.kyodonews.net/news/2019/07/a66e4af3da3b-rugby-japans-world-cup-jersey-with-samurai-helmet-motif-unveiled.html |title=Rugby: Japan's World Cup jersey with samurai helmet motif unveiled |publisher=Kyodo News |date=4 Julie 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die wegtrui bestaan gewoonlik uit ’n donkerblou hemp, wit of donkerblou broeke en donkerblou sokkies, soms met ’n wit kraag of panele, of swart aksente. Sedert die 1960’s is die truiverskaffer Canterbury. Tans tree Lipovitan D (voorkant) en [[Toshiba]] (agterkant) as die trui se borge op. Tussen 1997 en 2000 was die hempborg Epson. Die Sakura-kenteken van die beheerliggaam en die nasionale span toon drie kersiebloeisels in volle blom. Met die stigting van die nasionale span in 1930 het die kenteken ’n knop, ’n blom wat oopgaan en ’n blom wat heeltemal oop is getoon. In 1952 was al drie Sakuras in volle blom. Wanneer en hoe hierdie verandering geïmplementeer is, kan nie meer bepaal word nie. Wat wel bekend is, is dat die oorspronklike ontwerp van die sportgoedhandelaar Ishi Fukui (1892–1993) kom. Sy het vanaf 1922 in [[Kioto]] ’n winkel bestuur, waar sy onder andere ingevoerde rugby-items verkoop het, en sy was bevriend met verskillende spelers en afrigters, waarvolgens sy in latere jare „rugby-ouma“ genoem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.kyodonews.net/news/2019/09/bc34ccc8fff4-rugby-grandma-designer-behind-japan-teams-cherry-blossom-emblem.html |title="Rugby Grandma": Designer behind Japan team's cherry blossom emblem |publisher=Kyodo News |date=20 September 2019 |accessdate=9 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109054038/https://english.kyodonews.net/news/2019/09/bc34ccc8fff4-rugby-grandma-designer-behind-japan-teams-cherry-blossom-emblem.html |archive-date=9 Januarie 2025 |url-status=dead}}</ref> Die nasionale span het in Japan oor dekades heen geen werklike bynaam gehad nie, terwyl hulle in die buiteland soms ''Sakuras'' of ''Cherry Blossoms'' („kersiebloeisels“) genoem is. Tydens die Rugbywêreldbeker 2003 was die Engelse joernalis Richard Freeman van Japan se buitengewoon sterk verdedigingsprestasie teen Skotland baie beïndruk, waarvolgens hy in artikels vir ''The Japan Times'' na hulle as ''Brave Blossoms'' („dapper blomme“) verwys het. Die Japannese Rugbyvoetbalunie het aanvanklik nie daarvan gehou nie, maar ná die oorwinning oor Suid-Afrika in 2015 het hulle van mening verander en die bynaam aktief begin bemark.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/509770 |title=How Cherry Blossoms became Brave Blossoms – against Scotland |publisher=rugbyworldcup.com |date=13 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In [[Japannees]] word die [[Engels]]e term onveranderd gebruik, maar in die [[Katakana]]-skrif ブレイブ・ブロッサムズ geskryf, waarvan die uitspraak ''Bureibu burossamuzu'' afgelei is. == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:Summer Nations Series '23- Italia vs Giappone-45 (53148622315).jpg|duimnael|Japan in hul trui soos dit tydens die Rugbywêreldbeker 2023 in Frankryk gebruik is]] Sedert 1982 het die volgende truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable toptextcells" style="text-align:center;" ! colspan=2| Truiverskaffer ! colspan=2| Truiborg |- ! scope="col" style="width:6.6em;"| Tydperk ! scope="col" style="width:8.9em;"| Handelsmerk ! scope="col" style="width:8.9em;"| Handelsmerk ! scope="col" style="width:6.6em;"| Tydperk |- |1982 |Suzuki Sports |rowspan="2"| – |1982 |- |1987–1995 |Sceptre |1987–1995 |- |rowspan="2"|sedert 1997 |rowspan="2"|[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |[[SoftBank Telecom]] |1997–2001 |- |[[Lipovitan]] (voorkant) & [[Toshiba]] (agterkant) |hede |} == Tuisstadion == {{Hoofartikel|Chichibunomiya Rugbystadion}} [[Lêer:Chichibunomiya3.JPG|duimnael|Die Chichibunomiya Rugbystadion in Tokio, Japan se tradisionele tuisstadion]] Japan se tradisionele tuisstadion vir rugby is die Chichibunomiya Rugbystadion in Tokio, waar ook die Japannese Rugbyvoetbalunie se hoofkantoor gesetel is. Dié stadion is in 1947 opgerig en in 1953 na die oorlede Prins Chichibu, die jonger broer van die destydse [[Keiser van Japan|Tennō]] [[Hirohito]], genoem om sy groot ondersteuning vir rugby in Japan te herdenk. Hier is meer as die helfte van alle tuiswedstryde van die nasionale span aangebied. Van 2016 tot 2020 het dit saam met die [[Nasionale Stadion, Singapoer|Nasionale Stadion]], [[Singapoer]], as tuiste vir Japan se [[Superrugby]]span, die [[Sunwolves (Superrugbyspan)|Sunwolves]], gedien. Die Chichibunomiya Rugbystadion is nie tydens die Rugbywêreldbeker 2019 gebruik nie en sal ná die [[Olimpiese Somerspele 2020]] in Tokio afgebreek en deur ’n [[bofbal]]stadion vervang word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2015/04/02/national/tokyo-to-rebuild-iconic-jingu-chichibunomiya-stadiums/#.XfYAID7QiUl |title=Tokyo to rebuild iconic Jingu, Chichibunomiya stadiums |publisher=The Japan Times |location=Tokio, Japan |date=2 April 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Gelyktydig sal die naburige [[Meiji-jingū Yakyūjō]] ook afgebreek en met ’n nuwe rugbystadion vervang word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2015/04/02/national/tokyo-to-rebuild-iconic-jingu-chichibunomiya-stadiums/ |title=Tokyo to rebuild iconic Jingu, Chichibunomiya stadiums |publisher=The Japan Times |date=2 April 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die naasmeeste toetswedstryde het op die Kintetsu-Hanazono-rugbystadion in [[Higashiōsaka]], ’n voorstad van [[Osaka]], plaasgevind. Dit is die Kintetsu Liners se tuisstadion en het ’n kapasiteit van 30&nbsp;000. In 1932 is hier die eerste toetswedstryd teen Kanada aangebied. Sedert die middel-1990’s let die Japannese Rugbyvoetbalunie daarop, dat wedstryde ook in ander streke aangebied word, waarvoor veral sokkerstadions gebruik word. === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2019}} [[Lêer:Yamazaki-nabisco-Cup final 2004.jpg|duimnael|links|Die Olimpiese Stadion in Tokio, kern van die Japannese bod, was nie betyds klaar vir die Rugbywêreldbeker 2019 nie]] [[Lêer:NISSANSTADIUM20080608.JPG|duimnael|Die Internasionale Stadion Jokohama was die hoofstadion van die Rugbywêreldbeker 2019 en het onder andere die eindstryd tussen Engeland en Suid-Afrika aangebied]] Tydens ’n spesiale vergadering van die Internasionale Rugbyraad op 28 Julie 2009 in [[Dublin]] is die Rugbywêreldbeker 2019 aan Japan toegeken, terwyl die Rugbywêreldbeker 2015 aan [[Engeland]] toegewys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/international/england/5925771/England-to-host-2015-Rugby-World-Cup-with-Japan-chosen-for-2019.html |title=England to host 2015 Rugby World Cup with Japan chosen for 2019 |publisher=The Telegraph |date=28 Julie 2009 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref name="Rugbywêreldbeker 2015">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8170488.stm |title=England will host 2015 World Cup |publisher=[[BBC]] |date=28 Julie 2009 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Japan het voorheen ook aangebied om die [[Rugbywêreldbeker 2011]] te huisves, maar dié toernooi is aan [[Nieu-Seeland]] toegewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4433818.stm |title=New Zealand handed 2011 World Cup |publisher=[[BBC]] |date=17 November 2005 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Internasionale Rugbyraad was destyds van mening dat Japan nie volle stadions kan waarborg nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4447330.stm |title=Japan frustrated by 2011 decision |publisher=[[BBC]] |date=17 November 2005 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Beide [[Hongkong]] en [[Singapoer]] het aangebied om van die wedstryde te huisves en het deel gevorm van die Japannese Rugbyvoetbalunie se oorspronklike suksesvolle gasheerbod,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/international/70702164/ |title=World Rugby to meet Japan's 2019 World Cup organisers over stadium scrapping |publisher=stuff.co.nz |date=30 Julie 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> maar albei was nie deel van die 14 plekke wat die organiseerders op 5 November 2014 amptelik as gasheerstede aangekondig het nie.<ref name="Rugbywêreldbeker 2015" /> Die kernpunt van die Japannese bod was die Olimpiese Stadion in Tokio, wat met die oog op die Olimpiese Somerspele 2020 deur [[Zaha Hadid]] ontwerp is. Met ’n beplande kapasiteit van 80&nbsp;000 sou dit die grootste stadion wees; dit was ook as plek vir die eindstryd en ander belangrike wedstryde beplan. Weens ’n massiewe koste-oorskryding het die destydse eerste minister [[Shinzō Abe]] op 17 Julie 2015 aangekondig dat dié projek geskrap en ’n nuwe aansoek ingedien sal word. As gevolg van hierdie vertraging was die nuwe Olimpiese Stadion nie vir die Rugbywêreldbeker 2019 beskikbaar nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.yahoo.com/japan-pm-orders-full-review-2020-olympic-stadium-070207621--spt.html |title=Japan rips up 2020 Olympic stadium plan |publisher=[[Yahoo!]] |date=15 Julie 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Op 28 September 2015 het Wêreldrugby ’n ooreenkoms met die reëlingskomitee oor ’n nuwe stadionkonsep bekend gemaak. Die belangrikste stadion was nou die Internasionale Stadion Jokohama, met die [[Ajinomoto-stadion]], in ’n voorstad van Tokio, [[Chōfu]], wat ook gebruik is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/101763 |title=World Rugby approves revised Japan 2019 hosting roadmap |publisher=rugbyworldcup.com |date=28 September 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die twaalf Japannese rugbystadions wat tydens die Rugbywêreldbeker 2019 gebruik is, was soos volg: Die Ajinomoto-stadion in Chōfu, Internasionale Stadion Jokohama, Shizuoka-stadion in Fukuroi, Higashi Osaka Hanazono Rugbystadion in Higashiosaka, Level-5-stadion in [[Fukuoka]], Toyota-stadion in [[Toyota, Aichi|Toyota]], Sapporo Dome in [[Sapporo]], Ōita Bank Dome in Ōita, Umakana Yokana-stadion in Kumamoto, Noevir Stadion Kobe in [[Kobe]], Kumagaya Atletiekstadion in Kumagaya en Kamaishi Recovery Memorial Stadion in Kamaishi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/venues |title=RWC 2019 Match Venues |publisher=rugbyworldcup.com |accessdate=7 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507140653/https://www.rugbyworldcup.com/venues |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=dead}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Japan IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Japan se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Japan het 215 van sy 369 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 58,27%. Japan se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen November 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=23;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Japan |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ARGru}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 14,29 |- | {{AUSru}} || 7 || 0 || 7 || 0 || 0,00 |- | {{CHIru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{FIJru}} || 21 || 4 || 17 || 0 || 19,05 |- | {{PHLru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FRAru}} || 8 || 0 || 7 || 1 || 0,00 |- | {{GEOru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | {{HKGru}} || 36 || 31 || 4 || 1 || 86,11 |- | {{IRLru}} || 11 || 1 || 10 || 0 || 9,09 |- | {{ITAru}} || 10 || 2 || 8 || 0 || 20,00 |- | {{CANru}} || 27 || 17 || 8 || 2 || 62,96 |- | {{KASru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{KORru}} || 41 || 33 || 7 || 1 || 80,49 |- | {{MYSru}} || 6 || 6 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{NEDru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{TPEru}} || 17 || 17 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ROMru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{RUSru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{SAMru}} || 20 || 7 || 13 || 0 || 35,00 |- | {{SGPru}} || 8 || 8 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SCOru}} || 8 || 1 || 7 || 0 || 12,50 |- | {{ESPru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{LKAru}} || 10 || 10 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{RSAru}} || 4 || 1 || 3 || 0 || 25,00 |- | {{THAru}} || 9 || 9 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{TGAru}} || 20 || 11 || 9 || 0 || 55,00 |- | {{URUru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{WALru}} || 13 || 2 || 11 || 0 || 15,38 |- | {{UAEru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 26 || 12 || 13 || 1 || 46,15 |- | {{ZIMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" | '''Algeheel''' || '''369''' || '''215''' || '''148''' || '''6''' || '''58,27''' |} Baie wedstryde van die nasionale span het nie oor amptelike toetswedstrydstatus beskik nie. Gedurende die eerste dekades was dit veral wedstryde teen Britse, Australiese en Nieu-Seelandse universiteitsspanne. Van die 1970’s af het ook wedstryde teen tradisionele nasionale rugbyspanne gevolg. Die Britse en Ierse Leeus se opwarmingswedstryd voor hul Suid-Afrikaanse 2021-toer teen Japan word deur die Leeus nie as ’n toetswedstryd erken nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/featured/have-the-british-irish-lions-ever-played-in-the-uk-or-ireland-177414 |title=Have the British & Irish Lions ever played in the UK or Ireland? |publisher=Rugby World |author=Richard Edwards |date=20 Junie 2025 |accessdate=6 Oktober 2024}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Ajinomoto Stadium 190920a.jpg|duimnael|Openingswedstryd van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] teen Rusland in [[Chōfu]]]] Japan het tot dusver aan elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem. Met net een oorwinning oor [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] en elk een gelykop teen [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] tydens die rugbywêreldbekertoernooie in [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] was hul wenrekord tot die [[Rugbywêreldbeker 2015]] egter beskeie. In 2015 het Japan Suid-Afrika verrassend met 34–32 verslaan (hul eerste oorwinning sedert 1991), waarop oorwinnings oor [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] gevolg het. Japan was gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 2019]]. Die nasionale span het die groepfase ná vier oorwinnings in die eerste plek afgesluit en hulle is in die kwarteindstryd deur die latere kampioen Suid-Afrika uit die toernooi geskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Asiatiese Rugbykampioenskappe === Die Japannese nasionale rugbyspan het van 1969 tot 2017 aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem en in hierdie tydperk 25 titels gewen, saam met vyf tweede plekke. Japan het tydens Asiatiese Rugbykampioenskappe elke keer in die eindstryd verskyn. Sedert 2018 het Japan nie meer aan die toernooi deelgeneem nie, waardeur dit in 2018 en 2022 as kwalifiserings vir die rugbywêreldbekertoernooie in 2019 en 2023 kon dien. * Toernooititels (25): 1969, 1970, 1972, 1974, 1976, 1978, 1980, 1984, 1992, 1994, 1996, 1998, 2000, 2004, 2006–07, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 === Stille Oseaan-nasiesbeker === Japan word gereeld vir die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] uitgenooi, die jaarlikse toernooi tussen die drie Stille Oseaan-rugbylande Fidji, Samoa en Tonga. Japan het reeds met drie toernooititels weggestap. * Toernooititels (3): 2011, 2014, 2019 Die vorige toernooi Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap het die Japanners een keer gewen: * Toernooititel (1): 1999 === Asiatiese Spele === Tydens die Asiatiese Spele is in 1998 en 2002 rugbytoernooie aangebied (sedertdien word [[sewesrugby]] ingespan). Tydens albei toernooie het Japan met die silwermedalje weggestap. === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Japan deels maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het hulle ander nasionale spanne in Japan gehuisves. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Japan na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Japan as gasheer op. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Japan nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Spelerkeuring === Japan beskou homself gewoonlik as ’n staat met ’n baie homogene bevolking; sowat 98% van die bevolking is etniese [[Japanners]]. Die nasionale rugbyspan vorm ’n opvallende kontras hiermee en dien as ’n simbool van ’n andersins skaars bestaande diversiteit. Tydens die Rugbywêreldbeker 2019 was die helfte van die span óf etniese nie-Japanners óf van ’n gemengde herkoms ''(Hafu)''. 16 van die 31 spanmaats was afkomstig van Nieu-Seeland, Samoa, Suid-Afrika, Suid-Korea of Tonga. Volgens Wêreldrugby se reëls hoef nasionale spelers nie die nasionale burgerskap van die land, wat hulle verteenwoordig, hê nie. Een ouer of grootouer gebore in die betrokke land<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/international/the-multiracialism-of-the-brave-blossoms/article29865184.ece |title=The multiracialism of the Brave Blossoms |publisher=The Hindu |author=Pallavi Aiyar |date=2 November 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> of permanente verblyf vir vyf jaar is voldoende (tot einde 2020 was dit drie jaar).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39868065 |title=World Rugby raises international eligibility period from three to five years |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In reaksie op die teleurstellende Rugbywêreldbeker 1987 het die Japannese Rugbyvoetbalunie veral die voorspan se posisies met buitelandse spelers begin versterk. Hiermee sou veral die Japanners se fisiese nadeel tydens skrums kompenseer word. Op die ander kant sou die gehalte van die inheemse spelers verhoog word, waardeur hulle met die heeltemal groter medespelers tred kon hou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ir.canterbury.ac.nz/handle/10092/2277 |title=The influence of foreign players on the transformation of Japanese rugby over the last three decades |publisher=Universiteit van Canterbury |author=Hiroshi Sakata |date=2004 |accessdate=21 September 2025 |pages=105–106}}</ref> Vir ’n lang tyd was hierdie strategie onsuksesvol, aangesien inheemse en buitelandse spelers deur verskillende speelstyle gevorm is. Daarbenewens het die probleem bestaan dat buitelanders ’n duidelike voordeel in sekere posisies gehad het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ir.canterbury.ac.nz/handle/10092/2277 |title=The influence of foreign players on the transformation of Japanese rugby over the last three decades |publisher=Universiteit van Canterbury |author=Hiroshi Sakata |date=2004 |accessdate=21 September 2025 |pages=109–110}}</ref> Eers vanaf die laat 2000’s kon stadigaan ’n balans gevind word, waardeur hulle by die wêreldbestes aangesluit het. === Huidige span === Die volgende spelers het die Japannese span gevorm tydens die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://en.rugby-japan.jp/2025/08/14/brave-blossoms-2025-pnc-squad-announced |title=Brave Blossoms’ 2025 PNC Squad Announced |publisher=[[Japannese Rugbyvoetbalunie]] |date=14 Augustus 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Shinobu Fujiwara]] || [[Skrumskakel]] || [[Kubota Spears Funabashi Tokyo Bay|Kubota Spears]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Kenta Fukuda]] || Skrumskakel || [[Tokyo Sungoliath]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Shuntaro Kitamura]] || Skrumskakel || [[Shizuoka Blue Revs]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Sam Greene]] || [[Losskakel]] || [[Shizuoka Blue Revs]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Ichigo Nakakusu]] || Losskakel || [[Black Rams Tokyo]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Lee Seung-Sin]] || Losskakel || [[Kobelco Kobe Steelers|Kobe Steelers]] || style="text-align:center" | 20 |- | [[Yuki Ikeda]] || [[Senter]] || [[Black Rams Tokyo]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Shōgo Nakano]] || Senter || [[Tokyo Sungoliath]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Tomoki Osada]] || Senter || [[Panasonic Wild Knights]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Dylan Riley]] || Senter || [[Panasonic Wild Knights]] || style="text-align:center" | 30 |- | [[Siosaia Fifita]] || [[Vleuel]] || [[Toyota Verblitz]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Kippei Ishida]] || Vleuel || [[Yokohama Canon Eagles]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Haruto Kida]] || Vleuel || [[Kubota Spears Funabashi Tokyo Bay|Kubota Spears]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Malo Tuitama]] || Vleuel || [[Shizuoka Blue Revs]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Jingo Takenoshita]] || [[Heelagter]] || [[Meiji-universiteit]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Hayate Era]] || [[Haker]] || [[Kubota Spears Funabashi Tokyo Bay|Kubota Spears]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Mamoru Harada]] || Haker || [[Toshiba Brave Lupus Tokyo|Toshiba Brave Lupus]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Kenji Sato]] || Haker || [[Panasonic Wild Knights]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Yota Kamimori]] || [[Stut]] || [[Kubota Spears Funabashi Tokyo Bay|Kubota Spears]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Sanshiro Kihara]] || Stut || [[Tokyo Sungoliath]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Sena Kimura]] || Stut || [[Toshiba Brave Lupus Tokyo|Toshiba Brave Lupus]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Kenta Kobayashi]] || Stut || [[Tokyo Sungoliath]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Shuhei Takeuchi]] || Stut || [[Tokyo Sungoliath]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Keijiro Tamefusa]] || Stut || [[Kubota Spears Funabashi Tokyo Bay|Kubota Spears]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Jack Cornelsen]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Panasonic Wild Knights]] || style="text-align:center" | 22 |- | [[Warner Dearns]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Slot || [[Toshiba Brave Lupus Tokyo|Toshiba Brave Lupus]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Shohei Ito]] || Slot || [[Toshiba Brave Lupus Tokyo|Toshiba Brave Lupus]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Waisake Raratubua]] || Slot || [[Kobelco Kobe Steelers|Kobe Steelers]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Epineri Uluviti]] || Slot || [[Mitsubishi Sagamihara DynaBoars|Sagamihara DynaBoars]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Tiennan Costley]] || [[Losvoorspeler]] || [[Kobelco Kobe Steelers|Kobe Steelers]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Amato Fakatava]] || Losvoorspeler || [[Black Rams Tokyo]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Ben Gunter]] || Losvoorspeler || [[Panasonic Wild Knights]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Faulua Makisi]] || Losvoorspeler || [[Kubota Spears Funabashi Tokyo Bay|Kubota Spears]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Akito Okui]] || Losvoorspeler || [[Toyota Verblitz]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Amanaki Saumaki]] || Losvoorspeler || [[Kobelco Kobe Steelers]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Kanji Shimokawa]] || Losvoorspeler || [[Tokyo Sungoliath]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Shu Yamamoto]] || Losvoorspeler || [[Black Rams Tokyo]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Daisuke Ohata IMG 2221r 20151220.JPG|duimnael|upright|Daisuke Ohata (2015)]] Twee voormalige Japannese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Yoshihiro Sakata]] || [[Vleuel]] || 2012 |- | [[Daisuke Ohata]] || [[Vleuel]], [[Senter]] || 2016 |} Daarbenewens is Shigeru „Shiggy“ Konno (vir dekades se bevordering van rugby in Japan) ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706692 |title=Shiggy Konno |work=World Rugby Hall of Fame |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Yukio Motoki.jpg|duimnael|upright|Yukio Motoki (2013)]] [[Lêer:Fumiaki Tanaka 2014.jpg|duimnael|upright|Fumiaki Tanaka (2014)]] [[Lêer:Michael Leitch, 2014-06-21.jpg|duimnael|upright|Michael Leitch (2014)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Japan se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=23;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Hitoshi Ono]] || 2004–2016 || 98 |- | {{0}}2 || [[Michael Leitch]] * || 2008–2025 || 89 |- | {{0}}3 || [[Hirotoki Onozawa]] || 2001–2013 || 81 |- | {{0}}4 || [[Yukio Motoki]] || 1991–2005 || 79 |- | {{0}}5 || [[Kensuke Hatakeyama]] || 2008–2016 || 78 |- | {{0}}6 || [[Shota Horie]] || 2009–2023 || 76 |- | {{0}}7 || [[Fumiaki Tanaka]] || 2008–2019 || 75 |- | {{0}}8 || [[Luke Thompson]] || 2007–2019 || 71 |- | {{0}}9 || [[Yu Tamura]] || 2012–2022 || 70 |- | 10 || [[Takashi Kikutani]] || 2005–2014 || 68 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=23;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Takuro Miuchi]] || 2002–2008 || 45 |- | {{0}}2 || [[Michael Leitch]] * || 2014–2025 || 40 |- | {{0}}3 || [[Takashi Kikutani]] || 2008–2013 || 34 |- | {{0}}4 || [[Toshiaki Hirose]] || 2012–2013 || 18 |- | {{0}}5 || [[Masahiro Kunda]] || 1993–1998 || 14 |- | {{0}}6 || [[Yukio Motoki]] || 1996–1997 || 12 |- | {{0}}7 || [[Seiji Hirao]] || 1989–1991 || 11 |- | {{0}}8 || [[Toshiyuki Hayashi]] || 1986–1987 || 10 |- | {{0}}9 || [[Andrew McCormick]] || 1998–1999 || 10 |- | 10 || [[Akira Yokoi]] || 1970–1974 || 10 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=23;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Ayumu Goromaru]] || 2005–2015 || 708 |- | {{0}}2 || [[Keiji Hirose]] || 1994–2005 || 422 |- | {{0}}3 || [[Toru Kurihara]] || 2000–2003 || 347 |- | {{0}}4 || [[Daisuke Ohata]] || 1996–2006 || 345 |- | {{0}}5 || [[Yu Tamura]] || 2012–2022 || 303 |- | {{0}}6 || [[James Arlidge]] || 2007–2011 || 286 |- | {{0}}7 || [[Hirotoki Onozawa]] || 2001–2013 || 275 |- | {{0}}8 || [[Lee Seung-sin]] * || 2022–2025 || 224 |- | {{0}}9 || [[Shaun Webb]] || 2008–2011 || 198 |- | 10 || [[Ryan Nicholas]] || 2008–2012 || 193 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=23;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Daisuke Ohata]] || 1996–2006 || 69 |- | {{0}}2 || [[Hirotoki Onozawa]] || 2001–2013 || 55 |- | {{0}}3 || [[Takashi Kikutani]] || 2005–2014 || 32 |- | {{0}}4 || [[Terunori Masuho]] || 1991–2001 || 29 |- | {{0}}5 || [[Yoshikazu Fujita]] || 2012–2017 || 26 |- | {{0}}6 || [[Kenki Fukuoka]] || 2013–2019 || 25 |- | {{0}}7 || [[Kotaro Matsushima]] || 2014–2023 || 23 |- | {{0}}8 || [[Koliniasi Holani]] || 2008–2016 || 22 |- | {{0}}9 || [[Michael Leitch]] * || 2008–2025 || 22 |- | 10 || [[Alisi Tupuailei]] || 2009–2011 || 21 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Seiji Hirao 1.jpg|duimnael|upright|Seiji Hirao (2000)]] [[Lêer:Eddie Jones Rugby.jpg|duimnael|upright|Eddie Jones (2009)]] [[Lêer:James Whitinui Joseph-1.jpg|duimnael|upright|Jamie Joseph (2018)]] In 1930 het die Japannese Rugbyvoetbalunie met Shigeru Kayama die eerste hoofafrigter benoem. Sedert 2024 dien die Australiër [[Eddie Jones]] as hoofafrigter. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Japan}} Shigeru Kayama || 1930–1934 |- | {{vlagikoon|Japan}} Chūji Kitajima || 1936, 1956 |- | {{vlagikoon|Japan}} Takenosuke Okumura || 1952–1953 |- | {{vlagikoon|Japan}} Kozo Nishino || 1958 |- | {{vlagikoon|Japan}} Tomoo Chiba || 1959 |- | {{vlagikoon|Japan}} Masao Wada || 1959 |- | {{vlagikoon|Japan}} Yasujiro Kasai || 1963 |- | {{vlagikoon|Japan}} Tetsunosuke Ōnishi || 1966–1971 |- | {{vlagikoon|Japan}} Hitoshi Oka || 1972, 1975, 1985–1986 |- | {{vlagikoon|Japan}} Hisashi Yokoi || 1972, 1976, 1978–1979 |- | {{vlagikoon|Japan}} Ryō Saitō || 1974, 1976–1978, 1980–1981 |- | {{vlagikoon|Japan}} Hiroshi Hibino || 1976, 1982–1984, 1987–1988 |- | {{vlagikoon|Japan}} Katsumi Miyaji || 1978, 1984, 1987 |- | {{vlagikoon|Japan}} Ryōzō Imazato || 1979 |- | {{vlagikoon|Japan}} Iwao Yamamoto || 1980, 1982, 1996 |- | {{vlagikoon|Japan}} Hiroaki Shukuzawa || 1989–1991 |- | {{vlagikoon|Japan}} Osamu Koyabu || 1992–1995 |- | {{vlagikoon|Japan}} Seiji Hirao || 1995–2000 |- | {{vlagikoon|Japan}} Shōgo Mukai || 2001–2003 |- | {{vlagikoon|Japan}} Mitsutake Hagimoto || 2004–2005 |- | {{vlagikoon|Frankryk}} Jean-Pierre Élissalde || 2005–2006 |- | {{vlagikoon|Japan}} Osamu Ōta || 2006 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John Kirwan || 2007–2011 |- | {{vlagikoon|Australië}}{{vlagikoon|Japan}} [[Eddie Jones]] || 2012–2015 |- | {{vlagikoon|Australië}} Scott Wisemantel || 2013 |- | {{vlagikoon|Japan}} Ryūji Nakatake || April/Mei 2016 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Mark Hammett || Junie 2016 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}}{{vlagikoon|Japan}} Jamie Joseph || 2016–2023 |- | {{vlagikoon|Australië}}{{vlagikoon|Japan}} [[Eddie Jones]] || sedert 2024 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Japannese nasionale sokkerspan]] * [[Japannese nasionale vrouerugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Alison Nish |title=Britain & Japan: Biographical Portraits |chapter=Britain's Contribution to the Development of Rugby Football in Japan 1874–1998 |edition=III |publisher=Japan Library |year=1999 |isbn=1-873410-89-1}} * {{en}} {{cite book |author=Keith Young |title=Complete Rugby Union Compendium |chapter=Japan |publisher=Arena Sport |location=Edinburg |year=2015 |isbn=978-1-909715-34-9}} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} * {{en}} {{cite web |url=https://ir.canterbury.ac.nz/handle/10092/2277 |title=The influence of foreign players on the transformation of Japanese rugby over the last three decades |publisher=Universiteit van Canterbury |author=Hiroshi Sakata |date=2004 |accessdate=21 September 2025}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Japan national rugby union team|Japannese nasionale rugbyspan}} * {{en}} {{ja}} [https://www.rugby-japan.jp/ Amptelike webwerf van die Japannese Rugbyvoetbalunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/japan Japan by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/japan/ Japan by Planet Rugby] * {{fr}} [https://www.asierugby.com/blog/categories/japon Japan by Asie Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Japan]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Asië]] fsb1ke3dvsdlnni3hgcfednefl6eyy7 0 30563 2922209 2876885 2026-08-04T21:00:18Z SpesBona 2720 Nuwe inligtingskas 2922209 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Staafkerk van Borgund |titel = |kleur = #228B22 |beeld = Borgundstavkirke.jpg |beeld_wydte = 240px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Plaaslike name |1 = [[Bokmål]]: ''Borgund stavkirke''<br />[[Nynorsk]]: ''Borgund stavkyrkje'' |opskrif2 = Affiliasie |2 = [[Noorse Volkskerk]] ([[Lutheranisme]]) |opskrif3 = Vorige affiliasie |3 = [[Rooms-Katolieke Kerk]] |opskrif4 = Stad |4 = Lærdal, Vestland |opskrif5 = Land |5 = [[Noorweë]] |opskrif6 = Huidige status |6 = [[Museum]] |opskrif7 = Argitektuurtipe |7 = Staafkerk |opskrif8 = Voltooi |8 = ca. 1200 |opskrif9 = Gesluit |9 = 1868 |opskrif10 = Materiaal |10 = Hout }} Die '''Staafkerk van Borgund''' ([[Bokmål]]: ''Borgund stavkirke'', [[Nynorsk]]: ''Borgund stavkyrkje'') is in die [[Noorweë|Noorse]] munisipaliteit Lærdal ([[fylke|provinsie]] Sogn og Fjordane) word as een van die uitmuntendste voorbeelde van die Noorse staafboukuns beskou. Dit is nooit omgebou of uitgebrei nie en word dus as die prototipe van 'n Middeleeuse Noorse staafkerk beskou.<ref>{{de}} Christian Nowak: ''Norwegen''. Keulen: Gaia/Vista Point 2009, bl. 102</ref> Die kerk is daarnaas een van die oudste houtgeboue in [[Europa]] en 'n trekpleister vir toeriste. == Ligging, religieuse betekenis en datering == [[Lêer:Borgund-Lage.JPG|duimnael|links|Die ligging van Borgund]] Die Staafkerk van Borgund is sowat 30 kilometer oos van die dorp Lærdalsøyri aan die grootpad E16 tussen Fagernes en Sogndal in die Lærdal en aan die oewer van die rivier Lærdalselva en 345 meter bo seevlak geleë. Die kerk is net soos [[Germane|Germaanse]] heiligdomme nie in 'n dorp opgerig nie, maar op 'n afgeleë plek wat vroeër ook as vergaderplek vir die boere van die omgewing gedien het. Die staafkerk is ná die jaar 1181 opgerig en aan die apostel Andreas gewy. Dit is tans een van die oudste bewaarde houtgeboue in Europa. Van die oorspronklik meer as 1&nbsp;000 staafkerke in Noorweë het slegs 28 bewaar gebly. Naas die Staafkerk van Heddal het ook die kerkgebou in Borgund grotendeels in sy oorspronklike toestand bewaar gebly en het in baie gevalle as voorbeeld vir herstelwerk en restourasie van ander staafkerke gedien. Die oudste dokumente, wat na die Staafkerk van Borgund verwys, dateer uit die jaar 1342. Die kerkgebou is nogtans ouer en het in die tydperk tussen 1150 en 1200 ontstaan. Volgens dendrochronologiese ondersoeke is die hout, wat as boumateriaal gedien het, in die winter van 1180/81 gekap, en ook [[rune-inskrifte]] op die hout verwys na hierdie datum.<ref>{{no}} [http://www.arild-hauge.com/innskrifter3.htm ''www.arild-hauge.com: Inskrifte'']</ref> Argeologiese ondersoeke is in die jare 1969 en 1985 gedoen, en onder die bodem van die staafkerk is spore van 'n ouer gebou ontdek. [[Lêer:Borgund.4.jpg|duimnael|'n Voorbeeld van Nordiese houtsnykuns]] Net soos ander staafkerke het ook dié van Borgund gedurende die oorgangsperiode van die heidense tot die christelike geloof ontstaan. Die oorspronklike Nordiese godsdiens was in hierdie tydperk veral in landelike gebiede nog lewendig – die Edda, 'n beduidende versameling mitiese en religieuse liedere uit die Nordiese heldetydperk is veertig jaar ná die oprigting van die staafkerk in Borgund in 1220 neergeskryf. Terwyl baie plaaslike heersers hulle aan die nuwe godsdiens onderwerp het wat deur koning Olaf Tryggvason in die laat 10de eeu met geweld in Noorweë ingevoer is, het veral boere hulle aanvanklik teen die nuwe geloof verset. Die christendom het eers ná 'n oorgangsfase van sowa tweehonderd jaar geseëvier. Rune-inskrifte op die bouhout, wat vir die staafkerk in Borgund gebruik is, getuig van sinkretisme. Een van die inskrifte lui: "Ek het hier op Sint Olafsdag verbygery. Die Norne (= Nordiese skikgodinne) het my baie skade berokken toe ek verbygery het." Die Sint Olafsdag was 'n gedenkdag ter ere van die heilige Olav II Haraldsson wat op 29 Julie gevier is. Nogtans vind 'n mens in die staafkerk min elemente van die Nordiese godewêreld. Daar is veral simbole van animistiese geloofsoortuigings soos voorsorgmaatreëls teen bose geeste en ander magiese simbole – die Christelike kruis verskyn byvoorbeeld baie kere op die gewels en dakke. Die draakkoppe, wat in oostelike en westelike rigting wys, is om dieselfde rede aangebring soos die waterspuwers wat Christelike kerke vanaf die Romaanse tot in die Renaissance-tydperk versier het – met hul vreesaanjaende voorkoms het hulle soortgelyke bose magte afgeskrik.<ref>{{de}} Erich Burger: ''Norwegische Stabkirchen – Bauweise, Geschichte, Schmuck''. Keulen: DuMont 1978</ref> Die staafkerk-boukuns berus op die skeepsboutradisies van die Wikingtydperk en versinnebeeld 'n tweede belangrike invloed uit die voor-christelike periode – skeepsbou het 'n sentrale rol in die Wiking-leefwyse gespeel sodat die skip uiteindelik as 'n religieuse simbool gedien en die onderwerping van die element [[water]] versinnebeeld het. Skepe was daarnaas ook die vervoermiddel waarmee die siele van oorledenes hul oorgang na die hiernamaals bewerkstellig het. By die oprigting van staafkerke is skeepsbouelemente dus as heidense religieuse simboliek oorgeneem.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://megswelt.blogspot.com/2008/06/stabkirche-borgund.html |title=''MEGS Travel-Journal – Reisebilder und Geschichten: Stabkirche Borgund''. Besoek op 12 Oktober 2008 |accessdate=12 Oktober 2008 |archive-date= 5 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305114358/http://megswelt.blogspot.com/2008/06/stabkirche-borgund.html |url-status=dead }}</ref> == Argitektuur == === Plattegrond === [[Lêer:Stabkirche-Borgund-Grundriss.jpg|duimnael|links|Die staafkerk se plattegrond]] [[Lêer:Borgund.5.jpg|duimnael|Wesportaal met spookdrumpel]] [[Lêer:Borgund dach.jpg|duimnael|Dakkonstruksie met spane]] Die kenmerkende argitektoniese karakteristieke van die Staafkerk van Borgund het die aanleiding tot die vakterm "Borgund-tipe" gegee wat nou na 'n aantal soortgelyke staafkerke verwys. Die saaldak van die verhoogde hoofskip rus op twaalf houtpilare. Aan die oostelike kant sluit 'n [[koor (argitektuur)|koorkamer]] met 'n halfronde koornis by die hoofskip aan. Rondom die hoofskip is 'n sybeuk opgerig, maar in teenstelling met die klassieke argitektoniese verdeling van 'n [[kerk (gebou)|kerkgebou]] in hoofskip en sybeuk moet hierdie gedeeltes in Borgund as die staafkerk se sentrale ruimte beskou word aangesien net die neweruimte vroeër oor kerkbanke beskik het. Die koorruimte is in argitektoniese opsig sowel in sy binneste asook sy buitenste duidelik van die sentrale ruimte geskei. Rondom die kerk en sy koorruimte loop die sogenaamde ''svalgang'', 'n oordakte galery wat vroeër ná die kerkdienste as 'n vergaderplek vir kerkgangers gedien het. Daarnaas kon kerkgangers hier hul wapens neerlê voordat hulle die kerkgebou betree het. Sowel die ''svalgang'' asook die sybeuke is van plat lessenaarsdakke voorsien. === Opbou === Die Staafkerk van Borgund beskik oor ses vlakke. Die hoofskip en die reghoekige koorruimte is van geweldakke voorsien. Oor die dak van die hoofskip is drie bykomende klein geweldakke aangebring wat in 'n spits torinkie met windwyser toeloop. Die hoeke van hierdie dakke se gewels is met draakkoppe versier wat volgens 'n heidense tradisie simboliese beskerming aan die kerk verleen. In 1738 is dele van die dak se nok, die draakkoppe en ander gedeeltes van die dakversierings vervang. Een oorspronklike draakkop uit die Middeleeue is nogtans opbewaar. Die sybeuk se gewelhoeke en die kleiner gewels van die ''svalgang'' is daarenteen met kruise versier wat vanweë hul groot aantal as magiese beskermingstekens beskou kan word. Die dakke is met houtspane bedek, en ook die naels, waarmee die spane vasgespyker is, is van hout vervaardig. 'n Aantal spane dateer waarskynlik nog uit die Middeleeue. Vanweë die gebrek aan materiaal is metaal slegs vir die deurslotte en skarniere gebruik. Die kerk beskik oor 'n westelike en 'n suidelike portaal wat albei van archivolte (halfronde boë) en halfsuile omraam word en met dierornamente en blaarranke versier is. Die suidelike portaal met sy effens meer beskeie dekorasie is van kapitele met gesnyde beelde van leeus. Die westelike portaal toon naas die ranke ook vegtende, draakagtige diere. Die kerkingang by die wesportaal beskik oor 'n sogenaamde spookdrumpel: 'n traptree wat keer dat [[spook|spoke]] die kerk binnekom. Die ingang is om hierdie rede ook betreklik smal. Die wesportaal toon sekere invloede van die destydse steenboukuns, en die pilare regs en links van die portaal het die gedaantes van pilare met basis en kapiteel. Die portaal met sy ronde boë is ryk versier. Ook die koorruimte beskik oor 'n portaal in suidelike rigting, alhoewel dit ernstig beskadig is. Die koorruimte se dak is [[keël]]vormig en het – analoog met die portale – 'n kort toring met 'n keëlvormige dak en 'n kruis. === Binneruimte === [[Lêer:Borgund.2.jpg|duimnael|Die dakkonstruksie met sint-andrieskruise]][[Lêer:Borgund, GABull.jpg|duimnael|links|150px|Tekening van G.A. Bull]] Die Middeleeuse binneruimte het goed bewaar gebly en is in sy oorspronklike toestand gelaat. Slegs die Middeleeuse koorhek is ná die Reformasie verwyder. Die Middeleeuse houtvloer en die sitbanke langs die mure het gedeeltelik, die steenaltaar en die doopvont uit speksteen volledig bewaar gebly. Die preekstoel dateer uit die periode tussen 1550 en 1570, terwyl die altaartafel in 1654 en die raam van die altaarskildery in 1620. Die skildery toon in sy middel die [[kruisiging]] van [[Jesus van Nasaret]], terwyl die Jonkvrou Maria aan die linker- en Johannes die Doper aan die regterkant uitgebeeld word. Die timpaanveld vertoon 'n swewende duif op 'n blou agtergrond. Onderaan die skildery is 'n inskrif met goue letters op 'n swart agtergrond. Die staafkerk beskik daarnaas oor 'n tabernakel uit die tydperk tussen 1550 en 1570, terwyl die kerk se inwydingskruise nog steeds aan die suidelike binnemuur van die kerkskip. Die figure en runes, wat aan die binnekant van die koor ingesny is, dateer vermoedelik uit die Middeleeue. Die dakkonstruksie rus op houtpilare wat onderling deur sint-andrieskruise gestut word. Die pilare se eindpunte is met houtsnywerk versier wat maskers van mense en fabelwesens uitbeeld. Vroeër het kykgate in die muurplanke van die verhoogde sentrale ruimtes as vensters gedien. Die groter vensters, wat laster ingebou is, is tydens die restourasie weer verwyder. === Kloktoring === Aan die suidekant van die begraafplaas is 'n kloktoring opgerig waar met die uitsondering van 'n klein klok in die dakruiter alle klokke van die staafkerk opgehang is. Die toringkonstruksie het sy oorsprong in die Middeleeue, en daar word aangeneem dat dit gelyktydig met die kerkgebou opgerig is.<ref>{{de}} [http://www.etojm.com/Tysk/Norwegen/Kultur/Kirchen/BorgundStavkirke.htm ''www.etojm.com: Die Staafkerk van Borgund'']</ref> Aan sommige gedeeltes van die kloktoring is planke aangebring om die ou boumateriale te beskerm. == Die staafkerk vandag == [[Lêer:Borgund churches.jpg|duimnael|Die ou en nuwe kerkgebou met die kloktoring]] Die staafkerk is tot by die jaar 1868 gereeld vir kerkdienste gebruik; daarna het 'n nuwe kerkgebou 100 meter wes van die staafkerk sy funksie oorgeneem. Die begraafplas is steeds gebruik. In 1877 het die ''Fortidsminneforeningen'', 'n verenging wat hom vir die bewaring van die staafkerk beywer het, die historiese gebou gekoop wat vinnig tot 'n toeristetrekpleister ontwikkel het. Reeds in 1898 is 'n toeristegids met Noorse en Engelse teks gepubliseer. Die staafkerk dien tans as 'n museum, aangesien hier geen kerkdienste meer gehou word nie. [[Lêer:Borgund glockenturm.jpg|duimnael|links|Detail van die kloktoring]] Die toerisme het egter tot slytasie gelei, en in 1973 is 'n houtvloer ter beskerming van die kerk se oorspronklike vloer aangebring. Ook die rune-inskrifte is van 'n kunststofafdekking voorsien. Die ''svalgang'' is vir besoekers gesluit. Weens die groot aantal toeriste bly slytasie steeds 'n probleem. Die Staafkerk van Borgund staan tans tussen die begin van Mei en die einde van September oop vir besoekers. Op 2 Mei 2005 is 'n uitstallingsentrum naby die kerk geopen wat die geskiedenis van staafkerke en die godsdiens in die Middeleeue behandel. Die kerkgemeente Borgund maak deel uit van die Noorse Kerk. Saam met Tønjum en Hauge is Borgund 'n deel van die groot gemeente van Lærdal in die bisdom Bjørgvin (Bergen). == Namaaksels == Die Staafkerk van Borgund het reeds twee keer as 'n voorbeeld vir namaaksels gedien: Die ''Chapel in the Hills'' in Rapid City in die [[Verenigde State|Amerikaanse]] deelstaat [[Suid-Dakota]] uit die jaar 1969 is 'n kopie van die Noorse kerk, terwyl die Gustav-Adolf-staafkerk in die [[Duitsland|Duitse]] dorp Hahnenklee in die Harz-gebergte slegs rofweg volgens sy Noorse eweknie ontwerp en in 1908 ingewy is. == Verwysings == {{Vertaling/Verwysing|de|Stabkirche Borgund|vertaaldatum=April 2008}} {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * {{no}} Hauglid, Roar: ''Norske stavkirker''. Oslo: Dreyer 1977, {{ISBN|82-09-00938-9}} * {{de}} Burger, Erich: ''Norwegische Stabkirchen. Geschichte, Bauweise, Schmuck''. Keulen: DuMont 1978 (''DuMont Kunst-Taschenbücher'', {{ISBN|3-7701-1080-3}}. * {{de}} Sakuma, Yasuo en Ola Storsletten: ''Die Stabkirchen Norwegens. Meisterwerke nordischer Baukunst''. Augsburg: Bechtermünz 1997, {{ISBN|3-86047-239-9}} * {{de}} Ahrens, Claus: ''Die frühen Holzkirchen Europas''. Stuttgart: Theiss 2001, {{ISBN|3-8062-1397-6}} (kataloog is ingesluit) == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Borgund stavkirke|Staafkerk van Borgund}} * {{no}} [http://www.prodat.no/LoopSites/fortidsminneforeningen/sites/fortidsengelsk/go.cfm?id=66569&type=text&lang=nno&path=0,48413,66537,66539,66555,66569 ''Die amptelike webwerf van ''Fortidsminneforeninga'': Die Staafkerk van Borgund''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090522233926/http://www.prodat.no/LoopSites/fortidsminneforeningen/sites/fortidsengelsk/go.cfm?id=66569&type=text&lang=nno&path=0,48413,66537,66539,66555,66569 |date=22 Mei 2009 }} * {{de}} [http://www.trolljenta.net/kultur/stabkirchen/konstruktion/ ''www.trolljenta.net: Gedetailleerde argitektoniese beskrywing van staafkerke''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304032550/http://www.trolljenta.net/kultur/stabkirchen/konstruktion |date= 4 Maart 2008 }} {{Normdata}} {{Koördinate|61|02|51|N|7|48|44|O|region:NO_type:landmark|aansig=titel}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Noorweë]] [[Kategorie:Kerkgeboue]] [[Kategorie:Museums]] 2zgaxtdegbbi36oorrfqeub6dc8vgyn 0 31702 2922188 2820061 2026-08-04T20:30:46Z SpesBona 2720 /* Sien ook */ + 2 2922188 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Riga'''<br /> ---- <small>''Europese Kultuurhoofstad 2014''<br />''Eiropas kultūras galvaspilsēta 2014''</small><br /> ---- [[Lêer:Riga montage.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Latvija Rīga 2021.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Greater Coat of Arms of Riga - for display.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Riga.svg|90px|senter|raam]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Letland}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gewes''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Livonia.svg|20px]] [[Lyfland]] (''Vidzeme'') |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|56|57|N|24|6|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting (Duitse handelspos)''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1158]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stadstatus''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1225]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 304 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 7 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2023) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 609&nbsp;489<ref>{{lt}} [https://data.stat.gov.lv/pxweb/lv/OSP_PUB/START__POP__IR__IRE/IRE071/ ''Iedzīvotāju skaits pēc tautības reģionos, pilsētās, novados, pagastos, apkaimēs un blīvi apdzīvotās teritorijās gada sākumā 2012 – 2023'']</ref> |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;000/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 870&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (OET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +3 (OEST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Kontinentaal-gematig |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 6,5&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | −3,5 / 17,3&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 620,9&nbsp;mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Vilnis Ķirsis |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.riga.lv/ www.riga.lv] |} '''Riga''' ([[Lets]]: ''Rīga'', [ˈriːɡa], {{Audio|Lv-Rīga.ogg|luister}}; [[Litaus]]: ''Ryga''; [[Lyfs]]: ''Rīgõ''; [[Esties]]: ''Riia''; [[Russies]]: Рига) is die [[hoofstad]] asook die ekonomiese, kulturele en opvoedkundige sentrum van [[Letland]] met 'n bevolking van 609&nbsp;489 (soos in 2023). [[Lêer:Bolsa de Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 01.JPG|duimnael|links|Die historiese gebou van Riga se effektebeurs (''Rīgas Birža'') huisves tans 'n kunsmuseum met die grootste versameling van buitelandse kuns in Letland – waaronder skilderye van die 17de eeuse Noord-Europese Skool]] [[Lêer:National Bibliothek Lettlands 1.jpg|duimnael|links|Die [[Nasionale Biblioteek van Letland]], in 2014 voltooi ná 'n boutyd van twintig jaar en teen 'n koste van €193 miljoen, is Riga se nuwe ikoniese baken]] Die historiese [[Hanse]]stad, wat aan weerskante van die breë [[Daugava|Daugava-rivier]] uitgebrei het en tans die derde grootste seehawe in die [[Oossee]]gebied ná [[Sint Petersburg]] en [[Stockholm]] is, is die grootste stedelike sentrum in die [[Baltiese lande]] en huisves sowat 'n derde van die totale Letlandse bevolking. Binne 'n radius van sowat veertig kilometer van Riga se stadsentrum af is selfs die helfte van hierdie Baltiese land se bevolking gekonsentreer. Riga is ná [[Lübeck]] die tweede oudste stad wat deur [[Duitsers]] langs die Oossee gestig is – met sy amptelike stigtingsjaar 1201 is dit selfs ouer as [[Stralsund]], [[Rostock]], Stettyn ([[Szczecin]]), Danzig ([[Gdansk]]) en [[Koningsberg]] (nou [[Kaliningrad]]). Eeue lank het vreemdelinge, veroweraars, stadstigters, sendelinge, koopmans, handelaars, diplomate en toeriste Riga hoofsaaklik per see bereik. Die stad, wat vroeër dikwels die "[[Hamburg]] van die Ooste"<ref>{{de}} Gintaras Beresnevičius, Cornelius Hasselblatt, Detlev Henning, Yvonne Luven en Kai Ulrich Müller: ''Zauber der baltischen Staaten''. München: Sconto 2005, bl. 76</ref> genoem is, is tot in die 20ste eeu deur vreemde moondhede oorheers – die [[Duitse Orde|Duitse Ridderorde]], [[Pole]], [[Swede]] en [[Rusland]] – en het eers in die tydperk tussen die twee wêreldoorloë as setel van 'n onafhanklike Letlandse regering gedien. Ná dekades van Sowjet-besetting het Riga in 1991 weer sy status as hoofstad van die Republiek Letland herwin. Riga verteenwoordig tans twee derdes van Letland se [[bruto binnelandse produk]], beskik oor 29 van Letland se 35 tersiêre onderwysinstellings, die beduidendste musea en 'n tiental teaters. Die historiese stadskern Vecrīga is danksy sy ryk argitektoniese erfenis met [[Gotiese argitektuur|Gotiese]], [[Barok]]- en [[Art Nouveau]]-boukuns, wat oor 'n tydperk van agthonderd jaar ontstaan en aan Riga die bynaam "[[Parys]] van die Noorde" besorg het, deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys.<ref>{{en}} [http://whc.unesco.org/en/list/852 ''whc.unesco.org – Historic Centre of Riga'']</ref> Die ongekende ekonomiese opswaai in die jare ná Letland se onafhanklikheidsverklaring in 1991 het van Riga 'n eersterangse Europese [[metropool]] gemaak wat naas sy boukuns ook ten opsigte van sy [[infrastruktuur]] en sy relatief hoë prysvlak met ander groot stedelike sentra in Europa kan meeding. Riga het tot 'n belangrike sentrum van die inligtingstegnologie-, dienste- en modebedryf ontwikkel. Die stad is daarnaas 'n gewilde [[Toerisme|toeristebestemming]] met jaarliks 2,5 miljoen besoekers. Riga is saam met die [[Swede|Sweedse]] [[Umeå]] aangewys as die Europese Kultuurhoofstad van die jaar 2014. Nogtans is daar ook baie inwoners uit laer inkomstegroepe wat tot dusver nie aan die ekonomiese opswaai kon deelneem nie. Hierdie groep sluit talle etniese [[Russe]] (in 2018 was 44,3 persent van die totale bevolking Letssprekendes teenoor 37,4 persent Russiessprekendes), voormalige werkers van Sowjet-fabrieke en bejaardes met lae pensioene in. 'n Groot aantal Rigaers van Russiese afkoms het die stad dan ook in die laaste jare verlaat om hulle weer in die Russiese Federasie te vestig. Riga se bevolking het gevolglik sedert die onafhanklikheidsverklaring met sowat 'n vyfde gekrimp. == Etimologie == Die presiese oorsprong van die naam "Riga" is onbekend, maar daar is verskeie bespieëlende teorieë oor die oorsprong van die naam: * Dit is dalk 'n aangepaste woord, ontleen aan die [[Lyfs]]e ''ringa'' wat "lint" beteken en verwys na die antieke natuurlike hawe wat deur die [[Daugava]] se lintvormige sytak gevorm word.<ref>{{lv}} {{cite web |url=http://www.ceroi.net/reports/riga/latviski/pamatlietas/teritorija.htm |title=Teritorija un administratīvās robežas vēsturiskā skatījumā |publisher=Cities Environmental Reports on the Internet |accessdate=13 Augustus 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070813035658/http://ceroi.net/reports/riga/latviski/pamatlietas/teritorija.htm |archive-date=13 Augustus 2007}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.liis.lv/latval/Valoda/Teksts/1nodalja/Citati/10.htm |title=Endzelīns, Did Celts Inhabit the Baltics (1911 Dzimtene's Vēstnesis (''Homeland Messenger'') No. 227) |accessdate=9 Desember 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081209024956/http://www.liis.lv/latval/Valoda/Teksts/1nodalja/Citati/10.htm |archive-date=9 Desember 2008}}</ref> * Dit is moontlik afgelei van ''Riege'', die Duitse naam vir die Rīdzene-rivier, 'n voormalige sytak van die Daugava.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/About_Riga/History_of_Riga/Stories/Udeni/Ridzina.htm |title=Riga municipality portal |publisher=Riga |accessdate=23 Februarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120223130131/http://www.riga.lv/EN/Channels/About_Riga/History_of_Riga/Stories/Udeni/Ridzina.htm |archive-date=23 Februarie 2012}}</ref> * [[Albert van Riga|Biskop Albert]] het krediet geëis vir sy veldtog om die plaaslike bevolking te verower en te bekeer, ontleen aan [[Latyn]] ''rigata'' ("besproei"), wat "besproeiing van droë [[Paganisme|heidense]] siele deur [[Christendom]]" simboliseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.riga.lv/EN/Channels/About_Riga/History_of_Riga/Stories/Udeni/Ridzina.htm |title=Coat of arms of Riga |publisher=Riga |accessdate=11 Julie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070711114153/http://www.ngw.nl/int/lat/riga.htm |archive-date=11 Julie 2007}}</ref> Die betroubaarste verduideliking is egter die bevestiging deur die Duitse historikus Dionysius Fabricius (1610) dat Riga sy naam te danke het aan sy reeds gevestigde handelsrol:<ref>{{en}} Vauchez et al. ''Encyclopedia of the Middle Ages''. Routledge, 2001</ref> "Riga het sy naam gekry van die geboue of pakhuise wat in 'n groot aantal langs die oewer van die Duna opgerig is, waarna die Lyfs in hul eie taal verwys het as Riae."<ref>{{la}} Fabrius, D. Livonicae Historiae Compendiosa Series, 1610</ref><ref>Latynse oorspronklike teks: ''Riga nomen sortita est suum ab aedificiis vel horreis quorum a litus Dunae magna fuit copia, quas livones sua lingua Rias vocare soliti.''</ref> Die "j" van die Letse ''rīja'' is in Duits verander in 'n "g". Die Engelse geograaf [[Richard Hakluyt]] (1589) staaf hierdie weergawe en het Riga ''Rie'' genoem, soos dit uitgespreek word in Lets.<ref>{{en}} Bilmanis, A. ''Latvia as an Independent State''. Latvian Legation. 1947.</ref> Verder word dit deur die feit ondersteun dat Riga in [[Esties]] ''Riia'' genoem word ('n taal wat nou verwant is aan [[Lyfs]]). == Klimaat == [[Lêer:16-08-30-Vakabulli Beach-Riga-RR2 3747.jpg|duimnael|'n Eensame houtbank op Vakabuļļi-strand]] [[Lêer:Daugavgrīva-Mangaļsala 2010 ziema 3.jpg|duimnael|[[Winter]]toneel in die Piejūra-natuurpark net buite Riga. ''Piejūra'' is die Letse woord vir "seekus"]] Riga het 'n vogtige, kontinentaal-gematigde klimaat. Die koudste maande van die jaar is Januarie en Februarie met 'n gemiddelde temperatuur van -5&nbsp;°C, alhoewel die kwik in baie koue [[winter]]s tot tussen 20 en 25 grade onder vriespunt kan daal. Vanweë Riga se ligging aan die Oossee kom reën en mis veral gedurende die najaar gereeld voor, terwyl die stad in die winter dikwels tot tagtig dae lank in 'n [[sneeu]]laag gehul is. Dagligure is baie kort in Oktober en November. Die [[somer]]s is warm en vogtig met 'n gemiddelde temperatuur van 18&nbsp;°C, waarby die kwik op baie warm dae bokant die 30 grade-merk kan styg. Die son sit tydens die Baltiese somer laer as byvoorbeeld in [[Sentraal-Europa]], en die hemel is dus blouer. Danksy die stabiele hoëdrukgebiede, wat in hierdie seisoen oor Rusland ontwikkel, is Riga se somerweer allesbehalwe wisselvallig. Neerslae kom dwarsdeur die jaar voor, tog is die somermaande tussen Julie en September die natste tyd van die jaar. Die gemiddelde jaarlikse [[reën]]val beloop meer as 600&nbsp;mm. {{Tabel weergemiddeldes |locatie=Riga |jan_a_max=10.2 |feb_a_max=13.5 |mrt_a_max=20.5 |apr_a_max=27.9 |mei_a_max=30.1 |jun_a_max=32.5 |jul_a_max=34.1 |aug_a_max=33.6 |sep_a_max=29.3 |okt_a_max=23.4 |nov_a_max=17.2 |dec_a_max=11.5 |jaar_a_max=34.1 |jan_gem_max=2.6 |feb_gem_max=4.4 |mrt_gem_max=4.8 |apr_gem_max=8.2 |mei_gem_max=14.9 |jun_gem_max=17.7 |jul_gem_max=22.0 |aug_gem_max=19.2 |sep_gem_max=14.9 |okt_gem_max=9.9 |nov_gem_max=5.6 |dec_gem_max=4.9 |jaar_gem_max=10.7 |jan_gem=−3.5 |feb_gem=−3.4 |mrt_gem=0.1 |apr_gem=5.0 |mei_gem=11.6 |jun_gem=15.3 |jul_gem=17.3 |aug_gem=16.5 |sep_gem=11.8 |okt_gem=7.1 |nov_gem=2.3 |dec_gem=−1.5 |jaar_gem=6.5 |jan_gem_min=−14.2 |feb_gem_min=−13.4 |mrt_gem_min=−7.7 |apr_gem_min=0.9 |mei_gem_min=8.0 |jun_gem_min=12.6 |jul_gem_min=14.3 |aug_gem_min=13.3 |sep_gem_min=9.7 |okt_gem_min=2.7 |nov_gem_min=−2.8 |dec_gem_min=−10.5 |jaar_gem_min=3.2 |jan_a_min=−33.7 |feb_a_min=−34.9 |mrt_a_min=−23.3 |apr_a_min=−11.4 |mei_a_min=−5.3 |jun_a_min=−1.2 |jul_a_min=4.0 |aug_a_min=0.0 |sep_a_min=−4.1 |okt_a_min=−8.7 |nov_a_min=−18.9 |dec_a_min=−31.9 |jaar_a_min=−34.9 |lvjan=87.9 |lvfeb=85.2 |lvmrt=79.4 |lvapr=69.7 |lvmei=67.7 |lvjun=72.0 |lvjul=74.2 |lvaug=76.7 |lvsep=81.1 |lvokt=85.1 |lvnov=90.2 |lvdec=89.4 |lvjaar=79.9 |jan_gem_ns = 33.7 |feb_gem_ns = 27.0 |mrt_gem_ns = 27.9 |apr_gem_ns = 41.1 |mei_gem_ns = 42.5 |jun_gem_ns = 59.9 |jul_gem_ns = 74.3 |aug_gem_ns = 73.1 |sep_gem_ns = 78.9 |okt_gem_ns = 60.2 |nov_gem_ns = 57.3 |dec_gem_ns = 46.0 |jaar_gem_ns=620.9 |rdjan = 21.5 |rdfeb = 18.6 |rdmrt = 15.7 |rdapr = 11.0 |rdmei = 11.8 |rdjun = 12.1 |rdjul = 12.8 |rdaug = 13.7 |rdsep = 13.0 |rdokt = 16.0 |rdnov = 18.9 |rddec = 20.6 |rdjaar=185.7 |zujan = 1.0 |zufeb = 2.2 |zumrt = 4.1 |zuapr = 6.1 |zumei = 8.5 |zujun = 9.6 |zujul = 8.5 |zuaug = 7.4 |zusep = 5.1 |zuokt = 3.0 |zunov = 1.3 |zudec = 0.7 |zujaar =4.8 |bron = [[Wêreldmeteorologiese Organisasie]] (Gemiddelde hoë en lae)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://worldweather.wmo.int/044/c00175.htm |title=World Weather Information Service – Riga |publisher=Wêreldmeteorologiese Organisasie |accessdate=22 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505142231/https://worldweather.wmo.int/044/c00175.htm |archive-date=5 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> NOAA (son en uiterstes)<ref>{{en}} {{cite web | publisher = Nasionale Oseaniese en Atmosferiese Administrasie | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-VI/LV/26422.TXT | title = Riga Climate Normals 1961−1990 | accessdate = 2 Februarie 2013}}</ref> }} == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis === [[Lêer:Insects in baltic amber.jpg|duimnael|Baltiese [[barnsteen]]]] Die oudste beskawings in die Baltiese lande, wat omstreeks 10&nbsp;000 v.C. ontstaan het, het op [[vis]]sery en [[jag]] gesteun. Die eerste [[Indo-Europese tale|Indo-Europese stamme]], wat as voorvaders van die huidige [[Letlanders]] en [[Litauers]] beskou word, het hulle vanaf 2300 v.C. in die Baltiese gebied gevestig en omstreeks 1000 v.C. oor 'n goed ontwikkelde [[landbou]]-infrastruktuur beskik wat op akkerbou en veeteelt gesteun het. Gedurende die bloeitydperk van die [[Romeinse Ryk]] tussen 100 v.C. en 500 n.C. het 'n florerende handel in [[barnsteen]] (amber) met die [[Middellandse See|Mediterreense wêreld]] plaasgevind. In die tweede helfte van die eerste millennium het die Baltiese stamme tot selfstandige etniese groepe – onder wie Letlanders en Litauers – begin ontwikkel. Die Letse beskawing het omstreeks die jaar 1000 sy kulturele bloeitydperk beleef wat deur 'n verskeidenheid hoogs ontwikkelde ambagte soos smede, pottebakkers, glasmakers en kleremakers, 'n drieslagstelsel in die landbousektor en 'n ontwikkelde handelsbedryf gekenmerk was. Alhoewel Letland soos die res van die [[Middeleeue|Middeleeuse]] Europa 'n [[feodalisme|feodale]] samelewing was, was die meeste Letlanders destyds reeds vrye burgers. Vanaf die Hoë Middeleeue het Letland onder die invloed van oostelike en westelike veroweraars gekom, en die land se geografiese ligging tussen [[Wes-Europa]] en Rusland het in die volgende eeu sy lot bepaal. Terwyl Russiese handelstede soos [[Weliki Nowgorod|Nowgorod]], [[Pskof]] en [[Witebsk]] vanaf die 11de eeu 'n politiek van magsuitbreiding langs Letland se oostelike grense bedryf het, het [[ridder]]s van die Duitse Orde vanaf 1201 uit die weste na Letland toe gekom. === Stigting === [[Lêer:House of Blackheads and St. Peter's Church Tower, Riga, Latvia - Diliff.jpg|duimnael|Raadhuisplein met die [[Huis van die Swartkoppe|Huis van die Swartkoppe-gilde]] (regs) en die Roland-standbeeld (heel links). Die ridder Roland was 'n simbool vir die stadstatus en die regte van vrye burgers wat daaraan verbonde was]] Ná 1150 het [[Gotland]]se koopmans gereeld na die benedeloop van die Daugava-rivier gevaar om langs die klein Rīdzene-rivier (Duits: ''Riege'', hiervan is ook Riga se naam afgelei), wat hier in die Daugava uitgemond het en later toegegooi is, handel met die plaaslike bevolking te dryf. Die eiland Gotland was destyds die strategiese middelpunt van handel in die Oosseegebied aangesien die seevaarders tot in die 14de eeu geskroom het om op die oop see te seil en liewer langs die kuslyn beweeg het. Gotlandse koopmans het die winsgewende handel met Rusland oorheers en velle en wasprodukte uit die ooste ingevoer, en Gotland het sodoende tot 'n beduidende handelsplek ontwikkel wat 'n trekpleister vir Russiese, Sweedse, Deense en in toenemende mate ook Duitse koopmans was. Ná 'n aantal geskille het Gotlandse en Nederduitse koopmans ooreengekom om gemeenskaplike handelsvaarte na Rusland en ander gebiede te onderneem. Sedert 1180 het [[Lyfland]] – rofweg die gebied van die huidige Estland en Letland – met sy belangrike handelsposte aan die Daugava-rivier naas Nowgorod tot die tweede belangrike sentrum vir handel met Rusland ontwikkel. Hierdie handel het ook die invoer van goedere uit die [[Verre Ooste]] soos [[speserye]], Chinese en Persiese sy, aptekersware en [[wierook]] ingesluit, terwyl Vlaamse lakens, metale en veral silwer na Rusland uitgevoer is. Die vervoerkapasiteite van Nederduitse koopmans het vinnig ook 'n beduidende rol vir die [[pous]]like beleid teenoor Noordoos-Europa gespeel – veral pogings om die Christelike geloof ook in hierdie laaste heidense gewes in Europa uit te brei. Die handel met Lyfland was gevolglik nou verbind met kruistogte teen sy heidense bewoners, en sowel kruisvaarders asook alle benodigde goedere vir hul kruistogte in Lyfland is in [[Lübeck]] verskeep en via Gotland na die Baltiese gebied vervoer.<ref>{{de}} Rolf Hammel-Kiesow: ''Die Hanse. 4de hersiene uitgawe 2008''. München: C.H. Beck 2000, bl. 31</ref> [[Lêer:Єпископ Альберт.gif|duimnael|links|200px|Biskop Albert von Buxhoeveden op 'n gedenkmunt wat in 1995 deur die Bank van Letland uitgereik is]] In 1200 het biskop Albert von Buxhoeveden uit [[Bremen]] dertig feodale here van Letlandse stamme uitgenooi om aan politieke onderhandelinge deel te neem – sy doelwit was om land vir die oprigting van 'n versterkte nedersetting aan te koop. Ná die biskop se dreigement dat hulle as slawe na Duitsland verkoop sou word het die adellikes ingestem om land aan die Duitsers af te staan. Riga is in 1201 as hoofstad van Lyfland en [[biskop]]setel deur biskop Albert von Buxhoeveden naby 'n ouer Letse nedersetting gestig. Volgens 'n pouslike besluit sou Riga tot die enigste handelspos in Lyfland uitgebou word, terwyl die Semgalle-hawe, sowat vyftig kilometer wes van Riga aan die benedeloop van die Aa-rivier, gesluit is. In 1211 is 'n groot aantal Duitse koopmans uitgenooi om hulle in Riga te vestig waar hulle sekere voorregte geniet het. Die eerste historiese verwysing na Riga se stadsraad, wat waarskynlik reeds vanaf 1222–1223 bestaan het, dateer uit die jaar 1225. Vanuit die Duitse Orde se kasteel te Riga is die kerstening van die gebied stelselmatig deurgevoer, en orals in die Baltiese gebied het nuwe vestings van die Orde ontstaan. Ondanks die Duitse Orde se militêre oormag was daar 'n labiele ewewig tussen die verskillende partye wat almal op goeie handelsbetrekkinge aangewese was. [[Hanse]]atiese koopmans het sout, metale en tekstiele op die plaaslike mark aangebied, terwyl die hantering van skepe in die hawe net soos eenvoudige ambagte deur Letlanders oorheers is.<ref>{{de}} Volker Hagemann: ''Riga • Tallinn • Vilnius''. Berlyn: Trescher 2008, bl. 38</ref> Net soos in ander Europese gebiede het Riga se ambagslui hulle tot gildes saamgesluit, waarvan die invloedrykste – die gilde van oorsese koopmans – vanaf 1225 die stedelike beleid oorheers het. Hul sterkste teengewig op politieke terrein was naas die Duitse Orde die biskop van Riga. Politieke en ekonomiese geskille tussen die drie partye het tot in die tyd van die [[Protestantse Hervorming|Reformasie]] verskeie kere tot geweldpleging gelei sodat die stad soms op die randjie van 'n [[burgeroorlog]] was. In 1282 het Riga, wat volgens Lübeckse Reg bestuur is, by die Hanseverbond aangesluit. === Riga onder die heerskappy van die Duitse Orde === [[Lêer:2006 09 14-17 RigaFortress054.jpg|duimnael|Die kasteel van Riga (''Rīgas pils'')]] Met die Duitse kolonisasie van gebiede in [[Oos-Europa]] het die biskoppe veral pogings onderneem om Duitse setlaars in heidense streke te vestig waarby die ridderordes soos die Swaardbroederorde en later die Duitse Orde militêre beskerming voorsien het. Ná die verdrywing van die kruisvaarders uit Palestina het die Duitse Orde hom steeds meer op Oos-Europese gebiede gekonsentreer, soos [[Pruise]] en Lyfland. As 'n magtige kerklike organisasie wat selfstandig kon ageer het die Duitse Orde vinnig tot 'n beduidende magsfaktor ontwikkel wat dikwels as teenstander van die aartsbiskoppe in Riga opgetree het. Die Lyflandse tak van die Duitse Orde is deur 'n sogenaamde landmeester bestuur wat regstreeks aan die ''Hochmeister'' as opperste leier van die orde verantwoordelik was. Die groot aantal geskille tussen die aartsbiskoppe en die Duitse Orde is sowel met wapens asook hofsake voor die pous besleg. Sedert die Slag naby Neuermühlen in 1492 het die aartsbiskop van Riga die Duitse Orde as beskermhere van Lyfland (1492–1561) erken en met eie magte aan die Slag by die Smolina-meer in 1502 deelgeneem. === Reformasie en Russiese heerskappy === In 1521/1522 het die gedagtes van die Duitse Reformasie ook Riga bereik. Die afneiging teen die Duitse Orde en die plaaslike biskop het die uitbreiding van die nuwe geloofsbelydenis sterk bevorder sodat Riga binne 'n kort tydperk by die Reformasie aangesluit het. Die aartsbiskoppe is sodoende as magsfaktor in die plaaslike politiek uitgeskakel. Om onluste en bloedvergieting te voorkom, het ordemeester Walter von Plettenberg die [[Protestantisme]] in 1554 tot staatsgodsdiens verklaar. Met die agteruitgang van die Duitse Orde as heersende mag in die Baltiese lande het 'n magsvakuum ontstaan, en reeds in 1557 het tsaar [[Iwan IV van Rusland]] die kans gevat om sy magsgebied in westelike rigting uit te brei. Sy ekspansie-beleid was die regstreekse aanleiding tot die Lyflandse Oorlog (1558–1583) waarin Rusland teen [[Pole-Litaue]] en sy geallieerdes, Swede en [[Denemarke]], geveg het. Tydens die oorlog is die gebied deur 'n pesepidemie getref, en as gevolg van die oorlogshandelinge is groot dele van Lyfland verwoes. [[Lêer:Cannon Riga.JPG|duimnael|links|'n Oorblyfsel uit die verlede: 'n kanon in Riga]] Die laaste aartsbiskop van Riga was Wilhelm von Brandenburg. Ná sy bedanking in 1561 het die stad onder Pools-Litause invloed gekom, tog was alle pogings om die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke geloof]] weer in Riga en die suide van Lyfland te hervestig tevergeefs: Riga en die vesting Daugavgriva (Duits: ''Dünamünde'') is in 1621 deur die Sweedse koning [[Gustav II Adolf]], wat reeds sedert 1600 teen die Rooms-Katolieke [[Pools-Litause Gemenebes]] oorlog gevoer en daarnaas ook die uitbreiding van die Lutherse Protestantisme tydens die [[Dertigjarige Oorlog]] bevorder het, ingeneem. Riga is tot Swede se tweede hoofstad verklaar. Die gebied van die huidige Letland en Estland het Protestants geword, met uitsondering van [[Letgallen]] (Latgale) in die ooste wat steeds deel uitgemaak het van Pole-Litaue en sy Rooms-Katolieke geloof bewaar het. Vir die belangrike rol, wat die stad in die tyd van die Protestantse Hervorming gespeel het, het die Gemeenskap van Evangeliese Kerke in Europa aan Riga in 2016 die eretitel «Europese Stad van die Reformasie» verleen.<ref>{{de}} [https://reformation-cities.org/cities/riga/ ''Reformation-cities-org: Reformationsstadt Riga – Die neue Lehre kam über die Ostsee. Besoek op 21 Januarie 2020'']</ref> Gedurende die Russies-Sweedse Oorlog tussen 1656 en 1658 het Riga 'n Russiese beleg weerstaan en tot in die vroeë 18de eeu die tweede grootste stad in die Sweedse magsgebied gebly. Die stad was in hierdie periode grotendeels selfregerend. In 1710 het die Russiese tsaar [[Pieter die Grote]] Riga tydens die [[Groot Nordiese Oorlog]] ingeneem, en Rusland se posisie as nuwe [[groot moondheid]] in die Oosseegebied is met die Vrede van Nystad in 1721 bevestig. Riga is by die Tsareryk ingelyf en het vanaf 1796 as hoofstad van die goewerment Lyfland gedien. Die stad is tot by die einde van die 19de eeu geleidelik tot een van Rusland se beduidendste seehawens uitgebou, en tussen 1850 en 1900 het Riga se inwonertal vertiendubbel. Ondanks die Russiese heerskappy is die plaaslike stedelike kultuur asook die landbousektor met sy groot landerye, wat deur die plaaslike Duitse adel oorheers is, nie aangetas nie. Voor 1867 was Riga se bevolking merendeels van Duitse afkoms, en in 1897, toe die inwonertal 256&nbsp;000 beloop het, was 46 persent van die bewoners Duitssprekendes, 20 persent Letlanders en 20 persent Russe.<ref>{{de}} Michael Welder: ''Reise in das Baltikum. Auf Spurensuche in Estland, Lettland und Litauen''. Würzburg: Rautenberg 2005, bl. 116</ref> Tot en met 1891 het Duits as ampstaal gedien en is eers daarna deur Russies vervang. === Nasionale ontwaking en onafhanklikheid === [[Lêer:Riga old.jpg|duimnael|'n Uitsig oor Riga. Poskaart, omstreeks 1900]] Toe die Universiteit van Dorpat in die nabygeleë Estiese stad [[Tartu]] in 1801 heropen is, is ook studente uit Letland toegelaat. Na hierdie periode is later as die tydperk van Nasionale ontwaking verwys – Letlanders het weer begin belangstel in hul eie taal, die nasionale heldedigte is neergeskryf, en die idee dat Letlanders hul eie kulturele identiteit – onafhanklik van dié van Duitsland en Rusland – sou moet bewaar het uiteindelik posgevat. Die industrialisering van Letland se stede in die tweede helfte van die 19de eeu het die persentasie Letlanders in Riga, wat tevore in ekonomiese en kulturele opsig deur Duitsers oorheers is, aansienlik laat styg, alhoewel hulle meestal tot die werkersklas behoort het. Riga het vinnig tot die mees geïndustrialiseerde stad in die Russiese Ryk ontwikkel. Op 24 Januarie 1905 – wat later as «Bloedige Sondag» bekend sou staan – is die eerste massa-staking teen die sosiale wantoestande en vir Letland se onafhanklikheid deur bewoners in Riga geloods wat hul solidariteit met stakende Moskouse Werkers wou betoog. Die opstand is deur Tsaristiese troepe bloedig onderdruk – volgens amptelike statistieke is 73 werkers doodgeskiet, terwyl ander, wat op die vlug oor die bevrore Daugava geslaan is, verdrink het toe die ys gebreek het. 'n Verdere 2&nbsp;000 Rigaers het gesterf nadat sogenaamde "strafbataljonne" ontplooi is. Met die uitbreiding van die stadsgebied anderkant die stadsmuur, wat deur parke vervang is, het in die laat 19de eeu die eerste residensiële woonhuise met meer as twee verdiepings ontstaan, aanvanklik veral in die historistiese styl. Kort ná die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] op 1 Augustus 1914 het Russiese owerhede begin om plaaslike nywerheidsaanlegte af te takel. Sowat 50&nbsp;000 goederewaens se tegniese uitrusting is na Rusland vervoer, en feitlik niks hiervan is ná die oorlog aan Letland teruggegee nie. Uit vrees vir [[pogrom]]e het die [[Jode|Joodse]] bevolking in hierdie periode merendeels geëmigreer. Sewe dae ná die Duitse [[kapitulasie]] op 11 November 1918 is Letland se onafhanklikheidsverklaring vanuit die balkon van die Letse Nasionale Teater in Riga uitgeroep. Maar nóg Sowjet-Rusland nóg regsgesinde [[Baltiese Duitsers]] was bereid om die vestiging van 'n selfstandige burgerlike republiek in Letland te aanvaar. Duitse offisiere en regsgesindes het die vestiging van 'n Letlandse republiek met militêre geweld teengestaan, en eers nadat alle politieke struikelblokke oorkom is, het Letland op 11 Augustus 1920 as demokratiese staat op die politieke toneel van Europa verskyn. === Die tyd tussen die twee wêreldoorloë === [[Lêer:Vairogsauto.jpg|duimnael|''Ford-Vairogs''-vragwaens wat in die 1930's in Riga vervaardig is]] Gedurende die Eerste Wêreldoorlog het Riga sowat die helfte van sy oorspronklike bevolking – 'n kwartmiljoen mense – verloor. Sy nywerheidsaanlegte was óf deur die Russe gedemonteer óf as gevolg van oorlogshandelinge vernietig. Riga, voorheen die mees geïndustrialiseerde stad in die Russiese Ryk, het 'n onsekere toekoms in die gesig gestaar. Uiteindelik was dit Letland se landelike middelklas van boere wat hulle op die uitvoer van agrariese goedere toegespits en sodoende 'n ekonomiese opswaai in die land aangespoor het. Veral suiwelprodukte, hout en tekstiele is na [[Wes-Europa]] uitgevoer. In Riga is geleidelik nuwe nywerheidsaanlegte in sektore soos masjienbou, houtverwerking en meganika gevestig. Teen die einde van die 1920's was Letland op ekonomiese en tegniese gebied meer gevorderd as baie ander lande langs die Oossee, insluitende [[Finland]], en sy omvattende sisteem van sosiale sekerheid was ongekend in die destydse Europa. Die Letlandse geldeenheid was een van die stabielstes van die vasteland. [[Lêer:Karlis Ulmanis 1934.jpg|duimnael|links|Kārlis Ulmanis groet 'n groep ondersteuners (1934)]] Na Riga, wat steeds deur 'n internasionale en kosmopolitiese karakter gekenmerk was en waar tot by die [[Tweede Wêreldoorlog]] naas Duits ook Lets, Russies en [[Jiddisj]] as omgangstale gedien het, is in die 1920's dikwels as die "Parys van die Noorde" verwys. Die ongekende kulturele bloei is as 'n tweede nasionale ontwaking beskryf. Die vreedsame naasbestaan van verskillende nasionaliteite – waaronder 'n beduidende kolonie Angel-Saksiese sakelui – het van die stad 'n voorbeeld van verdraagsaamheid gemaak. Die Duitse, Russiese, Poolse en Joodse minderhede het duidelik meer kulturele vryhede geniet en met hul eie skole, teaters en nuusblaaie 'n beduidende bydrae tot Riga en Letland se multi-kulturele lewe gelewer. Die stabiele ontwikkeling op kulturele gebied is egter nie in die politieke lewe van Letland weerspieël nie. Die jong republiek se wye politieke spektrum is deur 'n oorgroot aantal partye gedek, en kortstondige regeringskoalisies het die politieke stabiliteit begin ondermyn. Uiteindelik het die nasionalistiese strominge van die 1930's die kulturele agteruitgang van Riga ingelui. [[Selfbeskikking]] vir Letlanders is in hierdie periode gelykgestel aan die uitskakeling van kosmopolitiese tendense asook die Duitse en Joodse oorheersing van die politieke, ekonomiese en kulturele lewe in die stad.<ref>{{de}} Beresnevičius e.a. (2005), bl. 80</ref> Die [[Groot Depressie]] het die idee van sterk leierskap aantreklik gemaak, en die politieke en ekonomiese krisis het etniese spanninge in die hand gewerk. Op 15 Mei 1934 het Kārlis Ulmanis die Letlandse regering en [[Saeima|parlement]] ontsetel en 'n outoritêre bewind ingestel. Die regte van minderhede is ingeperk en 'n beleid van Letlandisering deurgevoer. Die owerheid en die Letse bevolking het egter nie gewelddadig teenoor etniese minderhede opgetree nie. Vanweë die hervestiging van Baltiese Duitsers volgens die geheime [[Molotof-Ribbentrop-verdrag]] tussen [[Nazi-Duitsland]] en die [[Sowjetunie]] het Riga in 1939, kort ná die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog, sowat 'n tiende van sy bevolking verloor. Hierdie verlies het veral in sosiale, kulturele en ekonomiese opsig 'n groot leemte gelaat. === Die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Torņakalns, památník obětem sovětských deporatací (3).jpg|duimnael|Een van die spoorwaens waarmee duisende Letlandse burgers na Siberië gedeporteer is]] Die Molotof-Ribbentrop-verdrag, wat op 23 Augustus 1939 onderteken is, het 'n klousule bevat waarvolgens die Baltiese lande deur die Duitse Ryk as deel van die Sowjetunie se belangesfeer erken sou word. Letland is deur die Sowjet-bewindhebbers op 5 Oktober 1939 gedwing om sy toestemming vir die stasionering van 25&nbsp;000 Sowjet-soldate op Letlandse grondgebied te verleen. [[Adolf Hitler]] het die Duits-Baltiese bevolking op 6 Oktober opgeroep om na die Duitse Ryk te emigreer, en baie mense het Letland teen hulle wil verlaat. Altesaam 50&nbsp;000 Baltiese Duitsers is in die besette Poolse Warthegau-streek rondom die stad Posen ([[Poznań]]) hervestig. Die Sowjet-maghebbers het die Letlandse president Kārlis Ulmanis in Junie 1940 nog eens genoodsaak om sy toestemming aan die stasionering van Sowjet-magte in Letland te verleen. Sowjet-pantsers het op 17 Junie 1940 smiddags net buite die stadsgebied van Riga gestaan, en die totale aantal Sowjet-soldate op Letlandse grondgebied het nou meer as 100&nbsp;000 beloop. Die Sowjet-besetters het onmiddellik begin om die land in 'n Sowjet-republiek te omskep: Ondernemings is genasionaliseer, grondbesit onteien en alle aspekte van die openbare lewe volgens die [[Kommunisme|kommunistiese]] ideologie gereël. Massa-deportasies was deel van die Sowjet-Russiese terreurbewind. Die Sowjet-owerhede het lyste van Letlandse burgers saamgestel wat vir deportasie uitgesonder is. Tydens die eerste groot massa-deportasie op 14 Junie 1941 is sowat 15&nbsp;500 Letlanders in waens, wat eintlik vir die vervoer van vee bestem was, na [[Siberië]] gedeporteer. [[Lêer:Bundesarchiv Bild 183-L19397, Lettland, Riga, Begrüßung der deutschen Soldaten.jpg|duimnael|links|Duitse soldate word as bevryders verwelkom]] Op 21 Junie 1941 het die Duitse Ryk oorlog teen die Sowjetunie verklaar. Die Baltiese lande is binne 'n kort tydperk deur Duitse troepe beset wat deur die plaaslike bevolking aanvanklik as bevryders verwelkom is. Letlandse vrywilligers het selfs by die Duitse weermag aangesluit en is vir spesiale take soos militêre aksies teen partisane of die bewaking van die Rigase ghetto aangewys. In September 1941 het die Duitse besetters 'n Joodse ghetto in die Moskouse voorstad, een van Riga se oostelike stadsdele, opgerig. 25&nbsp;000 van sy bewoners is op 30 November en 8 Desember gedwing om te voet na die nabygeleë bos van Rumbala te marsjeer waar hulle doodgeskiet is. Net buite Riga is die konsentrasiekamp Salaspils opgerig. Die presiese aantal mense, wat hier gesterf het of vermoor is, word op meer as 100&nbsp;000 beraam. Naastenby 40&nbsp;000 kinders is vir dwangarbeid in wapen- en ander strategies belangrike nywerhede of as bloedskenkers vir die Duitse weermag aangewend. Die meeste van hulle het gesterf. Ná die Duitse nederlaag in [[Wolgograd|Stalingrad]] het Adolf Hitler die "totale oorlog" teen die geallieerde magte verklaar. In Letland is 'n leër van vrywilligers saamgestel waarin volgens Duitse planne alle Letlandse mans diensplig onder die bevel van lede van die [[Waffen-SS]] sou doen. Riga is op 13 Oktober 1944 deur die [[Rooi Leër]] ingeneem en Letland is weer by die Sowjetunie ingelyf. Die westerse magte het hierdie anneksasie nie amptelik erken nie, maar dit is nogtans in die Verdrag van Jalta stilswygend deur hulle aanvaar. === Riga as hoofstad van die Letlandse SSR === [[Lêer:Riga barricade 1991.jpg|duimnael|Riga in Januarie 1991: Die parlementsgebou word deur barrikades in Jēkaba-straat beskerm]] [[Lêer:Ekes Konvents01.JPG|duimnael|Riga se historiese fasades is ná 1990 getrou gerestoureer]] Ná die oorlog het Riga tot een van die belangrikste stede in die westelike gedeelte van die Sowjetunie ontwikkel waar volgens die Moskouse industrialiseringsplanne sowel ligte nywerhede asook beduidende ondernemings van die militêre industriële kompleks gevestig is. Hul gemeenskaplike kenmerk was dat hulle nie soseer op plaaslike behoeftes ingestel was nie, maar eerder vir die hele Sowjetunie se beplande ekonomie geproduseer het. Riga het daarnaas ook as die administratiewe sentrum van die Baltiese militêre distrik gedien. Aangesien die plaaslike bevolking nie meer in die nuut opgerigte fabrieke se groot navraag na mannekrag kon voorsien nie, het die Sowjet-owerheid die immigrasie van honderdduisende bewoners van ander Sowjet-republieke na Letland bevorder. Vanweë sy hoër lewensstandaard was die Baltiese metropool aantreklik vir migrante uit ander Sowjet-republieke en het sodoende sy internasionale karakter bewaar – alhoewel die Westerse invloede plek moes maak vir Oosterse tradisies. Die bevolking van Riga het sodoende in die periode tussen 1950 en 1980 versewedubbel.<ref>{{en}} [http://www.riga.lv/EN/Channels/About_Riga/History_of_Riga/default.htm ''Municipal portal of Riga: History of Riga''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803061204/http://www.riga.lv/EN/Channels/About_Riga/History_of_Riga/default.htm |date= 3 Augustus 2008 }}</ref> Riga se infrastruktuur kon nie tred hou met die vinnige bevolkingsaanwas nie, en vanaf die 1960's het die eens elegante stad net soos ander Sowjet-metropole gelyk. In 1984 was byna 90 persent van alle bestuurders en 70 persent van alle werknemers in Letlandse nywerhede immigrante wat Lets meestal nie eers aangeleer het nie.<ref>{{de}} Marianna Butenschön: ''Estland, Lettland, Litauen. Das Baltikum auf dem langen Weg in die Freiheit''. München: Piper 1992, bl. 171</ref> Met [[Michail Gorbatsjof]] se beleid van ''[[glasnost]]'' het Letland se nasionale en burgerregbeweging stewig momentum gekry. Die menseregtegroep ''Helsinki 86'' het Rigaers in 1987 opgeroep om die Sowjet-deportasies van Letlandse burgers op 14 Julie 1941 openlik te herdenk, en talle Letlanders het by die vryheidsstandbeeld in Riga vergader. Hierdie betoging was die eerste openbare protes teen die Sowjet-stelsel in een van die Baltiese lande. Baie ander betogings het gevolg, waaronder dié teen die beplande bou van 'n moltreinstelsel, en steeds het burgers dit duidelik gestel dat hulle ten gunste van Letlandse onafhanklikheid was. Ter geleentheid van die 50ste jubileum van die Hitler-Stalin-ooreenkoms (dikwels ook Molotof-Ribbentrop-verdrag genoem) het betogers in 1989 'n menseketting voltooi wat oor 'n afstand van byna 700 kilometer vanuit Tallinn via Riga na Vilnius gestrek het. Ná die Sowjet-Russiese aanval op Vilnius se televisietoring, waarin in Januarie 1991 dertien mense gedood is, het burgers in Riga barrikades opgerig om die Letlandse parlement en ander openbare geboue teen Russiese aanvallers te beskerm. Op 20 Januarie 1991 is die dokumentêrregisseur Andris Slapiṇš, sy kameraman en drie ander mense tydens 'n vreedsame betoging in Riga deur Russiese troepe doelbewus doodgeskiet.<ref>{{de}} Hagemann (2008), bl. 46</ref> === Hoofstad van 'n onafhanklike Letland === Ná Letland se onafhanklikwording het instandhouding en opknapping van geboue en hul fasades prioriteit geniet, en Riga se argitektuur het sy vroeëre skoonheid herwin. Talle nuwe winkels, boetieke, restaurante, kroeë en kunsgalerye is geopen, en buitelandse ambassades het teruggekeer. Riga se bewoners het hul tradisionele handelsbetrekkinge met Europa en die res van die wêreld hervat. Die ekonomiese opswaai, wat eers met die ernstige resessie in 2008/2009 voorlopig tot stilstand gekom het (en in baie opsigte beperk was tot die hoofstad), het nogtans die kloof tussen arm en ryk versterk. Die gemiddelde maandelikse bruto inkomste het in 2017 €1&nbsp;044 beloop.<ref>{{de}} Jochen Könnecke: ''DuMont direkt Reiseführer Riga''. Ostfildern: DuMont 2019, bl. 9</ref> == Stadsdele == === Maskavas Forštate (Moskouse Voorstad) === [[Lêer:Maskavas03.jpg|duimnael|links|160px|Die katedraal is die enigste kerk van Ougelowiges wat van 'n goue koepel voorsien is]] [[Lêer:Maskavas05.jpg|duimnael|Maskavas iela ("Moskouse Straat") is die hoofstraat van die Moskouse Voorstad]] [[Lêer:Akadēmijas laukums 1, Latvijas zinātņu akadēmija, Rīga, Latvia - panoramio.jpg|duimnael|Die stadsbeeld van Riga se Moskouse Voorstad word oorheers deur die Paleis van Kultuur en Wetenskappe (''Latvijas Zinātņu akadēmija''), 'n tipiese voorbeeld van Sowjet-Russiese klassisisme]] In 1667 het die Moskouse patriarg hervormings in die administrasie en praktyke van die [[Russies-Ortodokse Kerk]] deurgevoer wat deur baie gelowiges as 'n afwyking van die regte geloof beskou is – en uiteindelik aanleiding was tot 'n kerkskeuring. Die sogenaamde [[Ougelowiges]] is in Rusland aan vervolging blootgestel, en sommige het hulle as ballinge in Riga gevestig. Hierdie Russiese immigrante het kwartiere naby die middestad bewoon en 'n heenkome as hawearbeiders gevind. Mettertyd het ook ambagsmanne en ander beroepsgroepe 'n nuwe tuiste in Riga gevind. Geleidelik het 'n hele Russiese voorstad net buite die stadsentrum ontstaan waar Russies-Ortodokse in plaas van Evangelies-Lutherse kerkfeeste gevier is en afwykende morele waardes bestaan het. Die plaaslike boukuns het eweneens Russiese tradisies weerspieël – die Ougelowiges het oorwegend houthuise met kenmerkende versierings en kleure gebou. Die Moskouse Voorstad is deur die eeue heen met armoede, vreemdelingskap en uitgeslotenheid verbind. In 1941 het die Duitse Nazi-besetters hier 'n ghetto vir die Joodse bewoners van Riga ingerig. Mense is vanuit die Moskouse Voorstad na die nabygeleë moordplekke vervoer waar duisendes doodgeskiet is. Die plaaslike Grebenščikova-katedraal fungeer steeds as die geestelike sentrum van die voorstad. Hierdie sakrale gebou met sy kenmerkende goue koepel is een van die bakens van die Moskouse Voorstad wat reeds van ver af waargeneem kan word. Die welvarende koopman Alexander Grebenščikov het 'n ruim bydrae vir die oprigting van 'n kerk gegee wat sy geloofsgemeenskap waardig sou wees. Die katedraal is in 1814 voltooi en het binnekort ook as kulturele en sosiale sentrum vir Russiesprekende bewoners gedien. Sy biblioteek, wat werke vanaf die 16de eeu bewaar, is net soos die sosiale geriewe – weeshuise, skole en hospitale – deur die kerk bestuur. Die katedraal se binneruimte is met die waardevolste [[Ikoon|ikone]] in Riga versier waarvan die oudstes uit die 15de eeu dateer. In 1906 is die katedraal onder leiding van die argitek Schmaeling omgebou – die kloktoring in die Bisantynse styl en 'n aantal Jugendstil-elemente is in hierdie periode bygevoeg. Die wolkekrabber, wat die Akademie van Wetenskappe huisves, is 'n tipiese voorbeeld van Sowjet-Russiese klassisisme, 'n boustyl wat tydens die Stalin-bewind gefloreer het. Die konstruksiefinansiering van die gebou (amptelik: Paleis van Kultuur en Wetenskappe), wat in 1958 voltooi is, was merkwaardig. Net ná die Tweede Wêreldoorlog was staatsbedrywe in die Letlandse SSR nog nie in staat om in die plaaslike bevolking se behoeftes te voorsien nie sodat 'n aantal privaat koöperasies van onder meer ambagsbedrywe toegelaat is. Hierdie koöperasies is eers in die 1950's genasionaliseer en volledig in die sentraal-beplande ekonomie geïntegreer. Die wins uit hierdie nasionalisering is vir die bou van 'n nuwe [[wolkekrabber]] gebruik wat as argitektoniese huldeblyk aan kolchoseboere ontwerp is en in hulle kulturele behoeftes sou voorsien. Uiteindelik het geblyk dat die plattelandse bevolking min belangstelling vir die kulturele sentrum getoon het, en die wolkekrabber is vervolgens aan die Akademie van Wetenskappe oorgedra. Deesdae is nog steeds 'n aantal wetenskaplike instellings in die gebou gesetel. Uit argitektoniese oogpunt is die Moskouse Voorstad as nywerheids- en werkersbuurt met sy eenvoudige houthuise en monotone woonstelblokke, wat as massabehuising opgerig is, een van die minder aantreklike buurte in Riga. Hoë werkloosheidsyfers maak van die kwartier daarnaas 'n sosiale brandpunt. Nogtans is daar – naas die wolkekrabber van die Akademie van Wetenskappe – ook sakrale geboue wat die buurt se godsdienstige geskiedenis versinnebeeld – die Russies-Ortodokse kerkgeboue Jezus baznica (opgerig in 1822) en die Grebenščikova-katedraal van 1814. === Skanste === [[Lêer:Fire fighting museum - panoramio.jpg|duimnael|links|Die brandweermuseum]] [[Lêer:Luminor.nakts.jpg|duimnael|Die hoofkantoorgebou van die Luminor-bank in Skanste is deur die Litause argitek Audrius Ambrasas ontwerp en in 2009 voltooi<ref>{{en}} [http://www.colonna.ee/en/colonna-purchased-the-luminor-bank-office-building-in-riga/ ''colonna.ee, 8 Julie 2019: Colonna purchased the Luminor bank office building in Riga. Besoek op 12 Februarie 2020'']</ref>]] Skanste, 'n stadsbuurt met 'n oppervlakte van 214,8 hektaar en geleë aan die regteroewer van die Daugava, met Skanste iela (Skanste-straat) as sy hoofaar, is tans die modernste kwartier in Riga se middestad en die spilpunt vir nuwe ambisieuse residensiële en sakeprojekte wat in 'n terrein met voormalige privaat groentetuine verwesenlik word.<ref>{{en}} [https://skanste.lv/en/skanste-neighborhood/skanste-today/ ''skanste.lv: Skanste today. Besoek op 12 Februarie 2020'']</ref> Baie internasionale ondernemings en banke het hul Letlandse hoofkwartiere hier laat oprig. Skanste se infrastruktuur word aangevul deur eersterangse behuising en 'n moderne sportinfrastruktuur (waaronder Arena Riga en die Olimpiese Sportsentrum), fietspaaie, speelgronde en 'n reeks parke en ander groen ruimtes wat tans beplan word. Die buurt se elegante boukuns is ontwerp deur argitekte uit Letland, Litaue, Duitsland, Finland en [[Kanada]]. Naas nuwe klas A-kantoorruimte en -behuising sal Riga se nuwe Museum vir Kontemporêre Kuns en die Riga Konferensie- en Konsertsentrum ook hier tot stand kom. Die laasgenoemde sal in 2021 voltooi word. Die belangrikste museum in Skanste is die Letlandse Brandweermuseum wat in 'n historiese Art Nouveau-brandweerstasie gehuisves word en in 2016 gerenoveer is. Sy versameling van uniforms en brandweertoerusting dokumenteer brandbestryding in Letland vanaf die middel-19de eeu tot vandag, maar ook die bydrae van Letlandse brandweermanne wat ná die [[Tsjernobil-kernramp]] in 1986 van die eerste noodhelpers op die ongelukstoneel was.<ref>{{en}} [http://lifeinriga.com/latvian-firefighting-museum/ ''lifeinriga.com: The Latvian Firefighting Museum. Besoek op 16 Februarie 2020'']</ref> Besoekers mag self hul vaardighede in brandbestryding toon en hul eie vuurtjie blus.<ref>{{en}} [http://muzejs.vugd.gov.lv/eng/about_us ''Latvian Fire Fighting Museum: About us. Besoek op 13 Februarie 2020'']</ref> == Boukuns == === Romaanse styl en Baksteengotiek === Riga se vroegste boukuns weerspieël sy oorsprong as Middeleeuse Duitse stadstigting, met geboue in die Romaanse en [[Baksteengotiek|Baksteengotiese styl]] wat deur ambagsmanne en [[Cisterciënsers|Cisterciënser]]-monnike uit [[Noord-Duitsland]] saamgebring is. Teen die einde van die 15de eeu het Riga se stadsbeeld die tipiese kenmerke van Middeleeuse Hansestede getoon – met 'n stadshorison wat deur drie kerktorings oorheers is. === Jugendstil-argitektuur === [[Lêer:Alberta ielā 12 20120728-05.JPG|duimnael|links|Jugendstil-versierings in die traphuis van die woonstelgebou in Alberta ielā 12, opgerig in 1903 deur die argitekte Konstantīns Pēkšēns en Eižens Laube]] [[Lêer:Riga - Elizabetes Iela 10b, 1903.JPG|duimnael|Jugendstil-gebou in Elizabetes iela 10b (Michail Eisenstein, 1903)]] Alhoewel gewoonlik veral Wes-Europese metropole soos [[Wene]], [[Brussel]], Parys of [[Barcelona]] met Jugendstil-boukuns geassosieer word, bly Riga se middestad met sowat 800 geboue, wat in hierdie boustyl opgerig en bewaar is, ongeëwenaar in die wêreld. Unesco het aan Riga se stadskern dan ook in 1997 die status van wêrelderfenis toegeken. Juis in die tydperk toe die Jugendstil in Europa baie gewild geraak het, het Riga 'n ongekende ekonomiese opswaai beleef en onder meer danksy sy besige Oosseehawe tot die Russiese Ryk se derde belangrikste ekonomiese metropool ná [[Sint Petersburg]] en [[Odessa]] ontwikkel. Die vinnig groeiende nywerheidsektor het duisende migrante na Riga gelok sodat die bevolking teen die einde van die 19de eeu binne veertien jaar van 300&nbsp;000 tot 500&nbsp;000 gegroei het. Die massiewe behuisingstekort is met grootskeepse bouprojekte die hoof gebied – sowel in die middestad asook in ander stadsbuurte het talle nuwe woongeboue ontstaan. Die meeste argitekte van hierdie periode het hul akademiese opleiding in die buiteland ontvang en was sodoende vertroud met die ontwikkelinge rondom die Jugendstil-boukuns in Wes-Europa. Hulle het hul woongeboue by voorkeur volgens dié styl ontwerp. Gelukkig was die sloping van geskiedkundige geboue tydens die Sowjet-besetting buite die finansiële kapasiteit van die plaaslike owerheid sodat hulle nie plek moes maak vir monotone Russiese woonstelblok-argitektuur nie. Maar hoe meer Riga tot 'n sosialistiese Sowjet-metropool ontwikkel het, hoe meer het ook sy historiese stadsdele in verval geraak. Eers met die onafhanklikwording van Letland het 'n ambisieuse herstelprogram begin. Die restourasiewer bly nogtans beperk tot meer gegoede woonbuurte wat aantreklik vir beleggers is. Ander Jugendstil-buurte, veral in voorstede, sal moontlik verlore gaan. === Dekoratiewe Jugendstil === [[Lêer:Art Nouveau Riga 27.jpg|duimnael|Michail Eisenstein: Huis in Alberta iela 4]] Gedurende sy vroeë fase het die Jugendstil-boukuns nog baie ooreenkomste met die historisme getoon – terwyl die konstruksie van geboue onveranderd gebly het en meestal deur simmetriese afmetings gekenmerk word, is die fasades reeds van 'n nuwe tipe dekoratiewe elemente voorsien: blompatrone, maskers en fantastiese figure. Die eerste gebou in Riga, wat sonder twyfel by die Jugendstil-argitektuur gereken kan word, is in 1897 volgens planne van die Balties-Duitse argitek Alfred Aschenkampff (1858−1918) opgerig. Die fasade van hierdie woongebou in Audēju iela 7 toon tipiese elemente soos plantmotiewe of demoniese maskers. Die argitek Michail Eisenstein (1867–1921), die vader van die bekende Russiese rolprentregisseur [[Sergei Eisenstein]], word by die generasie van boumeesters gereken wat groot invloed tydens die oorgangsperiode tussen historisme en Jugendstil uitgeoefen het. Eisenstein, wat sy opleiding as bou-ingenieur by die Sint Petersburgse Politegnikon ontvang het, het die meeste Jugendstil-huise in Alberta iela ontwerp wat tans by die mooiste voorbeelde van hierdie stylvorm in Europa gereken word.<ref>{{de}} Jochen Könnecke: ''Lettland''. Ostfildern: DuMont 2009, bl. 73</ref> Sy fantasieryke figure (wat hul oorsprong dikwels in die mitologie het), reliëfs, versierings en motiewe uit die volkskuns, kleurryke teëls, gietsterheinings en groot ovale vensters gee aan Eisenstein se geboue 'n unieke karakter. === Moderne boukuns === ; Nasionale Biblioteek van Letland (''Latvijas Nacionālā Bibliotēka'') [[Lêer:Letlands Nationalbibliotek niveau 1.JPG|duimnael|links|Binnekant van die Nasionale Biblioteek van Letland]] Die nuwe hoofgebou van Letland se Nasionale Biblioteek het as die laaste ontwerp van die Letlands-Amerikaanse argitek en boorling van Riga, Gunnar Birkerts (1925−2017), ontstaan wat hom in 1949 in die [[Verenigde State]] gevestig het. Hier het hy bekendheid verwerf met die ''Museum of Contemporary Arts'' in [[Houston]] (1972), die ''Federal Reserve Bank'' in [[Minneapolis]] (1972), die ''Corning Museum of Glass'' in die deelstaat [[New York (deelstaat)|New York]] asook die Universiteit van Michigan se biblioteeksgebou vir die fakulteit regswetenskappe (''Law Library Building'', 1981). Die gebou se ongewone vorm is geïnspireer deur eeue oue Letlandse volkslegendes waarin daar sprake is van 'n Glasheuwel (waarin 'n prinses as simbool van vryheid slaap) en 'n Ligkasteel (wat wysheid versinnebeeld).<ref>{{en}} [https://www.nytimes.com/2017/08/17/arts/design/architect-gunnar-birkerts-is-dead.html ''The New York Times, 17 Augustus 2017: Gunnar Birkerts, Architect, Dies at 92; Gave Shape to the Unexpected. Besoek op 21 Januarie 2020'']</ref> Volgens oorlewering het die Ligkasteel in 'n ou meer vergaan en sou net uit die dieptes daarvan herrys as die Letlandse volk op een dag daarin sou slaag om weer meester van sy tuisland te word. Die biblioteek, waar 'n groot verskeidenheid uitstallings, konserte en ander kulturele byeenkomste gehou word, staan oop vir die publiek. Die boonste verdieping bied 'n unieke uitsig oor die historiese middestad van Riga anderkant die Daugava. == Demografie == [[Lêer:Domy v centru Rigy.jpg|duimnael|Historiese geboue in die middestad]] Met 'n bevolking van meer as 630&nbsp;000 is Riga die grootste stedelike nedersetting in die Baltiese lande. Sy bevolking het in 1991 sy hoogtepunt van byna een miljoen bereik en sedertdien veral as gevolg van emigrasie en laer geboortesyfers gedaal, terwyl ook baie jonger gesinne hulle in omliggende nedersettings vestig. As die huidige demografiese tendense voortduur, gaan die bevolking moontlik binne vier dekades met die helfte krimp.<ref>{{en}} [http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=375 ''Migration Policy Institute – Timothy Heleniak: Latvia Looks West, but Legacy of Soviets Remains. Februarie 2006'']</ref> Volgens statistieke gegewens van 2019 is 47,1 persent van Riga se bevolking etniese Letlanders, 36,4 persent etniese Russe, 3,7 persent [[Wit-Russe]], 3,4 persent [[Oekraïners]], 1,8 persent [[Pole (volk)|Pole]], 0,8 persent Litauers, 0,1 persent [[Romani]] en 6,7 persent inwoners van ander afkoms. In vergelyking met die totale bevolking van Letland (59,4 persent Letlanders teenoor 27,6 persent Russe) is die persentasie inwoners van Slawiese afkoms, wat hulle gedurende die Sowjet-besetting van Letland in Riga gevestig het, nog ietwat hoër. Riga was in sy geskiedenis egter steeds 'n smeltkroes van tale en kulture waar Letlanders, Duitsers, Jode en Russe vreedsaam saamgeleef het en almal aktiewe elemente in 'n florerende ekonomie was. Toe Letland sy onafhanklikheid in 1991 herwin het, het inwoners, wat gedurende die Sowjet-besetting geïmmigreer het, nie outomaties Letlandse burgerskap ontvang nie. Tegelykertyd het die persentasie etniese Letlanders in Riga van 36,5 persent in 1989 gestyg tot 42,4 persent vroeg in 2011, terwyl die persentasie Russe in dieselfde periode van 47,3 tot 40,7 persent afgeneem het. == Susterstede == {{columns-list|4| * {{vlagikoon|Denemarke}} [[Aalborg]], [[Denemarke]], sedert 1990.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=https://www.riga.lv/en/riga-twin-cities |title=Riga Twin Cities |publisher=Riga Stadsraad |date=22 Mei 2020 |accessdate=10 Julie 2025}}</ref> * {{vlagikoon|Kasakstan}} [[Almati]], [[Kasakstan]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Kasakstan}} [[Astana]], Kasakstan, sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Beijing]], [[Volksrepubliek China]], sedert 2004.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Bordeaux]], [[Frankryk]], sedert 1993.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Bremen]], [[Duitsland]], sedert 1985.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Australië}} [[Cairns]], [[Australië]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Dallas]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Florence]], [[Italië]], sedert 2004.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Armenië}} [[Jerewan]], [[Armenië]], sedert 2013.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Oekraïne}} [[Kijif]], [[Oekraïne]], sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Japan}} [[Kobe]], [[Japan]], sedert 1974.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Swede}} [[Norrköping]], [[Swede]], sedert 1988.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Finland}} [[Pori]], [[Finland]], sedert 1964.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Duitsland}} [[Rostock]], Duitsland, sedert 1974.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Chili}} [[Santiago de Chile]], [[Chili]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Swede}} [[Stockholm]], Swede, sedert 1998.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Suzhou, Jiangsu|Suzhou]], [[Volksrepubliek China]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Republiek China}} [[Taipei]], [[Republiek China]] (Taiwan), sedert 2001.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Estland}} [[Tallinn]], [[Estland]], sedert 1993.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Estland}} [[Tartu]], Estland, sedert 2005.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Oesbekistan}} [[Tasjkent]], [[Oesbekistan]], sedert 2004.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Georgië}} [[Tbilisi]], [[Georgië]], sedert 2007.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Litaue}} [[Vilnius]], [[Litaue]], sedert 1993.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Pole}} [[Warskou]], [[Pole]], sedert 2002.<ref name="Susterstede" /> }} Voormalige susterstede (ná die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]] beëindig): * {{vlagikoon|Rusland}} [[Sint Petersburg]], Rusland. == Sien ook == * [[Radio- en televisietoring van Riga]] * [[Sentrale mark van Riga]] * [[Sint Pieterskerk, Riga]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{lv}} [https://www.riga.lv/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{fr}} [http://whc.unesco.org/sites/852.htm Amptelike Unesco-bladsy] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} [http://www.britannica.com/place/Riga ''Riga''] by [[Encyclopædia Britannica]] ; Toerisme ---- * {{en}} [https://www.liveriga.com/en/ ''Live Riga: Welcome to Riga!''] * {{en}} [https://www.latvia.travel/en/city/riga-8 ''Magnetic Latvia – Riga''] * {{en}} {{Wikivoyage}} {{Hoofstede in Europa}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nedersettings langs die Oossee]] [[Kategorie:Riga| ]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in Letland]] 27w6fgwt89c1ld2zxl9amqg2jmycurv 4 35127 2922257 2661738 2026-08-05T08:28:55Z Aliwal2012 39067 /* Anatomie */ 2922257 wikitext text/x-wiki 'n Voorgestelde lys vir die [[Wikipedia:WikiProjek Afrikaanse CD]], afkomstig van [[Wikipedia:Kernartikels]], wat 'n samesmelting is van [[:en:Wikipedia:Vital articles]], [[:en:Wikipedia:Core topics - 1,000]] en [[:m:List of articles every Wikipedia should have]]. Let wel: die lys is nog onvolledig. Indien u 'n artikel hieronder nagesien het, merk di t asb. as sulks en verskaf 'n permanente skakel na die weergawe van die artikel wat u nagesien het. '''Hierdie lys bevat tans 521 artikels.''' {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="clear:right; margin-bottom: .5em; float: right; padding: .5em 0 .8em 1.4em; background: none;" | __TOC__ |} == Mense == === Akteurs, aktrises en vermaaklikheidskunstenaars === #[[Fred Astaire]] #[[Brigitte Bardot]] #[[Sarah Bernhardt]] #[[Humphrey Bogart]] #[[Marlon Brando]] #[[Charlie Chaplin]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Marlene Dietrich]] #[[Katharine Hepburn]] #[[Marilyn Monroe]] #[[John Wayne]] ===Argitekte=== #[[Norman Foster]] #[[Christopher Wren]] #[[Frank Lloyd Wright]] === Atlete en sportfigure === #[[Muhammad Ali]] #[[Lance Armstrong]] #[[Nadia Comăneci]] #[[Bruce Lee]] #[[Jesse Owens]] #[[Pelé]] #[[Babe Ruth]] === Filosowe en sosioloë === #[[Aristoteles]] #[[Thomas Aquinas]] #[[Avicenna]] #[[Confucius]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Simone de Beauvoir]] #[[René Descartes]] #[[Sigmund Freud]] #[[Thomas Hobbes]] #[[David Hume]] #[[Immanuel Kant]] #[[Søren Kierkegaard]] #[[John Locke]] #[[Niccolò Machiavelli]] #[[Maimonides]] #[[Karl Marx]] #[[Friedrich Nietzsche]] #[[Plato]] #[[Jean-Jacques Rousseau]] #[[Sokrates]] #[[Sun Tzu]] #[[Henry David Thoreau]] #[[Max Weber]] === Komponiste en musikante === #[[Johann Sebastian Bach]] #[[The Beatles]] #[[Johannes Brahms]] #[[Frédéric Chopin]] #[[Antonín Dvořák]] #[[Edvard Grieg]] #[[Georg Friedrich Händel]] #[[Michael Jackson]] #[[Pjotr Iljitsj Tsjaikowski]] #[[Madonna (sangeres)]] #[[Gustav Mahler]] #[[Wolfgang Amadeus Mozart]] #[[Pink Floyd]] #[[Elvis Presley]] #[[Giacomo Puccini]] #[[Rolling Stones]] #[[Franz Schubert]] #[[Robert Schumann]] #[[Jean Sibelius]] #[[Frank Sinatra]] #[[Igor Strawinski]] #[[U2]] #[[Ludwig van Beethoven]] #[[Giuseppe Verdi]] #[[Antonio Vivaldi]] === Kunstenaars === #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Salvador Dalí]] #[[Donatello]] #[[Francisco Goya]] #[[Frida Kahlo]] #[[Henri Matisse]] #[[Michelangelo]] #[[Claude Monet]] #[[Pablo Picasso]] #[[Jacobus Hendrik Pierneef]] #[[Jackson Pollock]] #[[Raphael]] #[[Rembrandt van Rijn]] #[[Vincent van Gogh]] #[[Diego Velázquez]] #[[Leonardo da Vinci]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Andy Warhol]] ===Leiers, politici en monarge=== #[[Akbar die Grote]] #[[Alexander die Grote]] #[[Mustafa Kemal Atatürk]] #[[Augustus]] #[[David Ben-Gurion]] #[[Napoléon Bonaparte]] #[[Simón Bolívar]] #[[George W. Bush]] #[[Julius Caesar]] #[[Catharina II van Rusland]]<!---Afrikaanse spelling verkry uit "Die opkoms van Europa: 1500 tot 1815" Deur P. de Klerk, Butterworths 1977---> #[[Winston Churchill]] #[[Cleopatra VII]] #[[Cyrus die Grote]] #[[Charles de Gaulle]] #[[Elizabeth I]] #[[Benjamin Franklin]] #[[Frederik II van die Heilige Romeinse Ryk]] #[[Frederik II van Pruise]] #[[Indira Gandhi]] #[[Mahatma Gandhi]] #[[Michail Gorbatsjof]]<!---Afrikaanse spelling verkry uit "Die opkoms van Europa: 1500 tot 1815" Deur P. de Klerk, Butterworths 1977---> #[[Hammurabi]] #[[Hannibal]] #[[Hendrik II van Engeland]] #[[Hendrik VIII van Engeland]] #[[Herakleitos]] #[[Adolf Hitler]] #[[Hirohito]] #[[Ho Chi Minh]] #[[Iwan IV van Rusland]] #[[Thomas Jefferson]] #[[Karel V van die Heilige Romeinse Ryk]] #[[Karel die Grote]] #[[Djingis Khan]]<!---Afrikaanse spelwyse verkry van die Mieliestronk---> #[[Konstantyn die Grote]] #[[Wladimir Lenin]] #[[Abraham Lincoln]] #[[Lodewyk XIV van Frankryk]] #[[Nelson Mandela]] #[[Mao Zedong]] #[[Benito Mussolini]] #[[Kwame Nkrumah]] #[[Peter I van Rusland]] #[[Philip II van Spanje]] #[[Qin Shi Huangdi]] #[[Franklin D. Roosevelt]] #[[Saladin]] #[[Shaka]] #[[Suleiman die Manjifieke]] #[[Josef Stalin]] #[[Margaret Thatcher]] #[[Timur]] #[[Harry S. Truman]] #[[Johanna van Arkel]] #[[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] #[[Otto von Bismarck]] #[[Willem I van Engeland]] #[[George Washington]] === Ontdekkingsreisigers en verkenners === #[[Buzz Aldrin]] #[[Roald Amundsen]] #[[Neil Armstrong]] #[[Ibn Battuta]] #[[Jacques Cartier]] #[[Christophorus Columbus]] #[[James Cook]] #[[Vasco da Gama]] #[[Joeri Gagarin]] #[[Zheng He]] #[[Edmund Hillary]] #[[Ferdinand Magellan]] #[[Tenzing Norgay]] #[[Marco Polo]] === Regisseurs en draaiboekskrywers === #[[Ingmar Bergman]] #[[Walt Disney]] #[[Alfred Hitchcock]] #[[Stanley Kubrick]] #[[Akira Kurosawa]] #[[George Lucas]] #[[Steven Spielberg]] === Religieuse figure === #[[Abraham]] #[[Augustinus van Hippo]] #[[Ali]] #[[Gautama Boeddha]] :[[:de:Siddhartha Gautama|Duits]] - [[:en:Gautama Buddha|Engels]] - [[:nl:Thomas van Aquino|Nederlands]] #[[Johannes Calvyn]] #[[Columba]] #[[Nanak Dev]] #[[Jesus Christus]] #[[Laozi]] #[[Beeld:Symbol support vote.svg|16px]][[Maartin Luther]] #[[Moses]] #[[Mohammed]] #[[Paulus]] #[[Zoroaster]] === Revolusionêre en aktiviste === #[[Frederick Douglass]] #[[Mahatma Gandhi]] #[[Emma Goldman]] #[[Che Guevara]] #[[Helen Keller]] #[[Martin Luther King Jr.]] #[[Florence Nightingale]] #[[Moeder Teresa]] #[[Rosa Parks]] #[[Margaret Sanger]] #[[Mary Wollstonecraft]] ===Skrywers en digters=== #[[Aisgulos]] #[[Dante Alighieri]] #[[Jane Austen]] #[[Lord Byron]] #[[Geoffrey Chaucer]] #[[Anton Tsjechof]] #[[Miguel de Cervantes]] #[[Charles Dickens]] #[[Fjodor Dostojewski]] #[[T.S. Eliot]] #[[Euripides]] #[[Broers Grimm]] #[[Ernest Hemingway]] #[[Homerus]] #[[Horatius]] #[[Victor Hugo]] #[[Henrik Ibsen]] #[[James Joyce]] #[[Franz Kafka]] #[[Li Bai]] #[[John Milton]] #[[Molière]] #[[Vladimir Nabokov]] #[[Pablo Neruda]] #[[Edgar Allan Poe]] #[[Ezra Pound]] #[[Marcel Proust]] #[[Sappho]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[William Shakespeare]] #[[Sofokles]] #[[J. R. R. Tolkien]] #[[Leo Tolstoi]] #[[Mark Twain]] #[[Vergilius]] #[[Voltaire]] #[[Oscar Wilde]] #[[William Butler Yeats]] ===Wetenskaplikes, wiskundiges en uitvinders=== #[[Archimedes]] #[[Charles Babbage]] #[[Carl Benz]] #[[Alexander Graham Bell]] #[[Niels Bohr]] #[[Tycho Brahe]] #[[Nicolaus Copernicus]] #[[Marie Curie]] #[[Leonardo da Vinci]] #[[Charles Darwin]] #[[Pierre de Fermat]] #[[Diophantus]] #[[Euklidus]] #[[Thomas Edison]] #[[Albert Einstein]] #[[Leonhard Euler]] #[[Enrico Fermi]] #[[Richard Feynman]] #[[Alexander Fleming]] #[[Joseph Fourier]] #[[Fibonacci]] #[[Galileo Galilei]] #[[Carl Friedrich Gauss]] #[[Geber]] #[[Kurt Gödel]] #[[Johannes Gutenberg]] #[[Ernst Haeckel]] #[[Stephen Hawking]] #[[Hippokrates]] #[[David Hilbert]] #[[Christiaan Huygens]] #[[Muhammed ibn Mūsā al-Khwārizmī]] #[[Edward Jenner]] #[[James Prescott Joule]] #[[Johannes Kepler]] #[[Pierre-Simon Laplace]] #[[Antoine Lavoisier]] #[[Gottfried Leibniz]] #[[Carolus Linnaeus]] #[[Joseph Lister]] #[[Ignacy Łukasiewicz]] #[[Guglielmo Marconi]] #[[James Clerk Maxwell]] #[[Gregor Mendel]] #[[Isaac Newton]] #[[Alfred Nobel]] #[[Robert Oppenheimer]] #[[Blaise Pascal]] #[[Louis Pasteur]] #[[Linus Pauling]] #[[Max Planck]] #[[Henri Poincaré]] #[[Ptolemeus|Claudius Ptolemeus]] #[[Pythagoras]] #[[Bernhard Riemann]] #[[Wilhelm Röntgen]] #[[Ernest Rutherford]] #[[Erwin Schrödinger]] #[[Nikola Tesla]] #[[James Watt]] #[[Wright-broers]] == Geskiedenis == #[[Geskiedenis]] #[[Argeologie]] #[[Voorgeskiedenis]]<!---Soos gebruik in die Wêreldspektrum. Gelykstaande aan "oergeskiedenis"---> ===Steentydperk=== #[[Steentydperk]] #[[Neolitikum]] #[[Mesopotamië]] ===Bronstydperk=== #[[Bronstydperk]] #[[Antieke Egipte]] #[[Assirië]] #[[Indusvalleibeskawing]] #[[Sumeries]] <!---Het reeds in die steentydperk gevorm, maar hulle bydraes tot die beskawing was in die bronstydperk gelewer---> ===Ystertydperk=== #[[Ystertydperk]] #[[Antieke Griekeland]] #[[Antieke Rome]]<!---Apart van "Romeinse Ryk"---> #[[Masedonië]] #[[Persiese Ryk]] ===Middeleeue=== #[[Middeleeue]] #[[Asteek-beskawing]] #[[Bisantynse Ryk]] #[[Heilige Romeinse Ryk]] #[[Kruistog]] #[[Maja-beskawing]] #[[Mongoolse Ryk]] #[[Oos-Wes Skisma]] #[[Ottomaanse Ryk]] #[[Spaanse Inkwisisie]] #[[Swart Dood]] #[[Wikings]] === Vroeë moderne geskiedenis === #[[Afskaffing van slawerny]] #[[Britse Ryk]] #[[Dertigjarige Oorlog]] #[[Honderdjarige Oorlog]] #[[Ming-dinastie]] #[[Napoleontiese Oorloë]] #[[Nywerheidsomwenteling]] #[[Protestantse Hervorming]] #[[Qing-dinastie]] #[[Renaissance]]<!---'n Grensgeval, maar dit het die einde van die middeleeu aangeteken en die begin van die moderne geskiedenis, dus behoort dit hier---> #[[Verligting|Die Verligting]] === Moderne geskiedenis === #[[Amerikaanse Burgeroorlog]] #[[Apartheid]] #[[Eerste Wêreldoorlog]] #[[Golfoorlog]] #[[Joodse volksmoord]] #[[Koue Oorlog]] #[[Nazi-Duitsland]] #[[Ruimtewedloop]] #[[Russiese Revolusie]] #[[Spaanse Burgeroorlog]] #[[Tweede Wêreldoorlog]] #[[Viëtnamese Oorlog]] #[[Wedloop om Afrika]] ==Aardrykskunde== #[[Aardrykskunde]] #[[Berg]] #[[Gletser]] #[[Hoofstad]] #[[Kaart]] #[[Kontinent]] #[[Land]] #[[Oseaan]] #[[Reënwoud]] #[[Rivier]] #[[See]] #[[Stad]] #[[Woestyn]] ===Berge, valleie en woestyne=== #[[Alpe]] #[[Andes]] #[[Gobi]] #[[Grand Canyon]] #[[Himalaja]] #[[Mount Everest]] #[[Rotsgebergte]] #[[Sahara]] #[[Kilimandjaro]] === Kontinente en gebiede === #[[Afrika]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Antarktika]] #[[Arktika]] #[[Asië]] #[[Europa]] #[[Midde-Ooste]] #[[Noord-Amerika]] #[[Oseanië]] #[[Suid-Amerika]] ===Lande=== #[[Afghanistan]] #[[Algerië]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Argentinië]] #[[Australië]] #[[Bangladesj]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[België]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Brasilië]] #[[Denemarke]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Duitsland]] #[[Egipte]] #[[Ethiopië]] #[[Filippyne]] #[[Frankryk]] #[[Griekeland]] #[[Republiek van Ierland]] #[[Indië]] #[[Indonesië]] #[[Iran]] #[[Irak]] #[[Israel]] #[[Italië]] #[[Japan]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Kanada]] #[[Demokratiese Republiek van die Kongo]] #[[Libië]] #[[Mexiko]] #[[Nederland]] #[[Nieu-Seeland]] #[[Nigerië]] #[[Noorweë]] #[[Oostenryk]] #[[Pakistan]] #[[Pole]] #[[Portugal]] #[[Roemenië]] #[[Rusland]] #[[Saoedi-Arabië]] #[[Republiek China]] #[[Volksrepubliek China]] #[[Soedan]] #[[Spanje]] #[[Suid-Afrika]] #[[Suid-Korea]] #[[Swede]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Switserland]] #[[Tanzanië]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Thailand]] #[[Turkye]] #[[Verenigde Koninkryk]] #[[Verenigde State van Amerika]] #[[Viëtnam]] === Stede === #[[Amsterdam]] #[[Athene (stad)|Athene]] #[[Bagdad]] #[[Bangkok]] #[[Beijing]] #[[Beiroet]] #[[Belfast]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Berlyn]] #[[Brisbane]] #[[Brussel]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Buenos Aires]] #[[Canberra]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Chicago]] #[[Damaskus]] #[[Dar es Salaam]] #[[Dublin]] #[[Edinburg]] #[[Florence]] #[[Hongkong]] #[[Istanbul]] #[[Jakarta]] #[[Jerusalem]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Kaapstad]] #[[Kaïro]] #[[Karatsji]] #[[Kioto]] #[[Londen]] #[[Los Angeles]] #[[Mekka]] #[[Meksikostad]] #[[Melbourne]] #[[Moembaai]] #[[Moskou]] #[[Nairobi]] #[[Napels]] #[[Nieu-Delhi]] #[[New York Stad]] #[[Parys]] #[[Pretoria]] #[[Rio de Janeiro]] #[[Rome]] #[[São Paulo]] #[[Seoel]] #[[Sjanghai]] #[[Sint Petersburg]] #[[Sydney]] #[[Teheran]] #[[Tel Aviv]] #[[Tokio]] #[[Toronto]] #[[Venesië]] #[[Wene]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Washington, D.C.]] === Waterliggame === #[[Amesonerivier]] #[[Aralsee]] #[[Arktiese Oseaan]] #[[Atlantiese Oseaan]] #[[Baikalmeer]] #[[Donau]] #[[Dooie See]] #[[Eufraat]] #[[Ganges]] #[[Groot Mere]] #[[Groot Koraalrif]] <!--ander erkende name is die Groot Walrif, die Groot Australiese Walrif en Groot Barrière-rif. "Groot Koraalrif" is egter meer idiomaties.--> #[[Indiese Oseaan]] #[[Indus]] #[[Jangtse]] #[[Karibiese See]] #[[Kaspiese See]] #[[Kongorivier]] #[[Middellandse See]] #[[Mississippirivier]] #[[Niagara-watervalle]] #[[Noordsee]] #[[Nyl]] #[[Nigerrivier]] #[[Oossee]] #[[Panamakanaal]] #[[Ryn]] #[[Stille Oseaan]] #[[Suezkanaal]] #[[Suidelike Oseaan]] #[[Tanganjikameer]] #[[Tigrisrivier]] #[[Titicacameer]] #[[Victoriameer]] #[[Wolga]] ==Wetenskap== ===Biologie=== #[[Abiogenese]] #[[Biologie]] #[[Dierkunde]] #[[Ekologie]] #[[Ekostelsel]] #[[Evolusie]] #[[Natuurlike seleksie]] #[[Genetika]] #[[DNS]] #[[Erflikheid]] #[[Geen]] #[[Lewe]] #[[Plantkunde]] #[[Spesie]] #[[Voortplanting]] #[[Geslagsomgang]] #[[Swangerskap]] ====Anatomie==== #[[Anatomie]] #[[Sel]] #[[Skelet]] #[[Orgaan]] #[[Bloedsomloopstelsel]] #[[Bloed]] #[[Hart]] #[[Endokriene stelsel]] #[[Spysverteringskanaal]] #[[Dikderm]] #[[Dunderm]] #[[Lewer]] #[[Bors]] #[[Vel]] #[[Haar]] #[[Nael]] #[[Veer]] #[[Senuweestelsel]] #[[Brein]] #[[Oor]] #[[Mond]] #[[Tong]] #[[Neus]] #[[Voortplantingstelsel]] #[[Penis]] #[[Testikel]] #[[Vagina]] #[[Baarmoeder]] #[[Asemhalingstelsel]] #[[Long]] #[[Urine|Uitskeidingstelsel]] #[[Nier]] #[[Blaas]] #[[Anus]] ====Organismes==== #[[Organisme]] #[[Archaea]] #[[Bakterie]] #[[Dier]] #[[Plant]] #[[Protis]] #[[Swam]] #[[Virus]] ====Spesifieke organismes==== #[[Amfibieë]] #[[Padda]] #[[Blom]] #[[Boom]] #[[Dinosourus]] #[[Insek]] #[[Katoen]] #[[Reptiel]] #[[Slang]] #[[Soogdier]] #[[Beer]] #[[Bees]] #[[Hond]] #[[Kameel]] #[[Kat]] #[[Leeu]] #[[Mens]] #[[Olifant]] #[[Skaap]] #[[Perd]] #[[Vark]] #[[Walvis]] #[[Tabak]] #[[Vis]] #[[Haai]] #[[Voël]] #[[Hoender]] ==== Gesondheid en geneeskunde ==== #[[Alzheimer se siekte]] #[[Aneurisme]] #[[Antibiotikum]] #[[Asemhalingsversaking]] #[[Beenbreuk]] #[[Beroerte]] #[[Blindheid]] #[[Bloeding]] #[[Brandwond]] #[[Breinskade]] #[[Cholera]] #[[Diabetes mellitus]] #[[Disenterie]] #[[Dokter]] #[[Dwelmmiddel]] #[[Entstof]] #[[Fiksheid]] #[[Fisiese oefening]] #[[Fisiese trauma]] #[[Geboortebeperking]] #[[Geestesversteuring]] #[[Geneeskunde]] #[[Gehoorgestremdheid]] #[[Gesondheid]] #[[Gestremdheid]] #[[Griep]] #[[Hartverlamming]] #[[Higiëne]] #[[Kanker]] #[[Koma]] #[[Malaria]] #[[Medisyne]] #[[Ontsteking]] #[[Outisme]] #[[Parkinson se siekte]] #[[Pokke]] #[[Poliomiëlitis]] #[[Seksueel oordraagbare siekte]] #[[Siekte]] #[[Sifilis]] #[[Skok]] #[[Stres]] #[[Tuberkulose]] #[[Verkoue]] #[[Verslawing]] #[[Vetsug]] #[[Vigs]] #[[Voeding]] #[[Vriesbrand]] === Chemie / Skeikunde === #[[Alkohol]] #[[Anorganiese chemie]] #[[Atoom]] #[[Basis]] #[[Biochemie]] #[[Brons]] #[[Chemie]] #[[Chemiese element]] #[[Chemiese reaksie]] #[[Chemiese verbinding]] #[[Elektrolise]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Glas]] #[[Ioon]] #[[Katalisator]] #[[Koolstofdioksied]] #[[Kristal]] #[[Legering]] #[[Metaal]] #[[Mineraal]] #[[Molekuul]] #[[Olie]] #[[Organiese chemie]] #[[Periodieke tabel]] #[[Sout]] #[[Staal]] #[[Suur]] #[[Water (molekuul)]] === Sterrekunde=== #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Aarde]] #[[Heelal]] #[[Jupiter]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Mars (planeet)]] #[[Mercurius]] #[[Natuurlike satelliet]] #[[Neptunus]] #[[Pluto]] #[[Ruimte]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Saturnus]] #[[Son]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Sonnestelsel]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Ster]] #[[Sterrekunde]] #[[Supernova]] #[[Uranus (planeet)]] #[[Venus (planeet)]] #[[Verduistering]] #[[Wentelbaan]] nmojzmj3a4oy676cj3krfyur8qk7q5a 2922258 2922257 2026-08-05T08:30:30Z Aliwal2012 39067 /* Komponiste en musikante */ skakel na [[Madonna]] 2922258 wikitext text/x-wiki 'n Voorgestelde lys vir die [[Wikipedia:WikiProjek Afrikaanse CD]], afkomstig van [[Wikipedia:Kernartikels]], wat 'n samesmelting is van [[:en:Wikipedia:Vital articles]], [[:en:Wikipedia:Core topics - 1,000]] en [[:m:List of articles every Wikipedia should have]]. Let wel: die lys is nog onvolledig. Indien u 'n artikel hieronder nagesien het, merk di t asb. as sulks en verskaf 'n permanente skakel na die weergawe van die artikel wat u nagesien het. '''Hierdie lys bevat tans 521 artikels.''' {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="clear:right; margin-bottom: .5em; float: right; padding: .5em 0 .8em 1.4em; background: none;" | __TOC__ |} == Mense == === Akteurs, aktrises en vermaaklikheidskunstenaars === #[[Fred Astaire]] #[[Brigitte Bardot]] #[[Sarah Bernhardt]] #[[Humphrey Bogart]] #[[Marlon Brando]] #[[Charlie Chaplin]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Marlene Dietrich]] #[[Katharine Hepburn]] #[[Marilyn Monroe]] #[[John Wayne]] ===Argitekte=== #[[Norman Foster]] #[[Christopher Wren]] #[[Frank Lloyd Wright]] === Atlete en sportfigure === #[[Muhammad Ali]] #[[Lance Armstrong]] #[[Nadia Comăneci]] #[[Bruce Lee]] #[[Jesse Owens]] #[[Pelé]] #[[Babe Ruth]] === Filosowe en sosioloë === #[[Aristoteles]] #[[Thomas Aquinas]] #[[Avicenna]] #[[Confucius]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Simone de Beauvoir]] #[[René Descartes]] #[[Sigmund Freud]] #[[Thomas Hobbes]] #[[David Hume]] #[[Immanuel Kant]] #[[Søren Kierkegaard]] #[[John Locke]] #[[Niccolò Machiavelli]] #[[Maimonides]] #[[Karl Marx]] #[[Friedrich Nietzsche]] #[[Plato]] #[[Jean-Jacques Rousseau]] #[[Sokrates]] #[[Sun Tzu]] #[[Henry David Thoreau]] #[[Max Weber]] === Komponiste en musikante === #[[Johann Sebastian Bach]] #[[The Beatles]] #[[Johannes Brahms]] #[[Frédéric Chopin]] #[[Antonín Dvořák]] #[[Edvard Grieg]] #[[Georg Friedrich Händel]] #[[Michael Jackson]] #[[Pjotr Iljitsj Tsjaikowski]] #[[Madonna]] #[[Gustav Mahler]] #[[Wolfgang Amadeus Mozart]] #[[Pink Floyd]] #[[Elvis Presley]] #[[Giacomo Puccini]] #[[Rolling Stones]] #[[Franz Schubert]] #[[Robert Schumann]] #[[Jean Sibelius]] #[[Frank Sinatra]] #[[Igor Strawinski]] #[[U2]] #[[Ludwig van Beethoven]] #[[Giuseppe Verdi]] #[[Antonio Vivaldi]] === Kunstenaars === #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Salvador Dalí]] #[[Donatello]] #[[Francisco Goya]] #[[Frida Kahlo]] #[[Henri Matisse]] #[[Michelangelo]] #[[Claude Monet]] #[[Pablo Picasso]] #[[Jacobus Hendrik Pierneef]] #[[Jackson Pollock]] #[[Raphael]] #[[Rembrandt van Rijn]] #[[Vincent van Gogh]] #[[Diego Velázquez]] #[[Leonardo da Vinci]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Andy Warhol]] ===Leiers, politici en monarge=== #[[Akbar die Grote]] #[[Alexander die Grote]] #[[Mustafa Kemal Atatürk]] #[[Augustus]] #[[David Ben-Gurion]] #[[Napoléon Bonaparte]] #[[Simón Bolívar]] #[[George W. Bush]] #[[Julius Caesar]] #[[Catharina II van Rusland]]<!---Afrikaanse spelling verkry uit "Die opkoms van Europa: 1500 tot 1815" Deur P. de Klerk, Butterworths 1977---> #[[Winston Churchill]] #[[Cleopatra VII]] #[[Cyrus die Grote]] #[[Charles de Gaulle]] #[[Elizabeth I]] #[[Benjamin Franklin]] #[[Frederik II van die Heilige Romeinse Ryk]] #[[Frederik II van Pruise]] #[[Indira Gandhi]] #[[Mahatma Gandhi]] #[[Michail Gorbatsjof]]<!---Afrikaanse spelling verkry uit "Die opkoms van Europa: 1500 tot 1815" Deur P. de Klerk, Butterworths 1977---> #[[Hammurabi]] #[[Hannibal]] #[[Hendrik II van Engeland]] #[[Hendrik VIII van Engeland]] #[[Herakleitos]] #[[Adolf Hitler]] #[[Hirohito]] #[[Ho Chi Minh]] #[[Iwan IV van Rusland]] #[[Thomas Jefferson]] #[[Karel V van die Heilige Romeinse Ryk]] #[[Karel die Grote]] #[[Djingis Khan]]<!---Afrikaanse spelwyse verkry van die Mieliestronk---> #[[Konstantyn die Grote]] #[[Wladimir Lenin]] #[[Abraham Lincoln]] #[[Lodewyk XIV van Frankryk]] #[[Nelson Mandela]] #[[Mao Zedong]] #[[Benito Mussolini]] #[[Kwame Nkrumah]] #[[Peter I van Rusland]] #[[Philip II van Spanje]] #[[Qin Shi Huangdi]] #[[Franklin D. Roosevelt]] #[[Saladin]] #[[Shaka]] #[[Suleiman die Manjifieke]] #[[Josef Stalin]] #[[Margaret Thatcher]] #[[Timur]] #[[Harry S. Truman]] #[[Johanna van Arkel]] #[[Victoria van die Verenigde Koninkryk]] #[[Otto von Bismarck]] #[[Willem I van Engeland]] #[[George Washington]] === Ontdekkingsreisigers en verkenners === #[[Buzz Aldrin]] #[[Roald Amundsen]] #[[Neil Armstrong]] #[[Ibn Battuta]] #[[Jacques Cartier]] #[[Christophorus Columbus]] #[[James Cook]] #[[Vasco da Gama]] #[[Joeri Gagarin]] #[[Zheng He]] #[[Edmund Hillary]] #[[Ferdinand Magellan]] #[[Tenzing Norgay]] #[[Marco Polo]] === Regisseurs en draaiboekskrywers === #[[Ingmar Bergman]] #[[Walt Disney]] #[[Alfred Hitchcock]] #[[Stanley Kubrick]] #[[Akira Kurosawa]] #[[George Lucas]] #[[Steven Spielberg]] === Religieuse figure === #[[Abraham]] #[[Augustinus van Hippo]] #[[Ali]] #[[Gautama Boeddha]] :[[:de:Siddhartha Gautama|Duits]] - [[:en:Gautama Buddha|Engels]] - [[:nl:Thomas van Aquino|Nederlands]] #[[Johannes Calvyn]] #[[Columba]] #[[Nanak Dev]] #[[Jesus Christus]] #[[Laozi]] #[[Beeld:Symbol support vote.svg|16px]][[Maartin Luther]] #[[Moses]] #[[Mohammed]] #[[Paulus]] #[[Zoroaster]] === Revolusionêre en aktiviste === #[[Frederick Douglass]] #[[Mahatma Gandhi]] #[[Emma Goldman]] #[[Che Guevara]] #[[Helen Keller]] #[[Martin Luther King Jr.]] #[[Florence Nightingale]] #[[Moeder Teresa]] #[[Rosa Parks]] #[[Margaret Sanger]] #[[Mary Wollstonecraft]] ===Skrywers en digters=== #[[Aisgulos]] #[[Dante Alighieri]] #[[Jane Austen]] #[[Lord Byron]] #[[Geoffrey Chaucer]] #[[Anton Tsjechof]] #[[Miguel de Cervantes]] #[[Charles Dickens]] #[[Fjodor Dostojewski]] #[[T.S. Eliot]] #[[Euripides]] #[[Broers Grimm]] #[[Ernest Hemingway]] #[[Homerus]] #[[Horatius]] #[[Victor Hugo]] #[[Henrik Ibsen]] #[[James Joyce]] #[[Franz Kafka]] #[[Li Bai]] #[[John Milton]] #[[Molière]] #[[Vladimir Nabokov]] #[[Pablo Neruda]] #[[Edgar Allan Poe]] #[[Ezra Pound]] #[[Marcel Proust]] #[[Sappho]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[William Shakespeare]] #[[Sofokles]] #[[J. R. R. Tolkien]] #[[Leo Tolstoi]] #[[Mark Twain]] #[[Vergilius]] #[[Voltaire]] #[[Oscar Wilde]] #[[William Butler Yeats]] ===Wetenskaplikes, wiskundiges en uitvinders=== #[[Archimedes]] #[[Charles Babbage]] #[[Carl Benz]] #[[Alexander Graham Bell]] #[[Niels Bohr]] #[[Tycho Brahe]] #[[Nicolaus Copernicus]] #[[Marie Curie]] #[[Leonardo da Vinci]] #[[Charles Darwin]] #[[Pierre de Fermat]] #[[Diophantus]] #[[Euklidus]] #[[Thomas Edison]] #[[Albert Einstein]] #[[Leonhard Euler]] #[[Enrico Fermi]] #[[Richard Feynman]] #[[Alexander Fleming]] #[[Joseph Fourier]] #[[Fibonacci]] #[[Galileo Galilei]] #[[Carl Friedrich Gauss]] #[[Geber]] #[[Kurt Gödel]] #[[Johannes Gutenberg]] #[[Ernst Haeckel]] #[[Stephen Hawking]] #[[Hippokrates]] #[[David Hilbert]] #[[Christiaan Huygens]] #[[Muhammed ibn Mūsā al-Khwārizmī]] #[[Edward Jenner]] #[[James Prescott Joule]] #[[Johannes Kepler]] #[[Pierre-Simon Laplace]] #[[Antoine Lavoisier]] #[[Gottfried Leibniz]] #[[Carolus Linnaeus]] #[[Joseph Lister]] #[[Ignacy Łukasiewicz]] #[[Guglielmo Marconi]] #[[James Clerk Maxwell]] #[[Gregor Mendel]] #[[Isaac Newton]] #[[Alfred Nobel]] #[[Robert Oppenheimer]] #[[Blaise Pascal]] #[[Louis Pasteur]] #[[Linus Pauling]] #[[Max Planck]] #[[Henri Poincaré]] #[[Ptolemeus|Claudius Ptolemeus]] #[[Pythagoras]] #[[Bernhard Riemann]] #[[Wilhelm Röntgen]] #[[Ernest Rutherford]] #[[Erwin Schrödinger]] #[[Nikola Tesla]] #[[James Watt]] #[[Wright-broers]] == Geskiedenis == #[[Geskiedenis]] #[[Argeologie]] #[[Voorgeskiedenis]]<!---Soos gebruik in die Wêreldspektrum. Gelykstaande aan "oergeskiedenis"---> ===Steentydperk=== #[[Steentydperk]] #[[Neolitikum]] #[[Mesopotamië]] ===Bronstydperk=== #[[Bronstydperk]] #[[Antieke Egipte]] #[[Assirië]] #[[Indusvalleibeskawing]] #[[Sumeries]] <!---Het reeds in die steentydperk gevorm, maar hulle bydraes tot die beskawing was in die bronstydperk gelewer---> ===Ystertydperk=== #[[Ystertydperk]] #[[Antieke Griekeland]] #[[Antieke Rome]]<!---Apart van "Romeinse Ryk"---> #[[Masedonië]] #[[Persiese Ryk]] ===Middeleeue=== #[[Middeleeue]] #[[Asteek-beskawing]] #[[Bisantynse Ryk]] #[[Heilige Romeinse Ryk]] #[[Kruistog]] #[[Maja-beskawing]] #[[Mongoolse Ryk]] #[[Oos-Wes Skisma]] #[[Ottomaanse Ryk]] #[[Spaanse Inkwisisie]] #[[Swart Dood]] #[[Wikings]] === Vroeë moderne geskiedenis === #[[Afskaffing van slawerny]] #[[Britse Ryk]] #[[Dertigjarige Oorlog]] #[[Honderdjarige Oorlog]] #[[Ming-dinastie]] #[[Napoleontiese Oorloë]] #[[Nywerheidsomwenteling]] #[[Protestantse Hervorming]] #[[Qing-dinastie]] #[[Renaissance]]<!---'n Grensgeval, maar dit het die einde van die middeleeu aangeteken en die begin van die moderne geskiedenis, dus behoort dit hier---> #[[Verligting|Die Verligting]] === Moderne geskiedenis === #[[Amerikaanse Burgeroorlog]] #[[Apartheid]] #[[Eerste Wêreldoorlog]] #[[Golfoorlog]] #[[Joodse volksmoord]] #[[Koue Oorlog]] #[[Nazi-Duitsland]] #[[Ruimtewedloop]] #[[Russiese Revolusie]] #[[Spaanse Burgeroorlog]] #[[Tweede Wêreldoorlog]] #[[Viëtnamese Oorlog]] #[[Wedloop om Afrika]] ==Aardrykskunde== #[[Aardrykskunde]] #[[Berg]] #[[Gletser]] #[[Hoofstad]] #[[Kaart]] #[[Kontinent]] #[[Land]] #[[Oseaan]] #[[Reënwoud]] #[[Rivier]] #[[See]] #[[Stad]] #[[Woestyn]] ===Berge, valleie en woestyne=== #[[Alpe]] #[[Andes]] #[[Gobi]] #[[Grand Canyon]] #[[Himalaja]] #[[Mount Everest]] #[[Rotsgebergte]] #[[Sahara]] #[[Kilimandjaro]] === Kontinente en gebiede === #[[Afrika]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Antarktika]] #[[Arktika]] #[[Asië]] #[[Europa]] #[[Midde-Ooste]] #[[Noord-Amerika]] #[[Oseanië]] #[[Suid-Amerika]] ===Lande=== #[[Afghanistan]] #[[Algerië]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Argentinië]] #[[Australië]] #[[Bangladesj]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[België]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Brasilië]] #[[Denemarke]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Duitsland]] #[[Egipte]] #[[Ethiopië]] #[[Filippyne]] #[[Frankryk]] #[[Griekeland]] #[[Republiek van Ierland]] #[[Indië]] #[[Indonesië]] #[[Iran]] #[[Irak]] #[[Israel]] #[[Italië]] #[[Japan]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Kanada]] #[[Demokratiese Republiek van die Kongo]] #[[Libië]] #[[Mexiko]] #[[Nederland]] #[[Nieu-Seeland]] #[[Nigerië]] #[[Noorweë]] #[[Oostenryk]] #[[Pakistan]] #[[Pole]] #[[Portugal]] #[[Roemenië]] #[[Rusland]] #[[Saoedi-Arabië]] #[[Republiek China]] #[[Volksrepubliek China]] #[[Soedan]] #[[Spanje]] #[[Suid-Afrika]] #[[Suid-Korea]] #[[Swede]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Switserland]] #[[Tanzanië]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Thailand]] #[[Turkye]] #[[Verenigde Koninkryk]] #[[Verenigde State van Amerika]] #[[Viëtnam]] === Stede === #[[Amsterdam]] #[[Athene (stad)|Athene]] #[[Bagdad]] #[[Bangkok]] #[[Beijing]] #[[Beiroet]] #[[Belfast]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Berlyn]] #[[Brisbane]] #[[Brussel]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Buenos Aires]] #[[Canberra]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Chicago]] #[[Damaskus]] #[[Dar es Salaam]] #[[Dublin]] #[[Edinburg]] #[[Florence]] #[[Hongkong]] #[[Istanbul]] #[[Jakarta]] #[[Jerusalem]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Kaapstad]] #[[Kaïro]] #[[Karatsji]] #[[Kioto]] #[[Londen]] #[[Los Angeles]] #[[Mekka]] #[[Meksikostad]] #[[Melbourne]] #[[Moembaai]] #[[Moskou]] #[[Nairobi]] #[[Napels]] #[[Nieu-Delhi]] #[[New York Stad]] #[[Parys]] #[[Pretoria]] #[[Rio de Janeiro]] #[[Rome]] #[[São Paulo]] #[[Seoel]] #[[Sjanghai]] #[[Sint Petersburg]] #[[Sydney]] #[[Teheran]] #[[Tel Aviv]] #[[Tokio]] #[[Toronto]] #[[Venesië]] #[[Wene]] #[[Beeld:Featured article star.svg|16px]][[Washington, D.C.]] === Waterliggame === #[[Amesonerivier]] #[[Aralsee]] #[[Arktiese Oseaan]] #[[Atlantiese Oseaan]] #[[Baikalmeer]] #[[Donau]] #[[Dooie See]] #[[Eufraat]] #[[Ganges]] #[[Groot Mere]] #[[Groot Koraalrif]] <!--ander erkende name is die Groot Walrif, die Groot Australiese Walrif en Groot Barrière-rif. "Groot Koraalrif" is egter meer idiomaties.--> #[[Indiese Oseaan]] #[[Indus]] #[[Jangtse]] #[[Karibiese See]] #[[Kaspiese See]] #[[Kongorivier]] #[[Middellandse See]] #[[Mississippirivier]] #[[Niagara-watervalle]] #[[Noordsee]] #[[Nyl]] #[[Nigerrivier]] #[[Oossee]] #[[Panamakanaal]] #[[Ryn]] #[[Stille Oseaan]] #[[Suezkanaal]] #[[Suidelike Oseaan]] #[[Tanganjikameer]] #[[Tigrisrivier]] #[[Titicacameer]] #[[Victoriameer]] #[[Wolga]] ==Wetenskap== ===Biologie=== #[[Abiogenese]] #[[Biologie]] #[[Dierkunde]] #[[Ekologie]] #[[Ekostelsel]] #[[Evolusie]] #[[Natuurlike seleksie]] #[[Genetika]] #[[DNS]] #[[Erflikheid]] #[[Geen]] #[[Lewe]] #[[Plantkunde]] #[[Spesie]] #[[Voortplanting]] #[[Geslagsomgang]] #[[Swangerskap]] ====Anatomie==== #[[Anatomie]] #[[Sel]] #[[Skelet]] #[[Orgaan]] #[[Bloedsomloopstelsel]] #[[Bloed]] #[[Hart]] #[[Endokriene stelsel]] #[[Spysverteringskanaal]] #[[Dikderm]] #[[Dunderm]] #[[Lewer]] #[[Bors]] #[[Vel]] #[[Haar]] #[[Nael]] #[[Veer]] #[[Senuweestelsel]] #[[Brein]] #[[Oor]] #[[Mond]] #[[Tong]] #[[Neus]] #[[Voortplantingstelsel]] #[[Penis]] #[[Testikel]] #[[Vagina]] #[[Baarmoeder]] #[[Asemhalingstelsel]] #[[Long]] #[[Urine|Uitskeidingstelsel]] #[[Nier]] #[[Blaas]] #[[Anus]] ====Organismes==== #[[Organisme]] #[[Archaea]] #[[Bakterie]] #[[Dier]] #[[Plant]] #[[Protis]] #[[Swam]] #[[Virus]] ====Spesifieke organismes==== #[[Amfibieë]] #[[Padda]] #[[Blom]] #[[Boom]] #[[Dinosourus]] #[[Insek]] #[[Katoen]] #[[Reptiel]] #[[Slang]] #[[Soogdier]] #[[Beer]] #[[Bees]] #[[Hond]] #[[Kameel]] #[[Kat]] #[[Leeu]] #[[Mens]] #[[Olifant]] #[[Skaap]] #[[Perd]] #[[Vark]] #[[Walvis]] #[[Tabak]] #[[Vis]] #[[Haai]] #[[Voël]] #[[Hoender]] ==== Gesondheid en geneeskunde ==== #[[Alzheimer se siekte]] #[[Aneurisme]] #[[Antibiotikum]] #[[Asemhalingsversaking]] #[[Beenbreuk]] #[[Beroerte]] #[[Blindheid]] #[[Bloeding]] #[[Brandwond]] #[[Breinskade]] #[[Cholera]] #[[Diabetes mellitus]] #[[Disenterie]] #[[Dokter]] #[[Dwelmmiddel]] #[[Entstof]] #[[Fiksheid]] #[[Fisiese oefening]] #[[Fisiese trauma]] #[[Geboortebeperking]] #[[Geestesversteuring]] #[[Geneeskunde]] #[[Gehoorgestremdheid]] #[[Gesondheid]] #[[Gestremdheid]] #[[Griep]] #[[Hartverlamming]] #[[Higiëne]] #[[Kanker]] #[[Koma]] #[[Malaria]] #[[Medisyne]] #[[Ontsteking]] #[[Outisme]] #[[Parkinson se siekte]] #[[Pokke]] #[[Poliomiëlitis]] #[[Seksueel oordraagbare siekte]] #[[Siekte]] #[[Sifilis]] #[[Skok]] #[[Stres]] #[[Tuberkulose]] #[[Verkoue]] #[[Verslawing]] #[[Vetsug]] #[[Vigs]] #[[Voeding]] #[[Vriesbrand]] === Chemie / Skeikunde === #[[Alkohol]] #[[Anorganiese chemie]] #[[Atoom]] #[[Basis]] #[[Biochemie]] #[[Brons]] #[[Chemie]] #[[Chemiese element]] #[[Chemiese reaksie]] #[[Chemiese verbinding]] #[[Elektrolise]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Glas]] #[[Ioon]] #[[Katalisator]] #[[Koolstofdioksied]] #[[Kristal]] #[[Legering]] #[[Metaal]] #[[Mineraal]] #[[Molekuul]] #[[Olie]] #[[Organiese chemie]] #[[Periodieke tabel]] #[[Sout]] #[[Staal]] #[[Suur]] #[[Water (molekuul)]] === Sterrekunde=== #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Aarde]] #[[Heelal]] #[[Jupiter]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Mars (planeet)]] #[[Mercurius]] #[[Natuurlike satelliet]] #[[Neptunus]] #[[Pluto]] #[[Ruimte]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Saturnus]] #[[Son]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Sonnestelsel]] #[[Beeld:Cscr-featured.svg|16px]][[Ster]] #[[Sterrekunde]] #[[Supernova]] #[[Uranus (planeet)]] #[[Venus (planeet)]] #[[Verduistering]] #[[Wentelbaan]] ikonne2xkj1ay0v837gtjg6k43i2vsm 6 36959 2922196 432351 2026-08-04T20:40:09Z JMK 649 +kat 2922196 wikitext text/x-wiki == Opsomming == ==Beeldinligting== {{Beeldinligting | beskrywing = JH Pierneef: ''Acacia Treeds in the veld'' | bron = [http://www.artknowledgenews.com/South_African_art_auction.html South Africa Art Auction] by www.artknowledgenews.com. | datum = 1954 | daarsteller = | outeur = JH Pierneef | ander_weergawes = ander weergawes van '''dieselfde''' beeld (indien die bestaan) }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Jacobus Hendrik Pierneef]] ramgs1y2x8om89wak5udq23uj4to8ws 0 39401 2922094 2921047 2026-08-04T19:11:40Z Oesjaar 7467 Dit dalk jou fout.... 2922094 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428-438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]]).{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van sowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}} is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|-243}} tot {{nowrap|-233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuterium-arme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuterium-arme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die okkultasie ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 okkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} ==Ontstaan== [[Beeld:A disc around a massive star.jpg|thumb|260px|Uit so 'n akkresieskyf het Makemake ontstaan.]] Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Nog bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = [[Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn|136472 Makemake}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] gml0jbidkytp2ybvejocy3xizhhblzi 2922139 2922094 2026-08-04T19:43:03Z Oesjaar 7467 So ou skakeltjie... 2922139 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428-438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. (Die naam word as vier lettergrepe uitgespreek, met die klem op die a's, dus {{nowrap|/ˈmɑːkiˈmɑːki/.)}} Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n [[teleskoop]] beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]]).{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van sowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n [[Oorgang (sterrekunde)|sterokkultasie]] in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterokkultase waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}} is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|-243}} tot {{nowrap|-233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} === Binnekant en moontlike geologiese aktiwiteit === Makemake het 'n [[hoopdigtheid]] van sowat {{val|1.76|u=g/cm3}},{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} soortgelyk aan die dwergplanete Pluto, {{dp|Gonggong}} en {{dp|Quaoar}}.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}} Soos by hierdie dwergplanete dui dié digtheid daarop dat Makemake se binnekant hoofsaaklik uit waterys en rots bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2019|p=7}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=10}} Makemake is groot genoeg dat sy binnekant waarskynlik [[Planetêre differensiasie|gedifferensieer]] is, met 'n rotsagtige kern wat deur lae ys omring word.{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=230}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=8}} Planetêre wetenskaplikes vermoed Makemake se binnekant bevat genoeg [[radionuklied]]e en oerhitte om 'n ondergrondse oseaan van vloeibare water te onderhou, in die verlede of moontlik selfs vandag.{{sfn|Glein et al.|2024}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} 'n Groot hoeveelheid hitte binne Makemake kan aanleiding gee tot geologiese verskynsels soos [[kriovulkanisme]].{{sfn|Andrews|2024}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}} Kenners glo Makemake het 'n warm binnekant met aktiewe hidrotermale geochemie: Sy deuterium-arme metaan het moontlik sy waterstof verkry uit geochemiese reaksies in ondergrondse water, wat hoë temperature van 150 °C vereis wat slegs deur hitte uit Makemake se kern in stand gehou kon word.{{sfn|Benningfield|2024}}{{sfn|Glein et al.|2024}} Volgens hierdie scenario kan Makemake se ondergrondse water óf in die vorm van vloeibare water óf konvekterende vaste ys bestaan, en metaan wat intern gevorm word, kon deur uitgassing of kriovulkaniese uitbarstings na Makemake se oppervlak vervoer gewees het.{{sfn|Glein et al.|2024}} Dit is egter steeds moontlik dat Makemake se deuterium-arme metaan oorspronklik is (direk afkomstig van die [[Protoster|protosolêre newel]] deur [[Akkresieskyf|akkresie]]). Dus is interne geochemiese aktiwiteit nie noodwendig nodig om die bestaan daarvan te verklaar nie.{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025}} Makemake straal 'n buitengewoon groot hoeveelheid [[Infrarooi#Verdeling|middelinfrarooistraling]] uit in vergelyking met ver-infrarooi, wat sedert die eerste waarneming daarvan deur die [[Spitzer-ruimteteleskoop]] in 2008 tot verskeie verklarings deur sterrekundiges aanleiding gegee het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=1}} Aanvanklik het sterrekundiges gedink Makemake se oormaat middelinfrarooistraling is afkomstig van kolle donker, warm terrein wat met helder, koue terrein vermeng is (en ook van sy maan nadat dit ontdek is), maar hierdie hipotese kon Makemake se infrarooistraling by verskillende [[golflengte]]s nie akkuraat beskryf nie,{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}} en kon ook nie Makemake se uiters geringe helderheidsveranderlikheid verklaar nie.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} In 2025 het Csaba Kiss en medewerkers voorgestel Makemake se oormaat middelinfrarooistraling kan eerder veroorsaak word deur óf 'n kriovulkaniese [[Warm kol (geologie)|warm kol]]. wat temperature van ongeveer 150 K (−123 °C) bereik, óf 'n wentelende ring wat uit piepklein koolstofhoudende stofkorrels bestaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=1–2}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die teorie oor die kriovulkaniese warm kol geniet voorkeur omdat die genoemde stofring vinnig deur sonstralingsdruk onstabiel sou raak, hoewel die ring moontlik weer aangevul kan word indien kriovulkaniese uitbarstings koolstofhoudende stof in 'n wentelbaan om Makemake kan uitskiet.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} Die voorgestelde kriovulkaniese warm kol straal moontlik 'n soortgelyke hoeveelheid hitte-energie uit as die geisers by die suidpool van [[Saturnus]] se maan [[Enceladus (maan)|Enceladus]], en kan moontlik kriolawa uitwerp wat [[ammoniak]] en verskeie [[sout]]e bevat wat in vloeibare water opgelos is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=4}}{{sfn|O'Callaghan|2024}} Die ligging van hierdie kriovulkaniese warm kol op Makemake se oppervlak is onbekend, hoewel dit na raming 'n gebied van ongeveer {{val|350|u=km2}} beslaan.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=3–4}} ==Atmosfeer of uitgassing== [[Beeld:Makemake CH4 emission Protopapa et al. 2025 Fig 5.jpg|thumb|Die JWST se opsporing van gasagtige metaan ({{chem|CH|4}}) se [[fluoressensie]] in Makemake se naby-infrarooi spektrum (linkerpaneel, gemerk a). Óf 'n uitgassende metaan-koma (b) óf 'n dun metaanatmosfeer (c) kan die waargenome fluoressensie verklaar.]] Spektroskopiese ontleding deur die JWST in 2025 het die teenwoordigheid van gasagtige metaan op Makemake aan die lig gebring, wat [[fluoressensie|fluoresseer]] in die naby-infrarooi as gevolg van die absorpsie van sonlig.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025}} Makemake is die tweede trans-Neptunus-voorwerp wat bevestigde gas het, ná Pluto.{{sfn|Protopapa et al.|2025}}{{sfn|Thomas|2025}} Dit is egter onseker of Makemake se metaangas in 'n gravitasiegebonde [[atmosfeer]] vervat is, en of dit tydelik vanaf sy oppervlak uitgassing ondergaan (indien dit nie ontsnap nie) as gevolg van die sublimasie van metaanys of kriovulkaniese pluime.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=1}}{{sfn|Thomas|2025}} Makemake is skaars swaar en koud genoeg om teoreties 'n atmosfeer van metaan of stikstof te behou; JWST-waarnemings het getoon Makemake het skynbaar nie stikstofgas nie, wat daarop dui dat die meeste daarvan reeds deur atmosferiese ontsnapping verlore gegaan het.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} As Makemake se waargenome metaangas geheel en al in 'n gravitasiegebonde atmosfeer vervat is, sou die oppervlak se atmosferiese druk ongeveer 1 [[Pascal (eenheid)|mikropascal]] wees, wat 100 miljard keer laer is as die Aarde se atmosferiese druk en 1 miljoen keer laer as Pluto s'n.{{sfn|Thomas|2025}} So 'n uiters dun atmosfeer is nie tydens waarnemings van Makemake se sterokkultasie in 2011 waargeneem nie, wat die bevinding van die okkultasie ondersteun dat Makemake nie 'n beduidende globale atmosfeer groter as 0,4-1,2 millipascal het nie.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}}{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}} Die temperatuur van hierdie veronderstelde dun atmosfeer sou ongeveer 40 K (−2 33.2 °C) wees, wat effens hoër is as die sublimasietemperatuur van metaan by hierdie atmosfeer se oppervlakdruk. Dit laat die moontlikheid ontstaan dat Makemake se veronderstelde atmosfeer deur die sublimasie van metaanys op die oppervlak in stand gehou word.{{sfn|Thomas|2025}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Aangesien Makemake 'n eksentriese wentelbaan volg, kan sy veronderstelde atmosfeer met sy afstand van die Son verander: In die warmer temperature van perihelium kan Makemake byvoorbeeld meer metaan sublimeer, maar ook 'n deel daarvan deur atmosferiese ontsnapping verloor.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=L62}} Alternatiewelik, as die metaangas wat deur die JWST waargeneem is slegs van uitgassing afkomstig is, sou dit daarop dui dat Makemake ongeveer 266&nbsp;kg metaan per sekonde van 4-30% van sy totale oppervlak vrystel.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit is onbekend of die metaan uitgassing ondergaan teen snelhede wat hoog genoeg is om Makemake se swaartekrag te ontsnap. As metaangas wel ontsnap, sou dit 'n komeetagtige koma om Makemake vorm.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=8}} Die geraamde massaverliestempo sou vergelykbaar wees met dié van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] se waterpluime (300&nbsp;kg/s), en die beperkte oppervlakgebied waaruit metaan vrygestel word, kan moontlik verband hou met Makemake se voorgestelde kriovulkaniese warm kol.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Daar is die hipotese dat kriovulkaniese uitgassing van metaan algemeen onder trans-Neptunus-dwergplanete soos Makemake voorkom.{{sfn|Menten|Sori|Bramson|2022|p=5}} ==Satelliete en moontlike ringe== ===S/2015 (136472) 1=== [[Beeld:Makemake moon Hubble two images.jpg|thumb|Ontdekkingsbeelde van Makemake se maan deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]] vanaf April 2015. Die maan was op 27 April sigbaar, maar het teen 29 April agter Makemake in verdwyn.]] [[Beeld:Makemake moon Hubble 2018-2019.gif|thumb|Geanimeerde tydsverloop van {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} wat om Makemake wentel, soos in 2018-'19 deur Hubble waargeneem. Makemake lyk dof omdat sy glans digitaal verwyder is om die maan beter sigbaar te maak.]] Makemake het net een bekende [[natuurlike satelliet]] of maan, wat naamloos is. Dit het die voorlopige benaming {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} en die nieamptelike bynaam "MK 2".{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016}}{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} Die maan is deur die sterrekundiges Alex H. Parker, Marc W. Buie, William M. Grundy en Keith S. Noll ontdek in beelde van die [[Hubble-ruimteteleskoop]] wat op 27 April 2015 geneem is, en die ontdekking is op 26 April 2016 aangekondig.{{sfn|Minor Planet Center|2016}} {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sowat 1&nbsp;300 keer (7,8 magnitudes) dowwer as Makemake in sigbare lig en het vermoedelik 'n baie donker oppervlak met 'n deursnee van 175&nbsp;km om 'n deel van Makemake se oormaat middelinfrarooistraling te verklaar.{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}}{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=3–4}} Die maan volg waarskynlik 'n sirkelvormige wentelbaan om Makemake met 'n wentelperiode van 18 dae en 'n [[halflengteas]] van sowat 22&nbsp;250&nbsp;km.{{sfn|Bamberger|2025}} Toe {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} ontdek is, was sy wentelbaan byna sywaarts gerig vanuit die oogpunt van aardgebaseerde sterrewagte, wat beteken het die maan het voor Makemake verby of daaragter beweeg.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=2}}{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Hoewel hierdie sywaartsgerigte opset dit vir teleskope moeilik gemaak het om {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} af te beeld,{{sfn|NASA Hubble Mission Team|2016}} kon dit die maan moontlik in staat gestel het om Makemake te okkulteer.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Daar word voorspel dat die maan Makemake gedurende 2009-'13 kon geokkulteer het, of dit moontlik steeds gedurende 2023-'27 okkulteer.{{sfn|Bamberger|2025|p=1}} Geen okkultasie deur {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} is sedert 2015 aangemeld nie.{{sfn|Bamberger|2025}} {| class="wikitable" |+Makemake-stelsel ! Naam ! Deursnee<br/>(km) ! Halflengteas<br/>(km) ! Ontdek |- | Makemake | {{val|1430|14}} | | 31 Maart 2005 |- | {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} | ≈ 175 | {{val|22250|780}} |27 April 2015 |} ===Moontlike ander satelliete=== Waarnemings deur die Hubble-ruimteteleskoop dui daarop dat Makemake geen bykomende mane helderder as skynbare magnitude 26,9 verder as 30&nbsp;000 km het nie.{{sfn|Burkhart|Ragozzine|Brown|2016|p=8}} Groter mane kan vir teleskope verborge wees indien hulle baie naby aan Makemake wentel.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} Die moontlikheid dat Makemake 'n bykomende donker maan groter as {{nowrap|S/2015 (136472) 1}} het, is deur sterrekundiges bespreek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling en oënskynlik stadige rotasie,{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat dit 'n onrealisties groot maan sou vereis.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=3}} ===Moontlikheid van ringe=== Makemake het geen bekende [[Planetêre ring|ringe]] nie. Ringe om verafgeleë voorwerpe is te klein en dof om regstreeks deur teleskope afgebeeld te word, en sou dus ideaal gesproke deur waarnemings van sterokkultasies opgespoor word.{{sfn|Sicardy|Braga-Ribas|Buie|Ortiz|2024|p=27}} Ringe is egter nie tydens Makemake se sterverdisterings van 2011 waargeneem nie. As ringe wel om Makemake bestaan, sou hulle waarskynlik om sy ewenaar in 'n sywaartsgerigte opset wentel, soos {{nowrap|S/2015 (136472) 1}}, wat kon veroorsaak het dat sterrekundiges hulle tydens die okkutasies van 2011 misgekyk het.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}} Die moontlikheid van 'n ring om Makemake is ondersoek as 'n moontlike verklaring vir Makemake se oormaat middelinfrarooistraling, maar dit is as onwaarskynlik beskou omdat die hipotese vereis dat die ring uit uiters klein stofdeeltjies van sowat {{val|100|u=nm}} bestaan, wat dit binne 'n dekade kwesbaar vir vernietiging deur die Son se stralingsdruk sou maak.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=6, 15}} Dit kan nietemin moontlik wees dat Makemake so 'n ring kan behou indien dit [[Herdersmaan|herdersmane]] het, 'n voortdurende produksie van stof deur botsende deeltjies en klein mane, of kriovulkaniese uitbarstings wat stof in 'n wentelbaan uitwerp.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=6}} ==Ontstaan== [[Beeld:A disc around a massive star.jpg|thumb|260px|Uit so 'n akkresieskyf het Makemake ontstaan.]] Makemake het vermoedelik nes ander dwergplanete in die Kuipergordel vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis, sowat 4,5 miljard jaar gelede, gevorm.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Schmid|2024}} Daar word veronderstel dat die dwergplanete in die Kuipergordel as klein [[Planetesimaal|planetesimale]] begin het, wat oor 'n paar miljoen jaar tot hulle huidige grootte gegroei het deur omliggende materiaal en ander planetesimale [[Akkresieskyf|aan te trek]].{{sfn|McKinnon|Prialnik|Stern|Coradini|2008|p=214}} Die temperatuur van Makemake se vormingsomgewing moes koud genoeg gewees het vir vlugtige stowwe soos metaan om tot vaste stowwe te kondenseer en daarna in die dwergplaneet opgeneem te word.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3, 17}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=3}} Makemake kon egter tydens akkresie van sy oorspronklike metaan verloor het omdat dit aanvanklik 'n kleiner massa en 'n hoër temperatuur gehad het as gevolg van gereelde [[Ruimtebotsing|botsings]] en 'n groter stralingsintensiteit van die Son.{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar is ook die hipotese dat 'n enorme botsing met 'n ander liggaam in 'n stadium in Makemake se verlede sy maan gevorm het.{{sfn|Parker|2016|loc=The Planetary Society}} Volgens 'n hipotese uit 2020 wat op modelle van die Sonnestelsel se vorming geskoei is ('n bywerking van die [[Nice-model]] uit 2005 wat die eerste keer 'n soortgelyke scenario voorgestel het), het gravitasie-interaksies tussen die reusagtige planete 'n paar tientalle miljoene jare ná die vorming van die Sonnestelsel veroorsaak dat Neptunus skielik na buite migreer het en baie van die voorwerpe in die Kuipergordel deur gravitasie verstrooi het.{{sfn|de Sousa Ribeiro et al.|2020}}{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} Die model dui daarop dat byna alle voorwerpe in die Kuipergordel, insluitend Makemake, oorspronklik nader aan die Son gevorm het as waar hulle hulle nou bevind.{{sfn|Moore|McKinnon|2021|pp=175–176}}{{sfn|Glein et al.|2024|p=9}} Daar word gemeen dat dié verstrooiing aanleiding gegee het tot die huidige [[Baanresonansie|resonante]] en "warm" klassieke bevolkings van die Kuipergordel (waar Makemake tans voorkom), asook die [[verstrooide skyf]].{{sfn|Moore|McKinnon|2021|p=176}} == Verwysings == {{Verwysings|3}} ===Nog bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Alvarez-Candal et al.|2020}} |first1 = Alvaro |last1 = Alvarez-Candal |first2 = Ana Carolina |last2 = Souza-Feliciano |first3 = Walter |last3 = Martins-Filho |first4 = Noemí |last4 = Pinilla-Alonso |first5 = José Luis |last5 = Ortiz |title = The dwarf planet Makemake as seen by X-Shooter |journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |date = October 2020 |volume = 497 |issue = 4 |pages = 5473–5479 |doi-access = free |doi = 10.1093/mnras/staa2329 |arxiv = 2008.01472 |bibcode = 2020MNRAS.497.5473A |s2cid = 220961487}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Anderson et al.|2024}} |first1 = Canaan |last1 = Anderson |first2 = Mills F. |last2 = Johnson |first3 = Noah C. |last3 = Nash |first4 = Mitchell R. |last4 = Pentecost |first5 = Joseph A. |last5 = Syracuse |first6 = Laura E. |last6 = Von Bargen |first7 = James E. |last7 = Lyne |title = Powered Jupiter Gravity Assists for Shortened Transit Times to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/388235046 |conference = 2024 AAS/AIAA Astrodynamics Specialist Conference |location = Denver, Colorado |date = August 2024 |page = AAS 24-472 |accessdate = 2025-10-19 }} * {{cite web |url=http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |title=Out of this World: New Astronomy Symbols Approved for the Unicode Standard |last=Anderson |first=Deborah |date=2022-05-04 |website=unicode.org |publisher=The Unicode Consortium |access-date=2022-08-06 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806075352/http://blog.unicode.org/2022/05/out-of-this-world-new-astronomy-symbols.html |url-status=live }} * {{cite news |title = JWST Spies Surprising Signs of Warmth in Frozen Solar System Worlds |url = https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ |first = Robin George |last = Andrews |work = Scientific American |date = 2024-02-28 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-date = August 5, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250805094622/https://www.scientificamerican.com/article/jwst-spies-surprising-signs-of-warmth-in-frozen-solar-system-worlds/ }} * {{cite arXiv |first = Daniel |last = Bamberger |title = A preliminary orbit for the satellite of dwarf planet (136472) Makemake |date = 2025 |eprint = 2509.05880v3 |class = astro-ph.EP}} * {{cite web |first = Amanda |last = Barnett |title = Makemake Facts |url = https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |publisher = Nasa |date = 2025-04-24 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250507150122/https://science.nasa.gov/dwarf-planets/makemake/ |archive-date = 2025-05-07 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = M. E. |last2 = Brown |first3 = J. P. |last3 = Emery |first4 = F. |last4 = Merlin |chapter = Composition and Surface Properties of Transneptunian Objects and Centaurs |chapter-url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 143–160 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..143B |s2cid = 62885604 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20170812124749/https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/out/kbbook/Chapters/Barucci_Spectra.pdf |archive-date = 2017-08-12 }} * {{cite book |first1 = M. A. |last1 = Barucci |first2 = C. |last2 = Dalle Ore |first3 = S. |last3 = Fornasier |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = The Transneptunian Objects as the Context for Pluto: An Astronomical Perspective |publisher = University of Arizona Press |pages = 21–52 |date = July 2021 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch003 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{cite journal|first1=M. A.|last1=Barucci|first2=M.|last2=Fulchignoni|title=The Dependence of Asteroid Lightcurves on the Orientation Parameters and the Shapes of Asteroids|journal=Earth, Moon, and Planets|date=August 1982|volume=27|page=47|doi=10.1007/BF00941556 |bibcode=1982M&P....27...47B}} * {{cite news |title = Dwarf Planets Show Evidence of Recent Geologic Activity |url = https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |first = Damond |last = Benningfield |journal = [[Eos]] |date = 2024-03-27 |volume = 105 |doi-access = free |doi = 10.1029/2024EO240143 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20240401135425/https://eos.org/articles/dwarf-planets-show-evidence-of-recent-geologic-activity |archive-date = 2024-04-01 }} * {{cite web |first = Bruce |last = Betts |title = Updates from Past Recipients of the Shoemaker NEO Grants (1 March 2007) |url = https://www.planetary.org/articles/update_200703 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2007-03-01 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250617005348/https://www.planetary.org/articles/update_200703 |archive-date = 2025-06-17 }} * {{cite web|first=Moore|last=Boeck|title=Solar System Symbols|url=https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|publisher=NASA|date=2018-01-30|accessdate=2025-10-31|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231010172242/https://science.nasa.gov/resource/solar-system-symbols/|archive-date=2023-10-10}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown et al.|2007}} |title=Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY₉ |author=M. E. Brown |display-authors=4 |author2=K. M. Barkume |author3=G. L. Blake |author4=E. L. Schaller |author5=D. L. Rabinowitz |author6=H. G. Roe |author7=C. A. Trujillo |name-list-style=amp |journal=The Astronomical Journal |date=2007 |volume=133 |issue=1 |pages=284–289 |doi-access=free |doi=10.1086/509734 |bibcode=2007AJ....133..284B |s2cid=12146168}} * {{cite journal |ref={{harvid|Brown|2015}} |title=Irradiation products on the dwarf planet Makemake |author=M. E. Brown |author2=E. L. Schaller |author3=G. A. Blake |journal=The Astronomical Journal |volume=149 |issue=3 |page=105 |year=2015 |doi=10.1088/0004-6256/149/3/105 |bibcode=2015AJ....149..105B |s2cid=39534359 |url=http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412141821/http://pdfs.semanticscholar.org/0a61/555601e2bd748b32852e12277183602517f4.pdf |archive-date=2020-04-12 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Marsden|2005}} |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |first4 = B. G. |last4 = Marsden |title = MPEC 2005-O42: 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2005-07-29 |volume = 2005-O42 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005MPEC....O...42B |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116180410/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K05/K05O42.html |url-status = live }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Green|2005}} |editor-first = Daniel W. E. |editor-last = Green |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. |last3 = Rabinowitz |title = 2003 EL_61, 2003 UB_313, and 2005 FY_9 |url = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |journal = IAU Circulars |publisher = Central Bureau for Astronomical Telegrams |date = 2005-07-29 |volume = 8577 |issue = 8577 |page = 1 |accessdate = 2025-10-23 |bibcode = 2005IAUC.8577....1B |archive-date = July 23, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180723092844/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html#Item1 |url-status = live }} * {{cite journal |first=M. E. |last=Brown |year=2013 |arxiv=1304.1041v1 |title=On the size, shape, and density of dwarf planet Makemake |journal=The Astrophysical Journal Letters |volume=767 |issue=1 |pages=L7(5pp) |doi=10.1088/2041-8205/767/1/L7 |bibcode=2013ApJ...767L...7B |s2cid=12937717 }} * {{cite journal |first1 = M. E. |last1 = Brown |first2 = C. A. |last2 = Trujillo |first3 = D. L. |last3 = Rabinowitz |title = Discovery of a Planetary-sized Object in the Scattered Kuiper Belt |journal = The Astrophysical Journal |date = December 2005 |volume = 635 |issue = 1 |pages = L97–L100 |doi = 10.1086/499336 |arxiv = astro-ph/0508633 |bibcode = 2005ApJ...635L..97B |s2cid = 1761936}} * {{cite web |ref = {{harvid|Brown (website)|2007}} |first = Michael E. |last = Brown |title = The discovery of Eris, the largest known dwarf planet |url = https://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |website = web.gps.caltech.edu |publisher = California Institute of Technology |date = 2007 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20120517130215/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |archive-date = 2012-05-17 }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008a}} |title=What's in a name? (part 2) |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-13 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2020-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513105137/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2008b}} |title=Make-make |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2008-07-14 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |access-date=2008-07-14 |archive-date=2008-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080717010831/http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/make-make.html |url-status=dead }} * {{cite web |ref={{harvid|Brown (blog)|2013}} |title=The dwarf planet that gets no respect |last=Brown |first=Mike |work=Mike Brown's Planets |date=2013-04-03 |url=http://www.mikebrownsplanets.com/2008/07/whats-in-name-part-2.html |access-date=2025-10-26 |archive-date=2019-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191027173245/http://www.mikebrownsplanets.com/2013/04/the-dwarf-planet-that-gets-no-respect.html |url-status=dead }} * {{cite book |title = How I Killed Pluto and Why It Had It Coming |first = Mike |last = Brown |date = December 2010 |publisher = Spiegel & Grau |isbn = 978-0-385-53108-5}} * {{cite web |ref={{harvid|Buie}} |first=Marc W. |last=Buie |date=2008-04-05 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=2008-07-13 |archive-date=2020-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200527191044/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Luke D. |last1 = Burkhart |first2 = Darin |last2 = Ragozzine |first3 = Michael E. |last3 = Brown |title = A Deep Search for Additional Satellites around the Dwarf Planet Haumea |journal = The Astronomical Journal |date = June 2016 |volume = 151 |issue = 6 |page = 162 |doi-access = free |doi = 10.3847/0004-6256/151/6/162 |arxiv = 1605.03941 |bibcode = 2016AJ....151..162B |s2cid = 23744219}} * {{cite web |first = Stephen |last = Carney |title = Planet Sizes and Locations in Our Solar System |url = https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |publisher = Nasa |date = 2025-09-03 |access-date = 2025-09-15 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250930054248/https://science.nasa.gov/solar-system/planets/planet-sizes-and-locations-in-our-solar-system/ |archive-date = 2025-09-30 }} * {{cite press release |first=Lars Lindberg |last=Christensen |title=Fourth dwarf planet named Makemake |publisher=International Astronomical Union |url=https://iauarchive.eso.org/news/pressreleases/detail/iau0806/ |date=2008-07-19 |access-date=2008-07-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723021818/http://www.iau.org/public_press/news/release/iau0806/ |archive-date=2008-07-23 }} * {{cite news |title = Distant solar system body named 'Makemake' |url = https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |first = Rachel |last = Courtland |work = New Scientist |date = 2008-07-14 |access-date = 2025-11-01 |url-access = subscription |archive-date = February 14, 2026 |archive-url = https://web.archive.org/web/20260214211150/https://www.newscientist.com/article/dn14318-distant-solar-system-body-named-makemake/ |url-status = live }} * {{cite journal|ref={{harvid|de Sousa Ribeiro et al.|2020}} | last1=de Sousa Ribeiro | first1=Rafael | last2=Morbidelli | first2=Alessandro | last3=Raymond | first3=Sean N. | last4=Izidoro | first4=Andre | last5=Gomes | first5=Rodney | last6=Vieira Neto | first6=Ernesto | title=Dynamical evidence for an early giant planet instability | journal=Icarus | volume=339 | date=March 2020 | doi=10.1016/j.icarus.2019.113605 | doi-access=free | article-number=113605 | arxiv = 1912.10879 | bibcode = 2020Icar..33913605D |s2cid = 209444878}} * {{cite web |ref={{harvid|AstDys}} |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |access-date=2019-04-09 |archive-date=2019-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925030925/http://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |url-status=live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Emery et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = J. P. |last1 = Emery |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = R. |last3 = Brunetto |first4 = J. C. |last4 = Cook |first5 = N. |last5 = Pinilla-Alonso |first6 = J. A. |last6 = Stansberry |title = A Tale of 3 Dwarf Planets: Ices and Organics on Sedna, Gonggong, and Quaoar from JWST Spectroscopy |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 414 |article-number = 116017 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.116017 |arxiv = 2309.15230 |bibcode = 2024Icar..41416017E |s2cid = 263152655}} * {{cite news |ref={{harvid|European Southern Observatory|2012}} |title=Dwarf Planet Makemake Lacks Atmosphere |url=http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |access-date=2012-11-23 |publisher=European Southern Observatory |archive-date=2017-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118211929/http://www.eso.org/public/news/eso1246/ |url-status=live }} * {{cite web |first = Dominic |last = Ford |title = 136472 Makemake at opposition |url = https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |website = In-The-Sky.org |date = 2025-03-30 |accessdate = 2025-10-17 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250401174700/https://in-the-sky.org/news.php?id=20250331_13_100 |archive-date = 2025-04-01 }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Glein et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Christopher R. |last1 = Glein |first2 = William M. |last2 = Grundy |first3 = Jonathan I. |last3 = Lunine |first4 = Ian |last4 = Wong |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Noemi |last6 = Pinilla-Alonso |title = Moderate D/H ratios in methane ice on Eris and Makemake as evidence of hydrothermal or metamorphic processes in their interiors: Geochemical analysis |journal = Icarus |date = April 2024 |volume = 412 |article-number = 115999 |doi = 10.1016/j.icarus.2024.115999 |arxiv = 2309.05549 |bibcode = 2024Icar..41215999G |s2cid = 261696907}} * {{cite conference |ref = {{harvid|Grundy et al.|2009}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = W. B. |last2 = McKinnon |first3 = E. |last3 = Ammannito |first4 = M. |last4 = Aung |first5 = J |last5 = Bellerose |first6 = F. |last6 = Brenker |title = Exploration Strategy for the Ice Dwarf Planets 2013-2022 |url = https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |conference = Small Bodies Assessment Group |publisher = Lunar and Planetary Institute |date = December 2009 |bibcode = 2009AGUFM.P43D1471G |access-date = October 17, 2025 |archive-date = March 30, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250330030249/https://www.lpi.usra.edu/decadal/sbag/community_wp/SB_Community_WP_Final_Dwarfs.pdf |url-status = live }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Grundy et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = W. M. |last1 = Grundy |first2 = I. |last2 = Wong |first3 = C. R. |last3 = Glein |first4 = S. |last4 = Protopapa |first5 = B. J. |last5 = Holler |first6 = J. C. |last6 = Cook |title = Measurement of D/H and ¹³C/¹²C ratios in methane ice on Eris and Makemake: Evidence for internal activity |journal = Icarus |date = March 2024 |volume = 411 |page = 115933 |article-number = 115923 |doi = 10.1016/j.icarus.2023.115923 |arxiv = 2309.05085 |bibcode = 2024Icar..41115923G |s2cid = 261681920}} * {{cite web |ref = {{harvid|Collins English Dictionary}} |title = Definition of 'Makemake' |url = https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/makemake |work = Collins English Dictionary |date = February 13, 2020 |publisher = HarperCollins |accessdate = 2025-11-02 }} * {{cite journal |first1 = Alan W. |last1 = Harris |first2 = Alan W. |last2 = Harris <!-- no seriously, they're both named Alan W. Harris --> |title = On the Revision of Radiometric Albedos and Diameters of Asteroids |journal = Icarus |date = April 1997 |volume = 126 |issue = 2 |pages = 450–454 |doi = 10.1006/ICAR.1996.5664 |bibcode = 1997Icar..126..450H |s2cid = 123488868}} * {{cite news |title = Tenth planet discovered in outer solar system |url = https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |first = Jeff |last = Hecht |work = New Scientist |date = 2005-07-30 |access-date = 2025-10-26 |url-access = subscription |archive-date = July 13, 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240713143821/https://www.newscientist.com/article/dn7763-tenth-planet-discovered-in-outer-solar-system/ |url-status = live }} * {{Cite journal |first1=A. N. |last1=Heinze |first2=D. |last2=deLahunta |title=The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY9) |journal=The Astronomical Journal |volume=138 |issue=2 |year=2009 |pages=428–438 |doi=10.1088/0004-6256/138/2/428|bibcode=2009AJ....138..428H |doi-access=free }} * {{cite journal |ref={{harvid|Hromakina|2019}} |title=Long-term photometric monitoring of the dwarf planet (136472) Makemake |author1=T. A. Hromakina |author2=I. N. Belskaya |author3=Yu. N. Krugly |author4=V. G. Shevchenko |author5=J. L. Ortiz |author6=P. Santos-Sanz |author7=R. Duffard |author8=N. Morales |author9=A. Thirouin |author10=R. Ya. Inasaridze |author11=V. R. Ayvazian |author12=V. T. Zhuzhunadze |author13=D. Perna |author14=V. V. Rumyantsev |author15=I. V. Reva |author16=A. V. Serebryanskiy |author17=A. V. Sergeyev |author18=I. E. Molotov |author19=V. A. Voropaev |author20=S. F. Velichko |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=625 |pages=A46 |doi=10.1051/0004-6361/201935274 |arxiv=1904.03679 |date=2019-04-09|bibcode=2019A&A...625A..46H |s2cid=102350991 }} * {{cite web |ref = {{harvid|International Astronomical Union|loc=Minor Planets}} |title = Naming Astronomical Objects – Minor Planets |url = https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |publisher = International Astronomical Union |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130707192050/https://www.iau.org/public/themes/naming/#minorplanets |archive-date = 2013-07-07 |quote = Objects, including dwarf planets, far beyond the orbit of Neptune are expected to be given the name of a deity or figure related to creation; for example Makemake, the Polynesian creator of humanity and god of fertility..."<br/>"Objects sufficiently outside Neptune's orbit that orbital stability is reasonably assured for a substantial fraction of the lifetime of the solar system (so called Cubewanos or "classical" TNOs) are given mythological names associated with creation. }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Small-Body Database Lookup}} |type = 2025-08-09 last obs. |title = JPL Small-Body Database Lookup: 136472 Makemake (2005 FY9) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-21 |archive-date = January 22, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250122110828/https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=Makemake |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Barycentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2461000.5'&STOP_TIME='JD2461200.5'&STEP_SIZE='1y'&CENTER='@0'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-18 }} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Heliocentric Elements}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) at epochs JD 2450000.5–2460000.5 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND='Makemake'&TABLE_TYPE='ELEMENTS'&START_TIME='JD2450000.5'&STOP_TIME='JD2470000.5'&STEP_SIZE='200d'&CENTER='500@10'&OUT_UNITS='AU-D' |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-31 }} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2025-2033}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2025-Nov-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272025-11-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271mo%27&QUANTITIES=%2719%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (r = distance from Sun in AU, rdot = radial velocity from the Sun in km/s) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Aphelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2033-Jan-01 to 2033-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272033-01-01%27&STOP_TIME=%272033-12-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Aphelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from positive to negative. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2103-Jan-01 to 2104-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272103-01-01%27&STOP_TIME=%272104-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-11-01 }} (Ecliptic crossing occurs when heliocentric ecliptic latitude or "hEcl-Lat" changes from positive to negative.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons Perihelion}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) from 2186-Jan-01 to 2187-Dec-01 |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/api/horizons.api?format=text&COMMAND=%27Makemake%27&OBJ_DATA=%27YES%27&MAKE_EPHEM=%27YES%27&EPHEM_TYPE=%27OBSERVER%27&CENTER=%27@sun%27&START_TIME=%272186-01-01%27&STOP_TIME=%272187-01-01%27&STEP_SIZE=%271d%27&QUANTITIES=%2718,19%27 |work = JPL Horizons |accessdate = 2025-11-01 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20210925102147/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&START_TIME=%272186-11-01%27&STOP_TIME=%272186-11-30%27&STEP_SIZE=%273%20hours%27&QUANTITIES=%2719%27 |archive-date = 2021-09-25 }} (Perihelion occurs when radial velocity or "rdot" changes from negative to positive. "hEcl-Lat" is the heliocentric ecliptic latitude, or angular distance above the ecliptic.) * {{cite web |ref = {{harvid|JPL Horizons 2005-2030 Ephemeris}} |title = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 136472 Makemake (2005 FY9) on 2005 Jan 1–2030 Jan 1 (apparent magnitude and constellations shown) |url = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%27Makemake%27&TABLE_TYPE=%27OBSERVER%27&START_TIME=%272020-01-01%27&STOP_TIME=%272030-01-01%27&STEP_SIZE=%2710d%27&CENTER=%27500@399%27&QUANTITIES=%271,9,20,29%27 |work = JPL Horizons |publisher = Jet Propulsion Laboratory |accessdate = 2025-10-17 }} Ephemeris Type: Observer and Center: 500@399 (geocentric) * {{cite journal|ref={{harvid|Kiss et al.|2019}} |display-authors = etal |first1=C. |last1=Kiss |first2=G. |last2=Marton |first3=A. H. |last3=Parker |first4=W. |last4=Grundy |first5=A. |last5=Farkas-Takacs |first6=J. |last6=Stansberry |title=The mass and density of the dwarf planet (225088) 2007 OR₁₀ |journal = Icarus |date=December 2019 |volume=334 |pages=3–10 |doi = 10.1016/j.icarus.2019.03.013 |bibcode = 2019Icar..334....3K |arxiv = 1903.05439 |s2cid = 119370310}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Kiss et al.|2024}} |display-authors = etal |first1 = Csaba |last1 = Kiss |first2 = Thomas G. |last2 = Müller |first3 = Anikó |last3 = Farkas-Takács |first4 = Attila |last4 = Moór |first5 = Silvia |last5 = Protopapa |first6 = Alex H. |last6 = Parker |title = Prominent Mid-infrared Excess of the Dwarf Planet (136472) Makemake Discovered by JWST/MIRI Indicates Ongoing Activity |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = November 2024 |volume = 976 |issue = 1 |pages = L9 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/ad8dcb |arxiv = 2410.22544 |bibcode = 2024ApJ...976L...9K |s2cid = 273695912}} * {{cite web |first = Brian |last = Koberlein |title = Even Eris and Makemake Could Have Geothermal Activity |url = https://www.universetoday.com/articles/even-eris-and-makemake-could-have-geothermal-activity |work = Universe Today |date = 2024-02-18 |access-date = 2025-09-15 }} * {{cite web |first = Emily |last = Lakdawalla |title = Welcome to the Solar System, Makemake |url = https://www.planetary.org/articles/1553 |website = planetary.org |publisher = The Planetary Society |date = 2008-07-15 |accessdate = 2025-11-02 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200924090924/https://www.planetary.org/articles/1553 |archive-date = 2020-09-24 }} * {{cite journal |first1 = J. |last1 = Licandro |first2 = N. |last2 = Pinilla-Alonso |first3 = M. |last3 = Pedani |first4 = E. |last4 = Oliva |first5 = G. P. |last5 = Tozzi |first6 = W. M. |last6 = Grundy |title = The methane ice rich surface of large TNO {{mp|2005 FY|9}}: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt? |journal = Astronomy & Astrophysics |date = January 2006 |volume = 445 |issue = 3 |pages = L35–L38 |doi-access = free |doi = 10.1051/0004-6361:200500219 |bibcode = 2006A&A...445L..35L |s2cid = 56343540}} * {{Cite journal |last1=Lorenzi |first1=V. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Licandro |first3=J. |date=2015-05-01 |title=Rotationally resolved spectroscopy of dwarf planet (136472) Makemake |journal=Astronomy & Astrophysics |language=en |volume=577 |pages=A86 |doi=10.1051/0004-6361/201425575 |issn=0004-6361 |arxiv=1504.02350 |bibcode=2015A&A...577A..86L|s2cid=119253105 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|McGranaghan et al.|2011}} |first1 = R. |last1 = McGranaghan |first2 = B. |last2 = Sagan |first3 = G. |last3 = Dove |first4 = A. |last4 = Tullos |first5 = J. E. |last5 = Lyne |first6 = J. P. |last6 = Emery |title = A Survey of Mission Opportunities to Trans-Neptunian Objects |url = https://www.researchgate.net/publication/258495993 |journal = Journal of the British Interplanetary Society |year = 2011 |volume = 64 |pages = 296–303 |bibcode = 2011JBIS...64..296M |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251019170507/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/43287236/A_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra20160302-23453-125vb17-libre.pdf?1456964628=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DA_Survey_of_Mission_Opportunities_to_Tra.pdf&Expires=1760897035&Signature=gRcW1G-883wbcv0v6M05L6f30p7d7yBRPdHKaDufdnratc1Hu1nLgrIRu68wmou7oTLHoqtG1S1Z7YpYvCBdvkRpsb1LgCDQ3NSm4G2Tg2Q41mUpVZAEkj1cIehWmaRO-vTXyjwC64KLkYE0CEN5FSkRfHMG61VB173tAeO4bXtvu7rFeHLa1Fs~PMUi7aZHAaZhBka8jj43GdJ2Kag1TECkGTCaCCT70IhscBUSmnu8eb44xWNT-ACXhiO4c-2B2wyE9zNzlq-kXnQoF0EMho3ZOncV2lgWazSGPqSHxFIBNmKWcsnNP16G4IhF63FTpy2~l-1qX9IHVFHatWQM~w__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date = 2025-10-19 }} * {{cite book |first1 = W. B. |last1 = McKinnon |first2 = D. |last2 = Prialnik |first3 = S. A. |last3 = Stern |first4 = A. |last4 = Coradini |chapter = Structure and Evolution of Kuiper Belt Objects and Dwarf Planets |chapter-url = https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |title = The Solar System Beyond Neptune |publisher = University of Arizona Press |date = 2008 |pages = 213–241 |isbn = 978-0-8165-2755-7 |bibcode = 2008ssbn.book..213M |s2cid = 59421806 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251106203759/https://scispace.com/pdf/structure-and-evolution-of-kuiper-belt-objects-and-dwarf-3g8hlajqdt.pdf |archive-date = 2025-11-06 }} * {{cite journal |first1 = Stephanie M. |last1 = Menten |first2 = Michael M. |last2 = Sori |first3 = Ali M. |last3 = Bramson |title = Endogenically sourced volatiles on Charon and other Kuiper belt objects |journal = Nature Communications |date = August 2022 |volume = 13 |issue = 1 |article-number = 4457 |doi-access = free |doi = 10.1038/s41467-022-31846-8 |bibcode = 2022NatCo..13.4457M |s2cid = 251469650 |pmid = 35945207|pmc = 9363412}} * {{cite web|url=https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|title=Unicode request for dwarf-planet symbols|last=Miller|first=Kirk|date=2021-10-26|website=unicode.org|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323174107/https://www.unicode.org/L2/L2021/21224-dwarf-planet-syms.pdf|url-status=live}} * {{cite web |ref = {{harvid|Minor Planet Center}} |title = (136472) Makemake = 2005 FY9 |url = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-10-21 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20251021194259/https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 |archive-date = 2025-10-21 }} * {{cite web |ref = {{harvid|MPC Database Search}} |title = MPC Database Search: H < 3.8 and a > 20 AU |quote = 22 trans-Neptunian objects brighter than H = 3.8 |url = https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |publisher = Minor Planet Center |accessdate = 2025-08-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250816212428/https://data.minorplanetcenter.net/db_search/show_by_properties?utf8=%E2%9C%93&semimajor_axis_min=20&semimajor_axis_max=&eccentricity_min=&eccentricity_max=&inclination_min=&inclination_max=&argument_of_perihelion_min=&argument_of_perihelion_max=&ascending_node_min=&ascending_node_max=&mean_anomaly_min=&mean_anomaly_max=&mean_daily_motion_min=&mean_daily_motion_max=&perihelion_distance_min=&perihelion_distance_max=&aphelion_distance_min=&aphelion_distance_max=&period_min=&period_max=&absolute_magnitude_min=&absolute_magnitude_max=3.8&orbit_uncertainty_min=&orbit_uncertainty_max= |archive-date = 2025-08-16 }} (smaller values of H are brighter) * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 138898}} |title = M.P.S. 138898 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2005/MPS_20050807.pdf#page=110 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 138898 |page = 110 |date = 2005-08-07 |accessdate = 2025-10-16 }} * {{cite journal |ref = {{harvid|M.P.S. 598178}} |title = M.P.S. 598178 |url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |journal = Minor Planets and Comets Supplement |publisher = Minor Planet Center |issue = 598178 |page = 494 |date = 2015-04-12 |accessdate = 2025-10-23 |archive-date = November 16, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251116002831/https://www.minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2015/MPS_20150412.pdf#page=494 |url-status = live }} * {{cite book |first = Michael |last = Moltenbrey |title = Dawn of Small Worlds: Dwarf Planets, Asteroids, Comets |chapter = Dwarf Planets |series = Astronomers' Universe |chapter-url = https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |pages = 175–214 |publisher = Springer |date = October 2015 |accessdate = 2025-11-02 |isbn = 978-3-319-23003-0 |doi = 10.1007/978-3-319-23003-0_5 |archive-date = September 25, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20200925113139/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-23003-0_5 |url-status = live }} * {{cite journal |first1 = Jeffrey M. |last1 = Moore |first2 = William B. |last2 = McKinnon |title = Geologically Diverse Pluto and Charon: Implications for the Dwarf Planets of the Kuiper Belt |journal = Annual Review of Earth and Planetary Sciences |date = May 2021 |volume = 49 |pages = 173–200 |doi-access = free |doi = 10.1146/annurev-earth-071720-051448 |bibcode = 2021AREPS..49..173M |s2cid = 229420916}} * {{cite journal |first1 = Olivier |last1 = Mousis |first2 = Werlen |last2 = Aaron |first3 = Tom |last3 = Benest Couzinou |first4 = Antoine |last4 = Schneeberger |title = Primordial Origin of Methane on Eris and Makemake Supported by D/H Ratios |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2025 |volume = 983 |issue = 1 |pages = L12 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adc134 |arxiv = 2503.15652 |bibcode = 2025ApJ...983L..12M |s2cid = }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021}} |first1 = Marco A. |last1 = Muñoz-Gutiérrez |first2 = Antoni |last2 = Peimbert |first3 = Matthew J. |last3 = Lehner |first4 = Shiang-Yu |last4 = Wang |title = Long-term Dynamical Stability in the Outer Solar System. I. The Regular and Chaotic Evolution of the 34 Largest Trans-Neptunian Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2021 |volume = 162 |issue = 4 |page = 164 |doi-access = free |doi = 10.3847/1538-3881/ac1102 |arxiv = 2107.00240 |bibcode = 2021AJ....162..164M |s2cid = 235694711}} * {{cite web |ref= {{harvid|NASA|2015}} |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |date= 2015-04-22 |work= Jet Propulsion Laboratory |publisher= NASA |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2021-09-24 |archive-date= 2021-01-19 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210119181743/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |url-status= live }} * {{cite web |ref = {{harvid|Astronomy Picture of the Day|2024}} |title = Pluto in True Color |url = https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |work = Astronomy Picture of the Day |publisher = NASA |date = 2024-01-28 |access-date = 2025-09-20 |archive-date = November 11, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20251111184418/https://apod.nasa.gov/apod/ap240128.html |url-status = live }} * {{cite web |ref = {{harvid|NASA Hubble Mission Team|2016}} |title = Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake |url = https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |publisher = NASA |date = 2016-04-26 |access-date = 2026-02-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231004235424/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-discovers-moon-orbiting-the-dwarf-planet-makemake/ |archive-date = 2023-10-04 |url-status = live }} * {{cite news |title = Distant dwarf planet Makemake might have a surprising ice volcano |url = https://www.newscientist.com/article/2455052-distant-dwarf-planet-makemake-might-have-a-surprising-ice-volcano/ |first = Jonathan |last = O'Callaghan |work = New Scientist |date = 2024-11-05 |access-date = 2025-09-19 |url-access = subscription }} * {{Cite journal |last1=Ortiz |first1=J. L. |last2=Sicardy |first2=B. |last3=Braga-Ribas |first3=F. |last4=Alvarez-Candal |first4=A. |last5=Lellouch |first5=E. |last6=Duffard |first6=R. |last7=Pinilla-Alonso |first7=N. |last8=Ivanov |first8=V. D. |last9=Littlefair |first9=S. P. |last10=Camargo |doi=10.1038/nature11597 |first10=J. I. B. |last11=Assafin |first11=M. |last12=Unda-Sanzana |first12=E. |last13=Jehin |first13=E. |last14=Morales |first14=N. |last15=Tancredi |first15=G. |last16=Gil-Hutton |first16=R. |last17=De La Cueva |first17=I. |last18=Colque |first18=J. P. |last19=Da Silva Neto |first19=D. N. |last20=Manfroid |first20=J. |last21=Thirouin |first21=A. |last22=Gutiérrez |first22=P. J. |last23=Lecacheux |first23=J. |last24=Gillon |first24=M. |last25=Maury |first25=A. |last26=Colas |first26=F. |last27=Licandro |first27=J. |last28=Mueller |first28=T. |last29=Jacques |first29=C. |last30=Weaver |first30=D. |title=Albedo and atmospheric constraints of dwarf planet Makemake from a stellar occultation |journal=Nature |volume=491 |issue=7425 |pages=566–569 |year=2012 |pmid=23172214 |bibcode=2012Natur.491..566O |hdl=2268/142198 |s2cid=4350486 |url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/142198 |access-date=2019-07-01 |archive-date=2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208231950/https://orbi.uliege.be/handle/2268/142198 |url-status=live |hdl-access=free }} * {{cite conference |ref = {{harvid|Ortiz et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = M. |last3 = Assafin |first4 = A. |last4 = Alvarez-Candal |first5 = V. D. |last5 = Ivanov |first6 = J. |last6 = Camargo |title = The stellar occultation by Makemake on 2011 April 23 |url = https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |conference = EPSC-DPS Joint Meeting 2011 |location = Nantes, France |date = October 2011 |page = 704 |bibcode = 2011epsc.conf..704O |access-date = October 17, 2025 |archive-date = October 24, 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201024213207/https://meetingorganizer.copernicus.org/EPSC-DPS2011/EPSC-DPS2011-704.pdf |url-status = live }} * {{cite arXiv |first1 = J. L. |last1 = Ortiz |first2 = B. |last2 = Sicardy |first3 = J. I. B. |last3 = Camargo |first4 = P. |last4 = Santos-Sanz |first5 = F. |last5 = Braga-Ribas |title = Stellar Occultations by Transneptunian objects: from Predictions to Observations and Prospects for the Future |date = May 2019 |class = astro-ph.EP |eprint = 1905.04335}} * {{cite journal |last1=Parker |first1=A. H. |last2=Buie |first2=M. W. |last3=Grundy |first3=W. M. |last4=Noll |first4=K. S. |title=Discovery of a Makemakean Moon |date=2016-04-25 |arxiv=1604.07461 |doi=10.3847/2041-8205/825/1/L9 |volume=825 |issue=1 |journal=The Astrophysical Journal |page=L9 |bibcode=2016ApJ...825L...9P |s2cid=119270442 |doi-access=free }} * {{cite journal |ref = {{harvid|Minor Planet Center|2016}} |last1 = Parker |first1 = A. H. |last2 = Buie |first2 = M. W. |last3 = Grundy |first3 = W. M. |last4 = Noll |first4 = K. S. |title = MPEC 2016-H46: S/2015 (136472) 1 |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |journal = Minor Planet Electronic Circular |publisher = Minor Planet Center |date = 2016-04-26 |volume = 2016-H46 |access-date = 2025-09-19 |bibcode = 2016MPEC....H...46P |archive-date = September 29, 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250929075222/https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K16/K16H46.html |url-status = live }} * {{cite web |url=http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |title=A Moon for Makemake |last=Parker |first=Alex |website=planetary.org |publisher=The Planetary Society |date=2016-05-02 |access-date=2016-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181021071304/http://www.planetary.org/blogs/guest-blogs/2016/0502-a-moon-for-makemake.html |archive-date=2018-10-21 }} * {{cite book |first = Alex H. |last = Parker |title = The Pluto System After New Horizons |chapter = Trans-Neptunian Space and the Post-Pluto Paradigm |publisher = University of Arizona Press |date = July 2021 |page = 1 |doi = 10.2458/azu_uapress_9780816540945-ch023 |arxiv = 2107.02224 |s2cid = 229245689 |isbn = 978-0-8165-4210-9}} * {{Cite journal |last1=Perna |first1=D. |last2=Hromakina |first2=T. |last3=Merlin |first3=F. |last4=Ieva |first4=S. |last5=Fornasier |first5=S. |last6=Belskaya |first6=I. |last7=Epifani |first7=E. Mazzotta |date=2017-04-21 |title=The very homogeneous surface of the dwarf planet Makemake |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |language=en |volume=466 |issue=3 |pages=3594–3599 |doi=10.1093/mnras/stw3272 |doi-access=free |issn=0035-8711 |bibcode=2017MNRAS.466.3594P |url=https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |access-date=2019-07-01 |archive-date=2021-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210831190833/https://hal.sorbonne-universite.fr/hal-01526061/file/stw3272.pdf |url-status=live }} * {{cite journal |first1 = Jean-Marc |last1 = Petit |first2 = Brett |last2 = Gladman |first3 = J. J. |last3 = Kavelaars |first4 = Michele T. |last4 = Bannister |first5 = Mike |last5 = Alexandersen |first6 = Kathryn |last6 = Volk |first7 = Ying-Tung |last7 = Chen |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = April 2023 |volume = 947 |issue = 1 |page = L4 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/acc525 |arxiv = 2309.01530 |bibcode = 2023ApJ...947L...4P |s2cid = 258078423}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Protopapa et al.|2025}} |display-authors = etal |first1 = Silvia |last1 = Protopapa |first2 = Ian |last2 = Wong |first3 = Emmanuel |last3 = Lellouch |first4 = Perianne E. |last4 = Johnson |first5 = William M. |last5 = Grundy |first6 = Christopher R. |last6 = Glein |title = JWST Detection of Hydrocarbon Ices and Methane Gas on Makemake |journal = The Astrophysical Journal Letters |date = September 2025 |volume = 991 |issue = 2 |pages = L34 |doi-access = free |doi = 10.3847/2041-8213/adfe63 |arxiv = 2509.06772 |bibcode = 2025ApJ...991L..34P |s2cid = }} * {{cite journal |ref={{harvid|Schaller|Brown|2007}} |author=E. L. Schaller |author2=M. E. Brown |title=Volatile Loss and Retention on Kuiper Belt Objects |date=2007-04-10 |journal=The Astrophysical Journal |volume=659 |issue=1 |pages=L61–L64 |doi-access=free |doi=10.1086/516709 |bibcode=2007ApJ...659L..61S |s2cid=10782167}} * {{cite book |title = The Hunt for Planet X: New Worlds and the Fate of Pluto |url = https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-0-387-77805-1.pdf |first = Govert |last = Schilling|publisher = Springer |year = 2009 |accessdate = 2025-10-26 |isbn = 978-0-387-77805-1 |doi = 10.1007/978-0-387-77805-1 }} * {{cite news |title = SwRI scientists find evidence of geothermal activity within icy dwarf planets |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |first = Deb |last = Schmid |publisher = Southwest Research Institute |date = 2024-02-15 |access-date = 2025-09-27 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250215060106/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-scientists-find-evidence-of-geothermal-activity-within-icy-dwarf-planets |archive-date = 2025-02-15 }} * {{cite web |ref = {{harvid|Schwamb}} |first = Megan |last = Schwamb |title = The QUEST Camera |url = http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |work = The La Silla QUEST KBO Survey |publisher = Yale University |accessdate = 2025-10-23 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20150722070855/http://www.astro.yale.edu/mschwamb/Quest_La_Silla_KBO_Survey/Telescope_and_Camera.html |archive-date = 2015-07-22 }} * {{cite journal |first1 = Megan E. |last1 = Schwamb |first2 = Michael E. |last2 = Brown |first3 = Wesley C. |last3 = Fraser |title = The Hot Main Kuiper Belt Size Distribution from OSSOS |journal = The Astronomical Journal |date = January 2014 |volume = 147 |issue = 1 |page = 2 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/147/1/2 |arxiv = 1310.7049 |bibcode = 2014AJ....147....2S |s2cid = 28744257}} * {{cite journal|ref = {{harvid|Sheppard et al.|2011}} |display-authors = etal |first1 = Scott S. |last1 = Sheppard |first2 = Andrzej |last2 = Udalski |first3 = Chadwick |last3 = Trujillo |first4 = Marcin |last4 = Pietrzynski |first5 = Grzegorz |last5 = Bellerose |first6 = Radoslaw |last6 = Poleski |title = A Southern Sky and Galactic Plane Survey for Bright Kuiper Belt Objects |journal = The Astronomical Journal |date = October 2011 |volume = 142 |issue = 4 |page = 98 |doi-access = free |doi = 10.1088/0004-6256/142/4/98 |arxiv = 1107.5309 |bibcode = 2011AJ....142...98S |s2cid = 53552519}} * {{cite journal |first1 = Bruno |last1 = Sicardy |first2 = Felipe |last2 = Braga-Ribas |first3 = Marc W. |last3 = Buie |first4 = José Luis |last4 = Ortiz |first5 = Françoise |last5 = Roques |title = Stellar occultations by trans-Neptunian objects |journal = The Astronomy and Astrophysics Review |date = December 2024 |volume = 32 |issue = 1 |article-number = 6 |id = 6 |doi = 10.1007/s00159-024-00156-x |arxiv = 2411.07026 |bibcode = 2024A&ARv..32....6S |s2cid = 273963101}} * {{cite news |first = Roger W. |last = Sinnott |title = Pluto Gets an Asteroid Number |url = https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |work = Sky & Telescope |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20200808000142/https://skyandtelescope.org/astronomy-news/pluto-gets-an-asteroid-number/ |archive-date = 2020-08-08 }} * {{cite news |ref = {{harvid|Space Daily|2008}} |title = Makemake -- or Easter bunny -- enters book of space names |url = https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |website = Space Daily |date = 2008-07-15 |access-date = 2025-10-31 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20080801020409/https://www.spacedaily.com/reports/Makemake_or_Easter_bunny_enters_book_of_space_names_999.html |archive-date = 2008-08-01 }} * {{cite news |first = Ker |last = Than |title = Pluto is Now Just a Number: 134340 |url = https://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |website = Space.com |date = 2005-09-11 |access-date = 2025-10-29 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110523075808/http://www.space.com/2876-pluto-number-134340.html |archive-date = 2011-05-23 }} * {{cite news |title = SwRI-led team discovers methane gas on Makemake |url = https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |first = Mike W. |last = Thomas |publisher = Southwest Research Institute |date = 2025-09-09 |access-date = 2025-09-19 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20250910112234/https://www.swri.org/newsroom/press-releases/swri-led-team-discovers-methane-gas-makemake |archive-date = 2025-09-10 }} * {{cite web |first1 = Milos |last1 = Tichy |first2 = Jana |last2 = Ticha |title = TNO 2005 FY9 |url = https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |website = KLENOT Project |publisher = Kleť Observatory |date = 2007-01-17 |accessdate = 2025-10-16 |url-status = live |archive-url = https://web.archive.org/web/20110615201325/https://www.klet.org/klenot/html/k05f09y.html |archive-date = 2011-06-15 }} * {{Cite web |ref={{harvid|Unicode Pipeline}} |url=https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |title=Proposed New Characters: The Pipeline |access-date=2022-01-29 |archive-date=2022-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129110620/https://www.unicode.org/alloc/Pipeline.html |url-status=dead }} * {{cite journal|ref = {{harvid|Verbiscer et al.|2022}} |display-authors = etal |first1 = Anne J. |last1 = Verbiscer |first2 = Paul |last2 = Helfenstein |first3 = Simon B. |last3 = Porter |first4 = Susan D. |last4 = Benecchi |first5 = J. J. |last5 = Kavelaars |first6 = Tod R. |last6 = Lauer |title = The Diverse Shapes of Dwarf Planet and Large KBO Phase Curves Observed from New Horizons |journal = The Planetary Science Journal |date = April 2022 |volume = 3 |issue = 4 |page = 95 |doi-access = free |doi = 10.3847/PSJ/ac63a6 |bibcode = 2022PSJ.....3...95V |s2cid = 248448259}} * {{cite web |first = David R. |last = Williams |title = Pluto Fact Sheet |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |work = NASA Space Science Data Coordinated Archive |publisher = NASA |date = 2024-01-11 |access-date = 2025-09-16 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20250204110239/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |archive-date = 2025-02-04 }} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Surface Area}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|title=surface ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034931/https://www.wolframalpha.com/input/?i=surface+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web|ref={{harvid|Wolfram Alpha - Ellipsoid Volume}}|url=http://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|title=volume ellipsoid 717x717x710|publisher=Wolfram Alpha|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222034937/https://www.wolframalpha.com/input/?i=volume+ellipsoid+717x717x710|url-status=live}} * {{cite web |first = Ashley |last = Yeager |title = Makemake makes the list |url = https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |website = ScienceNews |date = 2008-07-21 |access-date = 2025-10-30 |url-access = subscription |archive-url = https://web.archive.org/web/20220520072531/https://www.sciencenews.org/article/makemake-makes-list |archive-date = 2022-05-20 }} * {{cite journal |first1 = Amanda M. |last1 = Zangari |first2 = Tiffany J. |last2 = Finley |first3 = S. Alan |last3 = Stern |first4 = Mark B. |last4 = Tapley |title = Return to the Kuiper Belt: Launch Opportunities from 2025 to 2040 |journal = Journal of Spacecraft and Rockets |date = May 2019 |volume = 56 |issue = 3 |pages = 919–930 |doi = 10.2514/1.A34329 |arxiv = 1810.07811 |bibcode = 2019JSpRo..56..919Z |s2cid = 119033012}} {{refend}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn|136472 Makemake}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] 6o2gnvym3eiazoqcp3wot6b1nn8tim0 0 39982 2922069 2910304 2026-08-04T19:00:46Z SpesBona 2720 + Inligtingskas 2922069 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Katedraal van Vilnius |titel = |kleur = #FFDEAD |beeld = Vilnius - Cathedral 01.jpg |beeld_wydte = 240px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Plaaslike naam |1 = ''Vilniaus šv. vyskupo Stanislovo ir šv. Vladislovo arkikatedra bazilika''<br />''Bazylika Archikatedralna św. Stanisława i św. Władysława w Wilnie'' |opskrif2 = Affiliasie |2 = [[Rooms-Katolieke Kerk]] |opskrif3 = Stad |3 = [[Vilnius]] |opskrif4 = Land |4 = [[Litaue]] |opskrif5 = Stigter(s) |5 = [[Mindaugas]] (oorspronklike katedraal)<br />Ignacy Jakub Massalski (huidige katedraal) |opskrif6 = Beskermheiliges |6 = Stanislaus en Ladislaus I |opskrif7 = Argitek |7 = [[Laurynas Gucevičius]] |opskrif8 = Begin bou |8 = 1251 (oorspronklike katedraal)<br />1779 (huidige katedraal) |opskrif9 = Voltooi |9 = {{Begindatum en ouderdom|1801}} |opskrif10 = Material |10 = Gepleisterde messelwerk }} Die '''Sint-Stanislaus- en Sint-Ladislauskatedraal''' in [[Vilnius]] ([[Litaus]]: ''Vilniaus šv. vyskupo Stanislovo ir šv. Vladislovo arkikatedra bazilika'', [[Pools]]: ''Bazylika Archikatedralna św. Stanisława i św. Władysława w Wilnie'', kort ''Vilniaus katedra'') is die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[katedraal]] van die aartsbisdom Vilnius, die hoofstad van [[Litaue]], en die belangrikste plek van aanbidding vir Rooms-Katolieke gelowiges in die land. Aan die katedraal is in 1985 die eretitel ''[[Basilica minor]]'' verleen. Die Katedraal bevind hom in die historiese stadskern van Vilnius wat in 1994 deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys is. Die katedraal is aan die voet van die burgheuwel van die grootvorstelike paleis, die Gediminas-burg, in die historiese stadskern van Vilnius geleë en staan dus op historiese grond: hier was 'n vroeë nedersetting geleë en die [[Kerk (gebou)|kerkgebou]] is dus nou verweef met die Litause geskiedenis. Dit is ook hier waar die grootvorste van Litaue gekroon en beduidende Litause persoonlikhede ter ruste gelê is. Die basiliek gaan in sy huidige vorm terug op 'n ontwerp in die klassisistiese styl deur [[Laurynas Gucevičius]] en is in 1801 voltooi. Sy [[kloktoring]] (of ''[[campanile]]'') is net soos by talle ander [[Baltiese lande|Baltiese]] kerke as 'n vrystaande struktuur uitgevoer. Die katedraalkerk is aan die heilige biskop Stanislaus van Krakau en die heilige Ladislaus I, koning van Hongarye, gewy, twee beduidende steunpilare van die Rooms-Katolieke Kerk in die 11de eeuse oostelike [[Sentraal-Europa]]. == Geskiedenis == === Middeleeue === [[Lêer:Chapel of Saint Kazimieras with his sarcophagus in Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Die Kasimir-kapel met die sarkofaag van Sint Kasimir, beskermheilige van Litaue]] Die Sint-Stanislauskatedraal word algemeen as die eerste Christelike kerk op Litause bodem beskou. Die eerste kerkgebou het waarskynlik reeds gedurende die regeringstydperk van koning [[Mindaugas]] in die 13de eeu ontstaan. Mindaugas het die Christelike geloof in 1251 veral uit politieke oorwegings aangeneem en 'n heidense heiligdom deur 'n klein Gotiese kerk met drie skepe en 'n [[koor]] laat vervang.<ref name="Lituanus">{{en}} {{cite web |url=http://www.lituanus.org/1990_1/90_1_04.htm |title=The history and recent archaeological investigations of the Vilnius Cathedral |publisher=Lituanus. Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences, jaargang 36, nommer 1 (lente 1990) |author=Algimantas Kajackas |accessdate=18 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318101718/http://www.lituanus.org/1990_1/90_1_04.htm |archive-date=18 Maart 2021 |url-status=dead}}</ref> Oorblyfsels van hierdie vroeë kerkgebou is in die laat 20ste eeu onder die huidige katedraal ontdek.<ref>{{lt}} {{cite web |url=http://www.aruodai.lt/paieska/vaizdas.php?VId=2399 |title=Vilniaus Arkikatedros planas |accessdate=1 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801160642/https://www.aruodai.lt/paieska/vaizdas.php?VId=2399 |archive-date=1 Augustus 2021 |url-status=dead}}</ref> Ná Mindaugas se afsterwe in 1263 het die inheemse geloof weer die opperhand gekry, en aan die voet van die kasteelberg het weer 'n heidense tempel ontstaan.<ref>{{lt}} [http://www.aruodai.lt/paieska/fiksacijos.php?OId=102&FId=227 ''Heidense tempel aan die voet van die Gediminas-berg'']</ref> Die kerstening van Litaue het eers in die laat 14de eeu plaasgevind toe grootvors Jogaila hom laat doop het sodat hy as Poolse koning bekroon kon word. Jogaila het sy vasbeslotenheid om die nuwe geloof aan te neem in 1387 met die bou van 'n nuwe kerk bevestig. Hierdie sakrale gebou is reeds in die volgende jaar ter geleentheid van Jogaila se troonbestyging in Pole deur aartsbiskop Bodzanta uit Gnesen as die setel van die biskop van Vilnius gewy. Saam met die bou van die katedraal is 'n teologiese skool gestig, die eerste en – tot en met die stigting van die plaaslike Jesuïete-kollege – ook die beduidendste van sy soort in Litaue. Jogaila se kerk is in 1419 deur 'n brand vernietig. Sy neef, grootvors Vytautas, het 'n nuwe saalkerk in die Gotiese styl laat oprig wat met sy mure nog steeds die katedraal se binneruimte oorheers. In die loop van die 15de en 16de eeu is aan weerskante van die kerk kapelle bygevoeg. === Vroeë moderne tydperk === [[Lêer:Altar of vilnius cathedral 20091231.jpg|duimnael|links|Die hoofaltaar]] Brandrampe in die 16de en 17de eeu het daartoe gelei dat die kerkgebou volgens die heersende boustyle herstel is – sodoende is [[Renaissance]]- (1534–1557, deur die Italiaanse argitek Bernardino Zanobia de Gianotti) en [[Barok]]-elemente (1612–1632, deur die Italiaanse boumeester Constantino Tencalla) bygevoeg en tegelykertyd (1624–1636) het ook die Kasimir-kapel ontstaan. Die oorlog met Moskou tussen 1654 en 1657 het verdere skade berokken so dat tussen 1666 en 1676 omvangryke herstelwerk in die binneruimte gedoen moes word. Die Kasimir-kapel se versierings is teen die einde van die 17de eeu aangebring. In 1769 is een van die twee kerktorings wat tydens die herstelwerk in die Barok-styl by die portaal opgerig is, deur 'n bliksemslag getref. Ná sy ineenstorting, wat sewe menselewens geëis en ook groot skade by die kerkgebou berokken het, moes die katedraal gesluit word. [[Lêer:Vilnius Belfry.jpg|duimnael|Die kloktoring]] Die huidige Klassisistiese voorkoms van die katedraal gaan terug op 'n projek van die Litause argitek Laurynas Stuoka-Gucevičius wat vanaf 1783 uitgevoer is. Stuoka-Gucevičius, wat sterk deur die Klassisistiese boustyl van die Franse rewolusionêre tydperk beïnvloed is, is in 1798 oorlede toe die boubedrywighede nog aan die gang was, tog is die projek in 1801 onder leiding van die argitek Michael Schulz voltooi. Vanweë die inlywing van Litaue in die Russiese Tsareryk 1795–1798 is die bisdom Vilnius egter ontbind en by die aartsbisdom Mogiljov ingelyf. Die geestelike werk van plaaslike biskoppe is deur die Russiese owerheid belemmer, en met die sluiting van die Universiteit van Vilnius het die bisdom ook sy geestelike opleidingsentrum kwytgeraak. Toe die Kasimir-kerk ná die Pools-Litause Opstand in 1831 in 'n Ortodokse kerk omgeskep is, is die Rokoko-standbeelde van Litause grootvorste, heiliges en apostels in die nisse van die katedraal se buitemure verplaas. === 20ste eeu === Gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] is die kerk deur Duitse soldate geplunder, en ná die oorlog het sowel die Poolse asook die Litause Katolieke gemeentes van Vilnius aanspraak op die katedraal gemaak. Toe die Vilnius-gebied uiteindelik aan [[Pole]] oorhandig is, is alle misse in die katedraal vanaf 1923 uitsluitlik in Pools gehou. In 1925 het die Sint-Stanislauskatedraal die amptelike setel van die nuwe aartsbisdom Vilnius geword, terwyl die westelike gebiede van die voormalige bisdom Vilnius, wat Litaus gebly het, in die nuwe bisdom Kaišiadorys verenig is. In 1931 is krake in die katedraal se mure ontdek en vanaf die volgende jaar is omvangryke herstelwerk uitgevoer wat eers in 1939 voltooi was. Onder die Kasimir-kapel is 'n nuwe kript aangelê. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die katedraal as gevolg van die Sowjet-owerheid se ateïstiese beleid in 1949 gesluit. Aanvanklik is oorweeg om dit tot 'n motorwerkswinkel om te skep.<ref>{{de}} Tomasz Torbus en Barbara Warning: ''Baltische Staaten. Estland • Lettland • Litauen • Kaliningrad''. München: Nelles 2009, bl. 56</ref> Terwyl die kerkgebou vir drie jaar leeggestaan het, is verskeie kere ingebreek en kunswerke gesteel. Vanaf 1953 is die katedraal tot 'n kunsgalery omgebou wat in 1956 ingewy is. Die sterflike oorskot van Sint Kasimir is reeds in 1953 na die Pieter-en-Paulus-kerk oorgeplaas. In 1989 is die katedraal weer aan die Rooms-Katolieke Kerk oorhandig en met 'n mis op 5 Februarie 1989 deur biskop Julijonas Steponavičius (1911–1991) feestelik heringewy.<ref>{{de}} Marianna Butenschön: ''Estland, Lettland, Litauen. Das Baltikum auf dem langen Weg in die Freiheit''. München: R. Piper 1992, bl. 242</ref> Op 3 Maart 1989, een dag voor sy naamdag, is die sterflike oorskot van Sint Kasimir met 'n plegtige prosessie weer na die Kasimir-kapel teruggeplaas. Die derde belangrike gebeurtenis in 1989 was die kersfeesmis in die katedraal wat – ná taai onderhandelinge met die Staatskomitee vir Televisie en Radio (''Gosteleradio'') in [[Moskou]] – deur die openbare Duitse uitsaaier ''Südwestfunk Baden-Baden'' in samewerking met die Litause uitsaaikorporasie [[Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija|LRT]] regstreeks na [[Duitsland]], [[Switserland]], [[Oostenryk]], die [[Verenigde State]] en [[Japan]] uitgesaai is.<ref>{{de}} Butenschön (1992), bl. 250–51</ref> [[Pous Johannes Paulus II]] het sy apostoliese reis deur Litaue in 1993 in die Katedraal van Vilnius begin en by Sint Kasimir se sarkofaag gebid.<ref>{{en}} [http://www.piligrimukelias.lt/index.php?id=67&lng=1 ''www.piligrimukelias.lt: Pilgrim Route of John Paul II in Lithuania. Besoek op 13 Februarie 2019'']</ref> == Argitektuur == [[Lêer:Cathetral of Vilnius.jpg|duimnael|'n Nagaansig van die katedraal]] Die katedraal se huidige argitektoniese voorkoms word oorheers deur Stuoka-Gucevičius se klassisistiese ontwerp, alhoewel die binneruimte sy oorsprong in die 15de eeuse Gotiese saalkerk met drie skepe het. Stuoka-Gucevičius het die katedraal se uiterlike voorkoms by antieke voorbeelde aangepas: 'n trigliewe-fries word volgens die Doriese orde deur drie magtige gladde suile gedra, terwyl die portaal deur 'n magtige geweldriehoek afgesluit word. Die reliëf in die geweldriehoek beeld Noag se dankoffer ná die ark-redding uit. Die drie beeldhouwerke op die gewel is tussen 1786 en 1792 deur die beeldhouer Karol Jelski geskep en beeld Sint Stanislaus (die beskermheilige van Pole, links), Sint Kasimir (die beskermheilige van Litaue, regs) en Sint Helena (middel, met 'n groot kruis in haar hand) uit. Hulle is deur Michael Schulz op die gewel geplaas en vanweë hul reusagtige afmetings eintlik buite alle proporsie. Die figure is in 1950 deur die Sowjet-bewindhebbers verwyder. Ná lang debatvoering is die kunswerke in 1997 teruggeplaas. Aan die katedraal se linkerkant is 'n sakristie bygevoeg wat dieselfde barokstyl-voorkoms het as die Kasimir-kapel – sodoende het die katedraal uiteindelik die simmetriese vorm gekry wat in die oorspronklike klassisistiese ontwerp beplan was. Daarnaas is die grafkapelle uit die 16de en 17de eeu van eenderse buitemure voorsien, hul vensters aan die onderkant vergroot en van 'n reeks Doriese suile voorsien. === Binneruimte === [[Lêer:Arkikatedros-interjeras.jpg|duimnael|Die katedraal se binneruimte]] Die klassisistiese styl is ook in die binneruimte behou. Die pilare, wat oorspronklik deel uitgemaak het van die 15de eeuse Gotiese kerk, is net soos die gewelwe van klassisistiese elemente voorsien. Die hoogaltaar is by die Doriese orde van die buitekant aangepas – sy fries word deur swart marmersuile gedra en 'n geweldriehoek is daaroor aangebring sodat dit aan 'n tempelfront herinner. Die skildery in die middel oor die altaar is in 1797 deur Pranciškus Smuglevičius (Pools: Franciszek Smuglewicz) geskep en beeld die marteldood van Sint Stanislaus uit. Die tabernakel op die 18de eeuse altaar is 'n waardevolle kunswerk uit die ateljee van Matthias Walbaum, 'n Augsburgse goudsmid, en is tussen 1623 en 1625 geskep. Die reliëfs op die deure beeld die "Laaste Nagmaal" en die "Preek in die Olyftuin" uit. Die krusifiks op die altaar word deur die standbeelde van Sint Stanislaus en Sint Kasimir ingeraam. In die vroeë 16de eeu is regs van die hoofaltaar die sogenaamde "biskopskapel" aangebou. Dit het sy naam te danke aan die feit dat Vilnius se biskoppe later onder sy vloer ter ruste gelê is. Oor die tabernakel, waarin vandag die allerheiligste bewaar word (die kapel se amptelike naam is dan ook "Kapel van die Allerheiligste"), hang 'n skildery van Gonzaga Nuñez wat in 1877 geskep is. Die syskepe se mure is met sestien skilderye versier wat deur Constantino Villani geskep is en uit die tweede helfte van die 18de eeu dateer. Tonele uit die Nuwe Testament aan die noordelike kant kontrasteer met tonele uit die Ou Testament aan die suidekant. Die skilderye aan die altaar se kant ("Die voeding van die vyfduisend" en "Die offer van Melgisedek", 1785) is net soos die skildery ("Petrus doop die soldaat in die gevangenis", 1801) en die uitbeeldings van apostels tussen pilare in die middelskip (1785) deur Franciszek Smuglewicz geskep. === Kloktoring === [[Lêer:Lithuania Vilnius magic stone.jpg|duimnael|'n Gedenksteen op die Katedraalplein herinner aan die "Baltiese Pad" van 1989]] Die vrystaande kloktoring was oorspronklik 'n ronde verdedigingstoring uit die tweede helfte van die 14de eeu wat deel uitgemaak het van die [[Grootvorstepaleis van Litaue|Grootvorstepaleis]] se Laer Kasteel. Sy mure was vier meter dik. Die skietluike aan die buitekant is nog steeds sigbaar. Die toring se fondamente is intussen 1,2 meter diep in die grond. Daar word aangeneem dat die toring reeds in die 15de eeu as kloktoring gedien het en met 'n aghoekige verdieping in die Gotiese styl verhoog is. In die 16de eeu (omstreeks 1550 en in 1598)<ref name="Arkikatedra">{{lt}} {{cite web |url=http://ldmuziejus.mch.mii.lt/Muziejusirpadaliniai/Arkikatedra.htm |title=Arkikatedros požemiai: Vilniaus arkikatedra |publisher=ldmuziejus.mch.mii.lt |accessdate=7 Januarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107031723/http://ldmuziejus.mch.mii.lt/Muziejusirpadaliniai/Arkikatedra.htm |archive-date= 7 Januarie 2007 |url-status=dead}}</ref> is twee bykomende verdiepings gebou. Tydens die brand in 1610 is ook die kloktoring beskadig en vervolgens herstel. Die huidige horlosies dateer uit die 17de eeu, die koepeldak uit die jaar 1897. Vanweë sy ouderdom en die sagte grond waarop hy gebou is, het die toring intussen begin oorleun. Dit het tans 'n hoogte van 52 meter sonder en 57 meter met kruis. Die toring is in 2002 van ses nuwe klokke voorsien. Die katedraalplein is die belangrikste politieke vergaderplein in Litaue. Op 23 Augustus 1989 – presies vyftig jaar na die ondertekening van die geheime ooreenkoms tussen [[Adolf Hitler]] en [[Josef Stalin]] – was die suidelike eindpunt van die sogenaamde Baltiese Pad, 'n menseketting wat oor 'n afstand van 650 kilometer dwarsdeur die [[Baltiese lande]] tussen Vilnius en [[Tallinn]] gevorm is, tussen die katedraal en die kloktoring geleë. 'n Gedenksteen met die inskrif ''Stebuklas'' (Litaus: "Wonder") herinner aan hierdie historiese gebeurtenis waartydens twee miljoen mense vreedsaam teen die Russiese besetting en oorheersing betoog het. == Kronings- en grafkerk == [[Lêer:Fresco in Vilnius Cathedral crypt.jpg|duimnael|Die muurskildery in die katedraal se kript is die oudste bekende in Litaue]] [[Lêer:Lithuania Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Buiteaansig van die katedraal]] Die Litause grootvorste is vanaf 1401 (Vytautas) tot en met 1529 (Sigismund II August) in die Sint-Stanislauskatedraal gekroon. Daarnaas is beduidende Litause staatsmanne en adellikes, hul eggenotes en kerklike ampsdraers hier ter ruste gelê. Historici neem aan dat ook die heimlike huwelik van Sigismund II August met Barbara Radziwiłł in 1547 in die katedraal plaasgevind het.<ref name="Arkikatedra" /> Die eerste biskop van Vilnius, Andrej Vasila, het die katedraal se eerste grafkapel in 1397 vir homself laat bou. Tydens opgrawings in 1985 is 'n kript blootgelê wat as enigste met muurskilderye versier was – moontlik is dit die graf van Vytautas. 'n Fragment wat bewaar gebly het, toon [[Jesus van Nasaret|Jesus]] aan die kruis, met [[Maria]] en Johannes wat by hom staan. Dit is die oudste bekende muurskildery in Litaue.<ref name="Lituanus" /> Die Goštautas-kapel – die derde kapel aan die regterkant – huisves Renaissance-grafmonumente wat deur Bernardino Zanobia de Gianotti en Giovanni Maria Padovano, Italiaanse boumeesters wat in [[Krakau]] werksaam was, geskep is. Oor die eeue heen is steeds nuwe kapelle by die katedraal gevoeg of later omgebou. Die argitek Stuoka-Gucevičius het met sy simmetriese ontwerp moeite gedoen om die kapelle tot 'n harmonieuse argitektoniese eenheid om te vorm. Sedertdien is daar elf kapelle in die katedraal, waarvan die Valavičiuskapel (die eerste kapel aan die linkerkant) met sy oorspronklike mure uit die Renaissance-tydperk en die beroemde Kasimir-kapel die oudstes is. Die enigste kapel wat nie deur Stuoka-Gucevičius omgebou is nie, is die Koningskapel. Moontlik het die Latynse inskrif oor die ingang (''Violator huius operis infelix esto'' – "Die vernietiger van hierdie werk sal verdoem wees") hierby 'n rol gespeel.<ref name="torb58">{{de}} Torbus/Warning (2009), bl. 58</ref> Tydens argeologiese opgrawings in 1931 is grafte blootgelê, en tussen 1932 en 1939 is 'n nuwe grafkelder gebou waar 'n aantal heersers hul laaste rusplek gevind het: * Alexander van Pole (1461–1506), koning van Pole en grootvors van Litaue * Elisabeth van Oostenryk (ook Elisabeth van Habsburg genoem, Litaus ''Elzbieta Habsburgaite'', 1526–1545) en Barbora Radvilaite (Pools ''Barbara Radziwiłł'', 1520–1551), die eerste twee eggenote van Sigismund II August, koning van Pole en grootvors van Litaue * en – in 'n urn – die hart van Władysław IV Wasa (1595–1648), koning van Pole en grootvors van Litaue. Ander heersers en bekende persoonlikhede wat in die katedraal ter ruste gelê is, is onder meer: * Vytautas (1350–1430), genoem Vytautas die Grote, grootvors van Litaue, saam met sy tweede eggenote Anna Swjatoslawna, * Žygimantas Kęstutaitis (omstreeks 1365–1440), Vytautas se broer en grootvors van Litaue (1432–1440), * Švitrigaila (omstreeks 1370–1452), Jogaila se broer en grootvors van Litaue (1430–1432), * Sint Kasimir (1458–1484), seun van Kasimir IV Jagiełło, koning van Pole, * Albertas Goštautas (1480–1539), kanselier van Litaue (1522–1539) en * Biskop Valerijonas Protasevičius (?–1580), biskop van Vilnius. === Kasimir-kapel === [[Lêer:Saint Casimir in Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Portret van Sint Kasimir met tradisionele silwerbeslag en drie hande]] [[Lêer:Vilnius Cathedral Chapel of Saint Casimir, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|duimnael|Kasimir-kapel]] Die Kasimir-kapel is tussen 1624 en 1636 op inisiatief van die Poolse konings Sigismund III Wasa en sy seun Władysław IV Wasa deur die Italiaanse argitek Constantino Tencalla gebou.<ref name="torb58" /> Die verering van Sint Kasimir het in die vroeë 17de eeu 'n nuwe hoogtepunt bereik. Kasimir is in 1521, minder as veertig jaar ná sy afsterwe, heilig verklaar. Reeds in 1501 het [[Pous Alexander VI]] aan gelowiges wat 'n besoek aan Kasimir se graf in die katedraal sou aflê, die vergifnis van alle sondes belowe.<ref>{{lt}} {{cite web |url=http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimierokopl/ |title=Aartsbisdom Vilnius |publisher=vilnius.lcn.lt |accessdate=2 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102130134/http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimierokopl/ |archive-date=2 Januarie 2009 |url-status=dead}}</ref> Toe Kasimir se sarkofaag in 1603 ter geleentheid van die bevestiging van sy heiligverklaring geopen is, was sy liggaam volgens oorlewering byna nie ontbind nie en het dit 'n heerlike geur vrygestel. Sy graf het steeds meer besoekers begin lok. Kasimir is in 1458 as een van die troonopvolgers van die Pools-Litause heerserhuis gebore, maar het as gevolg van intriges die troon kwytgeraak. As 'n religieuse mens het Kasimir vervolgens 'n baie asketiese en morele lewe gevoer en sodoende groot waardering uitgelok. Hy is algemeen as die beliggaming van 'n onbaatsugtige, regverdige en beskeie heerser beskou, en die kapel se versierings bring hulde aan hierdie ideale monarg wat in 1484 op 'n jong leeftyd aan [[tuberkulose]] oorlede is. Die verhaal van Kasimir is aan talle legendes en wonders gekoppel. Na bewering het daar kort ná sy afsterwe 'n jong meisie uit Vilnius naby sy doodskis uit die dood verrys. Gelowiges het aan Kasimir se liggaam wonderdadige krag begin toeskryf, en daar is oorlewerings van 'n seun wat eweneens deur die heilige se sterflike oorskot uit die dood opgewek is. Die opening van Kasimir se sarkofaag en opwekkingstonele word op skilderye in die kapel uitgebeeld.<ref>{{de}} Volker Hagemann: ''Riga • Tallinn • Vilnius. Rundgänge durch die Metropolen des Baltikums''. Berlyn: Trescher 2008, bl. 244</ref> Die kapel is volgens 'n vierkante plattegrond ontwerp en met 'n aghoekige koepel en goue spits bekroon. Waardevolle sandsteen uit [[Swede]] het as boumateriaal gedien, waarby vir die binneruimte ook rooi en swart marmer gebruik is. Die binneruimte dateer in sy huidige vorm uit die tweede helfte van die 17de eeu toe herstelwerk ná die Russiese besetting van Vilnius gedurende die Russies-Poolse Oorlog tussen 1654 en 1667 uitgevoer is. [[Lêer:Fresco in Chapel of Saint Kazimeras.Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|links|Muurskildery in die Kasimir-kapel]] Die kombinasie van waardevolle marmermure, muurskilderye en halfplastiese pleisterversierings toon sterk ooreenkomste met die kloosterkerk in Pažaislis en die Sint-Pieter-en-Pauluskerk in Vilnius – die werk is deur dieselfde kunstenaars uitgevoer. Die muurskilderye is in 1691 en 1692 deur Michelangelo Palloni geskep, die pleisterversierings rondom die skilderye is deur Pietro Perti vervaardig. Die muurskilderye toon die "Wonder by die doodskis van Sint Kasimir" (aan die regterkant) en die "Opening van die doodskis van Sint Kasimir" (aan die linkerkant). Die plafonskilderye bo-oor die altaar beeld Kasimir uit wat 'n kruis en 'n lelie uit die hand van 'n engel ontvang terwyl hy die loflied ''Omni die dic Mariae'' sing, die skilderye bo-oor die ingang toon Kasimir se stryd met versoeking en sy oorwinning. Die twee laasgenoemde skilderye is in 1797 deur Franciszek Smuglewicz geskep. [[Lêer:POL Eustachy Wołłowicz.jpg|duimnael|Biskop Eustachijus Valavičius (1572–1630)]] Kasimir se liggaam word in 'n kosbare silwersarkofaag bewaar wat in 1747 voltooi is. Die figuur van Sint Kasimir wat daarop troon, het oorspronklik deel uitgemaak van 'n vroeër sarkofaag. Die huidige sarkofaag staan bo-oor die altaar van die kapel wat met 'n portret van Kasimir versier is. Hierdie skildery is volgens 'n ou Pools-Litause tradisie met beskermende silwerplate bedek sodat net 'n klein gedeelte – drie hande – van die oorspronklike kunswerk sigbaar is. Die skildery is omstreeks 1520 geskep en is in 1594 vernuwe. Moontlik is destyds pogings onderneem om die houding van Kasimir se regterhand (waarin hy lelies as 'n simbool van kuisheid en attribuut van die Jonkvrou Maria hou) te verander. Hierdie oorskildering het egter weer sigbaar geword en is sonder aarseling tot 'n wonder verklaar. Kunshistorici neem aan dat die silwerbeslag ontstaan het toe Sint Kasimir in 1636 in die nuut geboude kapel neergelê is.<ref>{{lt}} {{cite web |url=http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimieropav/ |title=Aartsbisdom Vilnius |publisher=vilnius.lcn.lt |accessdate=2 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102141222/http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimieropav/ |archive-date=2 Januarie 2009 |url-status=dead}}</ref> Die nisse is met versilwerde figure van onbekende heersers versier. Hulle is waarskynlik in die eerste helfte van die 18de eeu geskep – die eerste verwysing na hulle dateer uit 1755.<ref>{{lt}} [http://www.katedra.lt/index.php?id=27 ''www.katedra.lt'']</ref> Hul skeppers en ontstaansgeskiedenis is onbekend. === Valavičius-kapel === Die eerste kapel aan die linkerkant van die ingang staan as Valavičius- of Biskops-kapel bekend. Tot en met 1604 is hier die sterflike oorskot van Sint Kasimir bewaar en dit is derhalwe vroeër die "Koninklike Kapel" genoem. Biskop Eustachijus Valavičius (1572–1630) het die kapel tot sy eie grafkamer laat ombou. Die pleisterwerk in die kapel toon onder meer die vier evangelieskrywers, die vier fresko's aan die plafon beeld die vier belangrikste gebeurtenisse in die lewe van Maria: verkondiging, beproewing, hemelvaart en bekroning. Biskop Valevičius se grafplaat is aan die regterkant teen die symuur aangebring. == Orrel == [[Lêer:Organ in the Vilnius Cathedral.JPG|duimnael|Die katedraal se huidige [[orrel]] is in [[Potsdam]], [[Duitsland]] gebou]] Die eerste bekende orrel in die katedraal van Vilnius is in 1510 gebou, vermoedelik deur die [[Krakau]]se orrelbouer Stanisław Zelik. Johann Koppelmann was die boumeester van 'n nuwe orrel wat in 1595 gebou is, maar in die brandramp van 1610 vernietig is. Historiese dokumente verwys na drie orrels wat respektiewelik in 1618, 1729 en 1797 gebou is, tog is die orrelbouers se name nie oorlewer nie en is hul instrumente later òf vernietig òf aan ander kerke geskenk. In 1859 is die katedraal van 'n nuwe orrel voorsien wat oorspronklik deur die orrelbouer Nicolaus Jantzon vir die Augustyne-kerk te Vilnius gemaak is. Hierdie instrument is omstreeks 1885 tot 1889 deur die Litause orrelbouer Juozapas Radavičius volledig gerestoureer en vergroot.<ref>{{de}} [http://www.vargonai.lt/vargonai_vilnius_arkikatedra_de.htm ''Naujasis Vargonų Forumas: Orgel in der Vilnius-Kathedrale'']</ref> Die orrelbouer Wacław Biernacki het in die vroeë 20ste eeu 'n nuwe pneumatiese orrel agter die ou fasade gemonteer en dié instrument later in 1937 opgeknap en uitgebou. Die katedraal se huidige orrel is in 1969 deur 'n Duitse onderneming, Alexander Schuke in [[Potsdam]], gebou waarby 'n aantal ou orrelpype van Juozapas Radavičius aangepas en vir die nuwe instrument hergebruik is. Die orrel het 'n meganiese traktuur en 'n elektropneumatiese register. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * {{lt}} Kitkauskas Napoleonas: ''Vilniaus arkikatedros požemiai'', Vilnius 1994. * {{lt}} Maceika J.: ''Vilniaus valstybinio dailės muziejaus paveikslų galerijos pastato (buv. Vilniaus katedros bažnyčios) istorinė apybraiža'', 1956. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Vilnius Cathedral|Katedraal van Vilnius}} * {{de}} {{en}} {{fr}} {{it}} {{lt}} {{pl}} [https://www.katedra.lt/ Amptelike webwerf] ; Beelde * {{en}} [http://travel.nationalgeographic.com/places/photos/photo_lithuania_lithuania.html ''nationalgeographic.com: Sint-Stanislauskatedraal''] {{Koördinate|54|41|09|N|25|17|16|O|region:LT_type:landmark|aansig=titel}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Litaue]] [[Kategorie:Rooms-Katolieke katedrale]] [[Kategorie:Vilnius]] 1g8ybt4scaps1kv2577tktl35jwmoew 2922122 2922069 2026-08-04T19:30:13Z SpesBona 2720 Paar goed 2922122 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Katedraal van Vilnius |titel = |kleur = #FFDEAD |beeld = Vilnius - Cathedral 01.jpg |beeld_wydte = 240px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Plaaslike name |1 = [[Litaus]]: ''Vilniaus šv. vyskupo Stanislovo ir šv. Vladislovo arkikatedra bazilika''<br />[[Pools]]: ''Bazylika Archikatedralna św. Stanisława i św. Władysława w Wilnie'' |opskrif2 = Affiliasie |2 = [[Rooms-Katolieke Kerk]] |opskrif3 = Stad |3 = [[Vilnius]] |opskrif4 = Land |4 = [[Litaue]] |opskrif5 = Stigter(s) |5 = [[Mindaugas]] (oorspronklike katedraal)<br />Ignacy Jakub Massalski (huidige katedraal) |opskrif6 = Beskermheiliges |6 = Stanislaus en Ladislaus I |opskrif7 = Argitek |7 = [[Laurynas Gucevičius]] |opskrif8 = Begin bou |8 = 1251 (oorspronklike katedraal)<br />1779 (huidige katedraal) |opskrif9 = Voltooi |9 = {{Begindatum en ouderdom|1801}} |opskrif10 = Materiaal |10 = Gepleisterde messelwerk }} Die '''Sint-Stanislaus- en Sint-Ladislauskatedraal''' in [[Vilnius]] ([[Litaus]]: ''Vilniaus šv. vyskupo Stanislovo ir šv. Vladislovo arkikatedra bazilika'', [[Pools]]: ''Bazylika Archikatedralna św. Stanisława i św. Władysława w Wilnie'', kort ''Vilniaus katedra'') is die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[katedraal]] van die aartsbisdom Vilnius, die hoofstad van [[Litaue]], en die belangrikste plek van aanbidding vir Rooms-Katolieke gelowiges in die land. Aan die katedraal is in 1985 die eretitel ''[[Basilica minor]]'' verleen. Die katedraal bevind hom in die historiese stadskern van Vilnius wat in 1994 deur [[Unesco]] as [[wêrelderfenisgebied]] gelys is. Die katedraal is aan die voet van die burgheuwel van die grootvorstelike paleis, die Gediminas-burg, in die historiese stadskern van Vilnius geleë en staan dus op historiese grond: hier was 'n vroeë nedersetting geleë en die [[Kerk (gebou)|kerkgebou]] is dus nou verweef met die Litause geskiedenis. Dit is ook hier waar die grootvorste van Litaue gekroon en beduidende Litause persoonlikhede ter ruste gelê is. Die basiliek gaan in sy huidige vorm terug op 'n ontwerp in die klassisistiese styl deur [[Laurynas Gucevičius]] en is in 1801 voltooi. Sy [[kloktoring]] (of ''[[campanile]]'') is net soos by talle ander [[Baltiese lande|Baltiese]] kerke as 'n vrystaande struktuur uitgevoer. Die katedraalkerk is aan die heilige biskop Stanislaus van Krakau en die heilige Ladislaus I, koning van Hongarye, gewy, twee beduidende steunpilare van die Rooms-Katolieke Kerk in die 11de eeuse oostelike [[Sentraal-Europa]]. == Geskiedenis == === Middeleeue === [[Lêer:Chapel of Saint Kazimieras with his sarcophagus in Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Die Kasimir-kapel met die sarkofaag van Sint Kasimir, beskermheilige van Litaue]] Die Sint-Stanislauskatedraal word algemeen as die eerste Christelike kerk op Litause bodem beskou. Die eerste kerkgebou het waarskynlik reeds gedurende die regeringstydperk van koning [[Mindaugas]] in die 13de eeu ontstaan. Mindaugas het die Christelike geloof in 1251 veral uit politieke oorwegings aangeneem en 'n heidense heiligdom deur 'n klein Gotiese kerk met drie skepe en 'n [[Koor (argitektuur)|koor]] laat vervang.<ref name="Lituanus">{{en}} {{cite web |url=http://www.lituanus.org/1990_1/90_1_04.htm |title=The history and recent archaeological investigations of the Vilnius Cathedral |publisher=Lituanus. Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences, jaargang 36, nommer 1 (lente 1990) |author=Algimantas Kajackas |accessdate=18 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318101718/http://www.lituanus.org/1990_1/90_1_04.htm |archive-date=18 Maart 2021 |url-status=dead}}</ref> Oorblyfsels van hierdie vroeë kerkgebou is in die laat 20ste eeu onder die huidige katedraal ontdek.<ref>{{lt}} {{cite web |url=http://www.aruodai.lt/paieska/vaizdas.php?VId=2399 |title=Vilniaus Arkikatedros planas |accessdate=1 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801160642/https://www.aruodai.lt/paieska/vaizdas.php?VId=2399 |archive-date=1 Augustus 2021 |url-status=dead}}</ref> Ná Mindaugas se afsterwe in 1263 het die inheemse geloof weer die opperhand gekry, en aan die voet van die kasteelberg het weer 'n heidense tempel ontstaan.<ref>{{lt}} [http://www.aruodai.lt/paieska/fiksacijos.php?OId=102&FId=227 ''Heidense tempel aan die voet van die Gediminas-berg'']</ref> Die kerstening van Litaue het eers in die laat 14de eeu plaasgevind toe grootvors Jogaila hom laat doop het sodat hy as Poolse koning bekroon kon word. Jogaila het sy vasbeslotenheid om die nuwe geloof aan te neem in 1387 met die bou van 'n nuwe kerk bevestig. Hierdie sakrale gebou is reeds in die volgende jaar ter geleentheid van Jogaila se troonbestyging in Pole deur aartsbiskop Bodzanta uit Gnesen as die setel van die biskop van Vilnius gewy. Saam met die bou van die katedraal is 'n teologiese skool gestig, die eerste en – tot en met die stigting van die plaaslike Jesuïete-kollege – ook die beduidendste van sy soort in Litaue. Jogaila se kerk is in 1419 deur 'n brand vernietig. Sy neef, grootvors Vytautas, het 'n nuwe saalkerk in die Gotiese styl laat oprig wat met sy mure nog steeds die katedraal se binneruimte oorheers. In die loop van die 15de en 16de eeu is aan weerskante van die kerk kapelle bygevoeg. === Vroeë moderne tydperk === [[Lêer:Altar of vilnius cathedral 20091231.jpg|duimnael|links|Die hoofaltaar]] Brandrampe in die 16de en 17de eeu het daartoe gelei dat die kerkgebou volgens die heersende boustyle herstel is – sodoende is [[Renaissance]]- (1534–1557, deur die Italiaanse argitek Bernardino Zanobia de Gianotti) en [[Barok]]-elemente (1612–1632, deur die Italiaanse boumeester Constantino Tencalla) bygevoeg en tegelykertyd (1624–1636) het ook die Kasimir-kapel ontstaan. Die oorlog met Moskou tussen 1654 en 1657 het verdere skade berokken so dat tussen 1666 en 1676 omvangryke herstelwerk in die binneruimte gedoen moes word. Die Kasimir-kapel se versierings is teen die einde van die 17de eeu aangebring. In 1769 is een van die twee kerktorings wat tydens die herstelwerk in die Barok-styl by die portaal opgerig is, deur 'n bliksemslag getref. Ná sy ineenstorting, wat sewe menselewens geëis en ook groot skade by die kerkgebou berokken het, moes die katedraal gesluit word. [[Lêer:Vilnius Belfry.jpg|duimnael|Die kloktoring]] Die huidige Klassisistiese voorkoms van die katedraal gaan terug op 'n projek van die Litause argitek Laurynas Stuoka-Gucevičius wat vanaf 1783 uitgevoer is. Stuoka-Gucevičius, wat sterk deur die Klassisistiese boustyl van die Franse rewolusionêre tydperk beïnvloed is, is in 1798 oorlede toe die boubedrywighede nog aan die gang was, tog is die projek in 1801 onder leiding van die argitek Michael Schulz voltooi. Vanweë die inlywing van Litaue in die Russiese Tsareryk 1795–1798 is die bisdom Vilnius egter ontbind en by die aartsbisdom Mogiljov ingelyf. Die geestelike werk van plaaslike biskoppe is deur die Russiese owerheid belemmer, en met die sluiting van die Universiteit van Vilnius het die bisdom ook sy geestelike opleidingsentrum kwytgeraak. Toe die Kasimir-kerk ná die Pools-Litause Opstand in 1831 in 'n Ortodokse kerk omgeskep is, is die Rokoko-standbeelde van Litause grootvorste, heiliges en apostels in die nisse van die katedraal se buitemure verplaas. === 20ste eeu === Gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] is die kerk deur Duitse soldate geplunder, en ná die oorlog het sowel die Poolse asook die Litause Katolieke gemeentes van Vilnius aanspraak op die katedraal gemaak. Toe die Vilnius-gebied uiteindelik aan [[Pole]] oorhandig is, is alle misse in die katedraal vanaf 1923 uitsluitlik in Pools gehou. In 1925 het die Sint-Stanislauskatedraal die amptelike setel van die nuwe aartsbisdom Vilnius geword, terwyl die westelike gebiede van die voormalige bisdom Vilnius, wat Litaus gebly het, in die nuwe bisdom Kaišiadorys verenig is. In 1931 is krake in die katedraal se mure ontdek en vanaf die volgende jaar is omvangryke herstelwerk uitgevoer wat eers in 1939 voltooi was. Onder die Kasimir-kapel is 'n nuwe kript aangelê. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die katedraal as gevolg van die Sowjet-owerheid se ateïstiese beleid in 1949 gesluit. Aanvanklik is oorweeg om dit tot 'n motorwerkswinkel om te skep.<ref>{{de}} Tomasz Torbus en Barbara Warning: ''Baltische Staaten. Estland • Lettland • Litauen • Kaliningrad''. München: Nelles 2009, bl. 56</ref> Terwyl die kerkgebou vir drie jaar leeggestaan het, is verskeie kere ingebreek en kunswerke gesteel. Vanaf 1953 is die katedraal tot 'n kunsgalery omgebou wat in 1956 ingewy is. Die sterflike oorskot van Sint Kasimir is reeds in 1953 na die Pieter-en-Paulus-kerk oorgeplaas. In 1989 is die katedraal weer aan die Rooms-Katolieke Kerk oorhandig en met 'n mis op 5 Februarie 1989 deur biskop Julijonas Steponavičius (1911–1991) feestelik heringewy.<ref>{{de}} Marianna Butenschön: ''Estland, Lettland, Litauen. Das Baltikum auf dem langen Weg in die Freiheit''. München: R. Piper 1992, bl. 242</ref> Op 3 Maart 1989, een dag voor sy naamdag, is die sterflike oorskot van Sint Kasimir met 'n plegtige prosessie weer na die Kasimir-kapel teruggeplaas. Die derde belangrike gebeurtenis in 1989 was die kersfeesmis in die katedraal wat – ná taai onderhandelinge met die Staatskomitee vir Televisie en Radio (''Gosteleradio'') in [[Moskou]] – deur die openbare Duitse uitsaaier ''Südwestfunk Baden-Baden'' in samewerking met die Litause uitsaaikorporasie [[Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija|LRT]] regstreeks na [[Duitsland]], [[Switserland]], [[Oostenryk]], die [[Verenigde State]] en [[Japan]] uitgesaai is.<ref>{{de}} Butenschön (1992), bl. 250–51</ref> [[Pous Johannes Paulus II]] het sy apostoliese reis deur Litaue in 1993 in die Katedraal van Vilnius begin en by Sint Kasimir se sarkofaag gebid.<ref>{{en}} [http://www.piligrimukelias.lt/index.php?id=67&lng=1 ''www.piligrimukelias.lt: Pilgrim Route of John Paul II in Lithuania. Besoek op 13 Februarie 2019'']</ref> == Argitektuur == [[Lêer:Cathetral of Vilnius.jpg|duimnael|'n Nagaansig van die katedraal]] Die katedraal se huidige argitektoniese voorkoms word oorheers deur Stuoka-Gucevičius se klassisistiese ontwerp, alhoewel die binneruimte sy oorsprong in die 15de eeuse Gotiese saalkerk met drie skepe het. Stuoka-Gucevičius het die katedraal se uiterlike voorkoms by antieke voorbeelde aangepas: 'n trigliewe-fries word volgens die Doriese orde deur drie magtige gladde suile gedra, terwyl die portaal deur 'n magtige geweldriehoek afgesluit word. Die reliëf in die geweldriehoek beeld Noag se dankoffer ná die ark-redding uit. Die drie beeldhouwerke op die gewel is tussen 1786 en 1792 deur die beeldhouer Karol Jelski geskep en beeld Sint Stanislaus (die beskermheilige van Pole, links), Sint Kasimir (die beskermheilige van Litaue, regs) en Sint Helena (middel, met 'n groot kruis in haar hand) uit. Hulle is deur Michael Schulz op die gewel geplaas en vanweë hul reusagtige afmetings eintlik buite alle proporsie. Die figure is in 1950 deur die Sowjet-bewindhebbers verwyder. Ná lang debatvoering is die kunswerke in 1997 teruggeplaas. Aan die katedraal se linkerkant is 'n sakristie bygevoeg wat dieselfde barokstyl-voorkoms het as die Kasimir-kapel – sodoende het die katedraal uiteindelik die simmetriese vorm gekry wat in die oorspronklike klassisistiese ontwerp beplan was. Daarnaas is die grafkapelle uit die 16de en 17de eeu van eenderse buitemure voorsien, hul vensters aan die onderkant vergroot en van 'n reeks Doriese suile voorsien. === Binneruimte === [[Lêer:Arkikatedros-interjeras.jpg|duimnael|Die katedraal se binneruimte]] Die klassisistiese styl is ook in die binneruimte behou. Die pilare, wat oorspronklik deel uitgemaak het van die 15de eeuse Gotiese kerk, is net soos die gewelwe van klassisistiese elemente voorsien. Die hoogaltaar is by die Doriese orde van die buitekant aangepas – sy fries word deur swart marmersuile gedra en 'n geweldriehoek is daaroor aangebring sodat dit aan 'n tempelfront herinner. Die skildery in die middel oor die altaar is in 1797 deur Pranciškus Smuglevičius (Pools: Franciszek Smuglewicz) geskep en beeld die marteldood van Sint Stanislaus uit. Die tabernakel op die 18de eeuse altaar is 'n waardevolle kunswerk uit die ateljee van Matthias Walbaum, 'n Augsburgse goudsmid, en is tussen 1623 en 1625 geskep. Die reliëfs op die deure beeld die "Laaste Nagmaal" en die "Preek in die Olyftuin" uit. Die krusifiks op die altaar word deur die standbeelde van Sint Stanislaus en Sint Kasimir ingeraam. In die vroeë 16de eeu is regs van die hoofaltaar die sogenaamde "biskopskapel" aangebou. Dit het sy naam te danke aan die feit dat Vilnius se biskoppe later onder sy vloer ter ruste gelê is. Oor die tabernakel, waarin vandag die allerheiligste bewaar word (die kapel se amptelike naam is dan ook "Kapel van die Allerheiligste"), hang 'n skildery van Gonzaga Nuñez wat in 1877 geskep is. Die syskepe se mure is met sestien skilderye versier wat deur Constantino Villani geskep is en uit die tweede helfte van die 18de eeu dateer. Tonele uit die Nuwe Testament aan die noordelike kant kontrasteer met tonele uit die Ou Testament aan die suidekant. Die skilderye aan die altaar se kant ("Die voeding van die vyfduisend" en "Die offer van Melgisedek", 1785) is net soos die skildery ("Petrus doop die soldaat in die gevangenis", 1801) en die uitbeeldings van apostels tussen pilare in die middelskip (1785) deur Franciszek Smuglewicz geskep. === Kloktoring === [[Lêer:Lithuania Vilnius magic stone.jpg|duimnael|'n Gedenksteen op die Katedraalplein herinner aan die "Baltiese Pad" van 1989]] Die vrystaande kloktoring was oorspronklik 'n ronde verdedigingstoring uit die tweede helfte van die 14de eeu wat deel uitgemaak het van die [[Grootvorstepaleis van Litaue|Grootvorstepaleis]] se Laer Kasteel. Sy mure was vier meter dik. Die skietluike aan die buitekant is nog steeds sigbaar. Die toring se fondamente is intussen 1,2 meter diep in die grond. Daar word aangeneem dat die toring reeds in die 15de eeu as kloktoring gedien het en met 'n aghoekige verdieping in die Gotiese styl verhoog is. In die 16de eeu (omstreeks 1550 en in 1598)<ref name="Arkikatedra">{{lt}} {{cite web |url=http://ldmuziejus.mch.mii.lt/Muziejusirpadaliniai/Arkikatedra.htm |title=Arkikatedros požemiai: Vilniaus arkikatedra |publisher=ldmuziejus.mch.mii.lt |accessdate=7 Januarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107031723/http://ldmuziejus.mch.mii.lt/Muziejusirpadaliniai/Arkikatedra.htm |archive-date= 7 Januarie 2007 |url-status=dead}}</ref> is twee bykomende verdiepings gebou. Tydens die brand in 1610 is ook die kloktoring beskadig en vervolgens herstel. Die huidige horlosies dateer uit die 17de eeu, die koepeldak uit die jaar 1897. Vanweë sy ouderdom en die sagte grond waarop hy gebou is, het die toring intussen begin oorleun. Dit het tans 'n hoogte van 52 meter sonder en 57 meter met kruis. Die toring is in 2002 van ses nuwe klokke voorsien. Die katedraalplein is die belangrikste politieke vergaderplein in Litaue. Op 23 Augustus 1989 – presies vyftig jaar na die ondertekening van die geheime ooreenkoms tussen [[Adolf Hitler]] en [[Josef Stalin]] – was die suidelike eindpunt van die sogenaamde Baltiese Pad, 'n menseketting wat oor 'n afstand van 650 kilometer dwarsdeur die [[Baltiese lande]] tussen Vilnius en [[Tallinn]] gevorm is, tussen die katedraal en die kloktoring geleë. 'n Gedenksteen met die inskrif ''Stebuklas'' (Litaus: "Wonder") herinner aan hierdie historiese gebeurtenis waartydens twee miljoen mense vreedsaam teen die Russiese besetting en oorheersing betoog het. == Kronings- en grafkerk == [[Lêer:Fresco in Vilnius Cathedral crypt.jpg|duimnael|Die muurskildery in die katedraal se kript is die oudste bekende in Litaue]] [[Lêer:Lithuania Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Buiteaansig van die katedraal]] Die Litause grootvorste is vanaf 1401 (Vytautas) tot en met 1529 (Sigismund II August) in die Sint-Stanislauskatedraal gekroon. Daarnaas is beduidende Litause staatsmanne en adellikes, hul eggenotes en kerklike ampsdraers hier ter ruste gelê. Historici neem aan dat ook die heimlike huwelik van Sigismund II August met Barbara Radziwiłł in 1547 in die katedraal plaasgevind het.<ref name="Arkikatedra" /> Die eerste biskop van Vilnius, Andrej Vasila, het die katedraal se eerste grafkapel in 1397 vir homself laat bou. Tydens opgrawings in 1985 is 'n kript blootgelê wat as enigste met muurskilderye versier was – moontlik is dit die graf van Vytautas. 'n Fragment wat bewaar gebly het, toon [[Jesus van Nasaret|Jesus]] aan die kruis, met [[Maria]] en Johannes wat by hom staan. Dit is die oudste bekende muurskildery in Litaue.<ref name="Lituanus" /> Die Goštautas-kapel – die derde kapel aan die regterkant – huisves Renaissance-grafmonumente wat deur Bernardino Zanobia de Gianotti en Giovanni Maria Padovano, Italiaanse boumeesters wat in [[Krakau]] werksaam was, geskep is. Oor die eeue heen is steeds nuwe kapelle by die katedraal gevoeg of later omgebou. Die argitek Stuoka-Gucevičius het met sy simmetriese ontwerp moeite gedoen om die kapelle tot 'n harmonieuse argitektoniese eenheid om te vorm. Sedertdien is daar elf kapelle in die katedraal, waarvan die Valavičiuskapel (die eerste kapel aan die linkerkant) met sy oorspronklike mure uit die Renaissance-tydperk en die beroemde Kasimir-kapel die oudstes is. Die enigste kapel wat nie deur Stuoka-Gucevičius omgebou is nie, is die Koningskapel. Moontlik het die Latynse inskrif oor die ingang (''Violator huius operis infelix esto'' – "Die vernietiger van hierdie werk sal verdoem wees") hierby 'n rol gespeel.<ref name="torb58">{{de}} Torbus/Warning (2009), bl. 58</ref> Tydens argeologiese opgrawings in 1931 is grafte blootgelê, en tussen 1932 en 1939 is 'n nuwe grafkelder gebou waar 'n aantal heersers hul laaste rusplek gevind het: * Alexander van Pole (1461–1506), koning van Pole en grootvors van Litaue * Elisabeth van Oostenryk (ook Elisabeth van Habsburg genoem, Litaus ''Elzbieta Habsburgaite'', 1526–1545) en Barbora Radvilaite (Pools ''Barbara Radziwiłł'', 1520–1551), die eerste twee eggenote van Sigismund II August, koning van Pole en grootvors van Litaue * en – in 'n urn – die hart van Władysław IV Wasa (1595–1648), koning van Pole en grootvors van Litaue. Ander heersers en bekende persoonlikhede wat in die katedraal ter ruste gelê is, is onder meer: * Vytautas (1350–1430), genoem Vytautas die Grote, grootvors van Litaue, saam met sy tweede eggenote Anna Swjatoslawna, * Žygimantas Kęstutaitis (omstreeks 1365–1440), Vytautas se broer en grootvors van Litaue (1432–1440), * Švitrigaila (omstreeks 1370–1452), Jogaila se broer en grootvors van Litaue (1430–1432), * Sint Kasimir (1458–1484), seun van Kasimir IV Jagiełło, koning van Pole, * Albertas Goštautas (1480–1539), kanselier van Litaue (1522–1539) en * Biskop Valerijonas Protasevičius (?–1580), biskop van Vilnius. === Kasimir-kapel === [[Lêer:Saint Casimir in Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Portret van Sint Kasimir met tradisionele silwerbeslag en drie hande]] [[Lêer:Vilnius Cathedral Chapel of Saint Casimir, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|duimnael|Kasimir-kapel]] Die Kasimir-kapel is tussen 1624 en 1636 op inisiatief van die Poolse konings Sigismund III Wasa en sy seun Władysław IV Wasa deur die Italiaanse argitek Constantino Tencalla gebou.<ref name="torb58" /> Die verering van Sint Kasimir het in die vroeë 17de eeu 'n nuwe hoogtepunt bereik. Kasimir is in 1521, minder as veertig jaar ná sy afsterwe, heilig verklaar. Reeds in 1501 het [[Pous Alexander VI]] aan gelowiges wat 'n besoek aan Kasimir se graf in die katedraal sou aflê, die vergifnis van alle sondes belowe.<ref>{{lt}} {{cite web |url=http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimierokopl/ |title=Aartsbisdom Vilnius |publisher=vilnius.lcn.lt |accessdate=2 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102130134/http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimierokopl/ |archive-date=2 Januarie 2009 |url-status=dead}}</ref> Toe Kasimir se sarkofaag in 1603 ter geleentheid van die bevestiging van sy heiligverklaring geopen is, was sy liggaam volgens oorlewering byna nie ontbind nie en het dit 'n heerlike geur vrygestel. Sy graf het steeds meer besoekers begin lok. Kasimir is in 1458 as een van die troonopvolgers van die Pools-Litause heerserhuis gebore, maar het as gevolg van intriges die troon kwytgeraak. As 'n religieuse mens het Kasimir vervolgens 'n baie asketiese en morele lewe gevoer en sodoende groot waardering uitgelok. Hy is algemeen as die beliggaming van 'n onbaatsugtige, regverdige en beskeie heerser beskou, en die kapel se versierings bring hulde aan hierdie ideale monarg wat in 1484 op 'n jong leeftyd aan [[tuberkulose]] oorlede is. Die verhaal van Kasimir is aan talle legendes en wonders gekoppel. Na bewering het daar kort ná sy afsterwe 'n jong meisie uit Vilnius naby sy doodskis uit die dood verrys. Gelowiges het aan Kasimir se liggaam wonderdadige krag begin toeskryf, en daar is oorlewerings van 'n seun wat eweneens deur die heilige se sterflike oorskot uit die dood opgewek is. Die opening van Kasimir se sarkofaag en opwekkingstonele word op skilderye in die kapel uitgebeeld.<ref>{{de}} Volker Hagemann: ''Riga • Tallinn • Vilnius. Rundgänge durch die Metropolen des Baltikums''. Berlyn: Trescher 2008, bl. 244</ref> Die kapel is volgens 'n vierkante plattegrond ontwerp en met 'n aghoekige koepel en goue spits bekroon. Waardevolle sandsteen uit [[Swede]] het as boumateriaal gedien, waarby vir die binneruimte ook rooi en swart marmer gebruik is. Die binneruimte dateer in sy huidige vorm uit die tweede helfte van die 17de eeu toe herstelwerk ná die Russiese besetting van Vilnius gedurende die Russies-Poolse Oorlog tussen 1654 en 1667 uitgevoer is. [[Lêer:Fresco in Chapel of Saint Kazimeras.Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|links|Muurskildery in die Kasimir-kapel]] Die kombinasie van waardevolle marmermure, muurskilderye en halfplastiese pleisterversierings toon sterk ooreenkomste met die kloosterkerk in Pažaislis en die Sint-Pieter-en-Pauluskerk in Vilnius – die werk is deur dieselfde kunstenaars uitgevoer. Die muurskilderye is in 1691 en 1692 deur Michelangelo Palloni geskep, die pleisterversierings rondom die skilderye is deur Pietro Perti vervaardig. Die muurskilderye toon die "Wonder by die doodskis van Sint Kasimir" (aan die regterkant) en die "Opening van die doodskis van Sint Kasimir" (aan die linkerkant). Die plafonskilderye bo-oor die altaar beeld Kasimir uit wat 'n kruis en 'n lelie uit die hand van 'n engel ontvang terwyl hy die loflied ''Omni die dic Mariae'' sing, die skilderye bo-oor die ingang toon Kasimir se stryd met versoeking en sy oorwinning. Die twee laasgenoemde skilderye is in 1797 deur Franciszek Smuglewicz geskep. [[Lêer:POL Eustachy Wołłowicz.jpg|duimnael|Biskop Eustachijus Valavičius (1572–1630)]] Kasimir se liggaam word in 'n kosbare silwersarkofaag bewaar wat in 1747 voltooi is. Die figuur van Sint Kasimir wat daarop troon, het oorspronklik deel uitgemaak van 'n vroeër sarkofaag. Die huidige sarkofaag staan bo-oor die altaar van die kapel wat met 'n portret van Kasimir versier is. Hierdie skildery is volgens 'n ou Pools-Litause tradisie met beskermende silwerplate bedek sodat net 'n klein gedeelte – drie hande – van die oorspronklike kunswerk sigbaar is. Die skildery is omstreeks 1520 geskep en is in 1594 vernuwe. Moontlik is destyds pogings onderneem om die houding van Kasimir se regterhand (waarin hy lelies as 'n simbool van kuisheid en attribuut van die Jonkvrou Maria hou) te verander. Hierdie oorskildering het egter weer sigbaar geword en is sonder aarseling tot 'n wonder verklaar. Kunshistorici neem aan dat die silwerbeslag ontstaan het toe Sint Kasimir in 1636 in die nuut geboude kapel neergelê is.<ref>{{lt}} {{cite web |url=http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimieropav/ |title=Aartsbisdom Vilnius |publisher=vilnius.lcn.lt |accessdate=2 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102141222/http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimieropav/ |archive-date=2 Januarie 2009 |url-status=dead}}</ref> Die nisse is met versilwerde figure van onbekende heersers versier. Hulle is waarskynlik in die eerste helfte van die 18de eeu geskep – die eerste verwysing na hulle dateer uit 1755.<ref>{{lt}} [http://www.katedra.lt/index.php?id=27 ''www.katedra.lt'']</ref> Hul skeppers en ontstaansgeskiedenis is onbekend. === Valavičius-kapel === Die eerste kapel aan die linkerkant van die ingang staan as Valavičius- of Biskops-kapel bekend. Tot en met 1604 is hier die sterflike oorskot van Sint Kasimir bewaar en dit is derhalwe vroeër die "Koninklike Kapel" genoem. Biskop Eustachijus Valavičius (1572–1630) het die kapel tot sy eie grafkamer laat ombou. Die pleisterwerk in die kapel toon onder meer die vier evangelieskrywers, die vier fresko's aan die plafon beeld die vier belangrikste gebeurtenisse in die lewe van Maria: verkondiging, beproewing, hemelvaart en bekroning. Biskop Valevičius se grafplaat is aan die regterkant teen die symuur aangebring. == Orrel == [[Lêer:Organ in the Vilnius Cathedral.JPG|duimnael|Die katedraal se huidige [[orrel]] is in [[Potsdam]], [[Duitsland]] gebou]] Die eerste bekende orrel in die katedraal van Vilnius is in 1510 gebou, vermoedelik deur die [[Krakau]]se orrelbouer Stanisław Zelik. Johann Koppelmann was die boumeester van 'n nuwe orrel wat in 1595 gebou is, maar in die brandramp van 1610 vernietig is. Historiese dokumente verwys na drie orrels wat respektiewelik in 1618, 1729 en 1797 gebou is, tog is die orrelbouers se name nie oorlewer nie en is hul instrumente later òf vernietig òf aan ander kerke geskenk. In 1859 is die katedraal van 'n nuwe orrel voorsien wat oorspronklik deur die orrelbouer Nicolaus Jantzon vir die Augustyne-kerk te Vilnius gemaak is. Hierdie instrument is omstreeks 1885 tot 1889 deur die Litause orrelbouer Juozapas Radavičius volledig gerestoureer en vergroot.<ref>{{de}} [http://www.vargonai.lt/vargonai_vilnius_arkikatedra_de.htm ''Naujasis Vargonų Forumas: Orgel in der Vilnius-Kathedrale'']</ref> Die orrelbouer Wacław Biernacki het in die vroeë 20ste eeu 'n nuwe pneumatiese orrel agter die ou fasade gemonteer en dié instrument later in 1937 opgeknap en uitgebou. Die katedraal se huidige orrel is in 1969 deur 'n Duitse onderneming, Alexander Schuke in [[Potsdam]], gebou waarby 'n aantal ou orrelpype van Juozapas Radavičius aangepas en vir die nuwe instrument hergebruik is. Die orrel het 'n meganiese traktuur en 'n elektropneumatiese register. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == * {{lt}} Kitkauskas Napoleonas: ''Vilniaus arkikatedros požemiai'', Vilnius 1994. * {{lt}} Maceika J.: ''Vilniaus valstybinio dailės muziejaus paveikslų galerijos pastato (buv. Vilniaus katedros bažnyčios) istorinė apybraiža'', 1956. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Vilnius Cathedral|Katedraal van Vilnius}} * {{de}} {{en}} {{fr}} {{it}} {{lt}} {{pl}} [https://www.katedra.lt/ Amptelike webwerf] ; Beelde * {{en}} [http://travel.nationalgeographic.com/places/photos/photo_lithuania_lithuania.html ''nationalgeographic.com: Sint-Stanislauskatedraal''] {{Koördinate|54|41|09|N|25|17|16|O|region:LT_type:landmark|aansig=titel}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Litaue]] [[Kategorie:Rooms-Katolieke katedrale]] [[Kategorie:Vilnius]] hwsp69765jxqpsb4b19pav2nn4yo7cx 0 42736 2921938 2902500 2026-08-04T15:25:31Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921938 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Kanadese nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Kanada | beeld = Rugby Canada logo.svg | unie = [[Rugby Kanada]] (RC) | bynaam = ''Canucks'', ''Les Rouges'' | embleem = die Esdoringblaar | stadion = [[Starlight-stadion]], [[Victoria (Brits-Columbië)|Victoria]], [[Brits-Columbië]] | kapasiteit = 25&nbsp;000 | kaptein = [[Lucas Rumball]] | afrigter = {{vlagikoon|Australië}} [[Steve Meehan]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _Canadaleftrwc | patroon_b1 = _Canadakit | patroon_ra1 = _Canadarightrwc | patroon_sh1 = _CanadashortsRWCb | patroon_so1 = _CanadasocksRWC | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = FF0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = 000000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _Canadaleftrwcb | patroon_b2 = _Canadakitb | patroon_ra2 = _Canadarightrwcb | patroon_sh2 = _CanadashortsRWC | patroon_so2 = _CanadasocksRWCb | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = F00000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Aaron Carpenter]] (80)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=25;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[James Pritchard]] (607)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=25;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[D.T.H. van der Merwe]] (38)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=25;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{JPNru}} 9–8 '''Kanada''' {{vlagikoon|Kanada|1921}}<br />([[Osaka]], [[Japan]]; 31 Januarie 1932) | grootwen = {{BARru}} 3–69 {{CANru-r}}<br />([[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]]; 24 Junie 2006) | grootverloor = {{ENGru}} 70–0 {{CANru-r}}<br />([[Londen]], [[Engeland]]; 13 November 2004) | Wêreldbekerverskynings = 9/10 | jaar = 1987 | beste = Kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] | url = | unieurl = www.rugby.ca }} Die '''Kanadese nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Canada national rugby union team''; [[Frans]]: ''Équipe du Canada de rugby à XV'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Kanada]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Dié span dra die byname ''Canucks'' en ''Les Rouges''. Rugby word in Kanada geadministreer deur [[Rugby Kanada]] (Engels: ''Rugby Canada'', RC; Frans: ''Fédération canadienne de rugby à XV'') wat in 1974 gestig is. Kanada word as die derde beste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou (ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Kanada is tans (September 2025) 24ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Twee voormalige Kanadese rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Kanada het in 1932 sy internasionale rugbydebuut teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] gemaak. Kanada tot dusver vir nege van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer en net die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in [[Frankryk]] misgeloop; tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991|1991-toernooi]] het hulle daarin geslaag om tot die kwarteindrondte deur te dring. Van 2003 tot 2011 het hulle deelgeneem aan die Churchillbeker, sedertdien speel Kanada gereeld in die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]], waar hulle teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], Japan, [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]], [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en die Verenigde State te staan kom. Sedert 2016 neem Kanada ook deel aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap, saam met die tweede Argentynse span, [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]], [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] en die Verenigde State. Kanada speel tradisioneel in rooi truie met wit kleuraksente, wit broeke met rooi strepe en rooi sokkies met wit strepe – wat aan die kleure van die [[vlag van Kanada]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Rugby Kanada}} Die beheerliggaam vir rugby in Kanada is Rugby Kanada (Engels: ''Rugby Canada'', RC; Frans: ''Fédération canadienne de rugby à XV''). Rugby Kanada is in 1974 gestig en het in 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste rugbywêreldbekertoernooi]], ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/canada |title=Canada |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarbenewens was Rugby Kanada in 2001 ’n stigtingslid van die Noord-Amerikaanse en Wes-Indiese Rugbyvereniging (''North America and West Indies Rugby Association'', NAWIRA; nou [[Rugby Amerikas Noord]]), nadat Kanada en die Verenigde State by die Wes-Indiese Rugbyvereniging (''West Indies Rugby Association'') aangesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugbyamericasnorth.com/about/about-ran/ |title=About RAN |publisher=[[Rugby Amerikas Noord]] |date=2001 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Sedert 2019 neem ’n Kanadese span aan die professionele Major League Rugby, waaraan oorwegend Amerikaanse spanne deelneem, saam met die Toronto Arrows deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.majorleague.rugby/news/mlr-announces-additions-of-toronto-and-washington-d-c/ |title=MLR Announces Additions of Toronto and Washington, D.C. |publisher=Major League Rugby |date=2 November 2018 |accessdate=28 Junie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628025148/https://www.majorleague.rugby/news/mlr-announces-additions-of-toronto-and-washington-d-c/ |archive-date=28 Junie 2022 |url-status=dead}}</ref> Sedertdien is die meeste spelers van die Kanadese nasionale span uit dié liga afkomstig, van die ander spelers is veral in [[Frankryk]] aktief. Daarbenewens word die amateurtoernooi tussen die tien provinsiale beheerliggame beslis, waarvan dié uit [[Brits-Columbië]] as sterkste beskou word. Van 2009 tot 2018 is die Kanadese Rugbykampioenskap tussen vier plaaslike keurspanne uitgespeel. Naas die amptelike nasionale span roep Rugby Kanada ook ander keurspanne byeen. ''Canada A'' is die tweede nasionale span van Kanada en hulle het tot in 2016 aan die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem, voordat hulle na Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi oorgeskakel het. Die ''Canada Sevens'' is die Kanadese [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] deel. Net soos ander rugbylande beskik Kanada oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.ca/en/hq/player-development |title=Player development |publisher=[[Rugby Kanada]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:McGill v harvard football game 1874.jpg|duimnael|Die Harvard–McGill-wedstryd van 1874]] Van 1823, toe [[William Webb Ellis]] by die [[Engeland|Engelse]] [[Rugby-skool]] glo die spel uitgedink het, het [[Verenigde Koninkryk|Britse]] immigrante, lede van die regimentsleërs en die [[Britse Vloot]] relatief vinnig vroeë en grootliks ongekodifiseerde vorme van rugby na Oos-Kanadese stede soos [[Halifax, Nova Scotia|Halifax]], [[Montreal]] en [[Toronto]] saamgeneem, hoewel die afbakening met [[sokker]] nie duidelik was nie. In 1864 het die Trinity College in Toronto die eerste gekodifiseerde stel reëls in Kanada gepubliseer en in die volgende jaar het in Montreal (retrospektief) die eerste bekende rugbywedstryd plaasgevind, toe Britse beamptes en burgerlikes (veral leerlinge van die [[McGill Universiteit]]) teen mekaar gespeel het.<ref name="ency">{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/rugby |title=Rugby |publisher=The Canadian Encyclopedia |author=Dave Brown |date=4 Maart 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Van omtrent 1870 het in Montreal ’n hibriede vorm uit sokker en rugby ontstaan. Veral die McGill Universiteit, wie se span op 15 Mei 1874 in [[Cambridge, Massachusetts]] teen die [[Harvard-universiteit]] gespeel het, het ’n sterk invloed op die verdere ontwikkeling uitgeoefen. Aangesien hul stel reëls van mekaar verskil het (albei universiteite het na hul balspel as ''Rugby football'' verwys), het hulle daarop besluit om een wedstryd elk na elkeen se reëls te speel. As gevolg van die wedersydse invloed het mettertyd twee nuwe Gridiron-variasies ontstaan: [[Amerikaanse voetbal]] en [[Kanadese voetbal]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/football |title=Football |publisher=The Canadian Encyclopedia |author=Frank Cosentino |date=4 Maart 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Vervolgens het in Kanada talle klubs ontstaan wat ''Rugby football'' uitgeoefen het. Aangesien albei weergawes aanvanklik nog baie naby aan mekaar was, was dit in baie gevalle egter nie duidelik of hulle die gewone rugby of die ontwikkelende Kanadese voetbal uitgeoefen het nie. Die verskynsel dat baie nuutgestigte provinsiale beheerliggame die terme „Rugby Football Union“ of „Rugby Union“ in hul name gebruik en volgens die voetbalreëls gespeel het, het die aanvanklike verwarring vererger.<ref>{{en}} {{cite journal |title=Rugby football |work=Encyclopedia Canadiana |volume=8 |publisher=Grolier of Canada |location=Toronto |date=1972 |isbn=0-7172-1601-2 |pages=110}}</ref> Die Kanadese voetbalbeheerliggaam is in 1884 as die Kanadese Rugbyvoetbalunie gestig en het in 1891 sy naam in Kanadese Rugbyunie verander. Eers in 1967 het dit sy naam in Kanadese Amateurvoetbalvereniging verander; sedert 1986 dra dit die naam Voetbal Kanada.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://footballcanada.com/about/#our-history |title=Our history: Past to present |publisher=Voetbal Kanada |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die provinsie Brits-Columbië in die land se verre weste het in die vesting van rugby in die tradisionele Britse betekenis (waarna in Kanada vir ’n lang tydperk as ''English rugger''<ref>{{en}} {{cite journal|title=Rugby Union and Rugby League |work=Encyclopedia Canadiana |volume=8 |publisher=Grolier of Canada |location=Toronto |date=1972 |isbn=0-7172-1601-2 |pages=113}}</ref> of ''British rugby''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyontario.com/content_page/10015942/ |title=History of Rugby Ontario |publisher=Rugby Ontario |date=2018 |accessdate=6 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206150339/https://www.rugbyontario.com/content_page/10015942/ |archive-date=6 Desember 2023 |url-status=dead}}</ref> verwys is) ontwikkel – veral te danke aan die matige klimaat en die sterk gevoel vir Britse tradisies. In 1876 is die eerste wedstryd op [[Vancouver-eiland]] tussen matrose van die Britse Vloot en Garnisoensoldate gespeel, die eerste wedstryd in [[Vancouver]] is tien jaar later aangebied. In 1889 is met die Brits-Columbië Rugbyunie (BCRU) die eerste beheerliggaam gestig wat as ’t ware rugbyunie betrek het. Kort daarna is twee verdere beheerliggame vir die maritieme provinsies en [[Manitoba]] gestig.<ref name="history">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/canada.html |title=Canada |publisher=Rugby Football History |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van die gebreek aan belangstelling het die stigting van verdere beheerliggame en veral ’n nasionale beheerliggaam heelwat later gebeur. === Eerste internasionale ontmoetings === In Oktober en November 1899 het die eerste internasionale wedstryde plaasgevind, toe die [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierse nasionale span]] die Kanadese ooste besoek het. Hulle is genooi deur ’n entrepreneur met Ierse herkoms wat die rugbysport wou bevorder. Tydens die vierweekse toer is elf wedstryde gespeel, waarvan die Iere tien gewen het; hul enigste nederlaag was teen ’n keurspan uit Halifax.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=The Oval World: A Global History of Rugby |publisher=Bloomsbury Sport |location=Londen |date=2016 |isbn=978-1-4088-3157-1 |url=https://books.google.ch/books?id=sTRJCgAAQBAJ&pg=PT126&dq=ireland+rugby+1899+canada&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwj33rLwwL7tAhV15eAKHT5bCWEQ6AEwAHoECAQQAg#v=onepage&q=ireland%20rugby%201899%20canada&f=false}}</ref> In 1902/03 het ’n Kanadese keurspan die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] en [[Frankryk]] besoek, waar hulle binne 56 dae 22 wedstryde teen klubs en plaaslike spanne gespeel het. Die span het uit nege rugbyspelers uit Brits-Columbië en die maritieme provinsies asook elf voetbalspelers uit [[Ontario]] en [[Quebec]] bestaan. Aangesien die reëls van albei sportsoorte destyds nog baie naby aan mekaar was, kon ’n gemeensame span saamgestel word. Die gashere het die Kanadese vir hul deursettingsvermoë, atletiek en vinnigheid geloof, maar hulle het ook opgemerk dat hul tegniese vaardighede en hul spanwerk nie eens was nie. Die spankaptein James McClure se hoop, wat hy teenoor die Britse pers geuiter het, dat met die toer albei sportsoorte nader aan mekaar sou beweeg, het egter nie vervul nie: In 1903 het die Ontario Rugbyvoetbalunie die ''Burnside Rules'' ingevoer, waarvolgens Kanadese voetbal duidelik van rugby afgebaken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://bcrugbynews.com/show_news.cfm?ID=3556 |title=Canada Rugby 1902–1903 Tour to UK |publisher=BC Rugby News |date=30 Augustus 2020 |accessdate=10 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010143635/http://bcrugbynews.com/show_news.cfm?ID=3556 |archive-date=10 Oktober 2021 |url-status=dead}}</ref> In die jare daarna was dit veral die BCRU wat op internasionale vlak aktief was. ’n Keurspan het in Februarie 1906 [[Kalifornië]] besoek om teen die besoekende [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/newzealand/rugby/story/204045.html |title=The tour that killed American rugby |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=29 Oktober 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] het in Februarie 1909 en November 1912 Brits-Columbië besoek, die All Blacks in November 1913. Die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die spelbedryf amper gekniehalter, net in Brits-Columbië en [[Nova Scotia]] kon dit redelik gereeld voortgaan. In 1919 het ’n span van die Kanadese ekspedisiemag in Engeland deelgeneem aan die ''King’s Cup'', ’n toernooi tussen die verskeie gewapende magte van die [[Britse Statebond]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-ruby-world-cup/origins-of-international-rugby |title=1987 Rugby World Cup – Origins of international rugby |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=15 April 2008 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die uit Europa terugkerende soldate was grootliks aan rugby blootgestel en hulle het veral in Ontario en Quebec dié sport laat herleef (hoewel Kanadese voetbal steeds gewild was). In Februarie 1925 het die All Blacks deur Brits-Columbië getoer, vier jaar later die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Nieu-Suid-Wallis Waratahs]] (namens die destyds onaktiewe Wallabies). Die toenemende belangstelling in rugby het in 1929 gelei tot die stigting van die eerste nasionale beheerliggaam, die Rugbyunie van Kanada.<ref name="history" /> In September 1930 het die [[Japannese nasionale rugbyspan|Japannese nasionale span]] ’n toer na Brits-Columbië onderneem en teen klubs asook keurspanne gespeel. Skaars een en ’n halwe jaar later het die Rugbyunie van Kanada ’n amptelike nasionale span saamgestel. As deel van ’n deur die Kanadese regering befondsde handelsafvaardiging het die teenbesoek in Japan plaasgevind. Op 31 Januarie 1932 het in [[Higashiosaka]] die eerste amptelike toetswedstryd van ’n Kanadese span plaasgevind, dit het in ’n naelskraapse 9–8-oorwinning vir Japan geëindig. Elf dae later het die gasheer in [[Tokio]] met 38–5 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite book |author=Keith Young |title=Complete Rugby Union Compendium |chapter=Japan |publisher=Arena Sport |location=Edinburg |year=2015 |isbn=978-1-909715-34-9}}</ref> Die Kanadese het hul nederlae toegeskryf aan ’n „oormatige vermaak, te veel wedstryde in ’n kort tydperk en die geïnspireerde speelstyl van die Japanners voor die hoë adel“.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=143}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/more-sports/canadian-rugby-pioneer-pinkham-dies/article4330783/ |title=Canadian rugby pioneer Pinkham dies |publisher=The Globe and Mail |author=Ian Kennedy |date=31 Oktober 2010 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die nasionale beheerliggaam het nie daarin geslaag om verdere toere te reël nie en dit is in 1939 ontbind. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] kon die speelbedryf weens die gebrek aan geskikte spelers weer net op ’n klein vlak voortgaan, aktiewe provinsiale beheerliggame het net in Brits-Columbië, Ontario en Quebec bestaan.<ref name="ency" /> === Pouse en herlewing === Tydens die naoorlogse tydperk het opnuut die BCRU daarvoor gesorg dat ten minste internasionale spanne Brits-Columbië kom besoek. Die Wallabies was in Februarie 1948 en Maart 1958 gaste, die All Blacks in Maart 1954. Ná die provinsiale span se goeie vertoning tydens die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] (die vier Tuisnasies se keurspan) in September 1959 is daar oorweeg om ten minste weer ’n informele Kanadese nasionale span saam te stel en op hul eie toere te onderneem. In 1960 is vir hierdie doeleindes die ''Rugby Tours Committee'' gestig.<ref name="ency" /> In 1962 het ’n Kanadese span, wat oorwegend uit spelers uit Brits-Columbië saamgestel is, die Verenigde Koninkryk en Ierland besoek, maar hulle het nie teen nasionale spanne gespeel nie. Die Rugbyunie van Kanada is in 1965 herstig en in 1967 in Kanadese Rugbyunie hernoem; vandag dra dié nasionale beheerliggaam die naam [[Rugby Kanada]]. As gevolg van die herstigting het die aantal toere en besoeke deur ander nasionale spanne aansienlik toegeneem.<ref name="ency" /> In 1966 het die Kanadese ’n oproer veroorsaak, toe hulle teen die Britse Leeus, wat oppad huistoe van hul toer in Australië en Nieu-Seeland ’n tussenhalte in Toronto gemaak het, vir ’n lang tyd treed kon hou en net met 9–18 verloor het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Clem Thomas, Greg Thomas |title=The History of The British and Irish Lions |publisher=Mainstream Books |date=2005 |isbn=1-84596-030-0 |pages=133–141}}</ref> ’n Jaar later het die [[Engelse nasionale rugbyspan|Engelse nasionale span]] deur Kanada getoer. Die heraktiveerde Kanadese nasionale span se eerste toetswedstryd het op 28 November 1970 in [[Burnaby]] teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] plaasgevind en in ’n 17–35-nederlaag geëindig. In 1971 het die Kanadese na [[Wallis]] getoer, in 1973 het hulle die [[Walliese nasionale rugbyspan|Walliese nasionale span]] vir ’n teenbesoek genooi. Met ’n 17–6-oorwinning teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] het op 21 Mei 1977 die tot vandag aanhoudende wedywering met die suidelike buurland ’n aanvang geneem; dit was die eerste toetswedstrydoorwinning vir die Kanadese nog.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1978–79 |year=1978 |publisher=Queen Anne Press |isbn=0-354-09047-X}}</ref> In 1978 het die Kanadese vir die eerste keer teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] te staan gekom, in 1980 teen Nieu-Seeland, in 1981 teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] en in 1983 teen [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]]. In 1985 was [[Wallabies|Australië]] eindelik die eerste tradisionele rugbyland wat aan Kanada toetswedstrydstatus toegeken het. === Die eerste rugbywêreldbekertoernooie === [[Lêer:CanadaRugbyWorldCup1987.jpg|duimnael|Die Kanadese nasionale rugbyspan tydens die [[Rugbywêreldbeker 1987]]]] Kanada was een van die 16 spanne wat deur die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) uitgenooi is om aan die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] deel te neem. Daarmee gepaard gegaan het die Kanadese beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR, waarvolgens amper alle wedstryde met die tradisionele rugbylande as toetswedstryde erken is. In hul heel eerste rugbywêreldbekerwedstryd het die Kanadese [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] duidelik met 37–4 verslaan, maar hulle het hul ander groepwedstryde teen Ierland (met 19–46) en Wallis (met 9–40) verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi is aan die Amerikaanse vasteland drie beginplekke toegewys. Aangesien net die beheerliggame van Argentinië, Kanada en die Verenigde State hul belangstelling beklemtoon het, was die span regstreeks gekwalifiseer en tydens die kwalifisering is slegs die groep bepaal. Tydens die kwalifisering het hulle Argentinië twee keer en die Verenigde State een keer verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]], wat in die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied is, het die Kanadese alle verwagtinge oortref. Die span is veral gemotiveer deur hul besoek aan die ''Canadian National Vimy Memorial'' in Noord-Frankryk, wat aan die Slag van Vimy in 1917 herinner, ’n sentrale gebeurtenis in die Kanadese geskiedenis. Met oorwinnings teen Fidji (met 13–3 in [[Bayonne]]) en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] (met 19–11 in [[Toulouse]]) asook ’n nederlaag teen Frankryk (met 13–19 in [[Agen]]) het die Kanadese vir die kwarteindstryd teen die verdedigende kampioen Nieu-Seeland gekwalifiseer. In [[Villeneuve-d'Ascq]] het hulle vroeg agternageloop, maar in die tweede helfte kon hulle inhaal en het met 13–29 verloor. Met hul deelname in die kwarteindrondte was die Kanadese regstreeks vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. Vervolgens het hulle op die wêreldranglys ’n goeie agtste plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://bcsportshall.com/honoured_member/1991-canadian-mens-national-rugby/ |title=1991 Canadian Men’s National Rugby |publisher=BC Sports Hall of Fame |date=2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die voorlopige hoogtepunt in hul ontwikkeling het die Kanadese in die jare ná hierdie rugbywêreldbekertoernooi bereik. Op 10 November 1993 het hulle in [[Cardiff]] in ’n vriendskaplike wedstryd teen Wallis gespeel. Net voor die eindfluitjie het [[Al Charron]] met ’n [[Drie (sport)|drie]] die wedstryd gelykop gemaak en die suksesvolle doelskop deur [[Gareth Rees]] het die 26–24-oorwinning verseël, wat tot vandag toe as die beste oomblik in die Kanadese rugbygeskiedenis beskou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/new-life-gareth-rees-canadian-18849088 |title=The new life of Gareth Rees, the Canadian who became a Welsh rugby cult hero and embarrassed Wales in 1993 |publisher=Wales Online |author=Ben James |date=30 Augustus 2020 |accessdate=21 September 2025}}</ref> ’n Verdere sensasie is op 4 Junie 1994 in [[Ottawa]] met ’n 18–16-oorwinning teen Frankryk behaal. In Maart 1995 het Kanada aan die eerste Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem en met ’n 26–29-nederlaag in die beslissende wedstryd teen Argentinië die toernooititel net-net misgeloop. Ná hierdie goeie vertonings in die afgelope jare het die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] teleurstellend verloop. In die eerste van hul drie groepwedstryde (wat almal in [[Gqeberha|Port Elizabeth]] aangebied is) het hulle Roemenië duidelik met 34–3 verslaan, maar ná nederlae teen Australië (met 11–27) en die gasheer se [[Springbokke]] (met 0–20) is hulle vroeg uit dié toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 1996 het die Kanadese aan die eerste Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap deelgeneem; met vyf oorwinnings en een nederlaag het hulle met die toernooititel weggestap. Met dieselfde uitslag het hulle hierdie sukses in die twee daaropvolgende jare herhaal. In 1996 het hulle tydens die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap as naaswenner agter Argentinië geëindig. Nadat die Kanadese tydens die Rugbywêreldbeker 1995 die uitklopfase misgeloop het, moes hulle deelneem aan die kwalifisering vir die Rugbywêreldbeker 1999, wat in [[Buenos Aires]] tydens die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1998 uitgespeel is. Kanada het die Verenigde State en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] verslaan, maar hulle het teen Argentinië verloor. Vervolgens het hulle as naaswenner geëindig en vir die toernooi gekwalifiseer. Die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap 1999 het ná nederlae teen alle vyf deelnemende spanne en die laaste toernooiplek teleurstellend verloop. Tydens hul daaropvolgende 1999-toer na Groot-Brittanje het hulle met nederlae in die toetswedstryde teen Wallis en Engeland ook nie beter gevaar nie. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]], wat weer in die destydse Vyfnasies aangebied is, is Kanada in die groepfase deur Frankryk (met 20–33 in [[Béziers]]) en Fidji (met 22–38 in [[Bordeaux]]) verslaan. Hulle het dié toernooi afgesluit met ’n duidelike 72–11-oorwinning teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] in Toulouse.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Dit het ’n reeks van tien agtereenvolgende nederlae sedert Augustus 1998 beëindig, tot vandag toe ’n negatiewe rekord. === Beginnende stagnasie === [[Lêer:21-02 France-Canada 22-11-2002.jpg|duimnael|Frankryk teen Kanada op 22 November 2002]] [[Lêer:Canada rugby team during anthems at RWC.jpg|duimnael|Die Kanadese span tydens die volksliedere voor die wedstryd teen Wallis tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Canada try against Wales RWC07.jpg|duimnael|Kanada oppad om ’n [[Drie (sport)|drie]] te druk teen Wallis in hulle groep B-wedstryd tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] [[Lêer:2007 rugby world cup Canada.jpg|duimnael|Die Kanadese nasionale rugbyspan nadat hulle tydens die Rugbywêreldbeker 2007 ’n oorwinning aangeteken het]] [[Lêer:New Zealand vs Canada 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Kanada en Nieu-Seeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:Ireland vs Canada 2015 RWC (3).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Ierland en Kanada tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] Hoofrede vir die beginnende stagnasie was die ontbreek aan ’n professionele liga. Nadat die IRVR in Augustus 1995 al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui het, het die Kanadese rugbysport in sy ontwikkeling egter bly staan. In 1998 is die semiprofessionele Rugby Kanada Superliga van stapel gestuur, maar dit was nie mededingend nie. Dit is in 2009 deur die Kanadese Rugbykampioenskap vir amateurs vervang, wat in 2018 ontbind is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.saltwire.com/newfoundland-labrador/sports/rock-may-be-more-local-next-season-245675/ |title=Rock may be more local next season |publisher=Saltwire |author=Robin Short |date=28 September 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Uitstekende spelers, wat met die sport ’n inkomste wou maak, moes daarop wag dat hulle deur Europese klubs ingespan word. Vervolgens het die swak strukture ’n negatiewe impak op die nasionale span se kwaliteit gehad, wat met die verloop van tyd al hoe sterker na vore getree het. Hierdie ontwikkelling kontrasteer met dié van die [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan|nasionale vrouespan]] wat tot die wêreld se bestes behoort en tydens die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie in [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] as naaswenner geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.therugbyjournal.com/rugby-blog/canada |title=Canada |publisher=The Rugby Journal |author=James Price |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/09/27/england-outmuscles-canada-to-win-womens-world-cup |title=England outmuscles Canada to win Women’s World Cup |publisher=Americas Rugby News |date=27 September 2025 |accessdate=27 September 2025}}</ref> Ná die draai van die millennium het die internasionale spelbedryf talle veranderinge ondergaan. Die tradisionele toere is deur die gereelde [[midjaarrugbytoetsreeks]] en [[eindjaarrugbytoetsreeks]] vervang. In 2001 is die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap en in 2003 die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap vir die laaste keer aangebied. Die Kanadese het nou en dan daarin geslaag om ’n verrassing aan te teken. In Junie 2000 het hulle teen die Iere in Markham met 27–27-gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/rugby-coach-warns-irish-tie-just-a-start/article4164839/ |title=Rugby coach warns Irish tie just a start |publisher=The Globe and Mail |author=Matthew Sekeres |date=19 Junie 2000 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Twee jaar later, in Junie 2002, tydens een van die laaste toere volgens die ou tradisie, het hulle in Vancouver die toerende Skotte met 26–23 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2047755.stm |title=Canucks shock Scotland |publisher=[[BBC]] |date=16 Junie 2002 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Onmiddellik daarna het die volgende rugbywêreldbekerkwalifisering begin, waartydens Kanada vyf oorwinnings aangeteken en vir die toernooi gekwalifiseer het; hul enigste nederlaag was weg teen Uruguay. In 2003 het die IRR ’n nuwe toernooi ingevoer, die Churchillbeker, wat tot in 2011 elke jaar aangebied is. Kanada het dié toernooi vyf keer aangebied, maar nooit die eindstryd gehaal nie. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het die Kanadese in hul eerste twee groepwedstryde in [[Melbourne]] duidelike nederlae teen Wallis en Nieu-Seeland gely (onderskeidelik met 10–41 en 6–68). Die derde wedstryd teen Italië was aansienlik meer gebalanseerd en het in ’n naelskraapse 14–19-nederlaag geëindig. Hul enigste oorwinning het die Kanadese in hul laaste wedstryd in [[Wollongong]] met 24–7 teen Tonga aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2003 het die IRR ook die Super Powers Cup ingevoer, waaraan die Kanadese een jaar later vir die eerste keer deelgeneem het. Tydens die 2005-toernooi se eindstryd in Tokio het hulle met 15–10 teen Japan geseëvier. Aangesien dit die laaste toernooi van sy soort was, kon die Kanadese hul titel nie verdedig nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2005/05/30/rugby/canada-downs-japan-to-take-toshiba-super-cup/ |title=Canada downs Japan to take Toshiba Super Cup |publisher=The Japan Times |author=Rich Freeman |date=30 Mei 2005 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In November 2004 het die Kanadese nasionale span sy tot dusver ergste nederlaag gely, nadat hulle in [[Londen]] deur die Engelse met 70–0 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4004633.stm |title=England 70–0 Canada |publisher=[[BBC]] |date=13 November 2004 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Agt maande later, in Junie 2005, het hulle in [[Calgary]] ’n 22–15-tuisoorwinning teen Argentinië aangeteken; dit was hul laaste oorwinning teen ’n vlak-een-span. In Junie 2006 het Kanada met twee duidelike oorwinnings teen [[Barbados]] (met 60–3) en die Verenigde State (met 56–7) vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4788663.stm |title=Canada book Wales RWC encounter |publisher=[[BBC]] |date=13 Augustus 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Dié toernooi het egter teleurstellend verloop. Op die 17–42-nederlaag in [[Nantes]] teen Wallis het in Cardiff ’n 16–29-nederlaag teen Fidji gevolg. Hul derde wedstryd in Bordeaux teen Japan het in ’n 12–12-gelykop geëindig. In hul laaste groepwedstryd op dieselfde plek is hulle deur Australië met 37–6 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Kanadese was in Julie 2009 die eerste span wat ná die deelnemers aan die 2007-kwarteindrondte vir die Rugbywêreldbeker 2011 kon kwalifiseer. Hulle is in hul eerste wegwedstryd in [[Charleston, Suid-Carolina|Charleston]] deur die Verenigde State met 12–6 geklop, maar ná ’n 41–18-tuisoorwinning in [[Edmonton]] het hulle met ’n totale telling van 47–30 die eerste kwalifiserende plek beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.eurosport.com/rugby/canada-qualify-for-rwc_sto1999965/story.shtml |title=Canada qualify for RWC |publisher=Eurosport |date=12 Julie 2009 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2009 het hulle ook vir die eerste keer teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]], in 2010 vir die eerste keer teen [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] en [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] te staan gekom; al hierdie wedstryde het in oorwinnings geëindig. Twee oorwinnings teen die Verenigde State tydens die opwarmingswedstryde het die Kanadese span die Rugbywêreldbeker 2011 in Nieu-Seeland met selfvertroue laat aanpak. In hul eerste groepwedstryd in [[Whangarei]] het hulle Tonga met 25–20 verslaan. Daarop het ’n 19–46-nederlaag teen Frankryk en ’n 23–23-gelykop teen Japan gevolg, albei was in [[Napier, Nieu-Seeland|Napier]]. Die laaste wedstryd teen die gasheer en latere kampioen in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] het soos verwag in ’n duidelike 15–79-nederlaag geëindig en die Kanadese het in die vierde plek van Groep A geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Aangesien die Churchillbeker nie meer aangebied is nie, is Kanada in 2013 vir die eerste keer genooi om aan die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] deel te neem. Kanada het die Verenigde State, Fidji en Tonga verslaan, maar hulle het hul laaste wedstryd teen Japan verloor en die titel net-net misgeloop. In Augustus 2013 is weer die rugbywêreldbekerkwalifisering uitgespeel. Kanada het met twee oorwinnings teen die Verenigde State in Charleston en Toronto die Amerikaanse vasteland se eerste kwalifiserende plek bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nationalpost.com/sports/canada-qualifies-for-2015-rugby-world-cup-with-win-over-u-s |title=Canada qualifies for 2015 Rugby World Cup with win over U.S. |publisher=National Post |date=24 Augustus 2013 |accessdate=21 September 2025 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Gedurende die twee volgende jare het Kanada teenoor die ander tweede-vlak-spanne agteruitgegaan: Hulle het 13 nederlae gely en net twee oorwinnings aangeteken. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het die reeks nederlae voortgegaan en Kanada is in al sy vier groepwedstryde verslaan. In Cardiff deur Ierland (met 7–50), in [[Leeds]] deur Italië (met 18–23), in [[Milton Keynes]] deur Frankryk (met 18–41) en in [[Leicester]] deur Roemenië (met 15–17). Vervolgens het hulle in die laaste plek van hul groep geëindig, hul ergste toernooi-uitslag tot dusver, hoewel hulle teen Italië en Roemenië ook die kans op oorwinnings gehad het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Onlangse ontwikkeling === Gedurende [[lente]] 2016 het Kanada vir die eerste keer aan die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Dié aan die [[Sesnasies-toernooi]] in Europa soortgelyke en jaarlikse toernooi word sedert 2009 uitgespeel, maar die Kanadese beheerliggaam het aanvanklik net die tweede span ''Canada A'' laat deelneem. Met drie oorwinnings en twee nederlae het die nasionale span die derde plek onder ses deelnemers beklee. Hierdie aanvanklike sukses is in die twee daaropvolgende jare deur ’n nuwe reeks nederlae omgekeer. Tot in middel 2018 het hulle in toetswedstryde 19 nederlae gely, net vyf oorwinnings aangeteken en in een gelykop gespeel, waardeur die Kanadese in die wêreldranglys vir ’n rukkie die 24ste plek beklee het, hul ergste plek nog. Aangesien hulle gedurende [[somer]] 2017 die regstreekse rugbywêreldbekerkwalifisering misgeloop het, moes hulle in Januarie en Februarie 2018 twee keer teen Uruguay te staan kom. Albei wedstryde het ook in nederlae geëindig, waarvolgens net een kans oorgebly het: ’n Interkontinentale kwalifiseringstoernooi in November 2018 in [[Marseille]], waartydens vier spanne om die laaste oorblywende plek meegeding het. Kanada het teenoor [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]], [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] en [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2018/11/23/canada-beat-hong-kong-to-seal-2019-world-cup-spot/ |title=Canada beat Hong Kong to seal 2019 World Cup spot |publisher=Americas Rugby News |date=23 November 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In die volgende agt wedstryde tot die begin van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het hulle net een oorwinning teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] aangeteken. Tydens die Rugbywêreldbeker kon die Kanadese geen verrassing aanteken nie. Hulle is in [[Fukuoka]] met 8–47 deur Italië, in [[Oita]] met 0–63 deur Nieu-Seeland en in [[Kobe]] met 7–66 deur die latere kampioen Suid-Afrika verslaan. Die vierde wedstryd teen Namibië is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/pools |title=RWC 2019 pools |publisher=Rugby World Cup |date=10 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In plaas daarvan om dadelik te vertrek het die span gehelp om die Kamaishi-gebied skoon te maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2019/10/13/rugby/canadian-rugby-players-help-clean-efforts-kamaishi-typhoon-leads-game-cancelation/ |title=Canadian rugby players help clean-up efforts in Kamaishi after typhoon leads to game cancelation |publisher=The Japan Times |date=13 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Kanadese span in 2020 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie en in 2021 is die Amerikaanse Rugbykampioenskap vir die tweede agtereenvolgende keer afgelas. Eers tydens die [[2021 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Kanadese weer internasionale wedstryde gespeel, maar hulle moes duidelike wegnederlae teen Wallis en Engeland verduur. In September 2021 het die rugbywêreldbekerkwalifisering se eerste rondte gevolg. Ná ’n tuis- en wegwedstryd elk is die Kanadese deur die Verenigde State met ’n totale telling van 59–50 verslaan. In die beslissende tweede rondte het hulle in Oktober twee keer teen Chili te staan gekom. Terwyl hulle die eerste wedstryd tuis in Langford naelskraap met 22–21 gewen het, is hulle weg in [[Santiago de Chile]] met 33–24 verslaan. Vervolgens het Kanada vir die eerste keer ooit ’n rugbywêreldbekertoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbc.ca/sports/rugby/canada-world-cup-qualifiers-1.6206498 |title=Canada fails to qualify for Rugby World Cup for 1st time ever |publisher=CBC News |date=9 Oktober 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2024 het die Kanadese die sesde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/955599/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-semi-final-one-review-fiji-usa |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup: Five-time champions Fiji book place in final |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=14 September 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering en die span het uiteindelik die vierde plek behaal; hulle het vroeër reeds vir die hooftoernooi in Australië gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/1016474/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-tonga-v-canada-third-place-play-off |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup 2025: Tonga claim third in thrilling play-off |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == Kanada speel tradisioneel in ’n rooi trui met wit kleuraksente, wit broeke met rooi strepe en rooi sokkies met wit strepe. Hul alternatiewe trui is wit met rooi kleuraksente, rooi broeke met wit strepe en wit sokkies met rooi strepe. Die huidige truiverskaffer is Macron<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.macron.com/eu/news/new-rugby-canada-macron-jerseys-feature-red-black-and-maple-leaves |title=New Rugby Canada Macron Jerseys feature red, black and Maple Leaves |publisher=Macron |date=1 Julie 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> en die truiborg is [[DHL]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.ca/en/news/2019/09/dhl-canada-has-our-backs |title=DHL Canada has our backs |publisher=DHL |date=27 September 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Rugby Kanada]] se kenteken toon ’n elfpuntige [[Suikeresdoring|esdoringblaar]] (''Acer saccharum'') in die nasionale kleure wit en rooi, ontleen aan die [[vlag van Kanada]], met die belettering ''Rugby'' op. Die nasionale span se byname is ''Canucks'', ontleen aan die slangterm vir Kanadese, en ''Les Rouges'' („die rooies“), afgelei van die truikleur. == Tuisstadions == [[Lêer:StadeWesthills TribuneOuest SectionDeFamilles 2019.png|duimnael|Die Starlight-stadion in Langford in 2019]] Die nasionale span het vir ’n lang tydperk nie oor ’n permanente tuisstadion beskik nie en van sy tuiswedstryde op verskeie plekke aangebied. Daar was ’n duidelike voorkeur vir stadions in [[Brits-Columbië]] en [[Ontario]]. In albei [[Provinsies en gebiede van Kanada|provinsies]] is altesaam meer as twee derdes van hul tuiswedstryde gespeel, terwyl die tweede mees bevolkte provinsie [[Quebec]] nog nooit ’n tuiswedstryd aangebied het nie. Op soek na ’n deur die hele jaar geskikte stadion (wat gegewe die klimaattoestande in min streke die geval is) het die beheerliggaam van 2006 gepoog om die vir die sokkerspan Vancouver Whitecaps beplande Waterfrontstadion in [[Vancouver]] se stadsentrum te gebruik. Dié projek is egter nie gerealiseer nie en sedert 2011 nie meer op die agenda nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www2.canada.com/theprovince/news/story.html?id=fa4c530b-b7a1-447f-8ec8-79ad9da6ecea |title=B.C. Place to see action by October |publisher=The Province |author=Frank Luba |date=8 Februarie 2011 |accessdate=14 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714134014/http://www2.canada.com/theprovince/news/story.html?id=fa4c530b-b7a1-447f-8ec8-79ad9da6ecea |archive-date=14 Julie 2014 |url-status=dead}}</ref> In Augustus 2011 het die beheerliggaam die oprigting van ’n nasionale opleidingssentrum in Langford, ’n voorstad van Brits-Columbië se hoofstad [[Victoria (Brits-Columbië)|Victoria]], aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.vicnews.com/sports/rugby-canada-finds-a-home-on-west-shore/ |title=Rugby Canada finds a home on West Shore |publisher=Victoria News |date=18 Augustus 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Op dié perseel staan die in 2009 geopende Starlight-stadion, wat saam met die sokkerklub Pacific FC bestuur word en sedert ’n uitbreiding in 2019 ’n kapasiteit van 6&nbsp;000 het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.vicnews.com/news/langford-sells-stadium-naming-rights-for-500000-to-starlight-developments/ |title=Langford sells stadium naming rights for $500,000 to Starlight Developments |publisher=Victoria News |author=Rick Stiebel |date=18 Januarie 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hier het die nasionale span op 6 Februarie 2016 sy eerste toetswedstryd teen Uruguay gespeel. Hoewel tuiswedstryde steeds in ander streke van Kanada gehuisves word, word die meeste op Langford aangebied. Dié stad se betekenis vir die Kanadese rugbysport het met die hervestiging van die beheerliggaam in 2017 aansienlik toegeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timescolonist.com/sports/rugby-canada-moves-corporate-offices-to-langford-centre-1.23092882 |title=Rugby Canada moves corporate offices to Langford centre |publisher=Times-Colonist |author=Brian Drewry |date=13 November 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Canada IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Kanada se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Kanada het 113 van sy 279 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 40,50%. Kanada se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=25;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Canada |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 9 || 3 || 6 || 0 || 33,33 |- | {{AUSru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{BARru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BELru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{BRAru}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 60,00 |- | {{CHIru}} || 9 || 7 || 2 || 0 || 77,78 |- | {{GERru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 7 || 0 || 7 || 0 || 0,00 |- | {{FIJru}} || 14 || 3 || 11 || 0 || 21,43 |- | {{FRAru}} || 9 || 1 || 8 || 0 || 11,11 |- | {{GEOru}} || 7 || 3 || 4 || 0 || 42,86 |- | {{HKGru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{IRLru}} || 8 || 0 || 7 || 1 || 0,00 |- | {{ITAru}} || 10 || 2 || 8 || 0 || 20,00 |- | {{JPNru}} || 27 || 8 || 17 || 2 || 29,63 |- | {{KENru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{NEDru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{ROMru}} || 10 || 3 || 7 || 0 || 30,00 |- | {{RUSru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{SAMru}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0,00 |- | {{SCOru}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 16,67 |- | {{ESPru}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 40,00 |- | {{RSAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 13 || 5 || 8 || 0 || 38,46 |- | {{URUru}} || 13 || 8 || 5 || 0 || 61,54 |- | {{USAru}} || 67 || 40 || 25 || 2 || 59,70 |- | {{WALru}} || 13 || 1 || 12 || 0 || 7,69 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''279''' || '''113''' || '''161''' || '''5''' || '''40,50''' |} == Wedywering met die Verenigde State == Kanada se grootste mededinger in rugby is die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]. Kanada het meer toetswedstryde teen dié suidelike buurland as teen enige ander land gespeel. Die twee spanne het in 1977 vir die eerste keer teen mekaar te staan gekom en ontmoet sedertdien jaarliks, met uitsondering van 2010 en 2020. Kanada en die Verenigde State het tot dusver in 67 toetswedstryde ontmoet, waarvan Kanada 40 gewen het en die Verenigde State 25, met twee gelykopuitslae. Kanada en die Verenigde State speel gereeld tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering teen mekaar. Hulle het tot dusver in elke kwalifisering ontmoet, met uitsondering vir die 1987-toernooi, waar spanne pleks van kwalifisering vir deelname uitgenooi is, en die 1995-toernooi, waarvoor Kanada as deelnemer in die kwarteindrondte tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] regstreeks gekwalifiseer het. Sedert 2015 ontmoet albei spanne jaarliks tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap. Van 2014 af was die Verenigde State in twaalf agtereenvolgende toetswedstryde onoorwonne (elf oorwinnings en een gelykop), totdat Kanada in 2021 weer geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/usa-coach-at-a-loss-for-words-after-world-cup-qualifying-upset/ |title=USA coach 'at a loss for words' after World Cup qualifying upset |publisher=Rugbypass |date=5 September 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die eerste oorwinning in die Arende se wenreeks het ’n onoorwonne wenreeks van Kanada beëindig wat in 2009 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=214963&league=256449 |title=USA claim first victory over Canada since 2009 |publisher=ESPNscrum |date=22 Junie 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Canada Rugby World Cup 2007 09 09 Canada s flag.jpg|duimnael|Kanadese ondersteuners tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] Kanada het tot dusver aan amper elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, met uitsondering van [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in Frankryk. Hul beste prestasie tot dusver was hul kwalifisering vir die kwarteindrondte tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]]. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Amerikaanse Rugbykampioenskap === Kanada se enigste jaarlikse toernooi is die Amerikaanse Rugbykampioenskap, waar hulle teen Brasilië, Chili, Uruguay en die Verenigde State asook die Argentynse tweede span speel. Hulle het nog geen titeloorwinning aangeteken nie. === Ander toernooie === Van 2003 tot 2011 het Kanada aan die jaarlikse Churchillbeker deelgeneem, hul beste prestasie was die tweede plek in 2004. Daarbenewens is Kanada vyf keer vir die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] genooi. In 2013 het hulle met die tweede plek hul beste prestasie behaal. Tydens die Panamerikaanse Rugbykampioenskap, wat van 1995 tot 2003 vyf keer gehou is, het Kanada vier keer die tweede en eenkeer die derde plek behaal. Tydens die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap, wat van 1996 tot 2001 aangebied is, het Kanada nog beter gevaar: Gedurende die eerste drie toernooie in 1996, 1997 en 1998 het hulle die titel ingepalm. === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Kanada deels maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het hulle ander nasionale spanne in Kanada gehuisves. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die [[Suidelike Halfrond]] tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Kanada na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Kanada as gasheer op. As deel daarvan ding Kanada sedert 2008 met Skotland om die Douglas Horn-trofee mee. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Kanadese span gevorm tydens die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.ca/en/news/2025/08/training-squad-named-as-canada-s-men-s-rugby-team-prepares-for-pacific-nations-cup |title=Training squad named as Canada's Men's Rugby Team prepares for Pacific Nations Cup |publisher=[[Rugby Kanada]] |date=12 Augustus 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs, arrières)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Brock Gallagher]] || [[Skrumskakel]] || [[Seattle Seawolves]] || align=right | {{0}}7 |- | [[Jason Higgins]] || Skrumskakel || [[Chicago Hounds]] || align=right | 21 |- | [[Stephen Webb]] || Skrumskakel || Balmy Beach || align=right | {{0}}0 |- | [[Brenden Black]] || [[Losskakel]] || Oakville Crusaders || align=right | {{0}}1 |- | [[Peter Nelson]] || Losskakel || [[Dungannon RFC|Dungannon]] || align=right | 28 |- | [[Shane O’Leary]] || Losskakel || [[Miami Sharks]] || align=right | 16 |- | [[Noah Flesch]] || [[Senter]] || [[Chicago Hounds]] || align=right | {{0}}4 |- | [[Spencer Jones]] || Senter || [[Utah Warriors]] || align=right | {{0}}9 |- | [[Ben LeSage]] || Senter || [[New England Free Jacks]] || align=right | 40 |- | [[Talon McMullin]] || Senter || [[UBC Thunderbirds]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Nic Benn]] || [[Vleuel]] || [[Utah Warriors]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Kanoa Lloyd]] || Vleuel || [[James Bay Athletic Association|James Bay]] || align=right | 27 |- | [[Josiah Morra]] || Vleuel || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}7 |- | [[Isaac Olson]] || Vleuel || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Cooper Coats]] || [[Heelagter]] || [[New Orleans Gold]] || align=right | 19 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards, avants)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Austin Creighton]] || [[Haker]] || [[James Bay Athletic Association|James Bay]] || align=right | {{0}}0 |- | [[Dewald Kotze]] || Haker || [[Seattle Seawolves]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Jesse Mackail]] || Haker || [[Seattle Seawolves]] || align=right | {{0}}3 |- | [[Foster DeWitt]] || [[Stut]] || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Alexandre Janlin]] || Stut || L’Isle Jourdain || align=right | {{0}}0 |- | [[Cole Keith]] || Stut || [[New England Free Jacks]] || align=right | 40 |- | [[Cali Martinez]] || Stut || [[Old Glory DC]] || align=right | {{0}}8 |- | [[Emerson Prior]] || Stut || [[Utah Warriors]] || align=right | {{0}}1 |- | [[Kyle Steeves]] || Stut || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}3 |- | [[Conor Young]] || Stut || [[Rugby Football Club Los Angeles|Los Angeles]] || align=right | 12 |- | [[Callum Botchar]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[New Orleans Gold]] || align=right | {{0}}5 |- | [[Karl Hunger]] || Slot || [[Pacific Pride]] || align=right | {{0}}8 |- | [[Izzak Kelly]] || Slot || [[Capilano RFC|Capilano]] || align=right | {{0}}0 |- | [[Mason Flesch]] || [[Losvoorspeler]] || [[Chicago Hounds]] || align=right | 13 |- | [[Matt Heaton]] || Losvoorspeler || [[Rugby Football Club Los Angeles|Los Angeles]] || align=right | 38 |- | [[Matthew Oworu]] || Losvoorspeler || [[Chicago Hounds]] || align=right | 10 |- | [[Sion Parry]] || Losvoorspeler || [[Ebbw Vale RFC|Ebbw Vale]] || align=right | {{0}}9 |- | [[Lucas Rumball]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Chicago Hounds]] || align=right | 67 |- | [[Piers von Dadelszen]] || Losvoorspeler || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}6 |} |} === Bekende spelers === Twee voormalige Kanadese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable zebra" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Gareth Rees]] || [[Losskakel]], [[Heelagter]] || 2011 |- | [[Al Charron]] || [[Slot (rugby)|Slot]], [[Losvoorspeler]], [[Agsteman]] || 2017 |} === Spelerstatistieke === [[Lêer:James-pritchard-09-05-23.jpg|duimnael|upright|James Pritchard (2009)]] [[Lêer:Ciaran Hearn 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|Ciaran Hearn (2015)]] [[Lêer:Phil Mack 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|Phil Mack (2015)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Kanada se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=25;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Aaron Carpenter]] || 2005–2017 || 80 |- | {{0}}2 || [[Al Charron]] || 1990–2003 || 76 |- | {{0}}3 || [[Ciaran Hearn]] || 2008–2019 || 72 |- | {{0}}4 || [[Djustice Sears-Duru]] * || 2013–2025 || 70 |- | {{0}}5 || [[Winston Stanley]] || 1994–2003 || 66 |- | {{0}}6 || [[Scott Stewart]] || 1989–2001 || 64 |- | {{0}}7 || [[Nick Blevins]] || 2009–2019 || 63 |- | {{0}}8 || [[James Pritchard]] || 2003–2015 || 62 |- | {{0}}9 || [[Lucas Rumball]] * || 2016–2025 || 62 |- | 10 || [[Rod Snow]] || 1995–2007 || 62 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=25;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Lucas Rumball]] * || 2016–2025 || 33 |- | {{0}}2 || [[Al Charron]] || 1996–2003 || 25 |- | {{0}}3 || [[Gareth Rees]] || 1994–1999 || 25 |- | {{0}}4 || [[Pat Riordan]] || 2008–2011 || 23 |- | {{0}}5 || [[Tyler Ardron]] || 2013–2019 || 16 |- | {{0}}6 || [[John Graf]] || 1995–1999 || 15 |- | {{0}}7 || [[Morgan Williams]] || 2005–2007 || 15 |- | {{0}}8 || [[Aaron Carpenter]] || 2012–2016 || 14 |- | {{0}}9 || [[Phil Mack]] || 2017–2019 || 11 |- | 10 || [[Mark Wyatt]] || 1990–1991 || {{0}}9 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=25;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[James Pritchard]] || 2003–2015 || 607 |- | {{0}}2 || [[Gareth Rees]] || 1986–1999 || 491 |- | {{0}}3 || [[Bobby Ross]] || 1989–2003 || 419 |- | {{0}}4 || [[Gordon McRorie]] || 2014–2019 || 283 |- | {{0}}5 || [[Mark Wyatt]] || 1982–1991 || 255 |- | {{0}}6 || [[Jared Barker]] || 2000–2004 || 226 |- | {{0}}7 || [[Peter Nelson]] * || 2019–2025 || 209 |- | {{0}}8 || [[DTH van der Merwe]] || 2006–2019 || 190 |- | {{0}}9 || [[Winston Stanley]] || 1994–2003 || 123 |- | 10 || [[Taylor Paris]] || 2010–2019 || {{0}}90 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=25;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[DTH van der Merwe]] || 2006–2019 || 38 |- | {{0}}2 || [[Winston Stanley]] || 1994–2003 || 24 |- | {{0}}3 || [[Taylor Paris]] || 2010–2019 || 18 |- | {{0}}4 || [[James Pritchard]] || 2003–2015 || 18 |- | {{0}}5 || [[Aaron Carpenter]] || 2005–2017 || 17 |- | {{0}}6 || [[Lucas Rumball]] * || 2016–2025 || 16 |- | {{0}}7 || [[Morgan Williams]] || 1999–2008 || 13 |- | {{0}}8 || [[Nick Blevins]] || 2009–2019 || 12 |- | {{0}}9 || [[Matt Evans]] || 2008–2018 || 12 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met tien drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Kieran-Crowley-09-05-23.jpg|duimnael|upright|Kieran Crowley (2009)]] Sedert 2024 dien die Australiër Steve Meehan as Kanadese hoofafrigter.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.ca/en/news/2024/12/steve-meehan-to-be-next-head-coach-of-canada-s-men-s-rugby-team |title=Steve Meehan to be Next Head Coach of Canada's Men's Rugby Team |publisher=[[Rugby Kanada]] |date=20 Desember 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Engeland}} [[Ian Birtwell]] || 1989–1996 |- | {{vlagikoon|Kanada}} [[Patrick Parfrey]] || 1996–1999 |- | {{vlagikoon|Australië}} [[David Clark]] || 2000–2003 |- | {{vlagikoon|Kanada}} [[Ric Suggitt]] || 2004–2007 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Kieran Crowley]] || 2008–2016 |- | {{vlagikoon|Frankryk}} [[François Ratier]] (tussentyds) || 2016 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Mark Anscombe]] || 2016–2017 |- | {{vlagikoon|Wallis}} [[Kingsley Jones]] || 2017–2024 |- | {{vlagikoon|Australië}} [[Steve Meehan]] || sedert 2024 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Kanadese nasionale krieketspan]] * [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Canada national rugby union team|Kanadese nasionale rugbyspan}} * {{en}} {{fr}} [https://rugby.ca/ Amptelike webwerf van Rugby Kanada] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/canada Kanada by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/canada/ Kanada op Planet Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Kanada]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Noord-Amerika]] h3euz2ijlwcck8el5ci8491w9szkwj6 0 43756 2922031 2915332 2026-08-04T18:37:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922031 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Twitter |kenteken = X logo 2023.svg |tipe = Aandelemaatskappy |stigting = [[21 Maart]] [[2006]] |ligging_stad = [[San Francisco]], [[Kalifornië]] |ligging_land = [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = [[Elon Musk]]<br />Omid Kordestani (uitvoerende voorsitter)<br />Jack Dorsey ([[hoof- uitvoerende beampte]]) |gebied_bedien = Wêreldwyd, behalwe vir afkeurende lande (2005–hede) |industrie = [[Internet]] |produkte = Nuus- en gemeenskapswebwerf |dienste = |inkomste = {{wins}} $2,52&nbsp;miljard (2016)<ref name=fy>{{cite news |author=Jeremy Quittner |title=Twitter Balance Sheet |url=https://www.google.com/finance?q=NYSE%3ATWTR&fstype=ii&ei=qzRgU8CuL4mSqwHgRg |publisher=[[Google]] |date=3 Oktober 2013 |access-date=19 April 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903125946/http://www.google.com/finance?q=NYSE:TWTR |archive-date=3 September 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = {{daal}} $-456&nbsp;miljoen (2016)<ref name="fy" /> |getal_werknemers = 3&nbsp;898 (2016)<ref>{{cite web |url=https://about.twitter.com/company |title=Twitter Company Info |publisher=Twitter |date=2 Februarie 2015 |access-date=19 April 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403002854/https://about.twitter.com/company |archive-date=3 April 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = Vine<br />Periscope |slagspreuk = |tuisblad = {{url|x.com}} |ontbind = |voetnotas = |intl = yes }} [[Lêer:Most popular social networking sites by country.svg|duimnael|links|400px|Die mees gewilde gemeenskapswebwerwe volgens lande: {{Legend|#0072f5|[[Facebook]]}} {{Legend|#4679b8|[[VK (sociale netwerk)|VKontakte]]}} {{Legend|#ffcf0f|[[Qzone|QZone]]}} {{Legend|#ff770f|[[Odnoklassniki]]}} {{Legend|#fa1464|[[Instagram]]}} {{Legend|#e0e0e0|geen data nie}}]] {{Infoboks webwerf | naam = Twitter | logo = X logo 2023.svg | logo_breedte = 220px | skermkiekie = | tipe = Sosiale netwerk<br />Mikrojoernaal | taal = Veeltalig <small>([[Engels]], [[Spaans]], [[Koreaans]], [[Japannees]], [[Duits]], [[Frans]] en [[Italiaans]])</small> | registrasie = Verpligtend | eienaar = Twitter Inc. | outeur = | opgerig = 15 Julie 2006<ref name=launch>{{cite web |author=Michael Arrington 15 Julie 2006 |url=http://techcrunch.com/2006/07/15/is-twttr-interesting/ |title=Odeo Releases Twttr |publisher=Techcrunch.com |date=15 Julie 2006 |access-date=18 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030155201/http://techcrunch.com/2006/07/15/is-twttr-interesting/ |archive-date=30 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> | status = Aktief | url = {{url|x.com}} }} '''X''', voorheen bekend as '''Twitter''', is 'n sosiale netwerk- en mikrojoernaaldiens wat gebruikers in staat stel om boodskappe, bekend as ''tweets'', te versend en te lees. Tweets is teksgebaseerde boodskappe van tot 140&nbsp;karakters wat op die outeur se profiel gepubliseer word en aan die outeur se subskripsiegehoor, bekend as ''followers'' (volgelinge), gestuur word.<ref>{{Cite web|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681310001254|author=[[Andreas Kaplan|Kaplan A.M.]], Haenlein M. (2011) |title=The early bird catches the news: Nine things you should know about micro-blogging, Business Horizons, 54(2), 105–113}}</ref> Die verstekverstelling is dat boodskappe in die openbaar vrygestel word, maar gebruikers kan aflewering beperk tot diegene in hul virtuele vriendekring. Gebruikers kan tweets via die Twitter-webwerf, [[SMS]] of ander eksterne toepassings stuur en ontvang. Alhoewel die Twitterdiens op sigself niks kos nie, betaal gebruikers wel vir toegangskostes soos internet- of SMS-fooie aan hul persoonlike telekommunikasiediensverskaffer. Die 140-karakterbeperking wat boodskappe op Twitter dra is aanvanklik ingestel sodat boodskappe met SMS-kommunikasie versoenbaar sou wees, en hierdie beperking het tot gevolg gehad dat die snelskrif en internetsleng wat gewoonlik in SMS'e gebruik word, nou ook na die web gebring is. Die 140-karakterbeperking het ook die gebruik van URL-verkortingsdienste soos tinyurl, bit.ly en tr.im, en inhoudsakkommoderingsdienste soos Twitpic en NotePub aangemoedig, omdat hierdie inhoud en teks gewoonlik meer as 140 karakters beslaan. Sedert dit in 2006 deur Jack Dorsey geskep is, het Twitter wêreldwyd beroemd en gewild geraak. Dit word soms as die "SMS van die internet" beskryf.<ref>{{Cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/swine-flu%5Cs-tweet-tweet-causes-online-flutter/356604/|title=Swine flu's tweet tweet causes online flutter|date=29 April 2009|first=Leslie|last=D'Monte|publisher=Business Standard|quote=Also known as the 'SMS of the internet', Twitter is a free social networking and micro-blogging service|accessdate=28 Mei 2009}}</ref> {{aanhaling|Wat ons moet doen, is om aan mense die beste en varsste relevantste inligting moontlik te lewer. Ons dink nie aan Twitter as 'n sosiale netwerk nie, maar as 'n inligtingsnetwerk. Dit vertel mense waaroor hulle omgee soos wat dit in die wêreld gebeur.|Evan Williams<ref>{{cite web |title=Web 2.0 Summit 2009: Evan Williams and John Battelle "A Conversation with Evan Williams" |author=Evan Williams |url=http://www.youtube.com/watch?v=p5jXcgZnEa0&fmt=18 |date=21 Oktober 2009 |publisher=O'Reilly Media |access-date=1 November 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190606100713/https://www.youtube.com/watch?v=p5jXcgZnEa0 |archive-date=6 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>|}} Twitter het hul nuus- en inligtingsnetwerkstrategie in November 2009 beklemtoon deur die vraag wat dit gebruikers vir statuswysigings vra van "What are you doing?" (Afrikaans: ''Wat doen u?'') na "What's happening?" (Afrikaans: ''Wat gebeur?'') te verander.<ref>{{Cite web |url=http://blogs.ft.com/techblog/2009/11/whats-happening-a-lot-says-twitter-coo/ |title=argiefkopie |access-date=26 November 2009 |archive-date=23 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091123065542/http://blogs.ft.com/techblog/2009/11/whats-happening-a-lot-says-twitter-coo/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://blog.twitter.com/2009/11/whats-happening.html</ref> Twitter word deur Alexa se webverkeeranalise as een van die vyftig gewildste webwerwe ter wêreld gelys.<ref>{{cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com |title=twitter.com – Traffic Details from Alexa |publisher=Alexa Internet |date=13 Julie 2009 |access-date=13 Julie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422054633/https://www.alexa.com/siteinfo/twitter.com |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Alhoewel skattings oor die aantal daaglikse gebruikers van die diens verskil omdat die maatskappy nie die aantal aktiewe rekeninge bekend maak nie, het 'n Compete.com-webjoernaalinskrywing in Februarie 2009 Twitter as die derdegrootste sosiale netwerk aangedui<ref name=Kazeniac>{{cite news |author=Kazeniac, Andy |title=Social Networks: Facebook Takes Over Top Spot, Twitter Climbs |url=http://blog.compete.com/2009/02/09/facebook-myspace-twitter-social-network |date=9 Februarie 2009 |publisher=Compete.com |access-date=17 Februarie 2009 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301112412/http://blog.compete.com/2009/02/09/facebook-myspace-twitter-social-network/ |archive-date=1 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> gebaseer op hul beraming van 6&nbsp;miljoen unieke maandelikse besoekers en 55&nbsp;miljoen maandelikse besoeke.<ref name=Kazeniac /> In Maart 2009 het 'n Nielsen.com-webjoernaal Twitter as die snelgroeiendste webwerf in die lidmaatskapgemeenskappekategorie vir Februarie 2009 gelys. Twitter het 'n maandelikse groeikoers van 1&nbsp;382&nbsp;persent gehad en Zimbio het 240&nbsp;persent behaal, gevolg deur [[Facebook]] met 'n toename van 228&nbsp;persent.<ref name=McGiboney>{{cite news |author=McGiboney, Michelle |title=Twitter's Tweet Smell of Success |url=http://blog.nielsen.com/nielsenwire/online_mobile/twitters-tweet-smell-of-success/ |publisher=Nielsen |date=18 Maart 2009 |access-date=5 April 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120114952/http://blog.nielsen.com/nielsenwire/online_mobile/twitters-tweet-smell-of-success/ |archive-date=20 Januarie 2013 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Sedert Oktober 2022 is Elon Musk die enigste aandeelhouer van Twitter, nadat hy 100% van die maatskappyaandele vir VS$44 miljard verkry het.<ref>{{Cite web|url=https://unft.news/elon-musk-is-the-largest-shareholder-of-twitter/|title=Elon Musk Is The Largest Shareholder Of Twitter?|date=4 April 2022|website=UNFT News|access-date= 5 April 2022|archive-date= 4 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404190124/https://unft.news/elon-musk-is-the-largest-shareholder-of-twitter/|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [http://twitter.com/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] [[Kategorie:Amerikaanse webwerwe]] [[Kategorie:Gemeenskapswebwerwe]] t515nowta9xhhnfaf8drdx83nx8adxl 0 43768 2922192 2907406 2026-08-04T20:31:04Z SpesBona 2720 + Kategorie & Opruim 2922192 wikitext text/x-wiki [[Lêer:St. Peter's Church.JPG|duimnael|regs|200px|Sint Pieterskerk, Riga]] Die '''Sint Pieterskerk''' ([[Duits]]: ''Petrikirche'', [[Lets]]: ''Svētā Pētera evaņģēliski luteriskā baznīca'' – "Evangelies-Lutherse Sint Pieterskerk") was tydens die [[Middeleeue]] die hoofkerk van [[Riga]], die hoofstad van [[Letland]]. Die eerste verwysing na die kerkgebou – die belangrikste in Riga naas die domkerk – dateer uit die jaar 1209. Die kerk word as een van die meesterwerke van Noord-Duitse baksteenboukuns in die Oosseegebied beskou. [[Lêer:Iglesia de San Pedro, Riga, Letonia, 2012-08-07, DD 32.JPG|links|duimnael|453x453px|Die toring van die Sint Pieterskerk]] Die huidige Renaissance-gebou het in drie boufases ontstaan – die sentrale gedeelte gedurende die 13de eeu, die koor met kapelkrans, wat deur Johann Rumeschottel ná 1408 volgens die voorbeeld van [[Rostock]] se Maria-kerk, en die toring, waarvan die ontwerp aan [[Hamburg]] se Sint-Michaelis-kerk ontleen is, vanaf die 15de eeu. Die oudste gedeeltes van die gebou, wat tot vandag toe bewaar gebly het, is tussen 1408 en 1409 deur die plaaslike gilde van koopmans in die Gotiese styl opgerig. Die invloedryke [[Hanseverbond|Hanseatiese]] koopmans het openlik meegeding met die Domkerk van Riga, wat as setel van die aartsbiskop gedien het, en het besluit om 'n meer indrukwekkende kerkgebou te bou. Die Sint Pieterskerk is in die loop van eeue verskeie kere – onder meer ná 'n aantal brande in die 15de eeu – omgebou, en sy eerste houttoring het in 1491 ontstaan. Met 'n hoogte van 136 meter was hierdie toring een van die hoogste geboue in die destydse Europa. 'n Altaarbeeld in die kerk se Mariakapel, wat deur Albrecht Dürer geskep is, is in 1524 tydens 'n Protestantse beeldestorm vernietig. Die houttoring is altesaam vier keer verniel, vir die eerste keer in 1666 en vir die laaste keer op 29 Junie 1941, toe Riga met artillerievuur bestook is. Die kerk het destyds afgebrand en die toring ineengestort. Die heropbou het in 1973 begin, en die kerk is van 'n [[hysbak]] voorsien wat besoekers na die tweede galery van die toring teen 'n hoogte van 72 meter neem. Die toring se dakstoel is van yster vervaardig om brande te voorkom, terwyl sy spits van 'n goue haan, die sogenaamde ''Petergailis'' as simbool vir Riga se vasbeslotenheid om die stad te herbou, voorsien is.<ref>{{de}} Volker Hagemann: ''Riga • Tallinn • Vilnius. Rundgänge durch die Metropolen des Baltikums''. Berlyn: Trescher 2008, bl. 51</ref> Tydens elke heropbou is 'n glas vanuit die toringspits na benede gegooi, en die aantal skerwe, waarin die glas gebreek het, het die eeue versinnebeeld oor wat die toring sou staan. Gedurende die tweede heropbou het die glas in 'n hoop strooi beland en net in twee dele gebreek. Tydens die laaste heropbou in 1973 het die glas 'n talle stukkies gebreek, en die bewoners van Riga is nou oortuig dat die Sint Pieterskerk tot in alle ewigheid sal staan. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commonsKategorie|Saint Peter's Church, Riga|Sint Pieterskerk, Riga}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Letland]] [[Kategorie:Riga]] j6iuqan5a42y2w9oszifc9ytgogxl24 0 43995 2922042 2915341 2026-08-04T18:48:56Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922042 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NBVp1.jpg|duimnael|regs|Bladsy van die nuutste [[Nederlands]]e bybelvertaling]] '''Genesis''' ([[Grieks]] '''Γένεσις''' = ''ontstaan'' ; [[Hebreeus]] ב'''ראשית''' beres'jiet = ''in die begin'') is die eerste boek van die Joodse [[Tanag]], die Samaritaanse [[Pentateug]] asook die Christelike [[Ou Testament]] (ook Hebreeuse Skrifte genoem). Dit is sodoende die eerste boek van die [[Bybelse kanon]]. Die boek is 'n verslag van die skepping van die wêreld, die vroeë geskiedenis van die mensdom, en van [[Israel]] se voorvaders en die oorsprong van die [[Jode|Joodse volk]]. Tradisie erken [[Moses]] as die skrywer van Genesis, sowel as die boeke [[Eksodus (Bybel)|Eksodus]], [[Levitikus]], [[Numeri]] en die meeste van [[Deuteronomium]], maar moderne geleerdes, veral vanaf die 19de eeu, sien dit as geskryf honderde jare nadat Moses veronderstel was om te leef, in die 6de en 5de eeue vC. Gebaseer op die wetenskaplike interpretasie van [[Argeologie|argeologiese]], [[Genetika|genetiese]] en [[Linguistiek|linguistiese]] bewyse, beskou die meeste geleerdes Genesis as hoofsaaklik [[Christelike mitologie|Joods-Christelike mitologie]] eerder as histories. Genesis is in twee dele verdeel, die oergeskiedenis (hoofstukke 1–11) en die voorvadergeskiedenis (hoofstukke 12–50). Die oergeskiedenis sit die skrywer se konsepte uiteen van die aard van die godheid en van die mensdom se verhouding met die skepper daarvan: God skep 'n wêreld wat goed en geskik is vir die mensdom, maar wanneer die mens dit met [[sonde]] bederf, besluit God om sy skepping te vernietig, wat net die regverdige [[Noag]] en sy gesin spaar om die verhouding tussen mens en God te hervestig. Die voorvadergeskiedenis (hoofstukke 12–50) vertel van die voorgeskiedenis van Israel, God se uitverkore volk. Op God se bevel, [[Abraham]] se reise vanaf sy geboorteplek (beskryf as [[Ur]] van die [[Galdeërs]]) na die godgegewe land [[Kanaän]], waar hy as 'n bywoner woon, net soos sy seun [[Isak]] en sy kleinseun [[Jakob]]. Jakob se naam word verander na "Israel", en deur die agentskap van sy seun Josef, verhuis die kinders van Israel na Egipte toe, altesaam 70 mense met hul huishoudings, en God belowe hulle 'n toekoms van grootheid. Genesis eindig met Israel in [[Egipte]], gereed vir die koms van Moses en die uittog. Die vertelling word gekenmerk deur 'n reeks verbonde met God. In [[Judaïsme]] sentreer die teologiese belangrikheid van Genesis op die verbonde wat God verbind met sy uitverkore volk en die volk met die Beloofde Land. Die [[Christendom]] interpreteer Genesis as die prefigurasie van sekere kardinale Christelike oortuigings, hoofsaaklik die behoefte aan redding (die hoop of versekering van alle Christene) en die verlossingsdaad van [[Jesus van Nasaret|Christus]] aan die Kruis as die vervulling van verbondsbeloftes as die Seun van God. == Hooftrekke van die boek == * Die skepping 1:1-2:4 * Die [[sondeval]] 2:4-3:23 * [[Adam en Eva|Adam]] se nageslag tot by [[Noag]] 4:1-6:8 * Noag en die [[sondvloed]] 6:9-9:29 * Die mense word meer en versprei oor die aarde 10:1-11:32 * [[Abraham]] 12:1-25:18 * [[Isak]] en sy twee seuns Jakob en Esau 25:19-36:43 * Josef en sy broers 37:1-45:28 * [[Jakob]] en sy nageslag in Egipte 46:1-50:26 == Temas == Genesis begin reg by die begin. God het die wêreld geskep. 'n Wêreld wat goed is. Hy het die mens gemaak, die kroon van sy skepping. Die goeie skepping van God versleg gaandeweg as gevolg van die sonde van die mens, wat homself wou oortref deur te probeer om soos God te word. Dan word alles weggevee deur die groot vloed. 'n Nuwe begin word gemaak - om maar net weer in die dwaasheid te verval. In hoofstuk 12 verskuif die klem. Daar word nou gefokus op een man, Abram, en sy familie. God wil nie sy skepping vernietig nie. Daarom werk Hy, deur een uitverkore man, en een uitverkore nasie, om die wêreld te vernuwe. Genesis voer die verhaal verby Isak en Jakob tot by die dood van Josef in [[Egipte]]. == Die Skepping<ref>Sien Gen. 1-2:4.</ref>== [[Lêer:Schoepfungslehre Marienstern.jpg|duimnael|350px|Visuele voorstelling van die skeppingsverhaal in die tuin van die klooster St. Marienstern, deelstaat [[Sakse]], [[Duitsland]]]] Die groot drama van die oorsprong van alle dinge begin by God: #Die ontstaan van die wêreld en van die lewe was geen toeval nie. Daar is 'n Skeppergod; # God het alles wat bestaan gemaak; # Alles wat God gemaak het was goed; # Die hoogtepunt van God se skeppingsdade was die skepping van die mens; # Die mens word in twee opsigte van ander skepsele onderskei: hy alleen is na die beeld van God self geskape en hy is oor alles aangestel; # Die ses dae waarin God sy skeppingswerk verrig het is gevolg deur 'n dag van rus. Die skepping is in twee fases gedoen. Genesis 1-2 lees as volg:<blockquote>"In die begin het God die hemel en die Aarde geskep. Die aarde was heeltemal onbewoonbaar, dit was donker op die diep waters, maar die Gees van God het oor die waters gesweef"</blockquote> Daarna het God die Aarde georden. Derhalwe hoef die mens nie bekommerd te wees as die wetenskaplikes sê dat die aarde miljoene jare oud is nie. Niemand weet hoe lank die twee fases van God se skeppingswerke van mekaar was nie. In die ses skeppingsdae is daar agt skeppingsdade, wat elk inglei word met die woorde "Toe het God gesê...":</blockquote> # Dag 1: lig en duisternis word geskei; # Dag 2: die Aarde se atmosfeer word geskep (die uitspansel); # Dag 3: skeiding van droë land en seë en plante en bome; # Dag 4: Son, Maan en sterre, seisoene, dae en jare word geskape; # Dag 5: seediere en voëls word geskep; # Dag 6: landdiere en die mens word geskep; # Dag 7: Die Skepping is voltooi. God rus. === Fokus op die mens<ref>Sien Gen. 2 vanaf vers 5.</ref>=== [[Lêer:17 13 311 creation museum.jpg|duimnael|Die tuin van Eden: Adam gee name aan die diere<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Hierdie tweede beskrywing van die skepping is nie net 'n herhaling van die eerste nie. Dit gaan hier oor die fokus op die mens. Hier word ook 'n ander naam vir God gebruik. In die eerste weergawe was dit Elohim (God die Skepper, die groot en verhewe een wat in die ewigheid woon). Nou is dit [[Jahwe]] (God in verhouding tot sy mense). God skep die mens (die [[Hebreeus|Hebreeuse]] woord wat met Adam vertaal word, beteken man). Hy plant 'n [[Tuin van Eden|tuin in Eden]], waar die mens moet woon. Maar die mens is nie gemaak vir 'n eensame, selfgenoegsame bestaan nie. Voëls en diere bied nie die soort kameraadskap wat hy nodig het nie. Derhalwe skep God die vrou, 'n nuwe wese, wat die ere-aard van die man deel. === Die mens is aan God ongehoorsaam<ref>Sien Gen. 3.</ref> === God het gesê hulle mag alles gebruik en eet, maar net nie van die twee bome in die middel van die tuin nie. Die [[Satan|slang]] bevraagteken egter die woord van God en noem God 'n leuenaar. Die slang oorreed die vrou om van die aanloklike vrugte van die [[boom]] van "Goed en Kwaad" te eet, wat weer vir Adam oorreed om van die vrugte te eet. Die gevolge is onvermydelik. 'n Heilige God kan nie met sonde saamleef nie. Hy bestraf die slang én die mens. Die mens word uit Eden verban. Maar voor hulle gaan, sorg Hy eers weer vir hulle deur hulle te klee. === Die eerste gesin en die eerste moord<ref>Sien Gen. 4.</ref> === [[Lêer:15 23 1116 creation museum.jpg|duimnael|Kain en Abel<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Nadat Adam en Eva uit Eden gedryf word kry hulle twee seuns, [[Kain en Abel|Kain, die boer en Abel, die veewagter]]. Later bring hulle elk 'n offer aan God. Abel se offer word aanvaar, maar Kain se offer nie. Dit is nie wat Abel geoffer het nie, maar sy geloof, wat gemaak het dat sy offer aanvaar is. Kain bewys waarom sy offer nie aanvaar is nie, deur vir Abel te vermoor. God verban Kain tot 'n swerwerslewe, maar beskerm hom teen menslike wraak. Hierna volg dan 'n opgawe van sommige van sy afstammelinge en toon ook die begin van die beskawing aan. Die eerste stad word gebou, hulle leer om [[musiek]] te maak en om yster en brons te smee. Die laaste twee verse verleen hoop. Set word vir Adam en Eva gebore en die mense begin om die naam van die Here aan te roep. == Geslagsregister<ref>Gen. 5.</ref>== Daar kan gemerk word dat al die geslagsregisters in die Bybel dieselfde patroon volg: "Toe A x jaar oud was, het hy die vader van B geword. Na die geboorte van B het hy nog y jaar gelewe en ander seuns en dogters gehad. So was al sy dae z jaar, en hy het gesterwe." == Die sondvloed<ref>Gen. 6-9.</ref>== === Redding en God se belofte aan Noag<ref>Gen. 6-9:17</ref>=== [[Lêer:Noah P4280268.jpg|duimnael|Noag se ark<br /><small>''Creation Museum, Petersburg, Kentucky, VSA''</small>]] Vloedverhale is uit die meeste wêrelddele en in baie tale oorgelewer. Die [[Babilonië|Babeloniese]] weergawes stem aansienlik ooreen met die verhaal wat hier opgeteken is. Dit is nie verbasend nie, want albei berus op dieselfde gebeurtenis. Die woord ark beteken in Hebreeus "kis". Dit word elders net gebruik vir die waterdigte mandjie waar die baba, [[Moses]], op die [[Nylrivier|Nyl]] gedryf het. Die ark was geweldig groot en ontwerp om te dryf en nie om te seil nie. Die ark was 135x22½x14 meter, in ons mate. === Die verbond met Noag<ref>Gen. 9:6-17.</ref>=== 'n Belangrike tema wat herhaaldelik in die Skrif voorkom: God bevestig sy verbond agtereenvolgens met Noag, Abraham, die volk Israel deur Moses en met [[Dawid]]. Elke verbond bevat verdere, ryker beloftes, totdat die koms van [[Jesus van Nasaret|Christus]] die "nuwe vebond" inlei. In elke geval neem God die inisiatief - dit is geen ooreenkoms tussen gelykes nie. God bepaal die voorwaardes. Hy maak hulle bekend, en Hy alleen waarborg dat hulle gehou sal word. Die mens geniet die seëninge van die verbond soverre as wat hy die bevele van God gehoorsaam. === Noag se dronkenskap === Selfs 'n algemene nuwe begin verander nie die mens se sondige natuur nie. Gam minag sy dronk vader en Noag vervloek hom deur sy afstammelinge, die [[Kanaäniete]]. Hulle het onderdane van Israel, wat van Sem afstam, geword. == Van Noag tot die roeping van Abraham<ref>Gen. 10-11.</ref>== === Die families van Noag se drie seuns === Sien weereens die artikel in Wikepedia nl. "Geslagsregister van Adam tot Jesus." Die ander geslagsregisters is interessant, maar die belangrikste is die laaste een, nl. die van Sem. Uit hom word die stam van Juda gebore. == Babel<ref>Gen. 11:1-9.</ref>== In Sinar, koningkryk van [[Nimrod]] die jagter,<ref>Sien Gen. 10:10.</ref> span mense saam in 'n groot bouprojek - 'n stad en 'n [[Toring van Babel|toring]] wat tot in die hemel reik word gebou. God kyk af na hierdie gesamentlike poging van die mens om homself te vergoddelik, die begin van hernieude opstand teen Hom. Hy verdeel die mense deur taalverskille en verstrooi hulle in verskillende landstreke - juis dit wat hulle wou verhoed. Die toring van Babel was waarskynlik 'n tempeltoring met baie verdiepings, soos die wat in die vroeë derde millennium vC in Babelonië gebou is. == Geslagsregister Sem tot Abraham<ref>Gen. 11:10-32</ref>== Hier is die name weer selektief en word die totale tydsduur waarskynlik verkort. Noag se voorsate het aansienlik langer gelewe as Tera s'n en die ouderdom vir die ouerskap is baie jonger. By Tera se naam word meer besonderhede gegee. Tera se drie seuns word genoem, asook hul geboorteplek. Na die dood van Haran, vertrek Tera na [[Kanaän]] met sy kleinseun Lot en sy seun Abraham en kinderlose skoondogter Sarai. Hulle trek nie verder as [[Harran]] nie. Tera sterf en die toneel is gereed vir die verhaal van Abraham, om "die vader van baie nasies te word.<ref>Sien Gen. 17:5.</ref> == Abraham 'n nuwe begin<ref>Gen. 12-25:18.</ref>== === God se roeping van Abraham en die reis na Kanaän<ref>Gen. 12:1-9.</ref>=== God roep een man en maak aan hom beloftes, wat Abraham gehoorsaam beantwoord. Abram se antwoord lei regstreeks tot die geboorte van 'n nuwe nasie en lei later tot seën vir die hele aarde. Abram trek weg op bevel van God met sy kinderlose vrou en sy neef Lot. By Sigem in die landstreek Kanaän praat God weer met hom. Hierdie land sal die erfdeel van Abram se nakomelinge word. Steeds gaan die reis voort, suidwaarts na die Negeb, 'n droë landstreek van sowat 7 500 km, wat strek vanaf [[Berseba]] tot by die [[Sinai]]-gebergtes. Hier is weiveld vir die nomade se vee. === Die skeding van Lot<ref>Gen. 13.</ref>=== Abram en Lot se veekuddes brei so uit dat hulle dit nie meer kon dra nie. Dit lei tot 'n familiebreuk. Lot wat deur sy groothartige oom die geleentheid gegun word om te kies, soek die vrugbare aarde van die [[Jordaanrivier]] uit. === Oorlog teen die konings en die ontmoetinge met Melgisedek<ref>Gen. 14.</ref>=== Hoewel 'n half-nomadiese lewe in Abram se tyd niks buitengewoon was nie, was daar ook gevestigde lewe in dorpe en ommuurde stede. [[Sjeik|Sjeiks]] wat op hul beurt vasalle van konings was, het plaaslik regeer. Daar het oorlog uitgebreek tussen Kedorlaomer en ander konings teen die konings van oa. Sodom en Gomorra. In die Siddimvlakte was daar oral asfaltgate. Die konings van Sodom en Gemorra het gevlug en baie van hulle het in die gate geval. Die wat oorleef het, het berge toe gevlug. Koning Kedorlaomer het al die besittings van Sodom en Gomorra gebuit en weggevat. Ook Lot, wat in Sodom gewoon het is weggevoer. Toe Abram hoor dat Lot weggevoer was, het hy sy volgelinge, 318 slawe wat by hom gebore is, hulle wapens laat vat en die konings agtervolg. Die nag het Abram en sy manne hulle van alle kante af aangeval, hulle oorwin en al die besittings teruggekry. Hy het ook vir Lot, al die vrouens en ander mense gered. Nadat Abram teruggekom het, het die konings van Sodom en Gomorra, asook [[Melgisedek]], die koning en priester van Salem, kos en wyn gebring en vir Abram geseën. Abram het aan Melgisedek 'n tiende van alles gegee. Abram het ook geweier om enigiets uit die hand van die konings van Sodom en Gomorra te aanvaar. Hy het egter seker gemaak dat die manne by hom hulle deel kry. === Die verbond word bevestig<ref>Gen. 15.</ref>=== Die [[argeologie]] het getoon dat die gebruike wat hier en in latere hoofstukke, die bekende sosiale en kulturele gedragspatroon van noordelike [[Mesopotamië|Mesopotanië]] weerspieël. Die woord van God het in 'n gesig tot Abram gekom:<blockquote>"Moenie bang wees nie, Abram, Ek beskerm jou. Jou beloning sal baie groot wees".</blockquote>Verder het die Here met Abram 'n verbond gesluit:<blockquote>"Aan jou nageslag gee Ek hierdie land, van Egiptespruit af tot by die [[Eufraat]], die grootrivier; die land van die Keniete, die Kenessiete en die Kadmoniete, die [[Hetiete]], die Feresiete en die Refaïte, die [[Amoriete]], die Kanaäniete, die Girgasiete en die Jebusiete".</blockquote> In verse 3 en 4 kom die "erfgename" voor. Dit was nie ongewoon in daardie tyd om 'n erfgenaam aan te neem nie. Soms soos hier, was dit 'n [[Slawerny|slaaf]]. In vers 6 staan: "Toe het Abram in die Here geglo". Hy is dus gered deur sy geloof en nie oor sy goeie werke nie. Die ritueel wat hom afspeel in verse 9-11 is 'n tipiese prosedure vir die bevestiging van 'n verdrag.<ref>Sien Jer. 34:18.</ref> === 'n Seun by 'n slavin<ref>Gen. 16.</ref>=== Soos altyd dink die mens hy moet die Here so 'n bietjie help. Sarai val terug op 'n ou gebruik deur haar slaaf aan Abram te gee. Die kind wat uit hierdie verbintenis gebore word, word Sarai se kind. Maar Sarai se emosies maak dat sy Hagar later laat wegjaag. === Die [[besnydenis]] as verbondsteken en gee van nuwe name<ref>Gen.17.</ref>=== Die vyfde bevesting van die verbond van God met Abram gaan gepaard met die gee van nuwe name. Abram word Abraham en Sarai word Sara. Daarby kom die fisieke teken van die besnydenis. 24 jaar na die vertrek uit Harran word die geboorte van Abraham se erfgenaam aangekondig. === Drie besoekers en Abraham se gebed vir Sodom<ref>Gen. 18.</ref>=== Abraham het 'n vreemdeling verwelkom, en heeltemal ontwetend, die Here self in sy huis ingeneem. Die gullle ontvangs en versorging (tenspyte daarvan dat die besoekers in die middel van die middagslapie aangekom het), is tipies van die gasvryheid van die [[Nomade|nomadiese.]] woestynbewoners. Met die woorde: "Is iets te buitengewoon vir die Here"<ref>Gen. 18:14.</ref> onthul die besoekers hul werklike identiteit en Sara se ongelowige lag maak plek vir vrees. Abraham se gebed vir Sodom gee ons insig in die kwaliteit van sy verhouding tot God. Sodom kon nie eers tien goeie mense oplewer nie, maar God het sy lankmoedigheid gewys. === Die vernietiging van Sodom en Gomorra en Lot se redding<ref>Gen. 19.</ref>=== Daar is uiteenlopende konkretiserings van Sodom se sondigheid in Bybeltekste, soos hoogmoed en gierigheid (Es. 16, 49) of 'n verbreking van die ongeskrewe wet van gasvryheid (Gen 19, in teenstelling met Abraham in Gen 18). Op die seksuele aspek daarvan word eers in latere Christelike tradisies gefokus.<ref>[https://www.bibelwissenschaft.de/wibilex/das-bibellexikon/lexikon/sachwort/anzeigen/details/sodom-und-gomorra-2/ch/1ac7ab1aa72f086b207e2493ae64ec1f/ ''Bibelwissenschaft.de - Das wissenschaftliche Portal der deutschen Bibelgesellschaft: Sodom und Gomorra. Besoek op 15 Julie 2019'']</ref> Geslagsgemeenskap dui hier op seksuele vernedering deur gedwonge geslagsomgang - dit wil sê die verkragting van een heteroseksuele man deur 'n ander. In die betrokke nie-Europese oosterse samelewings was dit 'n ritueel waardeur die verkragter sy dominante status op 'n gewelddadige manier beklemtoon het. Gedwonge geslagsomgang met Abraham se gaste, die engele, sou 'n dubbele vernedering vir Abraham gewees het (iets wat vandag in Engels as ''gang rape'' beskryf word).<ref>[https://www.bibleandhomosexuality.org/what-has-sodom-got-to-do-with-homosexuality/ ''Bible and Homosexuality: What has Sodom got to do with homosexuality? Rev'd Dr Jonathan Tallon, New Testament lecturer and early Church researcher. Besoek op 15 Julie 2019''] It has everything to do with homosexuality. My only truth is the Bible. I will quote te English and Afrikaans text of Gen. 19:4: "The men of the city called unto lot, and said unto him, Where are the men which came in to thee this night? Bring them unto us, that we may know them." Gen. 15:5: Hulle het vir Lot geroep en vir hom gevra: "Waar is die mans wat vanaand na jou toe gekom het? Bring hulle uit na ons toe. Ons wil geslagsgemeenskap met hulle he. The New Oxford Illustrated Dictionary define homosexuality as: "Relating or belonging to the same sex.; sexually attracted to members of the same sex."</ref><ref>{{Cite web |url=http://biblefaithsexuality.com/sodom-and-gomorah/ |title=''Bible + Faith + Sexuality: Total Annihilation: Sodom, Gomorrah and the Sin of Homosexuality. Besoek op 15 Julie 2019'' |access-date=15 Julie 2019 |archive-date=15 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715153620/http://biblefaithsexuality.com/sodom-and-gomorah/ |url-status=dead }}</ref> Elke man in die stad is betrokke - nie een ondersteun Lot se protes teen die skending van die grondbeginsels van gasvryheid en van menslikheid nie. Argeologiese bevindinge getuig van 'n katastrofe in hierdie gebied. Die vlak water van die [[Dooie See]] bedek nou die stede. Niks kon die stede red nie, maar om Lot se ontwil spaar die Here Soar en vertraag die oorstroming totdat Lot veilig is. Lot se vrou, onwillig om te volg, bly staan, kyk om en verander in 'n soutpilaar. In plaaslike oorleweringe word die soutrotse langs die Dooie See nou nog na haar vernoem. === Abraham en koning Abimelek<ref>Gen. 20.</ref>=== Abraham het van [[Mamre]] af weggetrek na die suidland en hom gevestig tussen Kades en Sur. Hy het op 'n keer in Gerar gewoon en voorgegee dat Sara sy suster is. Koning [[Abimeleg]] het haar laat haal om met haar te trou. Een nag het God in 'n droom aan Abimeleg verskyn en gesê: <blockquote>"Jy gaan sterf omdat jy met hierdie vrou wil trou, sy is al getroud".</blockquote> Abimeleg het met Abraham geraas, maar aan hom geskenke en Sara teruggegee. Abraham het vir Abimeleg gebid en die Here het vir Abimeleg gesond gemaak. === Isak word gebore en Hagar en Ismael vertrek<ref>Gen. 21:1-21.</ref>=== Tussen die die belofte van Isak se geboorte en die vervulling daarvan het 25 jaar verloop. Die bejaarde ouers het rede om verheug te wees. Sara se bevel om Hagar weg te stuur was in stryd met die gebruike van daardie tyd, daarom raadpleeg Abraham eers die Here voordat hy daartoe instem. [[Paulus van Tarsus|Paulus]] verduidelik waarom dit onvermydelik was<ref>Gal. 4:30-31.</ref><blockquote>"Maar wat sê die Skrif hiervan? Jaag die slavin en haar seun weg, want die seun van die slavin mag hoegenaamd nie saam met die seun van die vrygeborene erf nie. Ons is dus nie kinders van 'n slavin nie, broers; ons is kinders van die vrye."</blockquote> === 'n Twis oor waterputte<ref>Gen. 21:22-34.</ref>=== Waterputte was in die droë klimaat van [[Staat Palestina|Palestina]] kosbaar vir veewagters, en daar het dikwels twiste oor die besit daarvan ontstaan. Die reënval in die gebied krimp van 100mm in Januarie tot so te sê niks in die vier somermaande. Abraham het by Abimeleg beswaar aangeteken oor die waterput wat deur Abiimeleg se slawe afgevat is. Abimeleg het nie daarvan geweet nie en hy en Abimeleg het 'n ooreenkoms aangegaan, wat verklaar dat die put wel Abraham s'n is. === Die hoogste toets - Abraham moet vir Isak offer<ref>Gen. 22.</ref>=== Abraham se vorige ondervinding van God sou hom sekerlik nie laat dink het, 'n kinderoffer Hom sou behaag nie. Maar dit is juis wat God hier vir Abraham vra. Net toe Abraham vir Isak wou slag, het God hom gekeer en gesê dat Hy nou weet dat Abraham Hom lief het en bereid was om sy enigste seun te offer vir Hom. Toe Abraham weer sien daar 'n skaaplam agter hom en offer toe die bok in Isak se plek. Die Here het verder gesê hy sal Abraham baie seën oor dit wat hy gedoen het. Abraham het sy offer gebring op een van die hewels waarop Jerusalem nou staan. Die reis daarnatoe het sowat 3 dae geneem en was 85km ver. === Die dood en begrafnis van Sara<ref>Gen. 23.</ref>=== Sara het 127 jaar oud geword. Sy is oorlede in Kirjat-Arba, dit is Hebron, in Kanaän. Abraham het oor haar gaan rou en huil. Abraham het 'n graf gekoop by die Hetiete. Die Hetiete is vermoedelik immigrante van die Hetitiese ryk (wat omstreeks 1800vC in Turkye tot stand gekom het. Die hele transaksie voldoen in die fynste besondergede aan die bekende Hetitiese wet: die afweeg van die silwer volgens erkende standaarde in die teenwoordigheid van getuies by die stadspoort. Daarna het Abraham sy vrou Sara in die Makpelagrot op die stuk grond, oos van Mamre, begrawe. Vandag is daar 'n moskee bo-oor die tradisionele plek van die graf in Hebron, gebou. === 'n Vrou vir Isak<ref>Gen. 24.</ref>=== Hierdie verhaal is, wat vorm en inhoud betref, een van die lieflikste in die [[Ou Testament]]. Dit bied 'n lewendige beeld van die tradisionele Oosterse huwelik. Abraham laat sy slaaf sweer dat hy nie Isak sal laat trou met 'n dogter van die Kanaäniete by wie hy nou woon nie. Die slaaf vertrek met geskenke na Mesopotamie, na die stad waar Nahor gewoon het. Hy bid dat God die vrou moet aandui wat Isak se vrou moet word. God antwoord die slaaf se gebed en wys Rebekka, die kleindogter van Nahor aan. Isak het vir Rebekka in die tent van sy ma laat woon en met haar getrou. Isak het Rebekka liefgehad en is vertroos na die dood van sy ma. === Abraham se laaste dae<ref>Gen. 25:1-11.</ref>=== Isak het Abraham se enigste ergenaam gebly, en by die dood van Abraham het die seën van God syne geword. === Ismael se afstammelinge<ref>Gen. 25:12-18.</ref>=== Die stamme het Sinai en Noordwes-Arabië bewoon vanaf Gawila tot by Sur. == Isak == === Die tweeling Esau en Jakob<ref>Gen. 25:19-34.</ref>=== Isak het tot die Here gebid oor Rebekka, want sy was kinderloos. Die Here het sy gebed verhoor, en Rebekka het swanger geword. Sy het 'n tweeling verwag en die Here het vir haar gesê daar is twee nasies in haar, twee volke uit jou sal geskei word. Een sal sterker wees as die ander; die oudste sal die jongste dien. Die eerste is gebore: rooi, vol hare soos 'n veljas, en hy is Esau genoem. Sy broer is na hom gebore en sy hand het aan Esau se hakskeen vasgehou. Hy is Jakob genoem. Die seuns het groot geword. Esau was 'n ervare jagter, 'n man van die veld. Jakob was 'n rustige mens, hy het tuis gebly. Isak het vir Esau voorgetrek, want hy het van vleis gehou. Rebekka het weer vir Jakob voorgetrek. Hierdie voortrekkery het ernstige gevolge ingehou. Esau het sy eersgeboortereg vir 'n bietjie lensiesop verkoop. So is die Here se woord aan Rebekka vervul. As eersgebore seun sou Esau vir Isak opvolg as hoof van die familie, en 'n dubbele deel van die besittings erf. Wanneer hy hierdie reg verruil, boet hy alle reg in op die seën wat daarmee gepaard gaan. === Isak en Abimeleg<ref>Gen. 26:1-33.</ref>=== Na die eerste [[hongersnood]] vroeër in Abraham se tyd was daar weer 'n hongersnood in die land. Isak het toe getrek na Gerar, na die gebied van koning Abimeleg<ref>Die naam was waarskynlik 'n familie of troosnaam. Dit is waarskynlik nie dieselfde koning as die een waarmee Abraham te doen gehad het nie.</ref> van Egipte. Die Here het aan Isak verskyn en gesê hy moet nie Egipte toe trek nie en het die belofte herhaal. Isak het dieselfde gedoen as Abraham vroeër deur te sê Rebekka is sy suster, omdat hy bang was vir Abimeleg. [[Abimeleg]] het uitgevind van die bedrog en het later vir Isak weggestuur omdat hy te sterk geword het. Isak het Berseba toe getrek en die Here het weer aan hom verskyn en weer die belofte herhaal. Abimelek het besoek afgelê by Isak in Berseba en gevra vir 'n verbond tussen hulle, omdat Abimeleg gesien het dat die Here by Isak is, en dat Isak hulle nie leed sal aandoen nie. === Isak trou weer<ref>Gen. 26:34-35.</ref>=== Toe Esau 40 jaar oud was, het hy getrou met Jehudit dogter van Beëri, 'n Hetiet, en met Basemat 'n dogter van Elon, ook 'n Hetiet. Hulle het baie kommer in Isak en Rebekka se lewe gebring. == Bedrog en lis: Jakob se bannelingskap en terugkeer<ref>Gen. 27-35</ref>== === Die seën === Nie een van die familielede kom goed daarvan af in hierdie voorval nie. Isak se plan is in stryd met dit wat God voorspel het toe die seuns gebore is.<ref>Gen. 25:23.</ref> Deur in te stem daartoe verbreek Esau sy eed.<ref>Gen. 25:33.</ref> Jakob en Rebekka, alhoewel hulle ooreenkomstig die voorspelling van God optree, wend hulle glad nie tot Hom nie, maar lieg en bedrieg om hulle doel te bereik. Isak maak op sy sintuie staat, wat hom in die steek laat. Die seën word Jakob s'n, soos God dit bestem het - maar teen 'n dure prys. Esau dreig met moord. Die verhouding tussen Isak en Rebekka versuur. Rebekka sal nooit weer haar geliefde seun sien nie. Jakob, die tuisblyer, word 'n uitgewekene. === Die voortvlugtige<ref>Gen. 28.</ref>=== In sy afskeidsseën erken Isak vir Jakob as die erfgenaam van God se veelvuldige beloftes. Isak laat Jakob beloof dat hy nie sal trou met 'n [[Kanaän|Kanaänitiese]] meisie nie, maar dat hy na Paddan-Aram<ref>Paddan-Aram was die beboorteland van sy ma en was geleë tussen die Bo-Eufraaten die Haborrivier. Die Arameërs het later na die suide en noorde getrek en hulle in Sirië en Mesopotamië gevestig.</ref> toe sal gaan en daar 'n vrou sal kry. Aangesien Esau nou geweet het sy pa hou nie van Kanaänitiese meisies nie, het hy getrou met Magalat, 'n dogter van Ismael, [[Abraham]] se seun. Jakob het intussen by Bet-El<ref>Bet-El, "huis van God". Bet-El was 95km. noord van Berseba.</ref> oornag waar God aan hom verskyn en hom geseën het. Jakob het, nadat hy opgestaan het, die klip wat as sy kopkussing gedien het, regop gesit en olie daarop gegiet en 'n belofte afgelê dat as die Here hom veilig teruglei na sy ouerhuis, sal die Here sy God wees. Hierdie klip sal 'n [[tempel]] wees en van alles wat die Here hom gee, sal hy 'n tiende aan die Here gee. === Die jare by Laban. Die bedrieër word bedrieg<ref>Gen. 29-31.</ref>=== Hierdie 3 hoofstukke dek die 20 jaar van Jakob se ballingskap. 14 jaar diens vir sy vroue en 6 vir sy kuddes. Die jare hou min vreugde vir Jakob in, wat in sy oom Laban het hy 'n bedrieër soos hyself teëkom. Die bedrog met Lea lei tot 'n onuithoubare huislike lewe. Die ongeliefde vrou hoop met die geboorte van elke nuwe seun dat sy haar man se liefde kan wen. Ragel, die beeldskone en beminde, is verbitterd oor haar kinderloosheid. Tussen die twee word Jakob 'n uitruilvoorwerp<ref>Gen. 29:15-16.</ref>. Geen wonder nie dat die wet later 'n man verbied het om met sy vrou se suster te trou terwyl die vrou nog leef. Jakob bied sy diens aan in plaas van die gebruiklike huweliksgeskenk. Laban laat nie op hom wag om hierdie vrygewige aanbod uit te buit nie<ref>Gen. 29:18.</ref>. Die geskenk van 'n diensmeisie vir sy dogter<ref>Gen. 29:24.</ref> was moontlik deel van die bruidskat. Na die week van feestelikhede met die troue van Jakob en Lea, word Ragel aan Jakob gegee op voorwaarde dat Jakob nog sewe jaar vir haar Laban moes dien. === Jakob se kinders by Lea === * Ruben * Simeon * Levi * Juda === Slavin bring kry vir Jakob kinders === Ragel volg dieselfde gebruik as Sara en gee haar slavin Bilha<ref>Gen. 30:4.</ref> vir Jakob om vir haar kinders te gee. Bilha het twee seuns gehad: * Dan; * Naftali Hierna het Ragel haar ander slavin, Silpa, aan Jakob gegee en het ook twee seuns gehad: * Gad; * Aser Lea het ook weer 'n seun en 'n dogter gehad: * Sebulon * Dina Ragel het uiteindelik swanger geword en Josef is gebore. === Laban bedrieg Jakob weer<ref>Gen. 30:25-43.</ref>=== Jakob het vir Laban gesê hy wil nou teruggaan na sy geboorteland. Na onderhandelings het Laban ingestem en Jakob het gesê dat hy al die gestreepte en bont skaatlammers en swart bokke wil hê. Laban het dieselfde dag nog al die gevlekte en bont bokramme en al die gestreepte en bont bokooie afgekeer en ook alles waaraan iets wits was en al die swartskape en hulle onder die sorg van sy seuns geplaas. Jakob het jong lote van populiere, amandels en plataanbome gevat en stroke daarvan afgeskil; sodat daar wit srepe op die lote was. Hy het dit toe in die waterkrippe gesit, reg voor die kleinvee waar hulle kom suip het. Die ooie het dan gevlekte en gesreepte en bont lammers gekry. Wanneer die sterk diere gedek moes word, het Jakob die lote voor hulle in die kruppe gesit. So het Laban die swak diere gekry en Jakob die sterkes. Jakob het al hoe ryker geword. Hy het baie kleinvee, slavinne en [[Donkie|donkies]] gehad. === Jakob trek na Kanaän<ref>Gen. 31.</ref> === Laban en sy seuns se houding teenoor Jakob het versuur en die Here het vir Jakob gesê om terug te gaan na Kanaän, na sy familie. Toe hy dit aan Lea en Ragel vertel het hulle beaam dat hulle nie meer enige aandeel aan hul vaderhuis het nie en dat hul pa hulle soos vreemdelinge behandel. Hy het hulle verkoop en die geld opgebruik. Jakob het sy vrouens, kinders en sy vee geneem en vertrek. === Jakob en Laban sluit 'n ooreenkoms<ref>Gen. 31:19-55.</ref>=== Toe Laban agterkom Jakob en sy besittings is weg, het hy Jakob agterna gesit. Die nag het God aan Laban verskyn en aan hom gesê dat hy versigtig moet wees as hy Jakob raakloop. Jakob se kamp was opgeslaan by Gileadberg en Laban het ook daar kamp opgeslaan. Jakob en Laban het 'n nie-aanvalsverdrag gesluit en dit met 'n klipstapel verseël. Jakob het op die berg geoffer en hulle het saam geëet. Vroeg die volgende more het Laban sy dogters en kleinkinders met seënwense gegroet en vertrek. === God ontmoet Jakob<ref>Gen. 32.</ref>=== Hoewel Esau hom in Seïr in die verre suide gevestig het, is 'n ontmoeting tussen die twee broers onvermydelik. Die nuus dat Esau oppad was om hom vinnig tegemoet te kom met 'n leërmag, het Jakob met angs vervul. Hierdie keer beplan hy nie net nie, maar bid ook. Alleen en slapeloos, kom Jakob se lang stryd teen God tot 'n hoogtepunt, in 'n vreemde worsteling wat hom kreupel, maar as 'n nuwe mens, laat. Die volgende [[altaar]] wat hy oprig, is nie vir die God van sy vaders nie, maar vir "Die God van Israel". Die man waarmee Jakob worstel, verander sy naam na Israel, want hy het teen God en teen mense 'n stryd gevoer en hy het dit end-uit volgehou. Die Here het vir Jakob net daar geseën en Jakob het die plek Pniël genoem, "want", het hy gesê:<blockquote>"ek het God van aangesig gesien en tog het ek nie omgekom nie."</blockquote> === Jakob ontmoet Esau<ref>Gen. 33.</ref>=== Esau se verwelkoming van Jakob, wat hom veronreg het, is so verrassend gulhartig dat [[Jesus van Nasaret|Jesus]] hom in gedagte gehad het toe hy die gelykenis van die verlore seun vertel het<ref>Luk. 15:20.</ref>. Jakob se geskenk en die aanvaarding daarvan deur Esau, verseël die versoening. Jakob is glad nie van plan om Seïr toe te gaan nie, soos die volgende skof van die reis aandui<ref>Gen. 33:14.</ref>. Selfs nou nog kan Jakob nie eerlik wees nie. === Jakob koop grond naby Sigem<ref>Gen. 33:18-20.</ref>=== Jakob het veilig by Sigem aangekom en het buite die dorp kamp opgeslaan. Hy het 'n stuk grond gekoop en 'n altaar gebou en dit genoem:<blockquote>"Die God van Israel is God."</blockquote> === Dina en Sigem: 'n verkragting en slagting<ref>Gen. 34.</ref>=== Die stad Sigem het 'n lang en belangrike geskiedenis. Jakob se verblyf daar het hom duur te staan gekom - en die verraderlike wraak van Simeon en Levi het hy nooit vergeet nie<ref>Kyk Gen. 49:5.</ref> Dina, die dogter van Jakob en Lea is deur Sigem, seun van die Hewiet Gamor, 'n volksleier, verkrag. Sigem het Dina lief gekry en haar hart probeer wen. Gamor se pa is na Jakob en sy seuns toe en het toestemming gevra dat Sigem en Dina mag trou. Dina se broers het hom geantwoord dat Sigem en die ander mans eers besny moes word en dan kan Dina met Sigem trou en hulle kon dan met hulle dogters trou. Al die mans van die stad het hulle toe laat besny en drie dae later, toe hulle baie pyn gehad het, het Simeon en Levi, elkeen sy swaard gevat en al die mans doodgemaak, ook vir Sigem en Gamor. Hulle het die stad ook geplunder. Jakob het met sy seuns geraas en gesê hulle het hom in die moeilikheid gedompel en sy naam sleggemaak. === Die terugkeer na Bet-El; Benjamin word gebore; Ragel en Isak Sterf<ref name="gen36">Gen. 36.</ref>=== Hierdie hoofstuk eindig die afdeling oor Jakob. Vreemde gode word verwyder. God herbevestig sy verbond met Israel. Ragel sterf naby [[Betlehem]] toe sy die lewe skenk aan die laaste van die kinders van Jakob se 12 seuns nl. [[Benjamin]]. Jakob en Esau ontmoet mekaar weer van aangesig tot aangesig by die dood van die bejaarde Isak. == Esau se afstammelinge<ref name="gen36" />== Voordat ons by die volgende stadium in die verhaal kom, word eers aandag geskenk aan die ander tak van die familie. Esau het getrou met Kanaänitiese meisies: met Ada dogter van Elon, 'n [[Hetiete|Hetiet]], met Oholibama dogter van Ana, dogter van Sibon, 'n Hetiet, en met Basemat dogter van Ismael en suster van Nebajot. Daar is vir hom kinders gebore in Kanaän en toe die gebied te klein geword het vir sy en Jakob se vee, het Esau getrek na die Seïrberge<ref>Seïr/Edom was die vallei tussen die Dooie See en die Rooi See (Golf van Akaba) en die bergagtige streek aan beide kante. Die hoofweg van die koning; 'n belangrike handelsroete.</ref> en daar is ook vir hom kinders gebore. Van hulle het konings en stamhoofde geword. == Josef<ref>Gen. 37-50.</ref> == === Josef en sy drome<ref>Gen. 37:1-11.</ref> === Josef was 17 toe hy kleinvee opgepas het saam met sy broers. Josef het slegte stories oor sy broers by Jakob aangedra. Jakob was die liefste vir Josef. Jakob het vir Josef lang klere met moue gemaak. Josef se broers het dit beskou as 'n teken dat Jakob van plan was om hulle te verontagsaam en Josef die erfgenaam te maak<ref>Vergelyk Gen. 48:21-22 en Gen. 49:22 ev.</ref>. Josef het ook twee drome gehad wat wys sy pa en broers is onderdanig aan hom. Sy broers was afgunstig op hom hieroor, en sy pa en broers het bly dink aan die drome. === Josef word 'n slaaf<ref>Gen. 37:12-36.</ref>=== Josef se broers het hulle pa se vee gaan oppas in Sigem. Israel stuur vir Josef na sy broers om te gaan kyk hoe dit met hulle gaan. Hy het hulle by Dotan gekry. Josef se broers het hom van ver af gesien en ooreengekom om Josef die ou dromer dood te maak en in 'n put te gooi. Hulle sou dan beweer 'n wilde [[dier]] het hom opgevreet. Ruben wou hom red en het voorgestel dat hulle hom net in die put gooi; hy wou hom later red. Josef het skaars by hulle gekom of hulle trek sy klere uit en gooi hom in die droëput. Daar kom toe Ismaelitiese handelaars uit Gilead aan, wat oppad [[Egipte]] toe was. Die broers, Ruben was nie daar nie, verkoop Josef aan die handelaars, wat hom na Egipte geneem het. Toe Ruben by die put kom was Josef nie daar nie. Die broers het toe 'n boklam geslag en die klere van Josef in die bloed gedoop en dit vir Israel gestuur. Israel het oor Josef getreur. Intussen het die handelaars vir Josef aan Potifar, wat aan die farao se paleis verbonde was, verkoop. === Juda en Tamar<ref>Gen. 38.</ref>=== Die verhaal van Josef word onderbreek en hierdie onvleiende verhaal word waarskynlik ingesluit omdat dit deel vorm van die stamboom van die koninklike familie waaruit die [[Messias]] voorgekom het. Juda het sy oudste seun, Er, laat trou met Tamar. Die Here het hom beskou as 'n slegte man en het hom laat sterf. Volgens die swaershuweliksgebruik, het Juda Er se broer, Onan, met Tamar laat trou. Onan het egter elke keer as hy met Tamar gemeenskap gehad het, sy saad op die grond laat val. Die rede daarvoor is dat hy geweet het die kinders wat gebore sou word, as Er s'n beskou sou word. Dit was verkeerd in die oë van die Here en Hy het Onan ook laat sterf. Dit was Juda se plig om sy ander seun, Sela, met Tamar te laat trou. Hy was egter bang Sela sou ook sterf. Daarom het hy Tamar teruggestuur na haar ouerhuis. Tamar het haar vermom soos 'n [[Prostitusie|prostituut]] en met Juda omgang gehad. Tamar het Juda se seëlring as pand geneem. Drie maande later het Juda die berig gekry dat Tamar swanger is. Tamar is voor hom gebring sodat sy verbrand kon word. Sy het die seëlring te voorskyn gebring en Juda het haar onder sy dak ingeneem. Peres en sy tweeling broer Serag is gebore. As daar gekyk word na die Geslagsregister van [[Adam]] tot Jesus, sal daar gesien word dat Jesus afgestam het van Peres. === Josef in Potifar se huis<ref>Gen. 39.</ref> === Ons keer terug na Josef. Josef is na Egipte gebring en as slaaf aan Potifar, 'n amptenaar van die farao en hoof van die lyfwag, 'n Egiptenaar van geboorte, verkoop. Die Here was by Josef en Potifar het dit raakgesien. Potifar het hom sy persoonlike slaaf gemaak en hom aangestel oor sy hele huishouding en al sy besittings. Josef was frisgebou en mooi. Potifar se vrou wou by hom slaap, maar Josef wou nie so iets aan sy eienaar doen nie. Sy het dag vir dag aangehou. Op 'n dag toe daar nie ander slawe was nie het sy Josef gegryp, maar Josef het losgeruk en buitentoe gevlug, terwyl sy 'n stuk kledingstuk in haar hand gehou het. Potifar se vrou het Josef valslik beskuldig en Potifar het Josef daaroor in die tronk gegooi. Ook in die tronk was die Here by hom en die tronkbewaarder het vir Josef aangestel as hoof van die gevangenes. Wat hy ookal aangepak het was suksesvol. === Josef lê die bakker en skinker se drome uit<ref>Gen. 40.</ref> === Die verhaal toon die belangrikheid wat drome en hul verklarings gehad het. Die Egiptiese wysgere het handboeke oor drome gehad wat hulle gehelp met die vertolkings daarvan. Hierteenoor het Josef geheel en al op God vertrou om die betekenis duidelik te maak. Josef vertel aan die bakker dat hy ongelukkig doodgemaak gaan word, maar dat die skinker<ref>die farao se bekerdraer was 'n belangrike amptenaar. Sien Neh. 1:11.</ref> in sy pos herstel gaan word. Josef vra die skinker om hom te onthou as hy by die [[farao]] is. Maar hy vergeet van Josef. === Josef lê die farao se droom uit<ref>Gen.41.</ref>=== Twee jaar later kry die farao self 'n droom wat sy towenaars en wyse manne dronkslaan, ten spyte val hul opleiding en naslaanboeke. Wanneer die skinker Josef uiteindelik onthou, was Josef nie net in staat is om die boodskap van God uit te lê nie, maar ook met 'n duidelike plan van aksie vorendag te kom. Die farao stel Josef aan om die plan uit te voer en maak hom tweede in bevel in Egipte. Hy word tradisioneel ingehuldig met 'n seëlring<ref>Teken van gesag.</ref>, fyn linne<ref>Koninklike hofdrag.</ref> en 'n goue ketting as beloning vir sy dienste. Perde en strydwaens het die [[Hyksos]]-farao's gehelp om die oorhand in Egipte te verkry. Na 13 jaar as slaaf, word Josef die farao se raadgewer. Swaar hongersnood was nie onbekend in Egipte nie, maar dit het selde gelyktydig in Egipte en [[Staat Palestina|Palestina]] voorgekom. === Hongersnood herenig die gesin<ref>Gen. 42-45.</ref>=== Hierdie hoofstukke is 'n ontroerende weergawe van hoe Josef sy broers ontmoet, toets en uiteindelik met hulle herenig is. Agter sy oënskoulike strengheid, lê volkome grootmoedige vergifnis van die kwaad wat hulle hom aangedoen het en 'n diepe insig in die manier waarop God die beskerming van die mens beheer<ref>Gen. 45:5ev.</ref>. 20 jaar het nog nie die broers se skuldgevoelens uitgewis nie<ref>Gen. 42:21-22.</ref> en hulle sal nie teenoor [[Benjamin]] optree soos wat hulle teen Josef opgetree het nie. Die Egiptenare het waarskynlik gevrees vir die rituele verontreiniging van hul voedsel deur die teenwoordigheid van die vreemdelinge aan hul tafel, derhalwe het hulle nie saam met Josef se familie geëet nie. Om dieselfde rede wou die [[Jode]] later ook nie saam met heidene eet nie<ref>Gen. 43:32.</ref>. === Israel vestig hom in Egipte<ref>Gen. 46-47.</ref>=== Jakob, ook Israel genoem, se huishouding het bestaan uit 70 lede toe hy Egipte binnegekom het. Saam met al die vroue en diensknegte was die geselskap baie meer. Die Egiptiese weersin in Jakob se herderstam dien hier 'n nuttige doel, deurdat dit bydra om die familie as 'n afgesonderde eenheid te bewaar<ref>Gen. 46:34.</ref>. Onder Josef se ekonomiese beleid word die farao besitter van die land en die inwoners sy pagters. Net die [[Priester|priesters]] behou hul eiendomme<ref>Gen. 47:16-19.</ref>. === Die seën van Jakob<ref>Gen. 48-49.</ref>=== Die seën van Josef se seuns deur Israel, was 'n geloofsdaad<ref>Hebr. 11:21.</ref>. Sonder weifeling het Jakob die seën van God aan die jongste seun oorgedra. Die seën van die sterwende Jakob wys heen na die verre toekoms, wanneer die afstammelinge van hierdie 12 die beloofte land sou inneem. Ruben se skanddaad kos hom sy eersgeboortereg<ref>Gen. 36:22.</ref>. Jakob se veroordeling van Simeon en Levi se dade by Sigem<ref>Gen. 34:13ev.</ref> is onomwonde. Albei stamme sou verstrooi word, maar Levi sou die priesterdom van die volk word. Uit Juda<ref>Sien Geslagsregister van Adam tot Jesus en Gen. 49:10.</ref> het die koninklike familie van Israel gestam, waaruit die [[Messias]] uiteindelik gebore sou word. === Van die dood van Jakob tot die dood van Josef - die einde van die begin<ref>Gen. 50.</ref>=== Jakob word by Lea in die familiegraf in [[Hebron]] begrawe - die laaste van die gesin wat in Kanaän begrawe sou word vir langer as 40 jaar. Josef se lewensduur van 110 jaar was die Egiptiese ideaal, 'n teken van God se goedkeuring van Josef se lewe. Die versoek op sy sterfbed dat sy liggaam saamgevat moet word Kanaän toe as hulle trek,<ref>Gen. 50:25.</ref> getuig van sy geloof. {{Brei uit}} == Sien ook == * Geskiedenis van Israel in die Bybelse tyd * [[Geslagsregister vanaf Adam tot Jesus]] == Bronne == * Die Bybel: Nuwe vertaling ([[Bybelgenootskap van Suid-Afrika]]) * [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal|HAT: Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (Vyfde uitgawe): F.F. Odendal & R.H. Gouws (Kaapstad 2005)]] * Handboek by die Bybel, Hersiene Uitgawe Uitgegee deur Lux Verbi. * Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SA. === Kommentare oor Genesis === * {{Cite book|last=Sweeney|first=Marvin|chapter=Genesis in the Context of Jewish Thought|editor1-last=Evans|editor1-first=Craig A.|editor2-last=Lohr|editor2-first=Joel N.|title=The Book of Genesis: Composition, Reception, and Interpretation|publisher=BRILL|year=2012|url=https://books.google.com/books?id=tB77B7HT23wC|isbn=978-9004226531}} * {{Cite book|last=Bandstra|first=Barry L.|title=Reading the Old Testament|publisher=Cengage Learning|year=2008|url=https://books.google.com/books?id=vRY9mTUZKJcC|isbn=978-0495391050}} * {{Cite book|last=Bergant|first=Dianne|title=Genesis: In the Beginning|publisher=Liturgical Press|year=2013|url=https://books.google.com/books?id=mRCwAQAAQBAJ|isbn=9780814682753}} * {{Cite book|last=Blenkinsopp|first=Joseph|title=Creation, Un-creation, Re-creation: A Discursive Commentary on Genesis 1–11|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2011|url=https://books.google.com/books?id=B12qwOSMD20C|isbn=9780567372871}} * {{cite book|last=Brueggemann|first=Walter|date=1986|title=Genesis|series=Interpretation: A Bible Commentary for Teaching and Preaching|url=https://books.google.com/books?id=AJh1BwAAQBAJ|location=Atlanta|publisher=John Knox Press|isbn=0-8042-3101-X|author-link=Walter Brueggemann}} * {{Cite book|last=Carr|first=David M.|chapter=Genesis, Book of|editor1-last=Freedman|editor1-first=David Noel|editor2-last=Myers|editor2-first=Allen C.|title=Eerdmans Dictionary of the Bible|publisher=Amsterdam University Press|year=2000|url=https://books.google.com/books?id=B12qwOSMD20C|isbn=9780567372871}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Book of Genesis|Genesis}} {{Wikt|Genesis}} * [http://www.bybel.co.za 'n Afrikaanse webwerf oor die Bybel] * [https://www.bible.com/af/bible/2/gen.1.aba Genesis] {{Bybelboeke}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hebreeuse Bybel]] [[Kategorie:Ou Testament]] 4kz8ubndp7ydgbq0zm2mn5yfw6n49i8 0 46167 2922074 2916229 2026-08-04T19:02:33Z InternetArchiveBot 131157 Red 3 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922074 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Konstantyn die Grote |kleur = #FFCC33 |titel = Keiser van die Romeinse Ryk |beeld = Statua di Costantino ai musei capitolini.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Konstantyn die Grote. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Regeer |1 = 25 Julie 306 - 29 Oktober 312<br />29 Oktober 312 - 19 September 324<br />19 September 324 - 22 Mei 337 |opskrif2 = Volle naam |2 = Flavius Valerius Constantinus |opskrif3 = Gebore |3 = [[27 Februarie]] [[272]]; Naissus, [[Moesia]] |opskrif4 = Oorlede |4 = [[22 Mei]] [[337]]; Nicomedia |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = Voorganger |6 = [[Constantius Chlorus]] |opskrif7 = Opvolger |7 = Konstantyn II<br />[[Constantius II]]<br />Constans I |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = Vader |11 = Constantius Chlorus |opskrif12 = Moeder |12 = [[Helena van Konstantinopel]] |opskrif13 = Eggenote |13 = Minervina<br />Fausta |opskrif14 = Kinders |14 = Constantina<br />Helena<br />Crispus<br />Konstantyn II<br />[[Constantius II]]<br />Constans I }} '''Konstantyn I''' ([[Latyn]]: Flavius Valerius Constantinus; [[Grieks]]: Κωνσταντῖνος, Konstantinos; 27 Februarie omstreeks 272 - 22 Mei 337), ook bekend as '''Konstantyn die Grote''', was van 306 tot 337&nbsp;n.C. keiser van die [[Romeinse Ryk]] en die eerste een wat die [[Christelike]] geloof aangeneem het. Hy is in Naissus, Dacia Mediterranea (nou Niš, [[Serwië]]) gebore as die seun van [[Constantius Chlorus|Flavius Constantius]], 'n Romeinse weermagoffisier van Illiriese oorsprong wat een van die vier heersers van die [[Tetrargie]] was. Sy ma, [[Helena van Konstantinopel|Helena]], was 'n [[Grieke|Griek]] en Christen van 'n lae status.<ref>{{Cite book|last1=Phelan|first1=Marilyn E.|url=https://books.google.com/books?id=5EY3EAAAQBAJ|title=In His Footsteps: The Early Followers of Jesus|last2=Phelan|first2=Jay M.|date=8 June 2021|publisher=Wipf and Stock Publishers|isbn=978-1-6667-0186-9|pages=67|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Stanton|first=Andrea L.|url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&pg=PA25|title=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia|date=2012|publisher=SAGE|isbn=978-1-4129-8176-7|pages=25|language=en}}</ref> Konstantyn het met lof onder die Romeinse keisers [[Diocletianus]] en Galerius gedien. Hy het sy loopbaan begin deur veldtogte in die oostelike provinsies te voer teen barbare en [[Perse]], voordat hy in 305&nbsp;n.C. na die weste herroep is om saam met sy pa in [[Britannia (provinsie)|Britannia]] te veg. Ná sy pa se dood in 306 het Konstantyn keiser geword. Hy is deur sy leër goedgekeur en het eindelik as oorwinnaar uit die stryd getree in burgeroorloë teen die keisers Maxentius en [[Licinius]]. Hy het in 324 die alleenheerser geword. Ná sy troonbestyging as keiser het Konstantyn verskeie hervormings ingestel om die ryk te versterk. Hy het die regering herstruktureer deur die burgerlike en militêre owerhede te skei. Om inflasie hok te slaan het hy die solidus, 'n nuwe [[goue muntstuk]], ingestel wat vir meer as duisend jaar die standaard vir Bisantynse en Europese geldeenhede geword het. Die Romeinse weermag is herorganiseer om uit mobiele eenhede (''comitatenses'') en garnisoentroepe (''limitanei'') te bestaan, en so is interne bedreigings sowel as barbaarse invalle teengestaan. Konstantyn het geslaagde veldtogte gevoer teen die Romeinse grensstamme soos die [[Franke]], [[Alemanne]], [[Gote]] en Sarmate en het gebiede wat deur sy voorgangers geïgnoreer is, met burgers met 'n Romeinse kultuur hervestig. Konstantyn was die eerste Romeinse keiser wat hom tot die Christendom bekeer het. Hoewel hy 'n groot deel van sy lewe as 'n [[Paganisme|heiden]] gelewe het, het hy die Christendom in 312 begin verkies en eindelik 'n Christen geword. Hy het 'n invloedryke rol gespeel in die uitvaardiging van die Edik van Milaan in 313, wat verdraagsaamheid teenoor die Christendom in die Romeinse Ryk voorgestaan het. Hy het die [[Eerste Konsilie van Nicea]] in 325 byeengeroep wat die verklaring van die Christelike geloof bekend as die [[geloofsbelydenis van Nicea]] tot gevolg gehad het.<ref>{{Cite book|title=Byzantium|author=Norwich, John Julius|year=1996|isbn=0394537785|edition= First American |location=New York|pages=54–57|oclc=18164817}}</ref> Die Heilige Grafkerk is in opdrag van hom gebou op die beweerde terrein van Jesus se graf in [[Jerusalem]]. Dit is beskou as die heiligste plek in die hele Christendom. Hoewel sommige geleerdes sy geloofsoortuigings en selfs sy begrip van die Christendom bevraagteken,<ref>{{cite web |title= Constantine the Great |publisher= About.com |url= http://ancienthistory.about.com/cs/people/p/constantine.htm |access-date= 3 March 2017 |archive-date= 5 Oktober 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111005051712/http://ancienthistory.about.com/cs/people/p/constantine.htm |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite book |title= Constantinople: Capital of Byzantium |author= Harris, Jonathan |publisher= Bloomsbury Academic |edition= 2nd |year=2017 |url= https://books.google.com/books?id=b-ECDgAAQBAJ |page= 38|isbn= 9781474254670 }}</ref> word hy in die Oosterse Christendom as 'n [[heilige]] vereer en het hy baie gedoen om die Christendom deel van die hoofstroom- Romeinse kultuur te maak. Die tydperk van Konstantyn het 'n besonderse epog in die geskiedenis van die Romeinse Ryk gemerk, asook 'n deurslaggewende oomblik in die oorgang van die klassieke antieke tyd na die [[Middeleeue]].<ref>Gregory, ''A History of Byzantium'', 49.</ref> Hy het 'n nuwe keiserlike woning in [[Bisantium|die stad Bisantium]] laat bou en dit herdoop tot [[Konstantinopel]], na homself (nou [[Istanboel]]). Dit het daarna vir langer as duisend jaar die hoofstad van die ryk geword (moderne historici verwys na die latere Oos-Romeinse Ryk as die [[Bisantynse Ryk]]). Sy onmiddelliker politieke nalatenskap was dat hy die tetrargie vervang het met die de facto-beginsel van dinastiese opvolging deur die ryk aan sy seuns en ander lede van die Konstantynse dinastie na te laat. Sy reputasie het floreer tydens die leeftyd van sy kinders en vir eeue ná sy bewind. Die Middeleeuse kerk het hom beskou as 'n toonbeeld van kuisheid, terwyl wêreldse leiers gedink het hy was 'n simbool van keiserlike legitimiteit en identiteit.<ref>Van Dam, ''Remembering Constantine at the Milvian Bridge'', 30.</ref> Van die [[Renaissance]] af was daar kritieser beskouings van sy bewind vanweë die herontdekking van anti-Konstantynse bronne. Die neiging in moderne geskiedenis is 'n poging om die uiterstes van vorige sienings te balanseer. ==Vroeë lewe== [[Beeld:Медијана 02.jpg|thumb|220px|links|Oorblyfsels van die luuksepaleis wat Konstantyn naby sy geboortedorp, Naissus, laat bou het.]] Konstantyn is op 27 Februarie, moontlik omstreeks 272&nbsp;n.C., gebore op die dorp Naissus (vandag Niš in Serwië), wat deel was van die provinsie Dardania van Moesia.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 3, 39–42; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 17; Odahl, 15; Pohlsander, "Constantine I"; Southern, 169, 341.</ref> Sy vader was Flavius Constantius. Sy familie het waarskynlik die naam "Flavius" aangeneem nadat hulle burgerskap van een van die Flaviese keisers gekry het, want dit was algemeen vir "nuwe Romeine" om die naam van hulle voormalige meesters aan te neem.<ref>{{cite journal |last=Salway |year=1994 |first=Benet |title=What's in a Name? A Survey of Roman Onomastic Practice from c. 700 B.C. to A.D. 700 |journal=Journal of Roman Studies |volume=84 |pages=124–145|doi=10.2307/300873 |jstor=300873 |s2cid=162435434 |url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/114213/1/SalwayJRS1994.pdf }}</ref> Sy oorspronklike volle naam, of dié van sy vader, is onbekend. Konstantyn het waarskynlik min tyd deurgebring saam met sy vader,<ref>fMacMullen, ''Constantine'', 21.</ref> wat 'n offisier in die Romeinse weermag was. Constantius is beskryf as 'n verdraagsame en polities bedrewe man,<ref>''Panegyrici Latini'' 8(5), 9(4); Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 8.7; Eusebius, ''Vita Constantini'' 1.13.3; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 13, 290.</ref> en hy het deur die range gevorder totdat hy in 284 of 285 die goewerneurskap van [[Dalmatia (Romeinse provinsie)|Dalmatia]] van keiser [[Diocletianus]] gekry het.<ref name="CTCR">Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 3; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 59–60; Odahl, 16–17.</ref> Konstantyn se moeder was Helena, 'n Griekse vrou van 'n lae stand van Helenopolis van Bitinië.<ref>Drijvers, J.W. ''Helena Augusta: The Mother of Constantine the Great and the Legend of Her finding the True Cross'' (Leiden, 1991) 9, 15–17.</ref> Dit is onbekend of sy wettig met Constantius getroud of bloot sy houvrou was.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 3; Barnes, ''New Empire'', 39–40; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 17; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 59, 83; Odahl, 16; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 14.</ref> Hy het hoofsaaklik [[Latyn]] gepraat en met sy openbare toesprake het hy Griekse vertalers nodig gehad.<ref name=columbia>{{cite book |last1= Tejirian |first1=Eleanor H. |last2= Simon |first2= Reeva Spector |title= Conflict, conquest, and conversion two thousand years of Christian missions in the Middle East |date=2012 |publisher= Columbia University Press |location= New York |isbn=978-0-231-51109-4 |page=15 |url= https://books.google.com/books?id=bHwMD0-X7aYC}}</ref> {{Multibeeld | align = right | direction = horizontal | background color = | beeld1 = Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg | width1 = 162 | onderskrif1 = 'n Kopbeeld van keiser Diocletianus. | beeld2 = MSR - Tête de l'empreur Maximien Hercule - Inv 34 b (cropped).jpg | width2 = 150 | onderskrif2 = Maximianus, Diocletianus se medekeiser. }} In Julie 285 het Diocletianus Maximianus tot medekeiser verklaar. Elke keiser sou sy eie hof en miltêre en administratiewe afdelings hê en elk sou regeer met 'n aparte [[Pretoriaanse Garde|pretoriaanse prefek]] as hoofluitenant.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', pp. 8–14; Corcoran, "Before Constantine" (CC), 41–54; Odahl, 46–50; Treadgold, 14–15.</ref> Maximianus het in die weste regeer en Diocletianus in die ooste. Die verdeling is bloot pragmaties genoem; amptelik was die ryk "onverdeelbaar",<ref>Bowman, p. 70; Potter, 283; Williams, 49, 65.</ref> en albei keisers kon vryelik deur die ryk beweeg.<ref>Potter, 283; Williams, 49, 65.</ref> In 288 het Maximianus vir Constantius as sy pretoriaanse prefek in [[Gallo-Romaanse periode|Gallië]] aangestel. Constantius het Helena verlaat en in 288 of 289 met Maximianus se stiefdogter, Theodora, getrou.<ref name="marriage">Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 3; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 20; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 59–60; Odahl, 47, 299; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 14.</ref> Diocletianus het die ryk in 293 weer verdeel en twee caesars aangestel om oor verdere onderverdelings van oos en wes te regeer. Elkeen sou ondergeskik aan sy augustus wees, maar met algehele gesag oor sy grondgebied regeer. Die stelsel sou later die [[Tetrargie]] genoem word. Diocletianus se eerste aanstelling as caesar was Constantius; sy tweede aanstelling was Galerius, 'n boorling van Felix Romuliana. Volgens Lactantius was Galerius 'n wrede, dierlike man. Hoewel hy soos die Romeinse [[aristokrasie]] 'n heiden was, was hy vir hulle vreemd en hafbarbaars.<ref>Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 7.1; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 13, 290.</ref> Op 1 Maart is Constantius aangestel as caesar en na Gallië gestuur om teen die rebelle Carausius en Allectus te veg.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 3, 8; Corcoran, "Before Constantine" (CC), 40–41; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 20; Odahl, 46–47; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 8–9, 14; Treadgold, 17.</ref> Toe sy pa die posisie kry, het Konstantyn die vernaamste kandidaat geword om hom op te volg. Hy is na die hof van Diocletianus, waar hy sy pa se regmatige opvolger was.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 3; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 59–60; Odahl, 56–57.</ref> ===In die ooste=== Konstantyn het 'n formele opvoeding aan Diocletianus se hof ontvang. Hy het onder meer [[Latyn]]se [[letterkunde]], [[Grieks]] en [[filosofie]] bestudeer.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 73–74; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 60; Odahl, 72, 301.</ref> Die kultuuromgewing in Nicomedia was oop, vloeibaar en sosiaal mobiel; Konstantyn kon met beide heidense en Christelike intellektuele meng. Hy het dalk die klasse bygewoon van Lactantius, 'n Christelike kenner van Latyn in die stad.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 47, 73–74; Fowden, "Between Pagans and Christians," 175–76.</ref> Omdat Diocletianus Konstantyn nie heeltemal vertrou het nie (nie een van die lede van die Tetrargie het hulle kollegas heeltemal vertrou nie) was Konstantyn 'n soort gyselaar om goeie gedrag deur Constantius te verseker. Tog was Konstantyn 'n prominente lid van die hof: Hy het in Asië vir Diocletianus en Galerius geveg en in 'n verskeidenheid tribunale gedien; hy het in 296 veldtogte teen die barbare aan die [[Donau]] gevoer en in 297 in Sirië onder Diocletianus teen die Perse geveg, sowel as in 298-299 onder Galerius in [[Mesopotamië]].<ref>Constantine, ''Oratio ad Sanctorum Coetum'', 16.2; Elliott, ''Christianity of Constantine''., 29–30; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 60; Odahl, 72–73.</ref> Teen laat 305 het hy 'n tribuun (verteenwoordiger) van die eerste orde geword, 'n ''tribunus ordinis primi''.<ref>Elliott, ''Christianity of Constantine'', 29; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 61; Odahl, 72–74, 306; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 15. Contra: J. Moreau, ''Lactance: "De la mort des persécuteurs"'', ''Sources Chrétiennes'' 39 (1954): 313; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 297.</ref> [[Beeld:Romuliana Galerius head.jpg|thumb|links|180px|'n Kopbeeld van keiser Galerius.]] Konstantyn het teen die lente van 303 van die oosfront na Nicomedia teruggekeer, net betyds om die begin van Diocletianus se vervolging van Christene te aanskou, die ergste een in die Romeinse geskiedenis.<ref>Constantine, ''Oratio ad Sanctorum Coetum'' 25; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 30; Odahl, 73.</ref> Laat in 302 het Diocletianus en Galerius 'n boodskapper na die [[orakel]] van [[Apollo]] by Didyma gestuur met 'n navraag oor Christene.<ref>Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 10.6–11; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 21; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 35–36; MacMullen, ''Constantine'', 24; Odahl, 67; Potter, 338.</ref> Konstantyn het later onthou hy was in die paleis teenwoordig toe die boodskapper terugkeer en Diocletianus sy hof se eise vir algemene vervolging aanvaar.<ref>Eusebius, ''Vita Constantini'' 2.49–52; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 21; Odahl, 67, 73, 304; Potter, 338.</ref> Op 23 Februarie 303 het Diocletianus opdrag gegee dat Nicomedia se nuwe kerk verwoes, sy geskrifte verbrand en beslag op sy skatte gelê word. In die daaropvolgende maande is kerke en geskrifte verwoes, Christene amptelike range ontneem en priesters gevange geneem.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 22–25; MacMullen, ''Constantine'', 24–30; Odahl, 67–69; Potter, 337.</ref> Dit is onwaarskynlik dat Konstantyn self aan enige vervolging deelgeneem het.<ref>MacMullen, ''Constantine'', 24–25.</ref> In sy latere geskrifte het hy hom probeer voordoen as gekant teen Diocletianus se "moorddadige edikte" teen die "aanbidders van God",<ref>''Oratio ad Sanctorum Coetum'' 25; Odahl, 73.</ref> maar niks dui daarop dat hy dit destyds daadwerklik teengestaan het nie.<ref>Drake, "The Impact of Constantine on Christianity" (CC), 126; Elliott, "Constantine's Conversion," 425–26.</ref> Hoewel geen Christen van sy tyd Konstantyn uitgevra het oor sy gebrek aan optrede tydens die vervolgings nie, het dit regdeur sy lewe 'n politieke aanspreeklikheid gebly.<ref>Drake, "The Impact of Constantine on Christianity" (CC), 126.</ref> Op 1 Mei 305 het Diocletianus aangekondig hy tree af weens 'n aftakelende siekte wat hy in die winter van 304-305 opgedoen het. In 'n parallelle seremonie in [[Milaan]] het Maximianus dieselfde gedoen.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 25–27; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 60; Odahl, 69–72; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 15; Potter, 341–342.</ref> Lactantius beweer Galerius het die verswakte Diocletianus gedwing om te bedank en Galerius se bondgenote in die keiserlike opvolging te aanvaar. Volgens Lactantius het die skare wat na Diocletianus se bedankingstoespraak geluister het, tot op die laaste oomblik geglo hy sou Konstantyn en [[Maxentius]] (Maximianus se seun) as sy opvolgers kies.<ref>Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 19.2–6; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 26; Potter, 342.</ref> Dit sou egter nie gebeur nie; Constantius en Galerius is tot ''augusti'' bevorder, terwyl [[Severus II|Severus]] en [[Maximinus Daza|Maximinus]], Galerius se nefie, onderskeidelik as hulle ''caesars'' aangestel is. Konstantyn en Maxentius is geïgnoreer.<ref>Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 60–61; Odahl, 72–74; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 15.</ref> Van die antieke bronne berig oor planne wat Galerius in die maande ná Diocletianus se abdikasie teen Konstantyn se lewe beraam het. Hy het hom glo in jagtogte en oorloë probeer vermoor, maar Konstantyn het altyd as die oorwinnaar uit die stryd getree.<ref>''Origo'' 4; Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 24.3–9; Praxagoras fr. 1.2; Aurelius Victor 40.2–3; ''Epitome de Caesaribus'' 41.2; Zosimus 2.8.3; Eusebius, ''Vita Constantini'' 1.21; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 61; MacMullen, ''Constantine'', 32; Odahl, 73.</ref> Dit is onseker hoe waar dié bewerings is. ===In die weste=== Konstantyn het die gevaar daarvan besef om aan Galerius se hof te bly, waar hy steeds feitlik 'n gyselaar was. Sy loopbaan het daarvan afgehang dat sy pa hom in die weste red. Constantius het gou ingegryp.<ref>Odahl, 75–76.</ref> Laat in die lente of in die vroeë somer van 305 het Constantius aansoek gedoen dat sy seun hom kom help in sy veldtog in Britannia ([[Brittanje]]). Ná 'n lang drinksessie het Galerius ingestem. Volgens Konstantyn se latere propaganda het hy in die nag gevlug voordat Galerius van plan kon verander.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 27; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 39–40; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 61; MacMullen, ''Constantine'', 32; Odahl, 77; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 15–16; Potter, 344–45; Southern, 169–70, 341.</ref> Toe Galerius die volgende oggend wakker word, was Konstantyn al te ver weg om te agtervolg.<ref>MacMullen, ''Constantine'', 32.</ref> Konstantyn het voor die somer van 305 in Gallië by sy pa aangesluit.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 27; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 39–40; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 61; Odahl, 77; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 15–16; Potter, 344–45; Southern, 169–70, 341.</ref> [[Beeld:Statue Constantin 1er York 13.jpg|thumb|240px|'n Standbeeld van Konstantyn die Grote in [[York]], Engeland, naby die plek waar hy in 306 tot ''augustus'' verklaar is.]] Konstantyn en sy pa het die [[Engelse Kanaal]] na Brittanje oorgesteek en na York, hoofstad van die provinsie Britannia Secunda, gereis waar daar 'n groot militêre basis was. Konstantyn het 'n jaar in Noord-Brittanje aan sy pa se sy deurgebring en saam met hom aan veldtogte deelgeneem.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 27, 298; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 39; Odahl, 77–78, 309; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 15–16.</ref> Constantius het deur sy bewind ernstig siek geword en is op 25 Julie 306 dood. Voor sy dood het hy sy steun toegesê aan die bevordering van Konstantyn tot die rang van volle ''augustus''. Die troepe lojaal aan Constantius se nagedagtenis het Konstanyn tot ''augustus'' uitgeroep. Gallië en Brittanje het gou sy bewind aanvaar;<ref name="N35">Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 27–28; Jones, 59; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 61–62; Odahl, 78–79.</ref> Hispania (die [[Iberiese Skiereiland]]), wat korter as 'n jaar in sy pa se domein geval het, het dit verwerp.<ref>Jones, 59.</ref> Konstantyn het vir Galerius 'n amptelike kennisgewing van sy pa se dood en sy eie aanvaarding as ''augustus'' gestuur. Saam met die kennisgewing het hy 'n portret van homself in die drag van 'n ''augustus'' ingesluit.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 28–29; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 62; Odahl, 79–80.</ref> Hy het versoek dat hy as erfgenaam van sy pa se troon aanvaar word en het sy troepe die skuld vir sy onregmatige troonbestyging gegee. Hy het gesê hulle "het hom gedwing".<ref>Treadgold, 28.</ref> Galerius was so woedend dat hy byna die portret en boodskapper laat verbrand het.<ref>{{Cite book|last=((Gibbon, Edward, 1737–1794.))|title=History of The Decline and Fall of The Roman Empire.|date=2018|publisher=[Otbebookpublishing]|isbn=978-3-96272-518-1|oclc=1059411020}}</ref> Sy raadgewers het hom kalmeer en gesê sulke ontkennings van Konstantyn se eise sou 'n oorlog ontketen.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 28–29; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 62; Odahl, 79–80; Rees, 160.</ref> Galerius was verplig om 'n kompromie aan te gaan. Hy het Konstantyn die titel ''caesar'' eerder as ''augustus'' angebied.<ref name="GCA">Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 29; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 41; Jones, 59; MacMullen, ''Constantine'', 39; Odahl, 79–80.</ref> Om te wys hy alleen gee geldigheid aan Konstantyn, het Galerius vir hom persoonlik die keiser se tradisionele [[Tiriese pers|pers mantel]] gestuur.<ref>Odahl, 79–80.</ref> Konstantyn het die aanbod aanvaar, want hy het geweet dit sou twyfel oor sy regmatigheid uit die weg ruim.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 29.</ref> ==Vroeë bewind== [[Beeld:Constantinus.JPG|thumb|links|220px|Konstantyn se portret op 'n Romeinse muntstuk; die inskripsie om die portret lui: "Constantinus Aug[ustus]".]] Konstantyn se deel van die ryk het bestaan uit Brittanje, Gallië en Spanje, en hy was bevelvoerder van een van die grootste Romeinse leërs, wat aan die belangrike [[Ryn]]grens gestasioneer was.<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 16–17.</ref> Hy het in Brittanje gebly nadat hy tot keiser bevorder is en sy beheer oor die noordwestelike streke verseker. Hy het die bou van militêre basisse voltooi wat onder sy pa se bewind begin is en opdrag gegee vir die herstel van die streek se paaie.<ref>Odahl, 80–81.</ref> Hy is daarna na Augusta Treverorum ([[Trier]]) in Gallië, die Tetrargiale hoofstad van die noordwestelike Romeinse Ryk.<ref>Odahl, 81.</ref> Die Franke het gehoor Konstantyn is tot keiser verklaar en het Gallië in die winter van 306-307 oor die Benede-Ryn binnegeval.<ref>MacMullen, ''Constantine'', 39; Odahl, 81–82.</ref> Hy het hulle teruggedryf en die konings Ascaric en Merogais gevange geneem. Die konings en hulle troepe is in die vierings wat gevolg het, gevoer aan die wilde diere van Trier se amfiteater.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 29; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 41; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 63; MacMullen, ''Constantine'', 39–40; Odahl, 81–83.</ref> [[Beeld:Trier Kaiserthermen BW 1.JPG|thumb|280px|Openbare baddens (''thermae'') wat Konstantyn in Trier laat bou het, was meer as 100&nbsp;m breed en 200&nbsp;m lank, en kon 'n paar duisend mense op 'n slag huisves. Hulle het meegeding met dié in [[Rome]].<ref>Odahl, 82–83.</ref>]] Konstantyn het Trier geweldig uitgebrei Hy het die ronde muur om die stad laat versterk met militêre torings en versterkte poorte, en hy het begin met die bou van 'n paleiskompleks in die noordoostelike deel van die stad. Hy het 'n formele oudiënsiesaal en massiewe keiserlike baddens suid van sy paleis laat bou. Hy het opdrag gegee vir baie bouprojekte in Gallië tydens sy bewind as keiser van die weste, veral in Augustodunum (Autun) en Arelate ([[Arles]]).<ref>Odahl, 82–83. Sien ook: William E. Gwatkin jr. [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/journals/CJ/29/1/Roman_Trier*.html Roman Trier]." ''The Classical Journal'' 29 (1933): 3–12.</ref> Volgens Lactantius het Konstantyn 'n verdraagsame beleid teenoor Christene gevolg, hoewel hy nog nie self 'n Christen was nie. Hy het waarskynlik gedink dit is sinvoller as openlike vervolging,<ref>Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 24.9; Barnes, "Lactantius and Constantine", 43–46; Odahl, 85, 310–11.</ref> asook 'n manier om hom te onderskei van die "groot vervolger" Galerius.<ref>Odahl, 86.</ref> Hy het die vervolging van die Christene stopgesit en alles wat hulle daartydens verloor het, aan hulle terugbesorg.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 28.</ref> Konstantyn was in 'n groot mate onbeproef en 'n sweempie onwettigheid het om hom gehang. Hy het op sy pa se reputasie staatgemaak vir sy vroeë propaganda.<ref>Rodgers, 236.</ref> Mense het egter gou begin kommentaar lewer oor die ooreenkomste tussen vader en seun danksy sy militêre vermoëns en bouprojokte, en Eusebius het opgemerk Konstantyn is 'n "vernuwing, uit eie reg, van sy vader se lewe en bewind".<ref>''Panegyrici Latini'' 7(6)3.4; Eusebius, ''Vita Constantini'' 1.22, qtd. and tr. Odahl, 83; Rodgers, 238.</ref> Muntstukke, beelde en redenaarskuns het 'n nuwe neiging ontbloot: minagting vir die "barbare" buite die ryk se grense. Konstantyn het 'n geldstuk laat munt ná sy oorwinning oor die [[Alemanne]] wat huilende en smekende Alemanne uitbeeld, met die inskripsie "die Alemanne is oorwin" onder die frase "Romeinse heugenis".<ref>MacMullen, ''Constantine'', 40.</ref> Daar was min simpatie met dié vyande.<ref>Qtd. in MacMullen, ''Constantine'', 40.</ref> ===Maxentius se rebellie=== [[Beeld:Maxentius02 pushkin.jpg|thumb|links|180px|'n Kopbeeld van keiser Maxentius, wat in die Slag van Ponte Milvio deur Konstantyn verslaan is.]] Ná Galerius se erkenning van Konstantyn as ''caesar'' is Konstantyn se portret na [[Rome]] gebring, soos wat die gebruik was. Maxentius het die onderwerp van die portret bespot as die seun van 'n [[prostituut]] en sy eie magteloosheid bekla.<ref>Zosimus, 2.9.2; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 62; MacMullen, ''Constantine'', 39.</ref> Maxentius, wat jaloers op Konstantyn se mag was,<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 29; Odahl, 86; Potter, 346.</ref> het op 28 Oktober 306 beslag gelê op die titel keiser. Galerius het geweier om hom as sulks te erken, maar kon nie daarin slaag om hom te onttroon nie. Galerius het Severus teen Maxentius gestuur, maar tydens die veldtog het Severus se leërs, wat voorheen onder bevel van Maxentius se pa, Maximianus, geveg het, gedros en Severus is gevange geneem.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 30–31; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 41–42; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 62–63; Odahl, 86–87; Potter, 348–49.</ref> Maximianus, wat uit sy aftrede gebring is deur sy seun se rebellie, het laat in 307 na Gallië gereis om met Konstantyn te vergader. Hy het aangebied dat sy dogter Fausta met Konstantyn trou en hy hom tot die rang van ''augustus'' bevorder. In ruil daarvoor sou Konstantyn die ou familiebondgenootskap tussen Maximianus en Constantius herbevestig en sy steun verleen aan Maxentius se veldtog in Italië. Konstantyn het dit aanvaar en is in die laat somer van 307 met Fausta getroud. Konstantyn het Maxentius nou sy steun gegee en aangebied om hom politieke erkenning te bied.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 31; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 64; Odahl, 87–88; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 15–16.</ref> Konstantyn was egter lugtig vir die Italiaanse konflik. In die lente en somer van 307 het hy Gallië vir Brittanje verlaat om enige betrokkenheid in die Italiaanse konflik te vermy;<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 30; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 62–63; Odahl, 86–87.</ref> Hy het, in plaas daarvan om militêre hulp aan Maxentius te verleen, sy troepe gestuur om teen Germaanse stamme aan die Ryn te veg. In 310 het hy na die noordelike Ryn gamarsjeer en teen die Franke geveg. Wanneer hy nie op 'n veldtog was nie, het hy deur sy grondgebied getoer en sy weldadigheid geadverteer en die ekonomie en kuns gesteun. Sy weiering om aan die oorlog deel te neem het sy gewildheid onder sy mense verhoog en sy magsbasis in die weste versterk.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 34; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 63–65; Odahl, 89; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 15–16.</ref> Maximianus het in die winter van 307-308 na Rome teruggekeer, maar gou 'n uitval met sy seun gehad. Vroeg in 308, ná 'n mislukte poging om Maxentius se titel oor te neem, het Maximianus na Konstantyn se hof teruggekeer.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 32; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 64; Odahl, 89, 93.</ref> Op 11 November 308 het Galerius 'n algemene vergadering in [[Oostenryk]] byeengeroep om die onstabiliteit in die westelike provinsies te beëindig. Diocletianus, wat vir 'n ruk uit sy aftrede herroep is, Galerius en Maximianus was teenwoordig. Maximianus is gedwing om weer te abdikeer en Konstantyn is weer tot ''caesar'' gedemofeer. [[Licinius]], een van Galerius se ou militêre bondgenote, is as ''augustus'' in die westelike streke aangestel. Die nuwe stelsel het nie lank geduur nie; Konstatyn het geweier om die demofering te aanvaar en het steeds muntstukke gemunt waarop hy homself ''augustus'' noem, al het ander lede van die Tetrargie na hom as ''caesar'' verwys op hulle muntstukke. [[Maximinus Daza|Maximinus]] was gefrustreerd dat hy oor die hoof gesien is vir bevordering terwyl die nuweling Licinius tot ''augustus'' bevorder is en het geëis dat Galerius hom bevorder. Galerius het aangebied om beide Maximinus en Konstantyn "seuns van die augusti" te noem,<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 32–34; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 42–43; Jones, 61; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 65; Odahl, 90–91; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 17; Potter, 349–50; Treadgold, 29.</ref> maar nie een van hulle het die nuwe titel aanvaar nie. Teen die lente van 310 het Galerius na albei mans verwys as ''augusti''.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 33; Jones, 61.</ref>{{clear}} ===Maximianus se rebellie=== [[Beeld:Constantine multiple CdM Beistegui 233.jpg|thumb|220px|'n Goue solidus van die "Onoorwonne Konstantyn", met die god [[Sol Invictus]] agter hom. Dit is in 313 gemunt. Die gebruik van Sol se afbeelding het klem gelê op Konstantyn se status as sy pa se opvolger.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 36–37.</ref>]] In 310 het 'n onteiende Maximianus teen Konstantyn gerebelleer terwyl Konstantyn op 'n veldtog teen die Franke was. Maximianus is suid na Arles gestuur met 'n afdeling van Konstantyn se leër in voorbereiding vir enige aanvalle deur Maxentius in Suid-Gallië. Hy het aangekondig dat Konstantyn dood is en het die keiserlike pers opgeneem. Ondanks 'n belofte van groot geld aan enigiemand wat hom as keiser steun, het die grootste deel van Konstantyn se leër lojaal aan hulle keiser gebly, en Maximianus moes weer vertrek. Konstantyn het gou van die rebellie gehoor, sy veldtog teen die Franke afgestel en met sy leër na die Ryn opgeruk.<ref name="yuhknp">Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 34–35; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 43; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 65–66; Odahl, 93; Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 17; Potter, 352.</ref> Maximianus het na Massilia ([[Marseille]]) gevlug, want dit was beter in staat om 'n lang beleg te oorleef as Arles. Dit het egter nie 'n groot verskil gemaak nie, want getroue inwoners het die agterpoorte vir Konstantyn oopgemaak. Maximianus is in hegtenis geneem en oor die kole gehaal vir sy oortredings. Konstantyn het hom in 'n mate begenadig, maar het sterk aanbeveel dat hy selfmoord pleeg. In Julie 310 het Maximianus homself opgehang.<ref name="yuhknp" /> Maximianus se dood het 'n skuif in Konstantyn se openbare beeld vereis. Hy kon nie meer op 'n verbinding met die ouer keiser Maximianus staatmaak nie en het 'n nuwe bron van legitimiteit nodig gehad.<ref>Potter, 352.</ref> In 'n toespraak wat op 25 Julie 310 in Gallië gelewer is, het die anonieme spreker 'n voorheen onbekende dinastiese verbintenis met [[Claudius II]] onthul. Dié was 'n 3de-eeuse keiser wat beroemd daarvoor was dat hy die Gote verslaan en orde in die ryk herstel het. In 'n breuk van tetrargiale modelle het die toespraak klem gelê op Konstantyn se voorouerlike reg om te regeer, eerder as beginsels van keiserlike gelykheid. Die nuwe [[ideologie]] wat in die toespraak uitgedruk is, het Galerius en Maximianus irrelevant gemaak vir Konstantyn se reg om te regeer.<ref>''Panegyrici Latini'' 6(7); Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 35–37, 301; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 66; Odahl, 94–95, 314–15; Potter, 352–53.</ref> Daar is min rede om te glo die toespraak was enigiets anders as fiksie, maar dit het Konstantyn se aanspraak op legitimiteit versterk en sy gewildheid onder die burgers van Gallië verhoog.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 36–37; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 50–53; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 66–67; Odahl, 94–95.</ref> ==Burgeroorloë== ===Oorlog teen Maxentius=== Teen middel 310 was Galerius te siek om by politiek betrokke te raak.<ref>Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 31–35; Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 8.16; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 43; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 68; Odahl, 95–96, 316.</ref> Sy finale daad was 'n brief op 30 April 311 waarin 'n einde aan alle vervolgings asook verdraagsaamheid teenoor goedsdiens aangekondig is.<ref>Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 34; Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 8.17; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 304; Jones, 66.</ref> Hy is kort daarna dood<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 39; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 43–44; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 68; Odahl, 95–96.</ref> en daarmee het die bietjie van die tetrargie wat nog oor was, tot 'n einde gekom.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 45; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 69; Odahl, 96.</ref> Maximinus het teeen Licinius opgeruk en [[Klein-Asië]] oorgeneem. 'n Haastige vrede is gesluit op 'n boot in die middel van die [[Bosporus]].<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 39–40; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 44; Odahl, 96.</ref> Terwyl Konstantyn deur Brittanje en Gallië getoer het, het Maxentius hom vir oorlog voorberei.<ref>Odahl, 96.</ref> Hy het Noord-Italië gefortifiseer en sy steun in die Christelike gemeenskap versterk deur hulle toe te laat om 'n nuwe biskop van Rome, [[Pous Eusebius|Eusebius]], te verkies.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 38; Odahl, 96.</ref> [[Beeld:Dame-Schmuckkasten-Trier.jpg|thumb|links|180px|'n Romeinse [[fresko]] in [[Trier]], [[Duitsland]], moontlik van Constantia (omstreeks 310&nbsp;n.C.).]] Maxentius se bewind was egter onveilig. Sy vroeë steun het afgeneem ná verhoogde belasting en minder handel; betogings het in Rome en [[Kartago]] uitgebreek,<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 37; Curran, 66; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 68; MacMullen, ''Constantine'', 62.</ref> en [[Domitius Alexander]] kon sy gesag in [[Afrika]] kortliks omverwerp.<ref name="leohak">Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 37.</ref> Teen 312 is hy nie meer ondersteun nie,<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 37–39.</ref> selfs onder Christelike Italiane.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 38–39; MacMullen, ''Constantine'', 62.</ref> In die somer van 311 het Maxentius teen Konstantyn opgeruk terwyl Licinius met sake in die ooste doenig was. Hy het oorlog teen Konstantyn verklaar en belowe om sy pa se "moord" te wreek.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 40; Curran, 66.</ref> Om te voorkom dat Maxentius 'n bondgenootskap met Licinius teen hom sluit,<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41.</ref> het Konstantyn in die winter van 311-312 sy eie bondgenootskap met Licinius gesluit en hom sy suster Constantia as vrou beloof. Maximinus het dit as 'n ondermyning van sy gesag beskou en ambassadeurs na Rome gestuur om politieke erkenning aan Maxentius te bied in ruil vir militêre steun. Maxentius het dit aanvaar.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41; Elliott, ''Christianity of Constantine'', 44–45; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 69; Odahl, 96.</ref> Volgens Eusebius was dit onmoontlik om tussen streke te reis en daar was oral 'n militêre opbou. Daar was "nie 'n plek waar mense nie elke dag 'n opvlamming van vyandelikhede verwag het nie".<ref>Eusebius, ''Historia Ecclesiastica'' 8.15.1–2, qtd. and tr. in MacMullen, ''Constantine'', 65.</ref> [[Beeld:Battle of Constantine and Maxentius (detail-of-fresco-in-Vatican-Stanze) c1650 by Lazzaro Baldi after Giulio Romano at the University of Edinburgh.jpg|thumb|180px|''Die geveg tussen Konstantyn en Maxentius'' (detail van 'n fresko deur Giulio Romano in die [[Vatikaan]]museum (kopie omstreeks 1650 deur Lazzaro Baldi, nou by die Universiteit van Edinburg.]] Konstantyn se raadgewers het gewaarsku teen 'n te vinnige aanval op Maxentius,<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41; MacMullen, ''Constantine'', 71.</ref> maar Konstantyn het mense geïnspireer met die idee dat hy bonatuurlike leiding het.<ref>Curran, 67.</ref> en alle waarskuwings geïgnoreer.<ref>MacMullen, ''Constantine'', 70–71.</ref> Vroeg in die lente van 312<ref name="esyyqc">Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41; Odahl, 101.</ref> het hy die [[Alpe]] oorgesteek met 'n kwart van sy leër, sowat 40&nbsp;000 soldate.<ref>''Panegyrici Latini'' 12(9)5.1–3; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41; MacMullen, ''Constantine'', 71; Odahl, 101.</ref> Hy het eers Segusium ([[Susa]], Italië), 'n goed versterkte dorp, ingeneem. Van daar het hy na Noord-Italië gemarsjeer.<ref name="esyyqc" /> Naby die stad Augusta Taurinorum ([[Turyn]], Italië) het Konstantyn 'n groot, swaar gewapende mag van Maxentius teengekom.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41; Jones, 70; MacMullen, ''Constantine'', 71; Odahl, 101–02.</ref> In die daaropvolgende Slag van Turyn het Konstantyn Maxentius se mag omsingel en ontwapen.<ref>''Panegyrici Latini'' 12(9)5–6; 4(10)21–24; Jones, 70–71; MacMullen, ''Constantine'', 71; Odahl, 102, 317–18.</ref> Turyn het geweier om skuilplek aan Maxentius se terugvallende magte te gee en het hulle poorte eerder vir Konstantyn oopgemaak.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41; Jones, 71; Odahl, 102.</ref> Ander stede van die Noord-Italiaanse vlakte het Konstantyn met sy oorwinning gelukgewens en ambassadeurs na hom gestuur. Hy het na [[Milaan]] beweeg, waar oop poorte en vreugdevierings hom begroet het. Konstantyn het sy soldate in Milaan laat rus tot in die somer van 312, toe hy aanbeweeg het na Brixia (Brescia).<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 41–42; Odahl, 103.</ref> Brescia se leër is gou verslaan<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 42; Jones, 71; MacMullen, ''Constantine'', 71; Odahl, 103.</ref> en Konstantyn het na [[Verona]] beweeg, waar 'n groot mag van Maxentius laer getrek het.<ref>Jones, 71; MacMullen, ''Constantine'', 71; Odahl, 103.</ref> Ná 'n geveg het Konstantyn die dorp omsingel en beleër.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 42; Jones, 71; Odahl, 103.</ref> Verona het kort daarna oorgegee, gevolg deur [[Aquileia]],<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 42; Jones, 71; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 69; MacMullen, ''Constantine'', 71; Odahl, 104.</ref> Mutina ([[Modena]])<ref>Jones, 71; MacMullen, ''Constantine'', 71.</ref> en [[Ravenna]].<ref>MacMullen, ''Constantine'', 71.</ref> Die pad na Rome was nou wyd oop vir Konstantyn.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 42; Curran, 67; Jones, 71.</ref> [[Beeld:Ponte Milvio-side view-antmoose.jpg|thumb|240px|Die Ponte Milvio oor die [[Tiber]]rivier noord van Rome, waar Konstantyn en Maxentius geveg het in die Slag van Ponte Milvio.]] Maxentius het voorberei vir dieselfde soort oorlogvoering as teen Severus en Galerius: hy het in Rome gesit en wag vir 'n beleg.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 42; Jones, 71; Odahl, 105.</ref> Hy het nog Rome se pretoriaanse wagte beheer, het baie Afrika-graan gehad en was aan alle kant deur skynbaar ondeurdringbare mure omsingel. Hy het opdrag gegee dat alle brûe oor die Tiber gesluit word, glo op aanbeveling van die gode,<ref>Jones, 71.</ref> en het die res van Sentraal-Italië onverdedig gelaat. Konstantyn het dié streek se steun gou ingepalm.<ref>Odahl, 104.</ref> Maxentius se steun het intussen geleidelik afgeneem. Hy was nie meer seker dat hy as oorwinnaar uit 'n oorlog sou tree nie en het 'n tydelike brug oor die Tiber laat bou in voorbereiding vir 'n veldslag teen Konstantyn.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 42–43; MacMullen, ''Constantine'', 78; Odahl, 108.</ref> Maxentius het noord getrek om Konstantyn te ontmoet.<ref>Lactantius, ''De Mortibus Persecutorum'' 44.8; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 43; Curran, 67; Jones, 72; Odahl, 108.</ref> ====Konstantyn aanvaar die Griekse letters Chi Rho vir Christus se afkorting==== [[Beeld:Konstantinsmedaillon.jpg|thumb|180px|'n Silwermedalje van 315: Konstantyn met 'n chi-rho-simbool as sy helmteken.]] Maxentius se magte was steeds twee keer so groot as Konstantyn s'n en hy het hulle in lang lyne georganiseer met hulle gesig na die slagveld en hulle rug na die rivier.<ref name="bvubfs">Odahl, 108.</ref> Konstantyn se leër het op die slagveld opgedaag met vreemde simbole op hulle vlae en skilde.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 43; Digeser, 122; Jones, 72; Odahl, 106.</ref> Volgens Lactantius het Konstantyn in 'n droom die idee van die simbole gekry. Hy het op sy soldate se skilde die letter Χ laat aanbring, met 'n regaf lyn daardeur getrek wat bo rond was. Die teken (☧) verteenwoordig die eerste twee letters van die Griekse naam ΧΡΙΣΤΟΣ, ''Christos''.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 306; MacMullen, ''Constantine'', 73; Odahl, 319.</ref><ref>Cameron and Hall, 206–07; Drake, "Impact of Constantine on Christianity" (CC), 114; Nicholson, 311.</ref> Konstantyn het sy eie troepe met die hele lengte van Maxentius se lyn langs ontplooi. Konstantyn het sy perderuiters opdrag gegee om te storm en hulle het deur Maxentius se ruiters gebreek. Hy het toe sy voetsoldate teen Maxentius s'n gestuur en baie van laasgenoemde is in die Tiber gestoot, waar hulle óf doodgemaak is óf verdrink het.<ref name="bvubfs" /> Die geveg was kort,<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 43; Curran, 68.</ref> en Maxentius se troepe is verslaan.<ref>MacMullen, ''Constantine'', 78.</ref> Maxentius het ook oor die brug van bote (Ponte Milvio) probeer vlug, maar hy is in die Tiber gestamp en het verdrink.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 43; Curran, 68; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 70; MacMullen, ''Constantine'', 78; Odahl, 108.</ref> ===In Rome=== [[Beeld:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|thumb|180px|'n Bronskopbeeld van Konstantyn.]] Konstantyn het Rome op 29 Oktober 312 binnegegaan{{sfn|Barnes|1981|loc=[https://books.google.com/books?id=LGDjJK-JeSwC&pg=PA44 p.&nbsp;44]}}<ref>MacMullen, ''Constantine'', 81; Odahl, 108.</ref> en daar is feesgevier.<ref>Cameron, 93; Curran, 71–74; Odahl, 110.</ref> Maxentius se liggaam is uit die Tiber gehaal en onthoof, en sy kop is deur die strate geparadeer sodat almal dit kon sien.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 44; Curran, 72; Jones, 72; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 70; MacMullen, ''Constantine'', 78; Odahl, 108.</ref> Anders as sy voorgangers het Konstantyn nie hulde by die Tempel van [[Jupiter (mitologie)|Jupiter]] aan die god gebring nie.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 44; MacMullen, ''Constantine'', 81; Odahl, 111. Cf. also Curran, 72–75.</ref> Die Romeinse senaat het aan hom die "titel van die eerste naam" toegeken, wat beteken sy naam sou eerste staan in enige amptelike dokumente.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 46; Odahl, 109.</ref> Hulle het hom ook verklaar tot "die grootste ''augustus''".<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 46.</ref> Konstantyn het dekrete uitgevaardig om eindom wat mense onder Maxentius verloor het terug te gee, politieke verbannings herroep en Maxentius se teenstanders in die tronke vrygelaat.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 44.</ref> 'n Uitgebreide propagandaveldtog het gevolg, waartydens Maxentius se beeld uit alle openbare plekke verwyder is. Hy is 'n "[[tiran]]" genoem en is gestel teenoor 'n geïdealiseerde beeld van Konstantyn as die "bevryder".<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 45–47; Cameron, 93; Curran, 76–77; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 70.</ref> Alle geboue wat aan Maxentius opgedra was, is ooropgedra aan Konstantyn. Konstantyn het ook probeer om sy prestasies te verbeter. Die Circus Maximus is byvoorbeeld herontwerp sodat dit 25 keer soveel toeskouers kon hou as Maxentius se resieskompleks aan die Via Appia.<ref>Curran, 83–85.</ref> Maxentius se grootste ondersteuners is uit die weg geruim met die ontbinding van die Pretoriaanse Garde en Keiserlike Perdewag.<ref>Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 45; Curran, 76; Odahl, 109.</ref> Die oorblywende deel van Maxentius se leërs is gestuur vir grensdiens aan die Ryn.<ref>Odahl, 109.</ref> ===Oorloë teen Licinius=== [[Beeld:Aureus of Licinius.png|thumb|180px|'n Goue muntstuk van keiser Licinius.]] In die volgende jare het Konstantyn geleidelik sy militêre superioriteit oor sy teenstanders gekonsolideer. In 313 het hy Licinius in Milaan ontmoet om hulle bondgenootskap te verseker met die huwelik tussen Licinius en Konstantyn se halfsuster Constantia. Tydens die ontmoeting het die keisers ingestem tot die sogenaamde Edik van Milaan, waarkragtens volle verdraagsaamheid aan Christene en alle godsdienste in die ryk toegeken is.<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 25.</ref> Die konferensie is egter kortgeknip deur die nuus dat Licinius se teenstander Maximinus die Bosporus oorgesteek het en Europese grondgebied aanval. Licinius het vertrek en Maximinus eindelik verslaan. So het hy beheer gekry oor die hele oostelike deel van die Romeinse Ryk. Betrekkinge tussen die oorblywende twee keisers het egter versleg ná 'n sluipmoordpoging op Konstantyn deur iemand wat Licinius as ''caesar'' wou aanstel.<ref name="ReferenceA">Carrié & Rousselle, ''L'Empire Romain'', 229</ref> Licinius het ook Konstantyn se standbeelde in Emona laat vernietig.<ref>Byfield, Ted, ed. ''The Christians: Their First Two Thousand Years''. vol. III. p. 148. {{cite web |url= http://www.christianhistoryproject.org/to-the-constantine-era/constantine |title=The sign in the sky that changed history |access-date=5 February 2016 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20160119071854/http://www.christianhistoryproject.org/to-the-constantine-era/constantine/ |archive-date= 19 January 2016 }}</ref> In óf 314 óf 316 het die twee ''augusti'' in die Slag van Cibalae teen mekaar geveg. Konstantyn het dit gewen. Hulle het in 317 weer gebots in die Slag van Mardia, en het tot 'n ooreenkoms gekom dat Konstantyn se seuns Crispus en [[Konstantyn II]] en Licinius se seun Licinianus ''caesars'' gemaak word.<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', pp. 38–39.</ref> Hierna het Konstantyn oor [[Pannonia]] en [[Macedonia (Romeinse provinsie)|Macedonia]] regeer en in [[Sirmium]] gaan woon, van waar hy in 322 oorlog teen die Gote en Sarmate en in 323 teen die Gote gemaak het.<ref name="ReferenceA" /> In 320 het Licinius na bewering sy woord verbreek oor die godsdiensvryheid wat in 313 in die Edik van Milaan belowe is en weer begin om Christene te onderdruk:<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', pp. 41–42.</ref> gewoonlik sonder bloedvergieting, maar deur beslaglegging en die afdanking van Christelike ampsdraers.<ref>Carrié & Rousselle, ''L'Empire Romain'', pp. 229–30</ref> Hoewel dié uitbeelding van Lucinius dalk nie heeltemal akkuraat is nie, het hy wel die Christene minder gesteun as Konstantyn. Hy was geneig om die kerk te beskou as 'n mag wat lojaler aan Konstantyn as aan die keiserlike stelsel in die algemeen was.<ref>Timothy E. Gregory, ''A History of Byzantium''. Chichester: John Wiley & Sons, 2010, {{ISBN|978-1-4051-8471-7}}, p. 54</ref> Dié twyfelagtige ooreenkoms het eindelik 'n uitdaging geword vir Konstantyn in die weste, en het 'n klimaks bereik in die groot [[burgeroorlog]] van 324. Konstantyn se Christelike lofredenaars het die oorlog voorgestel as 'n geveg tussen die Christendom en die heidendom; Licinius, bygestaan deur Gotiese huursoldate, het die verlede en antieke heidendom verteenwoordig, terwyl Konstantyn en sy Franke onder die Chi-Rho-vlag geveg het. Konstantyn se leër was kleiner, maar het geseëvier in die Slag van Adrianopel. Licinius het oor die Bosporus gevlug en [[Martinianus]] as ''augustus'' in naam in die weste uitgeroep. Konstantyn het egter die volgende geveg, die Slag van [[Dardanelle|Hellespont]], gewen en eindelik die Slag van Chrysopolis op 18 September 324.<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 42–43.</ref> Licinius en Martinianus het hulle by Nicomedia aan Konstantyn oorgegee op belofte dat hulle lewe gespaar sou word: Hulle het as privaat burgers in onderskeidelik [[Thessaloniki]] en [[Kappadosië]] gaan woon. In 325 het Konstantyn Licinius egter daarvan beskuldig dat hy teen hom saamsweer en hom laat gevange neem en hang; Licinius se seun, die seun van Konstantyn se halfsuster, is in 326 gedood.<ref>Scarre, ''Chronicle of the Roman Emperors'', 215.</ref> Konstantyn het dus die alleenheerser van die Romeinse Ryk geword.<ref name="macmullen">MacMullen, ''Constantine''.</ref> ==Latere bewind== ===Stigting van Konstantinopel=== [[Beeld:Constantinopolis coin.jpg|180px|thumb|'n Geldstuk wat Konstantyn laat munt het ter viering van die stigting van Konstantinopel.]] Diocletianus het Nicomedia in die ooste tydens die Tetrargie as sy hoofstad gekies.<ref>Sherrard, red. Krieger, ''Byzantium'', Silver Burdett Company, Morristown, NJ, 1966 p. 15</ref> Dit was nie ver van [[Bisantium]] nie en die ideale plek om [[Thracië]], [[Asië]] en [[Egipte]] te verdedig wat almal sy militêre aandag geverg het.<ref>Sinnigen & Boak, ''A History of Rome to A.D. 565'', 6de uitg., Macmillan Publishing Co., Inc., New York, 1977 pp. 409–10</ref> Toe Konstantyn sy nuwe hoofstad kies, het hy die verskuiwing van die middelpunt van die ryk erken vanaf die afgeleë en yl bewoonde weste na die ryker stede van die ooste, asook die militêre belangrikheid van die beskerming van die [[Donau]] teen barbaarse invalle en van Asië teen 'n vyandelike [[Persië]].<ref>Norwich, ''Byzantium: The Early Centuries'', Penguin Books, Middlesex, 1988, p. 40</ref> Dit was ook maklik om die skeepsverkeer tussen die [[Swartsee]] en die [[Middellandse See]] te monitor.<ref>Sherrard, ed. Krieger, ''Byzantium'', Silver Burdett Company, Morristown, NJ, 1966 p. 18</ref> Daar is voorgestel 'n nuwe hoofstad in die ooste sou die integrasie van die ooste as 'n sentrum van opvoeding, vooruitgang en kultuur in die Romeinse Ryk as 'n geheel verteenwoordig.<ref>Gilbert Dagron, ''Naissance d'une Capitale'', 24</ref> Nadat hy 'n paar opsies oorweeg het, het Konstantyn besluit op die Griekse stad Bisantium, wat in die vorige eeu reeds aansienlik herbou is volgens Romeinse standaarde deur [[Septimius Severus]] en [[Caracalla]], wat reeds die stad se strategiese belangrikheid besef het.<ref>Dagron, ''Naissance d'une Capitale'', 15/19</ref> Die stad is dus in 324 gestig<ref name=Oxf>"Constantinople" in ''The Oxford Dictionary of Byzantium'', Oxford University Press, Oxford, 1991, p. 508. {{ISBN|0-19-504652-8}}</ref> en hernoem tot [[Konstantinopel]] ("Konstantyn se stad"). Spesiale gedenkmuntstukke is in 330 uitgegee om die geleentheid te vier. Die figure van die ou gode is óf vervang óf opgeneem in 'n raamwerk van Christelike simbolisme. Konstantyn het die nuwe Kerk van die Heilige Apostels laat bou op die terrein van die tempel van [[Afrodite]]. Die nuwe hoofstad is dikwels met die "ou" Rome vergelyk as ''Nova Roma Constantinopolitana'', die "Nuwe Rome van Konstantinopel".<ref name="macmullen" /> ===Godsdiensbeleid=== [[Beeld:Constantine burning Arian books.jpg|thumb|200px|links|Konstantyn verbrand boeke deur Ariese ketters, uit 'n 9de-eeuse manuskrip.]] Konstantyn was die eerste keiser wat die vervolging van Christene beëindig en die Christendom saam met ander gelowe en kultusse gewettig het. In Februarie 313 het hy saam met Licinius in Milaan vergader en die Edik van Milaan uitgereik waarkragtens Christene hulle geloof sonder verdrukking kon volg.<ref>{{Cite book|last=Bowder|first=Diana|title=The Age of Constantine and Julian|publisher=Barnes & Noble Books|year=1987|isbn=9780064906012|pages=28|language=English}}</ref> Dit het strawwe vir die verkondiging van die Christelike geloof, waarvoor baie voorheen vervolg is, uit die weg geruim en eiendom aan die kerk terugbesorg. Die edik het alle gelowe van vervolging uitgesluit sodat enigiemand kon aanbid wie hy wou. Geleerdes debatteer daaroor of Konstantyn sy ma, [[Helena van Konstantinopel|Helena]], se Christelike geloof in sy jeug aangeneem het en of hy dit geleidelik deur die verloop van sy lewe aangeneem het.<ref>R. Gerberding and J. H. Moran Cruz, ''Medieval Worlds'' (New York: Houghton Mifflin Company, 2004) p. 55.</ref> [[Beeld:Sylvester I and Constantine.jpg|thumb|240px|[[Pous Silvester I]] en keiser Konstantyn.]] Volgens Christelike skrywers was Konstantyn ouer as 40 toe hy eindelik verklaar het hy is 'n Christen en dit duidelik gestel het dat hy sy suksesse te danke het aan [[God]] alleen.<ref>Peter Brown, ''The Rise of Christendom'' 2de uitg. (Oxford, Blackwell Publishing, 2003) p. 60</ref> Ondanks sy verklarings dat hy 'n Christen is, het hy tot op sy sterfbed gewag voordat hy gedoop is, want hy het geglo die doop sou hom verlos van die sondes wat hy gepleeg het in die uitvoering van sy beleide as keiser.{{sfn|Drake|2000|p= 395}} Hy het die kerk finansieel ondersteun, basilikas laat bou, voorregte aan kerklikes toegestaan (soos uitsluiting van sekere belasting), Christene in hoë ampte aangestel en eiendom aan die kerk teruggegee waarop voorheen tydens die lang tydperk van vervolging beslag gelê is.<ref>R. Gerberding and J. H. Moran Cruz, ''Medieval Worlds'' (New York: Houghton Mifflin Company, 2004) pp. 55–56.</ref> Konstantyn het dalk nie net die Christendom beskerm nie. 'n Triomfboog is in 315 laat bou om sy oorwinning in die Slag van Ponte Milvio (312) te vier. Dit is versier met beelde van die godin [[Victoria (mitologie)|Victoria]], en offerandes is aan heidense gode soos [[Apollo]], [[Diana (mitologie)|Diana]] en [[Hercules]] gebring. Op die boog is geen uitbeelding van Christelike simbolisme nie. Die boog is egter wel deur die Senaat laat bou en nie deur Konstantyn nie.<ref>Robin Lane Fox, ''apud'' Jonathan Bardill, '' Constantine, Divine Emperor of the Christian Golden Age''. Cambridge University Press, 2011, {{ISBN|978-0-521-76423-0}}, p. 307, note 27</ref> In 321 het Konstantyn gelas dat [[Sondag]] 'n rusdag vir alle burgers moet wees.<ref>''Codex Justinianeus'' 3.12.2</ref> In 323 het hy 'n dekreet uitgevaardig waarkragtens Christene verbied is om aan staatsofferandes deel te neem.<ref>''Codex Theodosianus'' 16.2.5</ref> Nadat die heidense gode van sy muntstukke af verdwyn het, het Christelike simbole in die plek daarvan hulle verskyning gemaak.<ref>Cf. Paul Veyne, ''Quand notre monde est devenu chrétien'', 163.</ref><ref name="ramsey">R. MacMullen, "Christianizing The Roman Empire A.D. 100–400, Yale University Press, 1984, p. 44, {{ISBN|0-300-03642-6}}</ref> Konstantyn se bewind het 'n presedent geskep dat die keiser groot invloed en gesag in die vroeë Christelike [[Ekumeniese konsilie|konsilies]] gehad het, veral in die dispuut oor [[Arianisme]]. Konstantyn het nie gehou van die sosiale onstabiliteit wat godsdienstige dispute ingehou het nie. Sy invloed oor die kerk was bedoel om leerstellings af te dwing, kettery uit te wis en ekklesiastiese eenheid te handhaaf; die kerk se rol was om aanbidding, leerstellings en dogma daar te stel.<ref>Richards, Jeffrey. ''The Popes and the Papacy in the Early Middle Ages 476–752'' (Londen: Routledge & Kegan Paul, 1979) pp. 15–16.</ref> ===Administratiewe hervormings=== [[Beeld:Gold coin pendant BM.JPG|thumb|180px|'n Heksagonale goue gelukbringer met 'n dubbele solidus van Konstantyn in die middel, 321, nou in die Britse Museum.]] Van die middel 3de eeu af het keisers ''equites'' (ridders) begin verkies bo senatore, wat 'n monopolie oor die belangrikste ampte van die staat gehad het. Senatore is die bevel van legioene en die meeste provinsiale goewerneurskappe ontneem, want daar is gevoel hulle het die gespesialiseerde militêre opvoeding kortgekom wat nodig was in 'n tyd van akute verdedigingsbehoeftes;<ref>Christol & Nony, ''Rome et son Empire'', 241</ref> sulke poste is deur Diocletianus en sy kollegas aan die ''equites'' gegee. Die keisers het egter steeds 'n behoefte gehad aan die talente en hulp van die rykes, op wie staatgemaak is om die sosiale orde en samehang te handhaaf deur middel van 'n web van magtige invloed en kontakte op alle vlakke. Die uitsluiting van die aristokratiese senatore het dié reëling bedreig. In 326 het Konstantyn dié neiging omgekeer en baie administratiewe poste vir senatore beskikbaar gestel. Hy het terselfdertyd die rang van bekleërs van bestaande riddersampte tot senator verhoog. Die senaat as 'n liggaam het geen groot mag gehad nie. Sommige moderne historici sien in dié hervormings 'n poging deur Konstantyn om die senatoriale orde in die keiserlike administratiewe elite te reïntegreer om die moontlikheid te voorkom dat heidense senatore van 'n Christelike keiserlike heerskappy vervreem word.<ref>Cf. Arnhein, ''The Senatorial Aristocracy in the Later Roman Empire'', aangehaal deur Perry Anderson, ''Passages from Antiquity to Feudalism'', 101.</ref> ===Monetêre hervormings=== [[Beeld:Nummus of Constantine (YORYM 2001 10313) obverse.jpg|thumb|links|180px|'n Nummus (muntstuk) van Konstantyn.]] In die 3de eeu was daar wegholinflasie wat verbind word met die vervaardiging van ongedekte geld (wat nie deur sekuriteit teen verlies gevrywaar is nie) om vir openbare uitgawes te betaal, en Diocletianus het onsuksesvol probeer om die betroubare munt van geld te hervestig. Die mislukking was weens die feit dat die silwergeldstukke oorgeëvalueer was in terme van die werklike metaalinhoud daarvan, en daarom kon dit net teen baie laer waardes sirkuleer. Konstantyn het gou ná 305 die munt van Diocletianiese "suiwer" silwer-''argenteus'' stogesit, terwyl die billon-muntstuk nog tot 360 gebruik is. Van die vroeë 300's af het Konstantyn enige poging laat vaar om die silwermunte terug te bring en eerder gekonsentreer op die munt van die die goue solidus, waarvan 72 'n pond goud verteenwoordig het. Ná sy dood is bronsmunte vervaardig, waarvan die belangrikste een die ''centenionalis'' was.<ref>Walter Scheidel, "The Monetary Systems of the Han and Roman Empires", 174/175</ref> Dié bronsstukke het voortdurend minder werd geword. Die skrywer van ''De Rebus Bellicis'' meen die gaping tussen die klasse het al hoe groter geword weens dié geldbeleid; die rykes het voordeel getrek uit die satabiliteit in koopkrag van die goue munstukke, terwyl die armes tevrede moes wees met die bronsgeld, waarvan die waarde al hoe verder verswak het.<ref>''De Rebus Bellicis'', 2.</ref> Konstantyn se monetêre beleide was nou verbind met sy godsdiensbeleide; die toename in die munt van geld het saamgeval met die beslaglegging tussen 331 en 336 op alle goue, silwer- en bronsbeelde uit heidense tempels wat verklaar is tot staatseiendom. Al wat bewaar gebly het, is 'n paar bronsbeelde wat as openbare monumente in Konstantinopel gebruik is.<ref>Carrié & Rousselle, ''L'Empire Romain'', 245–246</ref> [[Beeld:Raphael Baptism Constantine.jpg|thumb|240px|''Die doop van Konstantyn'', soos studente van [[Raphael]] hulle dit voorgestel het.]] ==Siekte en dood== [[Beeld:Jupiter&Juno.jpg|thumb|240px|'n Moontlike portret van Konstantyn se dogter Helena en sy skoonseun [[Julianus]].]] Vandat hy siek geword het, het Konstantyn geweet hy gaan binnekort sterf. Hy het in die geheim vir hom 'n laaste rusplek in die Kerk van die Heilige Apostels gereël.<ref>Eusebius, ''Vita Constantini'' 4.58–60; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 259.</ref> Dit het gouer gekom as wat hy besef het. Kort ná [[Paasfees]] in 337 het hy ernstig siek geword.<ref>Eusebius, ''Vita Constantini'' 4.61; Barnes, ''Constantine and Eusebius'', 259.</ref> Hy is na die warmbaddens aan die suidkus van die Golf van Nicomedia (die huidige Golf van Izmit). Daar, in 'n kerk wat sy ma laat bou het, het hy gebid en besef hy is aan die sterf. Hy het na Konstantinopel probeer terugkeer, maar net tot in 'n voorstad van Nicomedia gevorder.<ref>Eusebius, ''Vita Constantini'' 4.62.</ref> Hy het die biskoppe laat kom en versoek om in die [[Jordaan]]rivier gedoop te word, nes [[Christus]]. In die uitstelling van sy doop het hy die destydse gebruik gevolg om eers ná die kindertyd gedoop te word. Daar word geglo hy het sy doop vir so lank uitgestel omdat hy vir soveel moontlik van sy sondes vergewe wou word.<ref>Marilena Amerise, 'Il battesimo di Costantino il Grande."</ref> Konstantyn is kort daarna in 'n voorstedelike villa dood op 22 Mei 337, die laaste dag van die 50 dae lange [[Pinkster]].<ref>Eusebius, ''Vita Constantini'' 4.64; Fowden, "Last Days of Constantine," 147; Lenski, "Reign of Constantine" (CC), 82.</ref> {{Multibeeld | align = left | direction = horizontal | background color = | voetskrif = Konstantyn se seuns en opvolgers: Konstantyn II, Constantius II en Constans. | beeld1 = Campidoglio, Roma - Costantino II cesare dettaglio.jpg | width1 = 120 | beeld2 = Bust of Constantius II (Mary Harrsch).jpg | width2 = 120 | beeld3 = Emperor Constans Louvre Ma1021.jpg | width3 = 120 }} Hoewel Konstantyn volgens Eusubius se weergawe dood is ná die Persiese veldtog, word sy sterfte in ander weergawes aangegee as in die middel van die veldtog. [[Julianus]], 'n broerskind en skoonseun van Konstantyn, het self geskryf die [[Sassanidiese Ryk|Sassaniede]] het die straf vir hulle wandade vrygespring omdat Konstantyn "in die middel van voorbereidings vir oorlog" dood is.<ref>Julian, ''Orations'' 1.18.b.</ref> Sommige kenners het tot die gevolgtrekking gekom dat Eusebius sy ''Vita'' geredigeer het om Konstantyn se reputasie te beskerm teen wat Eusebius beskou het as 'n minder simpatiekgesinde weergawe van die veldtog.<ref>Fowden, "Last Days of Constantine," 148–49.</ref> Konstantyn se liggaam is ná sy dood na Konstantinopel vervoer en in die Kerk van die Heilige Apostels begrawe.<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 75–76.</ref> Sy oorskot het die plundering van die stad tydens die [[Kruistog#Vierde Kruistog|Vierde Kruistog]] oorleef, maar is die een of ander tyd daarna vernietig.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=teyNhL3AuGEC&q=body%20of%20constantine%20the%20great&pg=PA305|title=Russian Travelers to Constantinople in the Fourteenth and Fifteenth Centuries|via= Google Knihy |date= 1984|access-date=15 April 2017|isbn=978-0-88402-101-8|last1=Majeska |first1=George P }}</ref> Konstantyn is opgevolg deur sy drie seuns by Fausta: Konstantyn II, Constantius II en Constans. Hy het ook twee dogters gehad: Constantina en Helena, vrou van keiser Julianus.<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 71, figure 9.</ref> ==Nalatenskap== Konstantyn het die Romeinse Ryk onder een keiser herenig. Hy het groot oorwinnings behaal oor die [[Franke]] en [[Alamanne]] in 306-308, weer oor die Franke in 313-314, die [[Gote]] in 332 en die Sarmate in 334. Teen 336 het hy die grootste deel van die lang verlore provinsie [[Dacia (Romeinse provinsie)|Dacia]] teruggewen. Ten tyde van sy dood het hy 'n groot ekspedisie beplan om die plundertogte deur die [[Persiese Ryk]] in die oostelike provinsies te beëindig.<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 72.</ref> Wat die kultuur betref, het Konstantyn die baardlose voorkoms van vroeëre keisers teruggebring. Dié nuwe mode het geduur tot in die tyd van [[Phokas van Bisantium|Phokas]].<ref>{{cite web|url=http://www.byzantium.xronikon.com/statfirst.html |title=Byzantine first & last times |publisher=Byzantium.xronikon.com |access-date=7 November 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.forumancientcoins.com/numiswiki/view.asp?key=Barba |title=Barba – NumisWiki, The Collaborative Numismatics Project |publisher=Forumancientcoins.com |access-date=7 November 2012}}</ref> Die [[Heilige Romeinse Ryk]] het Konstantyn as een van die eerbiedwaardige figure van sy tradisie beskou. In die latere Bisantynse staat was dit 'n groot eer vir 'n keiser om as die "nuwe Konstantyn" beskryf te word; 10 keisers is so genoem, onder andere die laaste keiser van die Oos-Romeinse Ryk.<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 91.</ref> [[Karel die Grote]] het monumentale Konstantynse vorme aan sy hof gebruik om daarop te sinspeel dat hy Konstantyn se opvolger en gelyke is. Konstantyn het 'n mitiese rol verwerf as 'n vegter teen heidene. Sy aanvaarding as 'n [[heilige]] het blykbaar in die Bisantynse Ryk versprei tydens oorloë in die laat 6de en 7de eeu teen die [[Sassanidiese Ryk|Sassaniede]] en [[Moslems]].<ref>Fourlas 2020</ref> ===Heiligwording=== Die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse Kerk]] beskou Konstantyn as 'n heilige (Άγιος Κωνσταντίνος, sint Konstantyn), met sy feesdag op 21 Mei,<ref>Pohlsander, ''Emperor Constantine'', 92–93.</ref> en noem hom ''isapostolos'' (ισαπόστολος Κωνσταντίνος) – 'n gelyke van die [[Apostel]]s.<ref>Lieu, "Constantine in Legendary Literature" (CC), 305.</ref> ==Stamboom== {{Chart top|width=100%|collapsed=auto}} Keisers se name is in blokke met ronde hoeke, met die datum by toe hulle ''augustus'' was. Name met 'n dikker raam verskyn in altwee afdelings. '''1: Konstantyn se ouers en halfsibbes''' {{Tree chart/start|align=center}} {{tree chart| | | | | | |CGOTH|CGOTH={{ubl|Claudius Gothicus|268–270|''gefabriseerde afstamming''}}|boxstyle_CGOTH=border:2px solid; border-radius:1em}} {{tree chart| | | | | | | |Q|}} {{tree chart| | |HELEN|y|CCHLO|y|THEO1|HELEN=[[Helena van Konstantinopel|Helena]]|boxstyle_HELEN=border:2px solid|CCHLO={{ubl|[[Constantius Chlorus]]|305–306}}|boxstyle_CCHLO=border:2px solid; border-radius:1em|THEO1=Flavia Maximiana Theodora}} {{tree chart| | | | | |!| | | |)|-|v|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|v|-|.| | | | | }} {{tree chart| | | | |CONST| |FLAVD|!|HANN1| |CONS2|y|LICI1|!|ANAST|~|BASSI|CONST={{ubl|'''Konstantyn I'''|306–337}}|boxstyle_CONST=border:3px solid; border-radius:1em|FLAVD=Flavius Dalmatius|HANN1=Hannibalianus|CONS2=Flavia Julia Constantia|LICI1={{ubl|[[Licinius]]|308–324}}|boxstyle_LICI1=border:2px solid; border-radius:1em|ANAST=Anastasia|BASSI=Bassianus}} {{tree chart| |,|-|-|-|-|-|-|-|'| |!| | | | | | | |!| | | |!}} {{tree chart| |!| | | | |GALL1|y|JULIC|y|BASIL| |LICI2| |EUTR2|y|NEPO1|GALL1=Galla|JULIC=Julius Constantius|BASIL=Basilina|LICI2=Licinius II|EUTR2=Eutropia|NEPO1=Virius Nepotianus}} {{tree chart| |!| | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | | | |!}} {{tree chart|HANN2|~|CONS6|~|GALLU| |JULIA|~|HELE2| | | | | |NEPO2|HANN2=Hannibalianus|boxstyle_HANN2=border:3px solid|CONS6=Constantina|boxstyle_CONS6=border:3px solid|GALLU=Constantius Gallus|boxstyle_GALLU=border:3px solid|JULIA={{ubl|[[Julianus]]|360–363}}|boxstyle_JULIA=border:3px solid; border-radius:1em|HELE2=Helena|boxstyle_HELE2=border:3px solid|NEPO2=Nepotianus}} {{tree chart/end}} <br> '''2: Konstantyn se kinders''' {{Tree chart/start|align=center}} {{tree chart|MINER|y|CONST|y|FAUS1|MINER=Minervina|CONST={{ubl|'''Konstantyn I'''|306–337}}|boxstyle_CONST=border:3px solid; border-radius:1em|FAUS1=Fausta}} {{tree chart| | | |!| | | |)|-|v|-|v|-|v|-|-|-|-|-|.|}} {{tree chart| | |CRISP| |CONS3|!|CONS5|!|HANN2|~|CONS6|~|GALLU|CRISP=Crispus|CONS3={{ubl|Konstantyn II|337–340}}|boxstyle_CONS3=border:2px solid; border-radius:1em|CONS5={{ubl|Constans|337–350}}|boxstyle_CONS5=border:2px solid; border-radius:1em|HANN2=Hannibalianus|boxstyle_HANN2=border:3px solid|CONS6=Constantina|boxstyle_CONS6=border:3px solid|GALLU=Constantius Gallus|boxstyle_GALLU=border:3px solid}} {{tree chart| | | | | | | | | |!| | | |!}} {{tree chart| | | | |FAUS2|y|CONS4| |HELE2|~|JULIA|FAUS2=Faustina|CONS4={{ubl|[[Constantius II]]|337–361}}|boxstyle_CONS4=border:2px solid; border-radius:1em|JULIA={{ubl|[[Julianus]]|360–363}}|boxstyle_JULIA=border:3px solid; border-radius:1em|HELE2=Helena|boxstyle_HELE2=border:3px solid}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | |GRATI|~|CONS7|GRATI={{ubl|[[Gratianus]]|367–383}}|boxstyle_GRATI=border:2px solid; border-radius:1em|CONS7=Flavia Maxima Constantia}} {{Tree chart/end}} {{Chart bottom}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bronne=== ====Antieke bronne==== {{refbegin|3}} * Athanasius van Alexandrië. ''Apologia contra Arianos'' (''Verdediging teen die Ariërs'') c. 349. ** Atkinson, M., en Archibald Robertson, vert. ''Apologia Contra Arianos''. Uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', Tweede reeks, Vol. 4. red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2808.htm New Advent]. Besoek op 14 Augustus 2009. * Athanasius van Alexandrië ''Epistola de Decretis Nicaenae Synodi'' (''Briewe oor die Dekrete van die Konsilie van Nicea'') c. 352. ** Newman, John Henry, vert. ''De Decretis''. Uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', Tweede reeks, Vol. 4. red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2809.htm New Advent]. Besoek op 28 September 2009. * Athanasius van Alexandrië ''Historia Arianorum'' (''Geskiedenis van die Ariërs'') c. 357. ** Atkinson, M., en Archibald Robertson, vert. ''Historia Arianorum''. uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', Tweede reeks, Vol. 4. red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2815.htm New Advent]. Besoek op 14 Augustus 2009. * Sextus Aurelius Victor, ''Liber de Caesaribus'' (''Boek oor die Keisers'') c. 361. * ''Codex Theodosianus'' (''Theodosiese Kode'') 439. ** Mommsen, T. en Paul M. Meyer, red. ''Theodosiani libri XVI cum Constitutionibus Sirmondianis et Leges novellae ad Theodosianum pertinentes''² (in Latyn). Berlyn: Weidmann, [1905] 1954. Saamgestel deur Nicholas Palmer, hersien deur Tony Honoré vir Oxford Text Archive, 1984. Aanlyn weergawe voorberei deur R.W.B. Salway, 1999. Preface, books 1–8. Aanlyn by [https://web.archive.org/web/20090826174516/http://www.ucl.ac.uk/history2/volterra/texts/cthinfo.htm University College London] en [https://web.archive.org/web/20070312033154/http://webu2.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak/Constitutiones/codtheod.html University of Grenoble]. Besoek op 25 Augustus 2009. * ''Codex Justinianeus'' (''Justiniaanse Kode''). ** Scott, Samuel P., vert. ''The Code of Justinian'', in ''The Civil Law''. 17 vols. 1932. Aanlyn by die [http://www.constitution.org/sps/sps.htm Constitution Society]. Besoek op 14 Augustus 2009. ** {{cite book |editor1-last=Krueger |editor1-first=Paul |title=Codex Justinianus |language=la |location=Berlyn |date=1954 |url=http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak/ |via=University of Grenoble |access-date=28 September 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831060912/http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak/ |archive-date=31 August 2012 }} * ''Epitome de Caesaribus'' (''Opsomming van die Keisers'') c. 395. ** Banchich, Thomas M., vertl. ''A Booklet About the Style of Life and the Manners of the Imperatores''. ''Canisius College Translated Texts'' 1. Buffalo, NY: Canisius College, 2009. Aanlyn by [http://www.roman-emperors.org/epitome.htm De Imperatoribus Romanis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108100827/http://www.roman-emperors.org/epitome.htm |date= 8 November 2020 }}. Besoek op 15 Augustus 2009. * ''De Rebus Bellicis'' (''Oor Militêre sake'') 4de/5de eeu. * Eunapius, ''History from Dexippus'' 1ste uitg. c. 390, 2de uitg. c. 415. * Eusebius van Caesarea. ** ''Historia Ecclesiastica'' (''Kerkgeskiedenis'') 1ste sewe boeke c. 300, 8ste en 9de boek c. 313, 10de boek c. 315, epiloog c. 325. *** Williamson, G.A., vert. ''Kerkgeskiedenis''. Londen: Penguin, 1989. {{ISBN|0-14-044535-8}} *** McGiffert, Arthur Cushman, vert. ''Kerkgeskiedenis''. Uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', Tweede reeks, Vol. 1. Red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1890. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2501.htm New Advent]. Besoek op 28 September 2009. ** ''Oratio de Laudibus Constantini'' (''Rede tot Lof van Konstantyn'') 336. *** Richardson, Ernest Cushing, vert. ''Rede tot Lof van Konstantyn''. Uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', '', Tweede reeks, Vol. 4. red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2504.htm New Advent]. Besoek op 16 Augustus 2009. ** ''Vita Constantini'' (''Die Lewe van die Geseënde Keiser Konstantyn'') c. 336–339. *** Richardson, Ernest Cushing, vert. ''Lewe van Konstantyn''. Uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', '', Tweede reeks, Vol. 4. red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2502.htm New Advent]. Besoek op 9 Junie 2009. *** [http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE8 ''Lewe van die Geseënde Keiser Konstantyn'']. 2009. Herdruk van Bagsteruitg. [1845]. Evolution Publishing. {{ISBN|978-1-889758-93-0}}. *** Cameron, Averil en Stuart Hall, vert. ''[http://archive.eclass.uth.gr/eclass/modules/document/file.php/SEAD260/%CE%95%CF%85%CF%83%CE%AD%CE%B2%CE%B9%CE%BF%CF%82%2C%20Life%20of%20Constantine%20%28trans.%20Averil%20Cameron%20-%20Stuart%20Hall%29.pdf Lewe van Konstantyn]''. 1999. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-814924-7}}. * Eutropius, ''Breviarium ab Urbe Condita'' (''Verkorte Geskiedenis van die Stad se Stigting'') c. 369. ** Watson, John Henry, vert. ''Justin, Cornelius Nepos and Eutropius''. Londen: George Bell & Sons, 1886. Aanlyn by [http://www.tertullian.org/fathers/eutropius_breviarium_2_text.htm Tertullian]. Besoek op 28 September 2009. * Rufus Festus, ''Breviarium Festi'' (''Die Verkorte Geskiedenis van Festus'') c. 370. ** Banchich, Thomas M., en Jennifer A. Meka, vert. ''Breviarium of the Accomplishments of the Roman People''. ''Canisius College Translated Texts'' 2. Buffalo, NY: Canisius College, 2001. Aanlyn by [http://www.roman-emperors.org/festus.htm De Imperatoribus Romanis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304140028/http://www.roman-emperors.org/festus.htm |date= 4 Maart 2022 }}. Besoek op 15 Augustus 2009. * Jerome, ''Chronicon'' (''Kroniek'') c. 380. ** Pearse, Roger et al.., vert. ''The Chronicle of St. Jerome'', in ''Early Church Fathers: Additional Texts''. Tertullian, 2005. Anlyn by [http://www.tertullian.org/fathers/jerome_chronicle_00_eintro.htm Tertullian]. Besoek op 14 Augustus 2009. * Jordanes, ''De origine actibusque Getarum'' [''Getica''] (''Die oorsprong en dade van die Gote'') c. 551. **Mierow, Charles C., vert. ''The Origins and Deeds of the Goths''. Princeton: Princeton University Press, 1915. *** Aanlyn by die [https://www.ucalgary.ca/~vandersp/Courses/texts/jordgeti.html Universiteit van Calgary]. Besoek op 28 September 2009. *** ''The Gothic History of Jordanes''. 2006. Herdruk van 1915-uitg. Evolution Publishing. {{ISBN|978-1-889758-77-0}}. [http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE2 The Christian Roman Empire series] * Lactantius, ''De mortibus persecutorum'' (''Oor die dood van die Vervolgers'') c. 313–315. ** Fletcher, William, vert. ''Of the Manner in Which the Persecutors Died''. Uit ''Ante-Nicene Fathers'', Vol. 7. Red. Alexander Roberts, James Donaldson en A. Cleveland Coxe. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1886. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/0705.htm New Advent]. Besoek op 9 Junie 2009. * Libanius, ''[https://opengreekandlatin.github.io/libanius-dev/ Orationes]'' (''Redes'') c. 362–365. * Optatus, ''Libri VII de Schismate Donatistarum'' (''Sewe Boeke oor die Skeuring van die Donatiste'') 1ste uit. c. 365–367. ** Vassall-Phillips, O.R., vert. ''The Work of St. Optatus Against the Donatists''. Londen: Longmans, Green, & Co., 1917. Transcribed at tertullian.org deur Roger Pearse, 2006. Aanlyn by [http://www.tertullian.org/fathers/optatus_00_intro.htm Tertullian]. Besoek op 9 Junie 2009. ** {{cite book|doi=10.3828/978-0-85323-752-5|title=Optatus: Against the Donatists|year=1997|isbn=978-0-85323-752-5|author3=Optatus|url-access=registration|url=https://archive.org/details/optatusagainstdo0000opta|editor1-last=Edwards|editor1-first=Mark}} * ''Origo Constantini Imperiatoris'' (''Die Afstamming van Keiser Konstantyn'') c. 340–390. ** Rolfe, J.C., vert. ''Excerpta Valesiana'', in vol. 3 van Rolfe se vertaling van Ammianus Marcellinus se ''History''. Londen: Heinemann, 1952. Aanlyn by [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Excerpta_Valesiana/1*.html LacusCurtius]. Besoek op 16 Augustus 2009. * Orosius, ''[http://attalus.org/info/orosius.html Historiarum Adversum Paganos Libri VII]'' (''Sewe Geskiedenisboeke teen die heidene'') c. 417. * ''XII Panegyrici Latini'' (''Twelve Latin Panegyircs'') gedateer 289, 291, 297, 298, 307, 310, 311, 313 en 321. * Philostorgius, ''Historia Ecclesiastica'' (''Kerkgeskiedenis'') c. 433. ** Walford, Edward, vert. ''Epitome of the Ecclesiastical History of Philostorgius, Compiled by Photius, Patriarch of Constantinople''. Londen: Henry G. Bohn, 1855. Aanlyn by [http://www.tertullian.org/fathers/philostorgius.htm Tertullian]. Besoek op 15 Augustus 2009. * Praxagoras van Athene, ''Historia'' (''Geskiedenis van Konstantyn die grote'') c. 337. * Socrates van Konstantinopel (Scholasticus), ''Historia Ecclesiastica'' (''Kerkgeskiedenis'') c. 443. ** Zenos, A.C., vert. ''Ecclesiastical History''. Uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', Tweede reeks, Vol. 4. red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2601.htm New Advent]. Besoek op 14 Augustus 2009. * Sozomen, ''Historia Ecclesiastica'' (''Kerkgeskiedenis'') c. 445. ** Hartranft, Chester D. ''Kerkgeskiedenis''. Uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', Tweede reeks, Vol. 4. red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2602.htm New Advent]. Besoek op 15 Augustus 2009. * Theodoret, ''Historia Ecclesiastica'' (''Kerkgeskiedenis'') c. 448. ** Jackson, Blomfield, vert. ''Kerkgeskiedenis''. Uit ''Nicene and Post-Nicene Fathers'', Tweede reeks, Vol. 4. red. Philip Schaff en Henry Wace. Buffalo, NY: Christian Literature Publishing Co., 1892. Hersien en geredigeer vir New Advent deur Kevin Knight. Aanlyn by [http://www.newadvent.org/fathers/2702.htm New Advent]. Besoek op 15 Augustus 2009. * Zosimus, ''Historia Nova'' (''Nuwe geskiedenis'') c. 500. ** Onbekende vert. ''The History of Count Zosimus''. Londen: Green and Champlin, 1814. Aanlyn by [http://www.tertullian.org/fathers/zosimus00_intro.htm Tertullian]. Besoek op 15 Augustus 2009. {{refend}} ====Moderne bronne==== {{refbegin|3}} * Alföldi, Andrew. ''The Conversion of Constantine and Pagan Rome''. Vert. Harold Mattingly. Oxford: Clarendon Press, 1948. * {{cite book|last=Anderson|first=Perry|date=2013|orig-year=1974|title=Passages from Antiquity to Feudalism|publisher=Verso Books|isbn=9781781680087|url=https://books.google.com/books?id=NE9qw3_yCRgC}} * {{cite journal|doi=10.1093/jaarel/XXXII.1.1|title=Church and State Relations: The Changes Wrought by Constantine|journal=Journal of the American Academy of Religion|pages=1–7|year=1964|last1=Armstrong|first1=Gregory T.|volume=XXXII}} * {{cite journal|doi=10.2307/988835|jstor=988835|title=Constantine's Churches: Symbol and Structure|journal=Journal of the Society of Architectural Historians|volume=33|issue=1|pages=5–16|year=1974|last1=Armstrong|first1=Gregory T.}} * {{cite journal|doi=10.2307/299163|jstor=299163|title=Lactantius and Constantine|journal=Journal of Roman Studies|volume=63|pages=29–46|year=1973|last1=Barnes|first1=T. D.|s2cid=163051414 }} * {{cite book |last=Barnes |first=Timothy D. |title=Constantine and Eusebius |url=https://books.google.com/books?id=LGDjJK-JeSwC |year=1981 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, MA |isbn=978-0-674-16531-1 }} * {{cite book|doi=10.4159/harvard.9780674280670|title=The New Empire of Diocletian and Constantine|year=1982|last1=Barnes|first1=Timothy D.|s2cid=162343436|isbn=9780674280670}} * {{cite journal|doi=10.2307/300656|jstor=300656|title=Constantine and the Christians of Persia|journal=Journal of Roman Studies|volume=75|pages=126–136|year=1985|last1=Barnes|first1=T. D.|s2cid=162744718 }} * {{cite book |last=Barnes |year=2011 |first=Timothy |title=Constantine: Dynasty, Religion and Power in the Later Roman Empire |publisher=Wiley-Blackwell |place=Oxford |isbn=978-1-405-11727-2 }} * {{cite book|doi=10.1017/CHOL9780521301992.004|chapter=Diocletian and the first tetrarchy, a.d. 284–305|title=The Cambridge Ancient History|pages=67–89|year=2005|last1=Bowman|first1=Alan K.|isbn=9781139053921}} * {{cite book|doi=10.1017/CHOL9780521301992.005|chapter=The Reign of Constantine, a.d. 306–337|title=The Cambridge Ancient History|pages=90–109|year=2005|last1=Cameron|first1=Averil|isbn=9781139053921|chapter-url=https://books.google.com/books?id=MNSyT_PuYVMC&pg=PA90}} * {{cite book|year=1999|last1=Carrié|first1=Jean-Michel|last2=Rouselle|first2=Aline|title=L'Empire Romain en mutation- des Sévères à Constantin, 192–337 |publisher=Seuil |place=Parys|isbn=2-02-025819-6}} * {{cite book|year=2003|last1=Christol|first1=Michel|last2=Nony|first2=D.|title=Rome et son Empire|publisher=Hachette|place=Paris|isbn=2-02-025819-6}} * {{cite book|year=1996|last1=Corcoran|first=Simon|title=The Empire of the Tetrarchs: Imperial Pronouncements and Government, AD 284–324|publisher=Clarendon Press|place=Oxford|isbn=0-19-815304-X}} * {{cite book |last=Curran |first=John |title=Pagan City and Christian Capital |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |year=2000 |edition=Hardcover |isbn=0-19-815278-7}} Paperback {{ISBN|0-19-925420-6}} * {{cite book |last=Dagron |first=Gilbert |title=Naissance d'une Capitale: Constantinople et ses instititutions de 330 a 451 |location=Paris |publisher=Presses Universitaires de France |year=1984 |isbn=2-13-038902-3 |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3403692s/f9.item.texteImage }} * {{cite book |last=Digeser |first=Elizabeth DePalma |title=The Making of A Christian Empire: Lactantius and Rome |location=London |publisher=Cornell University Press |year=2000 |isbn=0-8014-3594-3}} * {{cite journal|doi=10.2307/2849245 |jstor=2849245 |title=Education in the Christian Roman Empire: Christian and Pagan Theories under Constantine and His Successors |journal=Speculum |volume=32 |issue=1 |pages=48–61 |year=1957 |last1=Downey |first1=Glanville |s2cid=161904593}} * {{cite journal|doi=10.1086/367077 |title=What Eusebius Knew: The Genesis of the "Vita Constantini" |journal=Classical Philology |volume=83 |pages=20–38 |year=1988 |last1=Drake |first1=H. A. |s2cid=162370910}} * {{cite journal|doi=10.2307/3168653|jstor=3168653|title=Constantine and Consensus|journal=Church History|volume=64|issue=1|pages=1–15|year=1995|last1=Drake|first1=H. A.|s2cid=163129848 }} * {{cite journal|doi=10.1093/past/153.1.3|title=Lambs into Lions: Explaining Early Christian Intolerance|journal=Past & Present|volume=153|pages=3–36|year=1996|last1=Drake|first1=H. A.}} * {{cite book|last=Drake |first= H. A. |title=Constantine and the Bishops: The Politics of Intolerance |location= Baltimore |publisher= Johns Hopkins University Press |year= 2000 |isbn=0-8018-6218-3}} * {{cite journal|doi=10.2307/1088714|jstor=1088714|title=Constantine's Conversion: Do We Really Need It?|journal=Phoenix|volume=41|issue=4|pages=420–438|year=1987|last1=Elliott|first1=T. G.}} * {{cite journal|doi=10.2307/1088553|jstor=1088553|title=Eusebian Frauds in the "Vita Constantini"|journal=Phoenix|volume=45|issue=2|pages=162–171|year=1991|last1=Elliott|first1=T. G.}} * {{cite book |last=Elliott |first=T. G. |title=The Christianity of Constantine the Great |location=Scranton, PA |publisher=University of Scranton Press |year=1996 |isbn=0-940866-59-5}} * {{cite journal|doi=10.2307/301456|jstor=301456|title=Between Pagans and Christians|journal=Journal of Roman Studies|volume=78|pages=173–182|year=1988|last1=Fowden|first1=Garth|s2cid=163374397 }} * {{cite journal|doi=10.2307/300874|jstor=300874|title=The Last Days of Constantine: Oppositional Versions and their Influence|journal=Journal of Roman Studies|volume=84|pages=146–170|year=1994|last1=Fowden|first1=Garth|s2cid=161959828 }} * {{cite journal|doi=10.1353/jhi.1996.0004|title=Humanism and Truth: Valla Writes Against the Donation of Constantine|journal=Journal of the History of Ideas|volume=57|pages=79–86|year=1996|last1=Fubini|first1=Riccardo|s2cid=170927536}} * {{cite book |last=Gibbon|first=Edward|author-link=Edward Gibbon|date=1952|orig-year=1789|title=Decline and Fall of the Roman Empire|publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. in 2 volumes}} * {{cite book|last=Goldsworthy|first=Adrian|date=2009|title=How Rome Fell|publisher=Yale University Press|url=https://archive.org/details/howromefelldeath0000gold|isbn=978-0-300-13719-4}} * {{cite journal|doi=10.1086/486406|title=Religion and Politics at the Council at Nicaea|journal=The Journal of Religion|volume=55|pages=1–12|year=1975|last1=Grant|first1=Robert M.|s2cid=170410226}} * {{cite journal|doi=10.2307/1087057|jstor=1087057|title=The Execution of Crispus|journal=Phoenix|volume=20|issue=4|pages=325–331|year=1966|last1=Guthrie|first1=Patrick}} * {{cite journal|doi=10.2307/3163949|jstor=3163949|title=Christians and the Roman Army A.D. 173–337|journal=Church History|volume=43|issue=2|pages=149–163|year=1974|last1=Helgeland|first1=John|s2cid=162376477 }} *{{cite book |last=Jones |year=1971 |first=A.H.M. |author2=J.R. Martindale |author3=J. Morris |title=Prosopography of the Later Roman Empire |volume=1 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-07233-6 |url=https://archive.org/details/prosopography-later-roman-empire/PLRE-I |ref={{sfnref|Jones|Martindale|Morris}} }} * {{cite book |last=Jones |first=A.H.M. |title=Constantine and the Conversion of Europe |location=Buffalo |publisher=University of Toronto Press |year=1978 |orig-year=1948}} * {{cite journal|doi=10.2307/2504190|jstor=2504190|title=Gibbon's "Age of Constantine" and the Fall of Rome|journal=History and Theory|volume=8|issue=1|pages=71–96|year=1969|last1=Jordan|first1=David P.}} *{{Cite book|date=1991|url=https://archive.org/details/odb_20210521|title=Oxford Dictionary of Byzantium|editor-last=Kazhdan|editor-first=Alexander P.|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-504652-6}} * {{cite book |last=Jones |first=A.H.M. |title=Constantine and the Conversion of Europe |location=Buffalo |publisher=University of Toronto Press |year=1978 |isbn=9780802063694 |orig-year=1948 |url=https://archive.org/details/constantineconve00jone_0 }} * {{cite book |last=Lenski |first=Noel |title=The Cambridge Companion to the Age of Constantine |location=New York |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |url=https://books.google.com/books?id=cfRTip1qBJcC&pg=PA248 |isbn=9780521521574 }} * {{cite book|last1=Lieu|first1=Samuel N.C.|last2=Montserrat|first2=Dominic|title=From Constantine to Julian: Pagan and Byzantine Views; A Source History|location=New York|publisher=Routledge|year=1996|isbn=9780415093354|url=https://books.google.com/books?id=XnTNWtBmhv8C}} * {{cite journal|doi=10.1086/449431|title=Lactantius and the Succession to Diocletian|journal=Classical Philology|volume=94|issue=2|pages=198–209|year=1999|last1=MacKay|first1=Christopher S.|s2cid=161141658}} * {{cite book |last=MacMullen |first=Ramsay |title=Constantine |location=New York |publisher=Dial Press |year=1969 |isbn=0-7099-4685-6}} * Mattingly, David. ''An Imperial Possession: Britain in the Roman Empire''. Londen: Penguin, 2007. {{ISBN|978-0-14-014822-0}} * {{cite journal|doi=10.1163/157007200X00189|title=Constantine's Vision of the Ecross|journal=Vigiliae Christianae|volume=54|issue=3|pages=309–323|year=2000|last1=Nicholson|first1=Oliver}} * Odahl, Charles Matson. ''Constantine and the Christian Empire''. New York: Routledge, 2004. Hardeband {{ISBN|0-415-17485-6}} Sagteband {{ISBN|0-415-38655-1}} * {{cite journal|doi=10.1093/ehr/XXIV.XCIII.1|title=The Campaign against Paganism A.D. 824|journal=The English Historical Review|pages=1–17|year=1909|last1=Pears|first1=Edwin|volume=XXIV|issue=XCIII}} * {{cite journal|doi=10.3406/etnor.1984.2597|title=La céramique normande|journal=Études Normandes|volume=33|issue=2|pages=79–106|year=1984|last1=Vaudour|first1=Catherine}} * {{cite book |last=Pohlsander |first=Hans |title=The Emperor Constantine |location=London & New York |publisher=Routledge |year=2004a |isbn=0-415-31937-4 |url=https://books.google.com/books?id=-DCEKDw7I7cC }} Paperback {{ISBN|0-415-31938-2}} * Pohlsander, Hans. "[http://www.roman-emperors.org/conniei.htm Constantine I (306 – 337 A.D.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929190410/http://www.roman-emperors.org/conniei.htm |date=29 September 2017 }}." ''De Imperatoribus Romanis'' (2004b). Besoek op 16 Desember 2007. * {{cite book |last=Potter |first=David S. |title=The Roman Empire at Bay: AD 180–395 |location=New York |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=0-415-10057-7 |url=https://books.google.com/books?id=Da6U4NaBMZAC }} * {{cite book|doi=10.1093/acprof:oso/9780199249183.001.0001|title=Layers of Loyalty in Latin Panegyric|year=2002|last1=Rees|first1=Roger|isbn=9780199249183}} * {{cite journal|doi=10.1017/S0009838800040611|title=The Metamorphosis of Constantine|journal=The Classical Quarterly|volume=39|pages=233–246|year=1989|last1=Rodgers|first1=Barbara Saylor|s2cid=170720156 }} * Scheidel, Walter. "The Monetary Systems of the Han and Roman Empires". In Scheidel, red., ''Rome and China: Comparative Perspectives on Ancient World Empires''. Oxford: Oxford University Press, 2010, {{ISBN|978-0-19-975835-7}} * {{cite journal|doi=10.2307/766771|jstor=766771|title=Constantine 'and' Charlemagne|journal=Gesta|volume=15|issue=1/2|pages=237–239|year=1976|last1=Seidel|first1=Linda|s2cid=193434433}} * {{cite book |last=Southern|first=Pat. |title=The Roman Empire from Severus to Constantine |location=New York |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=0-415-23944-3}} * {{cite journal|doi=10.2307/3162367|jstor=3162367|title=The 'Eusebian Constantine'|journal=Church History|volume=40|issue=2|pages=145–155|year=1971|last1=Storch|first1=Rudolph H.|s2cid=162937055 }} * {{Cite book|last=Treadgold|first=Warren|title=A History of the Byzantine State and Society|publisher=Stanford University Press|year=1997|isbn=978-0-8047-2630-6|location=Stanford|url=https://books.google.com/books?id=nYbnr5XVbzUC}} * Udoh, Fabian E. "Quand notre monde est devenu chretien", resensie, ''Theological Studies'', June 2008 * Veyne, Paul. ''L'Empire Gréco-Romain'', Parys: Seuil, 2005. {{ISBN|2-02-057798-4}} * Veyne, Paul. ''Quand notre monde est devenu chrétien'', Parys: Albin Michel, 2007. {{ISBN|978-2-226-17609-7}} * Warmington, Brian. "Some Constantinian References in Ammianus." In ''The Late Roman World and its Historian: Interpreting Ammianus Marcellinus'', red. Jan Willem Drijvers en David Hunt, 166–177. Londen: Routledge, 1999. {{ISBN|0-415-20271-X}} * {{cite journal|doi=10.1017/S1047759400013088|title=The vision of Constantine|journal=Journal of Roman Archaeology|volume=16|pages=237–259|year=2003|last1=Weiss|first1=Peter|s2cid=162396067}} * {{cite journal|doi=10.1017/S0009838800043962|title=Libanius on Constantine|journal=The Classical Quarterly|volume=44|issue=2|pages=511–524|year=1994|last1=Wiemer|first1=Hans-Ulrich|s2cid=170876695 }} * {{cite book|doi=10.1524/9783050059044|title=Der Kaiser als Sieger|year=2012|last1=Wienand|first1=Johannes|isbn=9783050059044}} * Wienand, Johannes (red.). ''Contested Monarchy. Integrating the Roman Empire in the Fourth Century AD''. Oxford: Oxford University Press 2015. * {{Cite book|last=Williams|first=Stephen|title=Diocletian and the Roman Recovery|location=New York|publisher=Routledge|year=1997|isbn=0-415-91827-8|url=https://books.google.com/books?id=9il6P3TPj-AC}} * {{cite journal|doi=10.1093/gr/45.1.70|title=On the Death of the Empress Fausta|journal=Greece and Rome|volume=45|pages=70–86|year=1998|last1=Woods|first1=David|doi-access=free}} * {{cite journal|doi=10.1093/jts/48.2.531|title=Where Did Constantine I Die?|journal=The Journal of Theological Studies|volume=48|issue=2|pages=531–535|year=1997|last1=Woods|first1=D.}} * {{cite journal|doi=10.2307/1291584|jstor=1291584|title=The True Face of Constantine the Great|journal=Dumbarton Oaks Papers|volume=41|pages=493–507|year=1987|last1=Wright|first1=David H.}} {{refend}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Flavius Valerius Constantinus}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Constantine the Great}} {{Bisantynse keisers}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bisantynse keisers]] [[Kategorie:Geboortes in 274]] [[Kategorie:Mense in die 3de eeu]] [[Kategorie:Mense in die 4de eeu]] [[Kategorie:Romeinse keisers]] [[Kategorie:Sterftes in 337]] 8335vsjmzay1idjnxxugu5sy6auex73 0 46451 2922014 2918676 2026-08-04T18:25:21Z Oesjaar 7467 Verwyder sintaksfoute 2922014 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Ali<br />علي بن أبي طالب |kleur = #708090 |titel = ''Kalief van die Rasjidoen-kalifaat'' |beeld = Rashidun Caliph Ali ibn Abi Talib - علي بن أبي طالب.svg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = 232px |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Volle naam |1 = Ali ibn Abi Talib (علي بن أﺑﻲ طالب) |opskrif3 = Regeer |3 = [[20 Junie]] [[656]] – [[27 Januarie]] [[661]] |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = Voorganger |5 = <div> * [[Oethman]]<br />(as 4de Soennitiese kalief) * [[Mohammed]]<br />(as 1ste Sjiitiese imam) </div> |opskrif6 = Opvolger |6 = <div> * [[Hasan ibn Ali|Hasan]]<br />(as 2de Sjiitiese imam) * [[Muawiyah I]]<br />(as 5de Soennitiese kalief) </div> |opskrif11 = Gebore |11 = ≈ [[600]],<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|last=Nasr |first=Seyyed Hossein|authorlink=Seyyed Hossein Nasr|title=Ali|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=2007-10-12 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |url=http://www.britannica.com/eb/article-9005712/Ali| archiveurl= http://web.archive.org/web/20071018014146/http://www.britannica.com/eb/article-9005712/Ali| archivedate= October 18, 2007 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia|title = Alī ibn Abu Talib|encyclopedia = Encyclopædia Iranica|accessdate = 2010-12-16|url= http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-abi-taleb|archiveurl=|archivedate=}}</ref> óf [[20 September]] [[601]]<ref>Al-Haj Salmin, Muhammad Ali. ''Ali The Caliph''. bl. 3 & 6. Qassim Ali Jairazbhoy Publishers; 1931 1st Edition.</ref> óf [[17 Julie]] [[607]];<ref>Abu Mikhnaf, Lut bin Yahya. ''Kitab Maqtal Ali'' (144 AH / 761 CE). Hashami, Ibrahim bin Sulayman. ''Kitab Maqtal Amir Al-Muminin'' (183 AH / 799 CE). Al-Kalbi, Hisham ibn Muhammad. ''Maqtal Amir ul-Muminin'' (201 AH / 817 CE). Reference: I.M.A.M. (Imam Mahdi Assoc. of Marjaeya) Publication (Muharram-Safar 1427 AH), Vol. 2-Issue 5.</ref> [[Kaäba]],<ref name="Britannica" /> [[Mekka]], [[Arabië]]<ref name="Britannica" /> |opskrif12 = Oorlede |12 = [[27 Januarie]] [[661]];<ref name="Iranica" /><ref>Shad, Abdur Rahman. ''Ali Al-Murtaza''. Kazi Publications; 1978 1st Edition. Mohiyuddin, Dr. Ata. ''Ali The Superman''. Sh. Muhammad Ashraf Publishers; 1980 1st Edition. Lalljee, Yousuf N. ''Ali The Magnificent''. Ansariyan Publications; Jan 1981 1st Edition.</ref> Groot Moskee van Koefa, [[Koefa]], [[Irak]] |opskrif13 = Begrawe |13 = Imam Ali Moskee, [[Najaf]], [[Irak]] |opskrif14 = Kinders |14 = <div> * [[Hasan ibn Ali]] * [[Husayn ibn Ali]] * [[Abbas ibn Ali]] </div> }} [[Lêer:Mohammad adil rais-Caliph Ali's empire 661.PNG|duimnael|links|Die Rasjidoen-kalifaat tydens die heerskap van Ali.]] '''Ali ibn Abi Talib''' (599/600 tot 661; [[Arabies]]: علي بن أﺑﻲ طالب) was van 656 tot 661 die vierde en laaste van die [[Rasjidoen-kalifaat|"reggeleide" kaliefs]] van Islam. Hy was die neef en skoonseun van [[Mohammed]]. Hy is ook die eerste [[Sjia|Sjiitiese]] [[imam]]. Ná sy dood is die [[kalifaat]] opgeëis deur verskeie dinastieë, soos die [[Omajjadiese Kalifaat|Omajjadiese]], die [[Abbasidiese Kalifaat|Abbasidiese]] en die [[Ottomaanse Kalifaat]], totdat laasgenoemde in 1924 amptelik afgeskaf is met die stigting van die [[Turkye|Republiek van Turkye]]. == Erfenis en historiese betekenis == [[File:Statue of Ghadir Day in Najaf near the shrine of Ali, marking Muhammad's choice of successor.jpg]] Ali ibn Abi Talib (ca. 600–661) het 'n sentrale plek in die vroeë Islamitiese geskiedenis. Hy was die neef en skoonseun van die profeet [[Mohammed]] en die vader van [[Hasan ibn Ali]] en [[Husayn ibn Ali]]. Sy lewe het 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van Islamitiese politieke en godsdienstige tradisies.<ref name="IranicaAli">{{cite encyclopedia |last=Kohlberg |first=Etan |author2=Ismail K. Poonawala |title=ʿAlī b. Abī Ṭāleb |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-abi-taleb}}</ref> Na die dood van Mohammed het verskillende groepe binne die Moslemgemeenskap verskillende sienings oor die opvolging van die profeet ontwikkel. In Sjiitiese Islam word Ali beskou as die eerste imam en die geestelike opvolger van Mohammed, terwyl Soennitiese Moslems hom erken as die vierde kalief van die Rasjidoen-kalifaat en as een van die belangrikste metgeselle van die profeet.<ref name="IranicaAli"/> Tydens sy kalifaat (656–661) het Ali 'n tydperk van ernstige politieke verdeeldheid beleef. Die konflikte van hierdie tydperk, waaronder die Slag van die Kameel en die Slag van Siffin, het 'n blywende invloed op die politieke geskiedenis van Islam gehad.<ref name="IranicaAli"/> Ali se nalatenskap sluit ook 'n groot literêre en geestelike tradisie in. Sy toesprake, briewe en uitsprake word in die werk Nahj al-Balagha versamel, wat veral in Sjiitiese kringe 'n belangrike rol speel. Sy seuns Hasan en Husayn het later ook belangrike figure in die Islamitiese geskiedenis geword, veral deur Husayn se rol in die gebeure van Karbala in 680.<ref name="IranicaAli"/> Ali ibn Abi Talib bly dus 'n belangrike figuur vir verskillende Islamitiese tradisies, en sy lewe word deur historici bestudeer as deel van die vroeë ontwikkeling van die kalifaat, imamkap en Islamitiese politieke denke. == Sien ook == *[[Ahl al-Bayt]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commons-kategorie inlyn|Ali}} * [[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Ali|die Engelse Wikipedia]]</small> {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 599]] [[Kategorie:Kaliefs]] [[Kategorie:Sterftes in 661]] [[Kategorie:Filantrope]] bc0ww1dmkpiatkex9spoos84oo345o2 2922016 2922014 2026-08-04T18:27:39Z Oesjaar 7467 /* Erfenis en historiese betekenis */ Verbeter 2922016 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Ali<br />علي بن أبي طالب |kleur = #708090 |titel = ''Kalief van die Rasjidoen-kalifaat'' |beeld = Rashidun Caliph Ali ibn Abi Talib - علي بن أبي طالب.svg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = 232px |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Volle naam |1 = Ali ibn Abi Talib (علي بن أﺑﻲ طالب) |opskrif3 = Regeer |3 = [[20 Junie]] [[656]] – [[27 Januarie]] [[661]] |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = Voorganger |5 = <div> * [[Oethman]]<br />(as 4de Soennitiese kalief) * [[Mohammed]]<br />(as 1ste Sjiitiese imam) </div> |opskrif6 = Opvolger |6 = <div> * [[Hasan ibn Ali|Hasan]]<br />(as 2de Sjiitiese imam) * [[Muawiyah I]]<br />(as 5de Soennitiese kalief) </div> |opskrif11 = Gebore |11 = ≈ [[600]],<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia|last=Nasr |first=Seyyed Hossein|authorlink=Seyyed Hossein Nasr|title=Ali|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=2007-10-12 |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |url=http://www.britannica.com/eb/article-9005712/Ali| archiveurl= http://web.archive.org/web/20071018014146/http://www.britannica.com/eb/article-9005712/Ali| archivedate= October 18, 2007 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref><ref name="Iranica">{{cite encyclopedia|title = Alī ibn Abu Talib|encyclopedia = Encyclopædia Iranica|accessdate = 2010-12-16|url= http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-abi-taleb|archiveurl=|archivedate=}}</ref> óf [[20 September]] [[601]]<ref>Al-Haj Salmin, Muhammad Ali. ''Ali The Caliph''. bl. 3 & 6. Qassim Ali Jairazbhoy Publishers; 1931 1st Edition.</ref> óf [[17 Julie]] [[607]];<ref>Abu Mikhnaf, Lut bin Yahya. ''Kitab Maqtal Ali'' (144 AH / 761 CE). Hashami, Ibrahim bin Sulayman. ''Kitab Maqtal Amir Al-Muminin'' (183 AH / 799 CE). Al-Kalbi, Hisham ibn Muhammad. ''Maqtal Amir ul-Muminin'' (201 AH / 817 CE). Reference: I.M.A.M. (Imam Mahdi Assoc. of Marjaeya) Publication (Muharram-Safar 1427 AH), Vol. 2-Issue 5.</ref> [[Kaäba]],<ref name="Britannica" /> [[Mekka]], [[Arabië]]<ref name="Britannica" /> |opskrif12 = Oorlede |12 = [[27 Januarie]] [[661]];<ref name="Iranica" /><ref>Shad, Abdur Rahman. ''Ali Al-Murtaza''. Kazi Publications; 1978 1st Edition. Mohiyuddin, Dr. Ata. ''Ali The Superman''. Sh. Muhammad Ashraf Publishers; 1980 1st Edition. Lalljee, Yousuf N. ''Ali The Magnificent''. Ansariyan Publications; Jan 1981 1st Edition.</ref> Groot Moskee van Koefa, [[Koefa]], [[Irak]] |opskrif13 = Begrawe |13 = Imam Ali Moskee, [[Najaf]], [[Irak]] |opskrif14 = Kinders |14 = <div> * [[Hasan ibn Ali]] * [[Husayn ibn Ali]] * [[Abbas ibn Ali]] </div> }} [[Lêer:Mohammad adil rais-Caliph Ali's empire 661.PNG|duimnael|links|Die Rasjidoen-kalifaat tydens die heerskap van Ali.]] '''Ali ibn Abi Talib''' (599/600 tot 661; [[Arabies]]: علي بن أﺑﻲ طالب) was van 656 tot 661 die vierde en laaste van die [[Rasjidoen-kalifaat|"reggeleide" kaliefs]] van Islam. Hy was die neef en skoonseun van [[Mohammed]]. Hy is ook die eerste [[Sjia|Sjiitiese]] [[imam]]. Ná sy dood is die [[kalifaat]] opgeëis deur verskeie dinastieë, soos die [[Omajjadiese Kalifaat|Omajjadiese]], die [[Abbasidiese Kalifaat|Abbasidiese]] en die [[Ottomaanse Kalifaat]], totdat laasgenoemde in 1924 amptelik afgeskaf is met die stigting van die [[Turkye|Republiek van Turkye]]. == Erfenis en historiese betekenis == [[Lêer:Statue of Ghadir Day in Najaf near the shrine of Ali, marking Muhammad's choice of successor.jpg|duimnael]] Ali ibn Abi Talib (ca. 600–661) het 'n sentrale plek in die vroeë Islamitiese geskiedenis. Hy was die neef en skoonseun van die profeet [[Mohammed]] en die vader van [[Hasan ibn Ali]] en [[Husayn ibn Ali]]. Sy lewe het 'n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van Islamitiese politieke en godsdienstige tradisies.<ref name="IranicaAli">{{cite encyclopedia |last=Kohlberg |first=Etan |author2=Ismail K. Poonawala |title=ʿAlī b. Abī Ṭāleb |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-abi-taleb}}</ref> Na die dood van Mohammed het verskillende groepe binne die Moslemgemeenskap verskillende sienings oor die opvolging van die profeet ontwikkel. In Sjiitiese Islam word Ali beskou as die eerste imam en die geestelike opvolger van Mohammed, terwyl Soennitiese Moslems hom erken as die vierde kalief van die Rasjidoen-kalifaat en as een van die belangrikste metgeselle van die profeet.<ref name="IranicaAli"/> Tydens sy kalifaat (656–661) het Ali 'n tydperk van ernstige politieke verdeeldheid beleef. Die konflikte van hierdie tydperk, waaronder die Slag van die Kameel en die Slag van Siffin, het 'n blywende invloed op die politieke geskiedenis van Islam gehad.<ref name="IranicaAli"/> Ali se nalatenskap sluit ook 'n groot literêre en geestelike tradisie in. Sy toesprake, briewe en uitsprake word in die werk Nahj al-Balagha versamel, wat veral in Sjiitiese kringe 'n belangrike rol speel. Sy seuns Hasan en Husayn het later ook belangrike figure in die Islamitiese geskiedenis geword, veral deur Husayn se rol in die gebeure van Karbala in 680.<ref name="IranicaAli"/> Ali ibn Abi Talib bly dus 'n belangrike figuur vir verskillende Islamitiese tradisies, en sy lewe word deur historici bestudeer as deel van die vroeë ontwikkeling van die kalifaat, imamkap en Islamitiese politieke denke. == Sien ook == *[[Ahl al-Bayt]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commons-kategorie inlyn|Ali}} * [[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Ali|die Engelse Wikipedia]]</small> {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 599]] [[Kategorie:Kaliefs]] [[Kategorie:Sterftes in 661]] [[Kategorie:Filantrope]] gin4r97qutgd418r32itksa0m616jm4 3 48026 2922325 2876511 2026-08-05T10:48:51Z Aliwal2012 39067 Dit moet argief2021-27 wees, nie 2021-17 nie 2922325 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} - [[Gebruiker:Anrie|Anrie]] ([[Gebruikerbespreking:Anrie|kontak]]) 14:53, 30 Mei 2010 (UTC) {{argiefboks|2 | argief1 = [[/argief2010-20|2010-20]] | argief2 = [[/argief2021-27|2021-27]] }} == Bronne onder afdeling ''Eksterne skakels'' == Goeie dag, ek het 'n paar van u onlangse wysigings teruggerol waar u bronne onder die afdeling ''Eksterne skakels'' byvoeg. Bronne hoort onder die afdeling ''Bronnelys''. Indien die afdeling nog nie in 'n artikel bestaan nie, mag u dit skep. Sien asb. [[Wikipedia:Styl#Bronne_en_verwysings]] en [[Wikipedia:Styl/Skakels#Eksterne_skakels-afdeling]]. Vriendelike groete. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 15:09, 6 Augustus 2025 (UTC) == ISBN == Goeienaand, die ou kode vir ISBN-nommers sal binnekort nie meer werk nie. Gebruik asseblief die sjabloon van nou af. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Vasco_da_Gama-horlosie&diff=2850363&oldid=2850189 Hierdie kant toe]. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:44, 10 November 2025 (UTC) :[https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Panneveld&diff=2850729&oldid=2850676 Gebruik asseblief die sjabloon]. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 22:24, 11 November 2025 (UTC) ::[https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Gideon_Scheepers-gedenktekens&diff=2851505&oldid=2851501 Verstaan ​​jy nie wat ek bedoel nie?]. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 12:00, 15 November 2025 (UTC) :::@[[Gebruiker:Jcb|Jcb]] as jy die res van hierdie bladsy lees dan sal jy sien AFM reageer nie op enige boodskappe nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:16, 15 November 2025 (UTC) ::::Dis irriterend, want nou gaan hy voort om kode te plaas wat nie meer sal werk nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 12:24, 15 November 2025 (UTC) :::::Rol dit eenvoudig terug. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:27, 15 November 2025 (UTC) qv4ruar6q1ga0jd0ffu2dtmf01lfd2d 0 48243 2922190 2428595 2026-08-04T20:30:56Z SpesBona 2720 + Kategorie & Opruim 2922190 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Radio- en televisietoring van Riga<br />Rīgas radio un televīzijas tornis |kleur = #FF6666 |titel = '' '' |beeld = Západ slunce v Rize.jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Amptelike hoogte |1 = 368,5 m |opskrif2 = Uitsigplatform |2 = 97,5 m |opskrif3 = Stad |3 = [[Riga]], [[Letland]] |opskrif4 = Opgerig |4 = [[1979]] tot [[1986]] |opskrif5 = Argitek |5 = Gunars Asāris |opskrif6 = Boumateriaal |6 = Staal en beton |opskrif7 = Fondament |7 = Betonpilare op 'n dolomietplaat |opskrif8 = Aantal hysbakke |8 = 2 |opskrif9 = Webtuiste |9 = [http://www.tvtornis.lv/tvtornis/index.php?l=en ''www.tvtornis.lv''] |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = |12 = |opskrif13 = |13 = |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = |opskrif21 = |21 = }} Die '''Radio- en televisietoring van Riga''' ([[Lets]]: ''Rīgas radio un televīzijas tornis'') is met 'n hoogte van 368,5 meter die hoogste gebou in die [[Letland]]se hoofstad [[Riga]] en die derde hoogste in die [[Europese Unie]]. Dit is die derde hoogste vrystaande televisietoring in Europa en ook van die hoogstes ter wêreld. Die toring is met 'n uitsigplatform teen 'n hoogte van 97 meter gebou wat 'n uitsig oor die hele stad bied. 'n Tweede uitsigplatform teen 'n hoogte van 137 meter is slegs op bepaalde tye toeganklik vir die publiek. Tydens goeie weerstoestande bied dit 'n uitsig oor die Golf van Riga en nedersettings in die omgewing. {{panorama|Daugava (Düna) in Riga - bridges.JPG|600px|Radio- en televisietoring van Riga}} == Eksterne skakels == {{commonskat|Riga Radio and TV Tower}} * {{lv}} [http://www.tvtornis.lv/ Amptelike tuisblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050405012436/http://www.tvtornis.lv/ |date= 5 April 2005 }} in Lets, Engels, Russies en Duits. {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Letland]] [[Kategorie:Riga]] [[Kategorie:Televisietorings]] jxq8owp1pj52uawblxd39t84366kz7g 0 48623 2922191 1887433 2026-08-04T20:31:00Z SpesBona 2720 + Kategorie & Opruim 2922191 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Riga central market.jpg|duimnael|Die Sentrale mark van Riga, met die [[Radio- en televisietoring van Riga|televisietoring]] in die agtergrond]] [[Lêer:Riga marché.JPG|duimnael|Verkoopstalletjies in een van die pawiljoene]] Die '''Sentrale mark van Riga''' ([[Lets]]: ''Rīgas Centrāltirgus'') in die [[Letland]]se [[Riga|hoofstad]] is die grootste voedselmark en onderdak-basaar in [[Europa]]. Toe die markgebou, wat vanaf 1922 beplan en tussen 1924 en 1930 gebou is, op 2 November 1930 ingewy is, was dit die modernste van sy soort. Die mark met sy kenmerkende Neoklassisistiese en Art Déco-stylelemente word as een van die merkwaardigste voorbeelde van 20ste eeuse argitektuur in Letland beskou en is deur [[Unesco]] in 1997 saam met die historiese middestad van Riga as [[wêrelderfenisgebied|wêrelderfenis]] gelys. Vir die dakkonstruksie van die mark se vyf pawiljoene of hoofgeboue met 'n hoogte van 35 meter is dele van 'n Duitse lugskip-hangar in Vaiṇode, Koerland gebruik wat ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] deur Letland oorgeneem is. Riga se sentrale mark het 'n gebou-oppervlakte van 72&nbsp;300&nbsp;m² en huisves meer as 3&nbsp;000 verkoopstalletjies wat tussen 1 en 100&nbsp;m² beslaan.<ref>{{en}} [http://www.rct.lv/en/info/central-market ''Rīgas Centrāltirgus: Central Market'']</ref> Die mark lok daagliks tussen 80&nbsp;000 en 100&nbsp;000 besoekers. Die sentrale mark het in 1995 'n aandelemaatskappy in besit van die munisipaliteit Riga geword. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Letland]] [[Kategorie:Riga]] bzt2mapoxar7oq1kc8n6r2zqg312zek 3 48810 2922269 2903488 2026-08-05T08:42:49Z Thermofan 22693 Opruim 2922269 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | ,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Thermofan se besprekingsblad}}. ''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|Welkom]]</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van 'n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie: die [[Afrikaanse Wikipedia]] het vandag ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Ons wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]]. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']] | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']] | align="right" | |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']] | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps kcontrol.gif|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']] |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']] | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']] |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van 'n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van 'n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van 'n goeie artikel''']] {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van 'n rekening - sluit gerus by ons aan!| }} |- |} |} ==Skakels vir my eie verwysing:== [https://xtools.wmcloud.org/ec/en.wikipedia.org/Thermofan| XTools] vir lys van gebruikersbydraes. <br> [http://toolserver.org/~nikola/articlesby.php?user=Thermofan&lang=af&wiki=wikipedia| Toolserver se Bladsye geskep] <br> [https://wayback-api.archive.org/| Argiveer 'n bestaande webblad] op die Internetargief.<br> [https://en.wikipedia.org/wiki/Special:CentralAuth/Thermofan Global account information]<br> [[Gebruiker:Naudefj#Ongekontroleerde_anonieme_wysiging|Naudefj se "Ongekontroleerde anonieme wysigings"]]<br> [[Wikipedia:Algemene spelfoute]]<br> [https://meta.wikimedia.org/wiki/List%20of%20articles%20every%20Wikipedia%20should%20have List of articles every Wikipedia should have]<br> [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles Kernartikel Kwaliteitsranglys van Wikipedias]</br> [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project| Sintaks foute] '''Wenslys''' [[Wikipedia:Agterstand]]<br> [[Dr. Louw Alberts]]<br> [[Gebruiker:Thermofan/Sandkas]]<br> [https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias_by_sample_of_articles/Neglected Verwaarloosde "kernartikels"] == Die Voortrekkers (organisasie)‎ == Onthou die bronne! Dit is die groot probleem. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:34, 11 Maart 2024 (UTC) :Ja, bronne is maar 'n probleem, ek het nie baie fisiese boeke wat objektief is nie. Ek sien die [[Scouts (Padvinders)|Boy-Scouts]] bladsy op die Engelse Wiki gebruik ook maar vreeslik baie van die Scouts se eie bronne. Daar is darem 'n paar Maroela media verwysings vir Voortrekkers ook. Die styl van hierdie artikel is nog nie heeltemal na my sin nie, maar met drie jong kinders en my eie aandagafleibaarheid is die lewe vol afleidings. :(Hoe kry mens toegang tot Die Burger en ander koerantargiewe? Ek het wel media24 subskripsie.) [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 12:49, 11 Maart 2024 (UTC) == Anne-Marie Beukes == Haai daar! Is daar enige kans dat jy [[Anne-Marie Beukes]] volledig na Engels kan vertaal? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:24, 15 Maart 2024 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] Ek sal met graagte. Vandag (Saterdag) is besig met kinders, maar sal môre aandag gee. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 06:48, 16 Maart 2024 (UTC) ::[[:en:Draft:Anne-Marie_Beukes|Draft:Anne-Marie Beukes - Wikipedia]] Konsep gepubliseer, Dit moet nou goedgekeur word. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 09:10, 18 Maart 2024 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], Ek weet nie of ek die Draft:Anne-Marie Beukes self na die En:mainspace moes skuif of vir 'n admin wag om dit te doen nie, maar ek het dit geskuif. https://en.wikipedia.org/wiki/Anne-Marie_Beukes [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 19:06, 24 Maart 2024 (UTC) == Dunbekwulp == Dankie vir die artikel, broodnodig. Een vraag, hoekom plaas jy dit in die [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]]? Die titel stel dit tog duidelk dat dit vir Suid-Afrikaanse voëls is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:10, 19 November 2024 (UTC) :Dit is 'n fout! Jammer. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 15:54, 19 November 2024 (UTC) == 2001: A Space Odyssey (rolprent) == As jy wil en tyd het kan jy miskien hierdie artikel vir ons uitbrei. Dis baie karig. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 16:30, 29 Oktober 2025 (UTC) :Ai, die tyd..! Goed, kom ons kyk. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:22, 30 Oktober 2025 (UTC) == Mariëtta Alberts == {{ping|Thermofan}}, dankie vir vertaling na Engels! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:44, 5 Februarie 2026 (UTC) 4v0he90lt1ul1hccdwn5ml0pdkvlmoq 0 50937 2922005 2918541 2026-08-04T18:18:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922005 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Bonaire |volle_naam = <small>''Bonaire'' ([[Nederlands]])<br />''Boneiru'' ([[Papiaments]])</small> |algemene_naam = Bonaire |beeld_vlag = Flag of Bonaire.svg |beeld_wapen = Blason de Bonaire (Antilles néerlandaises).svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Bonaire in its region.svg |leuse = |volkslied = ''[[Tera di Solo y suave biento]]''<br /><small>''(Papiaments vir: "Land van die son en sagte briesie")''</small><br /> |amptelike_tale = [[Nederlands]] en [[Papiaments]]<ref name=languages>{{nl}} {{cite web |url=http://wetten.overheid.nl/BWBR0028063/tekst_bevat_taal%2Bin%2Bhet%2Bbestuurlijk%2Bverkeer/geldigheidsdatum_14-10-2012 |title=Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba |publisher=wetten.nl |accessdate=29 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108005823/http://wetten.overheid.nl/BWBR0028063/tekst_bevat_taal%2Bin%2Bhet%2Bbestuurlijk%2Bverkeer/geldigheidsdatum_14-10-2012 |archive-date=8 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |hoofstad = [[Kralendijk]] {{Koördinate|12|9|N|68|16|W}} |latd = 12 |latm = 9 |latNS = N |longd = 68 |longm = 16 |longEW = W |grootste_stad = [[Kralendijk]] |regeringsvorm = [[Karibies Nederland|Besondere munisipaliteit]]<br />binne [[Nederland]] |leiertitels = <br />• [[Nederlandse monargie|Monarg]]<br />• [[Eerste minister]]<br />• Luitenant-goewerneur |leiername = [[Willem-Alexander van die Nederlande|Willem-Alexander]]<br />[[Dick Schoof]]<br />[[Edison Rijna]] |oppervlak_rang = |oppervlak_grootte = |oppervlak = 288<ref>{{nl}} {{cite web |url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/caribische-deel-van-het-koninkrijk/vraag-en-antwoord/waaruit-bestaat-het-koninkrijk-der-nederlanden |title=Waaruit bestaat het Koninkrijk der Nederlanden? – Rijksoverheid.nl |publisher=Ministerie van Algemene |date=19 Mei 2015 |accessdate=19 Mei 2015}}</ref> |oppervlakmi² = 111 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 22&nbsp;573<ref>{{en}} {{cite web |url=https://longreads.cbs.nl/the-caribbean-netherlands-in-numbers-2022/how-has-the-population-evolved-over-the-past-decade/ |title=How has the population evolved over the past decade? – the Caribbean Netherlands in numbers 2022 &#124; CBS}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2022 |bevolking_rang = – |bevolking_sensus = |bevolking_sensus_jaar = |bevolkingsdigtheid = 69 |bevolkingsdigtheidmi² = 180 |bevolkingsdigtheidrang = |BBP_PPP = |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = |BBP_PPP_per_kapita = |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = |BBP_rang = |BBP_jaar = |BBP_per_kapita = |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = Geïnkorporeer |onafhanklikheidsgebeure = • Datum |onafhanklikheidsdatums = <br />binne [[Nederland]]<br />[[10 Oktober]] [[2010]] |MOI = |MOI_rang = |MOI_jaar = |MOI_kategorie = |Gini = |Gini_rang = |Gini_jaar = |Gini_kategorie = |geldeenheid = [[Amerikaanse dollar]] ($) |geldeenheid_kode = USD |land_kode = BQ-BO, NL-BQ1 |tydsone = AST |utc_afwyking = [[UTC-04:00|-4]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC-04:00|-4]] |internet_domein = [[.nl]], [[.an]]{{smallsup|a}}<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.iso.org/iso/support/country_codes/iso_3166_code_lists/iso-3166-1_decoding_table.htm#BQ |title=ISO 3166-1 decoding table |publisher=International Organization for Standardization |accessdate=29 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209010225/http://www.iso.org/iso/support/country_codes/iso_3166_code_lists/iso-3166-1_decoding_table.htm#BQ |archive-date= 9 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |skakelkode = 599-7 |voetskrif = a. Gaan gestaak word. }} '''Bonaire''' ([[Nederlands]]: [boːˈnɛːr(ə)], {{Audio|Nl-Bonaire.ogg|luister}}; [[Papiaments]]: ''Boneiru'', [bʊˈne̝i̯ru]) is 'n [[Nederland]]se eiland in die [[Karibiese See]] en behoort tot die [[ABC-eilande]] net noord van [[Venezuela]]. Tot in 2010 het Bonaire deel uitgemaak van die [[Nederlandse Antille]], maar dié eiland is sedert 10 Oktober 2010 'n [[Karibies Nederland|besondere munisipaliteit]] binne [[Nederland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-latin-america-11511355 |title=Status change means Dutch Antilles no longer exists |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2010 |accessdate=10 Augustus 2023}}</ref> [[Lêer:Bonaire highres.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-Satellietbeeld van Bonaire]] [[Lêer:Bonaire.PNG|duimnael|links|Kaart van Bonaire]] Die [[amptelike taal]] is Nederlands; ander tale wat gepraat word is Papiaments (die volkstaal) en verder ook [[Spaans]] en [[Engels]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Kralendijk]]. Die eiland beslaan 'n oppervlakte van 288&nbsp;km² en het 'n bevolking van 22&nbsp;573 in 2022 gehad. Sedert 1 Januarie 2011 is die [[Amerikaanse dollar]] die amptelike [[geldeenheid]].<ref>{{nl}} {{cite web |url=http://www.bes.dnb.nl/en/frequently_asked_questions?faq_id=6#faq-6 |title=Bonaire, Sint Eustatius, Saba |publisher=De Nederlandsche Bank |accessdate=25 Desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225145829/http://www.bes.dnb.nl/en/frequently_asked_questions?faq_id=6#faq-6 |archive-date=25 Desember 2010}}</ref> == Etimologie == Die woord "Bonaire" is glo ontleen aan die Caquetio-woord ''Bonay'' wat "lae land" beteken. Die vroeë Spaanse en Nederlandse koloniste het sy spelling in ''Bojnaj'' en ''Bonaire'' verander. Franse invloed, wat op verskillende tyde teenwoordig was, was nooit sterk genoeg om die aanname moontlik te maak dat die woord "goeie lug" beteken nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.infobonaire.com/history/ |title=Bonaire's History{{Snd}} InfoBonaire |author=Elly A.}}</ref> 'n Ander teorie is dat die naam van 'n Spaanse oorsprong is, aangesien die Spaanse die eerste Europeërs was wat hulle op die eiland gevestig het. Volgens dié teorie is die naam afgelei van ''buen aire'' ("goeie lug").<ref>{{es}} {{cite book |last=Seco |first=Manuel |url=https://books.google.com/books?id=FLF2iT9qZHQC&q=Bonaire+buen+aire&pg=PA229 |title=Estudios de lingüística española: homenaje a Manuel Seco |date=2012 |publisher=Universiteit van Alicante |isbn=978-84-9717-183-0}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |last=Treasury |first=United States Department of the |url=https://books.google.com/books?id=VvnRWAy5TksC&q=Bonaire+buen+aire&pg=PA758 |title=Treasury Decisions Under Customs and Other Laws |date=1895 |publisher=U.S. Government Printing Office}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Bonaire|title=Bonaire|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=10 Augustus 2023}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{nl}} [https://bonairegov.com/ Amptelike webwerf van Bonaire se regering] {{Navigasie indeling Nederland}} {{Lande van Noord-Amerika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bonaire| ]] 5iinlvzt53gmpkstp4o9ev6b2qybmxm 0 51017 2922189 2842346 2026-08-04T20:30:53Z SpesBona 2720 + Kategorie & Opruim 2922189 wikitext text/x-wiki <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; text-align:center; width:20em;"> [[Lêer:House of Blackheads and St. Peter's Church Tower, Riga, Latvia - Diliff.jpg|220px]]<br /><br /> <big>'''Huis van die Swartkoppe'''</big><br />'''''Schwarzhäupterhaus''''' <br />'''''Melngavju nams''''' '''UNESCO-wêrelderfenis'''<br /><br /> ---- '''Ligging''' <br /> [[Riga]], [[Letland]] ---- </div> Die eerste historiese verwysing na die '''Huis van die Swartkoppe''' op die Raadhuisplein in [[Riga]], [[Letland]] kom reeds in 'n dokument van 1334 voor waar na die gebou as die "Nuwe Huis van die Groot Gilde" verwys word. Die huis is sowel deur koopmanne asook die merendeels [[Duitsland|Duitse]] burgers van Riga vir vergaderings gebruik. Die huis in die Gotiese styl het met sy steil geweldak en sy 27 meter hoë nok die tipiese voorkoms van 'n Middeleeuse woonhuis. Die gewelfasade van die huis is volgens die voorbeeld van Hollands-Vlaamse gildehuise omgebou en ryk versier met skulpture en reliëfs. Die Huis van die Swartkoppe is in 1941 deur Duitse bombardement vernietig en sy bouvalle in 1948 onder meer om ideologiese redes opgeblaas. Dit is tussen 1993 en 1999 volgens die historiese bouplanne heropgerig en tans weer 'n simbool en een van die hoofbesienswaardighede in die Letlandse hoofstad. == Oorsprong van die naam == Die ''Compagnie der Schwarzen Häupter'' ("Kompanjie van Swartkoppe") het uit die laat 13de eeuse Broederskap van [[Sint Joris]] ontstaan. Dit was 'n vereniging van jong ongetroude buitelandse koopmanne wat in Riga gebly het, maar nie oor dié stad se burgerskap beskik het nie. Sint Joris, die beskermer van ridders en krygers, was ook die Komphanjie se [[beskermheilige]]. Later het Sint Maurits hierdie rol vervul, en so verskyn ook sy simbool, die moorkop, op die Swartkoppe se wapen. Die Kompanjie se statuut van 1416 het bewaar gebly. Die Kompanjie van Swartkoppe bestaan nog steeds en het sy setel in [[Bremen]], [[Noord-Duitsland]]. Sy lede eerbiedig steeds die historiese statuut. Die Raad van Riga het die paradesaal in die boonste verdieping van die gebou in 1447 aan die Swartkoppe verhuur. Die naam "Huis van die Swartkoppe" het eers vanaf 1687 gebruiklik geword, en die huis was eers vanaf 1713 in die besit van die Kompanjie. {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Letland]] [[Kategorie:Riga]] ne9k9196g6zpzhh41l46aijfurg0pxw 0 53014 2922025 2919610 2026-08-04T18:34:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922025 wikitext text/x-wiki '''Laerskool Danie Malan''' is 'n primêre skool wat in [[Pretoria]], die hoofstad van [[Suid-Afrika]], geleë is. Die skool se adres is Koos de la Reystraat 279, Pretoria-Noord, 0182. Die skool se leuse is ''Jou Sleutel tot Suksesvolle Onderrig!''. Die skool is in 1904 as 'n Engelsmediumskool gestig, maar is later na 'n Afrikaansskool verander. In die laat 90's is dit egter na 'n parallelmediumskool omgeskakel om die Engelssprekende leerlinge in die gebied te bedien. == Bekende alumni == * [[Lucas Maree]] == Eksterne skakels == * [http://www.daniemalan.co.za/ Skool se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202012753/http://www.daniemalan.co.za/ |date= 2 Desember 2010 }} * [http://www.facebook.com/group.php?gid=3157690166 Skool se Facebook-bladsy] {{Saadjie}} {{Koördinate|25|40|33.6|S|28|10|43.32|O|aansig=titel}} {{DEFAULTSORT:Danie Malan, Laerskool}} [[Kategorie:Skole in Gauteng]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] rpjccgq8cnpzsd8178uyrze8mi1sqd8 6 56189 2922110 806084 2026-08-04T19:24:25Z JMK 649 +kat 2922110 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. JBM Hertzog en NC Havenga op 'n skip op pad terug van 'n Statebondskonferensie |bron=Standard Encyclopaedia of Southern Africa |datum=omstreeks 1930 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] kppzhrf9qap4cbio3izgzswfkg78mbt 6 56489 2921970 812616 2026-08-04T17:49:37Z JMK 649 +kat 2921970 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Winston Churchill en Jan Smuts |bron=Salute to a great South African |datum=1945 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Jan Smuts]] nzm2ml28x6k24lshr7aiy01ux7ti4ez 6 56917 2922147 818237 2026-08-04T19:46:42Z JMK 649 +kat 2922147 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=DF Malan, EG Jansen en AJR van Rhijn met lg. se inhuldiging as minister |bron=Standard Encyclopaedia of Southern Africa |datum=Onbekend |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Nie vermeld |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Daniël François Malan]] lhgzzjdpy5ikbx4jy3g9zq499vucgiz 6 57052 2921966 821436 2026-08-04T17:41:37Z JMK 649 +kat 2921966 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genls. Louis Botha en Jan Smuts by John X. Merriman tydens die Nasionale Konvensie |bron=Toesprake deur sy hoog-edelagbare J.C. Smuts |datum=Omstreeks 1909 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Louis Botha]] [[Kategorie:Jan Smuts]] [[Kategorie:Nasionale Konvensie]] 4qcju4rq5cnnxjit7vey9z7b161jieq 6 57061 2922114 1373071 2026-08-04T19:25:26Z JMK 649 +kat 2922114 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. [[Barry Hertzog]] en sy kabinet van Nasionaliste en Arbeiders in 1929 |bron=An Illustrated Dictionary of South African History (Transvaalse Argief) |datum=1929 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekdn |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] q5kn6v6ruqycj9t54rtrv31ytxntkyv 6 57157 2921955 2921727 2026-08-04T17:21:44Z JMK 649 ~kat 2921955 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Jan Smuts]] se begrafnisstoet by Kerkplein in Pretoria |bron=Salute to a great South African |datum=15 September 1950 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Jan Smuts]] [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] 5nqd8a3s0pw0737cdi7mn2h98lbi1oe 6 57614 2921885 1587969 2026-08-04T13:44:39Z JMK 649 +kat 2921885 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]], eerste minister van SA |bron=''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' |datum=5 September 1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] 3kkfn44bg9da7q5p82wla5ebyqtk79p 0 60964 2922295 2878795 2026-08-05T09:27:08Z Aliwal2012 39067 2922295 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Tetraodontidae | image = Tetraodon-hispidus.jpg | image_caption = [[Witspikkel-blaasop]] (''Arothron hispidus'') | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | subphylum_authority = ([[Cuvier]], [[1812]]) | infraphylum = [[Gnathostomata]] | superclassis = [[Osteichthyes]] | superclassis_authority = ([[Thomas Henry Huxley|Huxley]], [[1880]]) | classis = [[Actinopterygii]] | subclassis = [[Neopterygii]] | infraclassis = [[Teleostei]] | superordo = [[Acanthopterygii]] | ordo = [[Tetraodontiformes]] | familia = '''Tetraodontidae''' | familia_authority = | range_map = Distribution map of Tetraodontidae.svg | range_map_caption = Verspreiding van die Tetraodontidae | subdivision_ranks = Genera | subdivision = ''[[Arothron]]''<br/> ''[[Auriglobus]]''<br/> ''[[Canthigaster]]''<br/> ''[[Carinotetraodon]]''<br/> ''[[Chelonodon]]''<br/> ''[[Colomesus]]''<br/> ''[[Contusus]]''<br/> ''[[Ephippion]]''<br/> ''[[Feroxodon]]''<br/> ''[[Fugu (genus)|Fugu]]''<br/> ''[[Gastrophysus]]''<br/> ''[[Javichthys]]''<br/> ''[[Lagocephalus]]''<br/> ''[[Liosaccus]]''<br/> ''[[Marilyna]]''<br/> ''[[Monotretus]]''<br/> ''[[Omegaphora]]''<br/> ''[[Pelagocephalus]]''<br/> ''[[Polyspina]]''<br/> ''[[Reicheltia]]''<br/> ''[[Sphoeroides]]''<br/> ''[[Takifugu]]''<br/> ''[[Tetractenos]]''<br/> ''[[Tetraodon]]''<br/> ''[[Torquigener]]''<br/> ''[[Tylerius]]''<br/> ''[[Xenopterus]]'' }} Die '''blaasoppe, tobies en blaasvisse''' (''Tetraodontidae'') is 'n [[vis]]-[[Familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[orde (biologie)|orde]] [[Tetraodontiformes]]. Daar is ongeveer twintig [[genus|genera]] met 125 [[spesie]]s wat hoort tot dié [[familie (biologie)|familie]] en 32 van die spesies kom ook aan die [[Suid-Afrika]]anse kus voor. == Kenmerke == Die uitstaande kenmerk van die familie is hulle vermoë om hulle self op te blaas deur water of lug in te neem. Hulle doen dit as 'n afskrikmiddel en verdedigingsmeganisme. Wanneer die gevaar verby is, blaas hulle weer af. Hulle word ook ''Blaasvisse'' genoem vanweë die gewoonte om sand met 'n straal water van 'n prooi wat wegkruip te blaas. Daar is twee tande in elke kaak wat die vis 'n papegaaimondvoorkoms gee. Die gee aanleiding tot die vis se naam want ''Tetraodon'' beteken vier. Hul grootte wissel van 6 – 15&nbsp;cm en die familie kom op die bodem voor tot op dieptes van 400&nbsp;m. Die familie is [[omnivoor|omnivore]] en eet letterlik enige iets: [[alge]], sponse, [[seeanemone]], [[skaaldier]]e, slakke en korale. Die vel van die familie bevat 'n toksien genaamd ''tetrodotoksien''. Die toksien is giftig en mense, katte en ander [[soogdier]]e sterf indien hulle die toksien inneem. Selfs vlieë wat dooie blaasoppe vreet vrek. Tog word die vis geëet in Japan en staan bekend as [[Fugu]]. Visse soos [[barrakuda]] en [[tuna]] eet egter die familie en word nie geaffekteer deur die toksien nie. Daar is tans nog geen verklaring hiervoor nie. == Genera == Die volgende genera en spesies kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor: * ''Amblyrhynchotes'' ::* ''Amblyrhynchotes Honckenii'' - [[Boosoogblaasop]] * ''Arothron'' ::* ''Arothron hispidus'' - [[Witspikkel-blaasop]] ::* ''Arothron immaculatus'' - [[Swartrand-blaasop]] ::* ''Arothron inconditus'' - [[Pensstreep-blaasop]] ::* ''Arothron mappa'' - [[Kaart-blaasop]] ::* ''Arothron meleagris'' - [[Tarentaal-blaasop]] ::* ''Arothron nigropunctatus'' - [[Swartspikkel-blaasop]] ::* ''Arothron stellatus'' - [[Ster-blaasop]] * ''Canthigaster'' ::* ''Canthigaster amboinensis'' - [[Gespikkelde tobie]] ::* ''Canthigaster bennetti'' - [[Mooitobie]] ::* ''Canthigaster coronata'' - [[Saal-tobie]] ::* ''Canthigaster janthinoptera'' - [[Heuningkoek-tobie]] ::* ''Canthigaster rivulata'' - [[Dubbellyn-tobie]] ::* ''Canthigaster smithae'' - [[Tweekleur-tobie]] ::* ''Canthigaster solandri'' - [[Valsoog-tobie]] ::* ''Canthigaster valentini'' - [[Modeltobie]] * ''Chelonodon'' ::* ''Chelonodon pleurospilus'' - [[Fraaiblaasop]] <gallery> Lêer:Puffer Fish DSC01257.JPG|[[Witspikkel-blaasop]] (''Arothron hispidus'') Lêer:Bonite-poissons-pl10.jpg|[[Swartrand-blaasop]] (''Arothron immaculatus'') Lêer:Black-spotted.puffer.arp.jpg|[[Swartspikkel-blaasop]] (''Arothron nigropunctatus'') Lêer:Arothron stellatus.jpg|[[Ster-blaasop]] (''Arothron stellatus'') Lêer:Canthigaster coronata.jpg|[[Saal-tobie]] (''Canthigaster coronata'') Lêer:Valentinni's Sharpnose Puffer.jpg|[[Model-tobie]] (''Canthigaster valentini'') </gallery> == Sien ook == {{wikispecies|Tetraodontidae}} {{Commonskat|Tetraodontidae}} * [[Alfabetiese lys van visse]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]] * [[Lys van varswater visfamilies]] * [[Lys van visfamilies]] == Bron == * Coastal Fishes of Southern Africa. [[Phil Heemstra|Phil]] & Elaine Heemstra. 2004. {{ISBN|1-920033-01-7}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beenvisse]] 02no5wibg8ru0f3cdr59cyw9w70prk7 2922307 2922295 2026-08-05T09:58:24Z Oesjaar 7467 /* Genera */ Rooi word blou! 2922307 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Tetraodontidae | image = Tetraodon-hispidus.jpg | image_caption = [[Witspikkel-blaasop]] (''Arothron hispidus'') | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | subphylum = [[Vertebrata]] | subphylum_authority = ([[Cuvier]], [[1812]]) | infraphylum = [[Gnathostomata]] | superclassis = [[Osteichthyes]] | superclassis_authority = ([[Thomas Henry Huxley|Huxley]], [[1880]]) | classis = [[Actinopterygii]] | subclassis = [[Neopterygii]] | infraclassis = [[Teleostei]] | superordo = [[Acanthopterygii]] | ordo = [[Tetraodontiformes]] | familia = '''Tetraodontidae''' | familia_authority = | range_map = Distribution map of Tetraodontidae.svg | range_map_caption = Verspreiding van die Tetraodontidae | subdivision_ranks = Genera | subdivision = ''[[Arothron]]''<br/> ''[[Auriglobus]]''<br/> ''[[Canthigaster]]''<br/> ''[[Carinotetraodon]]''<br/> ''[[Chelonodon]]''<br/> ''[[Colomesus]]''<br/> ''[[Contusus]]''<br/> ''[[Ephippion]]''<br/> ''[[Feroxodon]]''<br/> ''[[Fugu (genus)|Fugu]]''<br/> ''[[Gastrophysus]]''<br/> ''[[Javichthys]]''<br/> ''[[Lagocephalus]]''<br/> ''[[Liosaccus]]''<br/> ''[[Marilyna]]''<br/> ''[[Monotretus]]''<br/> ''[[Omegaphora]]''<br/> ''[[Pelagocephalus]]''<br/> ''[[Polyspina]]''<br/> ''[[Reicheltia]]''<br/> ''[[Sphoeroides]]''<br/> ''[[Takifugu]]''<br/> ''[[Tetractenos]]''<br/> ''[[Tetraodon]]''<br/> ''[[Torquigener]]''<br/> ''[[Tylerius]]''<br/> ''[[Xenopterus]]'' }} Die '''blaasoppe, tobies en blaasvisse''' (''Tetraodontidae'') is 'n [[vis]]-[[Familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[orde (biologie)|orde]] [[Tetraodontiformes]]. Daar is ongeveer twintig [[genus|genera]] met 125 [[spesie]]s wat hoort tot dié [[familie (biologie)|familie]] en 32 van die spesies kom ook aan die [[Suid-Afrika]]anse kus voor. == Kenmerke == Die uitstaande kenmerk van die familie is hulle vermoë om hulle self op te blaas deur water of lug in te neem. Hulle doen dit as 'n afskrikmiddel en verdedigingsmeganisme. Wanneer die gevaar verby is, blaas hulle weer af. Hulle word ook ''Blaasvisse'' genoem vanweë die gewoonte om sand met 'n straal water van 'n prooi wat wegkruip te blaas. Daar is twee tande in elke kaak wat die vis 'n papegaaimondvoorkoms gee. Die gee aanleiding tot die vis se naam want ''Tetraodon'' beteken vier. Hul grootte wissel van 6 – 15&nbsp;cm en die familie kom op die bodem voor tot op dieptes van 400&nbsp;m. Die familie is [[omnivoor|omnivore]] en eet letterlik enige iets: [[alge]], sponse, [[seeanemone]], [[skaaldier]]e, slakke en korale. Die vel van die familie bevat 'n toksien genaamd ''tetrodotoksien''. Die toksien is giftig en mense, katte en ander [[soogdier]]e sterf indien hulle die toksien inneem. Selfs vlieë wat dooie blaasoppe vreet vrek. Tog word die vis geëet in Japan en staan bekend as [[Fugu]]. Visse soos [[barrakuda]] en [[tuna]] eet egter die familie en word nie geaffekteer deur die toksien nie. Daar is tans nog geen verklaring hiervoor nie. == Genera == Die volgende genera en spesies kom aan die Suid-Afrikaanse kus voor: * ''Amblyrhynchotes'' ::* ''Amblyrhynchotes Honckenii'' - [[Boosoogblaasop]] * ''Arothron'' ::* ''Arothron hispidus'' - [[Witspikkel-blaasop]] ::* ''Arothron immaculatus'' - [[Swartrand-blaasop]] ::* ''Arothron inconditus'' - [[Pensstreep-blaasop]] ::* ''Arothron mappa'' - [[Kaart-blaasop]] ::* ''Arothron meleagris'' - [[Tarentaal-blaasop]] ::* ''Arothron nigropunctatus'' - [[Swartspikkel-blaasop]] ::* ''Arothron stellatus'' - [[Ster-blaasop]] * ''Canthigaster'' ::* ''Canthigaster amboinensis'' - [[Gespikkelde tobie]] ::* ''Canthigaster bennetti'' - [[Mooitobie]] ::* ''Canthigaster coronata'' - [[Saal-tobie]] ::* ''Canthigaster janthinoptera'' - [[Heuningkoek-tobie]] ::* ''Canthigaster rivulata'' - [[Dubbellyn-tobie]] ::* ''Canthigaster smithae'' - [[Tweekleur-tobie]] ::* ''Canthigaster solandri'' - [[Valsoog-tobie]] ::* ''Canthigaster valentini'' - [[Modeltobie]] * ''Chelonodon'' ::* ''Chelonodon pleurospilus'' - [[Fraaiblaasop]] <gallery> Lêer:Puffer Fish DSC01257.JPG|[[Witspikkel-blaasop]] (''Arothron hispidus'') Lêer:Bonite-poissons-pl10.jpg|[[Swartrand-blaasop]] (''Arothron immaculatus'') Lêer:Black-spotted.puffer.arp.jpg|[[Swartspikkel-blaasop]] (''Arothron nigropunctatus'') Lêer:Arothron stellatus.jpg|[[Ster-blaasop]] (''Arothron stellatus'') Lêer:Canthigaster coronata.jpg|[[Saal-tobie]] (''Canthigaster coronata'') Lêer:Valentinni's Sharpnose Puffer.jpg|[[Modeltobie]] (''Canthigaster valentini'') </gallery> == Sien ook == {{wikispecies|Tetraodontidae}} {{Commonskat|Tetraodontidae}} * [[Alfabetiese lys van visse]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]] * [[Lys van varswater visfamilies]] * [[Lys van visfamilies]] == Bron == * Coastal Fishes of Southern Africa. [[Phil Heemstra|Phil]] & Elaine Heemstra. 2004. {{ISBN|1-920033-01-7}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Beenvisse]] aii2c0ugumcf8addvflc7zakq7zeqna 0 60970 2922292 2858503 2026-08-05T09:16:12Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Japanse kookkuns]] verwyder; [[:Kategorie:Japannese kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922292 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fugu in Tank.jpg|duimnael|Fugu in 'n tenk.]] '''Fugu''' (''河豚'' of ''鰒; フグ?'', letterlik vertaal as "rivier-vark") is die [[Japannees|Japanse]] naam vir [[Tetraodontidae|Blaasoppe, Tobies en Blaasvisse]] en vir 'n fynproewers gereg wat daarmee voorberei word. Die sjefs in Japan word spesiaal opgelei om die gereg te kan voorberei; hulle moet leer hoe om seker te maak dat daar geen gif in die vleis agterbly nie. Slegs restaurante wat oor die sjefs beskik mag Fugu verkoop. Desondanks sterf daar nogtans 'n paar mense as gevolg van die gif van die [[vis]]se per jaar in Japan.<ref>Coastal Fishes of Southern Africa. Phil & Elaine Heemstra. 2004. {{ISBN|1-920033-01-7}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons|Takifugu rubripes}} * {{en}}[http://japanesefood.about.com/cs/seafoodfish/a/fugublowfish.htm Fugu op Japanesefood.com] {{Saadjie}} [[Kategorie:Japannese kookkuns]] [[Kategorie:Visgeregte]] nti8wz3vlnb38afj3osjg556169thdi 2922293 2922292 2026-08-05T09:21:15Z Aliwal2012 39067 poleerwerk/taal 2922293 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fugu in Tank.jpg|duimnael|Fugu in 'n tenk.]] '''Fugu''' (''河豚'' of ''鰒; フグ?'', letterlik vertaal as "rivier-vark") is die [[Japannees|Japannese]] naam vir [[Tetraodontidae|blaasoppe, tobies en blaasvisse]] en 'n fynproewersgereg wat daarmee voorberei word. Die sjefs in Japan word spesiaal opgelei om die gereg te kan voorberei; hulle moet leer hoe om seker te maak dat daar geen gif in die vleis agterbly nie. Slegs restaurante wat oor dié sjefs beskik mag Fugu verkoop. Desondanks sterf daar nogtans jaarliks 'n paar mense as gevolg van die vis se gif in Japan.<ref>Coastal Fishes of Southern Africa. [[Phil Heemstra|Phil & Elaine Heemstra]]. 2004. {{ISBN|1-920033-01-7}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons|Takifugu rubripes}} * {{en}}[http://japanesefood.about.com/cs/seafoodfish/a/fugublowfish.htm Fugu op Japanesefood.com] [[Kategorie:Japannese kookkuns]] [[Kategorie:Visgeregte]] cmtmqn05vpgspdrf43at0uc1rhkdzzm 14 60971 2922288 2075437 2026-08-05T09:13:30Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Kategorie:Japanse kookkuns]] na [[Kategorie:Japannese kookkuns]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Spelling 2075437 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Commonskat|Cuisine of Japan}} {{CommonsKategorie|Cuisine of Japan}} [[Kategorie:Kookkuns volgens land]] [[Kategorie:Kultuur in Japan|Kookkuns]] h8hst3cuum34xlii5a3cw6g5pbhbb1s 6 62349 2922111 1179763 2026-08-04T19:24:45Z JMK 649 ~kat 2922111 wikitext text/x-wiki == Opsomming == == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. J.B.M. Hertzog op die voorblad van Huisgenoot. |bron=16 September 1957 |datum=http://www.huisgenoot-tshirts.com |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Nasionale Pers |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] 970kzszt484dkskkotn3ru97xoc28c6 6 64163 2922324 1002522 2026-08-05T10:48:32Z JMK 649 +kat 2922324 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die saamtrek op [[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] in Pretoria met Republiekwording op 31 Mei 1961 |bron=''[[Huisgenoot]]'' |datum=31 Mei 1961 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Republiekwording]] [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] awws6pm1c0jd95psx294zrc4k4jg4q6 6 64646 2922135 944136 2026-08-04T19:39:40Z JMK 649 +kat 2922135 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Studente wat in 1908 toegelaat is tot die [[Kweekskool]] |bron=Met Toga en troffel |datum=1908 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kweekskole in Suid-Afrika]] d6iilz7z8z9hm21s9rpw6tiofx96a4g 0 66640 2922338 2914319 2026-08-05T11:26:33Z JMK 649 /* Handsae */ skakel 2922338 wikitext text/x-wiki [[Lêer:US Navy 080823-N-1328S-001 Builder 2nd Class Gabriel Kelley, assigned to Navy Mobile Construction Battalion (NMCB) 133, cuts wood planks for the reconstruction of Mwan Elementary School during a Pacific Partnership engineering.jpg|duimnael|regs|300px|'n Handsaag word gebruik om hout mee te saag.]] 'n '''Saag''' is 'n stuk gereedskap wat gebruik word om deur dinge, soos [[hout]] of [[metaal]] te sny. Die saag beskik oor 'n handvatsel en 'n lem met skerp tande daarin geslyp. Sae word in verskeie beroepe gebruik, onder andere deur houtwerkers, bouers, slagters en snydokters. Dit word soms selfs gebruik om [[boeremusiek]] mee te speel, alhoewel dit nie eintlik daarvoor ontwerp is nie. Daar is verskillende soorte sae. Sommige is handgereedskap wat spierkrag benodig, terwyl ander soos [[Rolsaag|rolsae]] en [[kettingsaag|kettingsae]] met 'n elektriese of petrolmotor aangedryf word. Sae met growwe tande word gebruik om hout te saag, terwyl fyner tande nodig is om deur metaal te saag. Sae is gevaarlike items omdat dit skerp tande het en moet met omsigtigheid hanteer word om beserings te vermy. Dele van die voorwerp wat gesaag word kan ook losspat en beserings veroorsaak. Beskermende kleredrag soos handskoene en 'n veiligheidsbril moet gedra word om beserings te voorkom. [[Lêer:Crosscut saw.JPG|duimnael|centre|450px|'n Handsaag.]] == Handsae == 'n Bekende handsaag is die [[kloofsaag]], wat byvoorbeeld dikwels deur skrynwerkers gebruik word vir algemene konstruksiewerk. Die saag het growwe tande wat breed geset is, sodat 'n wye snit verkry word. Die kap- of rugsaag is kleiner as die kloofsaag en het fyner tande. Dit word vir fyn werk ([[meubelstuk|meubels]], kabinette, ensovoorts) gebruik en het 'n versterking in die blad (rug) sodat reguit snitte daarmee gemaak kan word. Die skropsaag het 'n smal lem wat in 'n dun punt eindig en kan gebruik word om ronde gate mee te saag. Die saag het dikwels ook growwe tande en word dan veral vir die snoei van bome gebruik. Die figuursaag het 'n dun lemmetjie wat in 'n raam gespan word. Daardeur het die lem heelwat bewegingsvryheid en kan allerlei figure in materiaal uitgesaag word. Die ystersaag het fyn tande waarmee die fyn kristalstruktuur van metale maklik gekloof kan word. Metale soos [[koper]] en [[lood]] saag egter moeilik en is geneig om tussen die saaglemtande aan te pak. == Masjiensae == Masjiensae sluit sterkarmsae, bandsae en sirkelsae in. By die sterkraamsaag word die lem in 'n swaar raamwerk gespan en die saagaksie word bewerkstellig deur 'n heen-en-weer-gaande beweging. Dit word veral vir die saag van dik ysterstawe en –pype gebruik. Die bandsaag bestaan uit 'n smal, buigbare lem wat oor 2 rollers loop. Dit word veral vir fyn saagwerk gebruik en figure kan selfs daarmee gesaag word. Sirkelsae het ronde, vinnig roterende lemme en word dikwels vir houtwerk gebruik. Breë snitte (tot ongeveer 5&nbsp;mm breed) word daarmee verkry. 'n Sirkelsaag met verharde tande kan egter teen lae toeretalle ook gebruik word om metale mee te saag. 'n Aangepaste sterkarmsaag, die raamsaag, word dikwels van meer as een lem voorsien en vir die saag van boomstompe by saagmeulens gebruik. Dit kan verstel word om verskillende diktes planke te lewer. == Sien ook == *[[Figuursaag]] == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409656}}, volume 24, bl. 195 {{Commonskat|Hand saws}} {{Wikt|saag}} {{Normdata}} [[Kategorie:Gereedskap]] q0r4atme90yfb9jvc4pr2q1fs5dkqrb 0 69323 2922115 2619299 2026-08-04T19:25:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922115 wikitext text/x-wiki :''Vir ander riviere met dieselfde naam, sien [[Kraairivier (dubbelsinnig)]]'' {{Inligtingskas Rivier |rivier_naam = Kraairivier |ander_naam = |beeld = View west showing the climbing railway tracks - panoramio.jpg |beeld_byskrif = Die rivier in die omgewing van [[Barkly-Oos]] |kaart = |kaart_byskrif = |oorsprong = [[Moshesh's Ford]] |monding = [[Oranjerivier]], by [[Aliwal-Noord]] |stroomgebied_lande = [[Oos-Kaap]], [[Suid-Afrika]] |lengte = |hoogte = 1 845 m |monding_hoogte = 1 340 m |afloop = <!-- *** Familie *** --> |hoofrivier = [[Oranjerivier]] |sytak_links = [[Saalboomrivier]], [[Holspruit]], [[Wasbankspruit (Kraai)|Wasbankspruit]] |sytak_regs = [[Bellrivier]], [[Karnmelkspruit]]<br/>[[Bossieslaagtespruit]] |duimdrukkerkaart = Oos-Kaap |duimdrukkeretiketposisie = links |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = |breedtegraad = 30 |breedtegraad_m = 40 |breedtegraad_s = 4 |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 26 |lengtegraad_m = 45 |lengtegraad_s = 9 |lengtegraad_OW = O }} [[Lêer:Rivers of Lesoto OSM.png|duimnael|regs|300px|Die Kraairivier (in die suidwestelike hoek)]] [[Lêer:HGG-Kraai-River-Bridge.jpg|duimnael|regs|300px|'n Spesiale toeristetrein stoom oor die Kraairivierbrug naby [[Barkly-Oos]] in 1979. Volksvertellings wil dit hê dat hierdie trein op dié dag weens te hoë spoed verongeluk het.]] Die '''Kraairivier''' is 'n middelslag[[rivier]] in die verre-noordoostelike deel van die [[Oos-Kaap]]. Dit ontspring in die [[Drakensberge]] suid van [[Lesotho]], vloei weswaarts ná die samevloei van die [[Bellrivier]] en die [[Sterkspruit (Kraai)|Sterkspruit]] naby [[Moshesh's Ford]] by <small>{{koördinate|30|51|08|S|27|46|43|O}}</small> en deur 'n diep [[vallei]] wes van die dorp [[Barkly-Oos]]. Die hele vloedgebied val in die [[Joe Gqabi-distriksmunisipaliteit|Joe Gqabi-distrik]], die rivier kronkel met groot boë weswaarts deur die platorand. Tien [[kilometer]] oos van [[Aliwal-Noord]], by <small>{{koördinate|30|44|14|S|26|47|3|O}}</small>, vloei die rivier onderdeur die historiese Sauerbrug (opgerig in 1881)<ref>[http://www.maclear.co.za/pdfs/other-stone-bridges.pdf "Stone Arch Bridges Of The Northeast Cape"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107115557/http://www.maclear.co.za/pdfs/other-stone-bridges.pdf |date= 7 Januarie 2018 }} maclear.co.za</ref><ref>[http://www.farmersweekly.co.za/article.aspx?id=34255&h=Exploring-the-Eastern-Cape%E2%80%99s-bridging-legacy "Exploring the Eastern Cape’s bridging legacy"] farmersweekly.co.za</ref> en 'n nuwe, hoë betonmotorbrug op die [[R58 (Suid-Afrika)|R58-hoofpad]], digby die ''Old Toll Inn'' herberg. Die rivier swenk hierna noordwaarts, begrens die [[Buffelspruit-natuurreservaat]] en sluit dan aan by die [[Oranjerivier]] net noordoos van Aliwal-Noord by <small>{{koördinate|30|40|4|S|26|45|9|O}}.</small><ref>[http://www.walkerbouts.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=11&Itemid=13 Physiography of the Kraai River Catchment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303172656/http://www.walkerbouts.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=11&Itemid=13 |date= 3 Maart 2016 }} WalkerBouts.co.za</ref> Die Kraairivier vloei byna sy volle lengte oor sandsteen van die [[Clarens-sandsteenformasie|Clarens-formasie]]. [[Hengel]]vis wat in die rivier en sy bolope voorkom is [[reënboogforel]] en [[grootbek-geelvis]].<ref>[http://www.wildmountainadventures.co.za/Fly-Fishing%281073594%29.htm "Fly Fishing"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618190836/http://www.wildmountainadventures.co.za/Fly-Fishing(1073594).htm |date=2015-06-18 }} wildmountainadventures.co.za</ref> == Naam == Die rivier was aanvanklik bekend as die Greyrivier. Kol. Richard Collins (1774-1813), die Britse kommissaris van die oostelike grensdistrikte van die [[Kaapkolonie]], het dit in 1809 vernoem na genl. sir [[Henry George Grey]] (1766-1845), die militêre bevelvoerder van die Kaap en waarnemende goewerneur van die Kaapkolonie. In die volksmond het die Grey in Kraai verander. == Sytakke == * [[Bellrivier]]: monding=<small>{{koördinate|30|51|08|S|27|46|43|O}}</small> op 1800&nbsp;m; ontspring=<small>{{koördinate|30|40|31|S|28|8|25|O}}</small> ** en sy tak, die [[Kloppershoekspruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.75338|28.012562}}</small> op 1920&nbsp;m; oorsprong=<small>{{koördinate|-30.66154|28.00659}}</small> op 2700&nbsp;m (teen die Lesothogrens) * [[Sterkspruit (Kraai)|Sterkspruit]] <small>{{koördinate|30|51|08|S|27|46|43|O|name=samevloei}}</small>, sy sytakke is: ** [[Bokspruit]]; ontspring=<small>{{koördinate|-30.99589|28.05470}}</small> op 2450 meter ** [[Riflespruit]]; monding=<small>{{koördinate|-30.88396|27.91192}}</small>; oorsprong=<small>{{koördinate|-30.82136|28.12043}}</small> ** [[Koffiehoekspruit]]; monding=<small>{{koördinate|-31.04314|27.83799}}</small>; * [[Joggemspruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.80944|27.72028}}</small> * [[Langkloofspruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.9080|27.5729}}</small>; oorsprong=<small>{{koördinate|31|11|35|S|27|50|36|O}}</small> ** [[Bottelnekspruit]]: monding=<small>{{koördinate|31|6|33|S|27|43|29|E}}</small> * [[Diepspruit]] met sytakke, die [[Bamboesspruit, Oos-Kaap|Bamboesspruit]] en Driedrifstroom. * [[Carlisleshoekspruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.78806|27.9669}}</small> * [[Maartenshoekspruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.82118|27.87141}}</small> op 1800&nbsp;m; ontspring=<small>{{koördinate|-30.74667|27.88480}}</small> op 2200 m * [[Holspruit (Kraai)|Holspruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.9316|27.1402}}</small>; ontspring=<small>{{koördinate|-31.1254|26.9739}}</small> **en sy tak, die [[Telemachusspruit]], monding=<small>{{koördinate|-31.04814|26.99382}}</small>; ontspring=<small>{{koördinate|-31.0107|26.7441}}</small> monding op 1439 m * [[Saalboomrivier]]: monding=<small>{{koördinate|-30.95794|27.46026}}</small> ontspring=<small>{{koördinate|-31.2441|27.4850}}</small> **en sy regtersytak, die [[Vaalhoekrivier]]. * [[Karnmelkspruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.90567|27.13288}}</small> op 1400&nbsp;m; ontspring=<small>{{koördinate|-30.70778|27.46342}}</small> op 2500 m * [[Wasbankspruit (Kraai)|Wasbankspruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.967|27.20}}</small> op 1408&nbsp;m; ontspring=<small>{{koördinate|-31.3590|27.4311}}</small> op 1502 m **en sy tak, die [[Wolwespruit (Oos-Kaap)|Wolwespruit]], monding op 1441 m * [[Bossieslaagtespruit]]: monding=<small>{{koördinate|-30.87733|27.05203}}</small> op 1350&nbsp;m; ontspring=<small>{{koördinate|-30.77842|27.13494}}</small> op 1480 m == Sien ook == * [[Spoorweg Aliwal-Noord–Barkly-Oos]] * [[Lys van riviere in Afrika]] * [http://www.geonames.org/987527/kraairivier.html Kaart van Kraairivier se monding by Geonames.org (cc-by)]; pos opgedateer 2012-01-18; databasis afgelaai op 2017-02-28 == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Kraai River}} [[Kategorie:Riviere in Oos-Kaap]] mslw8g666tzgym7cykkt0oeupxg8tvp 0 69616 2922230 2771477 2026-08-04T21:31:58Z CommonsDelinker 1161 "Collision_paths_of_our_Milky_Way_galaxy_and_the_Andromeda_galaxy.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Yann|Yann]] verwyder is omrede: Exact or scaled-down duplicate ([[:c:COM:CSD#F8|F8]]) 2922230 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas sterrestelsel | naam= Driehoeksterrestelsel | beeld= M33HunterWilson09.jpg | onderskrif= Messier 33, die Driehoeksterrestelsel. | soort= [[Sterrestelsel#Klassifikasie|Spiraalsterirestelsel]] | sterrebeeld= [[Driehoek (sterrebeeld)|Driehoek]] | messier= Messier 33 | tipe= SA(s)cd<ref name=ned /> | RK= 01^h 33^m 50,02^s | Dek= +30º 39' 36,7" | magnitude= | skynmagnitude= 5,72 | absolute magnitude= | afstand= 2,38-3,07 miljoen | ouderdom= | grootte= 70,8' × 41,7' | sterre= 40&nbsp;miljard (4×10¹⁰) | rooiverskuiwing= | kenmerke= | massa= | name= [[New General Catalogue|NGC]]&nbsp;0598, MCG&nbsp;+05-04-069, 1ES&nbsp;0131+303, RX&nbsp;J0133.8+3039, PGC&nbsp;005818 }} Die '''Driehoeksterrestelsel''' (ook bekend as onder meer '''Messier&nbsp;33''' en '''NGC&nbsp;0598''') is ’n [[spiraalsterrestelsel]] sowat 3&nbsp;miljoen [[ligjare]] van die [[Aarde]] af in die [[sterrebeeld]] [[Driehoek (sterrebeeld)|Driehoek]]. Dit is die derde grootste sterrestelsel in die [[Plaaslike Groep]], wat die [[Melkweg]], [[Andromeda-sterrestelsel|Andromeda]] en sowat 30 ander, kleiner stelsels insluit. Die sterrestelsel is die kleinste spiraalsterrestelsel in die Plaaslike Groep naas die [[Groot Magellaanse Wolk]].<ref name="rydenpeterson">{{cite book |last1=Ryden|first1=Barbara |title=Foundations of Astrophysics |last2=Peterson|first2=Bradley M. |date=2009 |publisher=Pearson Addison-Wesley |isbn=9780321595584 |location=New York |page=471}}</ref> Dit is vermoedelik 'n satelliet van Andromeda of besig om weer in dié stelsel opgeneem te word as gekyk word na hulle wisselwerkings, snelhede<ref name="science307_5714" /> en nabyheid in die naghemel. Dit het ook 'n [[H II-gebied|H II]]-[[Aktiewe sterrestelsel|kern]].<ref name="hoetal1997">{{Cite journal | last1 = Ho | first1 = Luis C. | last2 = Filippenko | first2 = Alexei V. | last3 = Sargent | first3 = Wallace L. W. | date = October 1997 | title = A Search for "Dwarf" Seyfert Nuclei. III. Spectroscopic Parameters and Properties of the Host Galaxies| journal = Astrophysical Journal Supplement| volume = 112| pages = 315–390| bibcode = 1997ApJS..112..315H| doi = 10.1086/313041| issue = 2 |arxiv = astro-ph/9704107 | s2cid = 17086638}}</ref> Dit is een van die verste permanente voorwerpe wat met die blote oog gesien kan word. ==Etimologie== Die sterrestelsel kry sy naam van die sterrebeeld Driehoek, waar dit gesien kan word. Dit word soms informeel die "Vuurwielsterrestelsel" genoem,<ref name=omeara1998/> maar volgens die sterrekundige databasis [[Simbad]], wat formele name van sterrekundige voorwerpe vergelyk, verwys dié naam na [[Messier 101]],<ref name=simbadm101/> wat in die sterrebeeld [[Groot Hond (sterrebeeld)|Groot Hond]] voorkom.<ref name=seds/><ref name="hubble/esa"/> ==Sigbaarheid== Onder buitengewone goeie sigtoestande, sonder enige [[ligbesoedeling]], kan die Driehoeksterrestelsel deur sommige mense gesien word met die blote oog wat by die donkerte aangepas het.<ref name=bort/> Vir dié kykers is dit die verste permanente voorwerp wat sonder vergroting sigbaar is; dit is verder as Andromeda.<ref name=skiff97/> Dit is 'n verstrooide voorwerp, eerder as 'n ligpunt, vanweë sy fisieke grootte. Sy sigbaarheid sonder visuele hulp wissel van redelik maklik deur mense wat in verafgeleë plattelandse gebiede in 'n helder, donker nag direk daarna kyk tot mense wat weg van voorstede in goeie sigtoestande hulle blik effens afwend.<ref name=bort/> Dit is een van die verwysingsvoorwerpe van die [[Bortle-skaal]]. Crumey het aangetoon dat hoewel die sterrestelsel se totale [[skynbare magnitude]] 5,72 is, is die effektiewe skynbare magnitude net sowat 6,6, wat beteken 'n waarnemer moet in dié toestande 'n ster van minstens daardie helderheid kan waarneem om die sterrestelsel te kan sien.<ref>{{cite journal |last1=Crumey |first1=Andrew |date=2014 |title=Human contrast threshold and astronomical visibility |url=https://academic.oup.com/mnras/article/442/3/2600/1052389 |journal=MNRAS |volume=442 |issue=3 |pages=2600–2619 |doi=10.1093/mnras/stu992 |access-date=24 July 2023|doi-access=free |arxiv=1405.4209 |bibcode=2014MNRAS.442.2600C }}</ref> Dit is dowwer as wat die meeste mense kan sien, selfs in baie donker toestande.<ref>{{cite journal |last1=Weaver |first1=Harold |date=1947 |title=The Visibility of Stars Without Optical Aid |url=https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1947PASP...59..232W |journal= Publications of the Astronomical Society of the Pacific |volume=59 |issue=350 |pages=232 |doi=10.1086/125956 |bibcode=1947PASP...59..232W |s2cid=51963530 |access-date=24 July 2023}}</ref> (Hoe helderder die ster, hoe kleiner die sigbare magnitude.) ==Waarnemingsgeskiedenis== [[Lêer:Nursery of New Stars - GPN-2000-000972.jpg|regs|duimnael|240px|[[NGC 604]] in die Driehoeksterrestelsel.]] Die Driehoeksterrestelsel is waarskynlik voor 1654 ontdek deur die [[Italië|Italiaanse]] sterrekundige Giovanni Battista Hodierna. Hy het dit beskryf as ’n newelagtige voorwerp "naby die Driehoek se '' hinc inde''". Die sigbare helderheid stem ooreen met dié van M33 en dit is dus heel waarskynlik ’n verwysing na die Driehoeksterrestelsel.<ref name=jha16_1 /> [[Charles Messier]] het dit op 25-26 Augustus 1764 onafhanklik ontdek en dit in sy [[Messier-voorwerp|katalogus]] van [[komeet]]agtige voorwerpe opgeneem as "Voorwerp 33", vandaar die naam Messier 33. Toe [[William Herschel]] sy uitgebreide katalogus van [[newel]]s saamgestel het, was hy versigtig om nie die meeste voorwerpe wat deur Messier geïdentifiseer is, te noem nie.<ref name=jones91 /> M33 was egter ’n uitsondering en hy het dit op 11 September 1784 as H&nbsp;V-17 gekatalogiseer.<ref name=mullaney07 /> Herschel het ook die grootste en helderste [[H II-gebied]] ([[Newel#Soorte_newels|verstrooide emissienewel]] met [[Ioon|geïoniseerde]] [[waterstof]]) in die Driehoek afsonderlik in sy katalogus opgeneem as H&nbsp;III.150. Dit het eindelik die nommer [[NGC 604]] gekry. Soos van die [[Aarde]] af gesien, is NGC&nbsp;604 noordoos van die sterrestelsel se sentrale kern geleë. Dit is een van die grootste bekende H&nbsp;II-streke, met ’n deursnee van byna 1&nbsp;500 [[ligjare]] en ’n [[elektromagnetiese spektrum]] soortgelyk aan dié van die [[Orion-newel]]. Herschel het ook drie ander, kleiner H&nbsp;II-gebiede waargeneem (NGC&nbsp;588, 592 en 595). Lord Rosse het die stelsel in 1850 as ’n "spiraalnewel" geklassifiseer. In 1922–'23 het John Charles Duncan en Max Wolf [[veranderlike ster]]re in die sterrestelsel ontdek. [[Edwin Hubble]] het in 1926 gevind dat 35 van hierdie sterre [[Cepheïed]]e is, en dit het hom in staat gestel om hul afstand te bereken. Die resultaat het ooreengestem met die konsep dat spiraalnewels onafhanklike galaktiese stelsels van gas en stof is, eerder as newels in die Melkweg.<ref name=bergh2000 /> Die Driehoekstelsel kan tot 40&nbsp;miljard sterre bevat, in vergelyking met 400&nbsp;miljard in die Melkweg en 'n biljoen in Andromeda.<ref name=michon /> ==Eienskappe== Die Driehoeksterrestelsel is die derde grootste lid van die [[Plaaslike Groep]] sterrestelsels. Dit het 'n deursnee van rofweg 61&nbsp;000 ligjare (18,74 [[Parsek|kiloparsek]]),<ref name=RC3>{{cite book | url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1991rc3..book.....D | bibcode=1991rc3..book.....D | year=1991 | title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies | last1=De Vaucouleurs | first1=Gerard | last2=De Vaucouleurs | first2=Antoinette | last3=Corwin | first3=Herold G. | last4=Buta | first4=Ronald J. | last5=Paturel | first5=Georges | last6=Fouque | first6=Pascal }}</ref> wat beteken dit is omtrent 70% van die grootte van die Melkweg. Dit is dalk deur swaartekrag aan die [[Andromeda-sterrestelsel]] verbind en is dus moontlik 'n metgesel van Andromdeda. Die stelsel kan tot 40&nbsp;miljard sterre hê, in vergelyking met 400&nbsp;miljard in die Melkweg en 'n biljoen in Andromeda.<ref name=michon/> Die skyf van die Driehoek het 'n geraamde massa van {{nowrap|3-6 × 10⁹}} [[sonmassa]]s, en die gaskomponent sowat {{nowrap|3,2 × 10⁹}} sonmassas. Die gesamentlike [[barion]]iese massa kan dus 10¹⁰ sonmassas wees. Die [[donkermaterie]] kan sowat {{nowrap|5 × 10¹⁰}} sonmassas bydra.<ref name=mnras342_1/> ===Ligging, afstand en beweging=== [[Beeld:Andromeda constellation map (1).png|thumb|240px|Die Driehoeksterrestelsel (M33; links onder die middel) en Andromeda (M31; bo die middel).]] Ramings van die afstand tussen die Melkweg en die Driehoekstelsel wissel van 2,38&nbsp;miljoen tot 3,07&nbsp;miljoen ligjare (730 tot 940 kiloparsek), met die meeste ramings sedert die jaar 2000 in die middel daarvan.<ref name=aass06 /><ref name=apj696 /> Dit beteken dit lê verder as Andromdea (op 2,54&nbsp;miljoen ligjare). Die stelsel lê omtrent 750&nbsp;000 ligjare van Andromeda af.<ref>{{Cite web|title=Messier Object 33|url=https://www.messier.seds.org/m/m033.html|access-date=2021-05-21|website=www.messier.seds.org|archive-date=2023-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230629151748/http://www.messier.seds.org/m/m033.html|url-status=dead}}</ref> In 2006 het ’n groep sterrekundiges aangekondig dat hulle ’n [[Veranderlike ster|verduisterende]] [[dubbelster]] in die Driehoeksterrestelsel ontdek het. Deur die verduisterings van die twee sterre te bestudeer, kon hulle die groottes daarvan meet. As die grootte en temperatuur van die sterre bekend is, kan hulle [[Magnitude|absolute magnitude]] bereken word, en wanneer die absolute magnitude bekend is, kan hulle afstand bereken word. Die groep het bereken die sterre lê {{nowrap|3 070 ± 240}} kiloligjare ({{nowrap|940 ± 74}} kiloparsek) van hier.<ref name=aass06 /> In 2005 het navorsers vir die eerste keer die hoekrotasie en [[eiebeweging]] van die Driehoeksterrestelsel bereken. 'n Snelheid van {{nowrap|190 ± 60&nbsp;km/s}} relatief tot die Melkweg is aangeteken, wat beteken die Driehoek beweeg nader aan die Adromedasterrestelsel en dat dit dus 'n satelliet van Adromeda kan wees (afhangend van hulle relatiewe afstande en foutmarges).<ref name=science307_5714/> In 2004 is die ontdekking aangekondig dat 'n stroom waterstof die twee stelsels verbind, wat daarop dui dat daar in die verlede 'n getywisselwerking tussen hulle was. Die ontdekking is in 2011 bevestig.<ref name=nra020120613/> 'n Afstand van minder as 300&nbsp;kiloparsek tussen hulle steun die hipotese.<ref name="pawlowski">{{cite journal|author=Pawlowski, Marcel S.|author2=Kroupa, Pavel|author3=Jerjen, Helmut |date=2013|title=Dwarf galaxy planes: the discovery of symmetric structures in the Local Group|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|arxiv=1307.6210|doi=10.1093/mnras/stt1384|volume=435|issue=3|pages=1928–1957|doi-access=free |bibcode = 2013MNRAS.435.1928P |s2cid=53991672}}</ref> Die [[Pisces I-dwergsterrestelsel|Pisces-dwergsterrestelsel]] (LGS&nbsp;3), 'n klein lid van die Plaaslike Groep, is {{nowrap|2 022 × 103}} ligjare van die Son af geleë. Dit is 20° van Andromeda en 11° van die Driehoekstelsel af. As LGS&nbsp;3 op 'n afstand van {{nowrap|913 × 103}} ligjare van albei stelsels lê, kan dit 'n satelliet van óf Andromeda óf die Driehoek wees. Sy massa is {{nowrap|2,6 × 10⁷}} sonmassas.<ref name=apj562_2/> Pisces VII/Triangulum (Tri) III is dalk nog 'n satelliet van die Driehoek.<ref> Enrico de Lazaro: [http://www.sci-news.com/astronomy/pisces-vii-dwarf-galaxy-10283.html Amateur Astronomer Discovers New Dwarf Galaxy], on: sci-news, Nov 18, 2021</ref> ===Struktuur=== {{Multibeeld | align = right | direction = horizontal | background color = | beeld1 = Spitzer m33.jpg | width1 = 218 | onderskrif1 = ’n Infrarooifoto van M33 geneem deur die Spitzer-ruimteteleskoop. | beeld2 = M33.jpg | width2 = 142 | onderskrif2 = ’n Ultravioletfoto deur die Galex-sterrewag. }} In die Franse sterrekundige Gérard de Vaucouleurs se hersiene Hubble Sandage (VRHS)-stelsel van die morfologiese klassifikasie van sterrestelsels word die Driehoeksterrestelsel as tipe SA(s)cd geklassifiseer. Die "S" dui aan dit is 'n skyfvormige stelsel met prominente arms van gas en stof wat van die kern af uitsprei – dit is wat algemeen as 'n [[spiraalsterrestelsel]] bekend is. Die "A" beteken die kern het nie 'n staafvormige struktuur nie. Die Amerikaanse sterrekundige Allan Sandage se "(s)" word gebruik wanneer die spiraalarms regstreeks uit die kern of sentrale staaf kom, eerder as uit 'n binneste ring. Die "cd" beskryf die oopheid van die arms. 'n Klassifikasie van "cd" dui op arms wat relatief los is.<ref name=buta_corwin_odewahn07/> Die sterrestelsel het 'n [[baanhelling]] van 54° ten opsigte van die waarnemingslyn van die Aarde af, en dit laat toe dat die struktuur waargeneem kan word sonder 'n groot obstruksie van gas en stof.<ref name=apj602/><ref name=aaa493/> Daar kan 'n [[Galaktiese halo|halo]] om die stelsel wees, maar daar is geen [[Galaktiese bol|bol]] by die kern nie.<ref name=aaa506/> Dit is 'n geïsoleerde stelsel en daar is geen aanduiding van onlangse samesmeltings of wisselwerkings met ander sterrestelsels nie.<ref name=aaa493/> Hoewel die Driehoek as 'n staaflose stelsel gaklassifiseer word, dui 'n ontleding van sy vorm dat daar 'n swak staafagtige struktuur om die kern kan wees. Die [[radius]] van dié struktuur is sowat 0,8&nbsp;kiloparsek.<ref name=hernandez_lopez_et_al_09/> Die stelsel se kern is 'n [[H&nbsp;II-gebied]],<ref name=apj708/> en dit bevat 'n ultrahelder [[X-straal]]bron met 'n emissie van {{nowrap|1,2 × 10³⁹ erg s^-1}}, wat die helderste omvang van X-strale in die Plaaslike Groep is. Die bron is veranderlik met 20% oor 'n siklus van 106 dae.<ref name=aaa425/> Dit lyk egter nie of die kern 'n [[supermassiewe swartkolk]] bevat nie.<ref name=science122_5/> Dit kan daarop dui dat supermassiewe swartkolke net verbind kan word met 'n galaktiese bol en nie die hele skyf nie.<ref name=science122_5/> Die binneste deel van die sterrestelsel het twee helder spiraalarms en verskeie uitlopers wat die binnste en buitenste arm verbind.<ref name=apj602/><ref name=aaa493/> Die hoofarms word IN (noord) en IS (suid) genoem.<ref name=aaa205_1_2/> ===Stervorming=== [[Beeld:M33.tif|thumb|240px|NGC 604, 'n stervormende gebied in die Driehoek, soos afgeneem deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] In die sentrale 4′ van die sterrestelsel word atomiese gas doeltreffend in molekulêre gas omgeskakel, en dit het 'n sterk [[Spektraallyn|spektrale emissie]] van [[Koolstofmonoksied|CO]] tot gevolg. Dit gebeur terwyl reusagtige [[molekulêre wolk]]e uit die omringende [[interstellêre medium]] kondenseer. 'n Soortgelyke proses vind buite die sentrale 4′ plaas, maar teen 'n minder doeltreffende tempo. Sowat 10% van die gasinhoud in die stelsel is in molekulêre vorm.<ref name=apj602/><ref name=aaa493/> [[Stervorming]] vind plaas teen 'n tempo wat in 'n groot mate afhang van die plaaslike gasdigtheid, en die tempo per eenheidsgebied is hoër as in Andromeda. (Die tempo van stervorming is sowat 3,4 sonmassas&nbsp;Gyr^-1&nbsp;pc^-2 in die Driehoek, vergeleke met 0,74 in Andromeda.)<ref name="aaa495"/> Die vier helderste H&nbsp;II-gebiede word NGC&nbsp;588, 592, 595 en 604 genoem. Laasgenoemde is die helderste en kon sowat 3&nbsp;miljoen jaar gelede ’n uitbarsting van stervorming ondergaan het.<ref name=apj128_1 /> Dit is die tweede helderste H&nbsp;II-gebied in die Plaaslike Groep. Die geraamde tempo van [[supernova]]-ontploffings in die Driehoeksterrestelsel is 0,06 tipe&nbsp;Ia- en 0,62 tipe&nbsp;Ib- en Ic-supernova per eeu. Dit kom neer op ’n gemiddeld van een supernova-ontploffing elke 147 jaar.<ref name=apjss92_2 /> Sedert 2008 is altesaam 100 [[supernova-oorblyfsel]]s in die sterrestelsel ontdek,<ref name=apjss174_2 /> die meeste in die suidelike helfte. Dieselfde asimmetriese voorkoms geld vir H&nbsp;I- en H&nbsp;II-gebiede en vir helder streke met O-tipe hoofreekssterre.<ref name="supernovae.net"/> Sowat 54 bolvormige [[sterreswerm]]s is in die sterrestelsel geïdentifiseer, maar daar is vermoedelik 122 of meer.<ref name=aa58 /> Die swerms wat geïdentifiseer is, kan ’n paar miljard jaar jonger wees as dié in die Melkweg, en dit lyk of swermvorming die afgelope 100&nbsp;miljoen jaar toegeneem het. Dit word toegeskryf aan ’n invloei van gas na die middel van die sterrestelsel. In 2007 is ’n [[swartkolk]] van sowat 15,7 sonmassas waargeneem. Die kolk, {{nowrap|M33 X-7}}, wentel om ’n metgeselster en verduister dit elke 3,5 dae. Dit is die grootste bekende swartkolk wat veroorsaak is deur die inploffing van ’n massiewe ster.<ref name=ar53_3 /><ref name=morcone07 /> ===Verhouding met Andromeda=== Daar is vermoedelik ’n verbinding tussen die Driehoek- en die Andromeda-sterrestelsel. Dit dui op ’n interaksie tussen die twee stelsels tussen 2 en 8&nbsp;miljard jaar gelede,<ref name="Davidge & McCoonnachie 2012"/><ref name=Bekki2008/> en ’n gewelddadiger botsing oor sowat 2,5&nbsp;miljard jaar. Die toekoms van die Driehoekstelsel is onbekend, maar dit lyk of dit beïnvloed sal word deur die groter Andromeda. Voorgestelde toekomstige scenario's wissel van ’n uiteenskeuring en opname deur Andromeda, waardeur hy baie [[waterstof]] van Andromeda sal kry om nuwe sterre te vorm of al sy gas (en dus sy vermoë om nuwe sterre te vorm) sal verloor,<ref name=Putman2009/> tot ’n deelname aan die [[Andromeda-sterrestelsel#Toekomstige botsing met die Melkweg|botsing tussen die Melkweg en Andromeda]], waarna dit waarskynlik om die saamgesmelte stelsels sal wentel en later daarmee saamsmelt. Twee ander moontlikhede is ’n botsing met die Melkweg voor laasgenoemde met Andromeda bots, of ’n uitwerping uit die Plaaslike Groep.<ref name=Roeland2012/> ==Verwysings== {{Verwysings|3 |verwysings= <ref name=jha16_1>{{cite journal | author=Fodera-Serio, G.; Indorato, L.; Nastasi, P. | title=Hodierna's Observations of Nebulae and his Cosmology | journal=Journal of the History of Astronomy | volume=16 | issue=1 | date=Februarie 1985 | pages=1–36 | bibcode=1985JHA....16....1F }}</ref> <ref name=jones91>{{cite book | first=Kenneth Glyn | last=Jones | year=1991 | title=Messier's nebulae and star clusters | work=The Practical astronomy handbook series | page=366 | issue=2 | edition=2nd | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-37079-5 }}</ref> <ref name=mullaney07>{{cite book | first=James | last=Mullaney | year=2007 | title=The Herschel objects and how to observe them | work=Astronomers' Observing Guides | pages=16–17 | publisher=Springer | isbn=0-387-68124-8 }}</ref> <ref name=michon>{{cite web |url=http://www.numericana.com/answer/sagan.htm |first=Gerard P. |last=Michon |title=Sizing up the Universe – Stars, Sand and Nucleons |access-date=7 Januarie 2010 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411012359/http://www.numericana.com/answer/sagan.htm |archive-date=11 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name=aass06>{{cite journal | author=Bonanos, A. Z. | year=2006 | title=The First DIRECT Distance to a Detached Eclipsing Binary in M33 | doi=10.1007/s10509-006-9112-1 | journal=Astrophysics and Space Science | volume= 304 | issue=1-4| pages=207 |bibcode = 2006Ap&SS.304..207B }}</ref> <ref name=apj696>{{cite journal | author=Magrini, Laura; Stanghellini, Letizia; Villaver, Eva | title=The Planetary Nebula Population of M33 and its Metallicity Gradient: A Look Into the Galaxy's Distant Past | journal=The Astrophysical Journal | volume=696 | issue=1 | pages=729–740 | date=Mei 2009 | doi=10.1088/0004-637X/696/1/729 | bibcode=2009ApJ...696..729M |arxiv = 0901.2273 }}</ref> <ref name=apj708>{{cite journal | author=Zhang, J. S.; Henkel, C.; Guo, Q.; Wang, H. G.; Fan, J. H. | title=On the Nuclear Obscuration of H₂O Maser Galaxy | year=2010 | journal=Astrophysical Journal | volume=708 | issue=2 | pages=1528–1536 | doi=10.1088/0004-637X/708/2/1528 | bibcode=2010ApJ...708.1528Z |arxiv = 0912.2159 }}</ref> <ref name=science307_5714>{{cite journal | author=Brunthaler, Andreas | display-authors=4 | author2=Reid, Mark J. | author3=Falcke, Heino | author4=Greenhill, Lincoln J.| author5=Henkel, Christian | date=2005 | title=The Geometric Distance and Proper Motion of the Triangulum Galaxy (M33) | journal=Science | volume=307 | issue=5714 | pages=1440–1443 | bibcode=2005Sci...307.1440B | doi=10.1126/science.1108342 | pmid=15746420|arxiv = astro-ph/0503058 | s2cid=28172780 }}</ref> <ref name=buta_corwin_odewahn07>{{cite book | author=Buta, Ronald James; Corwin, Harold G.; Odewahn, Stephen C. | publisher=Cambridge University Press | year=2007 | title=The de Vaucouleurs atlas of galaxies | pages=1–16, 88 | isbn=0-521-82048-0 }}</ref> <ref name=aa58>{{cite journal | author=Zloczewski, K.; Kaluzny, J.; Hartman, J. | title=Photometric Survey for Stellar Clusters in the Outer Part of M33 | journal=Acta Astronomica | volume=58 | pages=23–39 | date=Maart 2008 | bibcode=2008AcA....58...23Z |arxiv = 0805.4230 }}</ref> <ref name=aaa425>{{cite journal | author=Dubus, G.; Charles, P. A.; Long, K. S. | title=High resolution Chandra X-ray imaging of the nucleus of M 33 | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=425 | issue=1 | pages=95–98| date=Oktober 2004| doi=10.1051/0004-6361:20041253 | bibcode=2004A&A...425...95D |arxiv = astro-ph/0406310 }}</ref> <ref name=apj602>{{cite journal | author=Heyer, Mark H.; Corbelli, Edvige; Schneider, Stephen E.; Young, Judith S. | title=The Molecular Gas Distribution and Schmidt Law in M33 | journal=The Astrophysical Journal | volume=602 | issue=2 | pages=723–729 | date=Februarie 2004 | doi=10.1086/381196 | bibcode=2004ApJ...602..723H |arxiv = astro-ph/0311226 }}</ref> <ref name=aaa493>{{cite journal | author=Verley, S.; Corbelli, E.; Giovanardi, C.; Hunt, L. K. | title=Star formation in M 33: multiwavelength signatures across the disk | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=493 | issue=2 |date=Januarie 2009| pages=453–466 | doi=10.1051/0004-6361:200810566 | bibcode=2009A&A...493..453V |arxiv = 0810.0473 }}</ref> <ref name=aaa495>{{cite journal | author=Corbelli, E.; Verley, S.; Elmegreen, B. G.; Giovanardi, C. | title=The cluster birthline in M 33 | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=495 | issue=2 | date=Februarie 2009| pages=479–490 | doi=10.1051/0004-6361:200811086 | bibcode=2009A&A...495..479C |arxiv = 0901.1530 }}</ref> <ref name=ar53_3>{{cite journal | author=Abubekerov, M. K.; Antokhina, E. A.; Bogomazov, A. I.; Cherepashchuk, A. M. | title=The mass of the black hole in the X-ray binary M33 X-7 and the evolutionary status of M33 X-7 and IC 10 X-1 | journal=Astronomy Reports | volume=53 | issue=3 | pages=232–242 | date=Maart 2009 | doi=10.1134/S1063772909030056 | bibcode=2009ARep...53..232A |arxiv = 0906.3429 }}</ref> <ref name=morcone07>{{cite news |last=Morcone |first=Jennifer |date=17 Oktober 2007 |title=Heaviest Stellar Black Hole Discovered in Nearby Galaxy |work=Chandra X-ray Observatory press release |url=http://chandra.harvard.edu/press/07_releases/press_101707.html |access-date=13 Februarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190803032621/http://chandra.harvard.edu/press/07_releases/press_101707.html |archive-date= 3 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> <ref name=apj128_1>{{cite journal | author=Keel, William C.; Holberg, Jay B.; Treuthardt, Patrick M. | title=Far-Ultraviolet Spectroscopy of Star-forming Regions in Nearby Galaxies: Stellar Populations and Abundance Indicators | journal=The Astronomical Journal | volume=128 | issue=1 | pages=211–223 | date=Julie 2004 | doi=10.1086/421367 | bibcode=2004AJ....128..211K |arxiv = astro-ph/0403499 }}</ref> <ref name=apjss92_2>{{cite journal | author=Tammann, G. A.; Loeffler, W.; Schroeder, A. | title=The Galactic supernova rate | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | volume=92 | issue=2 | pages=487–493 | date=Junie 1994 | bibcode=1994ApJS...92..487T | doi=10.1086/192002 }}</ref> <ref name=bergh2000>{{cite book | first=Sidney | last=Van den Bergh | title=The galaxies of the Local Group | volume=35 | series=Cambridge astrophysics series | publisher=Cambridge University Press | year=2000 | isbn=0-521-65181-6 | page=72 }}</ref> <ref name=apjss174_2>{{cite journal | author=Plucinsky, Paul P. |title=Chandra ACIS Survey of M33 (ChASeM33): A First Look | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series | issue=2 | pages=366–378 | date=Februarie 2008 | doi=10.1086/522942 | bibcode=2008ApJS..174..366P | volume=174 |arxiv = 0709.4211 }}</ref> <ref name="Davidge & McCoonnachie 2012">{{cite journal | last1 = Davidge| first1 = T.J.| last2 = Connachie| first2 = A.W.| last3 = Fardal| first3 = M.A.| last4 = Fliri| first4 = J.| last5 = Valls-Gabaud| first5 = D.| last6 = Chapman| first6 = S.C.| last7 = Lewis| first7 = G.F.| last8 = Rich| first8 = R.M.| year = 2012| title = The Recent Stellar Archeology of M31—The Nearest Red Disk Galaxy| journal = The Astrophysical Journal| volume = 751| issue = 1 |bibcode = 2012ApJ...751...74D| doi = 10.1088/0004-637X/751/1/74|arxiv = 1203.6081 }}</ref> <ref name=Bekki2008>{{cite journal | author=Bekki K.| title=Formation of a giant HI bridge between M31 and M33 from their tidal interaction | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (Letters) | volume=390 | issue=1 | date=Oktober 2008 | pages=L24–L28 | bibcode=2008MNRAS.390L..24B |arxiv = 0807.1161 |doi = 10.1111/j.1745-3933.2008.00528.x }}</ref> <ref name=ned>{{cite web |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |title=Results for NGC 598 |publisher=NASA/IPAC/JPL |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/ |access-date=1 Desember 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20020802122428/http://nedwww.ipac.caltech.edu/ |archive-date= 2 Augustus 2002 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> <ref name="supernovae.net">{{cite web |author=David Bishop |title=Extragalactic Novae |url=http://www.supernovae.net/novae.html |publisher=supernovae.net (International Supernovae Network) |access-date=11 September 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030062209/http://www.supernovae.net/novae.html |archive-date=30 Oktober 2012 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref name=Putman2009>{{cite journal | last1=Putman | first1=M. E. | last2=Peek | first2=J. E. G. | last3=Muratov | first3=A. | last4=Gnedin | first4=O. Y. | last5=Hsu | first5=W. | last6=Douglas | first6=K. A. | last7=Heiles | first7=C. | last8=Stanimirovic | first8=S. | last9=Korpela | first9=E. J. | last10=Gibson | first10=S. J. | title=The Disruption and Fueling of M33 | journal=The Astrophysical Journal | volume=703 | issue=2 | date=Oktober 2009 | pages=1486–1501 | bibcode=2009ApJ...703.1486P|arxiv = 0812.3093 |doi = 10.1088/0004-637X/703/2/1486 }}</ref> <ref name=Roeland2012>{{cite journal | first1=Roeland P. | last1=van der Marel | first2=Gurtina | last2=Besla | first3=T. J. | last3=Cox | first4=Sangmo Tony | last4=Sohn | first5=Jay | last5=Anderson | title=The M31 Velocity Vector. III. Future Milky Way-M31-M33 Orbital Evolution, Merging, and Fate of the Sun | journal=The Astrophysical Journal | volume=753 | issue=1 | date=Julie 2012 | bibcode=2012ApJ...753....9V|arxiv = 1205.6865 |doi = 10.1088/0004-637X/753/1/9 }}</ref> <ref name=omeara1998>{{cite book | first=S. J. | last=O'Meara | date=1998 | title=The Messier Objects | location=Cambridge | publisher=Cambridge University | isbn=978-0-521-55332-2 | url-access=registration | url=https://archive.org/details/messierobjectsfi00omea }}</ref> <ref name=simbadm101>{{cite web | title=SIMBAD Astronomical Database | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | work=Results for Messier 101 | access-date=2007-04-07 }}</ref> <ref name=simbadm101>{{cite web | title=SIMBAD Astronomical Database | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | work=Results for Messier 101 | access-date=2007-04-07 }}</ref> <ref name=seds>{{cite web | title=Messier Object 101 | url=http://messier.seds.org/m/m101.html | access-date=2007-04-07 }}</ref> <ref name="hubble/esa">{{cite web | title=Best of AOP: M101: Pinwheel Galaxy | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/ | access-date=2007-04-07 }}</ref> <ref name=bort>{{cite web | url=http://www.skyandtelescope.com/resources/darksky/3304011.html | title=The Bortle Dark-Sky Scale | first=John E. | last=Bortle |date=February 2001 | access-date=2010-01-07 }}</ref> <ref name=skiff97>{{cite web | first=Brian | last=Skiff | date=January 10, 1997 | title=Messier 81 naked-eye | work=sci.astro.amateur | url=http://www.maa.clell.de/Messier/E/Xtra/Supp/m81naked.txt | access-date=2010-02-11 | archive-date=2021-03-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210301075750/http://www.maa.clell.de/Messier/E/Xtra/Supp/m81naked.txt | url-status=dead }}</ref> <ref name=mnras342_1>{{cite journal | last=Corbelli | first=Edvige |date=June 2003 | title=Dark matter and visible baryons in M33 | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=342 | issue=1 | pages=199–207 | doi=10.1046/j.1365-8711.2003.06531.x | doi-access=free | bibcode=2003MNRAS.342..199C |arxiv = astro-ph/0302318 | s2cid=119383732 }}</ref> <ref name=nra020120613>{{cite news | first1=Dave | last1=Finley | title=Neighbor galaxies may have brushed closely, astronomers find | publisher=National Radio Astronomy Observatory | date=June 11, 2012 | url=http://www.nrao.edu/pr/2012/m31m33/ | access-date=2012-06-13 }}</ref> <ref name=apj562_2>{{cite journal | author=Miller, Bryan W. | display-authors=4 | author2=Dolphin, Andrew E. | author3=Lee, Myung Gyoon | author4=Kim, Sang Chul | author5=Hodge, Paul | title=The Star Formation History of LGS 3 | journal=The Astrophysical Journal | volume=562 | issue=2 | pages=713–726 |date=December 2001 | doi=10.1086/323853 | bibcode=2001ApJ...562..713M |arxiv = astro-ph/0108408 | s2cid=119089499 }}</ref> <ref name=aaa506>{{cite journal | first=Maria-Rosa L. | last=Cioni |date=November 2009 | title=The metallicity gradient as a tracer of history and structure: the Magellanic Clouds and M33 galaxies | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=506 | issue=3 | pages=1137–1146 | doi=10.1051/0004-6361/200912138 | bibcode=2009A&A...506.1137C |arxiv = 0904.3136 | s2cid=15459246 }}</ref> <ref name=hernandez_lopez_et_al_09>{{cite conference | author=Hernández-López, I. | author2=Athanassoula, E.|author2-link=Lia Athanassoula | author3=Mújica, R. | author4=Bosma, A. | title=M33: The existence of a bar | book-title=A Long Walk Through Astronomy: A Celebration of Luis Carrasco's 60th Birthday, Revista Mexicana de Astronomía y Astrofísica, Serie de Conferencias | volume=37 | pages=160–162 |date=November 2009 | bibcode=2009RMxAC..37..160H }}</ref> <ref name=science122_5>{{cite journal |last1=Gebhardt |first1=Karl |last2=Lauer |first2=Tod R. |last3=Krmendy |first3=John |last4=Pinkney |first4=Jason |last5=Bower |first5=Gary A. |last6=Green |first6=Richard |last7=Gull |first7=Theodore |last8=Hutchings |first8=J.B. |last9=Kaiser |first9=M.E. |last10=Nelson |first10=Charles H. |title=M33: A Galaxy with No Supermassive Black Hole |journal=Astronomical Journal |date=November 2001 |volume=122 |issue=5 |pages=2469–2476 |doi=10.1086/323481 |arxiv=astro-ph/0107135 |bibcode=2001AJ....122.2469G |s2cid=118864132 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/323481/pdf |access-date=18 November 2020}}</ref> <ref name=aaa205_1_2>{{cite journal | last=Buczilowski | first=U. R. | title=A multifrequency radio continuum survey of M33. II – Thermal and non-thermal emission | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=205 | issue=1–2 |date=October 1988 | pages=29–40 | bibcode=1988A&A...205...29B }}</ref> }} == Eksterne skakels == * [http://messier.seds.org/m/m033.html SEDS: Messier 33] * [http://www.spacetelescope.org/bin/images.pl?searchtype=freesearch&string=m33 M33 by ESA/Hubble] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930014801/http://www.spacetelescope.org/bin/images.pl?searchtype=freesearch&string=m33 |date=30 September 2007 }} * [http://www.starpointing.com/dslr/m33.html Pointing to the Universe – M33] {{WikiSky|Messier 33|name=Driehoeksterrestelsel|z=2.800}} {{Commons-kategorie inlyn|Triangulum Galaxy}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Triangulum Galaxy|Engelse Wikipedia]] {{Lug3|01|33|50.9||30|39|36|2810|aansig=titel}} {{Messier}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Driehoek (sterrebeeld)]] [[Kategorie:Messier-voorwerpe|30033]] [[Kategorie:NGC-voorwerpe]] [[Kategorie:Plaaslike Groep]] [[Kategorie:Spiraalsterrestelsels]] mx913kt5l8c1kko1dmuhrixfs4ktvze 0 69954 2922250 2446132 2026-08-05T05:59:31Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922250 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas sterrestelsel | naam= Messier 89 | beeld= Messier 089 Hubble WikiSky.jpg | onderskrif= Messier 89 soos afgeneem deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | soort= [[Elliptiese sterrestelsel]] | sterrebeeld= [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]] | messier= | tipe= E, LINER, HIISy2 | RK= 12^h 35^m 39,8^s | Dek= +12º 33' 23" | magnitude= | skynmagnitude= 10,73 | absolute magnitude= | afstand= 50 miljoen | ouderdom= | grootte= 5,1 × 4,7 [[boogminute]] | sterre= | rooiverskuiwing= 0,001134 ± 0,000014 | kenmerke= | massa= | name= M89, NGC&nbsp;4552, UGC&nbsp;7760, PGC&nbsp;41968 }} '''Messier&nbsp;89''' of '''M89''' (ook bekend as '''NGC&nbsp;4552''') is ’n [[elliptiese sterrestelsel]] in die [[sterrebeeld]] [[Maagd (sterrebeeld)|Maagd]]. Dit is in 1781 deur [[Charles Messier]] ontdek en in sy [[Messier-voorwerp|katalogus]] van [[komeet]]agtige voorwerpe opgeneem. M89 behoort tot die [[Virgo-sterrestelselswerm]].<ref>{{Cite web |url=http://www.seds.org/messier/m/m089.html |title=Elliptical Galaxy SEDS: Messier 89 |access-date=27 Oktober 2012 |archive-date= 5 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080305022144/http://seds.org/Messier/m/m089.html |url-status=dead }}</ref> == Eienskappe == Huidige waarnemings dui aan M89 kan ’n byna perfekte sfeervorm hê. Dit is ongewoon aangesien alle ander bekende elliptiese stelsels lang ellipsoïede is. Dit kan egter wees dat dit net sferies van die Aarde af lyk terwyl dit eintlik ellipties is. Die stelsel het ook ’n omringende struktuur van stof en gas wat tot 150&nbsp;000 ligjare van die stelsel af strek en strale verhitte deeltjies wat 100&nbsp;000 ligjare na buite strek. Dit dui daarop dat dit eens ’n aktiewe [[kwasar]] of [[radiosterrestelsel]] kon gewees het.<ref>{{Cite web |url=http://www.seasky.org/astronomy/astronomy_messier_81to90.html |title=Messier Objects 81-90 @ Sea and Sky |access-date=27 Oktober 2012 |archive-date=16 Junie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616192103/http://seasky.org/astronomy/astronomy_messier_81to90.html |url-status=dead }}</ref> Daar is ’n groot aantal [[bolswerm]]s in M89. Volgens ’n 2006-studie kan daar tot 2&nbsp;000 wees, in vergelyking met ’n garaamde 150-200 in die [[Melkweg]].<ref name="Tamuraetal2006">{{cite journal | author=Tamura, Naoyuki; Sharples, Ray M.; Arimoto, Nobuo; Onodera, Masato; Ohta, Kouji; Yamada, Yoshihiko | year=2006 | title=A Subaru/Suprime-Cam wide-field survey of globular cluster populations around M87 – I. Observation, data analysis and luminosity function | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume= 373| issue= 2| pages=588 | doi=10.1111/j.1365-2966.2006.11067.x | bibcode=2006MNRAS.373..588T |arxiv = astro-ph/0609067 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://messier.seds.org/m/m089.html M89, SEDS] {{WikiSky}} {{Commons-kategorie inlyn|Messier 89}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Messier 89|Engelse Wikipedia]] {{Lug3|12|35|39.8|+|12|33|23|50000000|aansig=titel}} {{Messier}} {{DEFAULTSORT:Messier 089}} [[Kategorie:Messier-voorwerpe|80089]] [[Kategorie:Elliptiese sterrestelsels]] [[Kategorie:NGC-voorwerpe]] [[Kategorie:Maagd (sterrebeeld)]] nvn6s7vhbkc1i2op5t8cgusasbz1sb8 6 70986 2922225 1466715 2026-08-04T21:26:20Z JMK 649 +kat 2922225 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Professore en studente van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] se Teologiese Skool op [[Burgersdorp]] |bron=''My erfenis is vir my mooi'' |datum=1897 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Kweekskole in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Totius]] 59w09sced1brimzafl3v9ofm7p420dm 0 72243 2922243 2866296 2026-08-05T02:00:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922243 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Marcianus |kleur = #FFCC33 |titel = ''Keiser van die Bisantynse Ryk'' |beeld = Solidus Marcian RIC 0509.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = ’n Muntstuk wat Marcianus uitbeeld. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = 450–457 |opskrif2 = Volle naam |2 = Flavius Marcianus Augustus |opskrif3 = Dinastie |3 = [[Dinastie van Theodosius|Theodosius]] |opskrif4 = Gebore |4 = [[392]] n.C. |opskrif5 = Oorlede |5 = [[27 Januarie]] [[457]] n.C. |opskrif6 = Voorganger |6 = [[Theodosius II van Bisantium|Theodosius II]] |opskrif7 = Opvolger |7 = [[Leo I van Bisantium|Leo I]] |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = Eggenote |9 = Pulcheria |opskrif10 = Kinders |10 = Marcia Euphemia |opskrif11 = |11 = |opskrif12 = |12 = |opskrif13 = |13 = |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = }} '''Marcianus''' ([[Latyn]]: Flavius Marcianus Augustus, [[Grieks]]: Μαρκιανός; 392 – 27 Januarie 457) was die [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] keiser van 450 tot met sy dood in 457. Sy bewind is gekenmerk deur die herstel van die [[Oos-Romeinse Ryk]], wat hy teen aanvallers beskerm het, en ekonomiese en finansiële hervormings. Aan die ander kant het sy beleid van isolasie die [[Wes-Romeinse Ryk]] sonder hulp gelaat teen aanvalle soos dié van [[Hunne|Attila die Hun]] en die [[Vandale]]. == Vroeë lewe == Marcianus is in 392 gebore as die seun van ’n soldaat en was die grootste deel van sy lewe ’n gewone soldaat in [[Thracië]].<ref name="evagrius_2_1">Evagrius, II.1.</ref> Terwyl hy saam met sy eenheid teen die [[Sassaniede]] geveg het, het hy siek geword<ref name="theophanes5943">Theophanes AM 5943</ref><ref>Cedrenus I.63; Zonara, XIII 24.5.</ref> en daarna na [[Konstantinopel]] gegaan waar hy 15 jaar lank onder generaals [[Ardaburius]] en [[Aspar]] gedien het.<ref name="theophanes5943" /><ref>Procopius, ''Bellum Vandalicum'' I.4.7.</ref> Danksy die invloed van dié twee generaals het hy ’n kaptein geword en later die rang senator gekry. Met die dood van [[Theodosius II van Bisantium|Theodosius II]] in 450 is hy gekies as man deur Theodosius se suster Pulcheria<ref name="evagrius_2_1" /> en het hy keiser van die Oostelike Ryk geword, wat teen dié tyd verarm was weens die aanvalle van die [[Hunne]]. == Bewind == Toe hy keiser word, het Marcianus ophou belasting betaal aan die Hunne. Dié belasting is tydens Theodosius II se bewind ingestel om die Hunne daarvan te weerhou om Konstantinopel aan te val. Attila was bewus daarvan dat hy nooit die hoofstad van die Oostelike Ryk sou kon verower nie en het hom daarna toegespits op die Weste. Marcianus het sy ryk se geldsake hervorm, uitspattigheid gekeer en die verwoeste distrikte weer bevolk. Hy het aanvalle deur die Romeinse provinsie Sirië en [[Egipte]] in 452 afgeweer en onrus aan die [[Armenië|Armeense]] grens in 456 beëindig. Marcianus het hom min gesteur aan die sake van die Westelike Ryk en dié deel aan sy lot oorgelaat. Hy het niks gedoen om hulle teen Attila te help beskerm of toe die [[Vandale]] [[Rome]] in 455 geplunder het nie. Net voor Attila se dood in 453 het konflik weer tussen hom en Marcianus opgevlam. Die magtige Hun-koning is egter dood voor ’n volwaardige oorlog uitgebreek het. Marcianus is op 27 Januarie 457 dood aan ’n siekte, waarskynlik [[gangreen]], wat hy opgedoen het ná ’n lang godsdienstige reis. Hy is in Konstantinopel begrawe saam met Pulcheria. Ondanks sy kort bewind en sy gebrek aan hulp aan die Westelike Ryk, word hy beskou as een van die Oostelike Ryk se beste keisers. Die [[Oosters-Ortodokse Kerk]] erken hom en Pulcheria as heiliges. Hul feesdag is op [[17 Februarie]]. == Huwelike == Pulcheria was Marcianus se tweede vrou.<ref name="evagrius_2_1" /> Sy het ’n eed van kuisheid afgelê en die huwelik was bloot ’n politieke verbintenis om Marcianus as lid van die [[Dinastie van Theodosius]] erken te kry.<ref name="nathan" /><ref>Geoffrey Greatrex, [http://www.roman-emperors.org/pulcheria.htm "Pulcheria (Wife of the Emperor Marcian)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524090922/http://www.roman-emperors.org/pulcheria.htm |date=24 Mei 2008 }}</ref> Sy enigste dogter sover bekend was Marcia Euphemia, wat later met keiser [[Anthemius]] van die Westelike Ryk getroud is.<ref>Sidonius Apollinaris, ''Carmina'' II 194-7, 216, 481–482.</ref> Dit is nie bekend wie haar ma was nie.<ref name="nathan">Geoffrey S. Nathan, [http://www.roman-emperors.org/marcian.htm "Marcian (450–457 A.D.)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230520155106/http://www.roman-emperors.org/marcian.htm |date=20 Mei 2023 }}</ref> == Bronne == * Chisholm, Hugh, red. (1911). "Marcian". ''Encyclopædia Britannica'' (11de uitg.). Cambridge University Press. * Arnold Hugh Martin Jones, "Marcianus 8", ''The Prosopography of the later Roman empire: A.D. 260–395, Volume 1'', Cambridge University Press, 1987, {{ISBN|0-521-20159-4}}, p.&nbsp;714-5. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commons-kategorie inlyn|Marcian|Marcianus}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Marcian|Engelse Wikipedia]] {{Bisantynse keisers}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bisantynse keisers]] [[Kategorie:Geboortes in 396]] [[Kategorie:Heiliges in die Christendom]] [[Kategorie:Mense in die 5de eeu]] [[Kategorie:Sterftes in 457]] mg507yzwgl2efbuwk71q0me97w55vfc 0 72461 2922232 2247634 2026-08-04T21:35:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922232 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Leontios |kleur = #FFCC33 |titel = ''Keiser van die Bisantynse Ryk'' |beeld = Solidus-Leontinus-sb1330.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = ’n Muntstuk wat Leontios uitbeeld. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Bewind |1 = [[695]]–[[698]] |opskrif2 = |2 = |opskrif3 = Tydperk |3 = 20 jaar van anargie |opskrif4 = |4 = |opskrif5 = Oorlede |5 = [[15 Februarie]] [[706]] |opskrif6 = Voorganger |6 = [[Justinianus II van Bisantium|Justinianus II]] |opskrif7 = Opvolger |7 = [[Tiberius III Apsimar|Tiberius III]] |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = }} '''Leontios''' ([[Latyn]]: Leontivs, [[Grieks]]: Λεόντιος; oorl. 15 Februarie 706)<ref>{{citation | editor-first = Alexander | editor-last = Kazhdan | title = Oxford Dictionary of Byzantium | publisher = Oxford University Press | year = 1991 | isbn = 978-0-19-504652-6}}</ref> was die [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] keiser van 695 tot 698. Leontios is in [[Isaurië]] gebore en was ’n soldaat wat vinnig opgang gemaak het. In ’n volksopstand onder sy leiding is die vorige keiser, [[Justinianus II van Bisantium|Justinianus II]], van die troon afgesit en Leontios het hom opgevolg. Sy naam was eintlik Leo (Grieks: Λέων, ''Leōn''), maar hy is bekend onder die naam wat in Bisantynse geskrifte gebruik is. Leontios was ongewild. Hy het militêre operasies vermy en eerder probeer om die ryk te verenig. Nadat die [[Moslems]] [[Kartago]] in 697 verower het,<ref>[http://www.roman-emperors.org/leonti2.htm Moore, R. Scott, "Leontius (695-698 A.D.)", ''De Imperatoribus Romanis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190226024224/http://www.roman-emperors.org/leonti2.htm |date=26 Februarie 2019 }} (1999)</ref> het die Bisantynse soldate in opstand gekom en generaal Apsimaros as hul leier aangewys.<ref>Bury, J.B., ''A History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene, Vol. II'', MacMillan & Co., 1889</ref> Apsimaros het sy naam na [[Tiberius III Apsimar|Tiberius III]] verander en die leër het na [[Konstantinopel]] opgeruk en Leontios se bewind in 698 oorgeneem. Leontios is gevange geneem, vermink en later tereggestel.<ref>{{citation | last = Norwich | first = John Julius | title =Byzantium: The Early Centuries | publisher = Penguin | year = 1990 | isbn = 0-14-011447-5}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Leontius}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Liontios|Engelse Wikipedia]] {{Bisantynse keisers}} [[Kategorie:Bisantynse keisers]] [[Kategorie:Geboortes in 660]] [[Kategorie:Sterftes in 705]] m443clpygrh0dvo0wt6vluac4gxz6xx 6 74667 2922117 1155036 2026-08-04T19:25:57Z JMK 649 +kat 2922117 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. [[Barry Hertzog]] se kabinet. |bron=An Illustrated Dictionary of South African History |datum=1929 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] ryknzd13gvfn0o2mkhi1x1kbmcj7azq 14 77508 2921926 2041510 2026-08-04T14:40:09Z JMK 649 +kat 2921926 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Commonskat|Boer generals|Boeregeneraals}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militariste]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Generaals]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] godf6tovbhdnboyu7b7jre9luotaywr 14 79325 2922279 2024800 2026-08-05T09:05:56Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Kategorie:Iranse maatskappye]] na [[Kategorie:Irannese maatskappye]] geskuif: Spelling 2024800 wikitext text/x-wiki {{CommonsKategorie|Companies of Iran}} [[Kategorie:Ekonomie van Iran|Maatskappye]] [[Kategorie:Maatskappye]] 781xpm312c0ggdvfhuq26qzy1zy7nzz 6 79980 2921915 1202953 2026-08-04T14:18:28Z JMK 649 +kat 2921915 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Ds. [[D.F. Malan]] |bron=''Ons Kerk Album'' |datum=1914 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Daniël François Malan]] 5idzzcgjxe271xji5ig4vk9qxbl0dwn 6 80707 2922214 1356157 2026-08-04T21:03:24Z JMK 649 +kat 2922214 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Pieter Willem Botha]] |bron=Wie is Wie in Suid-Afrika 1963 |datum=1962 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:PW Botha]] lf0z8a0s3vzrfxaa8eew00bshjdzo1m 6 82149 2922003 1217088 2026-08-04T18:17:01Z JMK 649 sp, +kat 2922003 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Ds H.L. de Villiers, leraar van Clanwilliam van 1845 tot 1857, in wie se tyd die [[NG gemeente Calvinia]] en die [[NG gemeente Namakwaland]] afgestig het. |bron=Van Roodezand tot Gariep |datum=Omstreeks 1850 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] ntyszqsrv033dxwzld9g785dsm70dh6 0 84013 2922296 2554037 2026-08-05T09:27:40Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Japanse kookkuns]] verwyder; [[:Kategorie:Japannese kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922296 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kare-karejf.JPG|duimnael|links|250px|Beestong met witsous]] [[Lêer:Beef tongue pancetta.jpg|duimnael|regs|250px|'n Tonggereg]] '''Beestong''' is 'n dis of gereg wat gemaak word van die tong van 'n koei of enige ander [[bees]]. Beestong is baie hoog in [[vet]]persentasie, byna 75% van sy kalorieë is afkomstig van vet. <ref>http://www.calorie-count.com/calories/item/13340.html</ref> == Voorbereiding == 'n Tong word dikwels gesout en met [[ui]]e en ander [[spesery]]e in 'n pot geplaas om te kook. Nadat dit gaar is, word die [[vel]] verwyder. 'n Gepekelde tong kan soms deur die kok gebruik word, want dit is reeds met geurmiddels behandel. As die tong in 'n sous gaargemaak word, kan die sous weer later gebruik word vir [[frikkadel]]le of enige ander gereg. Nog 'n manier van voorbereiding van tong is om dit in kookwater te plaas (dit word grys van kleur) en dan die vel af te trek. Hierna word die tong in 'n oond gebak en met behulp van die pandrupsels kan dan 'n heerlike sous berei word. == Oor die wêreld heen == Lande soos [[Kanada]], spesifiek die [[provinsie]] [[Alberta]], voer groot hoeveelhede beestong uit. In [[België]] word beestong gewoonlik voorberei met [[sampioen]]e in 'n Madeira-sous. In [[Pole]], [[Duitsland]] en [[Oostenryk]] word dit bedien met [[peperwortel]]sous. Beestong word ook genuttig in [[Noord-Amerika]] as 'n belangrike bestanddeel van die tong[[roosterbrood]], 'n oop broodjie voorberei vir [[ontbyt]], middagete of [[aandete]] en soms aangebied as 'n aptytwekker. Dit is ook ryk aan [[magnesium]] en [[natrium]] en kan bydra tot die herstel ná 'n hartaanval. Die tonge van ander diere, veral [[varkvleis|varke]] en [[skaapvleis|lammers]], word ook geëet, en is soortgelyk aan beestong. == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Beef tongue}} [[Kategorie:Afval (kos)]] [[Kategorie:Amerikaanse kookkuns]] [[Kategorie:Boheemse kookkuns]] [[Kategorie:Duitse kookkuns]] [[Kategorie:Iranse kookkuns]] [[Kategorie:Japannese kookkuns]] [[Kategorie:Kanadese kookkuns]] [[Kategorie:Koreaanse kookkuns]] [[Kategorie:Oekraïense kookkuns]] [[Kategorie:Russiese kookkuns]] [[Kategorie:Turkse kookkuns]] ofr7y97yjgufbzz0weuky1x8rqajkn0 2922315 2922296 2026-08-05T10:22:39Z Aliwal2012 39067 +Franse kookkuns 2922315 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kare-karejf.JPG|duimnael|links|250px|Beestong met witsous]] [[Lêer:Beef tongue pancetta.jpg|duimnael|regs|250px|'n Tonggereg]] '''Beestong''' is 'n dis of gereg wat gemaak word van die tong van 'n koei of enige ander [[bees]]. Dit kan gekook, gepekel, gebraai of in sous gesmoor word. Beestong is baie hoog in [[vet]]persentasie, byna 75% van sy kalorieë is afkomstig van vet. <ref>http://www.calorie-count.com/calories/item/13340.html</ref> == Voorbereiding == 'n Tong word dikwels gesout en met [[ui]]e en ander [[spesery]]e in 'n pot geplaas om te kook. Nadat dit gaar is, word die [[vel]] verwyder. 'n Gepekelde tong kan soms deur die kok gebruik word, want dit is reeds met geurmiddels behandel. As die tong in 'n sous gaargemaak word, kan die sous weer later gebruik word vir [[frikkadel]]le of enige ander gereg. Nog 'n manier van voorbereiding van tong is om dit in kookwater te plaas (dit word grys van kleur) en dan die vel af te trek. Hierna word die tong in 'n oond gebak en met behulp van die pandrupsels kan dan 'n heerlike sous berei word. == Oor die wêreld heen == Lande soos [[Kanada]], spesifiek die [[provinsie]] [[Alberta]], voer groot hoeveelhede beestong uit. In [[Frankryk]] en [[België] word beestong gewoonlik voorberei met [[sampioen]]e en in 'n Madeira-sous bedien. In [[Pole]], [[Duitsland]] en [[Oostenryk]] word dit met [[peperwortel]]sous voorgesit. Duitsers maak wit roux met asyn en kappertjies, of peperwortelroom, wat ook gewild is in Poolse kookkuns. Beestong word ook genuttig in [[Noord-Amerika]] en die [[Verenigde Koninkryk]] as 'n belangrike bestanddeel van die tong[[roosterbrood]], 'n oop broodjie voorberei vir [[ontbyt]], middagete of [[aandete]] en soms aangebied as 'n aptytwekker. Dit is ook ryk aan [[magnesium]] en [[natrium]] en kan bydra tot die herstel ná 'n hartaanval. Die tonge van ander diere, veral [[varkvleis|varke]] en [[skaapvleis|lammers]], word ook geëet, en is soortgelyk aan beestong. == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Beef tongue}} [[Kategorie:Afval (kos)]] [[Kategorie:Amerikaanse kookkuns]] [[Kategorie:Boheemse kookkuns]] [[Kategorie:Duitse kookkuns]] [[Kategorie:Franse kookkuns]] [[Kategorie:Iranse kookkuns]] [[Kategorie:Japannese kookkuns]] [[Kategorie:Kanadese kookkuns]] [[Kategorie:Koreaanse kookkuns]] [[Kategorie:Oekraïense kookkuns]] [[Kategorie:Russiese kookkuns]] [[Kategorie:Turkse kookkuns]] 1nzojngqnqamwnqz2d088jqebxb1o2r 6 84721 2921917 1501814 2026-08-04T14:20:30Z JMK 649 +kat 2921917 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[D.F. Malan]], sy tweede vrou, Maria, en genl. [[Jan Smuts]]. |bron=Jan Smuts - An Illustrated Biography |datum=1948 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Daniël François Malan]] [[Kategorie:Jan Smuts]] c3pc2js0ygpmf9hqehdq2nehvumc7h4 6 84783 2922174 1238449 2026-08-04T20:13:38Z JMK 649 +kat 2922174 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Nelson Mandela]] (heel agter, 5de van regs) en sy klas aan die Wesleyaanse Kollege, Healdtown, naby [[Fort Beaufort]] |bron=[http://www.nairaland.com/1553763/wow-rainbow-appears-over-mandela/1 nairaland.com] |datum=1937 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nelson Mandela]] qb8q0yjsjm8pu5qsekmcixr8212d6oq 6 84902 2922132 1363260 2026-08-04T19:37:14Z JMK 649 +kat 2922132 wikitext text/x-wiki {{now Commons|File:Kruger-Milner-konferensie 1899.jpg|date=2015-06-22}} == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Paul Kruger]] en [[Alfred Milner]] beraadslaag in [[Bloemfontein]] op die vooraand van die [[Suid-Afrikaanse Oorlog]] |bron=Die Anglo-Boereoorlog in Beeld deur [[Johannes Meintjes]] |datum=1899 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Paul Kruger]] blax8to98u9en5l6utsb37ii6bx4mkt 6 84904 2921967 1249862 2026-08-04T17:43:02Z JMK 649 +kat 2921967 wikitext text/x-wiki {{Beeldinligting |beskrywing=Britse troepe in optog in Strandstraat, [[Kaapstad]] |bron=Die Anglo-Boereoorlog in Beeld, [[Johannes Meintjes]] |datum=November 1899 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog]] tfjbihjfawio3fia6zdiooru5dpfdlt 0 84920 2922162 2833805 2026-08-04T20:04:51Z Aliwal2012 39067 /* Moord */ 2922162 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Marike de Klerk | beeld = Marike de klerk.jpg | beeldonderskrif = | orde = Presidentsvrou van [[Suid-Afrika]] | termynaanvang = [[1989]] | termyneinde = [[1994]] | president = [[Frederik Willem de Klerk|F.W. de Klerk]] | minister = | vise = | voorganger = [[Anna Elizabeth Botha]] | opvolger = [[Winnie Madikizela-Mandela]] | geboortedatum = [[29 Maart]] [[1937]] | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Pretoria]] | sterftedatum = [[3 Desember]] [[2001]] | sterfteplek = [[Kaapstad]] | party = [[Nasionale Party|NP]] | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = Frederik Willem de Klerk | kinders = Jan de Klerk, Willem de Klerk, Susan de Klerk | alma_mater = [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys|Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O.]] | religie = [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerd]] | handtekening = }} '''Marike de Klerk''' ([[29 Maart]] [[1937]] – [[3 Desember]] [[2001]]) was die [[Eerste Dame|presidentsvrou]] van [[Suid-Afrika]] as vrou van die voormalige Staatspresident [[Frederik Willem de Klerk|F.W. de Klerk]] gedurende 1989–1994. Sy was ook 'n politikus van die voormalige regerende [[Nasionale Party]] in haar eie reg. Sy is in 2001 in haar huis in Kaapstad vermoor. == Biografie == === Persoonlike lewe === [[Beeld:Marike Willemse en FW de Klerk op universiteit.jpg|duimnael|links|230px|Marike en haar aanstaande, [[FW de Klerk]] verkoop ''Pukkies'' op universiteit, omstreeks 1956.]] Marike is gebore in 'n bo-middelklas [[Afrikaner]]gesin van [[Pretoria]]. Haar vader, [[W.A. Willemse|Wilhelm Willemse]], was 'n akademikus en skrywer. Hy was professor van sosiale patologie en [[sielkunde]] aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Marike ontmoet haar toekomstige man, FW de Klerk, aan die [[Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys|Potchefstroomse Universiteit]] waar sy studeer het vir 'n handelsgraad. Die egpaar is later getroud en het drie [[kind]]ers saam aangeneem; Jan, Willem en Susan. F.W. en Marike de Klerk was vir 39 jaar getroud voordat hulle geskei is in 1998. F.W. de Klerk het 'n week later weer getrou. In 2000 het sy verdere emosionele omwenteling in die gesig gestaar toe haar verhouding met haar verloofde en sakeman Johan Koekemoer, ineengestort het. Toe die media aan die lig gebring het dat hy dreigende bankrotskap in die gesig staar, het Marike haar verloofde verdedig, maar hy het kort daarna 'n senuwee-ineenstorting ondervind en is in 'n Pretoriase kliniek opgeneem. In die later jare van haar lewe het sy aan erge depressie gely. === Loopbaan === [[Beeld:Marike de Klerk en haar vader se graf.JPG|duimnael|regs|200px|Marike de Klerk en haar vader, [[W.A. Willemse|Willem Willemse]], se grafsteen in die Pretoria-Wes-begraafplaas.]] Tydens haar man se presidentskap was Marike die leier van die Nasionale Party se damestak. In 1993 is sy bekroon met die "Vrou vir Vrede"-toekenning in [[Genève]], [[Switserland]] vir die bevordering van die welstand en ontwikkeling van landelike vroue. Sy het later twee boeke geskryf. In ''A Journey Through Summer and Winter'' beskryf sy haar huwelik van 39 jaar met F.W. de Klerk. Later in ''A Place Where the Sun Shines Again'' (Afr: "'n Plek waar die son weer skyn") gee sy leiding aan vroue wat egskeiding in die gesig staar, soos later in haar lewe. Haar gewese man het 'n hoofstuk uit ''A Place Where the Sun Shines Again'', wat handel oor sy ontrouheid, suksesvol laat sensor.<ref>{{Cite web |url=http://www.news24.com/Entertainment/SouthAfrica/FW-balked-at-Marikes-book-20101003 |title=argiefkopie |access-date=12 Februarie 2014 |archive-date=14 Desember 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214170748/http://www.news24.com/Entertainment/SouthAfrica/FW-balked-at-Marikes-book-20101003 |url-status=dead }}</ref> === Vermoor === Op 3 Desember 2001 is Marike de Klerk in haar Kaapstadse woonstel vermoor. In Mei 2003 is 'n voormalige sekuriteitswag, Luyanda Mboniswa, skuldig bevind aan haar moord.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/3031761.stm BBC NEWS | Africa | De Klerk killer 'gets life']</ref> Haar moord is deur baie hoë-profiel figure bespreek. Suid-Afrikaanse president [[Thabo Mbeki]] het opgemerk dat sy 'n "''sterk, pragtige en waardige vrou was"''. [[Winnie Madikizela-Mandela]] het gesê dat ''"...as 'n vrou, kan ek met die uitputting van haar emosionele hulpbronne identifiseer in die vorming van haar gewese man se loopbaan."'' F.W. de Klerk sê in sy eie verklaring: "''Ek het met 'n groot skok en hartseer van die omstandighede van die tragiese dood van my gewese vrou Marike gehoor.''" De Klerk het haar eiendomme en boedel van R2 miljoen aan haar kinders bemaak.<ref>[http://www.news24.com/xArchive/Archive/Marikes-millions-go-to-kids-20020104 Marike's millions go to kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108035721/http://www.news24.com/xArchive/Archive/Marikes-millions-go-to-kids-20020104 |date= 8 November 2014 }} News 24. 4 Januarie 2002</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Klerk, Marike}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Eerste Dames van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1937]] [[Kategorie:Sterftes in 2001]] elt2r1jdsthg3zykf2czq4oda2f3a35 6 85164 2921977 1241497 2026-08-04T18:00:03Z JMK 649 +kat 2921977 wikitext text/x-wiki == Opsomming == '''DO NOT UPLOAD TO COMMONS''' {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[Hendrik Verwoerd]] |bron=Man van die Volk |datum=1962 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] e8b4ul8yh7ect845lwyqx70zsp8yfr3 0 85356 2922240 2494805 2026-08-05T00:45:23Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922240 wikitext text/x-wiki [[Lêer:马化腾 Pony Ma 2019.jpg|duimnael|Ma Huateng in 2019]] '''Ma Huateng''' (geb. [[29 Oktober]] [[1971]] in Tsjaojang, [[Guangdong]]), ook bekend as '''Pony Ma''', is 'n [[China|Chinese]] [[entrepreneur]] en stigter van [[Tencent]], een van die grootste internetmaatskappye in China.<ref name="book">[http://books.google.com/books?id=IWftSWQ30Q8C&pg=PT118 Investing in China: The Emerging Venture Capital Industry] Jonsson Jinja Li, ''Google-boeke''</ref><ref name="Tencent En">[http://www.tencent.com/en-us/index.shtml Tencent] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516200223/http://www.tencent.com/en-us/index.shtml |date=16 Mei 2012 }}Tencent amptelike webwerf</ref> Hy is in 2007 deur [[Time (tydskrif)|Time]] as een van die wêreld se invloedrykste persone aangewys.<ref name="biobk">[http://books.google.com/books?id=24P3M4hrpWwC&pg=PA111 Biographical Dictionary of New Chinese Entrepreneurs and Business Leaders, Pg. 111] Ilan Alon en Wensjian Zhang. Edward Elgar Publishing, 2009. Google-boeke.</ref> In Oktober 2013 was Ma die vyfde rykste persoon in China en die 173ste rykste persoon ter wêreld, met 'n geskatte netto waarde van VS$10.2&nbsp;miljard.<ref name="networth">{{cite web | title = The 400 Richest Chinese | publisher = [[Forbes]] | url=http://www.forbes.com/profile/ma-huateng/}}</ref> == Loopbaan by Tencent == Ma het 'n graad aan die Universiteit Shenzhen behaal<ref>{{cite web |url=http://www.szu.edu.cn/szu2007/docc/xxjj.asp?DcoID=13&CateID=443 |title=Introduction of Shenzhen University |publisher=Universiteit Shenzhen |accessdate=2010-10-28 |archive-date=2011-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028092934/http://www.szu.edu.cn/szu2007/docc/xxjj.asp?DcoID=13&CateID=443 |url-status=dead }}</ref> en was die mede-stigter van Tencent in 1998.<ref name="book" /> Die maatskappy se eerste produk, die kitsboodskapprogram Tencent QQ, het vinnig in China gewild geword. Tencent het kort daarna begin uitbrei tot 'n internetreus, vergelykbaar met [[AOL]] in die [[VSA]].<ref name="biobk" /> Hy is tans voorsitter en HUB van Tencent Holdings, een van die drie grootste chinese internetmaatskappye - die ander is [[Alibaba]] en [[Baidu]]. Teen die einde van September 2012 het QQ by die 784&nbsp;miljoen aktiewe gebruikers gehad, wat 'n toename van 10% op die vorige jaar was. Tencent bestuur ook 'n mobiele boodskapproduk genaamd [[WeChat]]; dié het teen die einde van 2012 200&nbsp;miljoen aktiewe gebruikers behaal.<ref name="Forbestwo">[http://www.forbes.com/profile/ma-huateng/], Profiel van Ma Huateng in Forbes, 2013.</ref> Tencent bedryf ook ander uiteenlopende dienste soos webportale, e-handel en multispeler-aanlynspeletjies.<ref name="CnOb">[http://thechinaobserver.com/2009/01/tencent-more-than-qq-instant-messaging-in-china/ Tencent, More Than QQ Instant Messaging In China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426022421/http://thechinaobserver.com/2009/01/tencent-more-than-qq-instant-messaging-in-china/ |date=26 April 2009 }} thechinaobserver.com, Januarie 2009</ref> Aanlynspeletjies soos die Legende van Julong en die Legende van Sjuanjuan het omset met meer as 50% opgestoot tot by VS$5.1&nbsp;miljard, waarvan VS$1.5&nbsp;miljard wins was.<ref name="Forbesthree">[http://www.forbes.com/profile/ma-huateng/], Profiel van Ma Huateng in Forbes, 2013.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1971]] [[Kategorie:Chinese akteurs]] [[Kategorie:Lewende mense]] 135knf7wkgvh5y6epkgu070usd8e692 0 85735 2921944 2921144 2026-08-04T16:21:31Z Martinvl 12559 /* Die jong toetsland */ 2921944 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketspan | naam = Zimbabwe | beeld = Kenteken van die Zimbabwiese nasionale krieketspan.svg | byskrif = Kenteken van die Zimbabwiese nasionale krieketspan | bynaam = ''The Chevrons''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theindependent.co.zw/2017/07/07/cricketers-became-chevrons/ |title=How our cricketers became Chevrons |publisher=Zimbabwe Independent |date=7 Julie 2017 |accessdate=3 Maart 2026 |archive-date=31 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210731004643/https://www.theindependent.co.zw/2017/07/07/cricketers-became-chevrons/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/chevrons-stars-happy-to-be-back-playing-cricket-again/ |title=Chevrons stars Happy to be back playing cricket again |publisher=New Zimbabwe |date=28 September 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | konferensie = [[Zimbabwe Krieket]] (ZC) | toetskaptein = [[Craig Ervine]] | edi-kaptein = [[Sean Williams]] | t20i-kaptein = [[Sikandar Raza]] | afrigter = {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Justin Sammons]] | toetsstatusjaar = 1992 | ikr_status = Assosiaatlid | ikr_aansluiting = 1982 | ikr_status2 = Volle lid | ikr_aansluiting2 = 1992 | ikr_streek = [[Afrikakrieketvereniging|AKV]] (Afrika) | toetsrang = 11de | beste_toetsrang = 8ste | edi-rang = 11de | beste_edi-rang = 8ste | t20i-rang = 11de | beste_t20i-rang = 9de | eerste_toets = t {{Cr-IN}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 18–22 Oktober 1992 | mees_onlangse_toets = t {{Cr-AF}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 20–22 Oktober 2025 | aantal_toetse = 129 | aantal_toetse_vanjaar = 0 | toetsrekord = 15/84 (11,63%)<br />(0 gelykop, 30 onbeslis) | toetsrekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wtk_verskynings = 0/4 | wtk_eerste = | wtk_beste = | eerste_edi = t {{Cr-AU}} op [[Trent Bridge]], [[Nottingham]]; 9 Junie 1983 | mees_onlangse_edi = t {{Cr-LK}} op [[Harare Sportklub]], [[Harare]]; 31 Augustus 2025 | aantal_edis = 583 | aantal_edis_vanjaar = 0 | edi-rekord = 154/405 (26,42%)<br />(8 gelykop, 16 onbeslis) | edi-rekord_vanjaar = 0/0<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wb_verskynings = 9/13 | wb_eerste = [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] | wb_beste = Super Ses (in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]]) | wbk_verskynings = 5 | wbk_eerste = 1982 | wbk_beste = Kampioen (in 1982, 1986 en 1990) | kt_verskynings = 5/9 | kt_eerste = [[Kampioenetrofee 1998|1998]] | kt_beste = Kwarteindrondte (in [[Kampioenetrofee 2000|2000]]) | eerste_t20i = t {{Cr-BD}} op Sheikh Abu Naser-stadion, [[Khulna]]; 28 November 2006 | mees_onlangse_t20i = t {{Cr-ZA}} op [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Delhi]]; 1 Maart 2026 | aantal_t20is = 192 | aantal_t20is_vanjaar = 6 | t20i-rekord = 68/119 (35,42%)<br />(2 gelykop, 3 onbeslis) | t20i-rekord_vanjaar = 3/3<br />(0 gelykop, 0 onbeslis) | wt20-verskynings = 7/10 | eerste_wt20 = [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] | beste_wt20 = Tweede rondte (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]) | wt20k-verskynings = 2 | eerste_wt20k = 2022 | beste_wt20k = Kampioen (in 2022 en 2025) | h_patroon_la = | h_patroon_b = _collar | h_patroon_ra = | h_patroon_broek = | h_linkerarm = FFFFF6 | h_liggaam = FFFFF6 | h_regterarm = FFFFF6 | h_broek = FFFFF6 | a_patroon_la = _yellowborder | a_patroon_b = _zim_odi23 | a_patroon_ra = _yellowborder | a_patroon_broek = _goldsides | a_linkerarm = FF0000 | a_liggaam = FF0000 | a_regterarm = FF0000 | a_broek = FF0000 | t_patroon_la = _redborder | t_patroon_b = _zim_t20wc26 | t_patroon_ra = _redborder | t_patroon_broek = _goldsides | t_linkerarm = FFB600 | t_liggaam = FFB600 | t_regterarm = FFB600 | t_broek = FF0000 }} Die '''Zimbabwiese nasionale krieketspan''' ([[Engels]]: ''Zimbabwe national cricket team''), met die bynaam ''The Chevrons'', is die nasionale [[krieket]]span wat [[Zimbabwe]] in [[toetskrieket|toets-]] en kitskrieket verteenwoordig. Dit word beheer en geadministreer deur [[Zimbabwe Krieket]] (''ZC'', van Engels: ''Zimbabwe Cricket''), voorheen bekend as die Zimbabwiese Krieketunie (''Zimbabwe Cricket Union'', ''ZCU''). Zimbabwe is sedert 1992 die tweede volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) in [[Afrika]] ná [[Proteas|Suid-Afrika]] met toets-, [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]]- en [[Twintig20|T20I]]-status. Zimbabwe is tans (Februarie 2026) elfde op die IKR-toetsranglys, elfde op die eendagranglys en elfde op die Twintig20-wêreldranglys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/test |title=Men's Test Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Maart 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |title=Men's ODI Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Maart 2026 |accessdate=3 Maart 2026 |archive-date=17 Februarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260217055817/https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/odi |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/team-rankings/mens/t20i |title=Men's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Maart 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het reeds aan nege [[krieketwêreldbeker]]toernooie deelgeneem, met hul beste prestasie in [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], waar hulle die Super Ses gehaal het. In 2003 het Zimbabwe saam met [[Suid-Afrika]] en [[Kenia]] die eerste krieketwêreldbekertoernooi in Afrika aangebied. Hulle het tot dusver ook aan sewe [[T20I-wêreldbeker]]toernooie deelgeneem en twee keer die tweede rondte gehaal (in [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]). Zimbabwe het ook reeds aan vyf [[Kampioenetrofee|Kampioenetrofeë]] deelgeneem en in [[Kampioenetrofee 2000|2000]] hul beste verskyning gemaak, toe hulle die kwarteindrondte gehaal het; in onlangse jare het hulle egter nie meer vir dié toernooi gekwalifiseer nie, omdat hulle nie meer onder die agt beste spanne in die IKR se EDI-ranglys is nie. Saam met [[Namibië]] en Suid-Afrika sal Zimbabwe ook die [[Krieketwêreldbeker 2027]] aanbied. Weens Zimbabwe se swak ekonomiese en politieke stabiliteit in onlangse jare het die Zimbabwiese nasionale krieketspan agteruitgegaan, veral omdat belangrike spelers dié land verlaat en teenstanders weens veiligheidkwessies geweier het om in Zimbabwe te speel. Dit lei tot ’n gebrek aan beide ervaring en kundigheid, waarvolgens Zimbabwe nie meer kan meeding met lande wat elke jaar baie krieketwedstryde speel nie. Hul laagtepunt was die opskorting deur die IKR in 2019, maar Zimbabwe is intussen weer gerehabiliteer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/49038834 |title=ICC suspend Zimbabwe Cricket for political interference |publisher=[[BBC]] |date=18 Julie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Een voormalige Zimbabwiese speler is in die Internasionale Krieketraad se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Zimbabwe Krieket}} Zimbabwe Krieket (Engels: ''Zimbabwe Cricket'', ''ZC'') is in 1898 gestig as Rhodesiese Krieketunie (''Rhodesia Cricket Union'', “RCU”), in 1980 hernoem in Zimbabwiese Krieketunie (Engels: ''Zimbabwe Cricket Union'', ZCU) en het in 1992 sy huidige naam aangeneem. Dit is verantwoordelik vir die reël van krieket in Zimbabwe.<ref name="Facelift">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-union-given-a-facelift-141479 |title=Zimbabwe Cricket Union given a facelift |publisher=ESPNcricinfo |date=22 April 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Op 21 Julie 1981 het hulle as ’n assosiaatlid by die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangesluit en sedert 6 Julie 1992 is Zimbabwe ’n volle lid en mag dus toetskrieket speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-zimbabwe |title=Cricket Zimbabwe |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens was die Zimbabwiese beheerliggaam in 1997 ’n stigtingslid van die [[Afrikakrieketvereniging]] (''Africa Cricket Association'', “ACA”).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.africacricket.com/members.php |title=Members |publisher=[[Afrikakrieketvereniging]] |accessdate=8 Februarie 2024}}</ref> Zimbabwe Krieket bestuur al die Zimbabwe-verteenwoordigende nasionale spanne, insluitende die mans, vroue en jeug. Hulle is ook verantwoordelik vir die bestuur en organisasie van toets-, EDI- en T20I-reekse teen ander spanne, en die reël van internasionale wedstryde tuis. Daarbenewens is die ZC verantwoordelik vir inkomsteverkryging deur die verkoop van kaartjies, borgskappe en uitsaairegte, veral in verband met die Zimbabwiese span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan krieket bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander krieketlande beskik Zimbabwe oor ’n o/19-nasionale span wat aan die [[o/19-krieketwêreldbeker]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-under-19-world-cup-232496 |title=The Under-19 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=11 Januarie 2006 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe A is die tweede nasionale span van Zimbabwe en van hul wedstryde geniet [[Eersterangse krieket|eersterangse]] of A-lys-status. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van krieket === [[Lêer:Fort-victoria-1952.jpg|duimnael|links|Fort Victoria in 1952, waar op 16 Augustus 1890 die eerste krieketwedstryd in die destydse Rhodesië beslis is]] In 1890 het die Pionierskolom, ’n deur [[Cecil John Rhodes]] en die [[British South Africa Company]] (BSAC) saamgestelde mag huursoldate, vanuit die [[Kaapkolonie]] die gebiede noord van die [[Limpopo (rivier)|Limpoporivier]] bereik. Op 16 Augustus 1890, kort nadat Rhodes dié nedersetting laat stig het, is naby [[Masvingo|Fort Victoria]] op ’n kolfblad van skaars twee en twintig treë die eerste bekende krieketwedstryd in Rhodesië beslis. Toe die huursoldate gekies is, het die koloniale amptenare, wat hul opleiding hoofsaaklik aan Britse openbare skole ontvang het, groot waarde aan sportprestasies geheg. Hulle het daarin belanggestel om Britse balsporte in die nuwe kolonie te vestig. Dienooreenkomstig het [[rugby]] en krieket ’n prominente rol gespeel, aangesien hulle ’n ideale verbinding met die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] sou vorm. Volgens die koloniste se siening het dié twee sportsoorte in ’n besondere mate “imperiale ideologieë van die Britte se mag en van manlikheid, wat uitgedruk is in sportprestasies” bevorder. In dié kolonie se beginjare, wat veral deur militêre konflikte ([[Jameson-inval]], [[Matabele-opstand]], [[Tweede Vryheidsoorlog]]) gekenmerk was, het die BSAC gepoog om deur gereelde sportverslae in die Suid-Afrikaanse en Britse pers ’n soort normaliteit voor te gee om die toestroming van nog setlaars aan die gang te hou.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=584–585 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Rhodes het na ’n geruime tyd besef dat die BSAC alleen nie in staat was om die deur die setlaars verkiesde suidelike deel van Rhodesië doeltreffend te administreer nie. In 1897 het hy dus sy vriend [[William Henry Milton]] as administrateur van die gebied [[Masjonaland]] (van 1901 af ook van [[Matabeleland]] en dus van die hele Suid-Rhodesië) aangestel om ’n siviele administrasie te vestig. Milton het in 1874/75 vir die [[Engelse nasionale rugbyspan]] uitgedraf en was van 1889 tot 1892 [[Kaptein (sport)|kaptein]] van die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oldmiltonians.com/history/schoolname.html |title=Sir William Milton |publisher=Milton High School Bulawayo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens sy ampstermyn, wat tot 1914 geduur het, het hy onder meer strukture geskep vir sportaktiwiteite, byvoorbeeld deur die bekendstelling van skoolsport. Vir die setlaars was die beoefening van sport ’n belangrike manier vir sosiale akkulturasie, aangesien dit die interaksie tussen betreklik ver afgeleë nedersettings bevorder en tot die skepping van ’n eenvormige “wit” kultuur bygedra het. Die vorming van ’n uitsluitende setlaaridentiteit was glo noodsaaklik vir die handhawing van die oppergesag en beheer oor die veel groter inheemse bevolking.<ref name="novak">{{en}} {{cite web |author=Andrew Novak |title=Sport and Racial Discrimination in Colonial Zimbabwe: A Reanalysis |work=The International Journal of the History of Sport |url=https://www.rhodesianservices.org/user/image/sport-and-racial-discrimination-in-colonial-zimbabwe.pdf |year=2012 |edition=29 |volume=6 |doi=10.1080/09523367.2011.642550}}</ref> Milton se [[Rassisme|rassistiese]] invloed was aansienlik en hy was meer as enige ander verantwoordelik vir die skepping van ’n gesegregeerde speelprogram. Gevolglik is krieket feitlik uitsluitlik deur “wit” mense gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=586 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die middel-1890’s was die belangrikste wedstryd van die Rhodesiese krieketseisoen die wedstryde tussen [[Harare|Salisbury]] en [[Bulawayo]]. Die eerste [[Engelse nasionale krieketspan|Engelse verteenwoordigende span]], aangevoer deur Lord Hawke, het Rhodesië in 1898/99 besoek, en die wedstryde is op ’n matkolfblad gespeel.<ref name="zimhistory">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-of-zimbabwe-cricket-259980 |title=A brief history of Zimbabwe cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=John Ward |date=19 September 2006 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Rhodesiese krieket === [[Lêer:Denis Tomlinson c1935.jpg|duimnael|links|upright|Denis Tomlinson het in 1935 Rhodesië se eerste toetskrieketspeler geword]] Toe die spoorlyn in 1897 Bulawayo bereik het, het dit die vestiging van gereelde sportverhoudings met [[Suid-Afrika]] vergemaklik. In 1898 is die beheerliggaam Rhodesiese Krieketunie (''Rhodesia Cricket Union'', “RCU”) gestig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9 |pages=307}}</ref> Toe hulle aan die Suid-Afrikaanse Curriebeker deelgeneem het, is in 1904/05 vir die eerste keer [[eersterangse krieket]] in Rhodesië gespeel. Op 15–16 Maart 1905 is in [[Johannesburg]] die eerste eersterangse wedstryd teen die [[Transvaal]]se krieketspan gespeel, wat Rhodesië met ’n beurt en 170 lopies verloor het. Ná hierdie kort verskyning het Rhodesië vir ’n kwarteeu nie meer aan die Curriebeker deelgeneem nie. Vanaf 1931/32 het hulle weer aan die Curriebeker deelgeneem en vier van hul vyf wedstryde gewen, maar hulle moes die beker weens die destydse puntestelsel aan die Westelike provinsie afstaan. Die Rhodesiese span het vanaf 1946/47 op ’n gereelde vlak begin deelneem, maar hulle “tuiswedstryde” is in Suid-Afrika aangebied, sodat die Suid-Afrikaanse spanne nie lang moes reis nie. In die tussentyd het Denis Tomlinson Rhodesië se eerste toetskrieketspeler geword, nadat hy in 1935 vir die [[Proteas|Suid-Afrikaanse span]] benoem is om saam na Engeland te toer. [[Chris Duckworth]] was die tweede tydens die Engelse toer in 1955 en [[Tony Pithey]] die derde teen Engeland in die tuisreeks van 1956/57. Ander goeie spelers soos [[Colin Bland]] het ook internasionale krieket vir Suid-Afrika gespeel.<ref name="zimhistory" /> Die sedert 1953 bestaande [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] is tien jaar later ontbind, waarmee die RRVU sy verantwoordelikheid vir die nuwe onafhanklike lande [[Zambië]] en [[Malawi]] kwyt was. Die “wit” minderheid van Suid-Rhodesië het destyds oor ’n groot mate aan selfregering beskik en hulle wou hul bevoorregte posisie behou, wat vir die Britte weens die toenemende dekolonisasie egter onaanvaarbaar was. Nadat onderhandelinge oor die “swart” meerderheid se politieke gelykstelling misluk het, het die regering onder [[Ian Smith]] op 11 November 1965 eensydig [[Rhodesië]] se onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk verklaar. Die Britse regering onder [[Harold Wilson]] het dié gebeurtenis as ’n opstandige daad bestempel en talle pogings op internasionale vlak aangewend om die Rhodesiese regering enige internasionale legitimiteit te ontsê. Dit het spoedig die sportwêreld ingesluit en van 1967 af het die Britse regering aangevoer dat verbindinge op sportvlak ’n vorm van “ondersteuning vir die onwettige regime in Rhodesië” sou wees.<ref>{{en}} {{cite book |author=Charles Little |title=The sports boycott against Rhodesia reconsidered |series=Sports in Society |edition=14 |volume=2 |publisher=Routledge |location=Londen |date=Maart 2011 |url=https://eds.p.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=2&sid=459f3b7a-58a2-4d74-8754-8b5903e33935%40redis |pages=196}}</ref> Die boikotpogings was nie op die rasseskeiding per se gemik nie, dit was egter uitdruklik gefokus op die onwettigheid van die Smith-administrasie. In teenstelling met Suid-Afrika was die diskriminasie van die bevolkingsmeerderheid in Rhodesië nie op ’n staatsbepaalde en georganiseerde apartheid gegrond nie, veral as sulks in Rhodesië weens ’n gebrek aan die nodige veiligheidsmagte in elk geval nie afdwingbaar was nie. Dit was eerder ’n uitdrukking van uitsluiting op sosiale en ekonomiese vlak. Op die gebied van sport het dit op verskillende maniere gemanifesteer. Sportsoorte wat duur toerusting en fasiliteite of spesiale afrigtingsmetodes vereis het, is oorheers deur die gegoede “wit” setlaargemeenskap, terwyl baie “swart” Rhodesiërs uitgesluit was bloot weens ’n gebrek aan finansiële middele. In sportsoorte sonder sulke vereistes was reeds sedert die 1950’s ’n afbreek van skeidende hindernisse waarneembaar, wat veral die geval in [[sokker]] en [[atletiek]] was. Daarenteen het sportsoorte soos rugby en krieket, wie se beheerliggame noue verbindinge met hul Suid-Afrikaanse eweknieë gehandhaaf het, ’n hoë mate aan segregasie getoon.<ref name="novak" /> Die jaarlikse Loganbeker was minder gesog, maar dit het aansienlik bygedra tot die kondisionering van die Rhodesiese spelers.<ref name="novak" /> Dit is as ’n naweektoernooi tussen die vier destydse provinsies [[Matabeleland]], [[Masjonaland]], [[Manicaland]] en [[Midlands (provinsie)|Midlands]] van stapel gestuur, en het later [[Noord-Rhodesië]] (nou [[Zambië]]) ingesluit. Gedurende die [[winter]]maande het die ''Sunday Country Districts'' se krieket meer geword. Daarbenewens het die Straggler, saamgestel uit spelers van Masjonaland, in die laat 1950’s en vroeë 1960’s, in daardie wintermaande vir naweekwedstryde teen [[Njassaland]] (nou [[Malawi]]) op matkolfblaaie na [[Blantyre]] getoer. In die 1961-wedstryd het Chris Duckworth 91 lopies in 58 minute aangeteken. Sedert die 1993/94-seisoen geniet die Loganbekertoernooi eersterangse status.<ref name="zimhistory" /> In Oktober 1961 het [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] aan die begin van hul Suid-Afrikaanse toer Rhodesië besoek. Hulle het twee driedaagse eersterangse wedstryde teen Rhodesië gespeel, waarvan die eerste in Bulawayo en die tweede in Salisbury. Albei wedstryde het onbeslis geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/25/25183.html |title=Rhodesia v New Zealanders |publisher=Cricket Archive |accessdate=27 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127192516/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/25/25183.html |archive-date=27 Januarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/25/25190.html |title=Rhodesia v New Zealanders |publisher=Cricket Archive |accessdate=27 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127191415/https://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/25/25190.html |archive-date=27 Januarie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[David Lewis (krieketspeler)|David Lewis]] was van 1953/54 tot 1963/64, vir tien jaar, die kaptein van die Rhodesiese span. Aan die einde van die 1970’s is die span deur [[Mike Procter]] aangevoer. Ondanks hierdie rykdom aan talent het Rhodesië nooit daarin geslaag om die Curriebeker te wen nie. Altesaam 242 spelers het Rhodesië in eersterangse en A-lys-krieket verteenwoordig. Rhodesië is nie genooi om aan die eerste twee [[krieketwêreldbeker]]toernooie (in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] en [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]]) deel te neem nie, aangesien hulle as ’n nieonafhanklike land geen lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) was nie. Die span het in 1979/80 as “[[Zimbabwe-Rhodesië]]” opgetree, en, nadat Zimbabwe amptelik onafhanklik geword het, het hulle die Curriebeker ná die afsluit van dié seisoen eindelik verlaat. Tot onafhanklikheidwording in 1980 kon Rhodesiese toetskrieketspelers vir die Suid-Afrikaanse span gekies word.<ref name="zimhistory" /> === Ná onafhanklikheidwording === [[Lêer:Duncan Fletcher 2015.jpg|duimnael|upright|Duncan Fletcher, wat tydens die openingswedstryd van die [[Krieketwêreldbeker 1983]] teen Australië beslissende bydraes gelewer het om Zimbabwe die wedstryd te laat beklink]] Ná die sluiting van die [[Lancasterhuis-ooreenkoms]] het die land op 18 April 1980 sy onafhanklikheid verkry en is hernoem in Zimbabwe wat ook die einde van die “wit” minderheidsheerskappy ingelui het. Dienooreenkomstig het die Rhodesiese Krieketunie (''Rhodesia Cricket Union'') sy naam verander in Zimbabwiese Krieketunie (''Zimbabwe Cricket Union'', ZCU).<ref name="zimhistory" /> Vanweë die groot internasionale druk om die Suid-Afrikaanse apartheidsregime te boikot, het die Zimbabwe al sy verbindings met die Suid-Afrikaanse krieket afgebreek en aan die Curriebeker asook ander toernooie onttrek. In ruil daarvoor is die ZCU in die internasionale strukture ingesluit. Die enigste eersterangse krieketwedstryde tydens die 1980/81- en 1981/82-seisoene het Zimbabwe teen toerende spanne gespeel. Zimbabwe het op 21 Julie 1981 ’n assosiaatlid van die Internasionale Krieketraad geword en eersterangse krieketwedstryde tydens hul eerste Engelse toer in 1982 gespeel. Zimbabwe het die IKR-trofee in 1982 gewen, wat as eerste stap tot hul toetsstatus beskou kan word. Daarmee het Zimbabwe vir die [[Krieketwêreldbeker 1983|Krieketwêreldbeker in 1983]] in Engeland gekwalifiseer en onverwags [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] in die openingswedstryd verslaan. Zimbabwe het 239 lopies vir die verlies van ses paaltjies in 60 boulbeurte aangeteken, waartoe hul kaptein Duncan Fletcher ’n onoorwonne 69 lopies bygedra het. Fletcher het toe sy loopbaanbeste boulwerk gelewer en vier paaltjies vir 42 lopies geneem om Australië op 226 lopies vir sewe paaltjies te beperk, waardeur Zimbabwe een van die mees verrassende oorwinnings in die krieketgeskiedenis aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketmonthly.com/story/505154/duncan-s-day |title=Duncan's day |publisher=The Cricket Monthly |author=Simon Lister |date=13 Maart 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het egter laaste in hul groep geëindig, nadat hulle al die ander vyf wedstryde verloor het. Die Zimbabwiese span is verswak, nadat “wit” Zimbabwiërs soos [[Graeme Hick]] die land verlaat het om hul loopbane elders voort te sit.<ref name="zimhistory" /> Ná sy oorwinning tydens die IKR-trofee 1986 het Zimbabwe aan die [[Krieketwêreldbeker 1987]] in Indië en Pakistan deelgeneem, maar is in al die ses groepwedstryde verslaan, hoewel hulle baie naby aan ’n oorwinning oor Nieu-Seeland was. Hulle het ’n teiken van 243 lopies in 50 boulbeurte gejaag, en hul [[paaltjiewagter]]-kolwer David Houghton het 142 lopies bygedra, maar Zimbabwe is op 239 lopies in die laaste boulbeurt uitgeboul en sodoende met drie lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/forgotten-classics-new-zealand-v-zimbabwe-hyderabad-1987-799455 |title=Houghton takes on New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Tristan Holme |date=16 November 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het met sy oorwinning tydens die IKR-trofee 1990 vir die [[Krieketwêreldbeker 1992]] in Australië en Nieu-Seeland gekwalifiseer, maar hulle het versuim om tot die volgende rondte te vorder, nadat hulle ses van hul agt wedstryde verloor het, ondanks twee noemenswaardige prestasies. In hul eerste wedstryd teen [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] het Zimbabwe sy destyds hoogste telling van 312 lopies vir die verlies van vier paaltjies aangeteken, waartoe die paaltjiewagter-kolwer Andy Flower ’n onoorwonne 115 lopies bygedra het. Sri Lanka het hierdie teiken egter gehaal en sodoende met drie paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ask-steven-does-jason-gillespie-have-the-lowest-average-of-any-test-double-centurion-1214443 |title=Does Jason Gillespie have the lowest average of any Test double-centurion? |publisher=ESPNcricinfo |author=Steven Lynch |date=28 Januarie 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In hul laaste wedstryd, wat nie meer beslissend was nie, het Zimbabwe teen Engeland, wat alreeds sy plek in die halfeindstryd bespreek het, te staan gekom. Zimbabwe is op 134 uitgeboul. [[Eddo Brandes]] het toe ’n uitstekende vier paaltjies vir 21 lopies geneem en Graham Gooch met sy eerste aflewering uitgeboul. Engeland het op 125 lopies al sy paaltjies verloor, waardeur Zimbabwe ’n verrassende oorwinning met nege lopies aangeteken het. Hierdie 22 krieketwêreldbekerwedstryde was Zimbabwe se enigste internasionale wedstryde in dié tydperk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/zimbabwe/engine/records/team/match_results_year.html?class=2;id=9;type=team |title=Zimbabwe / Records / One-Day Internationals / List of match results (by year) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Die jong toetsland === In 1992 is die beheerliggaam in [[Zimbabwe Krieket]] hernoem en op 6 Julie dieselfde jaar is Zimbabwe as negende land deur die Internasionale Krieketraad toetsstatus toegeken.<ref name="Facelift" /> In Oktober 1992 het Zimbabwe sy eerste toetswedstryd, onder kaptein David Houghton, teen [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] op Harare Sportklub gespeel. Een van die spelers, John Traicos, 'n draaibouler, het voorheen vir Suid-Afrika gespeel. Die pouse van 22 jaar en 222 dae is die langste pouse in enige toetsspeler se loopbaan.Houghton teken 'n honderdtal met sy toetsdebuut aan terwyl Traicos 5 paaltjies ten koste van 86 lopies in 50 boulbeurte geneem het.<ref>{{cite web |url = https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-1992-93-62304/zimbabwe-vs-india-only-test-63583/full-scorecard |title = Zimbabwe 456 & 164/4; India 307 |publisher = Crickino |language = Engels |access-date = 4 Augustus 2026}}</ref> Dié wedstryd het onbeslis geëindig en Zimbabwe het sodoende die eerste span geword om ’n nederlaag in sy eerste toetswedstryd te vermy, sedert Australië in die heel eerste toetswedstryd in 1877 Engeland verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1118312/grant-flower-one-thing-zimbabweans-do-is-they-deal-well-with-adversity |title='One thing Zimbabweans do is, they deal well with adversity' |publisher=The Cricket Monthly |author=Danyal Rasool |date=31 Augustus 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe se daaropvolgende toetswedstryde het egter teleurstellend verloop, waardeur hul toetsstatus in twyfel getrek is. Zimbabwe het sy eerste oorwinning in 1995 tuis teen [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] met ’n beurt aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-zimbabwe-1994-95-61490/zimbabwe-vs-pakistan-1st-test-63672/full-scorecard |title=1st Test, Harare, Jan 31 – Feb 4 1995, Pakistan tour of Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In EDI-krieket het Zimbabwe ook gesukkel. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 1996]] in Indië, Pakistan en Sri Lanka is hulle weer vroeg uitgeskakel, nadat Zimbabwe net [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] verslaan het. Aan die einde van die jaar het hulle egter in die EDI-reeks teen Engeland verrassend met 3–0 geseëvier.<ref name="zimhistory" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-v-england-1996-97-153944 |title=Zimbabwe v England 1996–97 |publisher=ESPNcricinfo |date=15 April 1998 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Kort goue tydperk === [[Lêer:Grant Flower.jpg|duimnael|upright|[[Grant Flower]], die broer van Andy Flower]] Ten spyte van sy span se moeilikhede is die paaltjiewagter-kolwer Andy Flower as een van die wêreld se beste kolwers beskou; sy kolfgemiddelde was in 2000 en 2001 meer as 80. Destyds het Zimbabwe ook krieketspelers opgelewer soos Flower se broer [[Grant Flower|Grant]], asook die veelsydiges [[Andy Blignaut]] en [[Heath Streak]] (wat later kaptein van die nasionale span sou word). [[Murray Goodwin]] was ook ’n kolwer van ’n wêreldgehalte; ná sy uittrede uit internasionale krieket het hy vir [[Sussex]] baie lopies aangeteken. ’n Ander kolwer van ’n wêreldgehalte was [[David Houghton]], wat die Zimbabwiese rekord vir die hoogste individuelle toetstelling van 266 teen Sri Lanka in 1994/95 aangeteken het. Die partykeer kaptein en middelordekolwer [[Alistair Campbell]], die veelsydige beendraaier [[Paul Strang]], [[Eddo Brandes]], en die snelbouler/aanvangskolwer [[Neil Johnson]] was ander belangrike bydraers vir Zimbabwe op die destydse wêreldverhoog. Met die verskyning van hierdie kwaliteitspelers is in die laat 1990’s ’n deurbraak bereik in terme van mededinging en die Zimbabwiese span het toetswedstryde teen ander lande begin wen, insluitende ’n reeksoorwinning in Pakistan. Zimbabwe het tydens die [[Krieketwêreldbeker 1999]] uitgeblink, die vyfde plek in die Super Ses gehaal en die halfeindstryd net misgeloop omdat hulle ’n swakker lopietempo as Nieu-Seeland gehad het. Tydens die groepfase het Zimbabwe Indië met drie lopies verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-world-cup-1999-61046/india-vs-zimbabwe-8th-match-65200/full-scorecard |title=8th Match, Leicester, May 19 1999, ICC World Cup |publisher=ESNcricinfo |date=19 Mei 1999 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> voordat hulle teen hul buurland Suid-Afrika te staan gekom het. Zimbabwe het in sy beurt 233 lopies vir die verlies van ses paaltjies aangeteken, met ’n goeie 76 deur die aanvangskolwer [[Neil Johnson]]. In antwoord het Suid-Afrika vir 40 lopies ses paaltjies verloor, voordat beide [[Lance Klusener]] en [[Shaun Pollock]] vyftigtalle aangeteken en die teiken op 48 lopies verminder het. Dit was Suid-Afrika se eerste nederlaag teen Zimbabwe en een van Zimbabwe se vernaamste oorwinnings. Neil Johnson het ook met die bal uitgeblink, drie paaltjies geneem en is as speler van die wedstryd benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/top-world-cup-performances-all-round-neil-johnson-stuns-south-africa-281598 |title=All-round Johnson stuns South Africa |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=27 Februarie 2007 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Johnson het ná hierdie toernooi egter ophou speel vir Zimbabwe. Gedurende hierdie tydperk het Zimbabwe al die toetslande (behalwe vir Australië) gereeld geklop. Zimbabwe het in 2000/01 Nieu-Seeland beide tuis en weg verslaan. Die span het ook eindstryde van baie multinasionale eendagtoernooie gehaal. In 2001 was Zimbabwe gasheer van die Coca-Cola-beker, waaraan ook Indië en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] deelgeneem het. Zimbabwe is in al sy groepwedstryde verslaan, waarvolgens Indië en Wes-Indië die eindstryd uitgespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/7th-match-final-india-v-west-indies-coca-cola-cup-statistical-highlights-101327 |title=7th Match (Final), India v West Indies, Coca Cola Cup, Statistical Highlights |publisher=ESPNcricinfo |author=Rajneesh Gupta |date=8 Julie 2001 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Tekens van agteruitgang === [[Lêer:Andy Flower.png|duimnael|upright|Die Zimbabwiese speler Andy Flower het saam met Henry Olonga tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] swart armbande in “rou oor die dood van demokrasie” in Zimbabwe gedra]] Die toenemende politisering van krieket, insluitende die keusebeleid van spelers volgens etniese kwotas, saam met die dalende politieke situasie in Zimbabwe, het die [[Krieketwêreldbeker 2003]], wat Zimbabwe saam met Suid-Afrika en Kenia aangebied het, ontwrig. Engeland het sy wedstryd in Zimbabwe verbeur en sodoende hul eie vordering tydens dié toernooi gewaag. Engeland se amptelike rede was die beweerde gebrek aan veiligheid, hoewel die politieke situasie ook ’n rede was.<ref name=Protest>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/great-world-cup-moments-henry-olonga-and-andy-flower-mourn-the-death-of-democracy-281633 |title=Zimbabwe's black armband protest |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=28 Februarie 2007 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref name=espncricinfo>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/155838.html |title=Wisden – England v Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Februarie 2003 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref name=theguardian>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2003/feb/11/cricketworldcup2003.cricketworldcup2 |title=England snub Zimbabwe |publisher=The Guardian |author=Sean Ingle |date=11 Februarie 2003 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Beide die Zimbabwiese speler Andy Flower en die snelbouler Henry Olonga het tydens die eerste wedstryd teen [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] swart armbande in “rou oor die dood van demokrasie” in Zimbabwe gedra. Albei spelers in onmiddellik uit die span geskors en het oorsee om politieke asiel gevra. Hierdie openbare politieke protes het ’n aansienlike verleentheid met die medegashere veroorsaak en ook die spanharmonie ontwrig.<ref name=Protest /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/statement-of-andy-flower-and-henry-olonga-126517 |title=Statement of Andy Flower and Henry Olonga |publisher=ESPNcricinfo |date=27 April 2007 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het, ook danksy die verbeurde wedstryd teen Engeland, wat as ’n oorwinning vir hulle geag is, weer die Super Ses gehaal, maar hulle is ná nederlae teen Nieu-Seeland, Kenia en Sri Lanka uitgeskakel. Ná afloop van die Krieketwêreldbeker 2003 het van Zimbabwe se beste spelers hul internasionale loopbane vroeg beëindig en ’n nuwe span het begin ontwikkel. Alhoewel hulle nie vroeër suksesse kon herhaal nie, het hierdie nuwe geslag van oorwegend multi-gedissiplineerde spelers ’n stewige ruggraat vir ’n mededingende, maar meestal nie suksesvolle span begin vorm. In laat 2003 het Zimbabwe na Australië vir ’n twee-wedstrydreeks getoer. Dit word veral onthou vir die Australiese aanvangskolwer Matthew Hayden se beurt in die eerste toets, waartydens hy ’n rugspanning oorkom en toe ’n destydse rekord van 380 lopies aangeteken het; Zimbabwe het egter swak vertoon.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/3179152.stm |title=Hayden smashes Test record |publisher=[[BBC]] |date=10 Oktober 2003 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Onttrekking en herbegin === [[Lêer:Elton Chigumbura fielding.jpg|duimnael|Elton Chigumbura, lid van die Zimbabwiese span tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] en later kaptein van die nasionale span]] In 2004 het die Zimbabwiese Krieketunie (nou Zimbabwe Krieket) geweier om die kaptein Heath Streak vir die span te benoem. Vervolgens het 14 spelers geweier om vir Zimbabwe te speel en hulle is toe ook nie deur die beheerliggaam gekeur nie. Hierdie verswakking van die span het Zimbabwe gedwing om van sy toetswedstryde in 2004 af te las, maar hul toetsstatus het onangetas gebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/zimbabwe-not-to-play-test-cricket-in-2004-say-icc/ |title=Zimbabwe not to play Test cricket in 2004, say ICC |publisher=The Indian Express |date=2 Julie 2004 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> ’n Beplande besoek deur Sri Lanka het voortgegaan, maar dit was ’n eensydige saak, aangesien Zimbabwe deur onervare spelers verteenwoordig is wat nie oor internasionale ervaring beskik het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-was-not-an-easy-tour-141206 |title='Zimbabwe was not an easy tour' |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Mei 2004 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Nadat Zimbabwe in 2005 weer toetskrieket begin speel het, het weens die onttrekking deur baie ervare spelers ’n aantal hoë nederlae gevolg. In Maart 2005 het Zimbabwe twee toetswedstryde in Suid-Afrika elk met ’n beurt verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/six-for-zondeki-as-zimbabwe-are-routed-146093 |title=Six for Zondeki as Zimbabwe are routed |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=13 Maart 2005 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Nog erger uitslae het in Augustus tuis teen Nieu-Seeland gevolg, nadat hulle ’n toetswedstryd binne twee dae verloor het. Zimbabwe was net die tweede toetsspan (ná Indië in 1952) wat twee keer op dieselfde dag uitgeboul is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zimbabwe-2005-144150/zimbabwe-vs-new-zealand-1st-test-215253/match-report |title=Hopeless Zimbabwe crushed inside two days |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Augustus 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In September dieselfde jaar het die span albei toetswedstryde teen Indië tuis verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pathan-it-has-been-a-wonderful-series-for-me-219932 |title=Pathan: 'It has been a wonderful series for me' |publisher=ESPNcricinfo |date=22 September 2005 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná dié toetsreeks het Streak sy uittrede uit internasionale krieket aangekondig en sodoende die beleërde span nog ’n terugslag toegedien. Aan die einde van 2005 is ’n ooreenkoms bereik, waarvolgens afvallige spelers weer in die Zimbabwiese nasionale span opgeneem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.aussiecricket.net/forum/viewtopic.php?f=10&t=396&start=0&sid=5dc6c14591d20b5bc21e147f5ea2a84e&view=print |title=Rebels consider peace plan |publisher=[[Krieket Australië]] |accessdate=26 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426011143/http://www.aussiecricket.net/forum/viewtopic.php?f=10&t=396&start=0&sid=5dc6c14591d20b5bc21e147f5ea2a84e&view=print |archive-date=26 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Met die goedkeuring van die IKR het Zimbabwe sy deelname aan verdere toetswedstryde vir die jaar 2006 opgeskort.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/zimbabwe/4625900.stm |title=Zimbabwe revokes 2006 Test status |publisher=[[BBC]] |date=18 Januarie 2006 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://supersport.com/cricket/international/zimbabwe-cricket-team-info |title=Zimbabwe Cricket Team SuperSport Profile |publisher=[[SuperSport]] |accessdate=1 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901161112/https://supersport.com/cricket/international/zimbabwe-cricket-team-info |archive-date=1 September 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Zimbabwe was gasheer van die Drienasiesreeks in 2005/06, waaraan ook Indië en Nieu-Seeland deelgeneem het. Die gasheer is in al die vier wedstryde verslaan, waarvolgens Indië en Nieu-Seeland die eindstryd uitgespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/videocon-triangular-series-2005-216614/zimbabwe-vs-india-6th-match-217979/match-report |title=Yuvraj and Dhoni take India home |publisher=ESPNcricinfo |author=Dileep Premachandran |date=4 September 2005 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] in Wes-Indië is Zimbabwe vroeg uitgeskakel, nadat hulle net teen [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] gelykop gespeel het. Tydens die eerste [[T20I-wêreldbeker 2007|T20I-wêreldbeker]] in Suid-Afrika het Zimbabwe in sy openingswedstryd Australië verrassend met vyf paaltjies verslaan, maar hulle is nogtans vroeg uitgeskakel. In aanloop tot die volgende toernooi in [[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] het beide Engeland en Suid-Afrika om politieke redes daarop aangedring dat Zimbabwe aan dié toernooi onttrek, waarin hulle ingestem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2008/07/04/sports/04iht-cricket.1.14239687.html |title=Zimbabwe agrees to withdraw from Twenty20 World Cup |publisher=[[The New York Times]] |date=4 Julie 2008 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Oktober 2007 was daar belowende aankondigings, waarvolgens Zimbabwe aan al drie binnelandse kompetisies in Suid-Afrika sou kon deelneem as deel van die pogings om die krieketgehalte in Zimbabwe te verbeter.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.supersport.co.za/cricket/article.aspx?id=233227&headline=Zim%20to%20compete%20in%20all%20SA%60s%20domestic%20competitions |title=Zim to compete in all SA's local competitions |publisher=[[SuperSport]] |date=22 Oktober 2007 |accessdate=14 Mei 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514033825/http://www.supersport.co.za/cricket/article.aspx?id=233227&headline=Zim%20to%20compete%20in%20all%20SA%60s%20domestic%20competitions |archive-date=14 Mei 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hul deelname aan die toernooie is egter in twyfel getrek toe die planne uitgestel is hangende ’n raadsvergadering van [[Krieket Suid-Afrika]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13686 |title=Zimbabwe's Place In South African Cricket Delayed |publisher=Cricket World |accessdate=26 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026152947/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13686 |archive-date=26 Oktober 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Laat in November 2007 is ’n kompromie bereik, waarvolgens Zimbabwe aan die MTN Binnelandse Kampioenskap en die Standard Bank Pro 20-reeks sou kon deelneem, maar nie aan die SuperSport-reeks soos oorspronklik beplan nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13920 |title=Zimbabwe's Place In SA Franchise Cricket Confirmed |publisher=Cricket World |accessdate=1 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201015055/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13920 |archive-date=1 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Pleks daarvan het hulle drie eersterangse vierdaagse wedstryde teen ’n saamgestelde Suid-Afrikaanse span, bestaande uit konsessie- en provinsiale spelers, gespeel. Zimbabwe het die drie wedstryde in [[Paarl]], [[Potchefstroom]] en [[Kimberley]] gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=14317 |title=Utseya Leads Zimbabwe To Challenge Clean Sweep |publisher=Cricket World |date=6 Januarie 2008 |accessdate=7 Januarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080107140510/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=14317 |archive-date=7 Januarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tussen hierdie wedstryde het Zimbabwe Wes-Indië vir ’n EDI-reeks van vyf wedstryde gehuisves en ’n verrassende oorwinning in die openingswedstryd behaal,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=13995 |title=Chanderpaul Ton in Vain As Zimbabwe Open With Win |publisher=Cricket World |date=30 November 2007 |accessdate=25 Mei 2011 |archive-url=https://archive.today/20110525230956/http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=13995 |archive-date=25 Mei 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> voordat die gaste dié reeks met 3–1 beklink het. Die laaste wedstryd is weens reën afgelas.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=14095 |title=Last Zimbabwe-West Indies One-Dayer Abandoned |publisher=Cricket World |date=9 Desember 2007 |accessdate=13 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213122915/http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=14095 |archive-date=13 Desember 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Terugkeer op internasionale vlak === In 2010 het Zimbabwe die Driehoekige reeks aangebied, waaraan ook Indië en Sri Lanka deelgeneem het. Zimbabwe het drie van hul vier wedstryde gewen, maar hulle is in die eindstryd deur Sri Lanka verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-triangular-series-2010-452140/zimbabwe-vs-sri-lanka-final-452152/match-report |title=Dilshan century drives Sri Lanka to title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=9 Junie 2010 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Met sy deelname aan beide die [[T20I-wêreldbeker 2010]] en die [[Krieketwêreldbeker 2011]] het Zimbabwe na internasionale toernooie teruggekeer, maar hulle is in albei toernooie vroeg uitgeskakel, alhoewel hulle by laasgenoemde die assosiaatlede verslaan het. In Augustus dieselfde jaar het Zimbabwe ook sy eerste toetswedstryd ná sy onttrekking in 2006 gespeel en Bangladesj met 130 lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-tour-of-zimbabwe-2011-504002/zimbabwe-vs-bangladesh-only-test-522245/match-report |title=Zimbabwe triumphant on Test return |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=8 Augustus 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná die toetswedstryd het Zimbabwe en Bangladesj ’n EDI-reeks van vyf wedstryde gespeel. Zimbabwe het dié reeks met 3–2 gewen en sodoende sy eerste reeks teen ’n toetsland sedert 2006 beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-tour-of-zimbabwe-2011-504002/zimbabwe-vs-bangladesh-3rd-odi-522248/match-report |title=Zimbabwe overcome Mushfiqur to take series |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=16 Augustus 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Aan die begin van November 2011 was Zimbabwe op die punt om Nieu-Seeland tuis in ’n toetswedstryd te verslaan. Hulle het 366 lopies in hul tweede beurt gejaag en was op ’n goed geplaaste 265 lopies vir die verlies van drie paaltjies, nadat Taylor 117 lopies aangeteken het. Die span het egter ineengestort en aan Nieu-Seeland ’n oorwinning met 34 lopies besorg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zimbabwe-2011-12-527008/zimbabwe-vs-new-zealand-only-test-527017/match-report-5 |title=New Zealand outlast Brendan Taylor to win thriller |publisher=ESPNcricinfo |author=Nitin Sundar |date=5 November 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Januarie en Februarie 2012 het Zimbabwe vir ’n enkele toets, drie EDI- en twee T20I-wedstryde na Nieu-Seeland getoer, maar al die ses hul wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-new-zealand-2011-12-520581/new-zealand-vs-zimbabwe-2nd-t20i-520596/match-report |title=Williamson blitz wins thriller for NZ |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fernando |date=14 Februarie 2012 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die toetswedstryd is hulle twee keer op die derde dag uitgeboul – op 51 lopies (hul laagste toetstelling) en op 143 lopies – en hulle is met ’n beurt en 301 lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-zimbabwe-2012/content/story/551285.html |title=New Zealand bowl out Zimbabwe twice in a day |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fernando |date=28 Januarie 2012 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Finansiële probleme === Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2012]] in Sri Lanka is Zimbabwe vroeg uitgeskakel, nadat hulle deur beide die gasheer en Suid-Afrika verslaan is. In Augustus en September 2013 het Zimbabwe Pakistan vir twee toets-, drie EDI- en twee T20I-wedstryde gehuisves. Pakistan het albei T20Is gewen, voordat hulle ook die EDI-reeks met 2–1 beklink het. Die gaste het ook die eerste toetswedstryd gewen, nadat [[Younis Khan]] ’n tweehonderdtal (200 lopies) in die tweede beurt aangeteken het. Zimbabwe het egter die tweede toetswedstryd met 24 lopies gewen – sedert 2001 hul eerste oorwinning oor ’n ander span as Bangladesj – en die toetsreeks met 1–1 geëwenaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-zimbabwe-2013-659535/zimbabwe-vs-pakistan-2nd-test-659557/match-report-5 |title=Zimbabwe square series with historic win |publisher=ESPNcricinfo |author=Devashish Fuloria |date=14 September 2013 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In 2013/14 het die finansiële situasie van Zimbabwe Krieket toenemend vererger. Die IKR moes inspring en ’n finasiële hupstoot gee, maar die gebruik van geldelike voordele is bevraagteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-mismanaged-icc-loan-724593 |title=Zimbabwe Cricket mismanaged $6m ICC loan |publisher=ESPNcricinfo |authors=Tristan Holme, Liam Brickhill |date=3 Maart 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-turns-down-proposed-icc-bail-out-738959 |title=ZC turns down proposed ICC bail-out |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=23 April 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwiese spelers het herhaaldelik met boikot gedreig en ’n spelersvereniging gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-players-extend-boycott-717839 |title=Zimbabwe players extend boycott |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Februarie 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die Zimbabwiese span het gesukkel om borge te lok, wat die plaaslike struktuur geraak en tot die kansellasie van baie toernooie soos die Pro40 gelei het. ’n Aantal konsessies aan die spelers is ook afgelas. Verskeie toere is vertraag, ingetrek of gekanselleer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-a-tour-of-bangladesh-put-on-hold-753249 |title=Zimbabwe A tour of Bangladesh put on hold |publisher=ESPNcricinfo |authors=Firdose Moonda, Mohammad Isam |date=17 Junie 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-s-zimbabwe-tour-cancelled-708291 |title=Afghanistan's Zimbabwe tour cancelled |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=9 Januarie 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[T20I-wêreldbeker 2014]] se groepfase het hulle beide [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]] verslaan, maar Nederland het weens sy beter lopietempo tot die volgende rondte gevorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/world-t20-2013-14-628368/ireland-vs-netherlands-12th-match-first-round-group-b-682919/match-report |title=Netherlands stun rivals to qualify |publisher=ESPNcricinfo |author=Kanishkaa Balachandran |date=21 Maart 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Julie 2014 het Zimbabwe [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] vir ’n EDI-reeks van vier wedstryde gehuisves. Hulle het die eerste twee wedstryde gewen, voordat die Afghane die laaste twee wedstryde gewen het om dié reeks te ewenaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-tour-of-zimbabwe-2014-756017/zimbabwe-vs-afghanistan-4th-odi-756041/match-report |title=Seamers help Afghanistan square series |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Julie 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die volgende maand het Zimbabwe Suid-Afrika vir ’n eenmalige toetswedstryd en drie EDI-wedstryde gehuisves, maar hulle het al hul vier wedstryde verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-tour-of-zimbabwe-2014-736425/zimbabwe-vs-south-africa-3rd-odi-736441/match-report |title=South Africa complete comfortable clean sweep |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=21 Augustus 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Australië het by die twee spanne aangesluit om die Driereeks 2014 uit te speel. Nadat Zimbabwe sy eerste twee wedstryde teen onderskeidelik Australië en Suid-Afrika verloor het, het hulle in die vierde wedstryd ’n verrassende oorwinning oor Australië aangeteken. Dit was die eerste keer in 31 jaar wat Zimbabwe daarin geslaag het om Australië te verslaan; die laaste Zimbabwiese oorwinning oor Australië was tydens die [[Krieketwêreldbeker 1983]] in Engeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-triangular-series-2014/content/story/776347.html |title=Zimbabwe beat Australia after 31 years |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=31 Augustus 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ondanks dié oorwinning het Zimbabwe sy laaste wedstryd verloor en is uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-triangular-series-2014-736429/zimbabwe-vs-south-africa-6th-match-736453/match-report |title=Du Plessis' third century puts South Africa in final |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=4 September 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Laat in 2014 het Zimbabwe vir drie toets- en vyf EDI-wedstryde na Bangladesj getoer, maar hulle is in al hul agt wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-resurgence-bangladesh-waited-a-year-for-806625 |title=The resurgence Bangladesh waited a year for |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=2 Desember 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarna is Stephen Mangongo as afrigter afgedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mangongo-sacked-as-zimbabwe-coach-811617 |title=Mangongo sacked as Zimbabwe coach |publisher=ESPNcricinfo |authors=Firdose Moonda, Liam Brickhill |date=18 Desember 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In laat Desember 2014 het Zimbabwe Krieket hom met Dav Whatmore vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/13239/9622435/international-cricket-whatmore-appointed-zimbabwe-coach |title=Dav Whatmore appointed Zimbabwe coach |publisher=Sky Sports |date=29 Desember 2014 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/coach-dav-whatmore-looks-to-lift-zimbabwe-in-world-cup/526838-78.html |title=Coach Dav Whatmore looks to lift Zimbabwe in World Cup |publisher=IBNLive |date=6 Februarie 2015 |accessdate=17 Februarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217130105/http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/coach-dav-whatmore-looks-to-lift-zimbabwe-in-world-cup/526838-78.html |archive-date=17 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Swak toernooiprestasies === [[Lêer:West Indies v Zimbabwe World Cup of Cricket The national anthems (16629621122).jpg|duimnael|Nasionale volksliedere voor die wedstryd van Zimbabwe teen Wes-Indië tydens die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in [[Canberra]]]] Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2015]] in Australië en Nieu-Seeland het Zimbabwe net daarin geslaag om die Verenigde Arabiese Emirate te verslaan en hulle is vervolgens in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-denied-by-millimetres-845335 |title=Zimbabwe denied by millimetres |publisher=ESPNcricinfo |author=Brydon Coverdale |date=7 Maart 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2014-15-509587/india-vs-zimbabwe-39th-match-pool-b-656475/match-report |title=Raina, Dhoni ensure clean slate |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=14 Maart 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Gedurende die toernooi het Brendan Taylor sy aftrede van Zimbabwiese krieket aangekondig,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/steadfast-brendan-taylor-bows-to-circumstance-848997 |title=Steadfast Taylor bows to circumstance |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=13 Maart 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> nadat hy tydens die toernooi 433 lopies en twee honderdtalle aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-familiar-despair-marks-brendan-taylor-s-farewell-850259 |title=A familiar despair marks Taylor's farewell |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhishek Purohit |date=14 Maart 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná afsluit van die toernooi was Taylor onder die voorste lopiemakers.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=6537;type=tournament |title=ICC World Cup, 2014/15 / Records / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Mei 2015 was Zimbabwe ná die 2009-aanval op die Sri Lankaanse span in Lahore die eerste volle lid wat na Pakistan getoer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-confirms-pakistan-tour-868453 |title=Zimbabwe Cricket confirms Pakistan tour |publisher=ESPNcricinfo |date=30 April 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die T20I-reeks met 0–2<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-pakistan-2015-868505/pakistan-vs-zimbabwe-2nd-t20i-868725/match-report |title=Tight win helps Pakistan take series 2–0 |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=24 Mei 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en die EDI-reeks met dieselfde uitslag verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-pakistan-2015-868505/pakistan-vs-zimbabwe-3rd-odi-868731/match-report |title=Pakistan take series 2-0 after washout |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=31 Mei 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Julie dieselfde jaar het hulle Indië gehuisves, maar hulle is in die EDI-reeks met 0–3 verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2015-885951/zimbabwe-vs-india-3rd-odi-885967/match-report |title=Jadhav, Pandey set up 3–0 India sweep |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhishek Purohit |date=14 Julie 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> terwyl die T20I-reeks met 1–1 onbeslis geëindig het, insluitende Zimbabwe se eerste T20I-oorwinning in Harare.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-s-first-t20i-win-in-harare-900751 |title=Zimbabwe's first T20I win in Harare |publisher=ESPNcricinfo |author=Shiva Jayaraman |date=19 Julie 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Augustus 2015 het Zimbabwe Nieu-Seeland vir ’n EDI-reeks van drie wedstryde gehuisves en die eerste wedstryd gewen, maar hulle het die reeks nogtans met 1–2 verloor,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zimbabwe-and-south-africa-2015-848811/zimbabwe-vs-new-zealand-3rd-odi-894291/match-report |title=Williamson sweeps awards in series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Arun Venugopal |date=7 Augustus 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> asook die eenmalige T20I-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zimbabwe-and-south-africa-2015-848811/zimbabwe-vs-new-zealand-only-t20i-894293/match-report |title=Worker debut fifty sets up crushing NZ win |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhishek Purohit |date=9 Augustus 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Laat in September het Pakistan aangekom, nadat hulle besluit het om hul toer uit te stel om nie hul kwalifisering vir die Kampioenetrofee 2017 met moontlike nederlae te waag nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-zimbabwe-put-limited-overs-series-on-hold-903009 |title=Pakistan, Zimbabwe put limited-overs series on hold |publisher=ESPNcricinfo |author=Umar Farooq |date=25 Julie 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Pakistan het die T20I-reeks met 2–0 en die EDI-reeks met 2–1 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-zimbabwe-2015-16-904331/zimbabwe-vs-pakistan-3rd-odi-919611/match-report |title=Bilal Asif five-for gives Pakistan series |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=5 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná die reeks teen Pakistan het Zimbabwe in Oktober die destydse assosiaatlede Ierland en Afghanistan gelyktydig gehuisves. Zimbabwe het Ierland in die EDI-reeks met 2–1 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-tour-of-zimbabwe-2015-16-919599/zimbabwe-vs-ireland-2nd-odi-919615/match-report |title=Ervine ton gives Zimbabwe series |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=11 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Afghanistan het Zimbabwe egter met 3–2 verslaan en sy EDI-reeks gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-tour-of-zimbabwe-2015-16-924621/zimbabwe-vs-afghanistan-5th-odi-924635/match-report |title=Afghanistan defend 245 in historic series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=24 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Dit was die eerste keer wat ’n assosiaatlid ’n volle lid tydens ’n bilaterale reeks verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-the-fastest-associate-off-the-blocks-933113 |title=Afghanistan, the fastest Associate off the blocks |publisher=ESPNcricinfo |author=Shiva Jayaraman |date=24 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe is toe ook in die T20I-reeks deur Afghanistan met 2–0 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-tour-of-zimbabwe-2015-16-924621/zimbabwe-vs-afghanistan-2nd-t20i-924639/match-report |title=Ghani, Naib fifties secure landmark series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=28 Oktober 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná ’n reeks verlore wedstryde op eie bodem het Zimbabwe in November na Bangladesj getoer. Die span het egter verdere nederlae gely, nadat hulle die EDI-reeks met 0–3 verloor het,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-bangladesh-2015-16-931380/bangladesh-vs-zimbabwe-3rd-odi-931394/match-report |title=Mustafizur five-for seals Bangladesh's 3–0 sweep |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=11 November 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> terwyl die T20I-reeks met 1–1 onbeslis geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-bangladesh-2015-16-931380/bangladesh-vs-zimbabwe-2nd-t20i-931398/match-report |title=Waller and Madziva pull off heist |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=15 November 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Rondom die jaarwisseling van 2015 en 2016 het Zimbabwe in ’n EDI-reeks van vyf en ’n T20I-reeks van twee wedstryde teen Afghanistan in die Verenigde Arabiese Emirate te staan gekom. Tot in die vierde wedstryd was die EDI-reeks gelykop, voordat hulle met 2–3 verloor het; Zimbabwe is ook in albei T20I-wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-united-arab-emirates-2015-16-953329/afghanistan-vs-zimbabwe-5th-odi-953343/match-report |title=Naib heroics lift Afghanistan to thrilling series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Nikhil Kalro |date=6 Januarie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-united-arab-emirates-2015-16-953329/afghanistan-vs-zimbabwe-2nd-t20i-953347/match-report |title=Belligerent Shahzad ton propels Afghanistan to series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Nikhil Kalro |date=10 Januarie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het toe vir ’n T20I-reeks van vier wedstryde na Bangladesj getoer, wat met 2–2 gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tour-of-bangladesh-jan-2016-2015-16-958411/bangladesh-vs-zimbabwe-4th-match-958421/match-report |title=Masakadza, Madziva help Zimbabwe level series |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=22 Januarie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Nadat Chigumbura as kaptein bedank het, het in 2016 Hamilton Masakadza by hom oorgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hamilton-masakadza-named-zimbabwe-captain-967519 |title=Hamilton Masakadza named Zimbabwe captain |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=31 Januarie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Gedurende die [[T20I-wêreldbeker 2016]] in Indië is Zimbabwe in die eerste rondte uitgeskakel, nadat hulle met 59 lopies deur Afghanistan verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/981483.html |title=Afghanistan progress to main draw with thumping win |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=12 Maart 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het beide afrigter Whatmore en kaptein Hamilton Masakadza afgedank voordat Indië in middel-2016 Zimbabwe besoek het. Die boulafrigter [[Makhaya Ntini]] is voorlopig as hoofafrigter aangestel, terwyl die voorheen benoemde adjunkkaptein Graeme Cremer, wat die T20I-wêreldbeker 2016 misgeloop het, as tussentydse kaptein aangewys is. Lance Klusener is as voltydse kolfafrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/sports/zimbabwe-axe-coach-ahead-of-india-tour/story-J2X8Wdb1am27rsMPUUaTTM.html |title=Zimbabwe axe coach ahead of India tour |publisher=Hindustan Times |date=1 Junie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Indië se besoek was die vierde in ses jaar en hulle het ’n EDI- en ’n T20I-reeks met drie wedstryde elk gespeel. Die Indiese keurders het die meeste van hul ervare spelers laat rus. Zimbabwe is in die EDI-reeks met 0–3 platgeloop, wat tot woedende reaksies van die ondersteuners gelei het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/when-the-music-stopped-at-harare-s-castle-corner-1026131 |title=When the music stopped at Harare's Castle Corner |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=13 Junie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarbenewens is verskeie Zimbabwiese sleutelspelers voor of tydens die T20I-reeks beseer. Desondanks het Zimbabwe daarin geslaag om die eerste T20I-wedstryd met twee lopies te wen, voordat hulle in die tweede wedstryd verslaan is. Dié reeks was ná twee wedstryde met 1–1 gelykop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-tour-of-zimbabwe-2016-1007647/zimbabwe-vs-india-2nd-t20i-1007657/match-report |title=Sran and Bumrah wreck Zimbabwe as India level series |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=20 Junie 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die laaste wedstryd het Zimbabwe met drie lopies en die reeks sodoende met 1–2 verloor. ’n Maand later het Nieu-Seeland vir twee toetswedstryde na Zimbabwe getoer en albei toetse sterk gewen; hierdie was Zimbabwe se sesde agtereenvolgende nederlaag teen die Black Caps.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-tour-of-zim-2016-1024039/zimbabwe-vs-new-zealand-2nd-test-1024043/match-report-5 |title=NZ spinners cap off Zimbabwe capitulation for 2–0 win |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=10 Augustus 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/sixth-straight-loss-for-zimbabwe-against-new-zealand-1044495 |title=Zimbabwe's sixth straight loss to New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |author=Shiva Jayaraman |date=10 Augustus 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Herbegin en klein suksesse === Voor die Sri Lankaanse besoek in Zimbabwe in laat September is Streak as hoofafrigter van Zimbabwe benoem en Ntini as boulafrigter aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/heath-streak-appointed-zimbabwe-head-coach-succeeding-dav-whatmore-1061193 |title=Streak appointed Zimbabwe head coach |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=11 Oktober 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het op 29 Oktober 2016 in sy 100ste toetswedstryd teen Sri Lanka gespeel, maar hulle is met 225 lopies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/hope-rises-again-for-zimbabwe-cricket-1063593 |title=Hope rises again for Zimbabwe cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Tristan Holme |date=27 Oktober 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-tour-of-zimbabwe-2016-17-1059701/zimbabwe-vs-sri-lanka-1st-test-1059702/match-report-5 |title=Sri Lanka overcome Zimbabwe's resistance in last-hour win |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=2 November 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die toetsreeks van twee wedstryde teen Sri Lanka met 0–2 verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-tour-of-zimbabwe-2016-17-1059701/zimbabwe-vs-sri-lanka-2nd-test-1059703/match-report-5 |title=Herath caps series sweep with 13-for |publisher=ESPNcricinfo |author=Shashank Kishore |date=10 November 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Sri Lanka het vir die Driereeks 2016/17 aangebly, waaraan ook Wes-Indië deelgeneem het. Ná ’n nederlaag, ’n gelykop, ’n onbesliste wedstryd en ’n oorwinning het Zimbabwe tot die eindstryd gevorder, maar hulle is deur Sri Lanka met ses paaltjies verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-tri-nation-series-2016-17-1059705/zimbabwe-vs-sri-lanka-final-1059716/match-report |title=Mendis, Tharanga steer Sri Lanka to title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sirish Raghavan |date=27 November 2016 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In vroeg 2017 het Afghanistan Zimbabwe in ’n EDI-reeks met 3–2 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zim-v-afg-2016-17-1079242/zimbabwe-vs-afghanistan-5th-odi-1079250/match-report |title=Afghanistan raze Zimbabwe for 54 to seal series |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Februarie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe se daaropvolgende EDI-reeks in middel-2007 in [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] het met 1–1 onbeslis geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zim-v-scot-2017-1089417/scotland-vs-zimbabwe-2nd-odi-1089420/match-report |title=Zimbabwe level series courtesy Cremer's five-wicket haul |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=17 Junie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná 15 jaar het Zimbabwe in Junie 2017 vir vyf EDI-wedstryde en ’n enkele toetswedstryd weer na Sri Lanka getoer. In die eerste wedstryd op 30 Junie 2017 in [[Galle]] het Zimbabwe sy eerste EDI-oorwinning in Sri Lanka aangeteken; dit is ook hul eerste oorwinning oor Sri Lanka in enige krieket. Solomon Mire het ’n beslissende honderdtal aangeteken en Zimbabwe suksesvol ’n teiken van 319 gejaag; dit was ook hul eerste suksesvolle jaag van meer as 300 lopies in Sri Lanka.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-ace-first-successful-300-plus-chase-in-sri-lanka-1107602 |title=Zimbabwe ace first successful 300-plus chase in Sri Lanka |publisher=ESPNcricinfo |author=Gaurav Sundararaman |date=30 Junie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ondanks dié oorwinning het Zimbabwe die twee volgende wedstryde verloor, maar hulle het herstel en die vierde natgereëne wedstryd gewen. Die vyfde wedstryd het hulle met drie paaltjies gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-v-zim-2017-1104471/sri-lanka-vs-zimbabwe-5th-odi-1104482/match-report |title=Raza stars in historic series win |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=10 Julie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/four-reasons-why-this-is-a-historic-win-for-zimbabwe-1110378 |title=Four reasons why this is a historic win for Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |date=10 Julie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe is in die volgende eenmalige toetswedstryd met vier paaltjies verslaan, deels weens ’n omstrede stonkbeslissing op die vyfde dag van dié toets.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/95922/graeme-cremer-questions-niroshan-dickwella-stumping-zimbabwe-cricket-team-tour-of-sri-lanka-2017 |title=Cremer questions Dickwella stumping |publisher=Cricbuzz |author=Rex Clementine |date=19 Julie 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Oktober het die voormalige spelers Brendan Taylor en Kyle Jarvis ná ’n onderbreking van twee jaar by die nasionale span heraangesluit en in die twee-toetsreeks teen Wes-Indië gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/west-indies-in-zimbabwe/taylor-jarvis-to-resume-test-careers-for-zimbabwe-against-west-indies/articleshow/61151246.cms |title=Taylor, Jarvis to resume Test careers for Zimbabwe against West Indies |publisher=The Times of India |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die eerste wedstryd en sodoende die twee-toetsreeks met 0–1 verloor. Hul onbesliste uitslag in die tweede toetswedstryd was hul eerste in meer as twaalf jaar en hulle het hul eerste punte op die IKR-ranglys ingepalm, nadat hulle hul reeks van tien agtereenvolgende nederlae beëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/wi-in-zim-2017-18-1122735/zimbabwe-vs-west-indies-2nd-test-1122887/match-report |title=Cremer, Chakabva script Zimbabwe's great escape |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=2 November 2017 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Misgelope toernooie === Aan die Drienasiesreeks 2018 in Zimbabwe het Australië en Pakistan deelgeneem, wat, ná vier nederlae deur Zimbabwe, ook in die eindstryd ontmoet het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/zim-t20-tri-series-2018-1142907/australia-vs-pakistan-final-1142919/match-report |title=Fakhar Zaman's 91 seals record chase to give Pakistan the title |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=8 Julie 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Maart het Zimbabwe tydens die kwalifisering vir die [[Krieketwêreldbeker 2019]] nege ander spanne gehuisves om die twee oorblywende plekke van die hooftoernooi in Engeland en Wallis uit te speel. Zimbabwe is in Groep B saam met Afghanistan, [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]], [[Hongkongse nasionale krieketspan|Hongkong]] en Skotland geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22639394/zimbabwe-last-big-job |title=Zimbabwe's last big job |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=4 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die Super Ses gehaal, nadat hulle Nepal,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-nepal-3rd-match-group-b-1133000/match-report |title=Raza, Taylor tons power Zimbabwe to massive win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=4 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Afghanistan<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-afghanistan-7th-match-group-b-1133004/match-report |title=Zimbabwe hang on to clinch two-run thriller |publisher=ESPNcricinfo |date=6 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en Hongkong verslaan<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-hong-kong-15th-match-group-b-1133012/match-report |title=Zimbabwe make it three wins in three |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=10 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en teen Skotland gelykop gespeel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-scotland-20th-match-group-b-1133017/match-report |title=Muzarabani holds nerve to give Zimbabwe thrilling tie |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=12 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het Ierland in die eerste wedstryd van die Super Ses verslaan,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-ireland-25th-match-super-sixes-1133022/match-report |title=Sikandar Raza and spinners subdue Ireland |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=16 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> maar hulle het die tweede teen Wes-Indië verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-west-indies-29th-match-super-sixes-1133026/match-report |title=Holder, Samuels take West Indies closer to World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=19 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die laaste, beslissende wedstryd het hulle ’n verrassende nederlaag teen die Verenigde Arabiese Emirate met drie lopies gely en sodoende die toernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/cricket-wc-qualifier-2017-18-1132997/zimbabwe-vs-united-arab-emirates-32nd-match-super-sixes-1133029/match-report |title=UAE all but end Zimbabwe's World Cup dream |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=22 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Dit is die eerste keer sedert 1979 wat Zimbabwe versuim het om vir ’n krieketwêreldbekertoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/live-cricket-score-zimbabwe-vs-uae-icc-world-cup-qualifiers-2018-super-six-harare/story-v0K4NDjN5pGSvu4Ccu539N.html |title=UAE stun Zim |publisher=Hindustan Times |date=22 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ná hierdie mislukking het Zimbabwe Krieket die hele nasionale afrigtingspersoneel, die nasionale kaptein, die o/19-afrigter en die nasionale keurderbeamptes van hul poste verwyder. Tydens ’n perskonferensie het ZK voorgestel dat Brendan Taylor die span se leierskap sal oorneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-sacks-captain-cremer-and-all-coaching-staff-1142049 |title=Zimbabwe Cricket sacks captain Cremer and all coaching staff |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Mei 2018 het ZK die aanstelling van Lalchand Rajput as voorlopige hoofafrigter bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/691619 |title=Zimbabwe appoint Lalchand Rajput as interim head coach |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Mei 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Augustus 2018 is hy as voltydse hoofafrigter benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/lalchand-rajput-confirmed-as-zimbabwe-head-coach-1156538 |title=Lalchand Rajput confirmed as Zimbabwe head coach |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Augustus 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> 2019 het vir Zimbabwe erg begin, nadat Graeme Cremer sy loopbaan stopgesit<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/cremer-temporarily-quits-zim-cricket-cites-family-commitments/ |title=Cremer temporarily quits Zim cricket; cites family commitments |publisher=New Zimbabwe |date=11 Januarie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en beplande toere deur beide Indië en Afghanistan afgelas moes word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/1094623 |title=Afghanistan's proposed tour of Zimbabwe called off |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=11 Maart 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/india-zimbabwe-series-in-doubt-due-to-ipl-2019-schedule/ |title=India-Zimbabwe series in doubt due to IPL 2019 schedule |publisher=Cric Tracker |date=14 Januarie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het Hamilton Masakadza as kaptein in al die krieket heraangestel en Peter Moor is as onderkaptein benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricketnext/news/hamilton-masakadza-named-zimbabwe-skipper-across-all-formats-2041953.html |title=Hamilton Masakadza Named Zimbabwe Skipper Across All Formats |publisher=News18 |date=19 Februarie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Beide Masakadza en Taylor het die reeks teen die Verenigde Arabiese Emirate egter weens beserings misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/news/zimbabwe-vs-uae-2019-injured-hamilton-masakadza-and-brendan-taylor-out-of-uae-odis-826203 |title=Injured Masakadza and Taylor out of UAE ODIs |publisher=Cricket Country |date=8 April 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Moor het die span tydens Masakadza se afwesigheid aangevoer. Onder Moor het Zimbabwe sy eerste skoonskipreeks in meer as ’n dekade aangeteken, nadat hulle die Verenigde Arabiese Emirate met 4–0 verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/uae-tour-of-zimbabwe-2019-1179269/zimbabwe-vs-united-arab-emirates-4th-odi-1179275/match-report |title=Kyle Jarvis, Timycen Maruma star as Zimbabwe wrap up 4–0 whitewash |publisher=ESPNcricinfo |author=Peter Della Penna |date=16 April 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Masakadza het saam met Taylor by die Zimbabwiese span vir die toer na Nederland heraangesluit. Zimbabwe het die EDI-reeks met 0–2 verloor. Nadat Nederland die eerste T20I-wedstryd gewen het, het die tweede wedstryd in ’n gelykop geëindig. Zimbabwe het die Superboulbeurt gewen en sodoende die reeks met 1–1 geëwenaar. Gedurende dié toer is die Zimbabwiese Krieketraad opgeskort en deur ’n voorlopige raad vervang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/zimbabwe-cricket-board-suspended/articleshow/69899851.cms |title=Zimbabwe cricket board suspended |publisher=The Times of India |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Hernude skorsing en hertoelating === Weens politieke inmenging deur die regering en die vrees dat geldmiddele vir die nasionale beheerliggaam aan die regering gaan, het die IKR op 18 Julie 2019 Zimbabwe van IKR-toernooie geskors. Dié besluit deur die IKR het ’n aantal spelers gefrustreerd gelaat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/icc-suspends-zimbabwe-cricket-board-sikandar-raza-says-one-decision-has-ended-so-many-careers-2071939 |title="One Decision Has Ended So Many Careers," Cricketer Tweets After ICC Suspends Zimbabwe Cricket |publisher=NDTV |date=19 Julie 2019 |accessdate=3 Maart 2026 |archive-date=19 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719062636/https://sports.ndtv.com/cricket/icc-suspends-Zimbabwe-cricket-board-sikandar-raza-says-one-decision-has-ended-so-many-careers-2071939 |url-status=dead }}</ref> Vervolgens kon Zimbabwe nie aan die [[T20I-wêreldbeker 2021]]-kwalifisering deelneem nie (hulle is deur [[Nigerië]] vervang)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/nigeria-replace-zimbabwe-t20-world-cup-qualifier-1783081 |title=Nigeria replace Zimbabwe in T20 World Cup Qualifier |publisher=The Daily Star |date=7 Augustus 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en het dié toernooi misgeloop. Die Zimbabwiese Krieketraad is kort daarna deur die regering heringestel, maar hul skorsing het bly staan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/zimbabwe-cricket-board-reinstated-team-still-suspended-119080901148_1.html |title=Zimbabwe cricket board reinstated, team still suspended |publisher=Business Standard India |date=9 Augustus 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Gedurende hierdie tydperk het beide Solomon Mire en kaptein Hamilton Masakadza (onder wie Zimbabwe al sy 25 EDI-wedstryde verloor het) hul bedankings aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketer.com/Topics/zimbabwe/zimbabwe_captain_hamilton_masakadza_retire_international_cricket.html |title=Zimbabwe captain Hamilton Masakadza to retire from international cricket |publisher=The Cricketer |date=3 September 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Ondanks sy skorsing het Zimbabwe Krieket bevestig dat hulle steeds aan die Drienasiesreeks in Bangladesj sou kon deelneem, aangesien hulle kan voortgaan om wedstryde teen ander IKR-lede te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-to-tour-bangladesh-for-tri-series-in-september-1196931 |title=Zimbabwe to tour Bangladesh for tri-series in September |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=7 Augustus 2021 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die Drienasiesreeks het op 13 September afgeskop en die eindstryd is op 24 September uitgespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://circleofcricket.com/category/Latest_news/38990/bangladesh-to-host-afghanistan-and-zimbabwe-for-a-triangular-t20i-series-in-september-2019 |title=Bangladesh to host Afghanistan and Zimbabwe for a Triangular T20I Series in September 2019 |publisher=Circle of Cricket |author=Rashmi Nanda |date=27 Junie 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/bangladesh-to-host-afghanistan-and-zimbabwe-for-a-t20i-tri-series-in-september/ |title=Bangladesh to host Afghanistan and Zimbabwe for a T20I tri-series in September |publisher=Crictracker |date=13 Februarie 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.daily-sun.com/post/402749/2019/06/27/Bangladesh-to-host-Afghanistan-Zimbabwe-for-T20-triseries |title=Bangladesh to host Afghanistan, Zimbabwe for T20 tri-series |publisher=The Daily Sun |date=27 Junie 2019 |accessdate=3 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703023807/https://www.daily-sun.com/post/402749/2019/06/27/Bangladesh-to-host-Afghanistan-Zimbabwe-for-T20-triseries |archive-date=3 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Masakadza se laaste toernooi vir Zimbabwe het ná een oorwinning in vier wedstryde met hul uitskakeling geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-t20-series-2019-1197136/afghanistan-vs-zimbabwe-5th-match-1197144/match-report |title=Hamilton Masakadza bids farewell with match-winning 71 |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=20 September 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Onder die nuwe voorlopige kaptein Sean Williams en die gebreek aan baie van hul sleutelspelers het Zimbabwe na [[Singapoer]] getoer om in die Drienasiesreeks sonder ’n eindstryd teen die gasheer en Nepal te speel. Zimbabwe het Nepal in die eerste wedstryd verslaan, maar teen Singapoer in die tweede wedstryd verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/cricket-singapore-shock-zimbabwe-in-a-four-run-win-at-tri-nations-t20-series |title=Cricket: Singapore shock Zimbabwe in a four-run win at Tri-Nations T20 Series |publisher=The Straits Times |author=David Lee |date=30 September 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Zimbabwe het die volgende twee wedstryde gewen en sodoende hul eerste reeksoorwinning in die T20I-formaat aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/singapore-twenty20-tri-2019-20-1201676/singapore-vs-zimbabwe-6th-match-1201685/match-report |title=Zimbabwe ride on Moor 92* to avenge loss to Singapore |publisher=ESPNcricinfo |date=3 Oktober 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Oktober 2019 het die IKR Zimbabwe Krieket se skorsing gelig, waardeur hulle vir toekomstige toernooie weer toegelaat is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/zimbabwe-and-nepal-readmitted-as-icc-members-1203756 |title=Zimbabwe and Nepal readmitted as ICC members |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=14 Oktober 2019 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Heropkoms === [[Lêer:Sikandar Raza 2022.jpg|duimnael|upright|Onder hul kaptein [[Sikandar Raza]] het Zimbabwe tydens die [[T20I-wêreldbeker 2026]] die tweede rondte gehaal (hier tydens die [[T20I-wêreldbeker 2022]], waar hulle ook daarin geslaag het)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricketers/sikandar-raza-299572 |title=Sikandar Raza |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref>]] Zimbabwe het die jaar 2020 met ’n toetsreeks teen Sri Lanka tuis begin wat hulle met 0–1 verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/112075/sri-lanka-claim-series-through-mendis-led-draw |title=Sri Lanka claim series through Mendis-led draw |publisher=Cricbuzz |date=1 Februarie 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarop het ’n toetswedstryd, asook ’n EDI- en T20I-reeks in Bangladesj gevolg, maar Zimbabwe is in al hierdie wedstryde verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/112686/all-round-bangladesh-complete-all-format-whitewash |title=All-round Bangladesh complete all-format whitewash |publisher=Cricbuzz |date=11 Maart 2020 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In 2021 het Zimbabwe sy eerste toetsreeks teen Afghanistan in die Verenigde Arabiese Emirate gespeel, wat met 1–1 gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-v-zimbabwe-2020-21-1252053/afghanistan-vs-zimbabwe-2nd-test-1252057/match-report-5 |title=Rashid Khan's 11 wickets set up series-levelling Afghanistan win |publisher=ESPNcricinfo |author=Karthik Krishnaswamy |date=14 Maart 2021 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Aansluitend het hulle Pakistan vir twee toetswedstryde en drie T20Is gehuisves. Ná twee swak nederlae in albei toetswedstryde het Zimbabwe sy eerste T20I-oorwinning oor Pakistan aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-tour-of-zimbabwe-2021-1257180/zimbabwe-vs-pakistan-2nd-t20i-1257184/match-report |title=Pakistan lose seven for 21 as Zimbabwe end T20I losing streak |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=23 April 2021 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Nogtans is hulle in die T20I-reeks met 2–1 verslaan. In Mei 2022 het hulle vir die eerste keer ’n bilaterale T20I-reeks teen Namibië verloor (met 2–3).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/namibia-in-zimbabwe-2022-1310915/zimbabwe-vs-namibia-5th-t20i-1310942/match-report |title=Namibia earn historic T20I series win after successfully defending 127 against Zimbabwe |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Mei 2022 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In Julie 2022 het Zimbabwe die T20I-wêreldbekerkwalifisering B vir die [[T20I-wêreldbeker 2022]] in Australië aangebied en dié kwalifisering onoorwonne gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2680977 |title=Final Groups and Fixtures confirmed for ICC Men's T20 World Cup 2022 as Zimbabwe win Qualifier B |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=17 Julie 2022 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die T20I-wêreldbeker 2022 se eerste rondte het Zimbabwe Ierland en Skotland verslaan, terwyl hulle teen Wes-Indië verloor het, waarmee die Zimbabwiërs vir die eerste keer die Super 12 van ’n T20I-wêreldbekertoernooi gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/63341767 |title=T20 World Cup: Scotland out after loss to Zimbabwe in Hobart |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=21 Oktober 2022 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die Super 12 moes Zimbabwe se wedstryd teen Suid-Afrika ná enkele boulbeurte weens reën afgelas word, waarvolgens dit onbeslis geëindig het. Daarna het hulle ’n verrassende oorwinning oor Pakistan aangeteken, maar daarna teen Bangladesj, Nederland en Indië verloor, waarmee die span uit die toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-pak-t20-world-cup-2022-glass-half-full-for-bangladesh-as-small-mistakes-sink-their-campaign-1343659 |title=Glass half full for Bangladesh as small mistakes sink their T20 World Cup campaign |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=6 November 2022 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2023]]-kwalifisering in Zimbabwe het die gasheer ná oorwinnings oor Nepal, Nederland, Wes-Indië en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] die Super Ses gehaal, waar hulle [[Omaanse nasionale krieketspan|Oman]] verslaan het, maar teen beide Sri Lanka en Skotland verloor het, waarmee hulle die hooftoernooi in Indië misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-qualifier-2023-bulawayo-experiences-the-harare-hurt-as-zimbabwe-dream-comes-crashing-again-1385788 |title=Bulawayo experiences the Harare hurt as Zimbabwe's dream comes crashing again |publisher=ESPNcricinfo |author=Danyal Rasool |date=4 Julie 2023 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2024]] het die Zimbabwiërs agter Namibië en [[Ugandese nasionale krieketspan|Uganda]] in die derde plek afgesluit, nadat hulle deur dié twee spanne geklop is (deur Uganda vir die eerste keer ooit), waarmee hulle die hooftoernooi in [[Wes-Indië]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2024-mens-t20-world-cup-uganda-qualify-zimbabwe-knocked-out-1411119 |title=Zimbabwe fail to qualify for 2024 T20 World Cup; Uganda make it |publisher=ESPNcricinfo |date=30 November 2023 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Daarteenoor het die span tydens die Afrikakwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2026]] beter gevaar en vir hul sewende toernooi gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/namibia-zimbabwe-qualify-for-2026-men-s-t20-world-cup-1505360 |title=Namibia, Zimbabwe qualify for 2026 men's T20 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Oktober 2025 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Tydens die hooftoernooi in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] het die Zimbabwiërs ná oorwinnings oor Oman, Australië en Sri Lanka, asook ’n uitgereënde wedstryd teen Ierland onoorwonne die Super 8 gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx2r7rv4y4eo |title=Zimbabwe stun Sri Lanka to finish top of Group B |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=19 Februarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> In die Super 8 is die span egter ná drie nederlae teen Wes-Indië, Indië en Suid-Afrika uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-t20-world-cup-2025-26-1502138/india-vs-zimbabwe-48th-match-super-eights-group-1-1512766/match-report |title=India win big to set up knockout clash with West Indies |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=26 Februarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Hul troosprys was die regstreekse kwalifisering vir die [[T20I-wêreldbeker 2028]] in Australië en Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/t20-world-cup-2026-pakistan-complete-super-eight-line-up-1524905 |title=Pakistan complete Super Eight line-up for T20 World Cup 2026 |publisher=ESPNcricinfo |date=18 Februarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> === Spelerverlies === In Zimbabwe word krieket – net soos [[rugby]], maar anders as [[sokker]] – tot vandag toe beskou as ’n deur “wit” mense oorheersde sport, wat hoogstens die middelklas betrek. Dit het die sosiale status van dié sportsoort in verskeie opsigte verswak, aangesien die nasionale span vir sy ontwikkeling vir ’n lang tydperk op Suid-Afrikaanse toernooie staat moes maak en die integrasie van minderbevoorregte dele van die samelewing eers ná 1980 aangepak kon word. ’n Ander probleem is die fokus op privaat skole, waardeur krieket vir die meeste kinders van laer sosiale klasse grootliks ontoeganklik is. Ondanks die beskeie infrastruktuur en beperkte moontlikhede is die land tot op middelskoolvlak redelik mededingend. Daarna ontvang spelers egter min of geen salaris, waardeur klubkrieket onderontwikkel en die plaaslike liga onaantreklik is. Baie talentvolle spelers gaan na die buiteland om hul loopbane voort te sit – veral na Suid-Afrika.<ref name="novak" /> Van die bekendste Zimbabwiese krieketspelers tel onder dié uitgewekenes. Vir Suid-Afrika het onder andere [[Colin Bland]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/colin-bland-44084 |title=Colin Bland |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> [[Chris Duckworth]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/chris-duckworth-44727 |title=Chris Duckworth |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> asook [[David Pithey|David]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/david-pithey-46761 |title=David Pithey |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en [[Tony Pithey]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/player/tony-pithey-46760 |title=Tony Pithey |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> == Kleure, kenteken en bynaam == [[Lêer:Zimbabwean Players Take The Drinks Break.jpg|duimnael|links|Zimbabwiese spelers neem ’n pouse vir drankies in hul EDI-wedstryd teen Bangladesj op die Sher-e-Bangla-krieketstadion, [[Dhaka]], 23 Januarie 2009]] [[Lêer:Zimbabwe Bird.svg|duimnael|Die Zimbabwiese voël, Zimbabwe se nasionale simbool]] In toetskrieket dra Zimbabwe wit krieketklere met die Zimbabwiese voël op die linkerbors van die hemp en die borg se kenteken op die regterbors. Veldwerkers mag ’n donkergroen pet of ’n wit sonhoed dra, albei ook met die Zimbabwiese voël op. Die kolwers se helms is op ’n soortgelyke manier geverf. In EDI- en T20I-krieket dra Zimbabwiese spelers rooi truie, gewoonlik met geel aksente, of soms groen of swart. Veldwerkers dra ’n rooi bofbalpet of ’n rooi sonhoed. Die kolwers se helms is donkergroen. Tydens IKR-toernooie is die borg se kenteken op die regtermou en die inskrif ''ZIMBABWE'' op die voorkant van die hemp. Tans word die truie deur Vega Sportswear vervaardig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sundaynews.co.zw/back-to-where-it-began-for-zimbabwe/ |title=Back to where it began for Zimbabwe |publisher=Sunday News |date=4 Maart 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Vorige verskaffers was [[Reebok (maatskappy)|Reebok]] (2011–2013),<ref name=espncricinfo /> Ihsan Sports (2004–2007),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/200412170316.html |title=Zimbabwe: Cricket deal sealed |publisher=All Africa |author=Paul Munyuki |date=17 Desember 2004 |accessdate=21 Februarie 2020}}</ref> Asics (1999) en International Sports Clothing (1992–1996). PPC Zimbabwe is sedert 2018 die borg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.chronicle.co.zw/zim-cricket-ppc-100k-deal-unveiled/ |title=Zim Cricket PPC 100K deal unveiled |publisher=Chronicle |date=24 Februarie 2018 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Vorige borge was [[Castle Lager]] (2013–2018),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.co.zw/light-shines-in-zim-cricket/ |title=Light shines in Zim cricket |publisher=The Herald |date=8 Augustus 2011 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> CBZ Limited (2010–2013),<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/201003030050.html |title=Zimbabwe: CBZ Commits to National Cricket |publisher=All Africa |author=Edison Chikamhi |date=3 Maart 2010 |accessdate=12 Februarie 2021}}</ref> [[Old Mutual|Old Mutual Life Assurance]] (2002–2004)<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/old-mutual-in-three-year-sponsorship-of-zimbabwe-cricket-114195 |title=Old Mutual in three-year sponsorship of Zimbabwe cricket |publisher=ESPNcricinfo |date=12 Februarie 2002 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> en Zimbabwe Sun.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apps.lords.org/lords/tours-and-museum/museum/searchthecollections/artefactdetails/Museum/25532?page=2 |title=Zimbabwe ODI Shirt of David Houghton, 1996–97 |publisher=[[Lord’s]] |accessdate=3 Maart 2026}} {{dooie skakel}}</ref> Zimbabwe se bynaam ''The Chevrons'' is ontleen aan die sigsagpatroon in die mure by die ruïnestad [[Groot-Zimbabwe]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/criclife/%e2%80%8bhow%e2%80%8b-zimbabwe%e2%80%8ban-cricket-team-%e2%80%8bgot-the-name%e2%80%8b-chevrons-504536/ |title=How Zimbabwean cricket team got the name ‘Chevrons’ |publisher=Cricket Country |date=1 Junie 2015 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pindula.co.zw/The_Zimbabwe_Chevrons |title=The Zimbabwe Chevrons |publisher=Pindula |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> Die kenteken toon ’n paaltjie links bo, ’n krieketveldfraiing regs bo, ’n krieketbal links onder en ’n [[Zimbabwe-voël]] regs onder. == Tuisstadions == {{Location map+ |Zimbabwe |caption=Zimbabwiese krieketstadions wat reeds toetswedstryde gehuisves het |places= {{location map~|Zimbabwe|label=<small>[[Harare Sportklub]]</small>|position=top|lat=-17.814075|long=31.050578}} {{location map~|Zimbabwe|label=<small>[[Bulawayo Athletic Club]]</small>|position=top|lat=-20.164836|long=28.593483}} {{location map~|Zimbabwe|label=<small>[[Queens Sportklub]]</small>|position=bottom|lat=-20.145108|long=28.588944}} {{location map~|Zimbabwe|label=<small>[[Takashinga-krieketklub]]</small>|position=bottom|lat=-17.888|long=30.991}} }} Net soos ander vername krieketlande soos Australië, Bangladesj, Engeland, Ierland, Indië, Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka, Wes-Indië en Suid-Afrika beskik Zimbabwe oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Zimbabwiese nasionale krieketspan gebruik vir hul krieketwedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur Zimbabwe. Die Zimbabwiese nasionale krieketspan het tot dusver vier tuisstadions tydens krieketwedstryde gebruik: {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! No. !! Stadion !! Plek !! Eerste wedstryd |- | 1 | [[Harare Sportklub]] (Salisbury Sportklub) | [[Harare]] | 18 Oktober 1992 |- | 2 | [[Bulawayo Athletic Club]] | [[Bulawayo]] | 1 November 1992 |- | 3 | [[Queens Sportklub]] | [[Bulawayo]] | 20 Oktober 1994 |- | 4 | [[Takashinga-krieketklub]] | [[Harare]] | 18 Junie 2023 |} === Krieketwêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Krieketwêreldbeker 2003|Krieketwêreldbeker 2027}} Zimbabwe het saam met die Afrikalande Suid-Afrika en Kenia die Krieketwêreldbeker 2003 aangebied. Zimbabwe het sy groepwedstryde tydens dié toernooi op óf Harare Sportklub in Harare óf Queens Sportklub in [[Bulawayo]] gespeel. Engeland het sy wedstryd teen Zimbabwe in Harare weens veiligheidskwessies egter verbeur.<ref name=espncricinfo /><ref name=theguardian /> Saam met Suid-Afrika en Namibië sal Zimbabwe die Krieketwêreldbeker 2027 aanbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> == Internasionale toere == Soos gebruiklik sedert die begin van internasionale krieket onderneem die Zimbabwiese nasionale krieketspan deels maandelange oorsese toere, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaasliksaamgestelde spanne en klubspanne speel. Eweneens huisves hulle ander nasionale spanne wat na Zimbabwe toer. Gedurende die plaaslike [[somer]] tree hulle as gasheer op of onderneem op hul beurt toere deur die ander krieketlande van die [[Suidelike Halfrond]] en gedurende die plaaslike [[winter]] onderneem hulle toere deur krieketlande van die [[Noordelike Halfrond]]. As deel hiervan ding Zimbabwe in toetskrieket sedert 1999–2000 teen Australië om die Southern Cross-trofee en sedert 2001 teen Wes-Indië om die Clive Lloyd-trofee mee. == Spelers == === Bekende spelers === Een voormalige Zimbabwiese speler is vir sy uitstekende prestasies in die [[Internasionale Krieketraad]] se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/hall-of-fame/hall-of-famers |title=ICC Hall of Famers |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler ! Posisie ! Inskrywing |- | [[Andy Flower]] || [[Paaltjiewagter]] || 2021 |} === Spelerstatistieke === Daar het altesaam 137 spelers [[Toetskrieket|toets-]], 163 spelers [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-]] en 80 spelers [[Twintig20|T20I-krieket]] vir Zimbabwe gespeel. Vervolgens die spelers wat vir die Zimbabwiese span die meeste lopies aangeteken en die meeste paaltjies geneem het. ==== Lopies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |Toets ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | Toetse ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Lopies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Lopies |- |style="text-align:left;"| [[Andy Flower]] | 1992–2002 | align=center | 63 | align=center | '''4&nbsp;794''' | [[Andy Flower]] | 1992–2003 | align=center | 213 | align=center | '''6&nbsp;786''' | [[Sikandar Raza]] | 2013–hede | align=center | 133 | align=center | '''3&nbsp;089''' |- | [[Grant Flower]] | 1992–2004 | align=center | 67 | align=center | '''3&nbsp;457''' | [[Brendan Taylor]] | 2004–hede | align=center | 207 | align=center | '''6&nbsp;704''' | [[Ryan Burl]] | 2018–hede | align=center | 118 | align=center | '''1&nbsp;948''' |- | [[Alistair Campbell]] | 1992–2002 | align=center | 60 | align=center | '''2&nbsp;858''' | [[Grant Flower]] | 1992–2010 | align=center | 221 | align=center | '''6&nbsp;571''' | [[Brian Bennett]] | 2023–hede | align=center | {{0}}58 | align=center | '''1&nbsp;888''' |- | [[Brendan Taylor]] | 2004–hede | align=center | 36 | align=center | '''2&nbsp;403''' | [[Hamilton Masakadza]] | 2001–2019 | align=center | 209 | align=center | '''5&nbsp;658''' | [[Sean Williams]] | 2006–hede | align=center | {{0}}85 | align=center | '''1&nbsp;805''' |- | [[Hamilton Masakadza]] | 2001–2018 | align=center | 38 | align=center | '''2&nbsp;223''' | [[Sean Williams]] | 2005–hede | align=center | 164 | align=center | '''5&nbsp;217''' | [[Hamilton Masakadza]] | 2006–2019 | align=center | {{0}}66 | align=center | '''1&nbsp;662''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=1;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Test Matches / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=2;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / One-Day Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=3;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Twenty20 Internationals / Most Runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} ==== Paaltjies ==== {| class="wikitable" ! colspan="4" |Toets ! colspan="4" |EDI ! colspan="4" |T20I |- ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | Toetse ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | EDIs ! scope=col | Paaltjies ! scope=col | Speler ! scope=col | Tydperk ! scope=col | T20Is ! scope=col | Paaltjies |- | [[Heath Streak]] | 1993–2005 | align=center | 65 | align=center | '''216''' | [[Heath Streak]] | 1993–2005 | align=center | 187 | align=center | '''237''' | [[Richard Ngarava]] | 2019–hede | align=center | {{0}}93 | align=center | '''114''' |- | [[Ray Price]] | 1999–2013 | align=center | 22 | align=center | '''{{0}}80''' | [[Prosper Utseya]] | 2004–2015 | align=center | 164 | align=center | '''133''' | [[Sikandar Raza]] | 2013–hede | align=center | 133 | align=center | '''107''' |- | [[Paul Strang]] | 1994–2001 | align=center | 24 | align=center | '''{{0}}70''' | [[Graeme Cremer]] | 2009–2018 | align=center | {{0}}96 | align=center | '''119''' | [[Blessing Muzarabani]] | 2018–hede | align=center | {{0}}89 | align=center | '''106''' |- | [[Henry Olonga]] | 1995–2002 | align=center | 30 | align=center | '''{{0}}68''' | [[Tendai Chatara]] | 2013–2023 | align=center | {{0}}87 | align=center | '''115''' | [[Luke Jongwe]] | 2015–2024 | align=center | {{0}}65 | align=center | '''{{0}}66''' |- | [[Blessing Muzarabani]] | 2017–hede | align=center | 18 | align=center | '''{{0}}67''' | [[Grant Flower]] | 1992–2010 | align=center | 221 | align=center | '''104''' | [[Tendai Chatara]] | 2010–2024 | align=center | {{0}}60 | align=center | '''{{0}}65''' |- class=sortbottom | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=1;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Test Matches / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=2;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / One-Day Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> | colspan=4 | <small>Korrek teen: 3 Maart 2026</small><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=3;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Twenty20 Internationals / Most Wickets |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} === Spankapteins === Tot op hede was 13 spelers reeds die [[Kaptein (sport)|kaptein]] vir Zimbabwe tydens ’n toetswedstryd, 23 tydens ’n EDI en elf tydens ’n T20I.<ref>Die tydperk verwys na die ooreenstemmende krieketseisoen waarin die eerste of laaste wedstryd van die tyd as kaptein gespeel is.</ref> {| border="0" class="wikitable sortable" |-bgcolor="#cccccc" ! colspan="3" | Toets<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=1;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Test Matches / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> ! colspan="2" | EDI<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=2;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / One-Day Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> ! colspan="2" | T20I<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/individual/list_captains.html?class=3;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Twenty20 Internationals / List of Captains |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |- ! No. !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk !! Naam !! Tydperk |- | 1 | David Houghton | 1992–1993 | Duncan Fletcher | 1983 | Prosper Utseya | 2006–2010 |- | 2 | Andy Flower | 1993–2000 | John Traicos | 1987 | Elton Chigumbura | 2010–2016 |- | 3 | Alistair Campbell | 1996–2002 | David Houghton | 1992–1993 | Brendan Taylor | 2011–2021 |- | 4 | Heath Streak | 2000–2004 | Andy Flower | 1993–2000 | '''Sikandar Raza''' | 2015–hede |- | 5 | Brian Murphy | 2001 | Alistair Campbell | 1996–2002 | Hamilton Masakadza | 2016–2019 |- | 6 | Stuart Carlisle | 2001–2002 | Heath Streak | 2000–2004 | Graeme Cremer | 2016–2018 |- | 7 | Tatenda Taibu | 2004–2005 | Grant Flower | 2001 | Sean Williams | 2019–2021 |- | 8 | Brendan Taylor | 2011–2021 | Guy Whittall | 2001 | Chamu Chibhabha | 2020 |- | 9 | Hamilton Masakadza | 2013–2018 | Brian Murphy | 2001 | Craig Ervine | 2021–2023 |- | 10 | Graeme Cremer | 2016–2017 | Stuart Carlisle | 2001–2002 | Regis Chakabva | 2022 |- | 11 | Sean Williams | 2020–2021 | Tatenda Taibu | 2004–2005 | Ryan Burl | 2023 |- | 12 | '''Craig Ervine''' | 2020–hede | Terry Duffin | 2006 |- | 13 | Johnathan Campbell | 2025 | Prosper Utseya | 2006–2010 |- | 14 | | | Hamilton Masakadza | 2008–2019 |- | 15 | | | Elton Chigumbura | 2010–2016 |- | 16 | | | Brendan Taylor | 2011–2021 |- | 17 | | | Graeme Cremer | 2016–2018 |- | 18 | | | Peter Moor | 2019 |- | 19 | | | Chamu Chibhabha | 2020 |- | 20 | | | '''Sean Williams''' | 2020–hede |- | 21 | | | Craig Ervine | 2021–2025 |- | 22 | | | Regis Chakabva | 2022 |- | 23 | | | Sikandar Raza | 2022–2023 |} == Rekords == === Toetsrekord teen ander lande === {| class="sortable wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Gespeel !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 5 || 2 || 2 || 0 || 1 || 40,00 || 6 Maart 2021 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 20 || 8 || 9 || 0 || 3 || 40,00 || 22 April 2001 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 7 || 0 || 4 || 0 || 3 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 2 || 0 || 2 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 11 || 2 || 7 || 0 || 2 || 18,18 || 10 Oktober 1998 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 19 || 0 || 13 || 0 || 6 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 19 || 3 || 12 || 0 || 4 || 15,78 || 4 Februarie 1995 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 20 || 0 || 14 || 0 || 6 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 11 || 0 || 10 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 12 || 0 || 8 || 0 || 4 || 0,00 || – |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''129''' || '''15''' || '''84''' || '''0''' || '''30''' || '''11,63''' || 4 Februarie 1995 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met toets #2616 op 4–8 Januarie 2026. Laaste keer hersien op 3 Maart 2026.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=1;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Test matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=8 Januarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} === Wêreldtoetskampioenskap === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2019–2021|2019–2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2021–2023|2021–2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2023–2025|2023–2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Wêreldtoetskampioenskap 2025–2027|2025–2027]] || Nie gekwalifiseer nie |} === EDI-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste oorwinning |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 31 || 10 || 20 || 0 || 1 || 32,25 || 18 Julie 2014 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 33 || 3 || 29 || 0 || 1 || 9,09 || 9 Junie 1983 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 81 || 30 || 51 || 0 || 0 || 37,03 || 11 Oktober 1997 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 30 || 8 || 21 || 0 || 1 || 26,67 || 18 Maart 1992 |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 25 || 10 || 11 || 1 || 3 || 40,00 || 17 Oktober 2008 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 66 || 10 || 54 || 2 || 0 || 15,15 || 7 Februarie 1997 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 38 || 9 || 27 || 1 || 1 || 23,68 || 3 Februarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 65 || 5 || 56 || 1 || 2 || 7,69 || 26 Februarie 1995 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 66 || 12 || 51 || 0 || 3 || 18,18 || 5 November 1994 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 41 || 2 || 38 || 0 || 1 || 4,87 || 29 Mei 1999 |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 49 || 11 || 36 || 1 || 1 || 22,44 || 6 Julie 2000 |- |colspan="16" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{Cr-BM}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 18 Mei 2006 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 16 Mei 2006 |- |align="left"| {{Cr-HK}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 10 Maart 2018 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 32 || 25 || 5 || 0 || 2 || 78,12 || 27 Februarie 1996 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 10 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 7 || 4 || 3 || 0 || 0 || 57,14 || 28 Februarie 2003 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 18 Junie 2023 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 29 Junie 2023 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 4 || 1 || 2 || 1 || 0 || 25,00 || 17 Junie 2017 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 0 || 83,33 || 19 Februarie 2015 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 26 Junie 2023 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''583''' || '''154''' || '''405''' || '''8''' || '''16''' || '''26,42''' || 9 Junie 1983 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met EDI #4942 op 27 Januarie 2026. Laaste keer hersien op 3 Maart 2026. Wenpersentasies sluit geen uitslae uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=2;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / ODI matches / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=27 Januarie 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} === Krieketwêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] || Nie toegelaat nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1979|1979]] || Nie toegelaat nie |- |[[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1992|1992]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] || Super 6 |- |[[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] || Super 6 |- |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- |[[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Krieketwêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- |[[Krieketwêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Kampioenetrofeerekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[Kampioenetrofee 1998|1998]] || Voorwedstryd |- |[[Kampioenetrofee 2000|2000]] || Kwarteindrondte |- |[[Kampioenetrofee 2002|2002]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2004|2004]] || Groepfase |- |[[Kampioenetrofee 2006|2006]] || Kwalifiseringsrondte |- |[[Kampioenetrofee 2009|2009]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2013|2013]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2025|2025]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[Kampioenetrofee 2029|2029]] || {{n.v.t.}} |} === T20I-rekord teen ander lande === {| class="wikitable" style="text-align:center;width:600px" ! Teenstander !! Wedstryde !! Gewen !! Verloor !! Gelykop !! Onbeslis !! % Gewen !! Eerste T20I-oorwinning |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Toetslande''' |- |align="left"| {{Cr-AF}} || 21 || 2 || 19 || 0 || 0 || 9,52 || 20 September 2019 |- |align="left"| {{Cr-AU}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 0 || 50,00 || 12 September 2007 |- |align="left"| {{Cr-BD}} || 25 || 8 || 17 || 0 || 0 || 32,00 || 11 Mei 2013 |- |align="left"| {{Cr-EN}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-IE}} || 18 || 8 || 8 || 0 || 2 || 44,44 || 14 Julie 2019 |- |align="left"| {{Cr-IN}} || 14 || 3 || 11 || 0 || 0 || 21,42 || 19 Julie 2015 |- |align="left"| {{Cr-NZ}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-PK}} || 23 || 3 || 20 || 0 || 0 || 13,04 || 23 April 2021 |- |align="left"| {{Cr-LK}} || 12 || 4 || 8 || 0 || 0 || 33,33 || 6 September 2025 |- |align="left"| {{Cr-ZA}} || 9 || 0 || 8 || 0 || 1 || 0,00 || – |- |align="left"| {{Cr-WI}} || 5 || 1 || 4 || 0 || 0 || 20,00 || 4 Maart 2010 |- |colspan="15" style="text-align:center"| '''t. Assosiaatlede''' |- |align="left"| {{vlagland|Botswana}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 28 September 2025 |- |align="left"| {{vlagland|Gambië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-HK}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 8 Maart 2016 |- |align="left"| {{vlagland|Jersey}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 12 Julie 2022 |- |align="left"| {{Cr-CA}} || 2 || 1 || 0 || 1 || 0 || 50,00 || 11 Oktober 2008 |- |align="left"| {{Cr-KE}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 30 November 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Mosambiek}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 20 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-NA}} || 15 || 7 || 8 || 0 || 0 || 46,67 || 17 Mei 2022 |- |align="left"| {{Cr-NL}} || 5 || 2 || 2 || 1 || 0 || 40,00 || 19 Maart 2014 |- |align="left"| {{Cr-NP}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 27 September 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Nigerië}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 29 November 2023 |- |align="left"| {{Cr-OM}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 9 Februarie 2026 |- |align="left"| {{Cr-PG}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 15 Julie 2022 |- |align="left"| {{vlagland|Rwanda}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 27 November 2023 |- |align="left"| {{vlagland|Seychelle}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 19 Oktober 2024 |- |align="left"| {{Cr-XS}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 0 || 80,00 || 10 Maart 2016 |- |align="left"| {{vlagland|Singapoer}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 0 || 66,67 || 3 Oktober 2019 |- |align="left"| {{vlagland|Tanzanië}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 23 November 2023 |- |align="left"| {{Cr-UG}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 0 || 50,00 || 26 September 2025 |- |align="left"| {{Cr-AE}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 21 Maart 2014 |- |align="left"| {{Cr-US}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 0 || 100,00 || 14 Julie 2022 |- |- class="sortbottom" |align="left"| '''Algeheel''' || '''192''' || '''68''' || '''119''' || '''2''' || '''3''' || '''35,42''' || 12 September 2007 |- |colspan="9"| ''Rekords volledig tot en met T20I #3750 op 1 Maart 2026. Gelykop verwys na wedstryde wat deur ’n valbyl (soos ’n Superboulbeurt) beslis is. Wenpersentasies sluit onbesliste wedstryde uit en tel gelykop as ’n halwe oorwinning (ongeag die valbyl).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=9;type=team |title=Records / Zimbabwe / Twenty20 Internationals / Result summary |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Maart 2026 |accessdate=3 Maart 2026}}</ref> |} === T20I-wêreldbekerrekord === {| class="wikitable" !Jaar!!Uitslag |- |[[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2009|2009]] || Onttrek |- |[[T20I-wêreldbeker 2010|2010]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2012|2012]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2014|2014]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2016|2016]] || Groepfase |- |[[T20I-wêreldbeker 2021|2021]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2022|2022]] || Super 12 |- |[[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] || Nie gekwalifiseer nie |- |[[T20I-wêreldbeker 2026|2026]] || Super 8 |- |[[T20I-wêreldbeker 2028|2028]] || ''gekwalifiseer'' |- |[[T20I-wêreldbeker 2030|2030]] || {{n.v.t.}} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=584–585 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=3 Maart 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Zimbabwe national cricket team|Zimbabwiese nasionale krieketspan}} * {{en}} [https://zimcricket.org/ Amptelike webwerf van Zimbabwe Krieket] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/team/zimbabwe-9 Zimbabwe op ESPNcricinfo] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/about/members/associate/cricket-zimbabwe Zimbabwe by die IKR] {{Nasionale krieketspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket in Zimbabwe]] [[Kategorie:Nasionale krieketspanne van Afrika]] ertooiz3f3hznqlc2n5oe4xaddc0cel 0 87235 2922064 2920720 2026-08-04T18:58:19Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922064 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = Lugmagbasis Hoedspruit | nativename = | image = Rear view medium shot over the right shoulder as Captain Chris Wheeler, assigned to the 52nd Fighter Wing at Spangdalem Air Base, Germany, and working as an Air Traffic Control Lias - DPLA - 95290b62e2b2e5bbae424b2a2591f118.jpeg | image-width = 230px | caption = Personeel werk in die beheertoring tydens ''ATLAS RESPONSE''. (Foto op 8 Maart 2000 deur 'n VSA- militêre fotograaf geneem) | IATA = HDS | ICAO = FAHS | type = Militêr en siviel | owner = | operator = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | city-served = | location = [[Hoedspruit]], [[Limpopo]] | elevation-m = 531 | elevation-f = 1742 | coordinates ={{Koördinate|24|21|17|S|31|03|01|E|aansig=inlyn,titel}} | coordinates_type = | coordinates_region = ZA-LP | coordinates_notitle = | image_map = | image_mapsize = | image_map_alt = | image_map_caption = | pushpin_map = Limpopo | pushpin_label_position = | pushpin_label = FAHS | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_image = | pushpin_map_caption = <center>Ligging in Limpopo</center> | website = [http://www.af.mil.za/bases/afb_hoedspruit/Default.htm www.af.mil.za] | metric-rwy = y | r1-number = 09/27 | r1-length-m = 2 115 | r1-length-f = 6 939 | r1-surface = Teer | r2-number = 18/36 | r2-length-m = 3 991 | r2-length-f = 13 094 | r2-surface = Teer | footnotes = }} '''Lugmagbasis Hoedspruit''' ([[IATA]]: '''HDS''', [[ICAO]]: '''FAHS''') is 'n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] en is langs die [[Krugerwildtuin]] geleë. Teen die einde van die 1990's is 'n onbenutte deel van die basis omskep in 'n burgerlike lughawe, genaamd Eastgate-lughawe. Dit het ook as 'n moontlike noodlandingsplek vir die [[VSA|Amerikaanse]] [[ruimtependeltuig]] gedien, weens sy lang aanloopbaan van byna 4&nbsp;kilometer.<ref>[http://www.globalsecurity.org/space/facility/sts-els.htm Space Shuttle Emergency Landing Sites] at globalsecurity.org</ref> == Tuiste van eenhede == * 19 Eskader, SALM - [[helikopter]]-eskader * 101 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag) * 514 Eskader, SALM - Sekerheidsdienste * 7 Lugonderhoudseenheid - Onderhoudsondersteuning * Laeveld Lugruimtebeheersektor - Lugruimtebeheer * Lugmag Bevel-en-beheerskool (opleiding) == Leuse == Die basis se leuse is ''Pro Nostrorum Pace'' ("Vrede vir ons inwoners").<ref>[http://www.saairforce.co.za/the-airforce/bases/3/air-force-base-hoedspruit saairforce.co.za]</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Zudmd 2005-05-21 FAPB127 shd25 crop 600x400.jpg|links|duimnael|Weergawe van Hoedspruitwapen op 21 Mei 2005 op ZU-DMD]] Die basis is op 1 Julie 1978 geopen as '''LMB Hoedspruit'''.<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/rsa/hoedspruit.htm AFB Hoedspruit] at globalsecurity.org</ref> Dit is van die begin af ontwerp as 'n hoogs beskermde oorlogsbasis. As sodanig, het dit gepantserde en ondergrondse loodse, met bedekte [[vegvliegtuie]] op 24-uur-bystand naby aan die aanloopbane geplaas vir onmiddellike opstyging en reaksie. Die basis wemel van wild, omring deur die 25 km² '''Lugmagbasis Hoedspruit Wildreservaat'''. Om die aanloopbaan skoon van diere te hou was 'n reuse probleem. Dus het die basis drie [[jagluiperd]]s ingevoer om die vliegveld te patroleer, met die resultaat dat diere se lastigheid op die aanloopbaan met 90% afgeneem het. Nog 'n Suid-Afrikaanse Lugmagbasis, [[Lugmagbasis Makhado]], het sedertdien ook die konsep aanvaar. === Hoogtepunte === Hoogtepunte in die geskiedenis van Hoedspruit sluit die volgende in:<ref>{{Cite journal |last=Steenkamp |first=Ilga |date=Julie 1988 |title=Dagboek 1978 – 1988 |journal=Bastion, Maandblad van die Lugmagbasis Hoedspruit |volume=4 |issue=1 |pages=6, 7 |via=Suid-Afrikaanse Lugmag}}</ref> * Die eerste sooi vir die voorgestelde basis is op 27 Junie 1977 omgespit. * Die eerste vliegtuig het op 8 Maart 1978 op die nuwe aanloopbaan geland. * Lugmagbasis Hoedspruit is amptelik op 1 Julie 1978 geopen. === Hoedspruit word 10 jaar oud in Julie 1988 === As deel van die program om die tiende bestaansjaar van Lugmagbasis Hoedspruit te vier, is 'n lugvertoning op 9 Julie 1988 gehou. [[Lêer:22 1988-07-09 AFB Hspt 1 cr shd25 800x533.jpg|geen|duimnael|Alouette II 22 van die SALM-museum op 9 Julie 1988 te Hoedspruit]] === Onttrekking aan diens van die Mirage III en 50ste verjaarsdag van 2 Eskader op 5 Oktober 1990 === 2 Eskader het op 5 Oktober 1990 sy 50ste verjaarsdag<ref name=":0">{{Cite book |last=Crinall |first=R |title=2 Squadron 50th Anniversary Souvenir Brochure |date=1990 |pages=19 |language=en}}</ref> met ’n lugskou en statiese vertoning gevier (streng gesproke was dit op hierdie datum die 52ste verjaarsdag van die eenheid).<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=29 |language=en}}</ref> Vir hierdie geleentheid is Mirage IIICZ reeksnommer 800 en IIIBZ reeksnommer 816 in spesiale skemas geverf. CZ 800 het ’n kleurskema gehad wat uit swart en goud bestaan het en BZ 816 was in ’n skema wat verteenwoordigend was van die kleurskemas wat die Mirage III’s in die 1960’s gehad het. Nommer 800 het ’n sololugvertoning gelewer en is staties vertoon, nommer 816 is staties vertoon en Mirage IIICZ reeksnommer 809 is staties in ’n laesigbaarheid-kamoefleerskema vertoon. Die 2000 vliegure van ’n 2 Eskader-vlieënier is ook op 5 Oktober 1990 herdenk.<ref name=":0" /> Mirage IIICZ reeksnommer 800 is tydens ’n spesiale seremonie na ’n vliegtuigloods geneem. Altesaam 12 Mirage III’s het ’n verbyvlug in die vorm van die syfer 2 gelewer. Al die Mirage III-variante wat op daardie tydstip deur 2 Eskader bedryf is, is in die lugskou, statiese vertoning en verbyvlug verteenwoordig. 5 Oktober 1990 was ook die laaste amptelike vlug van die Mirage III in SALM-diens.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 - 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:800 1990-10-05 Hspt 480 LR lias 800x486.jpg|IIICZ 800 (links), IIIBZ 816 (middel) en IIICZ 809 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:857 1990-10-05 Hspt 027a1 LR 800x533.jpg|IIIR2Z 857 (links), IIICZ 809 (volgende) en IIIBZ 816 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:816 1990-10-05 Hspt 982a dust crop 600x364.jpg|IIIBZ 816 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 067 el 800x486.jpg|Vlieënier met 2000-vliegure-lourierkrans voor Mirage IIICZ reeksnommer 809 Lêer:800 1990-10-05 Hspt476 crop 600x400.jpg|Sololugvertoning IIICZ 800 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:800 1990-10-05 Hspt 600 crop ELshd 800x486.jpg|IIICZ 800 op 5 Oktober 1990 tydens spesiale seremonie weggesleep Lêer:857 1990-10-05 Hspt 036 800x486.jpg|Mirage IIIR2Z 857 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit </gallery> ==== Verbyvlug van 12 Mirage III’s ==== ===== Die vliegtuie ry na die aanloopbaan ===== <gallery mode="packed"> Lêer:818 1990-10-05 Hspt 995 shd25 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 Lêer:835 1990-10-05 Hspt 998a1 ELshd 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 002a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 </gallery> ===== Die verbyvlug ===== [[Lêer:1990-10-05 Hspt 088a 600x364.jpg|geen|duimnael|Twaalf Mirage III’s in ’n formasieverbyvlug]] ===== Die vliegtuie land ná die verbyvlug ===== <gallery mode="packed"> Lêer:805 1990-10-05 Hspt 057a1 crop 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 Lêer:808 1990-10-05 Hspt 059a 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 808 Lêer:837 1990-10-05 Hspt 056a crop dust file 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 837 </gallery> === Lugmagbasis Hoedspruit-infrastruktuur op 5 Oktober 1990 === <gallery mode="packed"> Lêer:AFB Hoedspruit 1990-10-05 471 LR her 600x364.jpg|Skans G het die naam die “Jaguars”. Lêer:AFB Hoedspruit 1990-10-05 472b LR her 600x364.jpg|Dit is infrastuktuur in Skans G. Lêer:1a 1990-10-05 Hspt 120 800x486.jpg|Walle, loodse en rybane op 5 Oktober 1990. Lêer:1990-10-05 Hspt 127a cr lias 800x486.jpg|’n Mirage IIIBZ vertrek vanaf ’n loods by Hoedspruit. Lêer:837 1990-10-05 Hspt 120 her LR her 600x364.jpg|Mirage IIIRZ 837 en twee ander Mirage III’s op 'n rybaan. </gallery> === Opedag op 23 September 1995 by Hoedspruit === <gallery mode="packed"> Lêer:800 1995-09-22 Hspt485 shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ die ''Black Widow'' op 22 September 1995 te Hoedspruit Lêer:225 1995-09-23 Hspt 692 crop ELshd 800x486.jpg|Mirage F1AZ 225 op 23 September 1995 te Hoedspruit </gallery> === Operasie Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie Maart 2000<ref>{{Cite web|url=https://aircommando.org/operation-atlas-response/|title=Operation Atlas Response|last=Russell|first=Mike|date=29 Julie 2026|website=Air Commando Association|access-date=29 Julie 2026}}</ref> === ==== Agtergrond ==== Twee tropiese siklone, ''Colleen'' en ''Eline'' het in laat-Februarie en vroeg-Maart 2000 massiewe reënval in suidoostelike Afrika en wydverspreide oorstromings veroorsaak wat ongeveer een miljoen mense dakloos gelaat het. In Mosambiek, wat die ergste geraak is, het honderdduisende mense van hulle huise weggevlug en skuiling op hoë grond gesoek. Duitsland, Frankryk, Brittanje, Spanje, Portugal, Malawi en Nederland het gereageer en verligting gebring. Die Verenigde State van Amerika het saam met hierdie lande gewerk en het ''Joint Task Force Atlas Response'' (Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie) op die been gebring om hulp aan die verwoeste streek te verleen. ==== Lugvaartuie gedurende Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie gebruik ==== Die VSA het as deel van Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie verskillende lugvaartuie gebruik. Helikopters wat in die lug herbunker kan word en MC-130P Combat Shadow-vliegtuie asook MH-53 Pave Low-helikopters, HH-60G Pave Hawk-helikopters en C-17A Globe Master III-vragvliegtuie is ingespan. Lugmagbasis Hoedspruit in Suid-Afrika is as deurgangsbasis aangewend. Lockheed C-5 Galaxy-vragvliegtuie is gebruik om die MH-53’s, lugbemannings, instandhoudings- en ondersteuningspersoneel en toerusting te karwei. Die MH-53’s en MC-130P’s het Hoedspruit as bedryfsbasis gebruik. Die Combat Shadows het die helikopters in die lug herbunker. Die Pave Lows (Sikorsky MH-53-geveg-soek-en-redding-helikopters), Pave Hawks en Combat Shadows is ook ingespan om as verkenningsplatforms in reële tyd te dien deur digitale foto’s van die Mosambiekstreek te neem. Konvensionele C-130’s (soos C-130E 68-10935) het noodvoorraad vervoer en Keen Sage OC-130-fotoverkenningsvliegtuie het opmetings- en assesseringsfoto’s ingesamel. ==== Begin en beëindiging van Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie ==== Goedkeuring om Hoedspruit as basis te gebruik is op 4 Maart 2000 verkry en daar kon met die reddings- en verligtingswerk begin word. Die humanitêre verligtingswerk is op 26 Maart 2000 afgehandel en die laaste lugvaartuie wat tydens Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie gebruik is, het suidelike Afrika teen 7 April 2000 verlaat.<gallery mode="packed"> Lêer:Defense.gov News Photo 000305-F-5772H-512.jpg|SA grondbemanning en USAF C-17A-vlugbemanning laai generator uit C-17. Lêer:Defense.gov News Photo 000305-F-5772H-531.jpg|’n USAF C-17 kry op 5 Maart 2000 die “alles reg”-teken dat hy maar kan ry. Lêer:Defense.gov News Photo 000308-F-5772H-512.jpg|C-130-laaimeester doen op 8 Maart 2000 papierwerk. Lêer:Defense.gov News Photo 000309-F-5772H-503.jpg|Drie HH-60 Pave Hawk-helikopters styg op 9 Maart 2000 op. </gallery> === Hoedspruit word 21 jaar oud in 1999 === [[Lêer:817 2000-09-09 FAWK572 crop 600x364.jpg|geen|duimnael|Lugmagbasis Hoedspruit-21-jaar-logo 9 September 2000 Mirage IIIBZ 817]] === Eenhede gebaseer by Hoedspruit === ==== 1 Eskader, Mirage F1AZ’s ==== Die Mirage F1AZ’s is permanent deur 1 Eskader bedryf, maar was eers by Waterkloof gebaseer (van 1975 tot Desember 1980) en was van Desember 1980 tot November 1997 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:225 1987-10-05 Hspt 217 crop dust LR lias 800x486.jpg|F1AZ 225 op 5 Oktober 1987 te Hoedspruit Lêer:234 1989-07-23 Blspt 221a dust dust2 EL 600x364.jpg|F1AZ’s 231 en 234 op 22 Julie 1989 te Bloemspruit Lêer:226 1995-03-04 Lbwg 656 crop dust crop file 600x364.jpg|F1AZ 226 op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:244 1995-07-15 FASK 686 LR lias 800x486.jpg|Nommers 244 (links) en 229 op 15 Julie 1995 te Swartkop </gallery> ==== 2 Eskader ==== Die Mirage III’s van 2 Eskader was van Desember 1978 tot die ontbinding van 2 Eskader in Desember 1990 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=44 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:816 1980-07-15 Dbn 181 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIIBZ 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:811 1987-10-05 Hspt 971a1 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIICZ 811 op 5 Oktober 1987 te Hoedspruit Lêer:838 1990-03-24 Piet 194a lias 600x364.jpg|Mirage IIIRZ 838 op 24 Maart 1990 te Pietersburg </gallery> ==== 31 Eskader ==== 31 Eskader was van Januarie 1982 tot Desember 1992 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=304 |language=en}}</ref> [[Lêer:130 1987-10-05 FAHS 824 stof LR her 600x364.jpg|geen|duimnael|Puma 130 op 5 Oktober 1987 te Hoedspruit]] ==== 8 Eskader ==== 8 Eskader het in Januarie 1999 na Hoedspruit verhuis, maar is in Maart 1999 ontbind.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=112 |language=en}}</ref> [[Lêer:1995-05-13 Blspt 906 LR lias 486x800.jpg|geen|duimnael|8 Eskader-wapen op Atlas Impala]] ==== 19 Eskader ==== 19 Eskader is sedert Januarie 2004 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=195 |language=en}}</ref> [[Lêer:1210 2005-05-21 FAPB204 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|Oryx 1210 op 21 Mei 2005 te Polokwane]] ==== 85 Gevegvliegskool ==== 85 Gevegvliegskool was vanaf Januarie 1993 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=406 |language=en}}</ref> [[Lêer:1087 2000-09-08 FAWK 116 stof3 600x364.jpg|geen|duimnael|Impala II 1087 op 8 September 2000 te Waterkloof]] ===== Die Silwer Valke ===== Die Silwer Valke het in Desember 1992 na Hoedspruit verhuis nadat die funksie van 83 Straalvliegskool na 85 Gevegvliegskool oorgeplaas is.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=399/400 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Impalas 1994-05-10 FAWK 177 her 600x364.jpg|Drie Silwer Valke op 10 Mei 1994 te Waterkloof Lêer:484 1994-05-10 FAWK 188 her 72dpi.jpg|Silwer Valk 2 (Impala I reeksnommer 484) op 10 Mei 1994 te Waterkloof </gallery> ===== Die “Malgas”, bekende vliegtuig van 85 Gevegvliegskool ===== Atlas Impala Mk II reeksnommer 1063 is in 1992 vir die 25ste verjaarsdag van 85 Gevegvliegskool in ’n spesiale kleurskema geverf en het as gevolg van sy kleurskema die bynaam die “Malgas” gekry.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=405, 406 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:1063 2000-09-08 FAWK 112 stof 600x364.jpg|1063 op 8 September 2000 te Waterkloof Lêer:1063 2002-09-21 FAWK 301 stof 600x364.jpg|1063 op 21 September 2002 te Waterkloof </gallery> == Eastgate-lughawe == [[lêer:Eastgate Airport.jpg|duimnael|regs|280px|'n Oop wildbesigtigingsvoertuig by die Eastgate-terminaal van die lughawe]] 'n Burgerlike lughawe, bekend as die Eastgate-lughawe, is aan die suidelike punt van die lughawe geopen in die vroeë 1990's. Die terminaal se vernaamste gebruik is vir [[toeriste]] wat privaat wildreservate in die gebied wil besoek, sowel as vir toegang tot die [[Krugerwildtuin]] via die nabygeleë Orpenhek.<ref>{{en}} [http://www.ldrt.gov.za/wp-content/Limpopo_Databank/airfreight/1/index.html Limpopo Departement van Paaie en Vervoer webwerf] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120804135326/http://www.ldrt.gov.za/wp-content/Limpopo_Databank/airfreight/1/index.html |date= 6 Junie 2022 }}</ref> === Geskeduleerde vlugte === [[South African Express]] het voorheen daagliks van [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] in [[Johannesburg]], en drie keer per week na die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] gevlieg, maar die redery is in 2020 ontbind.<ref>[http://www.eastgateairport.co.za/flight-information/flight-schedules/ Burgerlike vlugte na/van Eastgate-lughawe]</ref> Tans (2024) bedien die rederye [[Airlink]] en CemAir die lughawe direk vanaf Johannesburg en Kaapstad.<ref>[https://www.flyairlink.com/en/za/ Airlink se besprekingsblad]</ref><ref>[https://www.flycemair.co.za/ CemAir se besprekingsblad]</ref> == Aantekening == Die grootste deel van hierdie artikel is uit ander bronne as die Engelse Wikipedia vertaal. Die bronverwysings word in die teks aangegee. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://maps.google.com/maps?f=q&source=s_q&hl=nl&q=AFB+Hoedspruit,+Maruleng+Rural,+Zuid-Afrika&sll=-29.969806,30.949001&sspn=114.428213,270&ie=UTF8&cd=1&geocode=FZxxjP4dORTYAQ&split=0&t=k&ll=-24.358435,31.048307&spn=0.068651,0.131836&z=14&iwloc=A LMB Hoedspruit op 'n Googlekaart] {{en-vertaal|Air Force Base Hoedspruit}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lughawens in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] 7hzpv42bo5kjf2mwd288oda3e3tbjf3 0 90436 2922001 2917653 2026-08-04T18:16:27Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922001 wikitext text/x-wiki [[Lêer:CASTLE LINE RoyalMailService (1893).jpg|duimnael|Advertensie van die Union-Castle-Redery]] Die '''Union-Castle-Redery''' is in 1900 gestig na die samesmelting van die [[Union-Redery]] met die [[Castle-Redery]]. Aanvanklik is die firma deur Donald Currie & Co bestuur maar later is die beheer oorgeneem deur die ''Royal Mail Steam Packet Company'' waarvan sir Owen Phillips aan die hoof was. Hierdie reëling het in 1932 tot 'n einde gekom toe die Union-Castle Mail Steamship Company sy onafhanklikheid hervat het. In 1956 is die beheer deur die Cayvier, Irvine-groep oorgeneem. In 1965 is verkeie groot skepe aan [[Safmarine]] verkoop. ==Lees ook== *[[Holland-Afrika Lyn]] *[[Woermann-lyn]] == Bron == * ''[[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]]'', [[Eric Rosenthal]], 1967. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Union-Castle Line}} [[Kategorie:Britse rederye]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Rederye]] 7bsanpp9zn0at8fgvvitmhewz3utusf 6 94631 2922066 1373065 2026-08-04T18:59:10Z JMK 649 +kat 2922066 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl [[Barry Hertzog]] |bron=Pictorial History of South Africa |datum=Omstreeks 1935 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Van Dyk |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] svtgivfi4904wjjat9y95fweezcvg7e 6 94697 2921968 1308425 2026-08-04T17:44:37Z JMK 649 +kat 2921968 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Cecilia Wessels]] tree op tydens die inwyding van die [[Voortrekkermonument]] saam met die koor van die Kaapse Skiereiland onder leiding van Japie Malan. |bron=Die Huldejaar 1949 |datum=Desember 1949 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=''[[Die Burger]]'' |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Voortrekkermonument]] edxrbmar9oa45gfqbcq1qqmuxel8iva 0 94730 2922024 2916238 2026-08-04T18:33:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922024 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Henk Pretorius | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = ~1982 | Geboorteplek = | Nasionaliteit = Suid-Afrika | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = Akteur, regisseur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = ''[[Bakgat (rolprent)|Bakgat!]]''<br />''[[Leading Lady]]'' | Webwerf = | imdb = 3067348 | Toekennings = }} '''Henk Pretorius''' is 'n [[Suid-Afrika]]anse akteur, draaiboekskrywer, vervaardiger en regisseur. Pretorius is veral bekend vir rolprente soos [[Bakgat (rolprent)|''Bakgat!'']] (2008) en ''[[Leading Lady]]'' (2014). Hy het in Maart 2014 twee [[SAFTA]]-nominasies ontvang: een as beste regisseur en een as medeskrywer van die rolprent, ''[[Fanie Fourie's Lobola]]''. == Filmografie == As akteur: * ''I Got Rage'', 2004 as Joe Caesar (kortfilm) * ''Four Days,'' 2004 (kortfilm) * ''Kruispad'', 2008 (TV-reeks) as F.G. van den Berg * ''Generation Kill'', 2008 (TV-minireeks) as soldaat by sigaretfabriek As skrywer: * [[Bakgat (rolprent)|''Bakgat!'']], 2008 * ''[[Bakgat 2!]]'', 2010 * ''Bakgat! tot die mag 3'', 2013 * ''[[Fanie Fourie's Lobola]]'', 2013 * ''[[Leading Lady]]'', 2014 As vervaardiger: * ''[[Bakgat!]]'', 2008 * ''[[Hoofmeisie]]'', 2011 * ''[[Wolwedans in die skemer]]'', 2012 * ''Bakgat! tot die mag 3'', 2013 * ''[[Leading lady]]'', 2014 As regisseur: * ''[[Bakgat!]]'', 2008 * ''[[Bakgat 2!]]'', 2010 * ''[[Fanie Fourie's Lobola]]'', 2013 * ''[[Leading lady]]'', 2014 {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pretorius, Henk}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regisseurs]] [[Kategorie:Lewende mense]] ghjjh6amiz8ncf194tujhhpyak2alpg 6 95890 2922033 1319487 2026-08-04T18:41:41Z JMK 649 +kat 2922033 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Eindvertalers van die [[Afrikaans]]e [[Bybel]] |bron=NG Kerk 350 |datum=27 Augustus 1933 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Afrikaanse Bybel]] pcb9g080l9lg93csgma12111s4uv88r 2922037 2922033 2026-08-04T18:43:58Z JMK 649 +kat 2922037 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Eindvertalers van die [[Afrikaans]]e [[Bybel]] |bron=NG Kerk 350 |datum=27 Augustus 1933 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Afrikaanse Bybel]] [[Kategorie:Totius]] qqwnq8i13unt5rwuwv7tyw158rh9ieb 6 96079 2922012 1324926 2026-08-04T18:21:10Z JMK 649 sp 2922012 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Ds J Beyer van die [[Gereformeerde kerk Reddersburg]] en sy tweede vrou, Beitske |bron=Gereformeerde Kerk in Suid-Afrika 1859-1959 |datum=Omstreeks 1875 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] sy3ibzorhfdv7dqwfwkgnttmmafrsjy 6 96186 2922226 1324887 2026-08-04T21:27:50Z JMK 649 +kat 2922226 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Totius]] |bron=Geref Kerk in SA 1859-1959 |datum=Voor 1953 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Totius]] 4qi4jbcu9kig2bbwsjv1mq1atnhksy8 0 96285 2921920 1788207 2026-08-04T14:28:27Z Dr. Thomas Liptak 197848 photo updated 2921920 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Frankfurt am Main, Mainfest 2026 - swing ride.jpg|duimnael|Passasiers in 'n roterende mallemeule ervaar middelpuntvliedende krag]] '''Middelpuntvliedende krag''', ook '''sentrifugale krag''' genoem, is die reaksiekrag wat ’n voorwerp uitoefen op ’n ander voorwerp wat hom in ’n sirkel laat beweeg. Dit is dus die krag wat die draaiende voorwerp wegtrek vanaf die middelpunt van die draaibeweging en word veroorsaak deur die voorwerp se [[traagheid]] (’n weerstand om sy beweging te verander). Die krag wat uitgeoefen word om die voorwerp in ’n sirkel te laat beweeg word die [[middelpuntsoekende krag]] genoem. Vanuit die posisie van ’n stilstaande waarnemer is die middelpuntvliedende krag ’n [[skynkrag]]. == Omskrywing volgens Newton == Volgens [[Isaac Newton|Newton]] sal ’n voorwerp waarop geen krag uitgeoefen word nie, óf in rus bly óf teen ’n konstante snelheid in ’n reguit lyn beweeg. Dit is die [[Newton se bewegingswette|eerste wet van Newton]]. Om ’n voorwerp ’n boog te laat maak, is daar ’n krag nodig wat die voorwerp na die middel toe stoot of trek (die [[Newton se bewegingswette|tweede wet van Newton]]). Dit word die middelpuntsoekende krag genoem. As die krag skielik ophou, sal die voorwerp uit die boog skiet en van daar af ’n reguit pad volg, soos van bo af gesien wanneer ’n diskusgooier sy diskus laat los. Volgens die [[Newton se bewegingswette|derde wet van Newton]] is daar by ’n aksiekrag (hier die middelpuntsoekende krag) ook altyd ’n reaksiekrag wat op die ander voorwerp (bv. die diskusgooier) inwerk. Hierdie krag word die middelpuntvliedende krag genoem. Dieselfde gebeur wanneer ’n [[planeet]] om die [[Son]] wentel. Sonder ’n afbuigende krag sou die planeet in ’n reguit lyn beweeg het. Die [[swaartekrag]] van die Son laat die planeet egter in ’n sirkelbaan beweeg. Omdat die planeet ’n groot snelheid het, word hy nie tot in die Son getrek nie. Die krag wat sorg vir die baanbeweging is die middelpuntsoekende krag, in hierdie geval die swaartekrag tussen die Son en die planeet. Die planeet oefen weer ’n middelpuntvliedende krag op die Son uit. By ’n klip wat aan ’n tou in die rondte geswaai word, oefen die spanning in die tou ’n middelpuntsoekende krag op die klip uit, terwyl die klip weer ’n middelpuntvliedende krag op die tou uitoefen. == Berekening == Die krag na buite wat ’n ronddraaiende massa m op ’n afstand r van ’n middelpunt af uitoefen, word bereken deur: :<math>F_m=\frac{m v^2}{r},</math> wat ooreenkom met: :<math>F_m=m \omega^2r\frac{}{}</math> :<math>\omega = 2\pi f = \frac{2\pi}T.</math> waar <math>\omega</math> die [[hoeksnelheid]] is, <math>f</math> die getal omwentelinge per tydseenheid en <math>T</math> die omwentelingstyd. * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:nl:Middelpuntvliedende kracht|Nederlandse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Meganika]] oohccf5f550aioaowseb2twpsv85mej 6 96448 2922179 1324234 2026-08-04T20:23:33Z JMK 649 +kat 2922179 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Monument Basotho-oorlog, [[Bloemfontein]], ontwerp deur [[Richard Wocke]] |bron=Korte Geschiedenis van de Republieken in Zuid-Afrika, D. Aitton |datum=Omstreeks 1896 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Bloemfontein]] 2roowm4cu429r9c492kw41ibx4azhni 6 96502 2921971 1324815 2026-08-04T17:53:41Z JMK 649 +kat 2921971 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing='n Toneel in die kamp op [[Swartbooisdrift]], noordelike [[Suidwes-Afrika]], tydens die repatriasie van die nasate van die [[Dorslandtrek]]kers |bron=Afrikaners in Angola 1928-1975 |datum=1928 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend, uit die privaat versameling van Nic Badenhorst |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Dorslandtrek]] jog2mxsmnzk56pep2i6stkefqbgmqr2 6 96593 2921919 1325558 2026-08-04T14:28:06Z JMK 649 +kat 2921919 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Basotho-oorlogsmonument, [[Bloemfontein]], deur [[Richard Wocke]] |bron=Zuid-Afrikaanse Monumenten Album |datum=1916 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Skrywer: eerw. [[Andries Dreyer]]; fotograaf: onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Bloemfontein]] d8mdzkkumcfei0wa1zy7s07ql8kg32v 6 96638 2922143 1325976 2026-08-04T19:45:09Z JMK 649 +kat 2922143 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Leeuwenhof]] |bron=Die Administrasie van Kaapland |datum=1960 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Arthur English |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Leeuwenhof]] 9n6l82c9rdqesh4ikqst1nmiik16jo7 0 99909 2922070 2918655 2026-08-04T19:01:48Z Oesjaar 7467 /* Verwijsings */ Sintaksfout 2922070 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Kunstenaar | naam = Ids Wiersma | beeld = Ids Wiersma door Gosse Dam Brantgum.jpg | beeldgrootte = | alt = | onderskrif = Ids Wiersma se standbeeld in Brantgum | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1878|6|21}} | geboorteplek = [[Brantgum]], [[Friesland]], [[Nederland]] | sterfdatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1878|6|21|1965|8|24}} | sterfteplek = [[Dokkum]], Friesland, Nederland | laaste rusplek = | nasionaliteit = {{vlagland|Nederland}} | gade = | veld = Kunsskilder | opleiding = | beweging = | werke = | beskermhere = | beïnvloed_deur = | beïnvloed = | toekenings = | verkies = | webwerf = | atergrondkleur = #BCD4E6 }} '''Ids Wiersma''' ([[21 Junie]] [[1878]] in [[Brantgum]], [[Friesland]] – [[24 Augustus]] [[1965]] in [[Dokkum]], [[Friesland]]) was 'n [[Nederland]]se [[skilderkuns|skilder]]. == Lewe en werk == Wiersma was die seun van die arbeider Doeke Goslings Wiersma en Eeke Idzes Koopmans. Hy het reeds op 'n jong ouderdom aanleg vir teken getoon; formele opleiding op dié gebied was egter aanvanklik nie vir hom 'n opsie nie. Hy het 'n huisskilder geword. Desondanks het sy artistieke strewes steeds aandag getrek, en sy werk is onder die aandag van skilders soos [[Jozef Israëls|Israëls]] en [[Hendrik Willem Mesdag]] gebring. In 1898 kon hy uiteindelik as student aan die tekenakademie in [[Den Haag]] inskryf. In 1905 het hy opdragte ontvang om tekeninge vir lede van die Nederlandse koninklike familie te maak. Hy is as buitengewone lid tot die Pulchri Studio in Den Haag toegelaat. In 1911 het hy [[Fresko|muurskilderye]] vir die nuwe gebou van die Koninklijke Nederlandse Munt in Utrecht geskep. In 1915 is hy aangestel as onderwyser aan die tekenakademie in Den Haag, waar hy ets- en litografiekuns onderrig het. Sy onderwysloopbaan was van korte duur. In 1918 het hy na Friesland teruggekeer, waar hy tot 1926 as skilder gewerk het. Sy werk het onder meer op die uitbeelding van die plattelandse lewe gefokus. Hy het ook 'n digbundel van [[Pieter Jelles Troelstra]] geïllustreer. In 1926 het hy na [[Amsterdam]] verhuis. Daar het hy 'n reeks tekeninge van "verdwijnend Amsterdam" vir die histories-geografiese atlas geskep.<ref>Stadsargief Amsterdam: [https://archief.amsterdam/inventarissen/details/10111/keywords/Wiersma/withscans/0/start/0/limit/10/flimit/5 Ids Wiersma-tekeningversameling]</ref> Uiteindelik, in sy latere jare, het hy hom weer in [[Friesland]] gevestig, waar hy in 1965 op 87-jarige ouderdom oorlede is. 'n Skool in [[Brantgum]], sy geboorteplek, is na hom vernoem. Die uitstalling "Monet & Van Gogh van Friesland," gehou by Museum Dr8888 in 2012–2013, het meer as 150 werke van Wiersma en sy mede-skilder Sierd Geertsma vertoon.<ref>Leeuwarder Courant, 30 November 2012: [http://www.dekrantvantoen.nl/vw/article.do?code=LC&date=20121130&id=LC-20121130-NO07014002 Monet en Van Gogh van Friesland]</ref> <gallery> Pompmolentje (de staak is de pompbuis). Rechts de goot waaruit het water wegloopt. Tekening van I.Wiersma, origineel in Friesch Museum te Leeuwarden - Zwaagwesteinde - 20228000 - RCE.jpg Tekening kerk door Wiersma Coll.Fries Museum - Bornwird - 20038601 - RCE.jpg Tekening Travalje, door I.Wiersma, 1906, origineel Friesch Museum - Birdaard - 20035267 - RCE.jpg Tekening van brug bij het tolhuis - Akkerwoude - 20005398 - RCE.jpg </gallery> == Eksterne skakel == * [https://historischcentrumleeuwarden.nl/onderzoek/beeldbank/zoeken-in-de-beeldbank/detail/3065938e-aeaa-11e3-b1a7-4f86fd6b0f85/media/84b0440b-dd5e-d067-b473-25 Wiersma sy werk], Wiersma en sy werk, foto van 1937 by Historisch Centrum Leeuwarden == Verwysings == {{verwysings}} {{DEFAULTSORT:Wiersma, Ids}} [[Kategorie:Nederlandse skilders]] [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1965]] 6pcoaqmba20ypxitgvgo8jkmhuw9lh7 0 101182 2922116 2915433 2026-08-04T19:25:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922116 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dieoorlewendestweededrukvoorblad.jpg|duimnael|Die Oorlewendes]] [[Lêer:Wintervandienovavoorblad.jpg|duimnael|Winter van die NOVA ]] [[Lêer:ProjekXVreemdelingevoorblad.jpg|duimnael|Projek X: Vreemdelinge]] [[Lêer:Een biljoen jaar NC.png|duimnael|Een biljoen jaar NC]] [[Lêer:T!Nax'u.png|duimnael|T!Nax'u]] [[Lêer:Deur na Nebula Nege.jpg|duimnael|Deur na Nebula Nege]] [[Lêer:Diebruinplaneet1.jpg|duimnael|Die Bruin Planeet]] Hierdie '''lys van Afrikaanse wetenskapsfiksie''' is chronologies sorteer en sluit slegs die oorspronklike werke in. Hierdie lys sluit ook, waar moontlik, radiodramas, kortverhale en TV-reekse in. == Oorsig == Reeds in '''1960''' skryf [[Jan Rabie]] die artikel "Toekomsfiksie en die letterkunde".<ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9-12.</ref> Rabie stel in hierdie artikel die wetenskapsfiksie-genre as wêreldletterkunde aan die leser bekend, hoewel hy ook drie Afrikaanse outeurs noem: hyself, [[Leon Rousseau]] en [[Tiaan Eybers]].<ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9-10.</ref> Rabie bespeur oor die algemeen 'n element van wêreldontvlugting, feëverhale,<ref>Kannemeyer, J. 2004. Jan Rabie: Prosapionier en politieke padwyse. Kaapstad: Tafelberg, p. 267</ref> herleefde legendes en mites<ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):10.</ref>en “kommenterende gewete van die mensdom” <ref> Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):11.</ref> in “toekomsfiksie”, wat hy spesifiek in een sin as sinoniem vir “Afrikaanse wetenskapsfiksie” of “ruimterillers” of “science fiction” uitstip.<ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):9.</ref> Rabie eien die potensiaal van 'n genre wat die vermoë het om kultuurskeppend te wees, maar gaan een stappie verder: wetenskapsfiksie kan die grens oorbrug tussen humanisme en die wetenskap, kuns en wetenskap, “tussen 'n roos en 'n atoom”.<ref>Rabie, J. 1960. Toekomsfiksie en die letterkunde. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(100):11.</ref> Rabie sien hierdie genre teen die onsekere dampkring van die atoomeeu, ruimtewedloop en Koue Oorlog. '''1976''': Een fokus wat Rabie sowel in sy artikel as in 'n toegestane onderhoud op [[Onrus]]<ref> Pieterse, L. 1976. 'n Kuiertjie by Jan Rabie op Onrus. ''Die Kaapse Bibliotekaris'', 3(2):5-6</ref> deel, is sy belangstelling in en bekommernis oor die toekoms van die mens en die Afrikaner, maar ook die uitreik van die mens na die buitenste ruimte. Twee vrae word beantwoord, waaronder: {{cquote| ''Jan, hoe skakel jou ruimteromans of toekomsfiksie nou by jou ander werk in? Is dit dan nie juis jy wat die genré (sic) in Afrikaans begin het nie?'' Ja! Die hele planeet behoort aan my! En nog 'n ding: Engels is die bril waarmee die gemiddelde Afrikaner na die wêreld kyk en ek het Engels omseil. Ek het Frans goed gaan leer, Grieks ook en Franse en Griekse romans vertaal ek hope van in Afrikaans. Die planeet behoort aan ons almal! Ek is nuuskierig, daarom het ek Europa toe gegaan, wat in China gebeur is ook my erfenis, maar ek is fanaties Afrikaans! Maar ek weet, as ek die hele planeet lief het, is ek verantwoordelik vir een stukkie daarvan. Ek kom weer op daai ding terug! }} en {{cquote| ''Dus is die tuin en duikery jou afleiding?'' Dit was bergklim ook, musiek ook, klassieke musiek, ruimtefiksie! Laasgenoemde miskien omdat ek so bekommerd is oor die Afrikaner se toekoms dat ek belangstel in die toekoms verder, in die ruimte, waarheen ons eendag sal uittrek! }} '''1983''': "Sciencefiction: problematiek en perspektief", deur C.E. Ungerer, is die eerste proefskrif omtrent die wetenskapsfiksie in die Afrikaanse taal.<ref>[http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/download/463/624Venter, De Waal. 2000. Science fiction (SF) - wat is ''eintlik'' aan die gang? Literator 21(2): 28. ]</ref> Sy vra haar af:<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. p. 203</ref> {{cquote| Wat is die situasie in Suid-Afrika? Sciencefiction in Afrikaans - en nou is SF van gehalte nie eens ter sprake nie - kan feitlik op die vingers van mens se twee hande getel word. ''Sekondêre literatuur - met ander woorde literatuur oor SF - bestaan, na my wete, glad nie in Afrikaans nie.'' }} In haar proefskrif kyk sy wel na wetenskapsfiksie-elemente in die oeuvre van [[Etienne Leroux]], [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]], [[Breyten Breytenbach]], [[P.G. du Plessis]], [[Anna M. Louw]] en Jan Rabie. Laasgenoemde se ''Swart ster oor die Karoo'' (1957) en ''Die hemelblom'' (1971) word as "suiwer SF-verhale" beskou. Sy skryf voorts: "Dit is interessant dat die meeste SF in Afrikaans op die jeugdige leser toegespits is."<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. p.224 </ref> ''Ekliptika X'' (Pierre Conradie, 1971), ''Die bruin planeet'' (Kobus Smit, s.j.) en ''Blou vier, groen vier'' (Ilse Steenberg, 1981) kom almal onder die loep<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 224-227</ref> en elkeen word respektiewelik as ''space opera'', avontuurboek en fantasie ingedeel: ietwat teleurstellende pogings tot wetenskapsfiksie (omdat daar weinig sprake van komplekse organisasie met verskillende strata of betekenisvlakke is), hoewel die tekste almal aan SF-kriteria voldoen. Voorts word ''Loeloeraai'' ([[C.J. Langenhoven]], 1923) en "Fofelooi is Sjorsjor" (Pierre Haarhoff, Augustus 1980) uitvoerig bespreek. Na Ungerer se mening slaag ''Loeloeraai'' nie as wetenskapsfiksie nie, al is dit ook geslaagde fiksie, omrede die wetenskapfiktiewe struktuurelemente nie geloofwaardig is nie; die wetenskapfiktiewe gegewens word nie oortuigend gerasionaliseer nie, en sommige word eksplisiet verswyg.<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 260</ref> "Fofelooi is Sjorsjor" slaag wel, omdat die wetenskapfiktiewe ''novum'' (nuutjie, gegewe) oorheersend en logies verklaarbaar is, maar daar is ook ander simboliese (maatskaplike) eienskappe opgesluit, asook geen optimale ''Endzustand'' nie (daar is in die moderne epistemologie en filosofie van die wetenskap 'n visie van die wêreld met sy gebreke, maar geen optimale oplossing nie).<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 272-273</ref> Oor die Afrikaanse konteks skryf sy:<ref>Ungerer, C.E. 1983. Sciencefiction: problematiek en perspektief. Ongepubliseerde D.Litt. et Phil.-proefskrif, Universiteit van die Oranje-Vrystaat, Bloemfontein. pp. 277-278</ref> {{cquote| Die situasie van SF in Afrikaans is ietwat enigmaties. In Nederland het die belangstelling in SF ook relatief laat gekom, maar sedert die sestigerjare het dit toenemend gegroei. Die aantal SF-jeugboeke in Afrikaans is relatief baie. Navorsing dui aan dat dit gewild by skoolkinders is, maar vir die gesofistikeerde leser is SF-leesstof minimaal. Aan die ander kant is die moderne prosa en die sogenaamde absurde gegewe, nie vreemd in ons taal nie. In van hierdie prosa, is daar wel sciencefiction-elemente aanwesig, maar dit is nie so dominant dat die werke as SF gekategoriseer kan word nie. Die moderne prosa het ook relatief laat in Afrikaans gekom, maar soos aangetoon het SF parallel daarmee in ander Westerse lande ontwikkel. In Afrikaans is dit nie die geval nie. Redes hiervoor kan nie wetenskaplik verantwoord word nie, daar kan hoogstens gespekuleer word. Is dit miskien die feit dat die deursnee Afrikaner nog moet sukkel om die finansiële en kulturele agterstand in te haal en nog besig is om sy ''Umwelt'' uit te sorteer sonder om hom nog oor die sterre te bekommer? Maar hoekom dan die Nuwe Prosa en die implementering van die absurde? Of is dit maar net toevallig dat daar nog min betekenisvolle SF geskryf is, as mens in ag neem dat ons taal jonk is, die Afrikanernasie van die kleinste in die wêreld en die aantal skrywers relatief min is? Absolute antwoorde is daar nie. Die Afrikaanse tekste in die ondersoek is egter 'n manifestasie van die feit dat ons skrywers in ons taal oor die kompetensie beskik om SF van gehalte te lewer. }} '''1985''': Volgens Prophet<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5.</ref> word wetenskapsfiksie in jeugliteratuur deur literatore, onderwysers en andere as 'n genre van weinig literêre of skolastiese waarde beskou. Om hierdie rede word dit selde, indien ooit, op skole aangebied, "especially in South Afrika (sic) where the genre has yet to become respectable." Kinders glo daarom dat wetenskapsfiksie lektuur is wat geen meriete het of van belang is nie.<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 1.</ref> In Hoofstuk 6, ‘Children's SF in South Africa’,<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 43-45</ref> word gedeeltes uit Goldstuck se artikel, 'Low-flying sci-fi' (''Fontline'', Desember 1984), aangehaal: {{cquote| "In the vast symphony of classic works that science fiction has produced South African efforts rank as mere ditties" [...] "From C.J. Langenhoven's aliens-in-the-backyard to Claude Nune's time-travelling bushmen to Wessel Ebersohn's androids in the canefields, sf in this country has never aspired to the status of literature." }} Die Afrikaanse werke wat bespreek word, is die ''Fritz Deelman''-reeks (Leon Rousseau), die ''Leon Hugo''-reeks (Leon Kock), ''Sending Reyger'' (Rocco van Schalkwyk), die ''Atlantis''-reeks (Helene Hugo), ''Swart Ster oor die Wêreld'' (sic) en ''Hemelblom'' (sic) (Jan Rabie) en ''Blou vier, groen vier'' (Ilse Steenberg). Met die uitsondering van ''Blou vier, groen vier'' ("one of the best Afrikaans children's science fiction works"), en die tienerpoging ''Sending Reyger'' wat verskoon word, word die meerderheid werke oor die algemeen van swak karaktertekening en "stock situations" beskuldig. In die samevatting staan:<ref>Prophet, J. 1985. Children’s SF. Its history, literary development and applications in contemporary society. Acta Academica, Series D, no. 5, p. 49-50</ref> {{cquote| "South African children's sf, both in quality and application, lags far behind the rest of the literary world. Most of the sf produced so far has been in Afrikaans and is of extremely low literary merit. There are, however, a few encouraging signs that we too may eventually develop a strong sf literature for children - perhaps when it becomes more respectable in universities and schools." }} '''1988''': Volgens [[Elsabe Steenberg]]<ref>Steenberg, Elsabe. 1988. Primêre behoeftes van tieners waarin hul boeke voorsien. In: Cilliers, Isabel (red.). ''Op weg na begrip: Kinderliteratuur vir Suider-Afrika''. Kaapstad: Maskew Miller Longman. bl. 171-172</ref> kan Afrikaanse wetenskapsfiksie skaars as 'n volwaardige subgenre van jeugliteratuur beskou word, weens gebreke wat betref karakterisering en struktuur. Aan die positiewe kant beskik wetenskapsfiksie oor 'n intelligente opset, opwindende toekomsgerigtheid, en eis intellektuele samewerking van die leser: {{cquote| Daar is tieners wat dit eksklusief lees vir twee tot vyf jaar. In Afrikaans is daar nog min bevredigende wetenskapfiksie beskikbaar – Frans Coetzee se ''RIKUS''-reeks is byvoorbeeld eerder vir kinders geskik as vir tieners. Dat dit jeugdiges daarom laat Engels lees om hierdie behoefte te kan bevredig, het geen nadeel nie. }} Sy lig die volgende kenmerke van Afrikaanse jeugwetenskapfiksie uit: # Superwetenskap word dikwels met die fantasie en towery vermeng. # Vreemde kreature en veral masjiene speel 'n rol. # 'n Onbekende wêreld word betree. # Menslike problematiek, waarin die tiener ook na homself kan terugverwys, manifesteer: liefde teenoor haat, angs en krisis, oorwinning teenoor nederlaag. '''1988''': Inger Preis brei in die laaste hoofstuk van die verhandeling "Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal" meer uit oor die Afrikaanse wetenskapsfiksie.<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 121-156</ref> Die volgende opmerking word gemaak:<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 134-135</ref> {{cquote| Daar is nog maar weinig Afrikaanse wetenskapfiksie geskryf en verreweg die meeste daarvan val onder avontuurverhale vir die jeug. Die wetenskaplike elemente in hierdie verhale dien slegs tot vermaak van jong lesers en die werke is van min literêre belang. Bydraes tot die jeugverhale kom van skrywers soos L. Rousseau, J. Kock, K. Smit, J. Bredell, J. Rabie, E. Maritz, I. Steenberg en P. Conradie. Daar is 'n paar betekenisvolle wetenskapfiksiewerke soos P.G. du Plessis se drama ''Plaston: DNS-kind'', en Anna M. Louw se se roman ''Die koms van die komeet'', maar die meeste relevante bydraes tot Afrikaanse wetenskapsfiksie kom uit die kortverhaalgenre. }} Op grond van Warrick, Greenberg en Olander se wetenskapsfiksie-elemente "grounded in scientific knowledge", "sense of noveltyd", "dislocation in space and time", "awareness of unity", "SF addresses itself to the mind", "a new awareness" en "moment of illumination", word 'n handjievol Afrikaanse wetenskapsfiksie/fantasie-kortverhaaltekste heerteen geweeg, waaronder "Ek het jou gemaak" deur Jan Rabie, "Die nuwe profeet" deur Breyten Breytenbach, "Fofelooi is Sjorsjor" deur Pierre Haarhoff, "Die man wat gewag het op die vuur" deur Eduard de Waal, "Kommune van die lyke" deur Alexis Retief, "End" deur Henk Wybenga, asook "Die besoekers van Epsilon Centauri" deur P.C. Haarhoff. Preis kom tot die gevolgtrekking:<ref>Preis, I. 1988. Fantasie: modern, postmodern en wetenskapfiksie met toespitsing op die Afrikaanse kortverhaal. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 155-156</ref> {{cquote| Die vooroordeel teen Afrikaanse wetenskapfiksie sal opgehef word as die verhale volgens nuwe kriteria geëvalueer word. Die realiteite wat deur wetenskapfiksie ondersoek word, is nie uitsluitlik binne die gebied van die empiriese nie, maar ook binne die metafisiese en geestelike gebied. Etiese, geestelike en sielkundige aspekte wat aan universele vrae verbonde is, word in wetenskapfiksie teen die agtergrond van 'n kognitiewe novum ondersoek. Dit is die perfekte interaksie tussen verbeelding en [[kognisie]], wat volgens Scholes die perfekte fiksie skep: "In the perfect structural fabulation, idea and story are so wedded as to afford us simultaneously the greatest pleasures that fiction provides: sublimation and cognition." }} '''1988''' is sonder toeval ook die jaar waarin [[P.C. Haarhoff]] die [[Eugène Maraisprys]] verower vir sy bundel ''Uit 'n ander Wêreld'' (1987), op 24 Junie.<ref>''Tydskrif vir Letterkunde''. 1988. Literêr Aktueel: 'Prof. Elize Botha, by die oorhandiging van die Eugène Marais-prys vir 1987 aan P.C. Haarhoff, 24 Junie 1988' / 'Antwoord van Pierre Haarhoff'. XXVI, 3 Augustus: pp. 97-99.</ref> In die '''1990's''' verower drie wetenskapsfiksieboeke die Sanlamprys (kinder- en jeugboekkompetisie, waarvoor manuskripte ingeskryf word). Hieronder tel ''Rebel'' deur Tertia Botha (brons, 1994, tema: ligte inslag), ''In die tyd van die Esob'' deur Martie Preller (goud, 1996, tema: sport of buitelug), en ''Die teken van Crux'' deur Elsa Hamersma (goud, 1998, tema: millenniumwending).<ref>Van der Walt, T. 2005. Bekronings en toekennings vir Afrikaanse kinder- en jeugboeke. In: Wybenga, G. & Snyman, M. (reds.). ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom: ʼn gids tot die Afrikaanse kinder- en jeugboek''. Pretoria: Lapa. pp. 163-176.</ref> Teen '''1995''', met die verskyning van Jeanette Ferreira se wetenskapsfiksieroman, ''Die onsterflikes'', is bevind "In Afrikaans bestaan egter so te sê geen wetenskapsfiksie vir volwassenes nie." Van die redes wat aangevoer word is omdat daar nooit eintlik wetenskapsfiksie in Afrikaans geskryf is nie, lesers ook nie daarvoor gevra het nie, dat wetenskapsfiksie as "kinderlik" beskou is [en nie vir volwassenes bedoel is nie], dat die boekemark te klein is (dat daar net 'n publikasiekans sou wees as dit óf 'n boekklubboek óf ernstige literatuur is), dat die letterkundiges nie wetenskapsfiksie ernstig opneem nie (en dit vereenselwig met middelmoot- of lughaweliteratuur), al het talle ernstige skrywers se werk wetenskapsfiksie-elemente.<ref>Wasserman, H. 1995. Waar is ons skrywers van Wf? ''Die Burger'', 15 November: 2</ref> '''2000''': De Waal Venter vra hom in sy artikel, [https://literator.org.za/index.php/literator/article/download/463/624Venter Science fiction (SF) - wat is ''eintlik'' aan die gang?], af waarom daar so min wetenskapsfiksie in Afrikaans is, vergeleke met die teelaarde van moderne wetenskapsfiksie in Amerika. Hy wonder of die Afrikaanse skrywers vrees dat hul werk as minderwaardig of minder belangrik beskou sal word sou hulle in hierdie genre skryf. Ook hier word Pierre Haarhoff se bundel ''Uit 'n ander wêreld'' uitgelig as "seker een van die sterkste kandidate van Afrikaanse volbloed-SF". Hy verwys ook na die titels wat in Carien Ungerer se proefskrif (1983) behandel word. Hy glo Afrikaanse letterkunde het wetenskapsfiksie nodig en sluit af met die woorde: {{cquote| Afrikaans, omdat dit Afrikaans is en geen ander taal nie, bied toegang tot nuuthede en insigte wat nog nie deur ander tale ontgin is nie. Afrikaanse skrywers is in hierdie opsig in 'n gelukkige situasie. Hulle staan voor 'n ''terra incognita'', 'n SF-Afrika wat wag om ontdek te word. }} '''2001''': In ''Brug na Eden'' (Charles F. Stofberg) se resensie, wys Philip John op die skraal tradisie Afrikaanse wetenskapfiksie, maar ook die uitbeelding van menseverhoudinge wat op die vlak bly van Ena Murray-verhale; meganies, eendimensioneel, en vry van eksistensiële en sielkundige verwikkeling, hoewel die volgehoue aksie asook die praktiese kant van die ruimtereise hiervoor vergoed. Ook hier word die boek "vir 'n paar dae se ontspanne vakansielees" aanbeveel, maar tog beskou as 'n welkome toevoeging.<ref>John, P. 2001. Afrikaanse wetenskapfiksie kry 'n 'Eden'. ''Beeld'', 26 November, p. 30</ref> '''2004''': Betsie van der Westhuizen skryf in ''Die Kerkblad:''<ref>Van der Westhuizen, B. 2004. Ons kinders en boeke... ''Die Kerkblad'', 107(3164):29-30.</ref> {{cquote| Ruimtefiksie en ander soorte wetenskapsfiksie kan as uitstekende basis vir tienerfilosofie funksioneer, mits die aksie en boeikrag in die verhaal groter gewig dra as die besinning. ’n Heel lesenswaardige ruimtefiksietitel is ''Die teken van Crux'' (Elsa Hamersma); Crux dui op die algemeen geldende betekenis van die Kruis. De Waal Venter se verhale, soos ''Die vyf-millimeteravontuur'', ''Vyffff'', ''Mieg se kort en lang middag'' en ''In die klein woud'' handel oor die plantkunde, fisika en ruimtefisika en is besonder ryk aan detail. Sy werk handel, op ’n dieper vlak beskou, onder andere oor ewigdurende beweging in die heelal, moontlikhede, ontdekking, selfontdekking en die mens se verantwoordelike ontwikkel van die wetenskap en tegnologie. }} '''2004''': 'n Vaktydskrifartikel, 'Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n opdatering', is deur Nieman en Hugo <ref> Nieman, M.M. & Hugo, A.J. 2004. Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n Opdatering. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 44(1): 1-14.</ref> geskryf ter aanvulling van De Villiers (1992) se navorsing<ref>De Villiers, C.M. 1992. Die uitbeelding van die vrou in ’n aantal bekroonde Afrikaanse jeugboeke. Ongepubliseerde M.Bibl.-verhandeling. Johannesburg: Randse Afrikaanse Universiteit.</ref> betreffende die uitbeelding van genderidentiteit in bekroonde Afrikaanse jeugboeke voor 1992 wat slegs die Scheeperspryswenners in aanmerking geneem het. Die artikel gaan van die standpunt uit dat die Suid-Afrikaanse (maar ook die internasionale) samelewing van so 'n aard verander het, dat die genderrol van die vrou ingrypend verander het. Daarvolgens word gekyk hoe die manlike en vroulike karakters in Afrikaanse bekroonde jeugboeke strook met die werklikheid ten opsigte van die "current changes since 1992"<ref>Nieman, M.M. & Hugo, A.J. 2004. Vrouekarakters in bekroonde Afrikaanse jeugboeke: ’n Opdatering. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 44(1): 1-2,5</ref>. In hierdie artikel word ook die drie bovermelde en bekroonde Sanlampryswenners van nader bekyk. '''2005''': Aan sekere universiteite is Afrikaanse wetenskapsfiksie ook as gemarginaliseerde literatuur doseer, byvoorbeeld aan tweedejaarstudente aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] (die sillabus vanaf 2005 tot en met 2015), waar die kortverhale "Die Miljardplaatjies" en "Fofelooi is Sjorsjor" deur P.C. Haarhoff, asook die roman ''Loeloeraai'' deur C.J. Langenhoven, behandel is.<ref>Genre en Tema: AFK202U, later AFK2601. Die studiegids ter sprake is: Roos, H. 2005. "In die buitenste ruimtes." In: Beer, L. (red.). Genre en tema: Enigste studiegids vir AFK202U. Pretoria: UNISA, pp. 24-32.</ref> '''2005''': Martie Preller se ''Die hart van Zeebak'' (2004) word vir die M-Net-Via Afrika se MER-literêre prys vir jeuglektuur benoem.<ref>''Beeld''. 2005. Dié skrywers vir Via Afrikas benoem. 21 Mei. 5. ( http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/05/21/B5/05/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} )</ref><ref>Erasmus, Elfra. 2005. Kortlys vir boekpryse. ''Beeld'', 10 Junie:4. ( http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2005/06/10/KA/04/02.html)</ref><ref>Marais, Willem. 2005. Swaargewigte op belangrike literêre kortlys. ''Volksblad'', 21 Mei, 2005. ( http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2005/05/21/VB/10/02.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} )</ref> Vanaf '''2010''' (veral ná die verskyning van ''[[District 9]]'' in 2009, maar ook Amerikaanse rolprente wat munt probeer slaan het uit 'die einde van die wêreld' op 21 Desember 2012, en ander distopieë, asook Lauren Beukes se ''Zoo City'' (2010) wat oorsee gunstig ontvang is) blyk daar opnuut 'n belangstelling in die Afrikaanse wetenskapsfiksie in die akademiese en literêre kringe te wees. In hierdie dekade is die grootste strydrosse vir die Afrikaanse wetenskapsfiksie by name Afrifiksie en [[Thompson Boekdrukkery]]. Die stigting van Thompson Boekdrukkery neem 'n lang aanloop. In 2001, toe Gerhard Thompson op pad was na Engeland om daar skool te gee, kry hy 'n afskeidsgeskenk van sy broer; dit was wetenskapsfiksie - A4-velle wat met ringbinding gebind is. Met die verhuising na Taiwan in 2003 besluit Thompson om sy vrou se reisjoernale asook sy broer se boek te laat druk. Aanvanklik is hierdie drukkery maar klein. In 2007 begin Thompson, op voorstel van sy vrou, 'n jaarlikse Afrikaanse Wetenskapsfiksie- en Fantasie-kortverhaalkompetisie, in samewerking met die Orania Beweging, reël. In 2008 is die eerste vier inskrywings ontvang. Die doel van hierdie kompetisie was om 'n boek uit te gee met hierdie kortverhale, sodat die wins hieruit opnuut as prysgeld aangebied kon word. Baie Afrikaanssprekendes, so het Thompson gou bevind, weet nie wat Wetenskapsfiksie en Fantasie behels nie. In 2010 word die webtuiste Afrifiksie gestig waar inligting vryelik aan die publiek verskaf word. In '''2011''' kontak die skrywer, [[Eben van Renen]], vir Thompson, en so word Thompson Boekdrukkery se eerste boek, ''Arwantië 2953'', uitgegee. Die uitgewery kon Thompson slegs deeltyds behartig, omrede hy skoolgee. Thompson glo nie die (hoofstroom)uitgewers is soseer die remskoen wat Afrikaanse wetenskapsfiksie kniehalter nie, maar eerder die lesers wat nie genoegsame belangstelling toon nie of bloot oningelig is.<ref>''Die Kaapse bibliotekaris.'' 2013. 'n Nuwe son kom op in die Ooste: Thompson Drukkery vir Afrikaanse wetenskapfiksie en fantasie. Julie/Augustus, pp.28-30.</ref> By die 2014 Boekebeurs is die Thompsons (wat spesiaal uit Thailand ingevlieg het) se stalletjie goed ondersteun.<ref>{{Cite web |url=https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/nd14_cape_librarian_small.pdf |title=Verster, F. 2014. Die nuwe Suid-Afrikaanse Boekebeurs: 'n nuwe blaadjie, of net 'n ander omslag? ''Die Kaapse bibliotekaris'', November/Desember, pp. 21-22./ |access-date=30 April 2019 |archive-date=16 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190516003728/https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/nd14_cape_librarian_small.pdf |url-status=dead }}</ref> '''2010''': Erika Lemmer ondersoek in haar proefskrif [http://uir.unisa.ac.za/bitstream/handle/10500/3889/thesis_lemmer_e.pdf?sequence=1&isAllowed=y "Ingrid Winterbach, 'n derde kultuur en die Neo-Victoriaanse romantradisie (1984-2006)"] ook van die wetenskapsfiksie-elemente wat in Winterbach se werke as deel van die (Neo-)Victoriaanse stroming manifesteer. '''2011''': Steenkamp ondersoek die rol van identiteit en omgewingskwessies in Suid-Afrikaanse spekulatiewe fiksie ('n omvattende, dog vae begrip wat kan neig vanaf politieke toekomsromans en bespiegelende fiktiewe geskiedenisherskrywing tot stralerpak-wetenskapsfiksie) in haar proefskrif in die Anglistiek. Sy stel dit duidelik<ref>{{Cite web |url=https://core.ac.uk/download/pdf/11984432.pdf |title=Steenkamp, E. L. 2011. Identity, belonging and ecological crisis in South African speculative fiction. Unpublished D.Phil.-dissertation, Rhodes University, Grahamstown. p. 190 |access-date=30 April 2019 |archive-date=11 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171111033503/https://core.ac.uk/download/pdf/11984432.pdf |url-status=dead }}</ref> dat die bespreekte Afrikaanse werke beperk word tot die Engelse vertalings van die boeke van Karel Schoeman (''Promised Land'') en Eben Venter (''Trencherman''): {{cquote| However, it must be noted that there exists a rich tradition of science fiction and speculative fiction within Afrikaans literature, which regrettably falls outside of the scope of this study. Afrikaans speculative novels, such as Jan Rabie’s ''Die Groen Planeet'' (1961) and ''Swart Ster oor die Karoo'' (1957), C.J. Langenhoven’s Loeloeraai (1923), Karel Schoeman’s Afskeid en ''Vertrek'' (1990) and Koos Kombuis’s ''Hotel Atlantis'' (2003) may be of further interest to scholars working in the field of South African speculative fiction. }} '''2012''': LitNet bied vir die eerste maal 'n wetenskapsfiksiekortverhaalkompetisie vir leerlinge aan. Die beoordelaars was Koos Kombuis, Lauren Beukes, Fanie Viljoen en Elzette Steenkamp.<ref>[https://www.litnet.co.za/aandag-alle-leerders-wen-groot-pryse-met-jou-wetenskapfiksie-kortverhaal/ LitNet:Aandag alle leerders: Wen groot pryse met jou wetenskapfiksie-kortverhaal!]</ref> Sowel [https://www.litnet.co.za/tien-wenke-as-jy-wetenskapfiksie-wil-skryf/ Jaco Jacobs] as [https://www.litnet.co.za/wat-jy-moet-weet-van-wetenskapfiksie/ Fanie Viljoen] het 'n paar wenke gegee. Die top-tien-finaliste is aangewys: "Die eksperimente" deur Esté Roberts, "Die eksperimente" deur Esté Roberts, "Marko Blignaut" deur Kabelo Mpurwana, "LILIT" deur Heinrich Niehaus, "Nagmerrie" deur Werno Katzke, "Kloon" deur Trudie Coetzee, "Kittel" deur Carli Blignaut, "Papie" deur Emlyn Allwright, "00:00" deur Lara du Preez en "Eksperiment AL1:ALONe" deur Stephan Bester.<ref>[https://www.litnet.co.za/wf-2012-top-tien-finaliste-aangewys/ LitNet:WF 2012: Top-tien-finaliste aangewys!]</ref> Stephan Bester behaal die derde plek met "Eksperiment AL1:ALONe"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-derde-prys-wenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisi/ LitNet: Ontmoet die derde-prys-wenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref>, Emlyn Allwright is die naaswenner met "Papie"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-naaswenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisie/ LitNet:Ontmoet die naaswenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref>, en die wenner is Trudie Coetzee met "Kloon"<ref>[https://www.litnet.co.za/ontmoet-die-wenner-van-litnet-akademies-kuberklas-se-wetenskapfiksiekompetisie/ Ontmoet die wenner van LitNet Akademies Kuberklas se wetenskapfiksiekompetisie]</ref> '''2012''': Steenkamp voer 'n onderhoud met [[Eben van Renen]] en vra hom waarom hy die Afrikaanse wetenskapsfiksieverhaal ''Arwantië 2953'' geskryf het.<ref>[https://www.litnet.co.za/lank-lewe-die-arwantyne-elzette-steenkamp-gesels-met-eben-van-renen-oor-afrikaanse-wf/ Steenkamp, E. 2012. Lank lewe die Arwantyne!: Elzette Steenkamp gesels met Eben van Renen oor Afrikaanse wetenskapfiksie. ''LitNet Akademies'', 29 September.]</ref> Sy antwoord is: {{cquote| Ek wou iets skep wat nie terugstaan vir Engelse sci-fi nie. Dit moes nie Oude-Doos-Afrikaanse-Wetenskapfiksie wees nie, maar ''District 9''-Skop-Jou-Gat-Wetenskapfiksie [...] En boonop moes dit nie soos ’n vertaalde boek lees nie, maar uniek Afrikaans wees, met verskeie kulturele verwysings. Die meeste Afrikaanse wetenskapfiksie boeke is óf oude doos óf in Brabbelmieks geskryf. Al twee tipes boeke is rede vir ’n goed-ontwikkelde minderwaardigheidskompleks onder jong Afrikaanse lesers. }} Volgens Van Renen word die Afrikaanse wetenskapsfiksieverhale soos dié van Jan Rabie en Fritz Deelman nie gedeel nie, omdat "ons drome [...] geproduseer, gebottel en ingevoer [word] vanuit Kalifornië. Die jonger geslag vereenselwig wetenskapsfiksie met Engels, die uitgewers beskou Afrikaanse wetenskapfiksie as 'n "niewinsgewende nismark". Hy is daarvan oortuig dat selfs die ''Harry Potter''-manuskrip deur die grootste Afrikaanse uitgewerye afgekeur sou word (volgens hom het Afrikaanse fantasie nooit bestaan nie). Voorts sê hy: {{cquote| Afrikaanse mense moet die geleentheid hê om te droom in hulle eie taal, om hierdie wêreld heeltemal te ontvlug op die enorme vlerke van drake, of teen die spoed van lig. Ons kan nie die taal aan die lewe hou alleenlik met hoge Silberstein-drome nie. Ons kort ook skop-skiet-en-donder-die-robot/draak-drome. Wat sê dit vir ons as ons lesers net ’n Engelse toekoms kan voorsien? Ons is so trots op ons poësie en prosa (pyn, drama en lyding kan ons blykbaar maklik in Afrikaans verbeel), maar ons verloor duisende lesers elke jaar aan Engelse wetenskapfiksie en fantasie. Hoekom? Wel, Engelse sci-fi het Hollywood as bemarkingsagent! Afrikaanse wetenskapfiksie het ... ’n minderwaardigheidskompleks. Ons lesers kyk bedroef na die piepklein, verouderde Afrikaanse WF-boeke en stap dan oor na die Engelse rakke. (Terloops: Wat doen dít aan ’n mens se identiteit?) G’n wonder die meeste mense kan nie meer drie sinne in Afrikaans voltooi nie. Hulle loop deur die lewe met hul gekrenkte taal-ego’s soos wannab''english'' zombies. Afrikaanse wetenskapfiksie en fantasie is twee deure wat lesers kan lok en behou, sodat hulle later ook die res van ons taal se literatuurskatte kan ontgin. Ek wil selfs hoër as dit mik. Ek wil ''Engelse'' lesers oorbring na Afrikaans boeke toe. }} Sy raad aan voornemende jong skrywers is om vir hulself 'n weg oop te baan - neem aan kompetisies deel, publiseer sélf jou eie boek, en bou 'n ondersteuningsnetwerk op. Skryf egter omdat jy daarvoor lief is. '''2012''': Henriëtte Loubser kyk vlugtig in haar akademiese LitNet-artikel, <ref name="gert">[https://www.litnet.co.za/van-n-tegnologiese-moontlikheid-tot-n-ryke-leergeleentheid-die-opvoedkundige-waarde-van/ 'Van ’n tegnologiese moontlikheid tot ’n ryke leergeleentheid: die opvoedkundige waarde van wetenskapsfiksie']</ref>, die leergeleentheid wat wetenskapsfiksie (in Afrikaans) kan bied wat deur ouers en onderwysers ontgin kan word. Dit is baie gewilde leesstof onder sowel kinders as jongmense en wetenskapsfiksie kan benewens die ontwikkeling van geletterdheidsvaardighede, kritiese denkvaardighede, ook as ideale medium dien vir die ondersoek van wetenskaplike, ekologiese en sosiale kwessies, maar kan terselfdertyd ook die wetenskap interessant maak, veral in Suid-Afrika waar die prestasie in die Wiskunde en Wetenskap "veel te wense laat". Op heel optimistiese trant sê sy: {{cquote| In Afrikaans is daar verskeie voorbeelde van WF, waarvan die eerste waarskynlik CJ Langenhoven se Loeloeraai is (Wybenga en Snyman 2005:18). Later volg skrywers soos WA de Klerk, Helena Hugo, Leon Rousseau, Tertia Botha, John Coetzee, Elsa Hamersma, Chris Karsten, Empie Maritz, Martie Preller en Jan Rabie. Nuwer stemme is onder andere Francois Bloemhof, Jaco Jacobs, Fanie Viljoen en Elizabeth Wasserman, laasgenoemde met haar briljante ''Anna Atoom''-reeks. Ons eie taal bied dus ’n ryke bron waaruit ouers en onderwysers kan put.</br> [...]</br> WF is ’n instrument wat met ’n opvoedkundige doel aangewend kan word. Dit kan deelname, die kommunikering van idees, ’n genieting van die navorsingsproses, korrelering en aanwending van data, laterale-denke-vermoëns, kritiese ontleding en sosiale interaksie aanmoedig. Dit kan ook lei tot die ontwikkeling van ander lewensvaardighede, soos goeie begrip, leesvermoë en ’n gevorderde woordeskat.</br> Die impak van wetenskap op alle lewensterreine van die mens is onteenseglik. Om wetenskap verstaanbaar en genotvol te maak, moet dit relevant gemaak word. Wetenskap moet met ander woorde lewendig gemaak word. Dit is hier waar WF aangewend kan word in die ontvreemding van wetenskap en om ’n brug te bou na openbare bewustheid. WF kan wetenskap uit die laboratorium gaan haal en dit in kultuur inbring }} '''2013''': In 'n onderhoud word Charles F. Stofberg die kuns afgevra, maar ook sy verwagtinge van die Afrikaanse Wetenskapsfiksie in die toekoms.<ref>[https://www.westerncape.gov.za/assets/departments/cultural-affairs-sport/cl_jan-feb_2014.pdf Verster, F. 2014. Charles F Stofberg: 'n argivaris as kampvegter vir Afrikaanse Wetenskapfiksie. ''Die Kaapse bibliotekaris'', Januarie/Februarie, 21-22]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{cquote| Sy raad aan aspirant-Afrikaanse WF-skrywers is om aan te hou lees, en aan te hou skryf in Afrikaans. Die taal is ongelooflik buigbaar – ook in die ruimte en die toekoms. Ons is in Afrikaans net so goed en oorspronklik as in enige ander taal. Afrikaans se reputasie en teenwoordigheid in die WF-industrie is nog beperk, maar hy dink die belangstelling is groot. ‘Dog dink ek sommige persone sal ‘onnodiglik’ in Engels gaan skryf as hulle kan - en dis jammer.’</br> Charles is onseker oor die toekoms van Afrikaanse WF – hy sê ‘n mens sien min resensies in die koerante hieroor terwyl die fokus op historiese romans en misdaadrillers is. Hy vermoed uitgewers is onwillig om WF te publiseer. ‘Maar waarom nie daaroor skryf nie – ás die boek goed is, sal dit uitgegee word.’ }} '''2013''': Barendse skryf in haar proefskrif, 'Distopiese toekomsromans in die Afrikaanse literatuur ná 1999', se inleiding <ref>{{Cite web |url=http://scholar.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.1/79916/barendse_%20distopiese_%202013.pdf?sequence=2&isAllowed=y |title=Barendse, Joan-Mari. 2013. Distopiese toekomsromans in die Afrikaanse literatuur ná 1999. Ongepubliseerde DPhil-proefskrif: Universiteit van Stellenbosch. p. 3 |access-date=30 April 2019 |archive-date= 5 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205022309/http://scholar.sun.ac.za/bitstream/handle/10019.1/79916/barendse_%20distopiese_%202013.pdf?sequence=2&isAllowed=y |url-status=dead }}</ref>: {{cquote| Wat wetenskapsfiksie in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde betref, is daar nie veel voorbeelde nie [...]. Van die eerste skrywers om wetenskapfiksie vir volwassenes te publiseer, is C.J. Langenhoven met ''Loeloeraai'' wat in 1923 verskyn [...]. Jan Rabie publiseer in 1957 ''Swart ster oor die Karoo'' en in 1961 ''Die groen planeet'', asook ''Die Hemelblom'' (1971)[...]. Verdere werke binne die genre van Afrikaanse wetenskapsfiksie is die kortverhaalbundel Uit 'n ander wêreld (1987) deur P.C. Haarhoff en ''Die onsterflikes'' (1995) deur Jeanette Ferreira [...]. 'n Meer onlangse toevoeging is ''Brug na Eden'' (2000) deur Charles F. Stofberg waarin daar 'n kolonie op Mars gestig is nadat die Aarde grotendeels vernietig is. Die tradisie van wetenskapfiksie kom sterker na vore in jeugliteratuur soos ''Seuns van die wolke'' (1932) deur August van Oordt, ''Fritz Deelman en die skepe van Mars'' (1957) en die res van die ''Fritz'' Deelman-reeks deur Leon Rousseau, ''Mieg se kort en lang middag'' (1992) en ''Swaartekrag een komma een'' deur De Waal Venter en ''Virus'' (2009) deur Jaco Jacobs [...]. Ten spyte van die skakel wat bestaan tussen utopiese literatuur en wetenskapsfiksie, word die Afrikaanse wetenskapsfiksie tekste nie in hierdie studie bespreek nie. Die rede hiervoor is dat wetenskapsfiksie in Afrikaans steeds skaars is en daar nie 'n merkwaardige toename in hierdie tydperk ná 1999 sprake is nie. }} '''2014''': In [[Koos Kombuis]] se ''Poolshoogte''-rubriek op LitNet verskyn die artikel getiteld [https://www.litnet.co.za/poolshoogte-is-daar-n-alien-op-jou-stoep/ “Is daar 'n alien op jou stoep?”]. In kontras met Barendse, maar eenparig met Steenkamp se siening, skryf hy: "As jy eers begin grawe, besef jy dat die lys gepubliseerde Afrikaanse SF-werke heeltemal te lank is om volledig in een rubriek op te noem." Kombuis bemerk dat die "nuwe SF-gier" in Suid-Afrika (wat sowel Afrikaans as Engelse werke insluit) meer as bloot die oplewing van 'n nuwe genre is – dit is trouens 'n herlewing "van 'n baie ou en inderdaad gevestigde genre". Hy spreek in die artikel ook sy misnoeë uit oor boekwinkels wat nog nie die heroplewing van die belangstelling in Afrikaanse wetenskapfiksie snap nie. Kombuis stel ook die vraag: "Is SF nie dalk bes moontlik die belangrikste genre van ons tyd nie?" Kombuis se artikel adem dieselfde gees as "Toekomsfiksie en die letterkunde" wat deur Jan Rabie geskryf is in 1960. Rabie bekyk die genre teen die onsekere agtergrond van die atoomeeu, ruimtewedloop en Koue Oorlog, terwyl Kombuis let op die onsekerheid van die huidige sosio-politieke / ekonomiese klimaat van die eietydse Suid-Afrika. '''2015''': Die skrywer Pieter Verwey ondersoek in sy verhandeling, getiteld [https://repository.up.ac.za/bitstream/handle/2263/50826/Verwey_Steampunk_2015.pdf?sequence=1&isAllowed=y “[[Steampunk]] – ‘n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood van Wyk en die moordenaarsklok'”] "Steampunk" (of, soos hy voorstel, ''ketelkoolteerkultuur'')-elemente en -temas in sy eie boek ''Clint Eastwoord Van Wyk en die Moordenaarsklok'' wat in dieselfde jaar deur Tafelberg uitgegee word as jeugfiksie. Oor die reeds bestaande jeugwetenskapsfiksie in Afrikaans, en te midde van 32 jaar wat ondertussen verloop het, gee hy eenvoudig te kenne<ref>Verwey, P. 2015. Steampunk - 'n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood Van Wyk en die Moordenaarsklok'. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. pp. 23-24}</ref>: ''Daar word nie gepoog om 'n omvattende perspektief op Afrikaanse wetenskapsfiksie te gee nie. Sien C.E. Ungerer se proefskrif ''[...]'' hieroor.''</br> Verwey tipeer Afrikaanse wetenskapsfiksie as volg<ref>Verwey, P. 2015. Steampunk - 'n Beskrywende studie en analise van die neerslag van die begrip in die teks 'Clint Eastwood Van Wyk en die Moordenaarsklok'. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling, Universiteit van Pretoria. p.92-93</ref>: ''... Afrikaanse wetenskapsfiksie ''[handel]'' byna uitsluitlik oor een van twee onderwerpe: όf die ruimte, όf die toekoms, en dit is hoofsaaklik op die jeugmark gerig''. Tog gee hy te kenne dat uitsonderings voorkom, maar dat Afrikaanse uitgewers, by name LAPA, Human & Rousseau, Tafelberg, Random House Struik, Jacana Media en Kwêla Books nie eers 'n kategorie vir wetenskapsfiksie het nie. Juis omdat die uitgewers "klaarblyklik min aandag aan wetenskapsfiksie as genre bestee, is dit nie moeilik om te glo dat daar tot vandag toe nog geen Afrikaanse wetenskapsfiksie-literatuur bestaan wat ''Steampunk'' in enige formaat verteenwoordig nie." '''2016''': [[Thompson Boekdrukkery]] sluit weens Thompson se sware werkslading, hoewel [[Afrifiksie]] bly voortbestaan. Die boeke wat by die uitgewery gepubliseer is, word voortaan gedruk en verkoop by die privaatuitgewer Groep7 Drukkers<ref>[https://groep7-selfpublish-books.co.za/20-wetenskapfiksie?p=1 Groep7 Drukkers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430112956/https://groep7-selfpublish-books.co.za/20-wetenskapfiksie%3Fp%3D1 |date=30 April 2019 }}</ref>. '''2017''': Wetenskapsfiksie word al hoe meer gesog onder Afrikaanse uitgewers, al is daar nie baie van hierdie leesstof in Afrikaans nie, word in die Herfsuitgawe van ''Taalgenoot'' vermeld. Dit word toegeskryf aan die groeiende belangstelling onder jonger lesers, en die Afrikaanse leser wat van dieselfde verskeidenheid genres as die Engelse lesers bedien wil word. Die verbeelding word vrye teuels in (verskeie velde van die) wetenskap gegee en dié genre word nie vereenselwig met 'n "nasionale letterkunde" nie. Die genre kan ook oor ouderdoms- en geslagsgrense heen strek. Die temas behels onder meer die impak van die virtuele wêreld, simulasies, identiteit, ekologiese kwessies en sosiale spanning – dikwels aangebied as simptoom van groter magte in ’n komplekse samelewing; hoewel distopiese en post-apokaliptiese temas tans die meeste aangeroer word.<ref>[https://www.litnet.co.za/wp-content/uploads/2017/07/AfrikaanseSci-fi.pdf De Villiers, M. 2017. Om die toekoms oop te skryf. ''Taalgenoot'', Herfsuitgawe, pp. 19-21]</ref> '''2017''': In dieselfde uitgawe skryf [[Koos Kombuis]] in sy rubriek wetenskapsfiksie is belangrik; dit gaan nie alleen oor die vooruitskou nie, maar die meeste uitvindsels en verandering van die omgewing (sosiaal, ekologies, ekonomies) begin in die verbeelding en "verskuif van die vermaak- na die nuuskanale". Dieselfde reëls van goeie fiksie geld egter steeds: "Karakters moet geloofwaardig en driedimensioneel wees; optrede moet gemotiveerd wees; die tydsberekening en spanningslyn moet deurentyd boei."<ref>[https://www.litnet.co.za/wp-content/uploads/2017/07/KoosKombuis.pdf Kombuis, K. 2017. Ruimtefantasieë ''Taalgenoot'', Herfsuitgawe, p. 75]</ref> '''2018''': Ilse Salzwedel gesels met Machiel Viljoen, die webmeester van Afrifiksie.com op RSG se "Skrywers en boeke" (14 Februarie). Die luisteraarterugvoer wat Salzwedel gekry het, toon daar is heelwat wetenskapsfiksieaanhangers, maar daar is nie genoeg boeke in Afrikaans nie. Volgens Viljoen is die belangstelling onder die Afrikaanssprekendes veral in die jare geprikkel van die ruimtewedloop tussen die Westerse lande en die Sowjetunie; omrede Afrikaans by die ander Europese tale ingeskakel het (maar die sprekers ook polities Westers gesentreerd was), is daar oor en weer met belangstelling aan die fiksie gelees en het vertalings plaasgevind wat in hierdie vraag voldoen het. Na raming is daar ongeveer 120 oorspronklike werke in Afrikaans. Viljoen sê hy is deur Thompson destyds genader om 'n webwerf te stig wat kan help met die bevordering, bewusmaking, uitgee en verkoop van wetenskapsfiksieboeke. Toe Thompson Boekdrukkery gesluit het (om tegniese en finansiële redes), is daar wel besluit om die ywerige wetenskapfiksiegemeenskap wat ondertussen spontaan ontstaan het lewendig te hou. Nie alleen lesers doen mee nie, maar ook skrywers. Die gemeenskap poog om betrokkenheid te bevorder deur skryf- en skepkompetisies, maar ook die verskaffing van inligting.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20180214%5FSKRYWERS%5FEN%5FBOEKE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG:Skrywers en boeke |access-date=30 April 2019 |archive-date=21 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821065847/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20180214%5FSKRYWERS%5FEN%5FBOEKE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> '''2018''': Herman Cronjé word op 30 November as naaswenner bekroon in die RSG Sanlam-Radiodramakompetisie met sy manuskrip, ''Die selle''.<ref>[https://web.archive.org/web/20201024071445/https://www.rsgplus.org/vermaak/radiodrama/rsg-sanlam-radiodrama-wenners/ RSG: Joernalis wen radiodrama kompetisie].</ref> '''2020''': Op [[PRAAG]] verskyn 'n artikel wat uitvaar teen die utopiese Solarpunk as subgenre van wetenskapsfiksie en spekulatiewe fiksie: dit moet maar liefs uit die Afrikaanse boekewêreld bly. Die hoofrede wat aangevoer word is die materialistiese ingesteldheid van die politieke beweging wat uit hierdie genre tot stand gekom het en neerslag vind in die literatuur, d.w.s. dat gelyke mag, gelyke hulpbronne, antikapitalisme en teenwerking van die hiërargie onder die mensdom wat deur hernieubare energie daargestel sal word, noodwendig die menslike gees of sosiale struktuur positief sal beïnvloed. Die politieke beweging is daarby ook nie daadwerklik inklusief soos hy voorgee nie, dit stel onrealistiese verwagtinge daar wat reeds in die werklike lewe verkeerd bewys is (selfs op straatvlak in Suid-Afrika). Dit toon ook suiwer blinde optimisme wat hom hoofsaaklik op die estetika verlaat, met tydrowende gevolge wat strydig is met die [[modernisme]] en ekonomie, waarvan laasgenoemdes se hoofdoel dit is om die meeste met die minste geld en tyd te bereik. Dit politiek van 'solarpunk' is revolusionêr van aard, nie evolusionêr nie. Die uiteinde kweek 'n benepe parogiale ingesteldheid (wat nader lyk op 'n kommune uit 'n distopie). Te midde van die paradyslike mooi voorkoms, word die ontginning van grondstowwe elders steeds benodig om hernieubare energie op te wek, wat die omgewing steeds bly skaad (maar wel: uit die oog, uit die hart); ook dwelms, korrupsie en besoedeling op ander vlakke is nie noodwendig gevrywaar in hierdie utopie nie.<ref>{{Cite web |url=http://praag.co.za/?p=47244 |title=Suidpunt. 2020. Nee, Afrikaans het nie 'Solarpunk' nodig nie. PRAAG, 9 Mei. |access-date=18 Mei 2020 |archive-date=21 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521093517/http://praag.co.za/?p=47244 |url-status=dead }}</ref> '''2021''': [[PRAAG]] voer 'n onderhoud met die webmeester van ''Afrifiksie.com'', Machiel Viljoen. Die onderwerpe wat aangeroer word, sluit in die oprigting en doelstelling van ''Afrifiksie'', sowel as die paar tegniese aspekte rondom die voorwaardes van die skryfkompetisies. Die gesprek loop dan in die rigting wie verantwoordelik gehou moet word vir die stadige opgang van die Afrikaanse wetenskapsfiksie, maar ook die wenslikheid om filosofie in die skryfwerk te verweef. Die vooruitsigte van Afrikaanse wetenskapsfiksie die toekoms in word bespreek, onder meer rakende die beskikbaarheid, die toeganklikheid van en belangstelling in die boeke, die herdrukke, die bande wat met Nederlandse kringe gesmee moet word. Ook of vertalings van Afrikaanse boeke in ander tale oorweeg moet word. Trope, die diversiteit, simboliek en van die clichés van die skrywers, asook die verwagtinge van die lesers, word vlugtig onder die loep geneem. Laastens word ook gekyk na die privaatuitgee van die manuskripte.<ref>[https://web.archive.org/web/20210426201818/http://praag.co.za/?p=47766 Suidpunt. 2021. Afrikaanse wetenskapsfiksie (onderhoud met Machiel Viljoen). PRAAG. 9 Januarie]</ref> '''2021''': Halfpad deur die jaar sluit die Afrifiksie-webwerf; die domeinnaam word te koop aangebied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210712151315/http://afrifiksie.com/ archive.org toon die webwerf wat te koop is]</ref> Maar, Afrifiksie.com word herleef onder die naam https://afrifiksie-nova.com/ . {{cquote| Ons webwerf (Afrifiksie) se naam was geregistreer by SiteGround en die werf self was bedryf deur Dreamhost. Met ander woorde, ons het twee afsonderlike rekeninge gehad vir fooie t.o.v. die webwerf. Toe die registrasie van ons naam verval, kon die kredietkaart nie verwerk word nie, want die nuwe kaart het ‘n nuwe sekuriteitskode gehad wat nie wou deurgaan nie. Weens 'n spelfout in ons e-pos-adres kon ons nie in ons eie rekening inkom om die besonderhede by te werk nie. Wat ‘n fiasko! Teen die tyd dat ons uiteindelik in ons rekening kon inkom, het SiteGround reeds ons naam op ‘n veiling laat verkoop – en ons kon niks verder doen om die situasie te red nie. Ons het gewonder of ons moet voortgaan met die werf, of dit maar as ‘n teken sien dat ons tyd gekom het om die hoofstuk af te sluit. Maar, uiteindelik het ons besluit dat daar eenvoudig net té veel materiaal en té veel geskiedenis was om sommer so maklik maar net op te gee. Einde ten laaste het ons besluit om maar noodgedwonge ‘n nuwe naam te registreer en ons inhoud na die nuwe naam oor te dra. Ons het besluit om ons verhouding met SiteGround te beëindig en beide ons naamregistrasie en die bedryf van ons webwerf na Dreamhost oor te skuif.}} '''2021''': Annerle Barnard verower die Goue prys vir ''Spel'' in die Sanlam-prys vir Jeuglektuur 2021.<ref>[https://web.archive.org/web/20220510155318/https://www.nb.co.za/af/blog/d979433152664c7480043d3aaaf79951 NB Uitgewers. NB Uitgewers: Wenners van Sanlampryse vir Jeuglektuur 2021 bekend gemaak, 23 November 2021]</ref> '''2021''': [[Cecillia du Toit]] verower die derde plek, en ontvang R15 000 vir ''Sterstof'', in die RSG Sanlam-Radiodramakompetisie.<ref>[https://web.archive.org/web/20220510091051/https://www.rsgplus.org/student-se-universele-gesinsdrama-wen-skryfkompetisie/ RSG-Plus: Student se universele gesinsdrama wen skryfkompetisie]</ref> '''2023''': Ter viering van die eeuwording van die Afrikaanse wetenskapsfiksie, maar ook die 150ste herdenking van Langenhoven se geboortedag, en meer te wete die publikasiedatum ''Loeloeraai'' in die besonder, het LitNet en die Langenhoven Gedenkfonds kontantpryse uitgeloof aan die moontlike kandidate wie se wetenskapsfiksiekortverhale op [[LitNet]] se webwerf vanaf 12 Augustus 2023 tot 31 Desember 2023 verskyn. Die pryse sluit in: 1ste plek - R 3&nbsp;000,00; 2de plek - R2&nbsp;000,00 en 3de plek - R1&nbsp;000,00.<ref>[https://www.litnet.co.za/litnet-en-die-langenhoven-gedenkfonds-soek-jou-wetenskapfiksieverhaal/?fbclid=IwAR1y9Y7IUkyD1vExc9F-7TAHv7dpLuGMXEHM65wuv-UFiSskOjD5g4MMOXg ''Litnet''. 2023. LitNet en die Langenhoven Gedenkfonds soek jou wetenskapfiksieverhaal! 10 Augustus]</ref> == Volgens jaartal == === 1923 === * ''Loeloeraai'' – [[C.J. Langenhoven]]. === 1931 === * ''Seuns van die wolke'' – August van Oord. === 1954 === * "Ek het jou gemaak." In: ''21'' – [[Jan Rabie]]. (Reeds geskryf in Juniemaand 1954) === 1957 === * ''Swart Ster oor die Karoo'' – [[Jan Rabie]]. * ''Fritz Deelman en die skepe van Mars'' – [[Leon Rousseau]]. === 1959 === * ''Die Skarlaken Eskader'' – [[W.A. de Klerk]]. * ''Monsters van Venus'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Planeet van verskrikking'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Wagter in die ruimte'' - André Marais. === 1960 === * ''Die Geheimsinnige vlieënde piering'' – M. Steyn van Rooyen. * ''Voordat die son verduister'' – Nellis Fourie. * ''Jasper''-reeks, No. 5: ''Jasper en die ruimtemanne'' – [[C.F. Beyers-Boshoff]]. * ''Orde van Kreon'' – [[Tiaan Eybers]]. * ''Ridders van die ruimte'' – [[Tiaan Eybers]]. === 1961 === * ''Die groen planeet: 'n toekomsfantasie'' – [[Jan Rabie]]. === 1962 === * ''Die vlieënde piering'' - L. Terblanche (Pronkboeke) === 1964 === * ''Rowers van die ruimte-eeu'' – André van der Merwe. * ''Slawe van die Marsmanne'' – André van der Merwe. === 1966 === * ''Dood in die ruimte'' – Jeff Sutton. * ''Tydvlug 2200'' – Kobus Maritz. === 1969 === * ''Gevange op die metaalplaneet'' – Eben de Jager. === 1971 === * ''Ekliptika X'' – Pierre Conradie. * ''Die Hemelblom'' – Jan Rabie. (Is reeds as weeklikse radiovervolgverhaal in 1957 uitgesaai)<ref>Kannemeyer, J.C. 2004. ''Jan Rabie: Prosapionier en politieke padwyser''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, bl. 266</ref> === 1979 === * ''Atlantis'' – [[Helena Hugo]]. * ''Terra Piering 1'' – Juan Sadie. === 1980 === * ''Atlan, Prins van Atlantis'' – Jan Combrink. * ''Avontuur op Mars'' – Empie Maritz. * ''Galapolos'' – [[Helena Hugo]]. * ''Sending Kosmos'' – I.D. Lamprecht. * ''Sending Reijger'' - Rocco van Schalkwyk. === 1981 === * ''Bestemming Xenos'' – [[Helena Hugo]]. * ''Blou vier en groen vier'' – Ilse Steenberg. * ''Leon Hugo: Ruimteloods'' – Johan Kock. * ''Planeet Malustra'' – Juan Sadie. * ''Kaptein Kristen: Planeet 3'' – [[Wille Martin]]. === 1982 === * ''Kaptein Kristen: Atlantis'' – [[Wille Martin]]. * ''[[Ruimteskip Celeste]]''- Johan Bredell. * ''Leon Hugo: Ruimtevegter'' – Johan Kock. * ''Narcissus'' – [[Wille Martin]]. * Sias en Mias-reeks: ''Sias se ruimtetuig'' – [[Mikro]]. === 1983 === * ''Arendsvlug'' – Bertie Reynecke. * ''Die weerstandsbeweging van Ikaros, 2027'' - Rocco van Schalkwyk. * ''Onheil in die ruimte'' – Cobus van Wyk. === 1984 === * ''[[Die Oorlewendes]]'' – Johan Bredell. * ''Die vyf-millimeteravontuur'' – [[De Waal Venter]]. * ''[[Winter van die NOVA]]'' – Pets Marais. === 1985 === * ''Floris Sapiens: 'n fantasie'' – Chris Karsten. === 1986 === * ''Rikus en die ding met die Dukse'' – [[Frans Coetzee]]. === 1987 === * ''As die wit duiwe vlieg'' – Nanda Pauw. * ''Uit 'n ander wêreld'' – [[P.C. Haarhoff]]. (bundel van 12 kortverhale wat vanaf Augustus 1979 oorspronklik in ''Tydskrif vir Letterkunde'' verskyn het). === 1988 === * ''Vyffff'' – [[De Waal Venter]]. * ''Die laaste profeet: 'n toekomsverhaal oor vryheid, vrede en liefde'' – Nanda Pauw. === 1989 === * ''Operasie Bom'' – Andries de Wit. * ''Dwergplaneet'' – Pieter Steen. * ''Wotan SQ7'' – Pieter Steen. === 1990 === * ''Snater'' – Brenda Schröder. * "[[Geslag (28.11.88)]]". In: ''Tydskrif vir Letterkunde'' 28(1):58-65. - [[De Waal Venter]]. === 1991 === * ''Bietjie-kier en die man in die Karoo'' – [[Marietjie de Jongh]]. (Onsigbare [[Buiteaardse lewe|buiteaardse wese]] (en natuurmag) besoek heimlik die aarde) === 1992 === * ''Mieg se kort en lang middag'' – [[De Waal Venter]]. === 1993 === * ''Agon en die donker planeet'' – [[John Coetzee]]. * ''As ons die maan mis ry'' – Amelia Kellerman. * ''De Bruyn se brein'' – Braam van der Vyver. * ''Pegasus'' – [[Helena Hugo]]. === 1994 === * ''Rebel'' – [[Tertia Botha]]. * ''Swaartekrag een komma een'' – [[De Waal Venter]]. * "Yslik baie oeslak". In: ''Van die banke op die planke'' – [[De Waal Venter]]. (Kindertoneel) * ''Die weghollers van Teev'' – [[De Waal Venter]]. * ''Peet en die rekenaarridders'' – Carl Steyn. * "Moord" - [[Gert Basson]] (kortverhaal opgeneem in ''Vangnet'', samesteller Lindeque de Beer). * "Die nabootser" - Gert Basson (kortverhaal opgeneem in ''Vangnet'', samesteller Lindeque de Beer). === 1995 === * ''Windvlug'' – Empie Maritz. * ''Die onsterflikes'' – Jeanette Ferreira. === 1996 === * ''In die tyd van die Esob'' – Martie Preller. * ''Die gedoente op planeet Boris'' – [[John Coetzee]]. * ''Sending na Planeet 55-7: Die Artaarse koffiekrisis'' – Yvonne Botha. * ''Prinses in die ruimte'' – Ilse Steyn. === 1997 === * ''Geheime dossiere: Vreemde verskynsels'' – [[Michael Green]]. * ''Projek X: Kodenaam Centaurus'' – Martin Labuschagne. * ''Projek X: Vreemde Werklikheid'' – Heila Fourie. === 1998 === * ''Geheime dossiere: Nagbewegings'' – Michael Green. * ''Projek X: Op eie risiko'' – Martin Labuschagne. * ''Projek X: Vreemde visioene'' – Heila Fourie. * ''Die teken van Crux'' – [[Elsa Hamersma]]. * ''Liefde in die ruimte'' – [[Ilse Steyn]]. * ''Ouma Hester en die Intergalactic V-919 Supercomet'' – Janie Oosthuysen. === 1999 === * ''Kwet & Kwit se rare rit'' – [[Ellen Botha]]. * ''Geheime dossiere: Sieners'' – Michael Green. * ''[[Projek X: Vreemdelinge]]'' – Heila Fourie. === 2000 === * ''Brug na Eden'' – [[Charles F. Stofberg]]. === 2001 === * ''Monsterduiwe'' – Lien Roux-de Jager. (Herdruk verskyn in 2006 saam met die "Ruimte"-trilogie)<ref>[https://books.google.co.za/books?id=8jjhAAAAMAAJ&q=monsterduiwe&dq=monsterduiwe&hl=af&sa=X&ei=rxyhVdDJMo-w7AbGjbJg&ved=0CCwQ6AEwAg Kaapse bibliotekaris. 2006. Volume 50, bl. 23]</ref> * ''Die teken'' – Jonita Swart. === 2002 === * ''Een skoenlapper'' – Paul C. Venter. (SABC-dramareeks van 6 episodes, vanaf 4 Julie gebeeldsend).<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/06/21/5/6.html |title=''Die Burger''. 2002. SA mynhope word Antarktika. 21 Junie:5 |access-date=11 Julie 2015 |archive-date=11 Julie 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150711175324/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/06/21/5/6.html |url-status=live }}</ref> === 2004 === * ''Die hart van Zeebak'' – Martie Preller. * Net aliens eet spinasie. In: ''Net aliens eet spinasie'' – Jaco Jacobs. * ''Alex en die geheime kristal'' – Hannchen Koornhof & Helen Schoeman. === 2005 === * ''Melkwegryke'' – Nicolaas van der Wath. === 2006 === * ''Die Doemprofeet'' – Lien Roux-de Jager (met die herdruk van ''Monsterduiwe'' as deel van die ''Ruimte''-trilogie). * ''Woestynvuur'' – Lien Roux-de Jager (met die herdruk van ''Monsterduiwe'' as deel van die ''Ruimte''-trilogie). * ''Ondulan'' – [[Gerrit van Dijk]].<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/07/11/DB/10/GBmarykeeboek.html |title=''Die Burger''. 2006. Groot verbeelding vind ruimte vir storie op CD. 11 Julie:10 |access-date=11 Julie 2015 |archive-date=11 Julie 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150711202044/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/07/11/DB/10/GBmarykeeboek.html |url-status=live }}</ref> === 2007 === * ''Stad aan die einde van die wêreld'' – François Bloemhof. * ''Vin die Virusjagter'' – Jeanine Henning. === 2008 === * "[[Nagblom (kortverhaal)|Nagblom]]". In: ''Nagstories: laatnagverhale oor gruwels en die bonatuurlike'' – [[Gert Basson|Gert Cornelius]]. * "Megamoeder" - Nell Breda (kortverhaal opgeneem in ''Bevange: Speur- en misdaadstories'', samesteller [[Gert Basson|Lindeque de Beer]]). === 2009 === * "Die aliens is hier". In: ''Middernagfees'' – Jaco Jacobs. * ''Virus'' – Jaco Jacobs. * ''Flipom'' – [[François Bloemhof]]. * "Die laaste opstel". In: ''Sweef'' – Martie Preller. * ''Lang Henning en die toekomsmense'' – Mary Sadler. === 2010 === * ''Nova: Die Begin'' – Fanie Viljoen. * ''VVV oor die Karoo – die ontvoering'' – Chris Moolman. === 2011 === * ''Arwantië 2953'' – Eben van Renen. * ''Doodskontrak'' – Izak A. (Sakkie) Coetzee.<ref>{{Cite web |url=http://groep7drukkers.blogspot.com/2011/11/doodskontrak-izak-coetzee.html |title=Groep7Drukkers: Boeke en Goete: Doodskontrak deur Izak A. Coetzee |access-date= 7 Desember 2019 |archive-date= 7 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191207084416/http://groep7drukkers.blogspot.com/2011/11/doodskontrak-izak-coetzee.html |url-status=live }}</ref> * ''Nova:Vuurdoop'' – Fanie Viljoen. * ''Die Regulus-agenda, 2012'' – Chris Moolman (opvolg van ''VVV oor die Karoo – die ontvoering''). * ''Een en twintig Mei Twintig Elf'' / ''21 Mei 2011'' – Jan F. Viljoen (RSG-radiodrama, uitgesaai 24 November 2011). * ''Helkruin'' – [[Gert Basson|Hugo le Roux]]. * ''Die Verste Uur'' – [[Steve Hofmeyr]]. === 2012 === * ''Nova: Bloedbroers'' – Fanie Viljoen. * ''[[Een biljoen jaar NC]]'' – [[Charles F. Stofberg]]. * ''Poppekas'' – Deborah Steinmar. * ''Professor Fungus en die zombie-tamaties'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die ongelooflike miniatuur-avontuur'' – Jaco Jacobs. * ''[[T!Nax'u]]'' – Gerrit van Dijk. === 2013 === * ''Lakadiga – die geheim van die verlore stad'' – Troula Goosen. (Fiksieboek met kantnotas vir tweedetaalleerders van Afrikaans). * ''Marsnik III'' – Marinus Keet. * ''Meneer Monster'' – Jaco Jacobs (Illustreerder: Johann Strauss). * ''Nova: Sterreloper'' – Fanie Viljoen. * ''Professor Fungus en die mensvreter-piranhas'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die skrikwekkende Snotzilla'' – Jaco Jacobs. * ''Breking'' – Fanie Viljoen (RSG-radiodrama, uitgesaai 10 Oktober 2013). === 2014 === * ''Nova: Eindspel'' – Fanie Viljoen. * ''Sanri Steyn: Die aliens oorkant die straat'' – Theresa van Baalen (Illustreerder: Johann Strauss). * ''[[Deur na Nebula Nege]]'' – [[François Verster]]. * ''Emma en die geheime gang'' – [[Marianna Brandt]]. * ''Professor Fungus en die dino-avontuur'' – Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die robotkrisis'' – Jaco Jacobs. * ''Kinders van As'' – Izak A. (Sakkie) Coetzee. * ''Sonstorm'' – Schalk Schoombie (RSG-radiodrama, uitgesaai 05 Junie 2014). * ''2092:God van klank'' – Wilken Calitz (RSG-radiodrama, uitgesaai 30 Oktober 2014). * ''Die Jagter Kronieke I: Die Halfbloed'' - Nico Smit. * ''Die Jagter Kronieke II: Koue Vuur'' - Nico Smit. * "[[Maslow (kortverhaal)|Maslow]]" - Susan Gaigher (as kortverhaal opgeneem in ''Nuwe Stories 3'', saamgestel deur Suzette Kotzé-Myburgh en Leti Kleyn) === 2015 === * ''Emma en die creepy komplot'' – [[Marianna Brandt]]. * ''Die Kristalblou Engel'' – Philip Brand. * ''Professor Fungus en die jelliemonsters van Mars'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die BreinDrein-eksperiment'' - Jaco Jacobs. * ''Ricky Erasmus en die interdimensionele rolstoel'' – J.V. van Wyk. * ''Clint Eastwood van Wyk en die Moordenaarsklok'' – Pieter Verwey. * ''Die roofdier'' - Louise Viljoen. * ''Engel van die nag'' - Eben van Renen. * ''[[Inversium]]'' - [[François Verster]]. * ''Die Jagter Kronieke III: Skemer Oorlog'' - Nico Smit. === 2016 === * ''Axion'' - Mike Leach. * ''Leo'' - Anna van der Walt. * ''Stellamarie'' - Anna van der Walt. * ''Professor Fungus en die diepsee-dilemma'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die vreeslik gevaarlike tuinkabouters'' - Jaco Jacobs. === 2017 === * ''Die maan val bewusteloos'' (kortfilm)<ref name="woordfees">{{Cite web |url=https://woordfees.co.za/pieces/downloads/woordfees-20-12-2018-program.pdf |title=Woordfeesprogram |access-date= 3 Mei 2019 |archive-date= 3 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503111051/https://woordfees.co.za/pieces/downloads/woordfees-20-12-2018-program.pdf |url-status=dead }}</ref> * ''Ek het jou gemaak'' (kortfilm, verwerking van Jan Rabie se kortverhaal)<ref name="woordfees"/> * ''Professor Fungus en die sneeumasjien'' - Jaco Jacobs. * ''Professor Fungus en die monsterformule'' - Jaco Jacobs. * ''Soos gister'' (kortfilm)<ref name="woordfees"/> === 2018 === * ''Die ongenooides'' (kortfilm) * ''Kop'' – Schalk Schoombie (RSG-radiodrama, uitgesaai 17 Mei 2018)<ref>{{Cite web |url=http://www.rsgplus.org/kuns/drama/futuristiese-drama-oor-eerste-kop-oorplanting/ |title=RSG: Futuristiese drama oor eerste kopoorplanting |access-date= 6 Januarie 2019 |archive-date= 3 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103184212/http://www.rsgplus.org/kuns/drama/futuristiese-drama-oor-eerste-kop-oorplanting/ |url-status=dead }}</ref> * ''Kraak'' (||Hui !Gaeb Boek 1) – Rouxnette Meiring * ''Oorgang'' (kortfilm) * ''Snak'' (||Hui !Gaeb Boek 2) – Rouxnette Meiring * ''Stof'' – Alettie van den Heever<ref>[https://www.litnet.co.za/stof-deur-alettie-van-den-heever-n-litnet-akademies-resensie-essay/ Stof-resensie (LitNet)]</ref> * ''Die Skoppensboer'' – Eben van Renen * ''Grilgrypers 3: Kamp vir monsters'' – De Wet Hugo === 2019 === * '' Die Selle'' – Herman Cronjé (RSG-radiodrama, uitgesaai 18 April 2019) <ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/images/upload/sound/klanke/20190418_RADIOTEATER_DIE_SELLE.mp3 |title=RSG Potgooi: Die Selle |access-date=19 April 2019 |archive-date=19 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419110710/http://www.rsg.co.za/images/upload/sound/klanke/20190418_RADIOTEATER_DIE_SELLE.mp3 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20201024071445/https://www.rsgplus.org/vermaak/radiodrama/rsg-sanlam-radiodrama-wenners/ RSG Sanlam Radiodramawenners 2018]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.rsgplus.org/kuns/drama/die-selle-heerlike-klug-met-wetenskapfiksie-krulstertjie/ |title=''RSG-Plus''. 2019. 'Die Selle' = heerlike klug met wetenskapfiksie-krulstertjie. 12 April. |access-date=23 April 2019 |archive-date=23 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423113106/https://www.rsgplus.org/kuns/drama/die-selle-heerlike-klug-met-wetenskapfiksie-krulstertjie/ |url-status=dead }}</ref> * ''Zenkion-Aarde-Komplot (Z-A-K): die blou planeet.'' – Theresa van Baalen. === 2020 === * ''Die nag ruik na spoed'' – Schalk Schoombie * ''Toekomsmens'' – Isa Konrad * ''Skepsel'' – [[Willem Anker]] * ''Boetie ontmoet 'n alien'' – Johann Smith (RSG-radiodrama, uitgesaai 26 November 2020) * ''Goue Koors'' – [[Charles J. Fourie]] (RSG-radiomiddagvervolgverhaal, uitgesaai 7 Desember 2020 - 1 Maart 2021) * ''Z-A-K: Die reis na Zenkion'' – Theresa van Baalen * ''Weerlose meganika'' – Anton Roodt<ref>[https://web.archive.org/web/20220510094756/https://www.litnet.co.za/weerlose-meganika-deur-anton-roodt-n-resensie/ Fürstenburg, C. 2020. Weerlose meganika deur Anton Roodt: ’n resensie. Litnet. 10 Desember.]</ref> === 2021 === * ''Z-A-K: Die avonture van Lionel Afrika'' – Theresa van Baalen * ''Donkerbloed'' – Elrien Scheepers * ''Spel'' – Annerle Barnard * ''Kring'' – Renier Houy * ''Onderstebodië'' – De Wet Hugo (Kortverhaal in ''Die skool vir rampspoedige talente ander gelukkige stories'' – Lapa) === 2022 === * ''Sterstof'' – [[Cecillia du Toit]] (RSG-radiodrama, uitgesaai 21 April 2022)<ref>[https://web.archive.org/web/20220428134952/https://www.rsgplus.org/luister-donderdagaand-na-spanningsvolle-futuristiese-drama-sterstof/ RSGPlus: Luister weer na spanningsvolle futuristiese drama ‘Sterstof’. 22 April 2022]</ref> * ''Uitverkies'' – Noreen Nolte === 2023 === * ''Die Man van Proxima'' – Ina Cantoni * ''Waar jakkalse huil'' – Elrien Scheepers === 2024 === * ''My nommer is 4271'' – Luandi Brand === 2025 === * ''[https://open.spotify.com/episode/1BxHVH7apzgxjobFmo98zB?si=xjWK3WXIQYeswHKb4o-URA Die Besoeker] – Herman Cronjé (RSG-radiodrama, uitgesaai 2 Oktober 2025)'' === Sine Anno === * ''[[Die Bruin Planeet]]'' – Kobus Smit. * ''Die Nata, Deel 1: Onskuld (Leviatan van die Ruimte)'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 2: Ontnugtering'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 3: Ontdekkingsreis'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 4: Almach & Antares'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Die Nata, Deel 5: 786'' – C.L. Linström-Vorster. * ''Interster'' – SAUK (TV-reeks). * ''Saad van onheil'' – G.J. Combrink * ''Vreemde vallei'' – Heila Fourie. == Bronne == * [http://afrifiksie-nova.com/wetenskapfiksie-boeke-vir-tieners/ Afrifiksie.com: Wetenskapsfiksieboeke vir tieners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150811054111/http://afrifiksie.com/wetenskapfiksie-boeke-vir-tieners/ |date=11 Augustus 2015 }} * [http://afrifiksie-nova.com/oorspronklike-afrikaanse-wetenskapfiksie-boeke/ Afrifiksie.com: Wetenskapsfiksieboeke vir volwassenes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150811062048/http://afrifiksie.com/oorspronklike-afrikaanse-wetenskapfiksie-boeke/ |date=11 Augustus 2015 }} *[http://afrifiksie-nova.com/in-afrikaans/boeke/tydlyn/ Afrifiksie-nova.com: Tydlyn] * [http://wc.slims.gov.za/desktop/desktopwc/core/index.phtml?language=&euser=&session=&service=&robot=&deskservice=desktop&desktop=desktopwc&workstation=&extra= Wes-Kaapse Biblioteekkatalogus]. * Amazon.com * Radio Sonder Grense-potgooie: Radiodramas. == Verwysings == {{Verwysings|3}} [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde|Wetenskapfiksie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse letterkunde|Wetenskapsfiksie]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Wetenskapsfiksieboeke]] 3pil62gr17imx5jant51eg6egtz7z5b 6 101488 2922195 1369708 2026-08-04T20:34:52Z JMK 649 +kat 2922195 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Ou kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] op Kerkplein |bron=[http://genza.org.za/bonus/main.php?g2_itemId=221&g2_imageViewsIndex=1 GGSA] |datum=Omstreeks 1890 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] asp5llxdhcm1a3a0w15azrbfk4me4m9 6 101501 2922183 1387024 2026-08-04T20:27:33Z JMK 649 +kat 2922183 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die laaste NG kerk op Kerkplein, [[Pretoria]]. Dit was die tuiste tot 1904 van die [[NG gemeente Pretoria]] |bron=''Ons Kerk Album'' |datum=1900 (omstreeks) |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] 89fdf55575aybo1lg3tt6w5av10iec8 6 101696 2922173 1371007 2026-08-04T20:12:55Z JMK 649 +kat 2922173 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die vorige kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] |bron=Engelbrecht, prof. dr. S.P. Engelbrecht. 1955. Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855-1955. Pretoria: NH kerkraad. |datum=Omstreeks 1890 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] 74syje5n7s1e5padmnkik9atm4bjjzn 6 101702 2922128 1371024 2026-08-04T19:34:10Z JMK 649 +kat 2922128 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die vorige kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] op Kerkplein |bron=[http://www.andrewcusack.com/2015/kerkplein-pretoria/ Andrewcusack.com] |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] 8rc0amha529q335sapsecru6yexojym 6 101703 2922129 1371026 2026-08-04T19:34:56Z JMK 649 +kat 2922129 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die vorige kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] |bron=[http://www.andrewcusack.com/2015/kerkplein-pretoria/ Andrewcusack.com] |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] 6wwfv2sa9zjejyrom4g1559fdyk37zo 6 101712 2922166 1371058 2026-08-04T20:07:20Z JMK 649 +kat 2922166 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaal op [[Kerkplein, Pretoria]] |bron=[http://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:gvn:ZAH01:100001706&role=image&size=variable www.geheugenvannederland.nl] |datum=Omstreeks 1895 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] 2p4ssrcrzazao2njkd5krrqnwboqqc1 6 101729 2922026 1371223 2026-08-04T18:34:58Z JMK 649 +kat 2922026 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Eerste kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] |bron=NHK Gedenkbalbum 1886-1986 |datum=Omstreeks 1870 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] 29og5rm6lpdy2b1ak8vkluh21ee4v0g 6 101734 2921921 1371237 2026-08-04T14:29:49Z JMK 649 +kat 2921921 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die begrafnis van pres. [[Paul Kruger]] |bron=NHK Gedenkalbum 1886-1986 |datum=1904 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Paul Kruger]] [[Kategorie:Kerkplein]] 0lt199q5kf3kgl5zsacvwmfqwknwybq 2921951 2921921 2026-08-04T17:12:12Z JMK 649 ~kat 2921951 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die begrafnis van pres. [[Paul Kruger]] |bron=NHK Gedenkalbum 1886-1986 |datum=1904 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Paul Kruger]] [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] dia0a1s7jov2rcrkq62y9w5v2cxrksv 2922330 2921951 2026-08-05T10:55:35Z JMK 649 +kat 2922330 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die begrafnis van pres. [[Paul Kruger]] |bron=NHK Gedenkalbum 1886-1986 |datum=1904 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Paul Kruger]] [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] nb4z7nlimsumya819i6mn6c3bfjrn5t 6 101901 2922067 1373004 2026-08-04T18:59:38Z JMK 649 +kat 2922067 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Barry Hertzog]] |bron=Pictorial History of South Africa |datum=Omstreeks 1925 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Elliot and Fry |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] 9nnbbl4sty6i0vz4t9epjjs5cwso8lk 0 102030 2921940 2895701 2026-08-04T15:30:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921940 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam = Kanaän |ander_naam = |inheemse_naam = {{small|[[Fenisies]]: 𐤊𐤍𐤏𐤍 <br/>[[Hebreeus]]: כְּנַעַן <br/>[[Koine]]: Χανααν <br/>[[Arabies]]: كَنْعَانُ}} |nedersetting_tipe = Historiese streek |bynaam = |beeld_stadsilhoeët = CarteCanaanAuBronzeRécent.jpg |beeldgrootte = 220px |beeldbyskrif = 'n Kaart van Kanaän in die [[Bronstydperk]], saamgestel uit die [[Amarna-briewe]] en argeologiese opgrawings. |koördinate = {{Koördinate|32|N|35|O|aansig=inlyn,titel}} |leë_naam = State en bewoners |leë_inligting = {{hlist|class= nowrap|style=line-height:1.3em; |[[Fenisië|Fenisiese stadstate]] |[[Fenisië|Fenisiërs]] |[[Filistyne]] |[[Israel]]iete |{{hlist|Moab|Ammon|Tjeker|<br />Gessur|Edom}} }} }} '''Kanaän''' ([[Fenisies]]: 𐤊𐤍𐤏𐤍, [[Hebreeus]]: כְּנַעַן, [[Koine]]: Χανααν, [[Arabies]]: كَنْعَانُ) was 'n [[Semitiese tale|Semities]]sprekende bevolking en streek in die Suid-[[Levant]] in die [[antieke Nabye Ooste]] gedurende die laat 2de millennium&nbsp;v.C. Kanaän was geopolities belangrik in die laat [[Bronstydperk]]se [[Amarna]]tydperk (14de eeu&nbsp;v.C.) as die gebied waar [[Antieke Egipte|Egiptiese]], [[Hetiete|Hetitiese]], [[Mitanni]]- en [[Assirië|Assiriese]] invloedsfere byeengekom of oorvleuel het. Baie van die hedendaagse kennis van Kanaän kom uit [[argeologie]]se uitgrawings in die streek. Die naam "Kanaän" kom deur die hele [[Bybel]] voor as 'n geografiese streek wat met die "Beloofde Land" verbind word. Die antieke Kanaän stem rofweg ooreen met die hedendaagse [[Israel]] en die [[Palestynse Grondgebiede]], Wes-[[Jordanië]], die suidelike en kusgebiede van [[Sirië]] en [[Libanon]], tot by die suidgrens van [[Turkye]]. Die naam "Kanaäniete" is 'n etniese sambreelterm wat verskeie inheemse bevolkings (beide gevestigde en [[Nomade|nomadiese]] groepe) deur die gebiede van die Suid-Levant, of Kanaän, insluit.<ref>{{cite web |url= https://digitalcommons.wayne.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1043&context=humbiol_preprints |first1= Aaron J. |last1= Brody |first2= Roy J. |last2=King |title=Genetics and the Archaeology of Ancient Israel |work=Wayne State University |date=1 December 2013 |access-date=9 October 2018}}</ref> Dit is verreweg die etniesegroepnaam wat die meeste in die Bybel gebruik word.<ref name="Dever">{{cite book |first=William G. |last=Dever |url= https://books.google.com/books?id=A_ByXkpofAgC&pg=PA219 |title= Who Were the Early Israelites and Where Did They Come From? |page=219 |isbn= 9780802844163 |year= 2006 |publisher= Wm. B. Eerdmans Publishing }}</ref> Die Bybelse kenner Mark Smith sê, terwyl hy argeologiese ontdekkings aanhaal, "die Israelitiese kultuur het grootliks met die Kanaänitiese kultuur oorvleuel en daaruit geleen... Kortliks was die Israelitiese kultuur grootliks Kanaänities van aard."<ref name="JonTubb">{{cite book |last=Tubb |first=Johnathan N. |year=1998 |title=Canaanites |publisher=University of Oklahoma Press |work=British Museum People of the Past |url=https://archive.org/details/canaanites00tubb |url-access=registration |access-date=9 October 2018|isbn=9780806131085 }}</ref>{{rp|13–14}}<ref name="MarkSmith">{{cite book |first=Mark S. |last=Smith |url= https://books.google.com/books?id=1yM3AuBh4AsC |title= The Early History of God: Yahweh and Other Deities of Ancient Israel |pages=6–7 |year=2002 |isbn=9780802839725 |publisher= Wm. B. Eerdmans Publishing |access-date=9 October 2018}}</ref><ref>{{cite book |title=The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship |chapter-url=https://books.google.com/books?id=inRKaf_To5sC |last=Rendsberg |first=Gary |year=2008 |chapter=Israel without the Bible |editor-first=Frederick E. |editor-last= Greenspahn |publisher=NYU Press |pages=3–5 |isbn=9780814731871 |access-date=9 October 2018}}</ref> Die naam "Kanaäniete" is baie eeue later gebruik as 'n oorkoepelende term vir mense wat later as die [[Antieke Griekeland|antieke Grieke]], van omstreeks 500&nbsp;v.C. as die Fenisiërs<ref name="Drews4849">{{harvnb|Drews|1998|pp=48–49}}</ref> en ná die emigrasie van sommige Kanaänitiessprekers na [[Kartago]] (wat in die 9de eeu&nbsp;v.C. gestig is) ook deur die [[Punies|Puniërs]] van Noord-Afrika vir hulleself gebruik is (as "Chanani"). ==Etimologie== Die naam "Kanaän" kom van die [[Hebreeus]]e כנען‎, via die [[Koine]]naam Χανααν (''Chanaan'') en die [[Latyn]]se ''Canaan''. Dit kom voor as ''Kinâḫna'' ([[Akkadies]]: 𒆳𒆠𒈾𒄴𒈾, ''^KURki-na-aḫ-na'') in die [[Amarna-briewe]] (14de eeu&nbsp;v.C.) en verskeie ander antieke Egiptiese dokumente.<ref>{{cite book | author = Shmuel Ahituv | title = Canaanite Toponyms in Ancient Edyptian Documents | publisher = The Magnes Press, Hebrew University of Jerusalem | year = 1984 | pages = 83–84}}</ref> In Grieks kom dit eerste voor in die werk van Hekataios as ''Khna'' (Grieks: Χνᾶ).<ref>{{cite book |isbn=978-0198149569 |first1=David |last1=Asheri |first2=Alan |last2=Lloyd |first3=Aldo |last3=Corcella |title=A Commentary on Herodotus, Books 1–4 |publisher=Oxford University Press |year=2007 |page=75}}</ref> Dit kom ook in [[Fenisies]] voor op [[Geld|muntstukke]] uit die 2de eeu&nbsp;v.C.<ref>{{cite book| author = Katell Berthelot | chapter = Where May Canaanites Be Found? Canaanites, Phoenicians and Others in Jewish Texts from the Hellenistic and Roman Period | title = The Gift of the Land and the Fate of the Canaanites | editor = K. Berthelot, J. David and M. Hirshman | publisher = Oxford University Press | year = 2014 | url = https://www.academia.edu/6791773}}</ref> Die etimologie is onseker. Volgens 'n vroeë verduideliking kom dit van die Semitiese stam ''knʿ'', "om laag, nederig, onderhorig te wees".<ref>Wilhelm Gesenius, ''Hebrew Lexicon'', 1833</ref> Sommige geleerdes stel voor dit beteken "laagland", in teenstelling met [[Aram]], wat dan "hoogland" sal beteken.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=vYQaAAAAYAAJ&pg=PA336 |title=Bible Places: Or, The Topography of the Holy Land |first=Henry Baker |last=Tristram |year=1884 |page=336 |access-date=9 October 2018}}</ref> Ander meen dit beteken "die onderhoriges", soos die naam van Egipte se provinsie in die Levant,{{sfn|Drews|1998|pp=47–49}} en dat dit tot 'n eienaam ontwikkel het net soos wat [[Gallia Narbonensis|Provincia Nostra]] (die eerste Romeinse provinsie noord van die Alpe) [[Provence]] geword het.{{sfn|Drews|1998|pp=47–49}} 'n Alternatiewe voorstel, deur Ephraim Avigdor Speiser in 1936, kom die term van die [[Horiete|Horitiese]] ''Kinaḫḫu'', wat vermoedelik na die kleur [[pers]] verwys; dit beteken "Kanaän" en "[[Fenisië|Phoenicia]]" is sinonieme vir die "Land van Pers". Op tablette wat in die vroeë 20ste eeu in die Horitiese stad Nuzi ontdek is, blyk dat die term "Kinaḫnu" gebruik is as 'n sinoniem vir [[rooi]] ([[Tiriese pers]]) wat van so vroeg as 1600&nbsp;v.C. deur die [[Kassiete|Kassitiese]] heersers van [[Babilon]] uit slakke vervaardig is, en aan die [[Middellandse See|Mediterreense]] kus deur die Fenisiërs. Pers materiaal het 'n bekende uitvoerproduk van Kanaän geword en word in [[Eksodus]] genoem. Die pers materiaal van [[Tirus]] in Fenisië was wyd bekend en is deur die [[Antieke Rome|Romeine]] verbind met die adel en koningskap. Volgens Robert Drews is Speiser se voorstel egter algemeen verwerp.{{sfn|Drews|1998|p=48}}<ref>{{harvnb|Lemche|1991|pp=24–32}}</ref> ==Argeologie en geskiedenis== ===Oorsig=== Daar is verskeie tydperkmodelle vir Kanaän. Een van hulle is soos volg: * Voor 4500&nbsp;v.C. (voorgeskiedenis tot [[Steentydperk]]): gemeenskappe van [[jagter-versamelaar]]s wat geleidelik pek gemaak het vir gemeenskappe wat geboer het * 4500-3500&nbsp;v.C. ([[Kopersteentydperk]]): vroeë metaalbewerkers en boere * 3500-2000&nbsp;v.C. (vroeë Bronstydperk): voor geskrewe rekords in die streek * 2000-1550&nbsp;v.C. (middel-Bronstydperk): stadstate * 1550-1200&nbsp;v.C. (laat Bronstydperk): Egiptiese heerskappy * 1200 tot verskeie datums volgens streek: [[Ystertydperk]] Ná die Ystertydperk is die tydperke genoem na die verskillende ryke wat in die streek geheers het: [[Assirië|Assiries]], [[Babilonië|Babilonies]], [[Persiese Ryk|Persies]], [[Hellenistiese tydperk|Hellenisties]] (met verwysings na die Grieke) en [[Antieke Rome|Romeins]].<ref>{{harvnb|Noll|2001|p=26}}</ref> ===Kopersteentydperk (4500–3500) === [[Beeld:The Ghassulian star.jpg|220px|thumb|Die Gassuliese ster.]] [[beeld:Dolmen kueijiyeh.jpg|220px|thumb|'n Voorbeeld van Gassuliese dolmen, [[Jordanië]].]] Die eerste golf migrasie, wat die Gassuliese kultuur genoem word, het omstreeks 4500&nbsp;v.C. in Kanaän begin.<ref>{{cite journal |last1=Steiglitz |first1=Robert |title=Migrations in the Ancient Near East |journal=Anthropological Science |date=1992 |volume=3 |issue=101 |page=263 |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase1993/101/3/101_3_263/_pdf |access-date=12 June 2020}}</ref> Dit is die begin van die [[Kopersteentydperk]] in Kanaän. Van hulle onbekende tuisland het hulle 'n reeds gevestigde tradisie van [[metaal]]bewerking gebring. Hulle was bekwame [[koper]]smede; hulle werk was die gevorderdste metaaltegnologie in die antieke wêreld. Dit stem ooreen met artefakte van die latere Maikop-kultuur, en dit laat sommige geleerdes dink hulle verteenwoordig twee takke van 'n oorspronklike metaalwerktradisie. Genetiese ontledings het gewys die Gassuliërs het tot die Y-[[haplogroep]] T1a1a behoort.<ref>{{cite journal |doi=10.1038/s41467-018-05649-9|title=Ancient DNA from Chalcolithic Israel reveals the role of population mixture in cultural transformation|year=2018|last1=Harney|first1=Éadaoin|last2=May|first2=Hila|last3=Shalem|first3=Dina|last4=Rohland|first4=Nadin|last5=Mallick|first5=Swapan|last6=Lazaridis|first6=Iosif|last7=Sarig|first7=Rachel|last8=Stewardson|first8=Kristin|last9=Nordenfelt|first9=Susanne|last10=Patterson|first10=Nick|last11=Hershkovitz|first11=Israel|last12=Reich|first12=David|journal=Nature Communications|volume=9|issue=1|page=3336|pmid=30127404|pmc=6102297|bibcode=2018NatCo...9.3336H}}</ref> Aan die einde van die Kopersteentydperk het die stedelike nedersetting 'En Esoer aan die Suid-Mediterreense kus ontstaan.<ref>{{Cite journal|last=Itai Elad and Yitzhak Paz|date=2018|title='En Esur (Asawir): Preliminary Report|journal=Hadashot Arkheologiyot: Excavations and Surveys in Israel|volume=130|pages=2|jstor=26691671}}</ref> ===Vroeë Bronstydperk (3500-2000&nbsp;v.C.)=== Teen die vroeë Bronstydperk is ander nedersettings gevestig, soos Ebla (waar 'n Oos-Semitiese taal, [[Eblaïties]], gepraat is). Dit is teen omstreeks 2300&nbsp;v.C. ingelyf by die [[Mesopotamië|Mesopotamies]] gebaseerde [[Akkadiese Ryk]] van [[Sargon van Akkad|Sargon die Grote]] en [[Naram-Sin van Akkad]] (Bybelse Akkad). [[Sumer]]iese verwysings na die ''Mar.tu'' ("tentbewoners", later ''Amoerroe'', dus die [[Amoriete]]) se land wes van die [[Eufraat]]rivier dateer van selfs voor Sargon, minstens uit die bewind van die Sumeriese koning Ensjakoesjanna van [[Uruk]]. Amoriete by Hazor, Kadesj (Qadesh-aan-die-Orontes) en elders in "Amoerroe" ([[Sirië]]) het in die noorde en noordooste aan Kanaän gegrens. ([[Oegarit]] kan dalk ingesluit word by dié Amoritiese entiteite.)<ref name="Woodard">{{cite book |editor-last=Woodard |editor-first=Roger D. |title=The Ancient Languages of Syria-Palestine and Arabia |chapter=Ugaritic |first=Dennis |last=Pardee |chapter-url=https://books.google.com/books?id=vTrT-bZyuPcC&pg=PA5 |access-date=5 May 2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-46934-0 |page=5|date=2008-04-10 }}</ref> Ná die val van die Akkadiese Ryk in 2154&nbsp;v.C. het volke uit die [[Zagros]]berge (in die moderne [[Iran]]) oos van die [[Tigris]] die streek binnegekom wat Chirbet Kerak-erdeware gebruik het.<ref>{{cite journal |last1=Richard |first1=Suzanne |year=1987 |title=Archaeological Sources for the History of Palestine: The Early Bronze Age: The Rise and Collapse of Urbanism |journal=The Biblical Archaeologist |volume=50 |issue=1 |jstor=3210081 |pages=22–43 |doi=10.2307/3210081 |s2cid=135293163 }}</ref> [[DNS]]-ontledings het ook bewys bevolkings van Zagros van die Kopersteentydperk en die [[Kaukasus]] van die Bronstydperk het van 2500-1000&nbsp;v.C. na die Suid-Levant migreer.<ref>{{cite news<!--|authors=Lily Agranat-Tamir; Shamam Waldman; Mario A.S. Martin; David Gokhman; Nadav Mishol; Tzilla Eshel; Olivia Cheronet; Nadin Rohland; Swapan Mallick; Nicole Adamski; Ann Marie Lawson; Matthew Mah; Megan Michel; Jonas Oppenheimer; Kristin Stewardson; Francesca Candilio; Denise Keating; Beatriz Gamarra; Shay Tzur; Mario Novak; Rachel Kalisher; Shlomit Bechar; Vered Eshed; Douglas J. Kennett; Marina Faerman; Naama Yahalom-Mack; Janet M. Monge; Yehuda Govrin; Yigal Erel; Benjamin Yakir; Ron Pinhasi; Shai Carmi; Israel Finkelstein; Liran Carmel and David Reich-->|author=Lily Agranat-Tamir|display-authors=etal|title=The Genomic History of the Bronze Age Southern Levant|publisher=Cell|year=2020|volume=181|issue=5|pages=1146–1157|doi=10.1016/j.cell.2020.04.024}}</ref> Die eerste stede in die Suid-Levant is in dié tydperk gestig. Die grootste stede was 'En Esoer en Meggido. Dié "proto-Kanaäniete" het gereelde kontak gehad met ander volke suid van hulle soos Egipte, asook noord van hulle (Horiete, Hattiërs, Hetiete, Luwiane) en [[Mesopotamië]] ([[Sumer]], [[Akkadiese Ryk|Akkad]], [[Assirië]]), 'n neiging wat deur die Ystertydperk voortgeduur het. Aan die einde van die tydperk het die mense die stede verlaat en teruggekeer na 'n leefstyl van boerdrygemeenskappe en halfnomadiese veeboere, hoewel gespesialiseerde handwerkvervaardiging voortgeduur en [[handel]]sroetes oop gebly het.<ref name="Golden 2009 5">{{harvnb|Golden|2009|p=5}}</ref> ===Middel-Bronstydperk (2000-1550&nbsp;v.C.)=== [[Beeld:Canaanite Scarab of the "Anra" Type MET 30.8.896 bottom.jpg|links|thumb|160px|'n Kaänanitiese [[skarabee]] met Egiptiese [[Vyf name van die farao's|nswt-bjt]]- en [[anch]]-simbole om 'n [[cartouche]] met onontsyferde hiërogliewe, 1648-1540&nbsp;v.C.]] Die mense het weer in stede begin woon en die streek is in stadstate verdeel. Die belangrikste hiervan was blykbaar Hazor.<ref name="Golden 2009 5–6">{{harvnb|Golden|2009|pp=5–6}}</ref> Baie aspekte van die Kanaänitiese materiële wêreld het nou 'n Mesopotamiese invloed weerspieël en die hele gebied het geïntegreerd geraak in 'n groot, internasionale handelsnetwerk.<ref name="Golden 2009 5–6" /> Reeds teen die bewind van Naram-Sin van Akkad (omstreeks 2240&nbsp;v.C.) is "Amoerroe" een van die vier gebiede om Akkad genoem, saam met [[Assirië]], [[Sumer]] en [[Elam]]. Amoritiese dinastieë het ook 'n groot deel van Mesopotamië oorheers en het die staat Babilonië in 1894&nbsp;v.C. gestig. Later het "Amoerroe" die Assiriese/Akkadiese term vir die binneland van Suid- sowel as vir Noord-Kanaän geword. Teen dié tyd was Kanaän blykbaar verdeel in twee konfederate, een gesentreer om Megiddo en die ander om die noordeliker stad Kadesj. 'n Amoritiese koning van Babilonië, [[Hammurabi]] (1792-1750&nbsp;v.C.), het die [[Babilonië|Eerste Babiloniese Ryk]] gestig, wat tot aan die einde van sy lewe bestaan het. Ná sy dood is die Amoriete uit Assirië verdryf, maar hulle het Babilonië oorheers tot in 1595&nbsp;v.C., toe hulle deur die Hetiete verdryf is. {{multibeeld | perrow = 2 | total_width=400 | caption_align = center | align = right | direction = vertical | header = Wes-Asiatiese besoekers aan Egipte | image1 = Procession of the Aamu, Tomb of Khnumhotep II (composite).jpg | width1 = 400 | image2 = Drawing of the procession of the Aamu group tomb of Khnumhotep II at Beni Hassan.jpg | width2 = 400 | footer = 'n Groep Wes-Asiate, waarskynlik Kanaäniete, wat die ''Aamu'' ([[Egipties]]: ''ꜥꜣmw'') genoem is, besoek 'n Egiptiese amptenaar omstreeks 1900 v.C. saam met hulle leier, "Hiksos". Graftombe uit die 12de Dinastie.<ref>{{cite book |last1=Mieroop |first1=Marc Van De |title=A History of Ancient Egypt |date=2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-6070-4 |page=131 |url=https://books.google.com/books?id=JADDYAZ9GIIC&pg=PA131 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bard |first1=Kathryn A. |title=An Introduction to the Archaeology of Ancient Egypt |date=2015 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-89611-2 |page=188 |url=https://books.google.com/books?id=lFscBgAAQBAJ&pg=PA188 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kamrin |first1=Janice |title=The Aamu of Shu in the Tomb of Khnumhotep II at Beni Hassan |journal=Journal of Ancient Egyptian Interconnections |date=2009 |volume= 1:3 |s2cid=199601200 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/83f0/e7821e06ed74ccc2f63a5ed63498b6141b53.pdf?_ga=2.116080518.1235322271.1593275206-2078966813.1593275206}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Curry |first1=Andrew |title=The Rulers of Foreign Lands - Archaeology Magazine |website=www.archaeology.org |date=2018 |url=https://www.archaeology.org/issues/309-1809/features/6855-egypt-hyksos-foreign-dynasty}}</ref> }} Omstreeks 1650&nbsp;v.C. het die Kanaäniete die oostelike [[Nyldelta]] binnegeval waar hulle, bekend as die Hiksos, die oorheersende mag geword het.<ref>{{harvnb|Golden|2009|pp=6–7}}</ref> In Egiptiese inskripsies is die name "Amar" en "Amoerroe" (Amoriete) streng toegepas op die noordelike bergstreek oos van Fenisië. Argeologiese uitgrawings van 'n paar terreine wat later as Kanaänities geïdentifiseer is, wys vooruitgang in die streek het 'n hoogtepunt bereik in die middel-Bronstydperk, onder die leierskap van die stad Hazor. ===Laat Bronstydperk (1550-1200 v.C.)=== Volgens die Bybel het die migrerende Semitiessprekende volke wat hulle blykbaar in die streek gevestig het, onder meer Amoriete ingesluit wat Babilonië voorheen oorheers het. Die [[Hebreeuse Bybel]] noem die Amoriete in die nageslag van Gam (Genesis 10:16-18). Die Amoriete het blykbaar 'n belangrike rol in die vroeë geskiedenis van Kanaän gespeel. In Genesis 14:7, [[Josua]] 10:5 en [[Deuteronomium]] 1:19, 27 en 44 woon hulle in die suidelike bergwêreld, terwyl [[Numeri]] 21:13, Josua 9:10 en 24:8 en 12, ensovoorts vertel van twee groot Amoritiese konings wat in Gesbon en Astarot, oos van die [[Jordaan]], gewoon het. In ander verse, soos Genesis 15:16 en 48:22, Josua 24:15 en [[Rigters]] 1:34, word die woord "Amoriete" as 'n sinoniem gebruik vir "Kanaäniete"; "Amoriete" word egter nooit gebruik vir die bevolking aan die kus nie.{{sfn|Cheyne|1911|p=141}} [[Beeld:Basalt_Lion,_Holy_of_Holies,_Orthostat_Temple,_Hazor,_15th-13th_C._BC_(43217868001).jpg|thumb|220px|Basaltleeus van 'n tempel in Hazor, omstreeks 1500-1300&nbsp;v.C.<ref>{{Cite web|date=2021-10-07|title=Lion reliefs|url=https://www.imj.org.il/en/collections/394173|access-date=2022-01-03|website=www.imj.org.il|language=en}}</ref> Hazor is gewelddadig verwoes tydens die [[verval van die Bronstydperk]].<ref>{{Cite web|title=The Hazor Excavations Project|url=http://unixware.mscc.huji.ac.il/~hatsor/hazor.html|access-date=2022-01-03|website=unixware.mscc.huji.ac.il|archive-date=2019-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507092552/http://unixware.mscc.huji.ac.il/~hatsor/hazor.html|url-status=dead}}</ref>]] [[Beeld:Sarcophagus of Canaanites.jpg|thumb|220px|Kanaänitiese sarkofae (Israel-museum).]] [[Beeld:Merenptah Israel Stele Cairo.jpg|thumb|220px|Die Merneptah-stele in die Egiptiese Museum in [[Kaïro]].]] In die eeue voor die verskyning van die Bybelse Hebreërs het dele van Kanaän en Suidwes-Sirië skatpligtig aan die Egiptiese [[Farao|farao's]] geword, hoewel die oorheersing van die Egiptenare sporadies gebly het, en nie sterk genoeg om gereelde plaaslike rebellies en interstedelike konflik te voorkom nie. Onder [[Toetmoses III]] (1479-1426&nbsp;v.C.) en [[Amenhotep II]] (1427-1400&nbsp;v.C.) het die konstante teenwoordigheid van die sterk hand van die Egiptiese heerser en sy leërs die Amoriete en Kanaäniete lojaal gehou. Toetmoses III het egter verslag gedoen van 'n nuwe en bekommerende element in die bevolking. [[Habiroe]], of in Egipties '''Apiru'', word vir die eerste keer genoem. Dit lyk of hulle huursoldate, struikrowers of misdadigers was wat eens 'n gevestigde lewe kon gelei het, maar deur slegte geluk of weens omstandighede 'n ontwortelde element van die bevolking geword het; hulle was bereid om hulle te verhuur aan enige plaaslike leier wat hulle dienste wou koop. Dit lyk of die Habiroe eerder 'n sosiale klas as 'n etniese groep was. Een ontleding wys hulle was hoofsaaklik Horiete, hoewel 'n paar Semiete en selfs Kassitiese en Luwitiese avonturiers was. Die bewind van [[Amenhotep III]] was dus nie so rustig vir die Asiatiese provinsie nie, omdat die Habiroe groter politieke onstabiliteit veroorsaak het. Tydens die bewind van die volgende farao, [[Achenaten]] (bewind omstreeks 1352-1335&nbsp;v.C.), het die Habiroe hulle lojaliteit van Egipte na die Hetitiese Ryk verskuif.<ref>{{cite book |first=A. Leo |last=Oppenheim |title=Ancient Mesopotamia: Portrait of a Dead Civilization |url=https://books.google.com/books?id=2yxOCgAAQBAJ |publisher=University of Chicago Press |isbn=9780226177670 |year=2013 |access-date=9 October 2018}}</ref> Die Egiptiese mag in Kanaän het 'n groot terugslag beleef toe die Hetiete, of ''Hat.ti'', tydens Amenhotep III se bewind in Sirië inbeweeg. In die tyd van sy opvolger het hulle 'n nog groter dreigement geword deur die Amoriete te verstrooi en 'n nuwe vlaag Semitiese migrasie te veroorsaak. Abdi-Asjirta en sy seun, Aziroe, wat eers bang vir die Hetiete was, het later 'n verdrag met hulle koning gesluit. Hulle het by die Hetiete aangesluit en die distrikte wat nog lojaal aan Egipte was, aangeval en verower. Die verre farao was te besig met sy godsdienstige vernuwings om op noodroepe te reageer.{{sfn|Cheyne|1911|p=141}} Om en by die tyd van die [[Nuwe Ryk van Egipte|Nuwe Ryk]] het Egipte beheer oor 'n groot deel van die Levant uitgeoefen. Hulle heerskappy het sterk gebly tydens die [[18de Dinastie van Egipte|18de Dinastie]], maar het wisselvallig geword tydens die [[19de Dinastie van Egipte|19de]] en [[20ste Dinastie van Egipte|20ste Dinastie]]. [[Ramses II]] kon beheer daaroor behou in die skaakmatgeveg teen die Hetiete in 1275&nbsp;v.C. by Kadesj, maar die Hetiete het kort daarna die Noord-Levant (Sirië en Amoerroe) oorgeneem. Ramses&nbsp;II, wat obsessief was oor sy eie bouprojekte terwyl hy Asiatiese kontakte verwaarloos het, het nog meer beheer oor die gebied verloor. Tydens die bewind van sy opvolger, [[Merneptah]], is die Merneptah-stele uitgereik waarin beweer is hy het verskeie terreine in die Suid-Levant verwoes, insluitende 'n volk bekend as "Israel". Daar is egter geen argeologiese bewyse van enige verwoesting by enige terreine wat op die [[stele]] genoem word nie en dit word dus as [[propaganda]] beskou. Egipte se onttrekking aan die Suid-Levant was 'n uitgerekte proses wat sowat 100 jaar geduur het, van die laat 13de eeu&nbsp;v.C. tot die einde van die 12de eeu&nbsp;v.C. Die rede vir Egipte se onttrekking was waarskynlik weens politieke onrus in Egipte self eerder as invalle deur die [[Seevolke]], want daar is min bewyse van verwoesting deur die Seevolke omstreeks 1200&nbsp;v.C. Baie Egiptiese garnisoene en terreine met 'n "Egiptiese goewerneurswoning" in die Suid-Levant is verlaat sonder verwoesting.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Millek |first=Jesse Michael |date=2018 |title=Destruction and the Fall of Egyptian Hegemony Over the Southern Levant |url=http://journals.librarypublishing.arizona.edu/jaei/article/id/1347/ |journal=Journal of Ancient Egyptian Interconnections |volume=19 |issue=1 |issn=1944-2815}}</ref> Daar is egter wel 'n paar terreine wat verwoes is.<ref name=":1">{{Cite book |last=Millek |first=Jesse |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1v2xvsn |title=Sea Peoples, Philistines, and the Destruction of Cities: A Critical Examination of Destruction Layers 'Caused' by the 'Sea Peoples'. In Fischer, P. And T.Burge (eds.), "Sea Peoples" Up-to-Date: New Research on Transformation in the Eastern Mediterranean in 13th-11th Centuries BCE. 113-140. |date=2017 |publisher=Austrian Academy of Sciences Press |jstor=j.ctt1v2xvsn |isbn=978-3-7001-7963-4 |edition=1}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Aaron |date=2017 |title=Burke et al. Excavations of the New Kingdom Fortress in Jaffa, 2011–2014: Traces of Resistance to Egyptian Rule in Canaan {{!}} American Journal of Archaeology: 85–133 |url=https://www.ajaonline.org/field-report/3356 |access-date= |website=American Journal of Archaeology |language=en |archive-date= 3 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103125132/https://www.ajaonline.org/field-report/3356 |url-status=dead }}</ref> ====Amarna-briewe==== [[Beeld:BM 29785 EA 9 Reverse v2.jpg|thumbnail|220px|Amarna-tablet EA 9.]] {{Hoofartikel|Amarna-briewe}} Verwysings na Kanaäniete word ok deur al die [[Amarna-briewe]] tydens farao Achenaten se bewind aangetref. In die briewe, waarvan sommige in die 14de eeu&nbsp;v.C. deur goewerneurs en prinse van Kanaän aan Achenaten (Amenhotep IV) gestuur is, word benewens die name ''Amar'' en ''Amoerroe'' (Amoriete), die vorme ''Kinahhi'' en ''Kinahni'' aangetref, wat Sirië in sy grootste omvang insluit. Die briewe is geskryf in die amptelike en diplomatieke Oos-Semitiese [[Akkadies]] van Assirië en Babilonië. "Kanaänitiese" woorde en idiome kom egter ook voor.{{sfn|Cheyne|1911|p=140 fn. 3}} ====Ander noemings in die laat Bronstydperk==== Teks RS 20.182 van Oegarit is 'n afskrif van 'n brief wat die koning van Oegarit aan [[Ramses II]] gestuur het oor geld wat deur "die seuns van die land Oegarit" betaal is aan die "voorman van die seuns van die land Kanaän (''*kn'ny'')". Volgens Jonathan Tubb dui dit daarop dat die mense van Oegarit, in teenstelling met baie moderne oortuigings, hulleself as nie-Kanaänities beskou het.<ref name="JonTubb" />{{rp|16}} =====Assoer-tablette===== 'n Assiriese brief tydens die bewind van Salmaneser I sluit 'n verwysing in na die "reis na Kanaän" van 'n Assiriese amptenaar.{{sfn|Na'aman|2005|pp=110–120}} =====Hattoesa-briewe===== Vier verwysings is bekend van Hattoesa. ===Verval van die Bronstydperk=== {{Hoofartikel|Verval van die Bronstydperk}} Volgens Ann Killebrew was stede soos [[Jerusalem]] groot en belangrike ommuurde nedersettings in die voor-Israelitiese middel-Bronstydperk&nbsp;IIB en Ystertydperk&nbsp;IIC (omstreeks 1800-1550 en 720-586&nbsp;v.C.), maar in die tussentydse laat Bronstydperk LB en Ystertydperk&nbsp;I en IIA/B was terreine soos Jerusalem klein en redelik onbelangrike dorpe.<ref>{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yYS4VEu08h4C |editor1-last=Killebrew |editor1-first=Ann E. |chapter=Biblical Jerusalem: An Archaeological Assessment |editor2-first=Andrew G. |editor2-last=Vaughn |first=Ann E. |last=Killebrew |title=Jerusalem in Bible and Archaeology: The First Temple Period |publisher=Society of Biblical Literature |year=2003 |isbn=9781589830660 |access-date=9 October 2018}}</ref> Net ná die Amarna-tydperk het 'n nuwe probleem kop uitgesteek wat probleme veroorsaak het vir die Egiptiese beheer van Suid-Kanaän (die res van die streek was nou onder Assiriese beheer). Farao Horemhab het 'n veldtog gevoer teen "Sjasoe" (Egipties vir "swerwers"), wat nomadiese veeboere was wat oor die [[Jordaan]]rivier getrek en Egiptiese handel deur [[Galilea]] en die stad Jezreel bedreig het. [[Seti I]] (omstreeks 1290&nbsp;v.C.) het blykbaar dié Sjasoe oorwin. Ná die rampspoedige Slag van Kadesj moes [[Ramses II]] groot veldtogte voer in Kanaän om die mag te behou. Egiptiese magte het [[Moab]] en [[Ammon]] binnegedring en 'n permanente fortgarnisoen met die naam "Ramses" gvestig. Sommige glo die "Habiroe" dui op al die nomadiese stamme bekend as die "Hebreërs", en veral die vroeë Israeliete van die tydperk van die Bybelse [[rigters]] wat probeer het om die vrugbare streek vir hulleself toe te eien.<ref>{{cite web |last=Wolfe |first=Robert |title=From Habiru to Hebrews: The Roots of the Jewish Tradition |work=New English Review |url=https://www.newenglishreview.org/Robert_Wolfe/From_Habiru_to_Hebrews%3A_The_Roots_of_the_Jewish_Tradition/ |access-date=9 October 2018 |archive-date=22 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522082405/https://www.newenglishreview.org/Robert_Wolfe/From_Habiru_to_Hebrews:_The_Roots_of_the_Jewish_Tradition/ |url-status=dead }}</ref> Die term is egter selde gebruik vir die Sjasoe. Of die term ook ander verwante antieke Semitiessprekende volke soos die Moabiete, Ammoniete en Edomiete ingesluit het, is onseker.<ref>{{cite book |last1=Boyer |first1=P. J. |title=The Book of Joshua |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-65095-4 |pages=xiv–xv |url=https://books.google.com/books?id=V9dkAwAAQBAJ&pg=PR14 |language=en}}</ref> Daar is min getuienis dat enige groot stad of nedersetting in die Suid-Levant omstreeks 1200&nbsp;v.C. verwoes is.<ref name=":2">{{Cite journal |last=Millek |first=Jesse |date=2018 |title=Millek, J.M. 2018. Just how much was destroyed? The end of the Late Bronze Age in the Southern Levant. Ugarit-Forschungen 49: 239-274. |url=https://www.academia.edu/42097042 |journal=Ugarit-Forschungen}}</ref> Die meeste dele van Megiddo toon geen tekens van skade nie. Dit is moontlik dat die paleis in Gebied AA verwoes is, maar dit is onseker.<ref name=":2" /> Die monumentale strukture van Hazor is wel vernietig, maar dit was in die middel 13de eeu&nbsp;v.C., lank voor die verval van die Bronstydperk begin het.<ref>{{Cite journal |last1=Ben-Tor |first1=Amnon |last2=Zuckerman |first2=Sharon |date=2008 |title=Hazor at the End of the Late Bronze Age: Back to Basics |url=https://www.jstor.org/stable/25609263 |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |volume=350 |issue=350 |pages=1–6 |doi=10.1086/BASOR25609263 |jstor=25609263 |s2cid=163208536 |issn=0003-097X}}</ref> Ondanks teorieë dat handelsbetrekkinge ná 1200&nbsp;v.C. in die Suid-Levant tot 'n einde gekom het, is daar baie bewyse dat handel met ander streke voortgeduur het ná die einde van die Bronstydperk in die Suid-Levant.<ref>{{Cite book |last=Millek |first=Jesse |url=https://www.academia.edu/41867831 |title=Exchange, Destruction, and a Transitioning Society. Interregional Exchange in the Southern Levant from the Late Bronze Age to the Iron I. RessourcenKulturen 9. Tübingen: Tübingen University Press. |date=2019}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Millek |first=Jesse |date=2022 |title=The Impact of Destruction on Trade at the End of the Late Bronze Age in the Southern Levant. In: F. Hagemeyer (ed.), Jerusalem and the Coastal Plain in the Iron Age and Persian Periods. Tübingen: Mohr Siebeck, 39-60. |url=https://www.academia.edu/74756865 |journal=Jerusalem and the Coastal Plain in the Iron Age and Persian Periods New Studies on Jerusalem's Relations with the Southern Coastal Plain of Israel/Palestine (C. 1200–300 BCE) Research on Israel and Aram in Biblical Times IV}}</ref> Handel in erdewerk<ref>{{Cite book |last=Millek |first=Jesse |url=https://www.academia.edu/41867831 |title=Exchange, Destruction, and a Transitioning Society. Interregional Exchange in the Southern Levant from the Late Bronze Age to the Iron I. RessourcenKulturen 9. Tübingen: Tübingen University Press. |date=2019 |pages=180–212}}</ref> en tin, wat gebruik is om brons te maak, het nie ná 1200&nbsp;v.C geëindig of afgeneem nie, hoewel die naaste bron van tin die moderne [[Afganistan]], [[Kasakstan]] of dalk selfs [[Cornwallis]], [[Engeland]], was.<ref>{{Cite journal |last=Yahalom-Mack |first=N. |date=2014 |title=N. Yahalom-Mack, E. Galili, E., I. Segal, A. Eliyahu-Behar, E. Boaretto, S. Shilstein and I. Finkelstein, New Insights to Levantine Copper Trade: Analysis of Ingots from the Bronze and Iron Ages in Israel. Journal of Archaeological Science 45 (2014), pp. 159-177. |url=https://www.academia.edu/30800615 |journal=Journal of Archaeological Science}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Ashkenazi |first=D. |date=2016 |title=Ashkenazi, D., Bunimovitz, S. and Stern, A. 2016. Archaeometallurgical Investigation of Thirteenth-Twelfth Centuries BCE Bronze Objects from Tel Beth-Shemesh, Israel. Journal of Archaeological Science: Reports 6: 170-181 |url=https://www.academia.edu/28132010 |journal=Journal of Archaeological Science: Reports}}</ref> [[Lood]] van [[Sardinië]] is ná 1200&nbsp;v.C. tydens die vroeë Ystertydperk nog na die Suid-Levant ingevoer.<ref>{{Cite journal |last1=Yagel |first1=Omri |last2=Ben-Yosef |first2=Erez |title=Lead in the Levant during the Late Bronze and early Iron Ages |url=https://www.academia.edu/88829580 |journal=Journal of Archaeological Science: Reports |year=2022 |volume=46 |pages=103649 |doi=10.1016/j.jasrep.2022.103649 |issn=2352-409X}}</ref> ===Ystertydperk=== [[Beeld:Kingdoms_of_the_Levant_Map_830.png|200px|thumb|Die Levant omstreeks 830 v.C.]] Teen die vroeë Ystertydperk is die Suid-Levant oorheers deur die koninkryke Israel en Juda, benewens die Filistynse stadstate aan die Mediterreense kus, die koninkryke Moab, Ammon en Aram-Damaskus oos van die Jordaan en Edom suid daarvan. Die Noord-Levant was verdeel in verskeie klein koninkryke, die sogenaamde Siro-Hetitiese state en die Fenisiese stadstate. Die hele streek (insluitende die Fenisiese/Kanaänitiese en Aramese state, sowel as Israel, Filistia en Samarra) is in die 10de en 9de eeu&nbsp;v.C. deur die [[Nieu-Assiriese Ryk]] verower en sou vir 300 jaar, tot aan die einde van die 7de eeu&nbsp;v.C., deur hulle oorheers word. Keiser-konings soos [[Adad-nirari II]], [[Sargon II]], [[Tiglat-Pileser III]], [[Esarhaddon]], [[Sanherib]] en [[Assurbanipal]] het Kanaänitiese sake begin beheer. Tydens die [[25ste Dinastie van Egipte|25ste Dinastie]] het Egipte 'n mislukte poging aangewend om weer vastrapplek in die streek te kry, maar is deur die Nieu-Assiriese Ryk oorwin, en dit het gelei tot Assirië se verowering van Egipte. Tussen 616 en 605&nbsp;v.C. het die Nieu-Assiriese Ryk geval weens 'n reeks bitter burgeroorloë, gevolg deur 'n aanval deur 'n alliansie van Babiloniërs, [[Mede]], Perse en [[Skitiërs]]. Die [[Nieu-Babiloniese Ryk]] het die westelike deel van die gebied oorgeërf, insluitende al die grondgebiede in Kanaän en Sirië, Israel en Juda. Hulle het die Egiptenare verslaan en in die streek gebly in 'n poging om 'n vastrapplek in die [[Antieke Nabye Ooste|Nabye Ooste]] te herwin. Die Nieu-Babiloniese Ryk het self in 539&nbsp;v.C. in duie gestort, en die streek het deel van die [[Achaemenidiese Ryk]] geword. Dit was deel van dié ryk tot in 332&nbsp;v.C., toe dit verower is deur die [[Grieke]] onder [[Alexander die Grote]]. In die laat 2de eeu&nbsp;v.C. het dit deel van die [[Romeinse Ryk]] geword en daarna van die [[Bisantynse Ryk]], tot met die [[Arabiere|Arabiese]] [[Islam]]itiese verowering in die 7de eeu&nbsp;n.C.<ref name="roux">{{cite book |first=Georges |last=Roux |title=Ancient Iraq |isbn=9780141938257 |year=1992 |publisher=Penguin Books |url=https://books.google.com/books?id=klZX8B_RzzYC |access-date=9 October 2018}}</ref> ===Egiptiese hiërogliewe en hiëraties (1500-1000 v.C.)=== [[Beeld:KAnana.gif|thumb|right|150px|Die naam "Kanaän" verskyn in [[hiërogliewe]] as ''k3nˁnˁ'' op die Merneptah-stele van die 13de eeu.]] In die 2de millennium&nbsp;v.C. het antieke Egiptiese tekste die term "Kanaän" gebruik om na 'n kolonie te verwys wat deur Egipte regeer is. Die grense stem min of meer ooreen met die definisie van Kanaän in die Hebreeuse Bybel: In die weste is dit begrens deur die [[Middellandse See]], in die noorde deur die omgewing van Hama in Sirië, in die ooste deur die [[Jordaan]]vallei en in die suide deur 'n lyn wat van die [[Dooie See]] af strek tot naby [[Gaza]]. Die Egiptiese en Hebreeuse gebruik verskil egter. Egiptiese tekste noem die kusstad Kadesj in Noordwes-Sirië naby [[Turkye]] as deel van die "Land Kanaän", sodat dit lyk of die Egiptiese gebruik verwys na die hele kus van die [[Levant]] aan die Middellandse See. Die naam in bronne van die [[antieke Nabye Ooste]] hou feitlik eksklusief verband met die tydperk toe die streek 'n kolonie van die [[Nuwe Ryk van Egipte]] was (16de-11de eeu&nbsp;v.C.). Die naam het daarna, ná die verval van die Bronstydperk (omstreeks 1206-1150&nbsp;v.C.) feitlik verdwyn.{{sfn|Drews|1998|p=61}} ===Grieks-Romeinse geskiedenis=== Die [[Grieks]]e naam ''Phoenicia'' ("Fenisië") word die eerste keer aangetref in die eerste twee werke van die [[Weste]]rse letterkunde, [[Homeros]] se ''[[Ilias]]'' en ''[[Odussee]]''. Dit kom nie in die Hebreeuse Bybel voor nie, maar wel drie keer in die boek [[Handelinge]] in die [[Nuwe Testament]].<ref>Handelinge 11:19, 15:3 en 21:2</ref> In die 6de eeu&nbsp;v.C. het Hekataios bevestig dat Fenisië voorheen χνα genoem is, 'n naam wat Filo van Biblos daarna gebruik het in sy mitologie as die naam vir die Fenisiërs: "Khna, wat daarna [[Fenisië|Phoinix]] genoem is". Op muntstukke van die stad [[Beiroet]]/Laodicea staan "Van Laodicea, 'n metropolis in Kanaän". Die geld word gedateer uit die bewind van Antiogus IV (175-164&nbsp;v.C.) en sy opvolgers tot in 123&nbsp;v.C.<ref name="GetzelCohen">{{cite book|last=Cohen|first=Getzel M.|url=https://books.google.com/books?id=RqdPcxuNthcC&pg=PA205|title=The Hellenistic Settlements in Syria, the Red Sea Basin, and North Africa|publisher=University of California Press|year=2006|isbn=978-0-520-93102-2|page=205}}</ref> [[Augustinus van Hippo|Sint Augustinus]] noem ook dat een van die terme wat die seevarende Fenisiërs vir hulle tuisland gebruik het, "Kanaän" was. Hy noem ook dat die landelike mense van Hippo in [[Noord-Afrika]] die [[Punies]]e naam ''Chanani'' vir hulleself gebruik het.<ref>''Epistulae ad Romanos expositio inchoate expositio,'' 13 (Migne, Patrologia Latina, vol.35 p.2096):'Interrogati rustici nostri quid sint, punice respondents chanani.'</ref><ref>{{cite book|last=Shaw|first=Brent D.|url=https://books.google.com/books?id=F8ZRPTgcjrcC|title=Sacred Violence: African Christians and Sectarian Hatred in the Age of Augustine|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=9780521196055|page=431|access-date=9 October 2018}}</ref> Die Grieke het ook die naam "Palestina" gewild gemaak, genoem na die [[Filistyne]], of die Egeïese [[Pelasgers]], vir rofweg die streek Kanaän, met uitsluiting van Fenisië. [[Herodotos]] het die naam ''Palaistinê'' die eerste keer gebruik, omstreeks 480&nbsp;v.C. Van 110&nbsp;v.C. af het die [[Hasmoneërs]] hulle gesag oor 'n groot deel van die streek uitgebrei en 'n [[Judea|Judees]]-[[Samaritane|Samaritaans]]-Edomities-Itureaans-[[Galilea|Galilese]] alliansie gestig. Die Judeërs (Jode, ''Ioudaios'') se beheer oor die groter gebied het ook daartoe gelei dat dit bekend geword het as [[Judea]], 'n term wat vroeër net verwys het na die kleiner streek van die Judese berge, die woongebied van die stam van Juda.<ref>{{cite book|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-judaism/6024720B2B5CB2A950F205C5C04EBBEB|title=The Cambridge History of Judaism|publisher=Cambridge University Press|year=2008|isbn=9781139053662|editor1-last=Horbury|editor1-first=William|volume=3|page=210|doi=10.1017/CHOL9780521243773|access-date=9 October 2018|editor2-last=Davies|editor2-first=W. D.|editor3-last=Sturdy|editor3-first=John}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/historyofjewishp00harv|title=A History of the Jewish People|publisher=Harvard University Press|year=1976|isbn=9780674397316|editor-last=Ben-Sasson|editor-first=Haim Hillel|page=[https://archive.org/details/historyofjewishp00harv/page/226 226]|access-date=9 October 2018|url-access=registration}}</ref> Tussen 73 en 63&nbsp;v.C. het die [[Romeinse Republiek]] sy invloed na die streek uitgebrei en Judea in 63&nbsp;v.C. verower. Die voormalige Hasmonese koninkryk is in vyf distrikte verdeel. Omstreeks 130-135&nbsp;n.C., ná die onderdrukking van die [[Bar Kochba]]-opstand, is die provinsie Iudaea saamgesmelt met Galilea om die nuwe provinsie ''Syria Palaestina'' te vorm.<ref name="Feldman">{{cite journal|last1=Feldman|first1=Louis|year=1990|title=Some Observations on the Name of Palestine|url=https://books.google.com/books?id=pACJYw0bg3QC&pg=PA553|journal=Hebrew Union College Annual|volume=61|pages=1–23|isbn=978-9004104181|access-date=9 October 2018}}</ref> In die tydperk van omstreeks 900-330&nbsp;v.C. het die oorheersende Nieu-Assiriese en Achaemenidiese Ryk geen melding van Kanaän gemaak nie.{{sfn|Drews|1998|p=49b}} ==Kanaäniete== Die Kanaäniete was die bewoners van antieke Kanaän, 'n streek wat rofweg ooreenstem met die hedendaagse [[Israel]] en die [[Palestynse Grondgebiede]], Wes-[[Jordanië]], die suidelike en kusgebiede van [[Sirië]] en [[Libanon]], tot by die suidgrens van [[Turkye]]. Hulle was vermoedelik een van die oudste beskawings in die [[Wêreldgeskiedenis|menslike geskiedenis]].<ref>Bernard Lewis, ''The Arabs in History'', 6th ed., London 2002, p. 17</ref> ===Geskiedenis=== Die [[Levant]] is bewoon deur mense wat so vroeg as die middel 3de millennium&nbsp;v.C. na die land as ''ca-na-na-um'' verwys het.<ref>Maria E. Aubet, ''The Phoenicians and the West'', Cambridge 1987, p. 9</ref> Argeoloë en historici verwys algemeen na die bewoners van die Levant in die [[Bronstydperk]] van voor 1200&nbsp;v.C. as Kanaäniete, terwyl hulle afstammelinge van die [[Ystertydperk]], veral dié wat aan die kus gewoon het, Fenisiërs genoem word. Die onlangser term "Kanaäniete" word gebruik vir die sekondêre Ystertydperkstate van die Levantynse binneland wat nie deur [[Arameërs|Aramese volke]] regeer is nie, dus die deel wat regeer is deur 'n aparte en nou verwante etniese groep wat die [[Filistyne|Filistynse]] en [[Israel]]itiese koninkryke Israel en Juda ingesluit het.<ref>Jonathan Tubb, ''The Canaanites'', London 1998, pp. 13–16</ref> ===Kultuur=== [[Beeld:Enthroned deity MET DP137934.jpg|180px|thumb|links|'n Godheid op 'n troon; 14de-13de eeu v.C.; brons en bladgoud ([[Metropolitan Museum of Art|Metropolitaanse Kunsmuseum]], [[New York]]).]] Kanaän sluit in wat vandag Libanon, Israel, [[Staat Palestina|Palestina]], Noordwes-Jordanië en sommige westelike dele van Sirië is.<ref name="JonTubb"/>{{rp|13}} Volgens die argeoloog Jonathan N. Tubb "het die Ammoniete, Moabiete, Israeliete en Fenisiërs ongetwyfeld elk sy eie kultuuridentiteit gehad, maar etnies was hulle almal Kanaäniete, dieselfde mense wat hulle in die 8ste millennium&nbsp;v.C. in boerderygemeenskappe in die streek gevestig het".<ref name="JonTubb" />{{rp|13–14}} Daar is onsekerheid oor of die naam "Kanaän" verwys na 'n spesifieke antieke Semitiessprekende etniese groep, die tuisland van dié groep, 'n streek onder beheer van dié groep of dalk 'n kombinasie daarvan. Die Kanaänitiese beskawing was die gevolg van lang tye met 'n stabiele klimaat, wat onderbreek is deur kort tydperke van klimaatsverandering. In dié tydperke het die Kanaäniete voordeel getrek uit hulle posisie tussen die antieke beskawings van Middel-Oos-Egipte, [[Mesopotamië]] ([[Sumer]], [[Akkadiese Ryk|Akkad]], [[Assirië]], [[Babilonië]]), die [[Hetiete]] en [[Minoïese beskawing|Minoïese Kreta]] om die stadstate van handelaar-prinse aan die kus te word, met klein koninkryke wat spesialiseer in landbouprodukte in die binneland. Dié polariteit tussen kusdorpe en binnelandse landbougebiede is geïllustreer in die Kanaänitiese [[mitologie]] deur die stryd tussen die stormgod, wat Tesjoeb of [[Baäl|Ba'al Hadad]] genoem is, en die god van die see en riviere, Ja'a of Jam. Vroeë Kanaänitiese beskawings is gekenmerk deur klein ommuurde markdorpe, wat omring is deur boere wat verskeie landbouprodukte gekweek het, soos olywe, druiwe pistachio, koring en gort. Eindelik het hulle vooruitstrewende handel magtiger bure soos die Egiptenare, Assiriërs, Babiloniërs, Perse, Grieke en Romeine gelok, wat die Kanaäniete polities oorheers en heffings en belasting ingestel het. Die val van die latere Kanaänitiese beskawing het plaasgevind toe die gebied by die Grieks-Romeinse wêreld ingelyf is (as die provinsie Iudaea) en, ná die [[Bisantynse]] tye, in die Moslemse Arabiese en proto-Moslemse [[Omajjadiese Kalifaat]]. [[Tel Kabri]] bevat die oorblyfsels van 'n Kanaänitiese stad van die middel Bronstydperk (2000-1550&nbsp;v.C.). Die stad, die belangrikste een in dié tyd in Galilea, het 'n paleis in die middel gehad. Tel Kabri is die enigste Kanaänitiese stad wat heeltemal opgegrawe kan word, omdat geen ander stad bo-op gebou is nadat die inwoners dit verlaat het nie. Die stad is uitsonderlik omdat die oorheersende nie-Kanaänitiese kultuurinvloed Minoïes is; [[Fresko|fresko's]] in 'n Minoïese styl versier die paleis.<ref>{{cite web |title=Remains Of Minoan-Style Painting Discovered During Excavations Of Canaanite Palace |work=ScienceDaily |date=7 December 2009 |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2009/11/091109121119.htm |access-date=9 October 2018}}</ref> ==In die Joodse en Christelike Skrif== [[Beeld:Map Land of Israel.jpg|thumb|220px|'n Kaart van Kanaän, met die grense wat in Numeri 34:1-12 genoem word, in rooi.]] ===Hebreeuse Bybel=== Kanaän en die Kanaäniete word sowat 160 keer in die Hebreeuse Bybel genoem, meestal in die [[Tora]] en die boeke [[Josua]] en [[Rigters]].<ref name="Killebrew 2005 96">{{harvnb|Killebrew|2005|p=96}}</ref> Die Bybelse geskiedenis word al hoe problematieser omdat argeologiese en skriftelike bewyse die idee ondersteun dat die vroeë Israeliete self inderwaarheid Kanaäniete was.<ref name="Killebrew 2005 96" /> Terwyl die Hebreeuse Bybel 'n etniese onderskeid tref tussen die Kanaäniete en die antieke Israeliete, is die teorie van die moderne geleerdes Jonathan Tubb en Mark S. Smith, gebaseer op argeologiese en linguistiese vertolkings, dat die Koninkryke Israel en Juda 'n onderdeel van die Kanaänitiese kultuur verteenwoordig.<ref name="JonTubb" /><ref name="MarkSmith" /> In die Hebreeuse Bybel word 'n voorouer met die naam Kanaän die eerste keer genoem as 'n kleinseun van [[Noag]]. In die verhaal van die vloek van Gam word Kanaän met slawerny gestraf omdat sy vader, Gam, na die dronk en kaal Noag gekyk het. In Genesis word die Kanaäniete uitgebeeld as die afstammelinge van Kanaän (כְּנַעַן, ''Knaan''). Genesis 10 lui: {{blockquote|Uit Kanaän het gekom Sidon wat as sy oudste seun geld, en verder Het, die Jebusiete, Amoriete, Girgasiete, Hewiete, Erekiete, Siniete, Arwadters, Semariërs en die mense van Hamat. Met verloop van tyd het die Kanaänitiese stamme versprei en het hulle grense gestrek van Sidon af tot by Gasa in die rigting van Gerar en tot by Lesa in die rigting van Sodom, Gomorra, Adma en Sebojim.|[[Genesis]] 10:15-19, 1983-vertaling}} Kanaänitiese bevolkings het gewoon in die Mediterreense kusstreke ([[Josua]] 5:1), insluitende Libanon ("Fenisië", [[Jesaja]] 23:11) en die [[Gazastrook]] ("land van die Filistyne", [[Sefanja]] 2:5) en die Jordaanvallei (Josua 11:3, [[Numeri]] 13:29, [[Genesis]] 13:12). Dit lyk nie of die Filistyne, wat 'n integrale deel van die Kanaänitiese milieu was, etniese Kanaäniete was nie. Hulle word in die lys volkere genoem as afstammelinge van Misrajim. Die Arameërs, Moabiete, Ammoniete, Midianiete en Edomiete word ook beskou as medeafstammelinge van Sem of Abraham, en afsonderlik van Kanaäniete/Amoriete. Het, wat die [[Hetiete]] verteenwoordig, is 'n seun van Kanaän. ====Bybelse grense==== In die Bybel word die naam beperk tot die gebied wes van die Jordaanrivier. Van die Kanaäniete word gesê hulle woon "by die see en langs die Jordaan" (Numeri 13:29) en "aan die Jordaan" (Josua 22:9). John N. Oswalt merk op "Kanaän bestaan uit die land wes van die Jordaan en word onderskei van die gebied oos van die Jordaan." Oswalt sê verder Kanaän neem in die Skrif "'n teologiese betekenis" aan as "die land wat God se geskenk is" en "die plek van oorvloed".<ref>{{cite book |first=John N. |last=Oswalt |chapter=<big>כנען</big> |editor1-first=R. Laird |editor1-last=Harris |editor2-first=Gleason L. |editor2-last=Archer |editor3-first=Bruce K. |editor3-last=Waltke |title=Theological Wordbook of the Old Testament |chapter-url=https://archive.org/details/theologicalwordb01harr |chapter-url-access=registration |location=Chicago |publisher=Moody |year=1980 |pages=[https://archive.org/details/theologicalwordb01harr/page/445 445–446]|isbn=9780802486318 }}</ref> Die boek Numeri noem die grense van Kanaän (Numeri 34:3-12). Die term "Kanaänities" in Bybelse Hebreeus word spesifiek toegepas op die inwoners van die laer streke, aan die seekus en aan die oewers van die Jordaan, in teenstelling met die inwoners van die bergstreke. ====Verowering van Kanaän==== In Genesis belowe God die land Kanaän aan [[Abraham]], en hy gee dit eindelik in die hande van Abraham se nakomelinge, die Israeliete. Die Hebreeuse Bybel beskrywe die verowering van Kanaän in die boeke Josua, Rigters, [[1-2 Samuel|Samuel]] en [[1-2 Konings|Konings]]. Die verhaal van die Israeliete word vertel van ná die dood van [[Moses]] en hulle inname van Kanaän onder leiding van Josua.<ref>The Making of the Old Testament Canon. by Lou H. Silberman, The Interpreter's One-Volume Commentary on the Bible. Abingdon Press&nbsp;– Nashville 1971–1991, p1209</ref> Die hernoeming van die land Kanaän tot die land Israel merk die Israeliete se verowering van die Beloofde Land.<ref>{{cite book |title=The Land of Israel: National Home Or Land of Destiny |first=Eliezer |last=Schweid |translator-first=Deborah |translator-last=Greniman |year=1985 |publisher=Fairleigh Dickinson Univ Press |isbn=978-0-8386-3234-5 |pages=[https://archive.org/details/landofisraelnati00schw/page/16 16–17]}}</ref> Die Kanaäniete was een van die etniese groepe of "nasies" wat deur die Israeliete uitgedryf is ná die verowering. Die ander sluit in die Hetiete, Girgasiete, Amoriete, Feresiete, Hewiete en Jebusiete. ([[Deuteronomium]] 7:1). In 738&nbsp;v.C. het die [[Nieu-Assiriese Ryk]] die Koninkryk Israel verower. In 586&nbsp;v.C. is die Koninkryk Juda deur die [[Nieu-Babiloniese Ryk]] beset. Die stad [[Jerusalem]] is in 587&nbsp;v.C. ingeneem ná 'n beleg van 18 of 30 maande.<ref>{{cite journal |last1=Malamat |first1=Abraham |title=The Last Kings of Judah and the Fall of Jerusalem: An Historical—Chronological Study |journal=Israel Exploration Journal |year=1968 |volume=18 |issue=3 |pages=137–156 |jstor=27925138 }}</ref> Teen 586&nbsp;v.C. was 'n groot deel van Juda verwoes en die voormalige koninkryk se ekonomie en bevolking het afgeneem.<ref name="Grabbe2004">{{cite book |last=Grabbe |first=Lester L. |title=A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period |publisher=T&T Clark International |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=VK2fEzruIn0C |volume=1 |isbn=978-0-567-08998-4 |page=28 |access-date=9 October 2018}}</ref> ===Nuwe Testament=== "Kanaän" (Grieks: Χανάαν, Khanáan) word net twee keer in die [[Nuwe Testament]] gebruik: albei kere in [[Handelinge]] waar stories uit die [[Ou Testament]] omskryf word.<ref>Handelinge 7:11 en 13:19</ref> In [[Matteus]] word vertel van die duiweluitdrywing uit die dogter van 'n Kanaänitiese vrou,<ref>Matteus 15:21-28.</ref> terwyl [[Markus]] praat van 'n vrou van Siro-Fenisië (Grieks: Συροφοινίκισσα)<ref>Markus 7:24-30</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Bibliografie== {{refbegin|2}} * {{cite book | last1 = Bishop Moore | first1 = Megan | last2 = Kelle | first2 = Brad E. | title = Biblical History and Israel's Past: The Changing Study of the Bible and History | year = 2011 | publisher = Eerdmans | isbn =978-0-8028-6260-0 | url = https://books.google.com/books?id=Qjkz_8EMoaUC&q=Biblical+history+and+Israel%27s+past }} * {{cite book |last1=Buck |first1=Mary Ellen |title=The Canaanites: Their History and Culture from Texts and Artifacts |date=2019 |publisher=Cascade Books |isbn=9781532618048 |pages=114}} * {{cite book | last1 = Coogan | first1 = Michael D. | title = Stories from Ancient Canaan | year = 1978 | publisher = Westminster Press | isbn = 978-0-8061-3108-5 | url = https://books.google.com/books?id=1q2TzqnFWqQC&q=Stories+from+Ancient+Canaan }} * {{cite book | last1 = Day | first1 = John | title = Yahweh and the Gods and Goddesses of Canaan | year = 2002 | publisher = Continuum | isbn =978-0-8264-6830-7 | url = https://books.google.com/books?id=y-gfwlltlRwC&q=Canaan }} * {{cite journal|last=Drews|first=Robert|title=Canaanites and Philistines|journal= Journal for the Study of the Old Testament|volume= 23|year=1998|issue=81|pages=39–61|doi=10.1177/030908929802308104|s2cid=144074940}} * {{cite book | last1 = Finkelstein | first1 = Israel | title = The Study of the Ancient Near East in the Twenty-First Century | chapter = Towards a New Periodization and Nomenclature of the Archaeology of the Southern Levant | editor1-last = Cooper | editor1-first = Jerrold S. | editor2-last = Schwartz | editor2-first = Glenn M. | year = 1996 | publisher = Eisenbrauns | isbn =978-0-931464-96-6 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=3hc1Yp0VcjoC&q=Towards+a+new+periodization+and+nomenclature+of+the+archaeology+of+the+southern+levant&pg=PA103 }} * {{cite book | last1 = Golden | first1 = Jonathan M. | title = Ancient Canaan and Israel: An Introduction | year = 2009 | publisher = Oxford University Press | isbn =978-0-19-537985-3 | url = https://books.google.com/books?id=o1-PHIGNcyQC&q=Ancient+Canaan+and+Israel }} * {{cite book | last1 = Killebrew | first1 = Ann E. | title = Biblical Peoples and Ethnicity | year = 2005 | publisher = SBL | isbn =978-1-58983-097-4 | url = https://books.google.com/books?id=VtAmmwapfVAC&q=Biblical+peoples+and+ethnicity:+an+archaeological }} * {{cite book | last1 = Lemche | first1 = Niels-Peter | title = The Canaanites and their Land: The Tradition of the Canaanites | year = 1991 | publisher = Continuum | isbn =978-0-567-45111-8 | url = https://books.google.com/books?id=cVuNKseq23oC&q=The+Canaanites+and+Their+Land }} * {{cite book | last1 = Na'aman | first1 = Nadav | title = Canaan in the 2nd Millennium BCE | year = 2005 | publisher = Eisenbrauns | isbn =978-1-57506-113-9 | url = https://books.google.com/books?id=HmTOoQmf23AC&q=Canaan+in+the+2nd+millennium+B.C.E. }} * {{cite book | last1 = Noll | first1 = K.L. | title = Canaan and Israel in Antiquity: An Introduction | year = 2001 | publisher = Continuum | isbn =978-1-84127-318-1 | url = https://books.google.com/books?id=2rnyjxLHy-QC&q=The+Canaanites+and+Their+Land&pg=PA21 }} * {{cite book | last1 = Smith | first1 = Mark S. | title = The Early History of God | year = 2002 | publisher = Eerdmans | isbn =978-9004119437 | url = https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&q=Early+History+of+the+Israelite+People }} * {{cite book | last1 = Tubb | first1 = Jonathan N. | title = Canaanites | year = 1998 | publisher = University of Oklahoma Press | isbn = 978-0-8061-3108-5 | url = https://archive.org/details/canaanites00tubb | url-access = registration | page = [https://archive.org/details/canaanites00tubb/page/40 40] | quote = The Canaanites and Their Land. }} {{refend}} ==Skakels== * [http://www.penn.museum/sites/Canaan/index.html Canaan & Ancient Israel], University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology. * [http://www.newadvent.org/cathen/03569b.htm Catholic Encyclopedia]. * [https://www.gutenberg.org/files/2848/2848-h/2848-h.htm Antiquities of the Jews] deur Flavius Josephus. * [https://web.archive.org/web/20110519195012/http://www.bib-arch.org/e-features/canaanites-and-philistines.asp When Canaanites and Philistines Ruled Ashkelon] Biblical Archaeology Society {{vertaaluit| taalafk = en | il = Canaan}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geskiedenis van Libanon]] [[Kategorie:Geskiedenis van Israel]] [[Kategorie:Fenisië]] t8xtfe2z1yma52oa8zf8k75kl2x90ak 6 102395 2922186 1465303 2026-08-04T20:30:04Z JMK 649 +kat 2922186 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die ontvangs van die [[Afrikaans]]e [[Bybel]] in [[Johannesburg]] |bron=Facebook |datum=1933 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Afrikaanse Bybel]] dd8gv3pdbz0qrssvaf4g91cgrbc81br 6 102931 2922071 1380335 2026-08-04T19:01:58Z JMK 649 +kat 2922071 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Gert Maritz]] ('n denkbeeldige tekening) |bron=Suid-Afrikaanse Heldegalery |datum=Skets gemaak 1947 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Voortrekkers]] n9meq8gvdub34hjrhmdrksea0qvf73r 2922077 2922071 2026-08-04T19:03:30Z JMK 649 2922077 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Gert Maritz]] ('n denkbeeldige tekening) |bron=Suid-Afrikaanse Heldegalery |datum=Skets gemaak in 1947 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Voortrekkerleiers]] 720ghlpx7ip2dzjl488a6zps2fu742d 6 103049 2922006 1381186 2026-08-04T18:18:44Z JMK 649 +kat 2922006 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Ds IWJ van Rensburg en sy gesin van die [[NG gemeente Germiston]] |bron=Driekwarteeu-Herdenking van die NG gemeente Germiston 1899-1974 |datum=Omstreeks 1920 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] ov6rwid7d7l0x8x93fxo8qosawaasvj 0 103501 2922145 2915595 2026-08-04T19:45:50Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922145 wikitext text/x-wiki {{Sjabloon:Regshulp}} [[Beeld:DowwesensuurstempelbiblioteekboekOrgieAndreP.Brink.jpg|duimnael|Sensuurwet:''Orgie'' was een van André P. Brink se boeke wat vir 'n tyd lank nie vir die oop biblioteekrakke beskore was nie.]] Die sensuurwet onder [[Apartheid]] verwys na die '''Wet op Publikasies en Vermaaklikhede''' wat sedert 1963 deur die parlement aanvaar is om binnelandse publikasies aan sensuur te onderwerp. Die bepaling van hierdie wet kon 'n publikasie ongewens verklaar indien die werk, of deel daarvan, onbetaamlik, onwelvoeglik, aanstootlik of skadelik vir die openbare sedes en/of godslasterlik sou wees en dit enige bevolkingsdeel van die Republiek van Suid-Afrika belaglik of veragtelik sou maak. == Agtergrond en aanloop == === Tweede Wêreldoorlog === Beheer oor publikasies is voor die eerste wetgewing van 1963 deur die Volksraad toegepas deur verskeie koloniale of provinsiale wette, doeanewette en die Sensuurwet van 1931. Van die Apartheid-Sensuurwetgewing toon wel duidelike ooreenkomste met dié tydens die Tweede Wêreldoorlog, toe Suid-Afrika deel van die Britse Ryk was. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is onder meer 'n paar Afrikaanse boeke verbied, kragtens ’n regulasie '''dat boeke wat aan enige deel van die gemeenskap aanstoot mag gee, nie aangekoop mag word nie.''' Die verhouding tussen die Afrikaans- en Engelssprekendes was op daardie stadium swak - want daar was veral spanning tussen Republikeinsgesindes (wat onafhanklikheid nastreef) en Rojaliste (wat vir die Britse Ryk veg). Hoewel die meerderheid soldate wat aan die oorlog deelgeneem het inderdaad Afrikaanssprekend was, het veral die Engelssprekende soldate en Afrikaanssprekende burgerlikes mekaar aangerand. Een aanval op ''[[Die Vaderland]]'' en ''[[Die Transvaler]]'' se geboue op Saterdagaand, 1 Februarie 1941, waar manuskripte en persklaar romans, toneelstukke en akademiese artikels vernietig is, volg op 'n lang aanloop. Verdagmakery begin reeds na afloop van Heldedagviering op 28 Oktober 1939 op Vryburg. Speurders wou verneem oor die gedig "Voor in die wapad brand 'n lig" deur A.G. Visser, want die aanleiding tot die ondersoek was blykbaar "'n simboliese voorstelling van moedersmart in die konsentrasiekampe".<ref name="SteynNov1991" /> Die eerste boek wat op amateuragtige wyse deur 'n burger self 'n verbod op geplaas is (glo op las van die Regering), is die topverkoper ''Ek rebelleer!'' deur J.A. Smith (assistent-kommandant-generaal van die Ossewabrandwag), waarin hy sy ervarings as Kaaplandse skoolseun en Rebel tydens die Anglo-Boereoorlog meedeel. Die boek is uit eie beweging deur die Engelse voorsitter van 'n skoolraad te Port Elizabeth laat verwyder uit die stad se skoolbiblioteke; by nadere ondersoek was daar geen sprake van enige opdrag van die militêre owerheid of Minister van Verdediging nie. Toe hierdie nuus aan die lig kom, het skoolkomitees met dank die skenkings van die boek in ontvangs geneem en die omsendbrief ignoreer.<ref name="SteynNov1991" /> Generaal [[Manie Maritz]] se boek, ''My lewe en strewe'', is die eerste Afrikaanse boek wat deur die regering tydens die Tweede Wêreldoorlog verban is, in Maart 1941. Dit is gedoen kragtens die noodregulasies tydens die duur van die oorlog - omdat dit '''een deel van die bevolking teen die ander ophits'''. Die eerste oplaag was toe reeds uitverkoop. Die boek is sterk gegrond op die "Protokolle" van die "Geleerdes Oues van Zion" en anti-Joods. Die staat voer aan dit is 'n heftige aanval op die Jode en propaganda, veral met die woorde "Laat ons die kanker wat aan ons volkslewe vreet - naamlik die Jood - verwyder." Maritz meen hy het nie bedoel dat die Jode met geweld magteloos gemaak moes word nie, maar op ander maniere. In sy oë was dit die knoeiery van die Jode wat aanleiding gegee het tot die 27&nbsp;000 Afrikanervroue- en kinders wat hul lewens in die konsentrasiekampe tydens die Anglo-Boereoorlog verloor het. Hy voel dit is sy plig as burger om in te gryp as daar dinge gebeur wat moontlik aanleiding tot die bloedvergieting van sy eie volk sou lei. Maritz ontken dat Christus en sy dissipels Jode was, maar wel Judas Iskariot. Hy beskou ook nie die Jood as medemens nie. Maritz is weens sy minagting van die hof (weens uitbarstings) en verdere uitlatings 'n verswarende 75 pond-boete opgelê, of nege maande gevangenisstraf. Die boete is nie betaal nie en 'n lasbrief vir die gevangesetting is uitgereik. 'n Prokureur, W.G. Kirsten, het na afloop van Maritz se inhegtenisname wel die boete inbetaal.<ref name="SteynNov1991" /> Twee boeke loop 'n jaar later dieselfde bloutjie: ''Helkampe'' deur Ewald Steenkamp en ''Só het hulle gesterf!'', 'n vertaling van ''Hoe zij stierven'' deur G. Jordaan. In albei gevalle handel dit weer oor die wreedheid van die Anglo-Boereoorlog wat uitgebeeld word. Die boekeverbod het feitlik geen aandag in die Engelse pers geniet nie. Albei boeke is verbied kragtens 'n noodregulasie oor die '''beslaglegging op boeke of dokumente waarin die informasie wat gebruik mag word om die landsverdediging te strem''', vervat is. Ook ''Tant Alie van Transvaal'', 'n dagboek van Alida Badenhorst, is later in die Tweede Wêreldoorlog 'n tyd lank verbied, maar na volgehoue protes weer ontban.<ref name="SteynNov1991" /> Ironies genoeg is die "hoogs anti-Britse" boek wat deur 'n Duitse sender (Radio Zeesen, wat ook na Suid-Afrika uitgesaai het) gebruik is, '' 'n Eeu van onreg'', destyds, tydens die Anglo-Boereoorlog, geskryf deur niemand anders nie as die nou dienende Eerste Minister, [[Jan Smuts]] self. Die vraag is geopper deur [[J.G. Strijdom]], na aanleiding van die vermelde Afrikaanse boeke, wanneer Smuts se werk dan nou verban gaan word. Namens die Minister van Binnelandse Sake is geantwoord : "Hierdie boek is nog nie onder my aandag gebring nie". Generaal Jan Kemp voer in 1942 aan hierdie antwoord kom maar "net omdat die boek deur die Eerste Minister geskryf is". In 'n persoonlike verklaring skryf Smuts reeds in 1939 die woorde wat hy veertig jaar tevore geskryf het, was geregverdig; daardeur kon 'n verenigde Suid-Afrika geskep word, "en daar is verder die vooruitsig dat ons 'n verenigde volk sal opbou. Ons geniet ook die waardevolle toegeneentheid en vriendskap van die hele Britse Gemenebes. [...] Niks waarvoor ons geveg en gely het, het op die ou end verlore gegaan nie, maar ons het selfs meer gewen as [waarop] ons gehoop het."<ref name="SteynNov1991" /> ''Die Transvaler'' was woedend oor die verbod op hierdie Afrikaanse boeke, juis in 'n tydperk wanneer "volkskadelike lektuur, naamlik oor die kommunisme" meer vryheid toegeken is. Ook voer ''Die Transvaler'' aan: feite bly feite, en wat die Britte aan die Afrikaner gedoen het sal nie gou uit die volksgeheue uitgevee word nie. Ook ''Die Burger'' voeg sy stem by: die dade van Brittanje staan swart as 'n ewige aanklag teen hom, en dit gaan maar moeilik om steun en geesdrif vir die Empire te werf wat presies dié gruweldade aan sy vyande toeskryf waaraan hy self skuldig is - kerke afbrand, onmenslike behandeling van vroue en kinders; alles onder die vaandel van Brittanje se stryd vir die Christelike beskawing. Die ''Volksblad'' het weer aangevoer daar was nooit voorheen 'n verbod op ''Hoe zij stierven'' nie - hoekom nou skielik? Dit is bloot die Britte se eie gewete wat hul aankla.<ref name="SteynNov1991">[https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_u6k/page/30 Steyn, J.C. 1991. Politieke redes vir die verbod op 'n paar Afrikaanse boeke. ''Tydskrif vir Letterkunde'', 29(4):30-38]</ref> === Ná die Tweede Wêreldoorlog === In 1947 kom die beheer oor binnelandse publikasies ter sprake, maar ook sit die Transvaalse Hooggeregshof in 1953 met 'n netelige probleem in verband met die kopieregskending van 'n 'obsene' artikel wat die ''Keur''-tydskrif na bewering van die ''Fyn Goud'' gesteel het. Die saak was een van die hoofoorsake wat aanleiding gegee het tot die samestelling van die Cronjé-kommissie om die 'euwel van onwelvoeglike, aanstootlike of skadelike leesstof’ te ondersoek. Die verslag van die Cronjé-kommissie word aan die Volksraad voorgelê en in 1957 gepubliseer. Reeds in die 1940's het die houding wat die Kerk en georganiseerde kultuur ingeneem het die uitgewersbesluite beïnvloed, onder meer op Nasionale Persboeke. In tydskrifte en koerante is eindeloos geskryf oor die gevaar van pornografie. Sensuur is bepleit. Op 28 November 1953 rig H.L. Roux, bestuurder van die Nasionale Boekhandel, 'n brief aan ''Die Volksblad'' waarin staan dat die Afrikaanse volk met sy kultuur en letterkunde voor 'n krisis staan. Die sedelike waardes word bedreig deur 'n "stortvloed pornografiese leesstof". [[Koos Human|J.J. Human]] skryf op 26 Maart 1954 aan ''Die Huisgenoot'' dat daar 'n verskil is tussen "pornografie" en "prikkellektuur". Prikkellektuur word nie geskryf nie, maar ''gedink''. Dit is die onoordeelkundige lees van die leser wat die vuil in 'n teks uitlig waarvan dikwels geen sprake is nie of waarvan dit nie die bedoeling is nie (Human skryf op 18 Januarie 1956 dat mens selfs van die [[Hooglied van Salomo]] pornografie kan maak). Hy verwys onder meer na die seksuele verhouding tussen Johanna en Henning in die roman ''Laat vrugte'' – wat nêrens ter sprake is nie – maar waar Sybrand se kleinkind tog uit gebore moet word. Human pleit eerder vir 'n grondige hervorming in die moedertaalonderwys en veral by die studie in die letterkunde. Die voorsitter van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]], dr. T. E. W. Schumann, het egter op 3 Julie 1954 onwelvoeglike lektuur vergelyk met gifgas: ''Indien die wet my verbied om in die middel van Eloff- en [[Adderleystraat]] 'n ontwikkelaar van gifgas aan die gang te sit, waarom sal hy my nie ook verbied om geestelike gifgas in die land te versprei nie? Die argument dat die publiek hierdie gifgas verlang, maak op my geen indruk nie.'' By letterkundiges soos Gerrit Dekker en [[C.M. van den Heever]] was daar kommer oor die dekadensie asook sensasielus wat besig was om die verskyning van suiwer letterkunde in Afrikaans te verdring. Van den Heever wys onder meer na wellustige seks wat godsdiens verdring; dat dit amper 'n obsessie in die poësie en prosa was. In die vyftigerjare het die Nasionale Boekhandel dikwels meer gewaag met die digkuns as met die prosa. ''Steenbok tot poolsee'' (1955) van [[Peter Blum]] het oor die algemeen gemengde resensies ontvang. Maar na die verskyning van die bundel het die een klagte op die ander gevolg, ook van die Uitsaaikorporasie. Geen resensies van die boek is deur die [[SAUK]] uitgesaai nie, hoewel hul nie die boek in die ban gedoen het nie. Die heftigste beswaar was teen "Oor monnemente gepraat". (Ironies genoeg is die sonnet in 1986 afgedruk op die eksamenvraestel in die letterkunde vir Afrikaans Hoër Graad (Senior Sertifikaat) van die Kaapse Onderwysdepartement). [[N.P. van Wyk Louw]] het oor Radio Nederland Wereldomroep 'n goeie woordjie vir die digbundel gedoen. == Die Sensuurwet aanvaar == Die eerste poging van die Cronjékommissie om 'n sensuurwet ingesteld te kry, het misluk weens die verreikende voorstelle in verband met beheer. Ná herhaalde pogings het dit geluk. Die [http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventories/inv_pdfo/AD1715/AD1715-24-3-4-001-jpeg.pdf Wetsvoorstel is in 1962 ter tafel gelê] en ingedien deur die Minister van Binnelandse Sake; met die amptelike benaming: ''Wetsontwerp om die produksie en verspreiding te verbied van publikasies en voorwerpe wat ongewens is, en om voorsiening te maak vir aangeleenthede wat daarmee in verband staan; en om die "Police Offences Ordinance, 1902" (Oranje-Vrystaat), die "Criminal Law Amendment Act, 1909" (Transvaal), die Doeanewet, 1955, en die Poswet, 1958, te wysig.'' In 1963 is die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aanvaar. Die wet bepaal dat 'n Raad saamgestel sou word wat minstens uit nege lede bestaan en waaruit ses deskundiges van kuns, taal en die lettere of regspleging moes wees. Hierdie aanstelling sou gedoen word deur die Minister van Binnelandse Sake, wat ook die paneel sou aanwys waaruit die Raad kommissies in die lewe kon roep. Die komitees moes dan onder die Raad se gesag verslag doen oor 'n publikasie wat aan hom voorgelê word. Die publiek kon publikasies vryelik voor die Raad gaan voorlê, maar die skrywer, uitgewer of invoerder moes by die Hooggeregshof (en daarna ook by die Appèlhof) appèl gaan aanteken. Die Raad hoef volgens die wet nie redes vir sy besluite te verstrek nie. Die koerante wat lid was van die Suid-Afrikaanse Persunie was van hierdie wet vrygestel. Die Suid-Afrikaanse Wet (No. 26 van 1963) vir die Beheer oor Publikasies en Vermaaklikhede bevat destyds die volgende klousules:<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, pp. 64-66</ref> :''Klousule 5 (2)'' :'n Publikasie of voorwerp word geag ongewens te wees indien dit of 'n deel daarvan – ::(a) onbetaamlik of onwelvoeglik is of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is; ::(b) godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is; ::(c) enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelik maak; ::(d) vir die betrekkinge tussen enige bevolkingsdele van die Republiek skadelik is; ::(e) vir die veiligheid van die Staat, die algemene welsyn of die vrede en goeie orde nadelig is; :''Klousule 6 (1)'' :Indien by 'n regsgeding ingevolge hierdie Wet die vraag ontstaan of enige stof onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is, word daardie stof geag – ::(a) onbetaamlik of onwelvoeglik te wees indien dit na die oordeel van die hof die strekking het om die gedagtes van persone wat waarskynlik aan die uitwerking of invloed daarvan blootgestel sal word, te verderf of te laat ontaard; of ::(b) vir die openbare sedes aanstootlik te wees indien dit na die oordeel van die hof waarskynlik skokkend of walglik sal wees vir persone wat dit waarskynlik sal lees of sien; of ::(c) vir die openbare sedes skadelik te wees indien dit na die oordeel van die hof op onbetaamlike wyse handel met moord, selfmoord, die dood, grusaamheid, wreedheid, bakleiery, rusie, mishandeling, wetteloosheid, rampokkery, roof, misdaad, die tegniek van misdaad en misdadigers, drinkery, dronkenskap, handel in of verslaafdheid aan verdowingsmiddels, smokkelary, geslagsverkeer, prostitusie, promiskuïteit, blanke slavinnehandel, losbandigheid, wellus, hartstogtelike liefdestonele, homoseksualiteit, seksuele aanranding, verkragting, sodomie, masochisme, sadisme, seksuele bestialiteit, vrugafdrywing, geslagsverandering, naglewe, liggaamlike houdinge, naaktheid, skamele of ontoereikende kleding, egskeiding, huweliksontrouheid, owerspel, buite-egtelikheid, menslike of maatskaplike afwyking of ontaarding, of 'n ander soortgelyke of verwante verskynsel; of ::(d) onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik te wees indien dit na die oordeel van die hof op enige ander wyse die sedes ondermyn. :''Klousule 10'' :Die raad keur nie 'n rolprent goed nie wat volgens sy oordeel – ::(a) iets voorstel wat afbreuk doen aan die veiligheid van die Staat; ::(b) die uitwerking kan hê om – :::(i) die vrede of goeie orde te versteur; :::(ii) die algemene welsyn te benadeel; :::(iii) ten opsigte van welvoeglikheid aanstoot gee; :::(iv) ten opsigte van die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstoot te gee; :::(v) enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelike te maak; :::(vi) die betrekkings tussen enige bevolkingsdele in die Republiek te benadeel; of :::(vii) kommunisme, soos in die Wet op die Onderdrukking van Kommunisme, 1950 (Wet No. 44 van 1950), omskryf, te propageer of te bevorder; of ::(c) 'n aanstootlike voorstelling gee van – :::(i) die Staatspresident; :::(ii) die Republiek se gewapende magte of 'n lid daarvan; :::(iii) die dood; :::(iv) mensegestaltes; :::(v) liefdestonele; :::(vi) polemiese of internasionale politiek; :::(vii) openbare figure; :::(viii) jeugmisdaad; :::(ix) misdadigheid en misdadigerstegniek; :::(x) wrede bakleiery; :::(xi) dronkenskap en rusie; :::(xii) verslaafdheid aan verdowingsmiddels; :::(xiii) tonele van geweld waarby blankes en nie-blankes betrokke is; :::(xiv) vermenging van blanke en nie-blanke persone; of :::(xv) gewelddadigheid teenoor of mishandeling van vrouens en kinders. Die heftigste kritiek was die kriterium van die verbod, spesifiek artikels 5 en 6, volgens Kannemeyer: {{quote| Volgens 5 (2) is 'n publikasie ongewens indien dit of 'n deel daarvan onbetaamlik of onwelvoeglik is of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik is; godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is; enige bevolkingsdeel van die Republiek belaglik of veragtelik maak; vir die betrekkinge tussen enige bevolkingsdeel van die Republiek skadelik is; of vir die veiligheid van die Staat, die algemene welsyn of die vrede en goeie orde nadelig is.<br /> Artikel 6 gee dan 'n omskrywing wat onder ‘onbetaamlik of onwelvoeglik of vir die openbare sedes aanstootlik of skadelik’ verstaan moet word: indien dit na die oordeel van die hof die strekking het om die gedagtes van persone wat waarskynlik aan die uitwerking of invloed daarvan blootgestel sal word, te verderf of te laat ontaard; waarskynlik skokkend of walglik sal wees vir persone wat dit waarskynlik sal lees of sien; of op onbetaamlike wyse handel met 'n lang reeks onderwerpe soos moord, wetteloosheid, verslaafdheid, allerlei vorme van seksualiteit e.d.m. Daarby mag die doel van die skrywer of uitgewer nie by die vasstelling van onbetaamlikheid of onwelvoeglikheid in ag geneem word nie. }} Daarby dus kon 'n boek byvoorbeeld op grond van "of 'n deel daarvan" met 'n enkele woord of paragraaf onbetaamlik of onwelvoeglik wees en verbied word. Daar was geen sprake dat 'n kunswerk in sy geheelbeeld beoordeel (of veroordeel) kon word nie; dit was nie in die wet ingebou nie. Die estetiese oorwegings was totaal irrelevant – '''die eerste verbod op 'n publikasie wat kragtens die wet tot 'n regsgeding lei''' was die boek ''When the Lion Feeds'' deur Wilbur A. Smith. N.P. van Wyk Louw, een van die grootste teenstanders van die wet, het die wetgewing beskou as 'n effektiewer manier om die Afrikaanse taal en literatuur dood te smoor as wat [[Alfred Milner|Milner]] kon bedink het: as jy nie iets in Afrikaans kon sê nie, publiseer dit in Engels: ''Vir die jong aspirant-skrywer (ook die Afrikaanse!) in Suid-Afrika – is dit asof hier vir hom gesê word: Boeta, as jy jou sê wil sê, skryf Engels! En as jy nie Engels goed genoeg ken nie, léér dit, soos Joseph Conrad; maar skryf in Engels en behou jou siel!'' Op 25 April 1963 het W.A. de Klerk en Mary Renault 'n verklaring (gesteun deur 117 Suid-Afrikaanse skrywers en 41 kunstenaars) met beswaar teen die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aan sen. [[Jan de Klerk]], minister van binnelandse sake, oorhandig. Onder die beswaarmakers was: {{div col|colwidth=20em}} * [[Rob Antonissen]] * [[Hennie Aucamp]] * [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] * [[Ronnie Belcher|R.K. Belcher]] * [[André P. Brink]] * [[Guy Butler]] * [[Jack Cope]] * [[Johan Degenaar|J.J. Degenaar]] * [[W.A. de Klerk]] * [[Anna de Villiers]] * [[Abraham H. de Vries|Abraham de Vries]] * [[Eitemal|W.J. du P. Erlank (Eitemal)]] * [[Elisabeth Eybers]] * [[Athol Fugard]] * [[Sarah Goldblatt]] * [[Nadine Gordimer]] * Pieter Grobbelaar * [[Wilhelm Grütter]] * [[T.J. Haarhoff]] * [[Doc Immelman]] * [[Ingrid Jonker]] * [[Elsa Joubert]] * [[J.C. Kannemeyer]] * [[Karl Kielblock]] * [[Uys Krige]] * [[Etienne Leroux]] * R. E. Lighton * [[Freda Linde]] * [[Anna M. Louw]] * [[N.P. van Wyk Louw]] * E.G. Malherbe * F.E.J. Malherbe * [[Leo Marquard]] * [[Johannes Meintjes]] * [[C.J.M. Nienaber]] * [[G.S. Nienaber]] * M. Nienaber-Luitingh * [[D.J. Opperman]] * [[Alan Paton]] * S.V. Peterson * [[P.J. Philander]] * M. Preller * [[Gert Pretorius]] * [[Jan Rabie]] * [[Mary Renault]] * [[Leon Rousseau]] * [[Jan Schutte]] * [[Adam Small]] * Barend Toerien * [[Sannie Uys]] * [[Laurens van der Post]] * Vincent van der Westhuizen * [[Ernst van Heerden]] * J.P.J. van Rensburg * [[Marthinus Versfeld]] * [[A.J.J. Visser]]. {{div col end}} Eers met die aanstel van die afgetrede prof. [[Gerrit Dekker]] as die eerste voorsitter van die Publikasieraad is die geskil besleg. Dekker was aanvanklik onwillig, maar Van Wyk Louw het met hom onderhandel. Sy aanstelling het die skrywers grootliks kalmeer. Drie prominente Afrikaanse literatore – [[A.P. Grové]], [[Merwe Scholtz]] en [[T.T. Cloete]] – is tot lede benoem. 'n Oud-Nasionale Persman, Jannie Kruger, het Dekker opgevolg toe sy termyn verstryk het. Op grond van Kruger se publikasies en literêre aansien kon hy nie dieselfde respek van sy voorganger afdwing nie. Die tydskrif ''Scope'' word herhaaldelik in die 1960's deur die Publikasieraad verbied, wat dan later deur die Hooggeregshof ter syde gestel word. Die ongunstige beeld van belastingbetalers se geld wat vermors word, laat felle kritiek en skerp reaksies ontstaan. Uit die oorgevoelige leserspubliek het die stof egter nog lank nie gaan lê nie: onder andere was 'n woord soos "kutteltjies" in ''Voëlvry'' deur D.J. Opperman beskou as "gekruide" taal (in 'n brief van 24 Mei 1967). == ''When the Lion Feeds'' == Vroeg in 1964 word die boek ''When the Lion Feeds'' uitgegee, geskryf deur Wilbur Smith. Die verhaal handel rondom die pioniersdae in Natal en Transvaal, hoofsaaklik ligte leesstof. Binne drie maande (April, Mei en Junie) word 10 000 eksemplare van die hand gesit; dus, 'n topverkoper. In Julie 1964 het die Raad van Beheer oor Publikasies die boek onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik bevind. Appèl teen hierdie besluit word aangeteken by die Kaapse Hooggeregshof. Met 'n meerderheidsbeslissing van twee regters teen een regter word die appèl gehandhaaf. Hierteen teken die Raad van Beheer oor Publikasies nou sy appèl aan - die bevinding word nou na die Appèlhof verwys. Hoofregter L.C. Steyn, asook appèlregters G.N. Holmes en Potgieter is dit eens dat die boek wel onbetaamlik en onwelvoeglik is, en dat die Raad gelyk had. Appèlregters F.H.L. Rumpff en Williamson verskil. Met die meerderheidsbeslissing word die boek onder sensuur geplaas.<ref name="Steyl" /> Rumpff het (in sy uitspraak wat in Engels was) 'n probleem dat die boek ''in sy geheel'' as onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik beskou is. Na sy mening is daar slegs twee passasies waaroor daar ernstig geredeneer kan word (naamlik Hoofstuk 11 en 13). Die beskuldiging van sadisme en wreedheid is ongeregverdig. Indien die uittreksels in isolasie beskou sou word, of misplaas in 'n storie vir kinders verskyn het, sou hy nie gehuiwer het om hulle onwenslik te noem nie. Hy vergelyk dit met Michelangelo se Dawidsbeeld waarvan die geslagsdele verwyder sou word "en aan 'n stukkie moderne nie-figuratiewe beeldhouwerk gehang word". Michelangelo het verwag dat sy skepping as 'n eenheid deur die normale volwasse wêreld beskou sou word, "en niemand sal droom om die beeld te verbied omdat sekere giggelende jeugdige tienderjariges of 'n seksbehepte indiwidu die onbedekte geslagsdele verliefderig begluur of een of ander oujongnooi met te min seksgevoel hulle walglik mag vind nie."<ref name="Steyl" /> Volgens Rumpff beteken sedes in die Wet basies 'n kwessie van smaak, die heersende smaak van die samelewing waarop die Wet betrekking het, en nie dié van 'n gemeenskap van die vromes nie. Die Hof kan niemand keer om oor seks te lees wat so beskryf is dat dit min aan die verbeelding oorlaat nie. Ook sal die Hof nie die gedagtes van die mense van gister in ag neem nie, maar die mense van die eietydse samelewing (d.i. 1965).<ref name="Steyl" /> Hy voer aan die boek is nie vir jeugdiges of preutse mense geskryf nie: dit is vir volwassenes bedoel en "sal in besonder inslaan by mans van die wêreld wat iets van die lewe af weet, sowel as van die geskiedenis van Natal en Transvaal, die Laeveld en sy wild." Vir Rumpff is dit verkeerd om burgers van die Republiek van Suid-Afrika 'n leesbare roman te ontneem omdat daar verwysings is na seksuele gewoontes wat mens as taboe sou beskou.<ref name="Steyl" /> In '''Hoofstuk 11''' beeld die skrywer kortliks die oorgang van die twee broers van kinderjare na jongmanjare uit. Dit toon hoe die karakter Sean deur die vurige plaasmeisie Anna verlei word nadat sy naak geswem het. Sy neem sy hemp en droog haar gesig daaraan af, "standing naked and unashamed - she had too many brothers for modesty." Na Rumpff se mening val hierdie aangeleenthede binne die atmosfeer en kleur van die tydperk wat in die boek uitgebeeld word, en ook die seksuele gebeurtenisse vorm nie 'n onnatuurlike deel van die intrige nie. Die beskrywing word in toom gehou, is selfs delikaat, hoewel die inhoud gewaag is.<ref name="Steyl" /> In '''Hoofstuk 13''' word 'n liefdestoneel verkeerdelik deur die Hof aan twee kinders toegedig. In die minderheidsuitspraak word daarna verwys as 'seksuele perversie' en 'dierlike hartstog', "en die mening word gehuldig dat die reaksie van die huisvrou wat na die Wynbergse (Kaapse) biblioteek gaan (en wat vermoedelik dus opgevoed is) een van walging sal wees." Rumpff is van mening dat die gemiddelde hedendaagse leser, indien hy 'n normale, gesonde lewe lei, seksueel en andersins, nie aan wellustige gedagtes sal toegee as hy die boek lees nie.<ref name="Steyl" /> Die Hof behoort nie bloot op grond van die rede ''parce qu'une mère ne le donnera pas à sa fille'' (omdat 'n moeder dit nie aan haar dogter sal gee nie) die boek te verbied nie. Dit word nie as jeugboek geadverteer nie. Maar al sou 'n jong, tere meisie die boek ook lees, sal sy gou tot die besef kom dat 'n mansmens 'n wrede skepsel kan wees, dat 'n vrou wat haarself aan die manlike geslag oorgee ná oppervlakkige liefdesbetuigings, 'n groot waagstuk onderneem. Die boek bied dus 'n dure sedeles.<ref name="Steyl" /> Laastens beskou Rumpff die vryheid van spraak "'n duur verworwe en kosbare bate [...], wat nietemin maklik verloor kan word" sodra hierdie presedent eers geskep is.<ref name="Steyl">Steyl, G.C (samesteller). 1971. 'Moderne Sedes, Michelangelo se Beeld en die Vryheid van Spraak.' In: ''Regters aan die woord: 'n aantal uitsprake van die Hooggeregshof''. Kaapstad: Tafelberg. pp. 25-30.</ref> == ''Kennis van die aand'' == ''Rapport'' lewer op 18 November 1973 'n baie gunstige resensie van ''Kennis van die aand'', deur André P. Brink. Die eerste oplaag was amper in die winkels uitverkoop en daar was sprake van 'n herdruk. E. Lindenberg het dit in ''Die Burger'' (8 November 1973) as 'n gedurfde roman in baie opsigte beskou, maar oor die algemeen 'n mislukking – grootliks omrede dit naïef is om die hoofkarakter uit te beeld as 'n wit hooffiguur, wat dink, voel en reageer soos 'n tipiese Westerse intellektueel, wat in 'n bruin vel gestop is. C.W. Malan lewer sy mening in ''Die Volksblad'' op 27 November 1973: die bevooroordeelde leser sal die boek selde 'n hoër status toeken as dié van 'n omstrede politieke propagandaskrif. In Desember 1973 het dr. Hennie Terblanche, die voorsitter van die Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans, die boek by die veiligheidspolisie gaan aanmeld. Tot dusver was daar nog nie 'n enkele Afrikaanse boek verbied nie. Die publisiteit aan die klagtes wat hierdie situasie by ''Die Vaderland'' en ander media geniet het, het die verkope die hoogte in laat skiet. Die boekwinkels in die stede Bloemfontein, Johannesburg, Pretoria en Kaapstad het nie genoeg eksemplare beskikbaar gehad nie – die waglyste het aanhou groei. [[Jaap Steyn]] som die geskiedenis so op: {{quote| Rykie van Reenen het op 20 Januarie 1974 in ''Rapport'' se hoofberig ''Die Vaderland'' aangehaal wat beweer het dat Brink met ''Kennis'' die Langenhoven van die sewentigerjare geword het, omdat hy sy volk weer leer Afrikaans lees het. Die eer kom miskien eerder Hennie Terblanche toe, het Rykie van Reenen geskryf. "Hy basuin vroeg en laat uit dat die boek bevat, wel getel, vyftig seksdade (wat 'n gemiddeld van een per tien bladsye beteken). Hy gee die versekering, nota bene, as woordeboekmaker, dat daar geen woord in die Afrikaanse sekstaal is wat nie daarin voorkom nie. Dr. Terblanche het ook gesê: "In die ganse wêreldgeskiedenis, in enige taal, het daar nog nooit so 'n vieslike boek verskyn nie." }} Twee Pretoriase vroue, Christine van Wyk, leraarsvrou en lid van die NG Kerk se vrouehulpdiens, en T.C. Pienaar, skryfster en lid van die Afrikaanse Vrouefederasie het ook hul klagte gaan indien. Die Publikasieraad se bevinding het gevolg na 'n aanklag wat op 21 November 1974 deur ds. J.J. Swart van die NG Gemeente Tygerberg ingedien is. Die nuus dat die Publikasieraad moontlik ''Kennis van die aand'' sou verbied, het die Johannesburgse Afrikaanse Skrywerskring 'n fonds in die lewe laat roep om die hofkoste te dra. 'n Protesbyeenkoms is in Johannesburg vir Vrydag, 1 Februarie 1975, gereël, waar uit Brink se boek voorgelees sou word. Die verbod is egter vervroeg tot 29 Januarie in 'n buitengewone staatskoerant. Die protesvergadering is op Donderdagaand, 31 Januarie gehou, en verskeie letterkundiges het opgetree, soos Louis Eksteen (Universiteit van Pretoria), E. Lindenberg en [[Ampie Coetzee]] (Wits), Jan Spies, Chris van der Merwe en H.C.T. Müller (RAU). Ds. D.P.M. Beukes, voorsitter van die [[FAK]], maar ook twee NG-moderatore dr. J.D. Vorster (van die Algemene Sinode, en broer van die eerste minister, John Vorster) en ds. Gericke het die verbod verwelkom. Die minister van binnelandse sake, [[Connie Mulder]], het ook sy skok oor die "vulgêre, liederlike en blatante aanbieding van woordkeuse" van die werk uitgespreek. Die Kaapse Hooggeregshof het die appèl teen die verbod van die hand gewys. '''Regter Theo van Wyk''' bevind "dat die roman ingevolge die begrippe omskryf in die wet onbetaamlik, onwelvoeglik en aanstootlik en skadelik vir die openbare sedes is. Dit sal waarskynlik skokkend en walglik wees vir 'n wesenlike aantal lesers, en handel op onbetaamlike wyse met grusaamheid, dronkenskap, wellus, hartstogtelike liefdestonele, sadisme en soortgelyke verskynsels. Dit is aanstootlik vir die godsdienstige gevoelens van 'n bevolkingsdeel en dit maak 'n bevolkingsdeel, te wete die blankes, veragtelik."<br /> '''Regter J.H. Steyn''' het nie die boek as godslasterlik beskou nie, maar bevind die roman wemel van oordrywinge en onjuisthede. "Die profiel wat dit van die Afrikaner skets, is nie vleiend nie, maar die leser besef dat hy met 'n geniepsige skrywer te doen het wat die roman gebruik om te kwets." Regter Steyn blyk dat hy dié besluit ‘vanweë die behoefte aan 'n viriele letterkunde in die Afrikaanse taal’ teensinnig neem.<br /> '''Regter M.A. Diemont''' beskou volgens die reg nie die boek as godslasterlik nie, maar baie lesers sou dele daarvan aanstootlik vind, veral waar godsdiens en seks met mekaar gekoppel word. == Aksie Morele Standaarde == [[Lêer:Inskrywingsvormaksiemorelestandaarde.JPG|regs|duimnael|350px|Inskrywingsvorm van (die gewese) Aksie Morele Standaarde]] Volgens die drukgroep, Aksie Morele Standaarde, was die wet "geheel en al ontoereikend" en moes onverwyld opgeknap word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p .9, 68</ref> In hul boek spesifiek toegewy aan die Afrikaner,<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 10</ref> maar ook veral Christene,<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 80</ref> getiteld ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika'' (1974), speel die Staat so reg in die hand van die gewetenlose geldwolwe (wat "verlei, verlok en verneder"),<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 79</ref> wat op hul beurt so reg in die hand speel van die Kommuniste. Die grootste vyand, en dus die Kommuniste se grootste bondgenote, is die swygende en onbetrokke meerderheid Christene van Suid-Afrika wat geen standpunt inneem nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.60, 77</ref> Afgesien van die betrokke Wetgewing word die hele vraagstuk bekyk teen die aanhef van die Grondwet van Suid-Afrika:<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.64-65</ref> {{cquote| In nederige erkentlikheid teenoor die Almagtige God, Beskikker oor die lotgevalle van nasies en die geskiedenis van volkere; Wat ons voorgeslagte uit baie lande byeengebring en hulle hier in hul eie gevestig het; Wat hul weë deur geslagte bepaal het; Wat hulle so wonderbaarlik deur gevare gelei het; Verklaar ons, wat hier as verteenwoordigers van die volk vergader is, dat aangesien ons Bewus is van ons verantwoordelikheid voor God en die mensdom; Oortuig is van die noodsaaklikheid om saam te staan Om die onskendbaarheid en vryheid van ons land te beveilig; Om die wet en die orde daarin te handhaaf; Om die geluk en die geestelike en stoflike welvaart van almal te bevorder; Bereid is om ons plig te aanvaar om gesamentlik met alle vredeliewende volkere wêreldvrede te soek; en Die opdrag wil uitvoer om die Republiek van Suid-Afrika te vestig en 'n Grondwet daaraan te gee wat die beste sal aanpas by die tradisies en geskiedenis van ons vaderland. }} Van die standpunte en retoriese vrae sluit in: * Gesien teen die agtergrond van die Koue Oorlog moet, wat moraliteit betref, voet by stuk gehou word. Of dit nou deur middel van pornografie, bloufilms, popfeeste en ander vorms van permissiwiteit is wat die Westerse wêreld oorspoel, die morele standaarde in die Ystergordynlande word streng gehandhaaf. "Die vernaamste rede hiervoor is dat die kommunisme wêreldoorname beplan en daarom word geen toegeeflikheid geduld wat hulle kan verswak en hierdie allesoorheersende ideaal kan verydel nie."<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.11</ref> Die Kremlin steun op omverwerping en sedeloosheid; hulle hoop dat die morele verbrokkeling spoedig oor die Westerse wêreld sal versprei, sodat hulle sonder slag of stoot kan oorneem.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 21</ref> :Die Italiaanse Kommunisteparty het onder meer 'n antwoord gekry op die vraag wat hulle te doen staan teenoor die losbandige teaterproduksies wat vanuit die Weste na Italië ingevoer word:<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.22</ref> {{cquote| Ons is daarin geïnteresseerd om hierdie soort spel aan te moedig en is ook bereid om toneelspelers wat in sulke stukke optree, as kampioene van die vryheid van die kunste aan te prys. Ons wil sulke produksies aanmoedig, en moet mense aanleiding gee om soortgelyke stukke te skep wat seksueel selfs nog meer uitdagend is. As 'n taktiese beleid is ons doelwit om 'n onderneming te steun wat pornografies is en wat geheel en al vry van enige beperkings of gewone morele kodes is. Die regisseur en toneelspelers is soos miere wat vrywillig en sonder koste van ons kant eet aan die wortels van die bourgeois gemeenskap. Hoekom sal ons hulle werk probeer stopsit? Hoekom sal ons hindernisse in hulle weg lê? }} :Bovermelde aanhaling eggo Lenin se woorde dat Rusland die Westerse wêreld sou inneem sonder militêre oorlogvoering: "Die betroubaarste oorlogstrategie is om die finale krygsverrigting uit te stel totdat die morele agteruitgang van die vyand die doodshou sowel maklik as moontlik maak." Ook Stalin het gesê: "Nou sal ons die Weste sonder oorlog vernietig - sonder om ons soldate of kanonne te gebruik, maar met die Weste sal ons die Weste vernietig." <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.47</ref> :Naas die Bosoorlog ("militêre terrorisme op die grens") was daar ook sprake van "morele terrorisme" onder die dekmantel van "vrede bewaar met die wêreld", "die mensdom het volwasse geword" en "demokratiese vryheid":<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.78-79</ref> {{quote| Die verwoesting van morele norme is nie op sigself 'n doel nie. Dit is eerder die sleutel wat die agterdeur vir die vyand ontsluit. Wanneer hy aanland - en hy beweeg onteenseglik in ons rigting uit die noorde en die ooste - sal hy 'n verswakte, kragtelose prooi vind wat geen weerstand bied nie. [...] Vreemd, nie waar nie, maar ook 'n openbaring, dat die Russiese kommuniste, wat gestadig die wêreld begin oorheers en by die jongste Olimpiese Spele meer goue medaljes gewen het as enige ander nasie, die produksie van enige pornografie, bloufilms en dwelmmiddels vir hulle mense verbied. Vroeg in hul geskiedenis het hulle die vernietigende krag van hierdie permissiewe elemente ontdek, wat nou die Westerse wêreld wil verswelg. Daar is vandag lande in Europa waar die sedelike bederf so deeglik plaasgevind het dat 'n betreklike klein getal goed gewapende Russiese soldate hulle lande sou kan oorneem sonder dat hulle enige of veel teenstand sal ondervind. Wanneer sedes geheel en al of amper geheel en al bedorwe is, word alle sin vir patriotisme en nasietrots vernietig. }} * Geen bordeel het nog ooit die morele standaard van 'n gemeenskap verhoog nie; nog minder pornografie en bloufilms.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 18</ref> Pornografie kan verslaafdes in 'n fantasiewêreld dompel, maar ook die aanknoop van gesonde verhoudings strem. Dieselfde lus na die sensasie is egter blywend en dwelmmiddels kan dikwels 'n plaasvervanger word (wat op sy beurt weer aanleiding gee tot dwelmverslawing). Pornografie skep 'n algemene klimaat vir permissiwiteit, dit wis die mooi (en skeppings-)element van seks uit, en iemand wat eers deur pornografie gekondisioneer is, kan nouliks smaak ontwikkel vir waardes soos in die meesterwerke van groot kunstenaars van weleer (en inhibeer sodoende ook die werklik skeppende kuns). "Dit is 'n bedreiging vir die beskawing". Navorsing vir die Amerikaanse Kommissie op Pornografie toon 55% van die verkragters en 37% van seksmisdadigers wat bestudeer is, se kriminele bedrywighede is direk deur pornografie gestimuleer.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.16</ref> Verslawing aan pornografie laat mense net in hulself belangstel; soos obsessies toeneem raak hulle wat hedendaagse politieke en sosiale vraagstukke betref apaties en toenemend vatbaar vir diktatorskap. <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.22-23</ref> * "Waarom moet ons toelaat dat pornograwe die toon aangee, terwyl van die geëerde Suid-Afrikaanse belastingbetalers, wat niks uit pornografie wen nie - inteendeel slegs daardeur bedreig word - verwag word om te betaal vir die totstandbring en instandhou van die geweldige masjinerie wat nodig sou wees om elke publikasie of film na te gaan wat ingevoer of vervaardig word in die land? Waarom kan 'n duidelik omlynde Wet nie geformuleer word met eenvoudige, breedvoerige en onmiskenbare standaarde nie? Daar kan dan van uitgewers, filmprodusente en invoerders verwag word om by die wet te bly - of om 'n swaar boete te betaal." <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.76</ref> * Waarom seksualiteit in die eerste plek in oorsese (Europese en Amerikaanse) skole en in die media prioriteit geniet, en die kinders vanaf kindertuinjare vroegryp gedruk moet word, staan verdag.<ref name="grim43">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.43</ref> Onder die dekmantel van inligting word kindertjies uitgebuit en bestook met sekspraatjies en geïllustreerde uitbeeldings wat die ouers se goedkeuring beslis nie sal wegdra nie.<ref name="grim43" /> 'n Twaalfjarige was op die punt om sy vierjarige sussie seksueel te molesteer: "Hy is op skool alles van seksuele gemeenskap geleer en wou dit op sy sustertjie 'uittoets'".<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p. 44</ref> Wat in Amerika gebeur, kan ook Suid-Afrika se voorland word, en daarteen moet gewaak word <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.45</ref>. Die vraag ontstaan ook of "die (sogenaamde) eerlike uitbeelding van die lewensfeite, meer besonderlik in seksuele sake" [soos 'n advokaat van 'n Suid-Afrikaanse hof sy steun aan die pleidooi toegedig het], met inbegrip verkragtings, egbreuk, ontug, smerige, aaklige en grusame beskrywings van seksuele misdade en morele sedeloosheid werklik van publieke belang is - veral vir kinders. Waarom moet hierdie immorele en sedebederwende "feite" aan die groot klok gehang word, as dit geensins opbouend is nie?<ref name="grim58">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.58</ref> * Die howe se besluit gegrond op die gelykvormigheid van "die gees van die tye" en "hedendaagse standaarde van moraliteit" kan op 'n ongehoorde laagtepunt afstuur.<ref name="grim58" /> * Waarom is verkragting strafbaar met die dood, terwyl die geldwolwe "die vuilste gemors [kan] publiseer wat seksuele drange prikkel [...] wat tot verkragting aanleiding gee, [en] daarmee mag voortgaan sonder die geringste vrees van selfs 'n R10-boete"?<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.17</ref> * Kinders en minderjariges het geen seggenskap in die opstel van wetgewing nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.75</ref> Dit is die volwassenes wat die toestande skep, wat die kinders sal beërwe; die volwassenes saai die saad, die kinders pluk die vrugte daarvan.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.7</ref> In die openbare belang, en soos in die reël ''Bewus is van ons verantwoordelikheid voor God en mensdom'' vermeld word in die Grondwet, het ouers die reg om daarop aan te dring dat die wetgewing, wat die morele veiligheid van hul kinders beskerm, toegepas word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.74</ref> Dit is dus 'n mistasting om aan te voer die Raad op die Beheer van Publikasie eien homself die "Godgegewe" reg toe om namens ander te besluit wat hulle mag of nie mag kyk/lees nie (omdat die publiek die liggaam juis aangevra of aangestel het), of "teen die demokrasie indruis waar elkeen vir homself kan besluit" (eweneens).<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.60-61</ref> Die landdroste se vertolking van die wet word dikwels beïnvloed deur die openbare mening. As die gereg dus weet die openbare mening staan bankvas agter hom, is hulle natuurlikerwys meer toegeneë om op te tree.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.73, 81</ref> Dus, die regering het 'n massiewe en aanhoudende ondersteuning van die openbare mening nodig, wat vereis dat beswaardes die pen sal opneem.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.9</ref> Demokrasie en die openbare mening beteken dus ook: wie swyg, stem toe.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.29</ref> * Hoe kan die besluite van die Raad van Beheer oor Publikasies, waarin die bovermelde ouers, kinders en die openbaar hul vertroue stel (as deskundiges), se besluite eenvoudig deur "één liberale regter" in die Hooggeregshof ter syde gestel word? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.18, 73</ref> Juis wanneer 'n tydskrif met begeestering berig (en indirek propageer of romantiseer) rakende 'n onderwyseres (die rolmodel van dogters) wat, vir die geld, die onderwys vaarwel toegeroep het om 'n beroepsontkleedanseres te word?<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.10</ref> En hoe kan die eienaar teen die Raad se besluit appelleer?<ref name="grim18">Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.18</ref> As die howe eers uitspraak gelewer het, het dit vir die Raad van Beheer oor Publikasies geen sin meer om dit teen te staan nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.59</ref> * Dit is onbillik om rolprente voor die tyd te sensor, terwyl publikasies eers die geleentheid gegun word om dwarsdeur die land te versprei, voordat iemand ''miskien'' 'n klagte sal indien. Teen daardie tyd is reeds duisende van die leesstof verkoop en is die skade gedaan; die put probeer demp nadat die kalf verdrink het.<ref name="grim18" /> Die standpunt "as 20&nbsp;000 mense dit reeds gesien het sal 'n verdere duisend nie kwaad doen nie" word vergelyk met nog 'n bykomende duisend mense wat teen wil en dank by die vuur ingestamp moet word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.26</ref> Beswaarmakers wat aanvoer "alles sal regkom, want die geskiedenis werk in siklusse", m.a.w. daar sal 'n morele keerpunt weer kom, vergeet gerieflik van die eens magtige ryke in die geskiedenis wat almal tot 'n val gekom het, juis omdat hulle toegelaat het dat hulle intern "tot die dood toe weggevreet is". Ook is die vraag: waarom moet hierdie erge demoraliserende toestand eers bereik word? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.8</ref> Geen geld en mannekrag is te veel as die morele slagting van die nasie ter sprake is nie.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.20</ref> * Die Grondwet lui baie duidelik: ''[...]Die opdrag wil uitvoer om die Republiek van Suid-Afrika te vestig en 'n Grondwet daaraan te gee wat die beste sal aanpas by die tradisies en geskiedenis van ons vaderland.''Die voorgeslagte van die Afrikaner was Christene, en om hierdie immorele neigings na te jaag (insluitend mensonterende popfeeste wat in seks-en-suip-orgies ontaard)<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.30-35</ref>, verloën die Afrikaner (die aangesprokene en teikenleser van die ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika'') daarmee sy beginsels, sy Christelike erfenis, sy Bybel en sy God.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.80-81</ref> * Nietemin, die Wet is 'n dooie letter. Dit word geminag, geïgnoreer en gering geskat, sonder dat die skuldiges tot verantwoording geroep en aan die pen gery word. Daar word onder meer gekyk na Klousule 6 (2)(c) met die verwysing na "liggaamlike houdinge, naaktheid, skamele of ontoereikende kleding", teenoor die buiteblaaie van boeke en tydskrifte wat in boekwinkels skaamteloos aangetref word.<ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.69</ref> :Al staan daar duidelik in Klousule 5 (2): 'n ''Publikasie of voorwerp word geag ongewens te wees indien dit of 'n deel daarvan, b) godslasterlik is of vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van enige bevolkingsdeel van die Republiek aanstootlik is;'', was daar die een Raadsbesluit dat Jethro Tull se ''Aqualung'' nie godslasterlik is nie, al word Genesis 1 se woorde verdraai. The Beatles se ''Back in The U.S.S.R.'' laat die skrywer wonder: "[Is] ons nie besig om die saad van rewolusie te saai en 'n liefde vir die U.S.S.R. aan te kweek nie? Is dit dan nie "vir die veiligheid van die Staat nadelig" nie? <ref>Grim, F. 1975 (1974). ''Gepoogde verkragting van Suid-Afrika''. Tweede druk. Kempton Park: Hart-uitgewers, p.69-71</ref> == Stigting van Taurus == 'n Komitee (later verander na 'n kommissie) word in 1972 onder die voorsitterskap van J.T. Kruger saamgestel om die toepassing van die publikasiewetgewing te ondersoek. Daar is bevind in die meerderheidsverslag van die kommissie in 1974 dat onder andere baie lede van die publiek nie meer vertroue in die beheerstelsel het nie, maar ook dat die volksmoraalvervlakking en die ondermyning van die goeie sedes, waardes en norme die doelstellings van die [[kommunisme]] kon bevorder. Nuwe wetgewing was dus noodsaaklik. Die Wet op Publikasie van 1974 het die 1963-wetgewing opgevolg, waar die Publikasieraad afgeskaf is en 'n direktoraat in sy plek gekom het. Die direktoraat het kommissies in die lewe geroep wat publikasies as ongewens kon verwerp. Die lede van die Direktoraat en die komitees is almal aangestel op grond van hul opvoedkundige kwalifikasies. Met die nuwe wet word daar nie meer na die howe gewend nie [wat duur op die belastingbetaler se sak was], maar na 'n Appèlraad, wat uit minstens drie lede bestaan van wie die voorsitter 'n persoon is wat voorheen as regter, advokaat, prokureur of dosent in die regsgeleerdheid tien jaar ondervinding moes gehad het. Die voorsitter kon ook beslissings van die komitees veto "op versoek van die minister, skrywer, uitgewer of lede van die publiek". Die voorsitter is deur die staatspresident aangestel. Die nuwe wet het die uitbou van die literatuur onder die nuwe bedeling onder veel meer druk geplaas as die vorige van 1963. Die komitees kon nou ook die besit van die publikasie verbied; die Minister kon enigiemand die magtiging gee om persele te betree en op boeke beslag te lê, die reg van appèl na die howe is afgeskaf en die Minister het te veel arbitrêre magte verkry. Buiten die klomp administratiewe rompslomp en vaagheid en die bevraagtekening van die opvoedkundige kwalifikasies van die komiteelede, is die aantal Afrikaanse literêre werke steeds nie in sy geheel beoordeel nie en die estetiese oorwegings was vir die wetgewer steeds irrelevant. Die uitgewers was skugter om boeke uit te gee wat moontlik verbied gaan word. Hulle sou wel anoniem die boek uitgee as 'n liefdesaak teenoor die Afrikaanse letterkunde. Omdat 'n vennootskap wat boeke uitgee openbaar geregisteer moes word, is 'n nuwe uitgewer opgerig: ''Taurus''. Van die ''Taurus''-boeke wat verbied is, sluit in: * ''Skryt'' van [[Breyten Breytenbach]] * ''Keerkring'' van [[Welma Odendaal]] * ''Struisbaai-blues'' van André le Roux * ''Te hel met ouma!'' van André le Roux * ''Donderdag of Woensdag'' van [[John Miles]] * ''Stanley Bekker en die boikot'' van John Miles * ''Kommas uit 'n boomzol'' van [[Dan Roodt]] * ''Sonneskyn en Chevrolet'' van Dan Roodt Die teks van die ongepubliseerde ''Dieselle ou storie'' ([[Pieter-Dirk Uys]]) – in 1982 opgehef – en ''And death white as words'' (vertalings van gedigte deur Breyten Breytenbach) is ook in die ban gedoen. == ''Magersfontein, o Magersfontein!'' == Kritiek teen die sensuurstelsel het in 1977 sy klimaks bereik. Toe die Komitee van die Publikasieraad beslis het dat ''Magersfontein, o Magersfontein!'' deur Etienne Leroux nie ongewens is nie, het die minister van binnelandse sake, dr. Connie Mulder, op 7 September 1977 die Appèlraad se beslissing geveto en om heroorweging gevra. Die voorsitter van die Appèlraad, oudregter Lammie Snyman, het 32 deskundiges gaan vra om hul mening oor die boek skriftelik aan hom voor te lê. Al was 25 van die 32 deskundiges van oordeel dat die boek nie ongewens is nie, het die Appèlraad die boek as ongewens verklaar en op 21 November 1977 deur die Departement van Inligting bekend gemaak. 'n Minderheid van die Appèlraad, A.P. Grové en C.D. Fuchs, kon nie veel uitrig teen die meerderheidsuitspraak van die voorsitter, J.H. Snyman, nie. Twee lede van die Publikasieraad se komitees, Merwe Scholtz en Anna M. Louw, het uit protes hul bedankings ingedien. Die Afrikaanse Susterkoerante het nou eenparig die sensuurstelsel as 'n klug bestempel. By elke Departement van Afrikaans/Nederlands aan die universiteite is ontstelde briewe aan die koerante gerig. Daarteenoor het die Sinodale Kommissie vir Leer en Aktuele Sake van die NG Kerk van Transvaal sy volle steun vir die verbod uitgespreek, asook dr. Vorster wat sy dank en lof aan die minister en die appèlsaak betuig het. Die uitgewer, Human & Rousseau, en die direksie van Nasionale Pers, het besluit om die beslissing van die Appèlraad in die Hooggeregshof te betwis. In 1978 het Human & Rousseau die hersieningsverhoor in die Transvaalse Hooggeregshof op grond van godslastering verloor. Die hofsaak het die uitgewers toe reeds, soos op 11 Junie berig, R20 000 gekos. Die uitgewers se appèl na die Hooggeregshof oor prosedurekwessies werp geen vrugte af nie, al het die Hooggeregshof bevind dat die Appèlraad gedwaal het deur by die beslissing nie die waarskynlike leser in aanmerking te neem nie. Op politieke vlak het daar 'n verandering gekom: Alwyn Schlebusch het aan die begin van 1978 die minister van binnelandse sake geword en het op die inisiatief van ''Rapport'' met die letterkundiges Anna M. Louw, Merwe Scholz, Frans van Rensburg, Chris Barnard en Bartho Smit samesprekings gevoer. Daarna het ook Charles Fensham (voorsitter van die Afrikaanse Skrywerskring) en [[Elize Botha]] (redaktrise van die ''Tydskrif vir Letterkunde'') die saak met die minister bespreek. 'n Samevatting van laasgenoemde vergadering se besprekingspunte is opgeneem in [https://archive.org/details/tydskrifvirlette00uns_y7m/page/64 ''Tydskrif vir Letterkunde'' uit dieselfde jaartal]; onder meer word gekyk na die teikenleser (wat nié die "gewone mens" is nie), maar ook, sou 'n appellant (hetsy skrywer of uitgewer) appelleer, dan moet daar 'n komitee wees wat uit letterkundiges bestaan om hieroor 'n waardeoordeel te vel - groter erkenning moet dus aan literêre meriete van publikasies gegee word, en literatore, skrywers en kunskenners moet 'n groter inspraak in die besluitnemingsproses oor publikasies met 'n literêre verdienste verleen word. Soos N.P. Van Wyk Louw destyds voorspel het, wys Botha op die feit dat daar strenger opgetree word teen Afrikaanse werke as teen Engelse werke. Daar is op openbare biblioteke se rakke Engelse boeke wat veel erger dinge in het as Leroux se ''Magersfontein''; en boonop nog van 'n laer litêrer gehalte. Dit kom op 'n sekere sin neer op diskriminasie teen Afrikaanse werke. Daaropvolgend het Schlebusch in April 1979 'n wysigingswet op publikasies ingedien. In dieselfde maand is Leroux benoem vir die [[Hertzogprys]] vir ''Magersfontein'', 'n dwarsklap vir die sensuurwet. T.T. Cloete wys ook in ''Die Kerkbode'' van 12 September 1979 dat die sensuurwet glad nie doeltreffend is nie: {{quote| In dieselfde tyd toe die ''Magersfontein''-onrus van onlangs op sy hoogtepunt was, het in één Afrikaanse publikasie wat deur miljoene in hierdie een week gelees is, die volgende verskyn: 'n rubriek waarin mense hul intiemste sondes bely op 'n verleidelike manier, 'n vleiende artikel oor 'n moeder en haar onegte kinders, 'n stuk kaalkuns, 'n moordartikel met al die mooi gemaakte romanse van die ontugtige vrou, die normering van die saamwoon van ongetroude mense. Niemand het hom daaraan gesteur nie. Ek werk elke dag met honderde jongmense op 'n intensiewe vlak. Hulle lees in groot getalle hierdie dinge elke dag volgens eie eerlike getuienis, maar die dag toe Magersfontein verbied is, het ek vasgestel dat uit 150 senior studente wat ondervra is, net drie die roman gelees het. }} == Wetsverslapping == In 1979 is '' 'n Droë wit seisoen'' van Brink egter verbied, omrede die inhoud "bereken is om die status van die Suid-Afrikaanse Veiligheidspolisie, wat 'n belangrike deel uitmaak van die Owerheid se Vredehoudende masjinerie, dermate af te takel dat dit die Owerheid se vermoë om staatsveiligheid te verseker, sal ondermyn". Altesaam 2 200 eksemplare is verkoop (1 200 binne een week) voor die verbod in werking getree het. In 1980 is die nuwe voorsitter van die Appèlraad oor Publikasies vervang deur prof. J.C.W. van Rooyen, 'n professor in die strafreg aan die Universiteit van Pretoria. Teen die einde van sy diensdekade was Suid-Afrika vryer wat uitgewery betref. Die verbod op ''Magersfontein'' is op 24 April 1980 opgehef: {{quote| In 'n opsomming van sy bevindinge het die raad 'n aantal waarborge genoem wat die Wet op Publikasie in die lig van die regspraak aan die skrywer gee.<br /> <br /> a) Enige onderwerp mag behandel word, ook die immorele. 'n Publikasie hoef nie 'n bydrae tot moraliteit te maak nie.<br /> b) 'Aanstootlik' vir die openbare sedes en 'aanstootlik' vir die godsdienstige oortuigings of gevoelens van 'n bevolkingsdeel het 'n beperkte betekenis. Dit omvat nie die bloot ergerlike of dit wat misnoegdheid tot gevolg het nie, maar slegs die walglike of pynigende.<br /> c) Die "waarskynlike leser" moet as oorweging by art. 47(2)(a), wat oor sedes gaan, in ag geneem word.<br /> d) By art. 47(2)(b), wat oor godsdiens gaan, mag die waarskynlike leser nie by die peiling van die godsdienstige oortuigings of gevoelens in ag geneem word nie. Dit moet egter wel in ag geneem word by die bepaling van die aard en strekking van die publikasie in sy geheel geneem en met inagneming van die konteks waarin die woorde gebesig word. Dit het ook te make met die aard en graad van die skending – of dit dus bloot ergerlik is of so ernstig dat dit pynig of walg.<br /> e) Die isolasie-metode van behandeling mag nie toegepas word nie. Daar moet dus na die werk as geheel gekyk word.<br /> f) Die instelling van die Komitee van Letterkundige Deskundiges dra daartoe by dat die Appèlraad die publikasie reg lees. Geen beslissing van die Appèlraad of die Publikasiekomitee mag gebaseer word op wanindrukke wat die onwaarskynlike leser van die boek sal kry nie. }} Die verbod op ''Kennis van die aand'' is in April 1982 opgehef (met dien verstande dat slegs persone ouer as 18 jaar die boek kan lees en die eksemplare slegs in hardeband mag verkoop word). Sedert die middel jare van die 1980's het 'n rolverskuiwing plaasgevind na rolprentklassifikasie. Prof. Van Rooyen noem dan ook in Julie 1993 dat hy sou wou sien dat in 'n nuwe Suid-Afrika waar daar 'n Handves van Menseregte bestaan, sensors hulle net sal besig hou met rolprentklassifikasie en ouderdomperke om kinders te beskerm: ''Wanneer dit gaan oor haattoesprake of mense aanstoot neem deur 'n boek of toneelstuk, moet kriminele howe só 'n saak beslis. Kerke moet begin besef dat die staat nie hul werk vir hulle kan doen nie."''<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/28/2/5.html |title=Nel, Annchen. 1993. Sensuur: Net 'n 'gekkedag-wet'? ''Beeld'' 28 Julie:2 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095311/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/28/2/5.html |url-status=dead }}</ref> Van Rooyen voorsien in die nuwe Suid-Afrika sal slegs kinderpornografie of die uitbeelding van pornografie wat met seks en geweld gepaardgaan, volgens wet, strafbaar wees.<ref name="Silber" /> In Januarie 1988 het die Minister van Binnelandse Sake, [[Stoffel Botha]], dit om moraliteitsredes nie nodig geag om enige nuwe wetgewing deur te voer nie.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/01/15/2/6.html |title=''Die Burger''. 1988. Nuwe sensuurwet nie aanbeveel. 15 Januarie:15 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095313/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/01/15/2/6.html |url-status=live }}</ref> Luidens 'n artikel in die ''[[Vrye Weekblad]]'' (1991) word ''[[Playboy]]'' steeds in Suid-Afrika verbied, pornografie is met die wet strafbaar, hoewel prikkeltydskrifte soos ''Penthouse'', ''Bunnygirl'', ''Stag'' en ''Scope'' as 'sagte pornografie' verkoop mag word. Prikkelpop-tydskrifte word beoordeel kragtens die Publikasiewet Wet 42 van 1974, ingevolge Artikel 47(2)(a): dit is ongewens indien 'n gedeelte daarvan "onsedelik of obseen is, aanstoot gee of skadelik is vir publieke moraliteit." Deur herhaalde appellering (soos die publisering van naak borste, dus, sonder die bedekte sterretjies) en voortdurende hofstryd probeer ''Penthouse'' en ''Scope'' om verdere wetverslapping aan die hand te doen, juis om 'n groter markaandeel te bekom. Sowel 'n regsdosent, Joe Campanella (Wits), as sosiologie-dosent Michael Sarakinsky (Unisa) beskou die verslapping van sensuur as 'n voorloper van die nuwe Suid-Afrika en 'n toekomstige aanvaarding van 'n Handves van Menseregte, veral die vryheid van spraak en uitbeelding. Op daardie tydstip is weer gekyk na die "waarskynlike leser", en hiervoor kon plastiekverpakking dit moeiliker maak vir kinders om toevallig die tydskrif op te tel en deur te lees. Ook is meer moeite gedoen om die gehalte te verbeter - deur glanspapier. Maar tepels is nou minder toegeverf. Ralph Boffard, die uitgewer van ''Penthouse'', voer aan sterre vermink en ontsier die foto, en boonop trek die sterretjies juis die aandag op die borste. Ander tydskrifte met 'n kleiner omset kon nie so 'n waagstuk probeer om die sensors uit te daag nie. Die redakteurs van al vier tydskrifte vind dit onbillik dat die bioskoop en TV eksplisiete seks en volle frontale naaktheid wat alle geslagsdele ontbloot (veral op M-Net) ten toon mag stel [Boffard van ''Penthouse'' voer aan Suid-Afrika is nog lank nie hiervoor gereed nie], terwyl hulle tydskrifte aan die kortste end trek. Ook is daar vrouetydskrifte soos ''Cosmopolitan'' wat met moord wegkom (want "manstydskrif" beteken outomaties pornografiese materiaal). Bowenal is naakte borste op baie Suid-Afrikaanse strande aanvaarbaar, word aangevoer. Die sensors sê weer foto's is staties (en kan oor en oor bekyk word), terwyl 'n rolprent klaarmaak en mense daarvan vergeet. Ook foto's van vroue wat ten volle geklee is kan gesensor word omdat hulle wellus uitlok - as die model se oë toe is, reguit na die kamera kyk, wydsbeen sit of staan, haar gesig nie strak is nie of hande-viervoet hurk, dan "kyk die model uitlokkend na die kamera". Tog stem die verskillende sensuurliggame (Direktoraat en Appèlraad) duidelik nie altyd saam hoe die wet moet vertolk word nie; die saak word vererger deur presedente wat geskep en as voorbeeld gebruik word.<ref>{{Cite web |url=https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/134 |title=Anderson, E. 1991. Die toekoms lyk al hoe kaler... ''Vrye Weekblad'', 25-31 Oktober: 32-35 |access-date= 8 Augustus 2019 |archive-date= 8 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808051726/https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/134 |url-status=dead }}</ref> In Augustus 1993 is die Suid-Afrikaanse weergawe van ''Hustler'' in die openbaar verkoop, wat nie soos ''Penthouse'' en ''Playboy'' sterretjies gebruik nie, hoewel die uitbeelding, net soos Boffard van ''Penthouse'' ook glo, tog by 'n effe preutser samelewing sal pas. Volgens die redakteur, Joe Theron, is dit wat mans wil hê. Die redaktrise van ''Playboy'', Brenda Haywood, is nie hiermee eens nie; sy glo die tipiese leser op eie bodem wil hom nie skaam as sy vrou of vriendinne oor sy skouer kom loer nie. Sy merk wel 'n verslapping op: na afloop van haar sakereis in die VSA het die doeane by Jan Smuts Lughawe haar koffers deurgekyk. Die manstydskrifte is op die toonbank oopgesprei, die titels bekyk, en sonder 'n woord net so weer teruggepak. Volgens die prokureur Lauren Jacobson, wat spesialiseer in sensuursake, pas dit by die beleid wat verander het, maar die wet self het nie verander nie: solank die invoer vir private gebruik is, kan verbode items nie sonder meer konfiskeer word nie. Ook het "leser" na "waarskynlike leser" verander van die tydskrif self: dit is nie meer die onversetlik konserwatiewe blanke man (wat in elk geval nie die tydskrif sou koop nie) in wie se belang die wet is nie, maar die welvarende, meer liberaalgesinde blanke man wat die teikenmark in die eerste plek is.<ref name="Silber" /> Die wegbeweeg vanaf 'leser' na 'waarskynlike leser' kan interpreteer word as die wegbeweeg van 'volksbelang' na 'individuele belang'. In 1993 kon die skuldige 'n boete van tot R10 000 en/of vyf jaar tronkstraf opgelê word vir die eerste oortreding.<ref name="Silber" /> Omrede die sensuurwet in 1993 nog van krag is, is 'n paar uitgawes van ''Bunny Girl'', ''Scope'', ''Men Only'' en ''Penthouse South Africa'' tussen Mei en Julie as ongewens verklaar. So ook rolprente soos ''More Desires Within Young Girls'', ''Outrageous Foreplay'' en ''Better Sex Part 2''. Die ontbanning het teen 1993 egter die verbanning begin oorskry: die verbod op ''Joy of Sex'' (Alex Comfort), die Duitse weergawe van ''Carrie'' ([[Stephen King]]) en ''Right of Nations To Self-Determination'' ([[Lenin]]) is onder meer opgehef. Maar volgens 'n komiteelid van die Aksiegroep teen Sensuur (Anti-Censorship Action Group, ACAG), Joyce Ozinski, is dit maar 'n kleinigheidjie teen die groot geheelbeeld: vanaf 1962 is 38&nbsp;813 boeke verbied. As mens die boeke wat voor 1990 ontban is nie byreken nie, tel dié vanaf 1990 op slegs 'n paar honderd boeke, tydskrifte en pamflette wat weer vrye toegang verkry het.<ref name="Silber" /> Volgens die woordvoerder van die ANC, Carl Niehaus, is die party gekant teen sensuur en sal, sodra hul die leisels na afloop van die eerste demokratiese verkiesings oorneem, die wet so gou doenlik skrap, omrede dit neerkom op 'n minderheid wat namens die meerderheid dink en besluite neem. In die Grondwethof kan daar later wel oor die perke van onsedelikheid besluit word.<ref name="Silber" /> 'n Konsepwet genaamd die Rolprent- en Publikasiewet van 1995 (onder die nuwe bewind) is op 3 Maart 1995 deur die departement van binnelandse sake voorgelê in die Staatskoerant<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/03/8/13/5.html |title=Van Heerden, Marié. 1995. Meer bekend oor die konsepwet vir sensuur. 8 Maart:13 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095314/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1995/03/8/13/5.html |url-status=live }}</ref> en in 1996 aanvaar. == Uitwerking == Die Sensuurwet was ondoeltreffend, om enkele redes: * Aanvanklik was die wetgewing bloot muggiesiftery: wat nie deur die publiek aangemeld is nie, is nie vervolg nie. Maar sedert 1974 kon die Direktoraat van Publikasies self as applikant in belang van die publiek ingryp en optree.<ref>[https://journals.co.za/docserver/fulltext/juridic/2/2/98.pdf?expires=1586067386&id=id&accname=guest&checksum=4D2648C4C1347B8F440E245865E70A4C Van der Vyver, J.D. ''Tydskrif vir Regswetenskap'', Jaargang 2, Uitgawe 2, Nov 1977, bl. 117 - 126]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daarteenoor was die koerante wat lid was van die Suid-Afrikaanse Persunie gevrywaar van die wet. * Deur die betrokke werke uit te sonder, is die publieke kollig ''juis'' op hierdie 'skandliteratuur' geplaas en die nuuskierigheid geprikkel. Volgens [[Pieter-Dirk Uys]] het die sensuurraad hom die publisiteit geheel en al verskaf wat geen geld kon koop nie. Meer nog: die sensuurraad was juis die middelpunt, die bron van sy satires. Die raad het hom tussen die reëls fyner leer skryf en hekel, genoeg om die sensuur net-net vry te spring.<ref name="Silber">Silber, G. 1993. Censorship. ''Sunday Times Magazine'', July 25, pp. 20-21.</ref> * Die verbod om 'n boek te kon besit het gewissel, soos bevind is toe [[Winnie Mandela]] op die [[Kaapstad Internasionale Lughawe|D.F. Malan-lughawe]] aangekeer is met die boek ''The Legacy of Che Guevara: a Documentary Study'' in haar besit; daar was alleenlik 'n verspreidingsverbod op.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/07/13/2/12.html |title=''Die Burger''. 1989. Geen vervolging oor boek. 13 Julie:2 |access-date=22 September 2015 |archive-date=22 September 2015 |archive-url=https://archive.ph/20150922095313/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/07/13/2/12.html |url-status=dead }}</ref> * Baie groot boekhandelaars was ook bang dat daar teen hulle opgetree sou word as hulle boeke aanhou wat 'ongewens' was. Op sy beurt was die gemiddelde Suid-Afrikaner dan juis in 'n oningeligte vakuum gelaat omtrent die denkpatrone van die Kommunisme wat die regering dan sou teëstaan.<ref>[http://praag.co.za/?p=34543 Dan Roodt: Ja, Koos, die (konformistiese) Afrikaner se denke is bankrot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628100800/http://praag.co.za/?p=34543 |date=28 Junie 2017 }}: ''My liewe hemel, het die Afrikaner in 1994 dan niks geweet nie? Het hy nie Solsjinitsin gelees, of selfs [[Arthur Koestler]] of [[Albert Camus]] oor die “Rooi Kerk” nie? Die Franse intellektuele wat in die sewentigerjare verdoemende kritiek op marxisme en kommunisme gelewer het, het in die laat sewentigerjare selfs die voorblad van die Amerikaanse tydskrif Time gehaal.''</ref> * Die boeke onder sensuur het juis internasionaal opslae gemaak en van die skrywers martelaarsfigure van die Apartheidstelsel gemaak. Sensuur het inderdaad aangehelp dat ''Kennis van die aand'' (en sy opvolgers) in sowat 20 tale vertaal is sedert die boek verskyn het (1973), verbied is (1974) tot met die ophef van die verbod in 1982. Dit was ook die verbanning van die Engelse vertaling, ''Looking on Darkness'', wat tot die talryke internasionale vertalings bygedra het. * Sekere skrywers, soos Etienne Leroux, se skrywerstalent is geïnhibeer en kon ná die verbodoplegging moeilik weer begin skryf; hy sê aan ''Rapport'' (29 April 1979): ''Jy weet, sedert ''Magersfontein'' verbied is, was dit asof ek nie weer aan die gang kon kom nie. Ek het nog maar veertig bladsye geskryf van die trilogie wat ek daarna aangepak het. Daardie verbod het my selfvertroue geknou. As jou boek verbied word, as jy weet hy is nie meer daar nie, is dit 'n vreemde sensasie... jy kyk na jou skryfwerk, jy kyk na wat jy skryf, en weet nie meer nie, jy twyfel.'' In 'n radio-onderhoud [aangehaal deur die radioresensent Louis Preller in ''Die Burger'' van 6 Mei 1979]: ''Ek moet sê, destyds toe die boek verbied is en ek gevra is of ek weer gaan skryf, het ek vreeslik gebrag en gesê ek gaan skryf asof die wet nie bestaan nie. Maar moenie 'n fout maak nie, hoor. Dit het 'n effek op 'n mens. Jy het tog daardie gevoel: het die mense nie dalk reg gehad nie? En dan begin jy jou styl nagaan, jou manier van skryf. Jy is basies onseker en ek glo dat alle mense wie se boeke verbied word, dieselfde voel.'' == Bronne == * Steyn, J.C. 1992. Die sensuurstryd. In: Beukes, W.D. (Red.) ''Boekewêreld: Die nasionale pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel, pp. 351-379 * Steyn, J.C. 1980. ''Tuiste in eie taal''. Kaapstad: Tafelberg, pp. 394-405,478 * [http://www.dbnl.org/tekst/saveas.php?filename=kann003gesk02_01.pdf&dir=kann003gesk02_01&type=pdf Kannemeyer, J.C. 1983. Beheer oor publikasies en die reaksie van skrywers. In: ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur. Deel 2''. Pretoria: Academica, pp. 231-236] (4,62 megagreep). * [http://www.boekentaal.info/?p=1042 Jacandra van den Broek: Verbanning en censuur in André Brinks ''Kennis van die aand'']. * [https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01909.htm omalley.nelsonmandela.org: 1963. Publications & Entertainments Act No 26] * [https://omalley.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv01538/04lv01828/05lv01829/06lv01957.htm omalley.nelsonmandela.org: 1974. Publications Act No 42] == Verwysings == {{Verwysings|4}} [[Kategorie:Apartheidswette in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sensuur in Suid-Afrika]] syf8f4n48f08sn5tw9np3aoxqjwwcta 6 103571 2922167 1383824 2026-08-04T20:08:09Z JMK 649 +kat 2922167 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaal in die [[NG gemeente Lydenburg]] |bron=[http://genza.org.za/bonus/main.php?g2_itemId=884&g2_imageViewsIndex=1 Kopiereg het verval] |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] jznz0xzffjtcrtwcxcd6cg89ls99jji 6 103578 2922180 1383895 2026-08-04T20:25:15Z JMK 649 +kat 2922180 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Sloping van die NG kerk op [[Kerkplein]]. Sien [[NG gemeente Pretoria]] |bron=Facebook |datum=1905 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] chig9skgv6p7nhjlys51ipdm0yholh2 6 103580 2922204 1383901 2026-08-04T20:54:54Z JMK 649 +kat 2922204 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Pres. [[Paul Kruger]] se gedenkdiens by die half gesloopte [[NG gemeente Pretoria|NG kerk Pretoria]] op [[Kerkplein]]. |bron=Facebook |datum=16 Desember 1904 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Paul Kruger]] [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] fhu3knhwfrn6ijz3141tci2o7i31u3d 6 103669 2922169 1410927 2026-08-04T20:09:26Z JMK 649 +kat 2922169 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaak op Nylstroom ([[Modimolle]]), met die ou [[Gereformeerde kerk Waterberg]] op die agtergrond. |bron=Onbekend |datum=Voor 1898 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] pfpr86c0umofvalec7uxpxadyk1163y 6 103853 2922168 1386677 2026-08-04T20:08:45Z JMK 649 +kat 2922168 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaal op Middelburg, Transvaal, met die Witkerk van die [[NG gemeente Middelburg, Mpumalanga]] op die agtergrond |bron=Places of Worship in South Africa |datum=1938 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=[[W.H. Coetzer]] |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] a13xwsm0u3snd4sucypjw73i3gj73yy 0 104019 2921942 2888645 2026-08-04T15:32:47Z Aliwal2012 39067 /* Uitwyking en terugkeer */ Ja swaer 2921942 wikitext text/x-wiki '''Andries Gerhardus de Wet''' (distrik [[Carnarvon]], [[Kaapkolonie]], [[5 Julie]] [[1876]] – [[Windhoek]], [[Suidwes-Afrika]], [[26 April]] [[1930]]<ref>{{en}} [http://www.geni.com/people/Andries-Gerhardus-de-Wet/6000000017077139414 Besonderhede op Geni.com]. URL besoek op 3 Oktober 2015.</ref>) was 'n [[Suid-Afrika]]anse krygsman en stigter van die [[Vrykorps]] in [[Duits-Suidwes-Afrika]] wat die koloniale bewind wou help om 'n aanval deur die Unieverdedigingsmag af te weer en die Britsgesinde bewind in die [[Unie van Suid-Afrika]] omver te werp en deur 'n Duitsgesinde regering te vervang. == Herkoms en opleiding == [[Beeld:AG Visser.jpg|duimnael|regs|170px|[[A.G. Visser]] het, nes De Wet, in die distrik [[Carnarvon]] in die [[Karoo]] grootgeword. Hulle is terselfdertyd na die Gedenkskool op [[Dal Josafat]], waar hulle intiem bevriend geraak het.]] De Wet was die seun van die veldkornet Pieter Gerhardus de Wet en sy vrou, Magdalena Judith Keet,<ref>{{en}} [http://www.geni.com/people/Magdalena-Judith-de-Wet/6000000035090934140 Besonderhede en 'n foto van haar op Geni.com]. URL besoek op 3 Oktober 2015.</ref> en 'n neef van genl. [[Christiaan de Wet]] (Pieter de Wet was die broer van genl. de Wet se vader, Jacobus Ignatius de Wet).<ref>{{en}} [http://www.geni.com/people/Jacobus-de-Wet/6000000000734957922 Besonderhede op Geni.com]. URL besoek op 3 Oktober 2015.</ref> Hy ontvang sy vroeë onderrig aan 'n plaasskool en daarna op [[Carnarvon]], waarna hy saam met (die latere dr.) [[A.G. Visser]] na die Gedenkskool op [[Dal Josafat]] gegaan en waar 'n hegte vriendskap tussen die skoolmaats ontstaan het. Ná sy opleiding het hy teruggegaan na sy pa se plaas en begin boer, hoewel hy, volgens 'n ander bron, op jeugdige leeftyd deur die Kaapse koloniale regering aangestel is as dip-inspekteur. == Tweede Vryheidsoorlog == [[Beeld:Verkenners van Danie Theron maaltyd.jpg|duimnael|300px|links|De Wet was behulpsaam met die oprigting van [[Danie Theron]] se Verkennerskorps. Hier nuttig van die lede van die korps middagete te velde.]] In 1895 verhuis hy na die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]], waar hy saam met sy vriend Koos Jooste naam maak as kampioenfietsryer en rekordhouer vir die rit Pretoria-Kaapstad. In September 1899 is hy saam met Jooste behulpsaam met die oprigting van die wielryers-verkennerskorps van [[Danie Theron]]. In Desember 1899 word hy, nadat hy tot luitenant bevorder is, in bevel van 25 man deur Theron na die front by [[Colesberg]] gestuur en van daar na Stormberg in die Noordoos-Kaap. Saam met Jooste maak hy by sy regering beswaar oor die ledigheid van die Boeremagte by [[Colesberg]] en bepleit die uitsending van 'n ekspedisie na die Kaap se noordwestelike distrikte om daar 'n mag van koloniale rebelle op die been te bring met die doel om die Britse verbinding na die suide af te sny. Hoewel die regering aanvanklik weier, word later tog besluit om die plan uit te voer. De Wet vergesel die ekspedisie onder bevel van genl. P.J. Liebenberg en kmdt. [[Lucas Steenkamp]] wat teen die einde van Januarie 1900 vertrek. Gedurende Februarie en Maart 1900 neem De Wet aktief deel aan die organisasie van die rebellie in die distrikte [[Prieska]], [[Upington]] en [[Kenhardt]] en word tot kommandant bevorder. Die oorgawe van genl. [[Piet Cronjé]] by [[Paardeberg]] op [[27 Februarie]] [[1900]] en die val van [[Bloemfontein]] op [[13 Maart]] [[1900]] noodsaak egter die haastige onttrekking van die Republikeinse magte suid van die [[Oranjerivier]]. Daarna neem De Wet deel aan die afweerstryd teen die hoofmag van die Britte in die [[Oranje-Vrystaat]]. Hy sluit hom aan by die Afrikaner Cavallerie Corps wat deur kmdt. [[Abraham Malan]] opgerig is. == Uitwyking en terugkeer == [[Beeld:Boere keer terug ná die Tweede Vryheidsoorlog.jpg|duimnael|regs|300px|Volgens die karige besonderhede oor dié foto van Boere wat teruggekeer het ná die [[Tweede Vryheidsoorlog]] is De Wet een van hulle, maar daar word nie vermeld watter een nie.]] Ná die ontbinding van dié eenheid en die einde van die stellingoorlog het hy oor [[Delagoabaai]] na [[Europa]] uitgewyk. 'n Ernstige operasie het hom 'n lang ruk onakatief gehou hoewel hy as openbare redenaar oor die oorlog grootliks bedrywig was. Hy het hom ook vir die totstandkoming van 'n verbindingsweg deur [[Duits-Suidwes-Afrika]] tussen die Boereverteenwoordigers in Europa en die strydkragte in Suid-Afrika beywer. Teen Julie 1901 het hy in so 'n mate herstel dat hy met die hulp van dr. [[Willem Johannes Leyds|W.J. Leyds]], die [[Transvaal]]se gesant, die terugreis na sy land kon aandurf. Daarby was hy ook 'n spesiale boodskapper tussen die Boereverteenwoordigers in Europa en die Boereleiers in die veld in Suid-Afrika. Ná 'n moeitevolle tog deur Duits-Suidwes-Afrika voeg hy hom in Oktober 1901 weer by die kommando's in Kaapland en dien in genl. [[Jan Smuts|J.C. Smuts]] se staf, voordat 'n ernstige wond hom vir 'n geruime tyd buite aksie stel. Met die vredesluiting weier hy om hom aan die Britse gesag te onderwerp en neem hy saam met genl. [[Manie Maritz]], kmdt. (later genl.) [[Edwin Conroy]], kmdt. J. Neser en hoofkmdt. H. Lategan die wyk na Duits-Suidwes-Afrika. Vandaar het hulle [[Swakopmund]] op [[30 Julie]] [[1902]] verlaat. Met die weskus van Afrika langs het hulle via Victoria in [[Kameroen]] (toe nog ’n Duitse kolonie), waar hulle op ’n ander skip oorgeklim het, [[Las Palmas]] op die [[Kanariese Eilande]], [[Madeira]] en [[Southampton]] na [[Hamburg]] in Duitsland gevaar, waar hulle op [[29 Augustus]] geesdriftig verwelkom is. Per trein het die geselskap na [[Berlyn]] gereis waar hulle gehoop het hulle genls. [[Christiaan de Wet]], [[Koos de la Rey]] en [[Louis Botha]] sou kon ontmoet wat Europa toe gegaan het om geld in te samel vir die Afrikanerslagoffers van die oorlog. Die Boeregeneraals sou die Duitse hoofstad egter eers later besoek; daarom het lede van die geselskap uit Duits-Suidwes (onder wie waarskynlik Andries de Wet) na Nederland gegaan waar Japie Neser vir hulle kamers gehuur het met die geld wat hy afgeneem het by Jan du Plessis, ’n Kaapse lojalis.<ref>{{en}} [http://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/5188/No_61%282011%29_Wessels_A.pdf?sequence=1 Japie Neser: Cape colonial and Afrikaner rebel, 1899–1902 and beyond]. URL besoek op 3 Oktober 2015.</ref> Terwyl hy in die hospitaal was, begin hy 'n boek skryf oor sy ervaringe in die oorlog wat hy spoedig voltooi het. Die bronne maak dit nie duidelik of dit dieselfde Die Buren in der Kapkolonie im Kriege mit England (München, s.j.). wat hy saam met Van Doomik en Du Plessis geskryf het nie. De Wet, wat Duitse burgerskap aanvaar het, het hom reeds in Duitsland begin beywer vir 'n grootskeepse georganiseerde Boere-nedersetting in Duits-Suidwes-Afrika. Daarvoor het hy met die Duitse regering vir grond in hul kolonie onderhandel waarop Boere-"vlugtelinge" hulle kon vestig. Gebrek aan geld het egter dié plan verydel. In 1903 keer hy terug na Suid-Afrika en vestig hom as boer in Suidwes-Afrika omdat dié kolonie toe nog in [[Duitsland]] se besit was en De Wet nie bereid was om ná die nederlaag in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] onder die Britse vlag in Suid-Afrika te woon nie. In Suidwes-Afrika het hy kort voor lank 'n leier van sy mede-Afrikaners, wat in dié kolonie geboer het, geword. == Die Eerste Wêreldoorlog == [[Beeld:Deutsch-Sudwestafrika.png|duimnael|links|230px|[[Duits-Suidwes-Afrika]] in 1904. De Wet het die [[Vrykorps]] in [[Windhoek]] (destyds Windhuk) gestig. Korab, waar die Duitse bewindhebbers die oorgawe aan die Unieverdedigingsmag onderteken het, word ook op die kaart aangedui.]] [[Beeld:Vrykorps_Duits-Suidwes-Afrika.jpg|duimnael|regs|320px|Lede van die Vrykorps poseer in die suide van [[Duits-Suidwes-Afrika]] vir 'n foto. De Wet is moontlik een van hulle, maar geen name word by die foto verstrek nie.]] [[Beeld:Markies De Kersauson op reis deur Duits-Suidwes-Afrika saam met Andries de Wet.jpg|regs|duimnael|300px|De Wet op reis in [[Duits-Suidwes-Afrika]] in die geselskap van markies De Kersauson. Die bron sê nie wie wie op die foto verskyn nie.]] Met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in 1914 bring De Wet die Vrykorps (of ''Freikorps'') op [[9 September]] [[1914]] in Windhuk (soos dit toe bekendgestaan het) op die been, onder meer met die doel om hul vaderland ([[Suid-Afrika]]) van Britse oorheersing te bevry.<ref>{{en}} [{{en}} Trümpelmann, G.P.J. in Potgieter, D.J. 1971. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref> Hoewel die Vrykorps net vir 'n kort rukkie bestaan het, was hul uitwerking op die militêre geskiedenis van [[Namibië]], [[Suid-Afrika]] en [[Duitsland]] uniek omdat daar in geen ander Duitse kolonie tydens die Eerste Wêreldoorlog 'n soortgelyke eenheid gestig is nie.<ref>{{de}} [http://www.namibiana.de/de/das-burenfreikorps-von-deutsch-sudwestafrika-1914-1915.html ''Das Burenfreikorps von Deutsch-Südwestafrika 1914–1915'']. URL besoek op 3 Oktober 2015.</ref> Die korps se lede is gewerf uit die geledere van die aansienlik aantal Afrikaners wat toe reeds in die gebied gewoon het. Al die lede was vrywilligers. Die Vrykorps se doelwit was om enige moontlike steun aan die [[Maritz-rebellie]] in die [[Unie van Suid-Afrika|Unie]] te verleen wat ontstaan het nadat die Unieregering hom aan [[Groot-Brittanje]] se kant geskaar het nadat die Wêreldoorlog in Augustus 1914 uitgebreek het. Die rebelle was ten sterkste gekant teen die inval van Duits-Suidwes-Afrika deur die Unieverdedigingsmag. Hulle het ook gemeen die tyd was geleë om die vryheid en onafhanklikheid van die Boererepublieke te herstel wat hulle in 1902 verloor het omdat Brittanje se volle verdedigingsmag betrokke was in die stryd teen die magtige Duitse Ryk. Die Vrykorps het onafhanklik opgetree, maar onder regstreekse gesag van die plaaslike Duitse Imperiale Weermag, die sogenaamde ''Schutztruppe''. Die Duitse goewerneur, dr. [[Theodor Seitz]], het sy volle steun en goedkeuring aan die Vrykorps se stigting verleen omdat hy gemeen het dit sou polities en strategies voordelig wees vir die Ryk se oorlogstrategie om so 'n eenheid te steun. Seitz het daarop gereken dat die Boererebelle die Britsgesinde Unieregering van genl. [[Louis Botha]] omver sou kon werp en 'n Duitse bondgenoot in Suid-Afrika daarstel. In ruil vir wapens en ammunisie, uniforms, toerusting en militêre besoldiging het die Duitse bewind in Windhoek van die Vrykorps verwag om die rebelle in die Noordwes-Kaap by te staan en [[Upington]] te beleër. Met sy Boerekommando het De Wet van [[Windhoek]] na [[Nakop]] getrek. Hy was aanvoerder en kommandant van die Vrykorps wat hulle op Nakop by genl. Manie Maritz aangesluit het. De Wet bedank egter spoedig as hul aanvoerder en word vervang deur kmdt. Stoffel Schoeman.<ref>{{af}} [http://www.volkstaat.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1325:die-boere-rebellie-1914-15-gen-manie-maritz&catid=107:artikels&Itemid=194 Die Boere-Rebellie 1914–1915] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151004094126/http://www.volkstaat.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1325:die-boere-rebellie-1914-15-gen-manie-maritz&catid=107:artikels&Itemid=194 |date= 4 Oktober 2015 }}. URL besoek op 3 Oktober.</ref> Hoewel die Vrykorps, wat inderhaas en gebrekkig opgelei is, in talle veldslae teen die veel beter opgeleide en toegeruste Unieverdedigingsmag betrokke was, het dit gou duidelik geblyk hul pogings in die [[Kaapkolonie]] sou misluk. Die lede het deursettingsvermoë gekort, die rebelleleiers het dikwels onderling gestry en kommunikasie met die Duitse bevelvoerders anderkant die grens het mettertyd so te sê onmoontlik geword. Die Vrykorps het eindelik die stryd gewonne gegee nadat die laaste rebelle-eenhede op [[2 Februarie|2]] en [[3 Februarie]] [[1915]] aan die Unieverdedigingsmag oorgegee het. Op 15 Februarie 1915 het Seitz in 'n amptelike dekreet opdrag gegee dat die eenheid ontbind, effektief vanaf [[1 Maart]] [[1915]]. Nadat die Rebellie onderdruk en die geringe ondersteuning van die Vrykorps in die Noordwes-Kaap beëindig is, het Botha en sy leër min moeite gehad om die ''Schutztruppe'' te verslaan en Windhuk op [[9 Mei]] [[1915]] sonder teenstand in te neem. Die Duitse oorgawe is eers twee maande later op Khorab in die noorde onderteken. == In Suidwes == [[Lêer:Ossewaens Swartbooisdrift 1928.jpg|duimnael|300px|regs|Ossewaens bring in 1928 Angola-Afrikaners se besittings by [[Swartbooisdrift]] oor die [[Kunenerivier]] tydens die repatriasie van 1&nbsp;922 nasate van die Dorslandtrek, waarvoor De Wet hom beywer het.]] [[Lêer:Vloot vragmotors Swartbooisdrift 1928.jpg|duimnael|300px|regs|In 1928 is die meeste nasate van die [[Dorslandtrek]]kers na Suid- en Suidwes-Afrika gerepatrieer. Hier staan 'n vloot vragmotors op [[Swartbooisdrift]], suid van die [[Kunenerivier]], wat die gerepatrieerdes se besittings na die plaas Gamkarab, noordoos van [[Outjo]] naby die pad na [[Otavi]], vervoer het.]] Hy trek hom op sy plaas terug en neem ná die oormame van die gebied deur die Unie deel aan die plaaslike politiek. Hy help met die totstandkoming van die [[Verenigde Nasionale Suidwes-party]] en beywer hom omstreeks 1928 sterk vir die repatriasie van die [[Angola-Boere]] na Suidwes-Afrika en speel 'n groot rol in die organisasie van die verskuiwing. == Gesinslewe == Uit sy huwelik in 1903 in Duits-Suidwes-Afrika met Elisabeth Hagedorn (of Hagdorn) aan wie hy in Duitsland verloof geraak het 'n jaar voor sy terugkeer na Afrika, is vier kinders gebore. Ná haar dood trou hy met Elisabeth Catherina Ackerman. Uit hierdie huwelik, wat later onbind is, is daar een seun gebore. Hy is oorleef deur sy derde vrou, Anna Jacoba van Heerden, en op [[Windhoek]] begrawe. 'n Straat suidoos van Windhoek se middestad is na hom genoem.<ref>{{en}} [http://na.geoview.info/andries_de_wet_st,95522613w Besonderhede oor die straat op Na.geoview.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151004094131/http://na.geoview.info/andries_de_wet_st,95522613w |date= 4 Oktober 2015 }}. URL besoek op 4 Oktober 2015.</ref> == Bronne == * {{af}} [[P.J. Nienaber|Nienaber, P.J.]] 1947. ''Afrikaanse biografiese woordeboek'' Deel 1. Johannesburg: L. en S. Boek- en Kunssentrum. * {{af}} [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] (tot 1972) en Beyers, C.J. (sedert 1973). 1977. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers. * {{en}} Trümpelmann, G.P.J. in Potgieter, D.J. 1971. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{en}} [http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=S0018-229X2013000200008&script=sci_arttext ''Fighting with the Germans against their own people'']. URL besoek op 3 Oktober 2015. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{af}} [http://www.afrikanergeskiedenis.co.za/suider-afrika-geskiedenis/namibie/ Afrikanergeskiedenis, Namibië]. URL besoek op 3 Oktober 2015. {{DEFAULTSORT:De Wet, Andries}} [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Geskiedenis van Namibië]] [[Kategorie:Geboortes in 1876]] [[Kategorie:Sterftes in 1930]] l632mq292u0v4a4z4edtisecobjlp0t 6 104020 2921927 1388390 2026-08-04T14:56:26Z JMK 649 +kat 2921927 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Stryders van die [[Tweede Vryheidsoorlog]], onder wie kmdt. [[Andries de Wet]] keer terug ná die oorlog. |bron=[http://www.geheugenvannederland.nl/?/en/items/ZAH01:100003124/&p=1&i=1&t=5&st=Doornik%2C%20Hendrik%20van&sc=%28subject%20all%20%28Doornik%20%20AND%20Hendrik%20%20AND%20van%29%29%20AND%20%28isPartOf%20any%20%22ZAH01%22%20%29/ Geheugenvannederland.nl] |datum=Omstreeks 1902 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Boerebannelinge]] okfknozkr5y000j589e9hsl5kycfiuk 6 104048 2921916 1388582 2026-08-04T14:19:31Z JMK 649 +kat 2921916 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Universiteit van Stellenbosch|Victoria-kollege]] se Unie-Debatsvereniging, ampsdraers en joernaliste |bron=Stellenbosch 1866–1966 Honderd Jaar Hoër Onderwys |datum=1895 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Daniël François Malan]] ov6xw6w2qicg0rr13lt4bti97cu0c90 6 104166 2922108 1389549 2026-08-04T19:23:23Z JMK 649 +kat 2922108 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Herbegrafnis van gesneuwelde lidmate van die [[NG gemeente Heidelberg, Gauteng]] |bron=Heidelberg 1865–1965 |datum=1903 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] rabjm5pmbw7io79y0ma82qhpcyr3vrj 6 104205 2922253 1389740 2026-08-05T08:14:58Z JMK 649 +kat 2922253 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Teraardebestelling van ds [[Arend Hofmeyr]] op [[Hanover]] |bron=Eeufees Hanover |datum=April 1903 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] mgv3i5ip4rcwulespdckpv9256ej558 6 104296 2922138 1390585 2026-08-04T19:41:18Z JMK 649 +kat 2922138 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=die laaste Nagmaal in die ou kerk van die [[NG gemeente Oudtshoorn]] |bron=Die NG gemeente Oudtshoorn, 1853–953 |datum=Omstreeks 1878 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] 34ecb9geva31vd2au4uuv8sixqcjkow 2922144 2922138 2026-08-04T19:45:19Z Aliwal2012 39067 /* Opsomming */ 2922144 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Laaste Nagmaal in die ou kerk van die [[NG gemeente Oudtshoorn]] |bron=Die NG gemeente Oudtshoorn, 1853–1953 |datum=Omstreeks 1878 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om 'n lisensie te kies ASOOK 'n bron EN 'n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] pfeje2d9s5g5l671it4r9cjtpt78g4n 10 104449 2922130 2583940 2026-08-04T19:36:32Z Aliwal2012 39067 2922130 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 2010–2019 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = {{align|left|[[Sjabloon:F1GP 2000–2009|« {{small|vorige}}]]}} [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (2010–2019) {{align|right|[[Sjabloon:F1GP 2020–2029|{{small|volgende}} »]]}} | listclass = hlist | style = | group1 = [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] | list1 = {{nowrap|[[2010 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2010 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2010 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2010 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2010 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2010 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2010 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2010 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2010 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2010 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2010 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2010 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2010 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2010 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2010 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2010 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2010 Koreaanse Grand Prix|KOR]] • [[2010 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2010 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]}} | group2 = [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] | list2 = {{nowrap|[[2011 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2011 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2011 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2011 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]] • [[2011 Indiese Grand Prix|IND]] • [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] • [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]}} | group3 = [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] | list3 = {{nowrap|[[2012 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2012 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2012 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2012 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]] • [[2012 Indiese Grand Prix|IND]] • [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] • [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]}} | group4 = [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] | list4 = {{nowrap|[[2013 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2013 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2013 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]] • [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2013 Indiese Grand Prix|IND]] • [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] • [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]}} | group5 = [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] | list5 = {{nowrap|[[2014 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2014 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2014 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]] • [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]}} | group6 = [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] | list6 = {{nowrap|[[2015 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2015 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2015 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]] • [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] • [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]}} | group7 = [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | list7 = {{nowrap|[[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] • [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] • [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]}} | group8 = [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | list8 = {{nowrap|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] • [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] • [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]}} | group9 = [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | list9 = {{nowrap|[[2018 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2018 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2018 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2018 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]] • [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] • [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]}} | group10 = [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | list10 = {{nowrap|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2019 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2019 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2019 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]] • [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] • [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> pzm9x3hgvzpedrbkkv6475wka2o6num 0 105002 2921892 2619095 2026-08-04T13:51:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921892 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Jonah Lomu | beeld = [[Lêer:Jonah Lomu (cropped).jpg|250px]] | byskrif = Lomu in 2004 | vollenaam = Jonah Tali Lomu | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1975|5|12}} | geboorteplek = [[Pukekohe]], [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1975|5|12|2015|11|18}} | sterfteplek = Auckland, Nieu-Seeland | lengte = 1,96&nbsp;m | gewig = 119&nbsp;kg | ru_posisies = Linker vleuel | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = 2009–2010<br />2005–2006<br />2000–2001 | ru_proklubs = [[Rugby Club Stade Phocéen|Marseille]]<br />[[Cardiff Blues]]<br />[[Wainuiomata Rugby Football Club|Wainuiomata]] | ru_klubwedstryde = 3<br />10<br />2 | ru_klubpunte = (0)<br />(5) | ru_klubopdatering = | super14 = [[Hurricanes (Superrugbyspan)|Hurricanes]]<br />[[Chiefs (Superrugbyspan)|Chiefs]]<br />[[Blues (Superrugbyspan)|Blues]] | super14jare = 2000–03<br />1999<br />1996–98 | super14wedstryde = 29<br />8<br />22 | super14punte = (55)<br />(10)<br />(65) | ru_currentclub = | super14opdatering = 9 September 2006 | ru_provinsie = North Harbour<br />Wellington<br />Counties Manukau | ru_provinsiejare = 2006<br />2000–03<br />1994–99 | ru_provinsiewedstryde = 3<br />21<br />28 | ru_provinsiepunte = (0)<br />(65)<br />(95) | ru_provinsieopdatering = 9 September 2006 | ru_sewesnasionalejare = 1994–2001 | ru_sewesnasionalespan = Nieu-Seeland | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = {{NZLru}} | ru_nasionalejare = 1994–2002 | ru_nasionalewedstryde = 63 | ru_nasionalepunte = (185) | ru_nsopdatering = 7 Maart 2008 | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Professionele rugbyspeler | eggenote = | kinders = | familie = [[Andrew Lomu]], [[John Tamanika]], [[Seti Kiole]] | skool = [[Wesley College, Auckland]] | universiteit = | url = }} '''Jonah Tali Lomu''' ([[12 Mei]] [[1975]] – [[18 November]] [[2015]]) was ’n [[Nieu-Seeland]]se [[rugby]]speler van [[Tonga]]anse herkoms.<ref name=LomuDiesAged40>{{en}} {{Webaanhaling|titel=Jonah Lomu dies, aged 40 |url=http://www.3news.co.nz/sport/jonah-lomu-dies-aged-40-2015111813 |uitgewer=3 News |toegangsdatum=18 November 2015 |date=18 November 2015}}</ref> Hy het sy land in 63 toetse verteenwoordig. Oor hom is gesê dat hy die eerste ware globale rugbysuperster was<ref>{{en}} {{Cite news |title=1995: Die driedrukvraat |url=http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10745233 |newspaper=New Zealand Herald |date=16 Augustus 2011 |accessdate=18 November 2015 |issn=1170-0777 |archive-date=18 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118163600/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=10745233 |url-status=dead }}</ref> en dat hy ’n enorme invloed op die spel gehad het.<ref name=jonaha>{{cite news |work=BBC |url=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/rugby_union/features/newsid_2118000/2118179.stm |title=Jonah Lomu se rugbyreis |access-date=22 Julie 2006 |date=10 Julie 2002 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181002211005/http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/rugby_union/features/newsid_2118000/2118179.stm |archive-date=2 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy is op 9 Oktober 2007 in die Internasionale Rugbyheldesaal opgeneem<ref name=IRHOF>{{cite web |url=http://www.rugbyhalloffame.com/pages/2007dinner.htm |title=Sesde Inhuldigingsdinee – 2007 |publisher=Internasionale Rugbyheldesaal |access-date=13 September 2007 |language=en |archive-url=https://archive.ph/20120629140140/http://www.rugbyhalloffame.com/pages/2007dinner.htm |archive-date=29 Junie 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en op 24 Oktober 2011 in die [[IRR Heldesaal]].<ref name=IRBHOF>{{en}} {{cite press release |url=http://www.irb.com/history/halloffame/newsid=2060049.html#rwc+legends+inducted+into+irb+hall+fame |title=RWB-legendes ingelyf in IRR Heldesaal |publisher=Internasionale Rugbyraad |date=26 Oktober 2011 |accessdate=27 Oktober 2011 |archivedate=27 Oktober 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027230745/http://www.irb.com/history/halloffame/newsid%3D2060049.html#rwc+legends+inducted+into+irb+hall+fame }}</ref> Hy het tydens die [[Rugbywêreldbeker 1995]] en [[Rugbywêreldbeker 1999]] vir [[All Blacks|Nieu-Seeland]] uitgedraf. Lomu het ’n nieroorplanting ondergaan in 2004, maar het daarna weer rugby gespeel. Hy is op 40-jarige ouderdom skielik aan nierversaking in [[Auckland]], [[Nieu-Seeland]], oorlede.<ref name=LomuDiesAged40 /> == Rugbywêreldbeker 1995 == Ten spyte van net twee toetse vir die All Black gespeel het, was Lomu in die groep ingesluit vir die Rugbywêreldbeker 1995 in Suid-Afrika. Lomu het sewe drieë gekry in vyf wedstryde, twee in die eerste wedstryd teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] in [[Johannesburg]], 'n drieë in die kwarteindronde teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] by [[Loftus Versfeld]] en vier drieë in die halfeindstryd teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] by [[Nuwelandstadion]]. == Persoonlike lewe == In 1996 het Lomu getrou met die Suid-Afrikaanse Tanya Rutter en hulle het vier jaar lank in Nieu-Seeland gewoon voor hul skeiding. Hy het in Augustus 2003 met sy tweede vrou, Fiona, in 'n geheime seremonie op Waiheke eiland getroud. Hy het 'n week later 'n fees op die eiland gehou.<ref name="NZ_Herald_3520846">{{en}} {{cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=3520846 |title=Lomu plans exclusive party |author=Dye, Stuart |date=30 Augustus 2003 |work=The New Zealand Herald |accessdate=8 Oktober 2011}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == * {{en}} Phil Shirley. ''Blood & Thunder The unofficial biography of Jonah Lomu''. Harper Collins Publishers, London, {{ISBN|0-00-274028-1}} * {{en}} Lomu, Jonah, (2004). ''Jonah Lomu Autobiography'', Headline Book Pub Ltd, ({{ISBN|0-7553-1263-5}}) == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://www.jonahlomu.com/ Amptelike webtuiste] * {{en}} [http://www.espn.co.uk/newzealand/rugby/player/11851.html ESPN-profiel] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lomu, Jonah}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse rugbyspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Sterftes in 2015]] m3kl96y929b51lnoygq458vdyl2f4pg 6 105168 2922231 1400781 2026-08-04T21:32:53Z JMK 649 ~kat 2922231 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Prof en mev JD du Toit ([[Totius]]) |bron=My erfenis is vir my mooi |datum=Voor Julie 1953 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Totius]] m0ywlo0k3t4bnxdnfn4ejqhjvt52t5o 6 106698 2921953 1417070 2026-08-04T17:18:44Z JMK 649 ~kat 2921953 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Robeiland in Valsbaai, Kaapstad |bron=[https://en.wikipedia.org Engelse Wikipedia] |datum=29 Januarie 2016 |daarsteller=[[Gebruiker:Winstonza|Winstonza]] |outeur=[[:en:User:Hurkummer|Hurkummer]] |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{cc-by-sa-2.5}} [[Kategorie:Eilande van Suid-Afrika]] hwqzgag33mrfmsambht20174zh5hld2 6 107082 2922172 1420047 2026-08-04T20:11:59Z JMK 649 +kat 2922172 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaal van die [[Gereformeerde kerk Waterberg]] op Zandrivierspoort |bron=''Ons Kerk Album'' |datum=1916 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] oiajgrg0gffbrb051zha2rn9adcpr2s 0 107864 2922104 2820398 2026-08-04T19:18:30Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922104 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Multy color corals.JPG|regs|duimnael|Veelkleurige korale]] '''Koraalriwwe''' is onderwater-[[ekostelsel]]s in oseane en bestaan uit [[kalsiumkarbonaat]]-strukture wat deur [[koraaldiertjies]] afgeskei word. Die koraalriwwe word gebou deur kolonies van hierdie klein seediertjies wat in seewater woon waar min voedingstowwe aanwesig is. Die meeste koraalriwwe word deur [[Steenkorale|steenkoraal]] gevorm wat bestaan uit poliepe wat in groepe versamel. Die koraalpoliepe bestaan uit seediertjies wat aan die Cnidaria-familie behoort wat ook [[seeanemone]] en [[jellievis]]se insluit. Die meeste koraalriwwe groei goed in warm, vlak, helder seewater met baie sonlig. Koraalriwwe word dikwels die "reënwoude" van die oseaan genoem omdat dit een van die mees diverse [[ekostelsel]]s op ons planeet is. Dit beslaan minder as 0.1 % van die wêreld se oseaanoppervlaktes en is ongeveer so groot soos die helfte van Frankryk, tog voorsien dit 'n tuiste vir ten minste 25% van alle mariene spesies,<ref>Spalding MD and Grenfell AM (1997).</ref><ref name="Spalding">Spalding, Mark, Corinna Ravilious, and Edmund Green (2001).</ref><ref name="Mulhall">Mulhall M (Spring 2009) [http://www.law.duke.edu/shell/cite.pl?19+Duke+Envtl.+L.+&+Pol%27y+F.+321+pdf Saving rainforests of the sea: An analysis of international efforts to conserve coral reefs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106053233/http://www.law.duke.edu/shell/cite.pl?19+Duke+Envtl.+L.+&+Pol%27y+F.+321+pdf |date= 6 Januarie 2010 }} Duke Environmental Law and Policy Forum '''19''':321–351.</ref><ref>{{Cite web |url=http://coralreef.noaa.gov/aboutcorals/coral101/corallocations/ |title=Where are Corals Found? |access-date=24 Februarie 2016 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053758/http://coralreef.noaa.gov/aboutcorals/coral101/corallocations/ |url-status=dead }}</ref> insluitend [[vis]]se, [[weekdiere]], seewurms, [[skaaldier]]e, [[manteldiere]], [[seekastaiings]], [[spons]]e, en ander [[cnidaria]].<ref>Hoover, John (November 2007).</ref> Koraalriwwe word gewoonlik in vlak seewater in tropiese areas aangetref, maar daar kom ook koraalriwwe voor in koue water, wel op 'n kleiner skaal. Koraalriwwe speel 'n belangrike rol in toerisme en die visvangbedryf en dit beskerm die kuslyn. Die jaarlikse ekonomiese waarde van koraalriwwe word bereken op tussen 29.8 en 375 miljard Amerikaanse dollar.<ref name="Cesar">Cesar, H.J.S; Burke, L.; Pet-Soede, L. (2003).</ref><ref name="Costanza">Costanza, Robert; Ralph d'Arge; Rudolf de Groot; Stephen Farber; Monica Grasso; Bruce Hannon; Karin Limburg; Shahid Naeem; Robert V. O'Neill; Jose Paruelo; Robert G. Raskin; Paul Sutton; Marjan van den Belt (15 Mei 1997).</ref> Tog is koraalriwwe kwesbare ekosisteme omdat dit veral sensitief is vir die temperatuur van die water. Dit word gedurigdeur bedreig deur dinge soos [[aardverwarming]], die aansuring van oseane, die onwettige gebruik van plofstof om vis mee te vang, die gebruik van 'n [[sianied]]-oplossing om [[akwarium]]visse te vang. Dinge soos die oormatige gebruik van sonskerm,<ref name="Sunscreen">Danovaro, Roberto; Bongiorni, Lucia; Corinaldesi, Cinzia; Giovannelli, Donato; Damiani, Elisabetta; Astolfi, Paola; Greci, Lucedio; Pusceddu, Antonio (April 2008).</ref>  die oorbenutting van die riwwe se hulpbronne, sekere praktyke op die land soos [[waterbesoedeling]] kan ook nadelig wees vir die riwwe omdat dit die oormatige groei van [[alg]]e bevorder.<ref name="Corals reveal impact of land use">[http://www.uq.edu.au/news/?article=12183 "Corals reveal impact of land use"].</ref><ref>Minato, Charissa (1 Julie 2002).</ref><ref>[http://water.epa.gov/type/oceb/fact4.cfm "Coastal Watershed Factsheets – Coral Reefs and Your Coastal Watershed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830153311/http://water.epa.gov/type/oceb/fact4.cfm |date=30 Augustus 2010 }}.</ref> == Vorming == Die meeste van die koraalriwwe wat vandag bestaan is gevorm kort na die [[laaste glasiale tyd]] toe smeltende sneeu veroorsaak het dat die [[seevlak]] gestyg het en die [[vastelandsplat]]<nowiki/>oorstroom het. Dit beteken die meeste koraalriwwe is minder as 10 000 jaar oud. Toe die marienelewe hulself op hierdie vastelandsplat gevestig het, het die riwwe opwaarts gegroei. Op die riwwe wat te stadig gegroei het, was daar te veel water en onvoldoende lig om aan die lewe te bly.<ref>Kleypas, Joanie (September 21, 2010).</ref> Koraalriwwe word in die diepsee aangetref, weg van die vastelandsplat. Dit kom ook om sekere eilande in die oseaan voor of as [[atol]]s. Die meerderheid van hierdie eilande is oorspronklik deur [[Vulkaan|vulkane]] gevorm. Wanneer die seebodem opwaarts styg, kan daar koraalriwwe om die kus groei maar wanneer die koraal bokant die seewater uitsteek, gaan dit dood en word dit [[kalksteen]]. Wanneer die land stadig wegbeweeg, pas die koraalriwwe aan en groei dit opwaarts op die basis van 'n ouer, dooie rif. Dit vorm dan 'n walrif wat die lagune tussen die koraalrif en die land toemaak. 'n Walrif kan reg rondom 'n eiland wees en wanneer daardie eiland wegsink in die see, sal 'n rowwe sirkelvormige atol van groeiende koraal bly groei tot op seevlak en so word 'n sentrale lagune gevorm. Wanneer hierdie bodem te vinnig sink, kan dit die groei van die koraal doodmaak. Wetenskaplikes noem dit koraalverdrinking.<ref name="Webster Coral subsidence">Webster, Jody M.; Braga, Juan Carlos; Clague, David A.; Gallup, Christina; Hein, James R.; Potts, Donald C.; Renema, Willem; Riding, Robert; Riker-Coleman, Kristin; Silver, Eli; Wallace, Laura M. (1 Maart 2009).</ref> Die [[geomorfologie]] of vorming van koraalriwwe word bepaal deur twee feite: die voedingsbodem waarop dit rus, en die geskiedenis van die verandering in seevlak met betrekking tot daardie voedingsbodem. Die [[Groot Koraalrif]] in [[Australië]] is ongeveer 20 000 jaar oud en is 'n voorbeeld van hoe koraalriwwe op 'n vastelandsplat gevorm word. Met die vorming daarvan was die seevlak sowat 120&nbsp;m laer as in die 21ste eeu.<ref name="GBRMPAage">Great Barrier Reef Marine Park Authority (2006).</ref><ref name="AIMSage">Tobin, Barry (2003) [1998].</ref> Toe die seevlak gestyg het, is die koraal vasgevang op 'n stuk aarde wat deel van die Australiese kusvlakte was. Teen 13 000 jaar gelede het die seevlak gestyg tot 60&nbsp;m laer as wat dit tans is en baie van die heuwels op die kusvlakte het [[kontinentale eilande]] geword. Die seevlak het bly styg en oor die meeste van hierdie eilande gestroom. Die koraal kon toe hierdie heuwels toegroei en dit het die banke en riwwe gevorm wat vandag gesien kan word. Die seevlak op die Groot Koraalrif het nie eintlik in die laaste 6 000 jaar verander nie,<ref name="AIMSage"/> en die ouderdom van die lewendige rif word bereken tussen 6 000 en 8 000 jaar.<ref name="CRCage">CRC Reef Research Centre Ltd.</ref> Hierdie koraalrif is die grootste walrif in die wêreld. Dit is 300 tot 1 000&nbsp;m van die kuslyn en dit strek vir 2 000&nbsp;km.<ref>[http://www.stanford.edu/group/microdocs/typesofreefs.html Four Types of Coral Reef] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024014723/http://www.stanford.edu/group/microdocs/typesofreefs.html |date=24 Oktober 2012 }} Microdocs, Stanford Education.</ref> Gesonde koraalriwwe groei horisontaal tussen 1 en 3&nbsp;cm per jaar en vertikaal enigiets van 1 tot 25&nbsp;cm. Dit groei net in water wat vlakker as 150&nbsp;m is want dit het sonlig nodig. Dit groei nooit bokant seevlak nie.<ref>MSN Encarta (2006).</ref> == Tipes == Daar is drie hooftipes koraalriwwe: * '''Strandrif'''– Dis direk gekoppel  aan 'n kuslyn of word geskei van 'n strand deur 'n vlak kanaal of lagune. * '''Walrif''' – Dis 'n rif wat van die vasteland of eiland geskei word deur 'n diep kanaal of 'n lagune. * '''Atolrif ''' – Hierdie rif is min of meer sirkelvormig en strek reg rondom 'n lagune sonder 'n eiland in die middel. [[Lêer:Maldives small island.jpg|regs|duimnael|'n Klein atol in die [[Maledive|Maledive-eilande]]]] [[Lêer:Maldives - Kurumba Island.jpg|regs|duimnael|'n Bewoonde bankeiland in die [[Maledive|Maledive-eilande]]]] == Ligging == [[Lêer:Coral reef locations.jpg|duimnael|300x300px|Ligging van koraalriwwe]] [[Lêer:Upwelling image1.jpg|regs|duimnael|300x300px|Op hierdie kaart is die gebiede wat met rooi gemerk is gebiede waar [[opwelling]] voorkom. Koraalriwwe kom nie voor in kusareas waar kouer, voedingstofryke water na bo opwel nie.]] Daar word bereken dat koraalriwwe ongeveer 284,300&nbsp;km² <ref>UNEP (2001) [http://coral.unep.ch/atlaspr.htm UNEP-WCMC World Atlas of Coral Reefs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707004514/http://coral.unep.ch/atlaspr.htm |date= 7 Julie 2011 }} Coral Reef Unit</ref> bedek, net minder as 0.1% van die oseane se oppervlakte. Die Indo-Stille area (insluitend die [[Rooisee]], [[Indiese Oseaan]], [[Suidoos-Asië]] en die [[Stille Oseaan]]) maak ongeveer 91.9% hiervan uit. Suidoos-Asië huisves 32.3% van die totaal, terwyl die Stille Oseaan insluitend [[Australië]] 40.8% huisves. Koraalriwwe in die [[Atlantiese Oseaan]] en [[Karibiese gebied]] vorm 7.6% van die totaal. <ref name="Spalding"/> Alhoewel koraal in matige en tropiese water voorkom, sal koraalriwwe in vlakwater net groei in die gebied 30°&nbsp;N tot 30°&nbsp;S van die ewenaar. Tropiese koraal groei nie in areas waar die water dieper as 50 meter is nie. Die maksimum temperatuur waarin koraalriwwe kan voortbestaan is 26–27&nbsp;°C en min riwwe bestaan in water kouer as 18&nbsp;°C.<ref>Achituv, Y. and Dubinsky, Z. 1990.</ref> Daar is wel riwwe in die [[Persiese Golf]] wat aangepas het by wintertemperature van 13&nbsp;°C en somertemperature van 38&nbsp;°C.<ref name="Greenpeace">Wells, Sue; Hanna, Nick (1992).</ref> Daar is ook ongeveer 37 spesies steenkoraal wat in strawwe omstandighede naby Larak-eiland digby Iran voorkom.<ref>Vajed Samiei, J.; Dab K.; Ghezellou P.; Shirvani A. (2013).</ref> Diepwater-koraal kan in diep water teen kouer temperature oorleef, so hoog op soos [[Noorweë]].<ref>Gunnerus, Johan Ernst (1768).</ref> Alhoewel diepwater-koraal ook riwwe kan vorm, is daar nie baie inligting hieroor beskikbaar nie. Koraalriwwe is skaars langs die weskus van [[Afrika]] en die Amerikas omdat opwelling daar voorkom en sterk koue strome soos veral die Peru-, [[Benguela-stroom|Benguela-]] en [[Kanariese Eilande]]-stroom die watertemperature in hierdie areas kwaai laat daal.<ref name="Nybakken">Nybakken, James. 1997.</ref> Koraal word selde gevind op die kuslyn van [[Suid-Asië]] - van die oostelike punt van [[Indië]] ([[Chennai]]) tot die grense met [[Bangladesj]] en [[Mianmar]], <ref name="Spalding"/> so wel as langs die kuslyn van noordoostelike Suid-Amerika, weens die varswater inlaat van die [[Ganges]]- en [[Amasonerivier]] onderskeidelik. * Die [[Groot Koraalrif]] is die grootste en bestaan uit 2,900 individuele riwwe en 900 eilande en strek vir meer as 2600 kilometer langs die kus van [[Queensland]], [[Australië]]. * Die [[Meso-Amerikaanse Koraalrif]] is die tweede grootste en strek vir 1,000 kilometer vanaf Isla Contoy ([[Meksiko]]) by  die punt van die [[Yucatan|Yucatan-Skiereiland tot by die]] Bay-eilande in [[Honduras]]. * Die New Caledonia Koraalrif is die tweede langste dubbelwalrif in die wêreld  en strek oor 1,500 kilometer. * Die Andros Koraalrif in die [[Bahamas]] is die derde langste walrif. * Die [[Rooisee]] bevat 'n strandrif wat nagenoeg 6000 jaar oud is al om die kuslyn van 2,000&nbsp;km. * Verskeie koraalriwwe wat oral in die [[Maledive]] voorkom. * Die [[Filippyne|Filippynse]] koraalrifarea is die tweede grootste in [[Suidoos-Asië]] en is nagenoeg 26,000 vierkante kilometer en is die tuiste van 'n buitengewone verskeidenheid spesies. Wetenskaplikes het 915 vissoorte geïdentifiseer wat op die riwwe voorkom en daar is ook meer as 400 steenkoraal-spesies wat daar voorkom. 12 daarvan is endemies. * Die [[Raja Ampat-eilande]] in [[Indonesië]] se Wes-Papua provinsie huisves die grootste verskeidenheid mariene lewe. <br /><ref>[http://ngm.nationalgeographic.com/2007/09/indonesia/doubilet-text NGM.natinalgeographic.com], Ultra Marine: In far eastern Indonesia, the Raja Ampat islands embrace a phenomenal coral wilderness, by David Doubilet, National Geographic, September 2007</ref> * [[Bermuda]] is bekend vir die koraalrif wat die verste noordwes geleë is -  op 32.4° N en 64.8° W. Die voorkoms van koraalriwwe op hierdie breedtegraad is danksy die [[Golfstroom]], 'n warm [[seestroom]]. Bermuda het 'n redelike groot verskeidenheid van koraalspesies wat verteenwoordigend is van die korale wat in die groter [[Karibiese gebied]] voorkom.<ref>[http://www.livingreefs.org/#!documents/c1nhz Living Reefs Foundation].</ref> == Darwin se paradoks == In ''The Structure and Distribution of Coral Reefs ''wat in 1842 gepubliseer is, het [[Charles Darwin]] beskryf hoedat koraalriwwe in sekere dele van die tropiese seë voorkom, maar nie in ander nie sonder enige logiese verklaring daarvoor. Die grootste en sterkste koraal groei in die dele waar die branders die rofste is en die koraal word swakker waar los sediment opbou.<ref name="The structure and distribution of coral reefs">Darwin, Charles R. (1842).</ref> Tropiese water bevat min voedingstowwe,<ref>Crossland CJ (1983) [https://books.google.com/books?id=eLoKAQAAIAAJ&dq=%22Perspectives+on+Coral+Reefs%22&hl=en&sa=X&ei=hz2-UpqvA8bilAWGm4E4&ved=0CC8Q6AEwAA "Dissolved nutrients in coral reef waters] In DJ Barnes (Ed) ''Perspectives on coral reefs'', pages 56–68, Australian Institute of Marine Science.</ref> tog floreer 'n koraalrif hier soos "'n oase in die woestyn." <ref>Odum EP (1971) [https://books.google.com/books?id=r1hfQwAACAAJ&dq=%22Fundamentals+of+ecology%22&hl=en&sa=X&ei=xD--UrinMs7kkAWm54DABw&ved=0CFsQ6AEwBg ''Fundamentals of ecology''] Saunders.</ref> Hierdie bevinding het aanleiding gegee tot die ekosisteem raaisel, soms ook bekend as "Darwin se paradoks. "Hoe kan hierdie ekosisteem so floreer in areas waar die voedingstowwe so gering is?"<ref>Sammarco, PW; Risk, MJ; Schwarcz, HP; Heikoop, JM (1999).</ref><ref>Rougerie, F; Wauthy, B (1993).</ref><ref name="Goeij2009">De Goeij, Jasper M (2009) [http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/science/2009/j.m.de.goeij/13completethesis.pdf "Element cycling on tropical coral reefs: the cryptic carbon shunt revealed"] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20110402015722/http://dissertations.ub.rug.nl/FILES/faculties/science/2009/j.m.de.goeij/13completethesis.pdf |date= 2 April 2011 }} PhD thesis, page 13.</ref> Koraalriwwe bedek minder as  0.1% van die aarde se oseaanbodems maar tog onderhou dit meer as een kwart van alle mariene spesies. Hierdie verskeidenheid sorg vir komplekse [[voedselweb]]be waar groot [[roofvis]]se kleiner [[prooivis]]se eet wat op hul beurt weer van   [[soöplankton]] lewe. Hierdie hele voedselweb maak uiteindelik op plante staat. Koraalriwwe produseer geweldig baie koolstof – ongeveer 5 tot 10 gram koolstof per vierkante meter se [[biomassa]] elke dag (gC·m⁻²·dag⁻¹).<ref>Sorokin, Yuri I. (1993).</ref><ref>Hatcher, Bruce Gordon (1 Mei 1988).</ref> Een van die redes waarom tropiese water so helder is, is weens die gebrek aan voedingstowwe en drywende [[plankton]]. Die son skyn ook reg deur die jaar in tropiese areas wat die oppervlakte van die water verwarm, en dit maak dit minder dig as die water onder die oppervlakte. Daarom dryf die warmer water van die oppervlakte bo-op die koeler water. In die grootste areas van die oseaan is daar min wisselwerking tussen die lae. Organismes wat in 'n wateromgewing sterf, sak af na die bodem waar dit afbreek en sekere voedingstowwe soos [[Stikstof]] (N), [[Fosfor]] (P) en [[Kalium]] (K) vrystel. Plante vorm die basis van die voedselketting en het sonlig en voedingstowwe nodig om te groei. In die oseaan is hierdie plante mikroskopiese klein [[fitoplankton]] wat in die water dryf. Dit het sonlig nodig vir [[fotosintese]] wat koolstofbinding aanhelp, en daarom word dit digby die oppervlak gevind. Dit het egter ook voedingstowwe nodig. Fitoplankton gebruik die voedingstowwe in die boonste water van die tropiese gebiede baie vinnig. [[Lêer:Polyps (PSF).png|links|duimnael|Koraalpoliepe]] [[Lêer:Sea Cotton.jpg|links|duimnael|Die meeste koraalpoliepe vreet in die nag. HIer stoot hulle hul tentakels in die donker uit om die soöplankton te vreet. ]] == Biodiversiteit == Koraalriwwe vorm van die mees produktiewe ekostelsels in die wêreld. Dit voorsien 'n komplekse- en gevarieerde [[mariene habitat]] waarin 'n groot verskeidenheid organismes kan oorleef.<ref name="BarnesMann1991AquaticEcology">Barnes, R.S.K.; Mann, K.H. (1991).</ref><ref name="Fuchs">Fuchs.</ref> Strandriwwe net onder die laagwatermerk het 'n goeie verhouding met [[Rhizophoraceae|mangrove-woude]] op die hoogwatermerk en die [[seegras]]landskap tussenin. Die riwwe beskerm die mangrove-bome en seegras teen sterk seestrome en branders wat dit kan beskadig of die grond waarin dit groei erodeer. Die mangrove-bome en seegras beskerm weer die koraal sodat daar nie te veel slik, vars water en besoedelende stowwe invloei na die riwwe nie. Albei hierdie habitatte bevoordeel die diertjies wat hier voorkom: dit kan wei in die grasse en die riwwe bied die ideale beskermende broeiplekke.<ref>Hatcher, B.G. Johannes, R.E.; Robertson, A.J. (1989).</ref> Koraalriwwe is die tuiste van 'n groot verskeidenheid diere soos visse, [[seevoëls]], sponse, korale en [[jellievis]]se, wurms, weekdiere [[skaaldier]]e, [[krap]]pe, seekastaiings, [[seekomkommer]]s, rooiaas, [[Seeskilpad|seeskilpaaie]] en seeslange. [[Soogdier]]e is skaars op die riwwe met die uitsondering van sekere [[dolfyn]]e. 'n Hele paar van die bogenoemde spesies vreet die korale terwyl ander weer van die alge op die riwwe eet.<ref name="Spalding"/><ref name="Castro">Castro, Peter and Huber, Michael (2000) ''Marine Biology.'' 3rd ed.</ref> [[Biomassa]] afkomstig van die rif sorg vir die groot verskeidenheid kreature wat hier woon. <ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2011/04/110405130347.htm "World's Reef Fishes Tussling With Human Overpopulation"].</ref> === Alge === Koraalriwwe is voortdurend in gevaar om deur alge oorgroei te word. Wanneer die visbronne uitgeput word deur die visbedryf en daar 'n oormaat voedingstowwe in die water beland, sal die alge floreer en die koraal doodgaan.<ref>[http://www.coral.noaa.gov/component/content/article/138.html "Coral Reef Biology"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927181624/http://www.coral.noaa.gov/component/content/article/138.html |date=27 September 2011 }}.</ref><ref>Glynn, P.W. (1990).</ref> Die verhoogde vlak van voedingstowwe in die water is die resultaat van rioolbesoedeling of chemiese voedingstowwe wat in afvoerwater in die see beland. Hierdie water bevat gewoonlik [[stikstof]] en [[fosfor]] wat die groei van alge bevorder. Wanneer die alge oormatig groei, put dit die suurstofvoorraad van die koraalrif uit en dan versmoor die koraal. Verminderde suurstofvlakke verstadig die verkalkingsproses van die koraal, dit verswak die koraal en maak dit vatbaar vir siektes en laat dit agteruitgaan.<ref>[http://coralreefs.org/wp-content/uploads/2014/05/ISRS-Briefing-Paper-3-Water-Quality.pdf "THE EFFECTS OF TERRESTRIAL RUNOFF OF SEDIMENTS, NUTRIENTS AND OTHER POLLUTANTS ON CORAL REEFS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304091903/http://coralreefs.org/wp-content/uploads/2014/05/ISRS-Briefing-Paper-3-Water-Quality.pdf |date= 4 Maart 2016 }} (PDF).</ref> === Sponse === Sponse is 'n belangrike skakel in die koraalrif se ekosisteem. Alge en korale op die koraalriwwe produseer organiese materiaal. Dit word deur die sponse gefilter en dan word die organiese materiaal in klein partikels opgebreek wat weer deur die alge en korale opgeneem word.<ref>Kaplan, Matt (2009).</ref> === Vis === Daar is meer as 4,000 vissoorte wat op die koraalriwwe woon. <ref name="Spalding"/> Dis nie seker waarom daar so baie soorte is nie. Gesonde koraalriwwe kan tot 35 ton vis per vierkante kilometer oplewer maar beskadigde riwwe veel minder.<ref name="McClellan">McClellan, Kate; Bruno, John (2008).</ref> === Ongewerweldes === Seekastaiings, ''Dotidae'' en [[naakslakke]] eet seewier en alge. Een van die seekastaiing-spesies, ''Diadema antillarum'', speel 'n belangrike rol deur te sorg dat die alge nie die rif toegroei nie.<ref>Osborne, Patrick L. (2000).</ref> === Seevoëls === Koraalriwwe voorsien 'n belangrike blyplek vir sekere seevoëls, waarvan party ernstig bedreig word. Die [[Midway-atol]] in [[Hawaii]] huisves nagenoeg drie miljoen seevoëls, waaronder tweederdes (1.5 miljoen) van die wêreldbevolking van die [[Swartwangalbatros]].<ref>[http://the.honoluluadvertiser.com/article/2005/Jan/17/ln/ln23p.html The.honoluluadvertiser.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227143504/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2005/Jan/17/ln/ln23p.html |date=27 Desember 2016 }}.</ref> Elke spesie van die seevoëls het spesifieke plekke op die atol waar hulle [[nes]] bou. Daar is 17 soort seevoëls op Midway. Die kortstert albatros (''Phoebastria albatrus'') word die meeste bedreig met minder as 2,200 wat in die natuur oorleef het nadat hulle vere in die [[19de eeu]] op groot skaal geoes is.<ref>[http://www.fws.gov/midway/midwaywildlifebirds.html "U.S. Fish & Wildlife Service – Birds of Midway Atoll"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522041619/http://www.fws.gov/midway/midwaywildlifebirds.html |date=22 Mei 2013 }}.</ref> === Ander === [[Seeslang]]e eet net visse en hulle eiers.<ref>Heatwole, Harold (1999).</ref><ref>Li, Min; Fry, B.G.; Kini, R. Manjunatha (1 Januarie 2005).</ref><ref>Voris, Harold K. (1 Januarie 1966).</ref> Seevoëls soos [[reier]]s, [[Pelikaan|pelikane]] en [[Malgas (voël)|malgasse]] eet visse wat op die riwwe voorkom. Sekere [[reptiel]]e wat op land voorkom wat naby so 'n koraalrif is, sal van die sponse eet. Hierdie reptiele sluit likkewane, seewater krokodille, seeslange en seeskilpaaie in.<ref name="Sea turtle loss">McClenachan, Loren; Jackson, Jeremy BC; Newman, Marah JH (1 Augustus 2006).</ref><ref>Lutz, Peter L.; Musick, John A. (1996).</ref><ref>Meylan, Anne (22 Januarie 1988).</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Prionurus laticlavius.jpg|'n Skool vissies op 'n rif Lêer:Caribbean reef squid.jpg|'n Karibiese pylinkvis Lêer:Stenopus hispidus (high res).jpg|'n Gestreepte koraalgarnaal Lêer:Triaenodon obesus moc.jpg|'n Rifhaai Lêer:Green turtle John Pennekamp.jpg|'n Seeskilpad Lêer:Red sea-reef 3627.jpg|'n Reuse gapermossel Lêer:Nephtheidae komodo.jpg|Sagte koraal, sponse en rooiaas Lêer:Laticauda colubrina (Wakatobi).jpg|'n Krait Lêer:Latiaxis wormaldi 002.jpg|Die [[skulp]] van 'n ''Latiaxis wormaldi'', 'n koraalslak </gallery> == Belangrikheid == Koraalriwwe is belangrik vir toerisme, die visbedryf en die beskerming van kuslyne. Die globale ekonomiese waarde van koraalriwwe word bereken op tussen 29.8 miljard Amerikaanse dollar <ref name="Cesar"/> en 375 miljard Amerikaanse dollar per jaar.<ref name="Costanza" /> Koraalriwwe beskerm die kuslyne omdat dit die energie van die golwe absorbeer. Baie klein eilandjies sou nie kon bestaan sonder die riwwe se beskerming nie. Volgens 'n omgewingsgroep World Wide Fund for Nature, beloop die impak van die vernietiging van een kilometer koraalrif,  bereken oor 'n tydperk van 25 jaar, tussen 137, 000 en 1,200,000 Amerikaanse dollar.<ref name="WWF">[http://www.worldwildlife.org/what/wherewework/coraltriangle/importance-of-coral.html "The Importance of Coral to People"].</ref> Ongeveer ses miljoen ton vis word jaarliks van die koraalriwwe verwyder. Koraalriwwe wat goed bestuur word lewer jaarliks 15 ton seekos per vierkante kilometer op. [[Suidoos-Asië]] se visbedryf – visse wat net op die koraalriwwe gevang word – lewer 'n jaarlikse inkomste van 2.4 miljard Amerikaanse dollar.<ref name="WWF"/> Bermuda se koraalriwwe se ekonomiese inspuiting vir hierdie eiland, gebaseer op ses belangrike ekonomiese dienste, is nagenoeg 722 miljoen Amerikaanse dollar per jaar, volgens Sarkis ''et al'' (2010).<ref>Sarkis, Samia; van Beukering, Pieter J.H.; McKenzie, Emily (2010).</ref> == Bedreigings == [[Lêer:Mvey0290.jpg|regs|duimnael|'n Eiland met 'n strandrif in [[Mikronesië]]<ref name="Coral reefs around the world">[http://www.guardian.co.uk/environment/interactive/2009/sep/02/coral-world-interactive "Coral reefs around the world"].</ref>]] Wêreldwyd is koraalriwwe besig om uit te sterf.<ref name="Coral reefs around the world"/> Dit is veral weens die impak van koraal wat geoes word, landbou en stedelike afvoerwater, besoedeling (organies en anorganies) verkeerde visvangpraktyke, siektes en kanale wat gegrawe word om toegang tot eilande te verkry, is alles dinge wat hierdie koraalriwwe bedreig. Daar is ook ander bedreigings soos seetemperature wat styg en die aansuring van seewater, alles vanweë die impak van [[kweekhuisgas]]se. 'n Studie wat in 2014 gedoen is dui ook faktore soos toename in inwoners langs die kuslyne, globale verwarming, oorbenutting van visbronne en indringerspesies aan as van die belangrikste redes vir die moontlike uitwissing van koraalriwwe.<ref>[http://news.biharprabha.com/2014/07/caribbean-coral-reefs-may-disappear-within-20-years-report/ "Caribbean coral reefs may disappear within 20 years: Report"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140816191151/http://news.biharprabha.com/2014/07/caribbean-coral-reefs-may-disappear-within-20-years-report/ |date=16 Augustus 2014 }}.</ref> In April 2013 het 'n studie bewys dat lugbesoedeling die groei van koraalriwwe stuit. Navorsers van Australië, Panama en die Verenigde Koninkryk het rekords van die koraalriwwe in die westelike [[Karibiese See]] gebruik om die effek van steenkoolverbranding en vulkaniese uitbarstings te bewys.<ref>Liz Minchin (8 April 2013).</ref> Wêreldwyd word rotskoraal bedreig deur visvang met sleepnette op die seebodem. Ongeveer 50% van die vangs is rotskoraal, en hierdie praktyk maak ook dat die koraalstrukture verkrummel. Omdat dit jare neem om weer te groei, kan hierdie koraalgemeenskappe vinniger verdwyn as wat dit kan herstel. In die El Nino-jaar 2010, het voorlopige verslae getoon dat die bleiking van die koraal die ergste is sedert 1998, die vorige El Nino-jaar. Toe het 16% van die wêreld se koraalriwwe gesterf as gevolg van die stygende water temperature. Wetenskaplikes is nog nie seker oor die langtermyneffek van koraalbleiking nie, maar hulle weet wel dat die gebleikte koraal vatbaar is vir siektes. Bleiking beperk oor die groei van koraal en beïnvloed hul voorplanting. Ernstige bleiking maak die koraal dood. <ref>[http://blogs.ei.columbia.edu/2011/06/13/losing-our-coral-reefs/ Losing Our Coral Reefs – Eco Matters – State of the Planet].</ref> [[Maleisië]] het al heelparty duikplekke toegemaak waar byna al die koraal deur bleiking beskadig is. .<ref name="ritter">Ritter, Karl (8 Desember 2010). [http://www.physorg.com/news/2010-12-climate ⁻goal-coral-reefs.html "Climate goal may spell end for some coral reefs"]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref><ref name="natgeo2006">Markey, Sean (16 Mei 2006).</ref> Daar word bereken dat ongeveer  10% van die wêreld se koraalriwwe reeds dood is.<ref name="Kleypas, J.A. 2006">Kleypas, J.A.; Feely, R.A.; Fabry, V.J.; Langdon, C.; Sabine, C.L.; Robbins, L.L. (2006).</ref><ref>Tun, K.; Chou, L.M.; Cabanban, A.; Tuan, V.S.; Philreefs; Yeemin, T.; Suharsono; Sour, K.; Lane, D. (2004).</ref> Nagenoeg 60% van die wêreld se riwwe word ernstig bedreig deur die mensdom se vernietigende aksies. Die gevaar is veral groot in [[Suidoos-Asië]] waar 95% van die riwwe bedreig word deur aksies van mense in die area.<ref>[http://www.wri.org/sites/default/files/factsheet_reefs_southeast_asia.pdf "Reefs at Risk Revisited: Southeast Asia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160909064747/http://www.wri.org/sites/default/files/factsheet_reefs_southeast_asia.pdf |date= 9 September 2016 }} (PDF).</ref> Teen die 2030's sal nagenoeg  90% van die koraalriwwe bedreig word deur menslike aktiwiteite en [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]]; teen 2050 sal al die koraalriwwe in gevaar staan om uitgewis te word. <ref>[http://www.wri.org/publication/reefs-risk-revisited "Reefs at Risk Revisited"].</ref> == Beskerming == [[Lêer:Coral Outcrop Flynn Reef.jpg|links|duimnael|'n Pragtige verskeidenheid koraal]] Volgens die ''Caribbean Coral Reefs – Status Report 1970–2012'', opgestel deur die Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur en Natuurlike Hulpbronne, (IUBN), behoort die volgende gedoen te word om koraalriwwe te red: * oormatige visvang op koraalriwwe moet gestop word (veral belangrike visse in hierdie ekostelsel soos die papegaaivis); * die beheer van die kuslyn naby die riwwe sodat daar 'n kleiner menslike impak is op die rif (daar moet beperkings geplaas word op stedelike ontwikkeling en toerisme in hierdie areas); * die beheer van oseaanbesoedeling veral die storting van riool in die oseaan. Hierdie verslag toon aan dat die gesondste koraalriwwe in die Karibbiese See die is waar daar groot getalle papegaaivisse gevind word. Ook die lande wat hierdie visse beskerm, die uitroei van seekastaiings bekamp, 'n verbod plaas op visvang met valluike en spieshengel, kry dit reg om lewenskragtige koraalriwwe te skep.<ref name="IUCNvideo">Ewa Magiera; Sylvie Rockel (2 Julie 2014).</ref> Om die aansuring van die oseane te voorkom, is dit belangrik om wetgewing in plek te sit wat sal help dat [[kweekhuisgas]]se verminder word. Ontbossing sorg vir ernstige erosie en dit stel groot hoeveelhede koolstof vry wat in die grond opgegaar is en dan saam met die reënwater na die oseane spoel. Dit dra by tot die aansuring van die oseaan. Hierdie ontbossing behoort ook wêreldwyd met die nodige wetgewing bekamp te word. Gesofistikeerde satelliettegnologie word toenemend gebruik om die toestande op die koraalriwwe te monitor. <ref>[http://www.thehindu.com/sci-tech/technology/satellites-to-assess-coral-reef-health/article6679863.ece "Satellites to assess coral reef health"].</ref> Koraalriwwe wat deel vorm van biosfeer parke, mariene parke, nasionale monumente en [[wêrelderfenisgebied]]e  kan hierdeur beskerm word. As voorbeeld kan die volgende riwwe genoem word: [[Belize]] se koraalrif, [[Chagos-argipel]], Sian Ka'an in [[Meksiko]], die [[Galápagos-eilande]], [[Groot Koraalrif]], Henderson-eiland, [[Palau]] en [[Papahānaumokuākea Mariene Nasionale Monument]] is alles wêrelderfenisgebiede. In Australië word die Groot Koraalrif beskerm deur wetgewing wat 'n biodiversiteits-aksieplan insluit.<ref name="GBRMPA">[http://www.gbrmpa.gov.au/outlook-for-the-reef/great-barrier-reef-outlook-report/outlook-online?sq_content_src=%2BdXJsPWh0dHAlM0ElMkYlMkZ3d3ctcmMuZ2JybXBhLmdvdi5hdSUyRl9fZGF0YSUyRmFzc2V0cyUyRnBkZl9maWxlJTJGMDAwNCUyRjQ1NjI1JTJGQW1lbmRlZF9CaW9kaXZlcnNpdHlfU3RyYXRlZ3lfX1JSX1BNY0dfMjAwODEwX0ZpbmFsLnBkZiZhbGw9MQ%3D%3D "A biodiversity strategy for the Great Barrier Reef"].</ref> Hierdie aksieplan sluit sekere stappe in wat gedoen moet word om die effek van die mensdom se koolstofvoetspoor te beperk sodat dit kan keer dat die oseaan rondom die Groot Koraalrif verder aansuur. Daar is ook 'n plan in plek om die publiek in te lig oor die belangrike "reënwoude van die oseaan" en hoe hulle hul koolstofvrystelling kan verminder wat sal voorkom dat die oseane verder aansuur.<ref name="Great Barrier Reef Marine Park Authority">[http://www.gbrmpa.gov.au/__data/assets/pdf_file/0020/4493/climate-change-action-plan-2007-2012.pdf "Great Barrier Reef Climate Change Action Plan 2007–2011"] (PDF).</ref> Inwoners van Ahus-eiland in [[Papoea-Nieu-Guinee]], volg 'n praktyk wat oor geslagte heen kom en wat visvang in ses areas van die koraalriflagune verbied. Volgens tradisie mag hulle wel met vislyne vang, maar spieshengel en nette word verbied. Die resultaat hiervan is dat beide die [[biomassa]] en die visse veel groter is as in gebiede waar daar onbeperk visgevang mag word.<ref>Cinner, Joshua E.; Marnane, Michael J.; McClanahan, Tim R. (2005).</ref><ref>[http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17182 "Coral Reef Management, Papua New Guinea"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061011023923/http://earthobservatory.nasa.gov///Newsroom/NewImages/images.php3?img_id=17182 |date=11 Oktober 2006 }}.</ref> == Herstel van koraalriwwe == [[Lêer:Coral planting and reef restoration may 11.jpg|duimnael|Stukkies koraal groei op nietoksiese sement]] Daar is bewys dat die kweek van koraal 'n effektiewe manier is om koraalriwwe, wat regoor die wêreld agteruitgaan, te herstel.<ref name="Horoszowski-Fridman">Horoszowski-Fridman, YB, Izhaki, I & Rinkevich, B; Izhaki; Rinkevich (2011).</ref><ref name="Pomeroy">Pomeroy, RS, Parks, JE and Balboa, CM (2006).</ref><ref name="Rinkevich">Rinkevich, B (2008).</ref> Hierdie proses omseil die beginstadium van koraal se groeiproses wanneer dit baie kwesbaar is en maklik doodgaan. Koraalsaadjies word in kwekerye gegroei en dan oorgeplant in 'n rif. <ref name="Ferse">Ferse, SCA (2010).</ref> Hierdie kweking word gedoen deur bewaringsbewustes wat na aan die koraalrif woon, of deur koraalboere wat daarmee 'n inkomste verdien. Die Universiteit van Hawaii het 'n Koraalrif Evaluerings en Moniteringsprogram in werking gestel om die koraalriwwe by die eiland Oahu in Hawaii op te spoor en te herstel.  'n Bootkanaal op die eiland Oahu na die Hawaii Instituut vir Mariene Biologie was oorgroei met koraal. Baie van hierdie koraalareas is beskadig deur menslike bedrywighede in die kanaal. [[Baggerwerk]] het die bestaande koraal met sand bedek en die koraallarwes kan nie op die sand bou of oorleef nie, en daarom het hulle op die bestaande rif gebou. Navorsers aan die Universiteit het besluit om van die koraal op 'n ander plek te hervestig. Met die hulp van duikers van die Amerikaanse Vloot, is dit verplant op 'n area na aan die kanaal. Die proses is deeglik gekontrolleer en geringe of geen skade is opgemerk aan die kolonies tydens die verskuiwingsproses nie. Geen van die koraal het doodgegaan nadat dit verplant is nie. Dit word steeds gekontrolleer om te bepaal hoe die impak van die omgewing, soos die aansuring van die seewater, die koraalrif gaan beskadig. Terwyl hulle besig was om die koraal op die nuwe rif oor te plant, is daar gevind dat die koraal wat op 'n harde rots geplaas is, baie goed gegroei het. Die koraal het selfs op die drade gegroei wat gebruik is in die verskuiwingsproses en dit het bewys dat dit moontlik is om koraal te verskuif. Daar is dus hoop vir beskadigde koraalriwwe want onder die regte omstandighede sal koraal wel verskuif kan word en boonop floreer.<ref name="Jokeil P.L., Ku’ulei S.R.">Jokeil, P.L.; Ku’lei, S.R (2004).</ref> Nog 'n moontlikheid om koraal te herstel is deur gene-terapie. Wanneer die koraal met geneties gewysigde bakterieë aangetas word, kan dit moontlik wees om koraal te kweek wat groter weerstand kan bied teen klimaatsveranderings en ander bedreigings.<ref>[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=gene-therapy-help-corals-survive-climate-change "Gene Therapy Could Help Corals Survive Climate Change"].</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Verdere verwysings == * [http://water.epa.gov/type/oceb/habitat/coral_index.cfm Coral Reef Protection: What Are Coral Reefs?]. US EPA. * [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/13_-_Habitat_Booklets/UNEP_or_GEF_Review_of_Coral_Reefs_in_the_South_China_Sea.html UNEP. 2004.] [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/13_-_Habitat_Booklets/UNEP_or_GEF_Review_of_Coral_Reefs_in_the_South_China_Sea.html Coral Reefs in the South China Sea. UNEP/GEF/SCS Technical Publication No. 2.] * [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_05_-_Coral_Reef_Demonstration_Sites_in_the_South_China_Sea.html UNEP. 2007.] [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_05_-_Coral_Reef_Demonstration_Sites_in_the_South_China_Sea.html Coral Reefs Demonstration Sites in the South China Sea. UNEP/GEF/SCS Technical Publication No. 5.] * [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_11_-_National_Reports_on_Coral_Reefs_in_the_Coastal_Waters_of_the_South_China_Sea.html UNEP, 2007.] [http://www.unepscs.org/SCS_Documents/Download/19_-_Technical_Publications_and_Guidelines/Technical_Publication_11_-_National_Reports_on_Coral_Reefs_in_the_Coastal_Waters_of_the_South_China_Sea.html National Reports on Coral Reefs in the Coastal Waters of the South China Sea. UNEP/GEF/SCS Technical Publication No. 11.] == Eksterne skakels == * [http://waittinstitute.org/coralreef/ "Coral Reef Factsheet"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150609024654/http://waittinstitute.org/coralreef/ |date= 9 Junie 2015 }}. Waitt Institute. Besoek op 8 Junie 2015. * [http://ocean.si.edu/corals-and-coral-reefs Corals and Coral Reefs] overview at the Smithsonian Ocean Portal * [http://coral.aims.gov.au/info/about.jsp About Corals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131226001625/http://coral.aims.gov.au/info/about.jsp |date=26 Desember 2013 }} ''Australian Institute of Marine Science''. * [http://www.icriforum.org/ International Coral Reef Initiative] * [http://mcr.lternet.edu/ Moorea Coral Reef Long Term Ecological Research Site (US NSF)] * [http://www.coralcoe.org.au/ ARC Centre of Excellence for Coral Reef Studies] * [http://coral.aoml.noaa.gov/mailman/listinfo/coral-list/ NOAA's Coral-List Listserver for Coral Reef Information and News] * [http://www.coralreef.noaa.gov/ NOAA's Coral Reef Conservation Program] * [http://www.coris.noaa.gov/ NOAA's Coral Reef Information System] * [http://www.reefbase.org/ ReefBase: A Global Information System on Coral Reefs] * [http://www.nova.edu/ncri/ National Coral Reef Institute] Nova Southeastern University * [http://www.aquariumcouncil.org/ Marine Aquarium Council] * [http://ncore.rsmas.miami.edu/ NCORE National Center for Coral Reef Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127002919/http://ncore.rsmas.miami.edu/ |date=27 Januarie 2018 }} University of Miami * [http://www.unepscs.org/index.php?option=com_content&task=view&id=51&Itemid=83 Science and Management of Coral Reefs in the South China Sea and Gulf of Thailand] * [http://www.stanford.edu/group/microdocs/ Microdocs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024014829/http://www.stanford.edu/group/microdocs/reefstructure.html |date=24 Oktober 2012 }}: [http://www.stanford.edu/group/microdocs/typesofreefs.html 4 kinds of Reef] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024014723/http://www.stanford.edu/group/microdocs/typesofreefs.html |date=24 Oktober 2012 }} & [http://www.stanford.edu/group/microdocs/reefstructure.html Reef structure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024014829/http://www.stanford.edu/group/microdocs/reefstructure.html |date=24 Oktober 2012 }} * [http://reefrelief.org/ Reef Relief] Active Florida environmental non-profit focusing on coral reef education and protection * [http://globalreefrecord.org/home_scientific Global Reef Record] – Catlin Seaview Survey of reef, a database of images and other information * [http://www.ibiology.org/ibioseminars/evolution-ecology/nancy-knowlton-part-1.html Corals and Coral Reefs] Nancy Knowlton, ''iBioSeminars'', 2011. * [http://www.livingreefs.org/#!coral-services/c248p/ About coral reefs] Living Reefs Foundation, Bermuda * [http://cmsdata.iucn.org/downloads/caribbean_coral_reefs___status_report_1970_2012.pdf Caribbean Coral Reefs – Status Report 1970–2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150111013808/http://cmsdata.iucn.org/downloads/caribbean_coral_reefs___status_report_1970_2012.pdf |date=11 Januarie 2015 }}'' by die [[Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur|IUCN]]. - [https://www.youtube.com/watch?v=k9aWMIexrcs Video] op [[YouTube]], oor die verslag.'' {{Normdata}} [[Kategorie:Diereprodukte]] [[Kategorie:Eilande]] [[Kategorie:Koraalriwwe| ]] r8qw0hnm36zwk8e3xvgs77i1ib2tezw 6 108336 2922181 1429524 2026-08-04T20:26:05Z JMK 649 +kat 2922181 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] op [[Kerkplein]] wat in 1904/'05 gesloop is. |bron=Facebook |datum=Voor 1905 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] jndb6u6culjce446s18jurg677v1ouh 6 108340 2922165 1429558 2026-08-04T20:05:59Z JMK 649 +kat 2922165 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaal op [[Kerkplein, Pretoria]] |bron=Facebook |datum=1904 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] ie0s0jzge0n2rtoqxaakbnhs03gp3t4 6 108471 2921991 1431114 2026-08-04T18:10:16Z JMK 649 sp 2921991 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Ds. G.P. van den Berg en gesin toe hy leraar was van die [[NG gemeente Middelburg, Kaap]]. |bron=Middelburg, 1852–1952 |datum=Omstreeks 1940 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} hwy5p3wttp6m13ozhtobc1pf876y93l 0 108476 2922285 2499844 2026-08-05T09:11:18Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Japanse kookkuns]] verwyder; [[:Kategorie:Japannese kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922285 wikitext text/x-wiki {{taksoboks | name = Wasabi | image = Wasabia_japonica_4.JPG | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = Brassicales | familia = Brassicaceae | genus = '''''Eutrema''''' | species = '''''E. japonicum''''' | binomial = ''Eutrema japonicum'' | binomial_authority = [[Ninzo Matsumura|Matsum.]] | synonyms = * ''Alliaria wasabi'' <small>(Maxim.) Prantl</small> * ''Cochlearia wasabi'' <small>Siebold</small> * ''Eutrema okinosimense'' <small>Taken.</small> * ''Eutrema wasabi'' <small>Maxim.</small> * ''Lunaria japonica'' <small>Miq.</small> * ''Wasabia japonica'' <small>(Miq.) Matsum.</small> * ''Wasabia okinosimensis'' <small>(Taken.) Hatus.</small> * ''Wasabia pungens'' <small>Matsum.</small> * ''Wasabia wasabi'' <small>(Maxim.) Makino</small><ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:284345-1</ref> }} '''Wasabi''' (''Eutrema japonicum'') is 'n [[plant]] in die kruisblomfamilie ''Brassicaceae'', wat ook [[kool (plant)|kool]], [[peperwortel]] en [[mosterd]] insluit.<ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2805492 |title=''Eutrema japonicum'' (Miq.) Koidz. |publisher=The Plant List |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621220755/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2805492 |archive-date=21 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Gebruike == Wasabi is 'n gewilde [[spesery]] van [[Japan]]nese oorsprong en word of as 'n wortelstompie verkoop, wat baie fyn gerasper moet word voor gebruik, of as gedroogde poeier in massahoeveelhede. == Galery == <gallery mode=packed heights="160"> Fresh_wasabi_rhizomes.jpg|Vars wasabiwortels 山葵田 Wasabi Fields - panoramio.jpg|'n Wasabi-aanplanting op Japan se Nagano WasabiOnOroshigane.jpg|Vars wasabiwortel word baie fyn gerasper voor gebruik. Wasabi 002.jpg|Vars wasabiwortel, baie fyn gerasper Wasabi 004.jpg|Wasabi in 'n buis </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commons|Eutrema japonicum}} {{Kruie en speserye}} {{Normdata}} [[Kategorie:Japannese kookkuns]] [[Kategorie:Speserye]] 7mespnw2c0ey0fxbwadr88v8qrso885 0 108491 2922287 2498339 2026-08-05T09:12:20Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Japanse kookkuns]] verwyder; [[:Kategorie:Japannese kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922287 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Various_sushi,_beautiful_October_night_at_midnight.jpg|duimnael|240px|regs|Soesji]] [[Lêer:Sushi.png|duimnael|240px|regs|Soorte soesji]] '''Soesji''' ([[Hiragana]]: す し, [[Kanji]]: 寿司, 鮨) is 'n gereg uit die [[Japan]]nese kookkuns met 'n deursnit van 'n paar sentimeter. Dit bestaan altyd uit (afgekoelde) gekookte [[rys]] (鮨 飯, ''sushi-Meshi'') wat met rysasyn ingesuur is. Dit word gewoonlik gekombineer met ander bestanddele (ネ タ, ''neta'') soos [[vis (voedsel)|vis]] of [[seekos]], gebakte [[eier (voedsel)|eier]], [[groente]] en soms tropiese [[vrugte]]. Die bestanddele en aanbieding van soesji is uiteenlopend, maar rys is die bestanddeel wat alle soesji in gemeen het (ook bekend as ''shari'' (し ゃ り) of ''sumeshi'' (酢 飯)). Soesji kan met óf bruin- of witrys voorberei word. Soesji word dikwels berei met rou seekos, maar sommige algemene variante maak gebruik van gekookte bestanddele. Rou vis (of soms vleis) in snye en bedien sonder rys word ''sashimi'' genoem. Soesji word dikwels bedien met [[gemmer]], [[wasabi]] en sojasous. Soesji het altyd verskeie bestanddele, waarin rys altyd voorkom en die res van die bestanddele aanvullend is. == Rys as hoofbestanddeel == Die gebruiklike rys word ''Meshi'' (飯) genoem en het kort, dik korrels wat baie taai is, sodat die rys goed kleefbaar is en die eetgoed aanmekaar plak. Die rys proe effens suur omrede die toevoeging van rysasyn tydens die voorbereiding. Daar word dikwels ook 'n soet ryswyn (mirin genoem) bygevoeg wat 'n soutsmaak aan die rys verleen. Die rys kan heeltemaal koud maar ook lou opgedis word. == Nori == By baie soorte soesji word seewier gebruik, ''nori'' (海苔) genoem, wat in dun velletjes verwerk word. Die seewier wat vir nori gebruik word is die purperwier. Dit is oorspronklik in Japan geoes deur die wier van die hawe se kaai af te skraap en dan in die son te laat droog word. Deesdae word die plante op uitgespande nette ter see gekweek, meganies geoes en dan in dun velle gedroog, waarna dit uiteindelik kant-en-klaar op maat gesny word. == Vis en ander == Van die res van die bestanddele is rou vis en wasabi verreweg die mees bekende. Die rou vis is altyd uit die see afkomstig, omdat riviervisse skadelike [[bakterieë]] kan bevat. Indien daar wel vis uit 'n rivier gebruik word, moet dit eers vooraf lig gebraai of gekook word. In Europa is [[salm]], [[tuna]] en [[makriel]] die mees gebruikte visspesies. Behalwe vis word ook ander seekos gebruik as bestanddele vir soesji, soos [[garnaal|garnale]], [[krap]] en [[pylinkvis]]. Tewens kom selfs viskuit, die ryp [[eier (biologie)|eiers]] van 'n vis, in sommige soesji voor. Benewens vis en ander seekos word ook baie groente gebruik, met [[wortel (groente)|wortels]], [[komkommer]], [[avokado]], [[aspersie]]s en [[mielies]] die bekendste name in die Weste. == Voorbeelde van geregte == <gallery mode="packed" heights="120px"> Assorted_Nigiri_-1_(9865149266).jpg|Soesji Sushi_Nemuro_Hanamaru_Tokei_Dai_(184517515).jpeg|Gunkan-maki Makizushi2.jpg|Maki-soesji Sushi bento.jpg|'n Volledige soesji-maaltyd </gallery> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Sushi}} {{nl-vertaal|Sushi}} {{Normdata}} [[Kategorie:Japannese kookkuns]] 5ljoayck3y60ydas70hn4jw8bci455o 0 108526 2922339 2867311 2026-08-05T11:31:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922339 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Morokweng | inheemse_naam = | ander_naam = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | beeld_stadsilhoeët = | beeldbyskrif = | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 26 |latm = 7 |lats = 37 | longd = 23 |longm = 46 |longs = 30 | provinsie = Noordwes | distrik = Dr. Ruth Segomotsi Mompati | munisipaliteit = Kagisano-Molopo | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 97.4% | persent_kleurling = 1.8% | persent_asiër = 0.3% | persent_wit = | persent_ander = 0.5% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demographics2_title1 = [[Tswana]] | demographics2_info1 = 93.4% | demographics2_title2 = [[Afrikaans]] | demographics2_info2 = 2.3% | demographics2_title3 = [[Engels]] | demographics2_info3 = 1.6% | demographics2_title4 = | demographics2_info4 = | demographics2_title5 = Ander | demographics2_info5 = 2.8% | poskode = 8614 | poskode2 = 8614 | skakelkode = 053 | sensuskode = 674024 | webwerf = }} '''Morokweng''' is 'n [[dorp]] in die [[Dr Ruth Segomotsi Mompati-distriksmunisipaliteit]] van die [[Noordwes]]provinsie, [[Suid-Afrika]]. Die [[R376 (Suid-Afrika)|R376]]-streekroete verbind die dorp met sy buurdorpe onder andere [[Vorstershoop]]. == Krater == Naby die dorp is die Morokweng-inslagkrater geleë,<ref>{{Cite web |url=http://www.postmasburg.co.za/the-morokweng-crater/ |title=webwerf |access-date=13 Augustus 2018 |archive-date=22 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522230855/http://www.postmasburg.co.za/the-morokweng-crater/ |url-status=dead }}</ref> wat uit die oorgangstyd van [[Jura]] en [[Kryt (geologie)|Kryt]] stam. Die [[chroom-53|{{sub sup|53|}}Cr/{{sub sup|52|}}Cr]]-[[isotoopverhouding]] wys dat dit dalk deur 'n inslag van 'n gewone [[chondriet]] veroorsaak is.<ref>Impact Stratigraphy: The Italian Record {{Outeur|Alessandro Montanari, Christian Koeberl}} Springer, 2006, {{ISBN|3-540-48366-7}}, {{ISBN|978-3-540-48366-3}}</ref> == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Noordwes saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC39}} [[Kategorie:Nedersettings in Noordwes]] 6mcynuawwoj8ogdtqt9e96mtec9ydo6 6 109564 2922156 1442040 2026-08-04T19:58:17Z JMK 649 +kat 2922156 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=In die aanloop tot die [[Sharpeville-slagting]] het die [[ANC]] mense aangespoor om hul pasboek te verbrand nadat die [[PAC]] gevra het hulle moet dit by polisiekantore indien. |bron=''Nuwe geskiedenis van Suid-Afrika'' |datum=1960 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Apartheid]] [[Kategorie:Aktiviste]] q84xd34p28j7ujtl478by57gj3c7yzb 6 109660 2922153 1443185 2026-08-04T19:54:54Z JMK 649 +kat 2922153 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Meisies dra [[Emily Hobhouse]] se oorskot na haar laaste rusplek aan die voet van die [[Nasionale Vrouemonument]]. |bron=[https://za.pinterest.com/pin/422353271278264374/ Pinterest] |datum=1926 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Aktiviste]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Emily Hobhouse]] f1m0q87pav627ocdiayxnrdauv1zwvb 6 110186 2922140 1449042 2026-08-04T19:43:17Z JMK 649 +kat 2922140 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Lady [[Florence Phillips]] stel mev. [[Issie Smuts]] voor op 'n onthul ter ere van die leier van die Amptelike Opposisie se eggenote op die plaas [[Vergelegen]], [[Somerset-Wes]] |bron=''Jan Smuts. An illustrated biography'' |datum=Omstreeks 1933 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend; berus in die Suid-Afrikaanse Openbare Biblioteek |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Verenigde Party]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse filantrope]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Issie Smuts]] g2icnnmsj4o89df1mu7ppori7yk3xwo 6 110437 2922171 1451722 2026-08-04T20:10:53Z JMK 649 +kat 2922171 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaal op Potchefstroom in die 1880 met die kruiskerkie (1859) van die Nederduitsch Hervormde gemeente Potchefstroom |bron=NG Kerk 350 jaar |datum=1880's |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Nederduitsch Hervormde Kerk]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] iw18ucxj436ucao2eenzvw9wipbxpm8 0 111106 2922278 2259923 2026-08-05T09:03:20Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Iranse musiekgroepe]] verwyder; [[:Kategorie:Irannese musiekgroepe]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922278 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Zedbazi | beeld = Zed bazi.JPG | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = Zedbazi tydens 'n konsert in Zaandam, Nederland (2006) | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = | geboorteplek = | oorsprong = [[Teheran]], [[Iran]] | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Hip hop, rap rock, trance, dance, elektroniese musiek | beroep = | instrument = | jare_aktief = 1999 tot 2013, 2020− | etiket = Radio Javan | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = Mehrad Hidden<br />Saman Wilson<br />Sohrab MJ<br />Sijal<br />Alireza JJ<br />Nassim | gewese_lede = }} '''Zedbazi''' ([[Persies]] / Farsi: ''Zedbāzi'' – ''زدبازی'') is 'n [[Iran]]se hip hop-groep uit [[Teheran]]. Zedbazi het 'n baanbrekersrol gespeel as een van die eerste Iranse popgroepe wat gangsta rap met Persiese lirieke gespeel het. Nadat gesaghebbende Iranse geestelikes hip hop-musiek as "dekadent" bestempel en verban het, is die groep soos ander onwettige Iranse musici beperk tot ondergrondse of buitelandse aktiwiteite.<ref>[http://www.sfgate.com/news/article/Rebels-of-rap-reign-in-Iran-3287827.php ''Rebels of rap reign in Iran. Besoek op 5 Junie 2016'']</ref> Hul musiek word onder meer deur Persiese internet-radiostasies soos Radio Javan in die [[Verenigde State]] uitgesaai. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} ; Media ---- * [https://www.youtube.com/watch?v=gXlMaysRGEQ ''youtube.com: Zedbazi – Zamin Safe''] * [https://www.youtube.com/watch?v=982ivgppQ6E ''youtube.com: Zedbazi – Tabestoon Kootahe''] {{Normdata}} [[Kategorie:Irannese musiekgroepe]] 5uqq31txfwj51te8wnmzxr3blomxxbw 14 111107 2922276 2076227 2026-08-05T09:03:01Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Kategorie:Iranse musiekgroepe]] na [[Kategorie:Irannese musiekgroepe]] geskuif: Spelling 2076227 wikitext text/x-wiki {{CommonsKategorie|Musical groups from Iran}} [[Kategorie:Kultuur in Iran|Musiekgroepe]] [[Kategorie:Musiekgroepe volgens land]] svwibc01n8cckox26anmjor1jxafa4x 6 111898 2922342 1666237 2026-08-05T11:49:17Z JMK 649 +kat 2922342 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die doodsvonnis word uitgespreek oor die Kaapse rebelle P.J. Wolvaardt en kmdt. [[Hans Lötter|J.C. Lötter]] voor die [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap]] |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Terregstellings in Suid-Afrika]] 4y6741lz2gf1eilzi1sicqp75d8tp4s 2922343 2922342 2026-08-05T11:50:42Z JMK 649 2922343 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die doodsvonnis word uitgespreek oor die Kaapse rebelle P.J. Wolvaardt en kmdt. [[Hans Lötter|J.C. Lötter]] voor die [[Gereformeerde kerk Middelburg, Kaap]] |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Teregstellings in Suid-Afrika]] 9webucjh9kfchog0695h7hjg6qasygw 6 112065 2922218 2825111 2026-08-04T21:17:23Z JMK 649 +kat 2922218 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Prof. [[Jan Lion Cachet]] se begrafnis op [[Potchefstroom]] |bron=Argief van die GKSA |datum=1912 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} {{NouCommons|Prof Jan Lion Cachet se begrafnis op Potchefstroom, 1912.jpg}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Potchefstroom]] b9272xgxpq8dvkta74l4ob4ukybtm9v 6 112215 2922327 1666240 2026-08-05T10:51:34Z JMK 649 +kat 2922327 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die voorste deel van die lykstoet van prof. [[Jacobus du Plessis]], oorlede op [[28 Februarie]] [[1935]], [[Potchefstroom]] |bron=Argief van die GKSA |datum=1 Maart 1935 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] 3v9zoopdi1udlryk6jxvhvur7dcy2il 2922328 2922327 2026-08-05T10:52:26Z JMK 649 +kat 2922328 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die voorste deel van die lykstoet van prof. [[Jacobus du Plessis]], oorlede op [[28 Februarie]] [[1935]], [[Potchefstroom]] |bron=Argief van die GKSA |datum=1 Maart 1935 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Begrafnisse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Potchefstroom]] 5uhul1w9op6yoq1mb94f3to66mud2ji 6 112259 2922178 1469141 2026-08-04T20:22:41Z JMK 649 +kat 2922178 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Moontlik Maria Postma, later die eggenote van [[Totius]] |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1884 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Totius]] luxd9hpwhc3t3ujylkcj7nenk91ptzj 6 112509 2922013 1471648 2026-08-04T18:24:05Z JMK 649 +kat 2922013 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Ds. J.F. du Plooy tydens die ingebruikneming van die [[Gereformeerde kerk Florida]], met [[Totius]] op die agtergrond |bron=Argief van die GKSA |datum=1948 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Totius]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] eha9ue1p5xd73owl44dshm2cdd19mgo 6 112660 2922030 1473129 2026-08-04T18:36:34Z JMK 649 +kat 2922030 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Eeufeesuitgawe van ''[[Die Kerkblad]]'' |bron=Argief van die GKSA |datum=7 Desember 1938 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Die redaksie |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse tydskrifte]] [[Kategorie:Voortrekkermonument]] sdute6kh8f1unx1rksf4lmr7saf65a8 6 113086 2921962 1479506 2026-08-04T17:37:56Z JMK 649 +kat 2921962 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Boerekrygsgevangenes]] in die Bellevue-kamp, [[Simonstad]] |bron=[http://boereafrikana.com/Anglo%20Boere%20Oorlog/Krygsgevangenes/Krygsgevangenes.htm Boereafrikana.com] |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Boerebannelinge]] rcs4q77xqnux8b7g2bilf8fi5lvrk56 6 113099 2921965 1479648 2026-08-04T17:39:54Z JMK 649 ~kat 2921965 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Boerekrygsgevangenes]] word deur [[Simonstad]] na Bellevue-kamp gelei |bron=[http://bridgingthepast.yolasite.com/boer-war-camps.php Bridge the Past] |datum=Omstreeks 1901 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Boerebannelinge]] hkny6d0m7wxqqh5ko6lza1780rcs4xl 6 113105 2921961 1479682 2026-08-04T17:37:08Z JMK 649 ~kat 2921961 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Boerekrygsgevangenes in die Bellevue-kamp, [[Simonstad]], met hul handwerk |bron=''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]] |datum=1900 of '01 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Boerebannelinge]] f822dcze6lxbpufubaau1cjyaepgu5a 6 113122 2921879 1479863 2026-08-04T13:38:01Z JMK 649 +kat 2921879 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Mev. [[Susan Strijdom]] op haar man, adv. [[Johannes Gerhardus Strijdom|Hans Strijdom]], se begrafnis. Haar broer sen. [[Jan de Klerk]] staan regs van haar. |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=Augustus 1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] 2z4wsk3gixgu2l7d3iyp6zgh5akeqvv 6 113127 2921894 1479893 2026-08-04T13:53:25Z JMK 649 +kat 2921894 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Susan Strijdom|Susan]] en adv. [[Johannes Gerhardus Strijdom|Hans Strijdom]] tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|1958-verkiesingsveldtog]] |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] s8zdlnek04vu8hwh4kurhz4iburks3y 6 113156 2921905 1480137 2026-08-04T14:07:21Z JMK 649 +kat 2921905 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[D.F. Malan]] se kabinet kort ná hul inhuldiging |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1948 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Daniël François Malan]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] c0itkt52let7yofmm14c4nm57n1c86b 6 113157 2921908 1480140 2026-08-04T14:10:37Z JMK 649 +kat 2921908 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] nadat die [[Nasionale Party]] se koukus hom aangewys het as dr. [[D.F. Malan]] se opvolger. |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=30 November 1954 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] aj87hsygp60ywrjtwli8nsinsunc6kr 6 113158 2921909 1480150 2026-08-04T14:11:39Z JMK 649 +kat 2921909 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] en lede van die Swart Serp-beweging voor die parlement |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=Omstreeks 1955 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] 6gu17owcfpo8qlu919edj78qn8a0bnp 6 113166 2921895 1480227 2026-08-04T13:54:25Z JMK 649 +kat 2921895 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] en dr. [[Hendrik Verwoerd]] tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958]] |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] o1gup42r9tqqu6mbaittyxtlkf2kh8i 6 113167 2921914 1480229 2026-08-04T14:16:40Z JMK 649 +kat 2921914 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] spreek die volk toe ná die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958]] |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] 6qmumqqnqur9zcxtwp518221ldtawec 2921949 2921914 2026-08-04T17:11:20Z JMK 649 ~kat 2921949 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] spreek die volk toe ná die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958]] |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] cpaapqcx6azgf6vhlxwv3sg40tvdyy1 6 113168 2921899 2921606 2026-08-04T13:56:32Z JMK 649 +kat 2921899 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Hendrik Verwoerd]], [[Hans Strijdom]] en [[D.F. Malan]], drie Suid-Afrikaanse premiers |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1955 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] cewcti4v4spuif1hik625876tvvo8ah 6 113170 2921907 1480237 2026-08-04T14:09:16Z JMK 649 +kat 2921907 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[D.F. Malan]] se kabinet |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1951 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Daniël François Malan]] [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] [[Kategorie:Charles Robberts Swart]] 50h4iswk14jlh9y7ynu09jnsowrph0q 6 113171 2921910 1480783 2026-08-04T14:12:35Z JMK 649 +kat 2921910 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] se laaste vergadering in Pretoria. Sy vrou, [[Susan Strijdom|Susan]], staan regs |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] m2zbj02ogveap12tnf06yda2q44aosl 2921911 2921910 2026-08-04T14:13:03Z JMK 649 +kat 2921911 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] se laaste vergadering in Pretoria. Sy vrou, [[Susan Strijdom|Susan]], staan regs |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] [[Kategorie:Kerkplein]] o1z9gclk0b8kw7yqgcka4tuz9wjjmgb 2921950 2921911 2026-08-04T17:11:46Z JMK 649 ~kat 2921950 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] se laaste vergadering in Pretoria. Sy vrou, [[Susan Strijdom|Susan]], staan regs |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] nqac10cuj0o4487f703hmrkuo1cnrzk 6 113174 2921880 1480255 2026-08-04T13:38:44Z JMK 649 ~kat 2921880 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Twee Voortrekkers staan by 'n portret van adv. [[Hans Strijdom]] kort ná sy dood |bron=Die Nasionale Boek |datum=Augustus 1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] 0qislx0hy4fp2znelwf7pyhr2o17zoi 6 113175 2921883 1480257 2026-08-04T13:42:22Z JMK 649 ~kat 2921883 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] |bron=Die Nasionale Boek |datum=Omstreeks 1957 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] tke7wfj8os5phc1pz0ut4zwxx0fj5ru 6 113178 2921886 1480298 2026-08-04T13:45:10Z JMK 649 ~kat 2921886 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Hans Strijdom]] |bron=''An illustrated history of South African history'' |datum=Omstreeks 1940 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend (berus in die Kaapse Argief) |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] kyd4y0ide4bqq4twut1cceyv0qhp8b2 6 113203 2921906 1480552 2026-08-04T14:08:10Z JMK 649 +kat 2921906 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[D.F. Malan]] en adv. [[Hans Strijdom]] tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1953|1953-verkiesing]] |bron=Die verkiesing van 1953, uitgegee deur die [[Voortrekkerpers]] |datum=1953 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Daniël François Malan]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] lrjju2gjenxilhik6eynu7r9w25w2fl 6 113213 2921888 1480646 2026-08-04T13:47:20Z JMK 649 ~kat 2921888 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Hans Strijdom]] en sy gesin, onder wie sy vrou, [[Susan Strijdom|Susan]] |bron=[http://repository.up.ac.za/xmlui/bitstream/handle/2263/30509/03chapters1-2.pdf?sequence=4&isAllowed=y Repository.up.ac.za] |datum=Omstreeks 1950 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] iexwch6r0f74sgclckfy0o5ielqga0q 6 113214 2921904 1480690 2026-08-04T14:05:38Z JMK 649 +kat 2921904 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Sertifikaat as bewys van bydrae tot die [[Republikeinse Strydfonds]] |bron=[http://i1319.photobucket.com/albums/t671/pjv13400/yuio_1.jpg PhotoBucket.com] |datum=Omstreeks 1943 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Die Herenigde Nasionale Party |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Daniël François Malan]] [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] 3djxzdactusexh7oonjsfslxra7dzxb 6 113220 2921881 1480747 2026-08-04T13:39:19Z JMK 649 ~kat 2921881 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing='n [[Nasionale Party]]-plakkaat in die 1958-verkiesing met adv. [[Hans Strijdom]] daarop |bron=[http://www.bidorbuy.co.za/item/31361821/NASIONALE_PARTY_PLAKKAAT_J_G_STRIJDOM_Volg_Hom_1958_Nasionale_Verkiesing.html Bidorbuy.co.za] |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Die NP |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] ftwij303heheenvvksvogj10c6lh2qi 2921882 2921881 2026-08-04T13:41:18Z JMK 649 skakel 2921882 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing='n [[Nasionale Party]]-plakkaat in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1958|1958-verkiesing]] met adv. [[Hans Strijdom]] daarop |bron=[http://www.bidorbuy.co.za/item/31361821/NASIONALE_PARTY_PLAKKAAT_J_G_STRIJDOM_Volg_Hom_1958_Nasionale_Verkiesing.html Bidorbuy.co.za] |datum=1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Die NP |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] [[Kategorie:Nasionale Party]] a9n1w307cxyqz47ipsq54rwxh8lttp2 6 113222 2921912 1480753 2026-08-04T14:14:31Z JMK 649 +kat 2921912 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] besoek [[Suidwes-Afrika]] |bron=[http://exampapers.nust.na/greenstone/cgi-bin/library.cgi?e=d-01000-00---off-0dna--00-1----0-10-0---0---0direct-10----4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-3-1-00-00--4--0--0-0-11-10-0utfZz-8-00&a=d&cl=CL6.26 Eaxmpapers.nust.na] |datum=September 1955 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Namibië]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] a3cvg9sydgssg78wu6dt7n5pq3jm3xy 6 113224 2921878 1480760 2026-08-04T13:36:34Z JMK 649 ~kat 2921878 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die buiteblad van die boek ''Hans Strijdom, Lewensloop en Beleid van Suid-Afrika se Vyfde Premier'' |bron=[http://www.clasf.co.za/hans-strijdom-in-johannesburg-1464539/?p=1 clasf.co.za] |datum=Voor 1959 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] [[Kategorie:Nasionale Party]] aw4ttiyxgfymdt9fqzjnts8lvuv14fz 6 113225 2921884 1480766 2026-08-04T13:44:07Z JMK 649 +kat 2921884 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]], amptelike portret |bron=[https://www.google.com/culturalinstitute/beta/exhibit/gRba14lr Leiers van Suid-Afrika] |datum=Omstreeks 1955 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] n07jq5gglrk2lwq42ryn6ep6ifbvv9o 6 113226 2922041 1480768 2026-08-04T18:48:28Z JMK 649 ~kat 2922041 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. [[Barry Hertzog]] |bron=[https://www.google.com/culturalinstitute/beta/exhibit/gRba14lr Suid-Afrikaanse staatshoofde] |datum=Omstreeks 1935 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] [[Kategorie:Verenigde Party]] [[Kategorie:Nasionale Party]] eqfvm27nstebtbixcu3aetec97e4nvp 6 113227 2921913 1480777 2026-08-04T14:15:12Z JMK 649 +kat 2921913 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] en mev. [[Susan Strijdom]] besoek [[Suidwes-Afrika]] |bron=[http://exampapers.nust.na/greenstone/cgi-bin/library.cgi?e=d-01000-00---off-0dna--00-1----0-10-0---0---0direct-10----4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-3-1-00-00--4--0--0-0-11-10-0utfZz-8-00&a=d&cl=CL6.26 Eaxmpapers.nust.na] |datum=September 1955 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Namibië]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] d0dgukuhfxuwony8rh9ai7nkv5ey13t 6 113231 2921972 1480814 2026-08-04T17:55:27Z JMK 649 ~kat 2921972 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[D.F. Malan|D.F.]] en mev. [[Maria Malan]] ontvang besoek van dr. [[Hendrik Verwoerd|Hendrik]] en mev. Betsie Verwoerd kort nadat Verwoerd aangewys is as eerste minister van die [[Unie van Suid-Afrika]] |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=Augustus of September 1958 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Daniël François Malan]] [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] [[Kategorie:Nasionale Party]] ht1ljv7wi9j8d0bxxdv3qegx3md9669 6 113232 2921974 1480816 2026-08-04T17:56:44Z JMK 649 ~kat 2921974 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[D.F. Malan|D.F.]] en mev. [[Maria Malan]] op sy 83ste verjaardag |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=Mei 1957 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Daniël François Malan]] s1iq1hbb1fbpkr5zyk99228j0xy22ma 6 113234 2922161 1480823 2026-08-04T20:02:35Z JMK 649 ~kat 2922161 wikitext text/x-wiki == Opsomming == == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Mev. [[Maria Malan|Maria]] en dr. [[D.F. Malan]] wens adv. Charles te Water voorspoed toe op een van sy reise as rondreisende ambassadeur van die [[Unie van Suid-Afrika]] |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=Omstreeks 1949 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Daniël François Malan]] j269i6vbzuw2jy4rvdeksx4gex9ghuv 6 113294 2922158 1481936 2026-08-04T19:58:55Z JMK 649 +kat 2922158 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Betsie Verwoerd]] en dr. Martinez de Alva |bron=Die Nasionale boek |datum=1963 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Nasionale Party]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Betsie Verwoerd]] c8hhe3oh13t5q9fas0rb4f1a3d2tfbe 6 113296 2921975 1481941 2026-08-04T17:58:12Z JMK 649 ~kat 2921975 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[Hendrik Verwoerd|Hendrik]] en mev. [[Betsie Verwoerd]] |bron=Die Nasionale boek |datum=1965 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] evxi8cuy811zn5i7y7wdxv2z311h2fu 6 113357 2921896 1482581 2026-08-04T13:55:00Z JMK 649 +kat 2921896 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die [[Nasionale Party]] se federale raad |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1935 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] kjr3ypsf71ebatpss3xzvd9ipv33z53 6 113385 2921976 1482800 2026-08-04T17:59:10Z JMK 649 ~kat 2921976 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Dr. [[Hendrik Verwoerd]] en sy vrou, [[Betsie Verwoerd]], met 'n kleinkind by die ampswoning [[Libertas]] |bron=[https://za.pinterest.com/pin/314266880229199302/ Pinterest] |datum=Omstreeks 1965 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] 976i46a8ogy9c8sqmy6ys4xdu24dfga 6 113422 2921960 1482998 2026-08-04T17:33:57Z JMK 649 ~kat 2921960 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Betsie Verwoerd]] slaan die eerste sent nadat Suid-Afrika oorgeslaan het na die desimale stelsel |bron=Die Suid-Afrikaanse politieke geskiedenis in beeld |datum=1961 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] k7mm8498hh7v424aq6iy5ix9zojkfd4 6 113871 2921964 1486818 2026-08-04T17:38:57Z JMK 649 ~kat 2921964 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Boerekrygsgevangenes]] hou konsert op die eiland [[Sint Helena]] |bron=''[[Huisgenoot]]'' |datum=Omstreeks 1902 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Boerebannelinge]] fc0cel8lbnhqb2yvr807ghvqqt8pbn1 6 114216 2921893 1489414 2026-08-04T13:52:50Z JMK 649 +kat 2921893 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom]] en mev. [[Susan Strijdom]] |bron=Tussen Bid en Droom |datum=11 September 1957 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Raymond Cragg |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hans Strijdom]] 08nn89ctkk2zz0txx2isd7dfoy8pclz 6 115182 2922203 1495831 2026-08-04T20:53:36Z JMK 649 ~kat 2922203 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Pres. [[Paul Kruger]] en [[Manie Bredell]], sy lyfwag, verlaat [[Lourenco Marques]] aan boord van die [[Gelderland (skip)]] |bron=President Paul Kruger, deur [[Johannes Meintjes]] |datum=19 Oktober 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Paul Kruger]] drlvzwcu1qw9pja2f8021xedq48xct9 6 115183 2921925 1625764 2026-08-04T14:38:35Z JMK 649 +kat 2921925 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Pres. [[Paul Kruger]] se 77ste verjaardag word gevier in [[Utrecht, Nederland]]. |bron=President Paul Kruger deur [[Johannes Meintjes]] |datum=10 Oktober 1902 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-oud}} [[Kategorie:Paul Kruger]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] 5gmglg7thyr2k749i82wxrzvvpfa6wd 6 115597 2922163 1499236 2026-08-04T20:04:52Z JMK 649 +kat 2922163 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaal by die ou [[Gereformeerde kerk Waterberg]], [[Nylstroom]]. |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1930 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] pyrwizn5zbspd64frty0w1l6w2nuakh 2922170 2922163 2026-08-04T20:10:05Z JMK 649 2922170 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Nagmaal by die ou [[Gereformeerde kerk Waterberg]], [[Nylstroom]]. |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1930 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] fbezyo5kicdb2rcm1g0eeyzh05k83wi 6 115988 2921918 1501815 2026-08-04T14:22:42Z JMK 649 +kat 2921918 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Adv. [[Hans Strijdom|Hans]] en mev. [[Susan Strijdom]] voor die ampswoning [[Groote Schuur]] |bron=Die Nasionale Party. Sy opkoms en oorwinning – Kaapsland se aandeel |datum=Desember 1954 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=''Die Burger'' |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Nasionale Party]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Groote Schuur]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] 2mvqi33zk5s1l8uk8f9oj5m0tchdamk 6 116185 2921963 1503010 2026-08-04T17:38:25Z JMK 649 ~kat 2921963 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Boerekrygsgevangenes]] op [[Sint Helena]] by die onthulling deur ds. [[Barend Wessels|B.J. Wessels]] van 'n gedenkteken wat hulle self gebou het. |bron=NG Kerk 350 |datum=1902 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Boerebannelinge]] dhhv4epbxticgrf7c5xvfvkvnkaq4qs 6 116940 2922213 1511336 2026-08-04T21:02:11Z JMK 649 +kat 2922213 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Professore van die Teologiese Skool Potchefstroom tydens die aftrede van prof. J.D. du Toit ([[Totius]]). Eerste ry [[Willem Snyman|W.J. Snyman]], J.D. du Toit, [[Joseph Petrus Jooste|J.P. Jooste]], tweede ry [[Stephanus du Toit|S. du Toit]] en [[Philippus de Klerk|P.J.S. de Klerk]]. |bron=Argief van die GKSA |datum=1949 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Kweekskole in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Totius]] s8hi90ozuucorgmzefrzewisr9hgj7f 6 116980 2922022 1511758 2026-08-04T18:31:21Z JMK 649 +kat 2922022 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Ds. [[Stephanus Jacobus du Toit]], sy eerste vrou, Elizabeth Jacoba Joubert, en hul seuns, onder wie [[Totius]] (voor sy ma) |bron=Die Afrikaanse Letterkunde in Beeld |datum=Voor November 1882 (toe sy oorlede is) |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Totius]] p40mdan8bu98qhn3woyazddgo11t17u 6 116982 2922228 1511794 2026-08-04T21:29:14Z JMK 649 ~kat 2922228 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Totius]] en sy broer, Dawid |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1886 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Totius]] l5r2bfh1krp2u2qgk1291sod06feew8 6 117001 2921900 1512092 2026-08-04T13:58:41Z JMK 649 +kat 2921900 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die 19 Volksraadslede van die "Gesuiwerde" [[Nasionale Party]] wat nie in 1934 met die [[Suid-Afrikaanse Party]] saamgesmelt het om die [[Verenigde Party]] te vorm nie. Agter van links na regs: [[Stephanus Petrus le Roux|S.P. le Roux]], R.A.T. van der Merwe, [[F.C. Erasmus]], P.J.H. Luttig, J.J. Haywood. Tweede ry van agter: L.J. Vosloo, dr. [[N.J. van der Merwe]], ds. [[D.F. Malan]], adv. [[J.H.H. de Waal]], A.L. Badenhorst. Derde ry: [[Paul Sauer|P.O. Sauer]], dr. [[Karl Bremer]], adv. [[J.G. Strijdom]], ds. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]]. Voorste ry: J.F. van G. Bekker, adv. [[Charles Robberts Swart|C.R. Swart]], [[Bruckner de Villiers|W.B. de Villiers]], C.H. Geldenhuys, G.P. Steyn. |bron=Die Nasionale Party, sy opkoms en oorwinning – Kaapland se aandeel |datum=1934 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Akkersdyk, Kaapstad |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Hans Strijdom]] [[Kategorie:Charles Robberts Swart]] [[Kategorie:Daniël François Malan]] 98vcl1hlj27lj7n1mf16nngc11d0z97 6 117204 2921923 1513680 2026-08-04T14:32:47Z JMK 649 +kat 2921923 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Bittereinders in die Broadwood-kamp, [[Sint Helena]] |bron=The War at Home |datum=Omstreeks 1901 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Bittereinders]] 4k228pgxej8jpq2gphbnaf8vhzl5wu5 6 118447 2922198 1522890 2026-08-04T20:44:29Z JMK 649 +kat 2922198 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Pieter de Bruin]] |bron=Almanak van die GKSA, 1935 |datum=Omstreeks 1880 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Voortrekkers]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] 1bdp2wlme2beooptv73ui6u98nizl6s 6 118617 2922229 1524610 2026-08-04T21:31:58Z JMK 649 +kat 2922229 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Studente en personeel van die Voorbereidende en Teologiese Skool op [[Potchefstroom]] voor die eerste gebou |bron=Argief van die GKSA |datum=1913 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Kweekskole in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Totius]] [[Kategorie:Potchefstroom]] ga3y6ltswbhv6ofm6kspsrzz03d9cuo 6 119197 2922125 1530670 2026-08-04T19:32:10Z JMK 649 +kat 2922125 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Kabinetslede, vergesel van die hoofregter van die Republiek, stap van Pretoria se Kerkplein in die stoet na die begraafplaas. In die voorste ry stap dr. T.E. Dönges, waarnemende Eerste Minister, dr. L.C. Steyn, hoofregter, mnr. B.J. Schoeman, Minister van Vervoer, sen. Jan de Klerk, Minister van Onderwys, Kuns en Wetenskap en Inligting, mnr. P.M.K. le Roux, Minister van Binnelandse Sake, en mnr. W.A. Maree, Minister van Gemeenskapsbou, Welsyn en Pensioene, in die tweede ry mnr. P.W. Botha, Minister van Verdediging, mnr. B.J. Vorster, Minister van Justisie, en mnr. F.W. Waring, Minister van Sport, Bosbou en Toerisme. Agter mnr. Waring is Adjunk-minister Herman Martins. Links van die minsters is lede van die Veiligheidspolisie. |bron=''Die Moord op Dr. Verwoerd'' - J.J.J. Scholtz (1967) |datum=10 September 1966. |daarsteller=[[Gebruiker:Suidpunt]] |outeur=Onbekend. |ander_weergawes=Nee. }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] iigq9gfs7uvo6hwmbot1cbjh0vk28m8 6 119198 2921922 1530672 2026-08-04T14:31:10Z JMK 649 +kat 2921922 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing='n Deel van die begrafnisstoet beweeg om die Kerkplein. |bron=''Die Moord op Dr. Verwoerd'' - J.J.J. Scholtz (1967) |datum=10 September 1966. |daarsteller=[[Gebruiker:Suidpunt]] |outeur=Onbekend. |ander_weergawes=Nee. }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] 39hztian1tzvey7to17vnbhrky12t74 0 119564 2921985 2918063 2026-08-04T18:06:19Z Sobaka 328 /* Lugskou op 15 Mei 1993 */ 2921985 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Museum | Beeld = North American Harvard IIa '7111' (16530793468).jpg | Beeldonderskrif = Harvard IIa '7111' by die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum, Swartkop | Vorige naam = | Ander name = | Stad of dorp = [[Lugmagbasis Swartkop]], [[Centurion]]<br />[[Lugmagbasis Ysterplaat]], [[Kaapstad]]<br />[[Port Elizabeth-lughawe]] | Land = {{RSA}} | Openingsjaar = [[1973]] | Geopen deur = Kol. P.J.M. McGregor | Tipe museum = Militêre lugvaartmuseum | Webtuiste = [http://saafmuseum.org.za/ ''The South African Air Force Museum''] }} Die '''Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum''' is 'n militêre lugvaartmuseum vir die versameling, bewaring, herstel en uitstalling van artikels en rekords wat verband hou met die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Lugmag. Die museum het drie takke: [[Lugmagbasis Swartkop]] buite [[Pretoria]], [[Lugmagbasis Ysterplaat]] in [[Kaapstad]] en by die [[Port Elizabeth-lughawe|lughawe]] in [[Port Elizabeth]]. == Geskiedenis == Die Minister van Verdediging het op 26 Oktober 1973 toestemming gegee vir die vestiging van 'n Lugmagmuseum. Kol. PJM McGregor was die eerste bevelvoerder van die museum.<ref>{{cite web |url=http://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |title=The History of the SAAF Museum |publisher=saafmuseum.org.za |access-date=2 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414174806/https://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die opleidingskool van die Suid-Afrikaanse Mediese Korps het op 2 November 1973 die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6487 aan die Museum aangebied (dit was die SALM-museum se eerste vliegtuig). Loods nommer 13 by Lugmagstasie Snake Valley naby Pretoria is as museumstoorfasiliteit beskikbaar gestel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=Pages 6, 7, 9, 12 and 13 |language=en}}</ref> Daar is oral in Suid-Afrika wrakke en oorblyfsels van vliegtuie gevind. Van hierdie vliegtuie is teen Desember 1973 geïnspekteer; daaronder het vyf B-34 Ventura II-vliegtuie op ’n plaas en ’n Sikorsky S-51-helikopter by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad getel. Verskillende mense het verskillende items aan die Museum geskenk.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=page 6 |language=en}}</ref> Die SALM-museum het uitgebrei en die Suid-Afrikaanse Nasionale Oorlogsmuseum het ’n Fieseler Storch aan die Museum geleen. (Hierdie lening is later in ’n skenking omskep.) Ander items het ook na die Museum toe gekom.<ref name=":0" /> ’n Vliegtuig wat ’n groot bydrae gelewer het om belangstelling in die geskiedenis van plaaslike lugvaart te bevorder was die Spitfire Merk IX E wat deur Larry Barnett en Alan Lurie gerestoureer is. ''Evelyn'' is vir die eerste keer in 1975 ten toon gestel. Die vliegtuig is op 6 April 1976 tydens ’n seremonie op die grondslag van ’n jaarlikse lening aan die SALM oorhandig en is vir promosiedoeleindes gebruik.<ref name=":0" /> === Die tydperk 1976 tot 1980 === In Augustus 1976 het ’n ander eenheid die stoorfasiliteite by Snake Valley nodig gekry en die grootste deel van die Museum se vliegtuie is na Lanseria-lughawe verskuif.<ref name=":0" /> ==== Die loods by Lanseria-lughawe op 15 Desember 1976 ==== Verskillende vliegtuie, enjins en vliegtuigdele is op 15 Desember 1976 by Lanseria gesien. Daar was 'n Percival Prentice ZS-EUS, Tiger Moth 1467 (op lening), Sikorsky S-55 ZS-HDO, ’n Merk 35-Goblin-enjin met die konstruksienommer 9009 (van die SAL by Jan Smuts), ’n Goblin-enjin met die konstruksienommer 5510, die enjinkap en die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD 4588 of 6588 by Kuilsrivier, ’n Junkers Jumo-enjin, ’n Hispano 20 mm-kanon, ’n Anson Armstrong-Whitworth-geweerkoepel van Port Elizabeth af, ’n Wright Cyclone-enjin, stukke van Anson 4437 vanaf 43 Lugskool by [[Somerset-Oos]], ’n Armstrong Siddeley Cheetah-enjin en ’n lugraam van [[Uitenhage]] af. <!-- Die medeopsteller van hierdie artikel het die besonderhede in hierdie paragraaf tydens gesprekke met Dave Becker uitgevind en aantekeninge daarvan gemaak. --><gallery mode="packed"> Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 999 ELshd 600x364.jpg|Die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD. Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 994 ELshd 600x364.jpg|’n Lugraam en ander dele te sien. Lêer:AW turret PE 1976-12-15 FALA 745 800x486.jpg|Die Armstrong-Whitworth-geweerkoepel wat as die “papegaaikou" bekendgestaan het. Lêer:Junkers Jumo 1976-12-15 FALA 777 800x486.jpg|In hierdie geval is die Junkers Jumo-straalenjin te sien. Lêer:Zseus 1976-12-15 FALA 565 light 600x364.jpg|Percival Prentice ZS-EUS op 15 Desember 1976 in die loods by Lanseria-lughawe. Lêer:Zshdo 1976-12-15 FALA 007 600x364.jpg|Sikorsky S-55 reeksnommer WV203 met registrasieletters ZS-HDO op 15 Desember 1976. </gallery> ==== Lugmagstasie Snake Valley ==== Nadat die meeste van die Museum se vliegtuie en toerusting in Augustus 1976 na Lanseria verskuif is, het daar 'n paar vliegtuie by Snake Valley agtergebly. Die volgende vliegtuie kon op 15 Desember 1976 by Snake Valley besigtig word: Sabre 361F, Vampire 219, die neusdeel van Vampire 221, Vampire 229 en Ventura 6487.<gallery mode="packed"> Lêer:219 1976-12-15 FASK 977 800x486.jpg|Ventura 6487 staan op 15 Desember 1976 agter Vampire 219. Lêer:229 1976-12-15 FASK 976 ELshd+sharp 600x364.jpg|Vampire 229 is ook op 15 Desember 1976 by Snake Valley gesien. Lêer:361 1976-12-15 FASK 972 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Merk 6 reeksnommer 361 en kode F. </gallery> ==== Die Aviation Africa-lugskou in Oktober 1977 ==== Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in Oktober 1977 heelwat vliegtuie tydens die Aviation Africa-lugskou ten toon gestel. Dit het vliegtuie van die SALM-museum ingesluit. Daar was die Spitfire IX, twee Sikorsky S-55-helikopters, ’n Anson-neus-en-stuurkajuitdeel, ’n Fairchild Argus, ’n Percival Prentice en ’n Tiger Moth. ===== Sikorsky S-55 CR-ALO ===== Sikorsky S-55 CR-ALO is tydens die lugskou met twee dekals gesien, naamlik die reeksnommer A4 en ’n SALM-kasteel. Hierdie helikopter het die konstruksienommer 55-959 en is in 1956 deur die SALM gekoop (hy het die reeksnommer A4 in die SALM gehad). Daarna is dit as ZS-HCO aan Autair verkoop. Autair het die masjien as CR-ALO na sy Mosambiekse filiaal oorgeplaas (die masjien is in Januarie 1970 as CR-ALO geregistreer en die registrasie CR-ALO is in Julie 1977 gekanselleer). Ná kansellasie is CR-ALO vir vliegdoeleindes tydelik as “ZS-O” geregistreer en het toe na die SALM-museum gegaan.<ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |publication-date=1981 |pages=34, 198 |language=en}}</ref> ===== Percival Prentice VS609 ===== Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609 (kode P) het die konstruksienommer PAC/207 en is in 1949 gebou. Die vliegtuig se vorige identiteite is VS609 (Koninklike Britse Lugmag), G-AOPL (30 Mei 1956 geregistreer; 24 April 1967 na eienaar in Suid-Afrika oorgeplaas) en ZS-EUS (20 Oktober 1967 geregistreer; 11 Augustus 1971 gekanselleer).<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |pages=181 |language=en}}</ref> ===== Spitfire ''Evelyn'' ===== ''Evelyn'' het die lewe as ’n Supermarine Spitfire H.F.IXc/e met die nommer MA793 begin en het die reeksnommer 5601 in die SALM gehad. MA793 het op 30 September 1948 in Suid-Afrika aangekom. Nommer 5601 is as onderdeelbron gebruik en is in 1954 aan die Meerhof-hospitaal vir Gestremde Kinders verkoop, waar die vliegtuig gebly het totdat dit in 1967 deur Larry Barnett gekoop is. Die vegvliegtuig is gedurende die volgende agt jaar gerestoureer en is in September 1975 by die fasiliteite van die Atlas-vakleerlingskool onthul. Die vliegtuig was as PT672 met die kode WR-RR van die SALM se eskader nommer 40 van die Tweede Wêreldoorlog geverf. ''Evelyn'' het tot 1986 in Suid-Afrika gebly.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |year=2001 |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=137 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Cralo 1977-10-05 FALA 810 resize.jpg|Sikorsky S-55 CR-ALO met twee dekals: reeksnommer A4 en SALM-kasteel. Lêer:Zshdo 1977-10-00 FALA 804 spot 800x486.jpg|Sikorsky S-55B ZS-HDO in Koninklike Britse Vloot-kleurskema met reeksnommer WV203. Lêer:HD 1977-10-00 FALA 748 resize.jpg|Die neus-en-stuurkajuitdeel van die Anson Merk I met die kode HD. Lêer:Vs609 1977-10-00 FALA 153 resize.jpg|Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609, voorheen ZS-EUS. Lêer:Pt672 1977-10-00 FALA 891 spot shd50 600x364.jpg|Spitfire ''Evelyn'' word by die Aviation Africa-lugskou gesien. Lêer:1467 1977-10-00 FALA 930 dust 600x364.jpg|Die De Havilland Tiger Moth met die reeksnommer 1467 was op lening aan die SALM-museum. </gallery> ==== Lugmagbasis Durban-opedag 15 Julie 1980 ==== [[Lêer:PT672 1980-07-15 Dbn 178 cr her2 600x364.jpg|duimnael|Supermarine Spitfire Merk IX reeksnommer PT672 en naam ''Evelyn'' op 15 Julie 1980.]] Die [[Supermarine Spitfire]] Merk IX met die reeksnommer PT672 en die naam ''Evelyn'' het op 15 Julie 1980 aan die Lugmagbasis Durban-opedag deelgeneem. In die meegaande foto word die Supermarine Spitfire Merk IX met die reeksnommer PT672 op 15 Julie 1980 by Durban gesien. “WR” is die kode wat 40 Eskader gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik het. Die wapen van 40 Eskader kan op die neus van die vegvliegtuig gesien word. Die vliegtuig is gereed om na die aanloopbaan te ry en met sy vliegvertoning te begin. === Lugskoue wat van 1991 tot 2005 gehou is === ==== Internasionale Museumdag 18 Mei 1991 ==== Internasionale Museumdag is op 18 Mei 1991 by Lugmagbasis Swartkop gehou. Verskillende lugvaartuie van die SALM-museum kon op hierdie dag by Swartkop gesien word. Dit het die volgende vliegtuie en helikopters ingesluit: Sud Aviation Alouette II nommer 22, Westland Wasp nommer 96, Aerospatiale Super Frelon nommer 309, Hawker Siddeley Buccaneers nommers 414 en 421, Dassault Mirage IIICZ nommer 804, Dassault Mirage IIIBZ nommer 816, Dassault Mirage IIIRZ nommer 835, Shackletons nommers 1716 en 1721, Sikorsky S-51 nommer A1, Sikorsky S-55 nommer A5, Hunting Provost nommer RR137 van die Koninklike Rhodesiese Lugmag en Lockheed Ventura TS306 (hy was voorheen van die SAL-vakleerlingskool en was bestem om reeksnommer 6498 van die SALM-museum te word). Van hierdie lugvaartuie kon vlieg en was deel van die SALM-museumvlug en ander is normaalweg staties ten toon gestel.<gallery mode="packed"> Lêer:22 1991-05-18 FASK 084 LR spot 600x364.jpg|Die Alouette II met die reeksnommer 22 word op 18 Mei 1991 by Swartkop gesien. Lêer:96 1991-05-18 FASK 082 LR 800x486.jpg|Hier kan die Westland Wasp met die reeksnommer 96 gesien word. Lêer:309 1991-05-18 FASK 086 LR 800x486.jpg|Dit is die Super Frelon met die reeksnommer 309. Lêer:804 1991-05-18 FASK 081 LR 800x486.jpg|In hierdie geval is die Mirage IIICZ met die reeksnommer 804 te sien. Lêer:414 1991-05-18 FASK 126 LR2 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 414 is in die voorgrond en 421 is in die agtergrond. Lêer:816 1991-05-18 FASK 100 spot LR 800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIBZ met die reeksnommer 816. Lêer:1716 1991-05-18 FASK 099 LR 800x486.jpg|Die enjins van die Shackleton met die reeksnommer 1716 is besig om te loop. Lêer:1721 1991-05-18 FASK 097 LR elSHD 600x364.jpg|Dit is die Shackleton met die reeksnommer 1721. </gallery> ==== Lugskou op 15 Mei 1993 ==== ’n Lugskou om die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop te vier het op 15 Mei 1993 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 1993-05-15 FASK 535 600x364.jpg|Die Mirage F1CZ met die reeksnommer 203 word hier gesien. Lêer:276 1993-05-15 Skop 1 her 719x400.jpg|Die De Havilland Vampire met die reeksnommer 276 is op 15 Mei 1993 te sien. Lêer:337 1993-05-15 FASK GabrielLR 600x364.jpg|Die Transall met die reeksnommer 337 word op 15 Mei 1993 by Swartkop gesien. Lêer:Alpha XH1 1993-05-15 FASK 1 shd50 630x400.jpg|Dit is die Alpha XH-1. Lêer:C340 1993-05-15 FASK 533 EL 600x400.jpg|Mikoyan-Gurevich MiG 21-MF reeksnommer C340 in sy Angolese Lugmag-kleure. </gallery> ==== Museumvliegdag 21 Augustus 1993 ==== Die eerste vliegdag van die SALM-museum het op 21 Augustus 1993 by Swartkop plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 3 esk cz Border War cr shd25 her 1135x400.jpg|SALM-Mirage F1CZ 203 en Angolese MiG 21 C340. Lêer:838 1993-08-21 FASK 542 800x486.jpg|Piaggio P166S Albatross 881 met lopende enjins. Lêer:881 1993-08-21 FASK 539 cr her2 shd25 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 in sy laaste kleurskema Lêer:1716 1993-08-21 FASK 541 stof shd 600x364s.jpg|Die Shackleton met die reeksnommer 1716. Lêer:6902 1993-08-21 FASK 540 800x486.jpg|Douglas DC-4-1009 reeksnommer 6902. </gallery> ==== Lugmagbasis Waterkloof 5 in September 2000 en September 2002 ==== In die jaar 2000 was die Suid-Afrikaanse Lugmag 80 jaar oud. Verskeie lugskoue het gedurende die jaar 2000 plaasgevind om hierdie geleentheid te vier. Een van die skoue was in September by Lugmagbasis Waterkloof. Die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling is in September 2000 en September 2002 by Waterkloof gehou. Vliegtuie van die SALM-museum was tydens al drie geleenthede te sien. ===== [[Lugmagbasis Waterkloof]] September 2000 ===== ; Die hoogtepunt van die Suid-Afrikaanse Lugmag se verjaarsdagvieringe in die jaar 2000 was die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens internasionale deelname. Die militêre skou het van 8 tot 9 September 2000 geduur en het met Africa Aerospace and Defence (AAD 2000) saamgeval. AAD 2000 is van 5 tot 7 September gehou.<gallery mode="packed"> Lêer:800 2000-09-02 FAWK531 800x486.jpg|Mirage IIICZ 800 (links) en Mirage IIIBZ 817 (regs) op 2 September 2000. Lêer:800 2000-09-02 FAWK526 600x364.jpg|Mirage IIIBZ 800 op 2 September 2000 op Waterkloof-vluglyn. Lêer:800 2000-09-02 FAWK527 raw2 600x364.jpg|SALM-museumwapen en naam ''Black Widow'' op Mirage IIIBZ 800. Lêer:817 2000-09-09 FAWK572.jpg|Mirage IIIBZ 817 op 9 September 2000 op rybaan by Waterkloof. </gallery> ===== Lugmagbasis Waterkloof September 2002 ===== Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum is in September 2002 gesien gedurende die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling wat by Waterkloof gehou is.<gallery mode="packed"> Lêer:959 2002-09-18 FAWK 271 reg 800x486.jpg|Atlas Bosbok 959 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. Lêer:969 2002-09-18 FAWK 273 reg 800x486.jpg|Atlas Kudu 969 staties ten toon gestel, 18 September 2002. Lêer:7728 2002-09-18 FAWK 272 nog spot 800x486.jpg|Harvard 7728 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. </gallery> ==== Swartkop 17 September 2005 ==== [[Lêer:6112 2005-09-17 FASK 006 shd25.jpg|duimnael|’n Ventura met kamele en ander SALM-museum-lugvaartuie word op 17 September 2005 by Swartkop gesien.]] Swartkop het ’n ryk geskiedenis. Toe Swartkop as aktiewe SALM-basis gesluit is, was dit die oudste SALM-basis (ongeveer 75 jaar oud) – die basis het tot stand gekom toe die SALM gebore is. Baie geskiedkundige besoeke het gedurende die basis se vroeë jare plaasgevind. In ’n stadium het FASK die SA Historiese Vlug, die Harvard-klub van Suid-Afrika, die hooftak van die SALM-museum en 17 Eskader van die SALM gehuisves. Swartkop is egter ten tye van die lugskou weer as SALM-basis gebruik totdat probleme met die aanloopbaan by Lugmagbasis Waterkloof uitgesorteer kon word. Die burgerlike operateurs is gevra om te verhuis. ===== Uitgestalde SALM-museumvliegtuie ===== [[Lêer:838 2005-09-17 FASK 103 EL 600x400.jpg|duimnael|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 met toeskouers.]] Rondom hierdie tyd is sommige van die SALM-museum se vliegtuie permanent buite ten toon gestel terwyl ander binne (in die verskillende loodse en die vertoonsaal) ten toon gestel is. Hoewel sommige van die vliegtuie wat buite ten toon gestel is in ’n swak toestand was, was dié van die Museumvlug in ’n uitstekende toestand.  Om plek vir statiese uitstallings te maak is sommige van die permanent ten toon gestelde SALM-museumvliegtuie verskuif. ’n Lugskou soos hierdie bied die algemene publiek ’n uitstekende geleentheid om na die verskillende uitgestalde vliegtuie te kyk en die Museumvlug in aksie te sien. Die artefakte by die Museum wat staties ten toon gestel word, was baie gewild – mense het na die verskillende uitstallings gekyk en byvoorbeeld tougestaan om ’n geleentheid te kry om die SAL-museum se Airbus A300-nabootser te sien en te voel hoe dit is om in een te sit. Buiten die A300-nabootser was daar ’n Link-, ’n Impala- en ’n Cheetah D-nabootser. Al hierdie nabootsers het toeskouers ’n idee gegee van die fasiliteite wat gebruik is en word om die lugvaarders van die verskillende generasies op te lei.<gallery mode="packed"> Lêer:000 Link Trainer D4 2005-09-17 FASK 090 EL 600x400.jpg|Dit is die Link Trainer Model D4-nabootser. Lêer:Zucxa 2005-09-17 FASK 458 crop LR 800x533.jpg|Atlas Bosbok 959 word op 17 September 2005 by Swartkop gesien. Lêer:Zucwz 2005-09-17 FASK 451 LR 800x533.jpg|Atlas Kudu 969 bak op 17 September 2005 in heerlike middagson. Lêer:Zudfh 2005-09-17 FASK 280 EL 600x400.jpg|Vampire 277 ry op 17 September 2005 uit vir sy solovertoning. </gallery> ==== Lugskou Makhado 8 Oktober 2005 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:Zudfh 2005-10-08 FALO 311 LR 800x533.jpg|Vampire T Merk 55 van SALM-museumvlug, reeksnommer 277. Lêer:Zudme 2005-10-08 FALO 190 cr shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 besig om sy onderstel in te trek. </gallery> == Fotogalery == {{Location map+|Suid-Afrika|float=right|width=270|caption=Die museum se drie takke|places= {{Location map~|Suid-Afrika |label=[[Port Elizabeth-lughawe]]|lat=-33.9896|long=25.6179|position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Swartkop]] |lat=-25.8058|long=28.1619 |position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Ysterplaat]] |lat=-33.9057|long=18.4954 |position=top}} }} <gallery caption="Lugmagbasis Swartkop" mode=nolines> Lêer:SAAF-RSA3-001.jpg|LEO-vuurpyl Lêer:Patterson No2 Biplane-Replica-001.jpg|Replika van 'n Patterson Nommer 2-dubbeldekker Lêer:SAAF-Avro Shackleton-002.jpg|[[Avro Shackleton]] Lêer:SAAF-Cheetah-001.jpg|Cheetah C Lêer:South African Air Force Mustang in AFB Swartkop.jpg|'n [[North American P-51 Mustang]] Lêer:SAAF Buccaneer on static display with munitions and radar.jpg|'n [[Blackburn Buccaneer]] met ammunisie en radarstelsel Lêer:SAAF Mirage III's, Impala and Cheetah aircraft on AFB Swartkop as part of the South African Air Force Museum.jpg|Vegvliegtuie op uitstalling </gallery> <gallery caption="Lugmagbasis Ysterplaat" mode=nolines> Lêer:Avro Shackleton Mk.3 SAAF.jpg|''Shackleton 1722'' Lêer:Inside hangar at Ysterplaat AFB.jpg|Mirage F1 Lêer:Display at SAAF Museum, Ysterplaat.jpg|Uitstalling by Ysterplaat </gallery> <gallery caption="Port Elizabeth-lughawe" mode=nolines> Lêer:South Africa-Friends of the Airforce-T6-Texan(Hardward)01.jpg|'n [[North American T-6 Texan]] wat gerestoureer word. Lêer:Skimmerfoil Jorg IV-001.jpg|Skimmerfoil Jorg IV Lêer:Armstrong Siddeley Cheetah(Oxford)01.jpg|'n ''Airspeed Oxford'' onder restourasie </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://saafmuseum.org.za/ Die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum se amptelike webwerf] {{Koördinate|25|48|22|S|28|09|39.9|O|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Port Elizabeth]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] l16kwfzl61hljro6d10obvidtgxpp18 2922259 2921985 2026-08-05T08:31:15Z Gaius le Roux 203341 Teksredigering 2922259 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Museum | Beeld = North American Harvard IIa '7111' (16530793468).jpg | Beeldonderskrif = Harvard IIa '7111' by die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum, Swartkop | Vorige naam = | Ander name = | Stad of dorp = [[Lugmagbasis Swartkop]], [[Centurion]]<br />[[Lugmagbasis Ysterplaat]], [[Kaapstad]]<br />[[Port Elizabeth-lughawe]] | Land = {{RSA}} | Openingsjaar = [[1973]] | Geopen deur = Kol. P.J.M. McGregor | Tipe museum = Militêre lugvaartmuseum | Webtuiste = [http://saafmuseum.org.za/ ''The South African Air Force Museum''] }} Die '''Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum''' is 'n militêre lugvaartmuseum vir die versameling, bewaring, herstel en uitstalling van artikels en rekords wat verband hou met die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Lugmag. Die museum het drie takke: [[Lugmagbasis Swartkop]] buite [[Pretoria]], [[Lugmagbasis Ysterplaat]] in [[Kaapstad]] en by die [[Port Elizabeth-lughawe|lughawe]] in [[Port Elizabeth]]. == Geskiedenis == Die Minister van Verdediging het op 26 Oktober 1973 toestemming gegee vir die vestiging van 'n Lugmagmuseum. Kol. PJM McGregor was die eerste bevelvoerder van die museum.<ref>{{cite web |url=http://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |title=The History of the SAAF Museum |publisher=saafmuseum.org.za |access-date=2 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414174806/https://saafmuseum.org.za/about/the-history-of-the-saaf-museum/ |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die opleidingskool van die Suid-Afrikaanse Mediese Korps het op 2 November 1973 die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6487 aan die Museum aangebied (dit was die SALM-museum se eerste vliegtuig). Loods nommer 13 by Lugmagstasie Snake Valley naby Pretoria is as museumstoorfasiliteit beskikbaar gestel.<ref name=":0">{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=Pages 6, 7, 9, 12 and 13 |language=en}}</ref> Daar is oral in Suid-Afrika wrakke en oorblyfsels van vliegtuie gevind. Van hierdie vliegtuie is teen Desember 1973 geïnspekteer; daaronder het vyf B-34 Ventura II-vliegtuie op ’n plaas en ’n Sikorsky S-51-helikopter by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad getel. Verskillende mense het verskillende items aan die Museum geskenk.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=THE SOUTH AFRICAN AIR FORCE MUSEUM |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=South Africa |pages=page 6 |language=en}}</ref> Die SALM-museum het uitgebrei en die Suid-Afrikaanse Nasionale Oorlogsmuseum het ’n Fieseler Storch aan die Museum geleen. (Hierdie lening is later in ’n skenking omskep.) Ander items het ook na die Museum toe gekom.<ref name=":0" /> ’n Vliegtuig wat ’n groot bydrae gelewer het om belangstelling in die geskiedenis van plaaslike lugvaart te bevorder was die Spitfire Merk IX E wat deur Larry Barnett en Alan Lurie gerestoureer is. ''Evelyn'' is vir die eerste keer in 1975 ten toon gestel. Die vliegtuig is op 6 April 1976 tydens ’n seremonie op die grondslag van ’n jaarlikse lening aan die SALM oorhandig en is vir promosiedoeleindes gebruik.<ref name=":0" /> === Die tydperk 1976 tot 1980 === In Augustus 1976 het ’n ander eenheid die stoorfasiliteite by Snake Valley nodig gekry en die grootste deel van die Museum se vliegtuie is na Lanseria-lughawe verskuif.<ref name=":0" /> ==== Die loods by Lanseria-lughawe op 15 Desember 1976 ==== Verskillende vliegtuie, enjins en vliegtuigdele is op 15 Desember 1976 by Lanseria gesien. Daar was 'n Percival Prentice ZS-EUS, Tiger Moth 1467 (op lening), Sikorsky S-55 ZS-HDO, ’n Merk 35-Goblin-enjin met die konstruksienommer 9009 (van die SAL by Jan Smuts), ’n Goblin-enjin met die konstruksienommer 5510, die enjinkap en die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD 4588 of 6588 by Kuilsrivier, ’n Junkers Jumo-enjin, ’n Hispano 20 mm-kanon, ’n Anson Armstrong-Whitworth-geweerkoepel van Port Elizabeth af, ’n Wright Cyclone-enjin, stukke van Anson 4437 vanaf 43 Lugskool by [[Somerset-Oos]], ’n Armstrong Siddeley Cheetah-enjin en ’n lugraam van [[Uitenhage]] af. <!-- Die medeopsteller van hierdie artikel het die besonderhede in hierdie paragraaf tydens gesprekke met Dave Becker uitgevind en aantekeninge daarvan gemaak. --><gallery mode="packed"> Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 999 ELshd 600x364.jpg|Die stuurkajuit-en-neusdeel van Anson HD. Lêer:Anson 1976-12-15 FALA 994 ELshd 600x364.jpg|’n Lugraam en ander dele te sien. Lêer:AW turret PE 1976-12-15 FALA 745 800x486.jpg|Die Armstrong-Whitworth-geweerkoepel wat as die “papegaaikou" bekendgestaan het. Lêer:Junkers Jumo 1976-12-15 FALA 777 800x486.jpg|In hierdie geval is die Junkers Jumo-straalenjin te sien. Lêer:Zseus 1976-12-15 FALA 565 light 600x364.jpg|Percival Prentice ZS-EUS op 15 Desember 1976 in die loods by Lanseria-lughawe. Lêer:Zshdo 1976-12-15 FALA 007 600x364.jpg|Sikorsky S-55 reeksnommer WV203 met registrasieletters ZS-HDO op 15 Desember 1976. </gallery> ==== Lugmagstasie Snake Valley ==== Nadat die meeste van die Museum se vliegtuie en toerusting in Augustus 1976 na Lanseria verskuif is, het daar 'n paar vliegtuie by Snake Valley agtergebly. Die volgende vliegtuie kon op 15 Desember 1976 by Snake Valley besigtig word: Sabre 361F, Vampire 219, die neusdeel van Vampire 221, Vampire 229 en Ventura 6487.<gallery mode="packed"> Lêer:219 1976-12-15 FASK 977 800x486.jpg|Ventura 6487 staan op 15 Desember 1976 agter Vampire 219. Lêer:229 1976-12-15 FASK 976 ELshd+sharp 600x364.jpg|Vampire 229 is ook op 15 Desember 1976 by Snake Valley gesien. Lêer:361 1976-12-15 FASK 972 800x486.jpg|Canadair CL-13B Sabre Merk 6 reeksnommer 361 en kode F. </gallery> ==== Die Aviation Africa-lugskou in Oktober 1977 ==== Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in Oktober 1977 heelwat vliegtuie tydens die Aviation Africa-lugskou ten toon gestel. Dit het vliegtuie van die SALM-museum ingesluit. Daar was die Spitfire IX, twee Sikorsky S-55-helikopters, ’n Anson-neus-en-stuurkajuitdeel, ’n Fairchild Argus, ’n Percival Prentice en ’n Tiger Moth. ===== Sikorsky S-55 CR-ALO ===== Sikorsky S-55 CR-ALO is tydens die lugskou met twee dekals gesien, naamlik die reeksnommer A4 en ’n SALM-kasteel. Hierdie helikopter het die konstruksienommer 55-959 en is in 1956 deur die SALM gekoop (hy het die reeksnommer A4 in die SALM gehad). Daarna is dit as ZS-HCO aan Autair verkoop. Autair het die masjien as CR-ALO na sy Mosambiekse filiaal oorgeplaas (die masjien is in Januarie 1970 as CR-ALO geregistreer en die registrasie CR-ALO is in Julie 1977 gekanselleer). Ná kansellasie is CR-ALO vir vliegdoeleindes tydelik as “ZS-O” geregistreer en het toe na die SALM-museum gegaan.<ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |publication-date=1981 |pages=34, 198 |language=en}}</ref> ===== Percival Prentice VS609 ===== Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609 (kode P) het die konstruksienommer PAC/207 en is in 1949 gebou. Die vliegtuig se vorige identiteite is VS609 (Koninklike Britse Lugmag), G-AOPL (30 Mei 1956 geregistreer; 24 April 1967 na eienaar in Suid-Afrika oorgeplaas) en ZS-EUS (20 Oktober 1967 geregistreer; 11 Augustus 1971 gekanselleer).<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Burnett |first=Ian |title=Civil Aircraft Registers of Africa |date=November 1980 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=1981 |isbn=0 85130 084 7 |location=Tunbridge, Kent, England |pages=181 |language=en}}</ref> ===== Spitfire ''Evelyn'' ===== ''Evelyn'' het die lewe as ’n Supermarine Spitfire H.F.IXc/e met die nommer MA793 begin en het die reeksnommer 5601 in die SALM gehad. MA793 het op 30 September 1948 in Suid-Afrika aangekom. Nommer 5601 is as onderdeelbron gebruik en is in 1954 aan die Meerhof-hospitaal vir Gestremde Kinders verkoop, waar die vliegtuig gebly het totdat dit in 1967 deur Larry Barnett gekoop is. Die vegvliegtuig is gedurende die volgende agt jaar gerestoureer en is in September 1975 by die fasiliteite van die Atlas-vakleerlingskool onthul. Die vliegtuig was as PT672 met die kode WR-RR van die SALM se eskader nommer 40 van die Tweede Wêreldoorlog geverf. ''Evelyn'' het tot 1986 in Suid-Afrika gebly.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |location=Newredruth, South Africa |pages=9 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |year=2001 |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=137 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Cralo 1977-10-05 FALA 810 resize.jpg|Sikorsky S-55 CR-ALO met twee dekals: reeksnommer A4 en SALM-kasteel. Lêer:Zshdo 1977-10-00 FALA 804 spot 800x486.jpg|Sikorsky S-55B ZS-HDO in Koninklike Britse Vloot-kleurskema met reeksnommer WV203. Lêer:HD 1977-10-00 FALA 748 resize.jpg|Die neus-en-stuurkajuitdeel van die Anson Merk I met die kode HD. Lêer:Vs609 1977-10-00 FALA 153 resize.jpg|Die Percival P-40 Prentice T Merk 1 met die reeksnommer VS609, voorheen ZS-EUS. Lêer:Pt672 1977-10-00 FALA 891 spot shd50 600x364.jpg|Spitfire ''Evelyn'' word by die Aviation Africa-lugskou gesien. Lêer:1467 1977-10-00 FALA 930 dust 600x364.jpg|Die De Havilland Tiger Moth met die reeksnommer 1467 was op lening aan die SALM-museum. </gallery> ==== Lugmagbasis Durban-opedag 15 Julie 1980 ==== [[Lêer:PT672 1980-07-15 Dbn 178 cr her2 600x364.jpg|duimnael|Supermarine Spitfire Merk IX reeksnommer PT672 en naam ''Evelyn'' op 15 Julie 1980.]] Die [[Supermarine Spitfire]] Merk IX met die reeksnommer PT672 en die naam ''Evelyn'' het op 15 Julie 1980 aan die Lugmagbasis Durban-opedag deelgeneem. In die meegaande foto word die Supermarine Spitfire Merk IX met die reeksnommer PT672 op 15 Julie 1980 by Durban gesien. “WR” is die kode wat 40 Eskader gedurende die Tweede Wêreldoorlog gebruik het. Die wapen van 40 Eskader kan op die neus van die vegvliegtuig gesien word. Die vliegtuig is gereed om na die aanloopbaan te ry en met sy vliegvertoning te begin. === Lugskoue wat van 1991 tot 2005 gehou is === ==== Internasionale Museumdag 18 Mei 1991 ==== Internasionale Museumdag is op 18 Mei 1991 by Lugmagbasis Swartkop gehou. Verskillende lugvaartuie van die SALM-museum kon op hierdie dag by Swartkop gesien word. Dit het die volgende vliegtuie en helikopters ingesluit: Sud Aviation Alouette II nommer 22, Westland Wasp nommer 96, Aerospatiale Super Frelon nommer 309, Hawker Siddeley Buccaneers nommers 414 en 421, Dassault Mirage IIICZ nommer 804, Dassault Mirage IIIBZ nommer 816, Dassault Mirage IIIRZ nommer 835, Shackletons nommers 1716 en 1721, Sikorsky S-51 nommer A1, Sikorsky S-55 nommer A5, Hunting Provost nommer RR137 van die Koninklike Rhodesiese Lugmag en Lockheed Ventura TS306 (hy was voorheen van die SAL-vakleerlingskool en was bestem om reeksnommer 6498 van die SALM-museum te word). Van hierdie lugvaartuie kon vlieg en was deel van die SALM-museumvlug en ander is normaalweg staties ten toon gestel.<gallery mode="packed"> Lêer:22 1991-05-18 FASK 084 LR spot 600x364.jpg|Die Alouette II met die reeksnommer 22 word op 18 Mei 1991 by Swartkop gesien. Lêer:96 1991-05-18 FASK 082 LR 800x486.jpg|Hier kan die Westland Wasp met die reeksnommer 96 gesien word. Lêer:309 1991-05-18 FASK 086 LR 800x486.jpg|Dit is die Super Frelon met die reeksnommer 309. Lêer:804 1991-05-18 FASK 081 LR 800x486.jpg|In hierdie geval is die Mirage IIICZ met die reeksnommer 804 te sien. Lêer:414 1991-05-18 FASK 126 LR2 800x486.jpg|Buccaneer reeksnommer 414 is in die voorgrond en 421 is in die agtergrond. Lêer:816 1991-05-18 FASK 100 spot LR 800x486.jpg|Dit is ’n illustrasie van die Mirage IIIBZ met die reeksnommer 816. Lêer:1716 1991-05-18 FASK 099 LR 800x486.jpg|Die enjins van die Shackleton met die reeksnommer 1716 is besig om te loop. Lêer:1721 1991-05-18 FASK 097 LR elSHD 600x364.jpg|Dit is die Shackleton met die reeksnommer 1721. </gallery> ==== Lugskou op 15 Mei 1993 ==== ’n Lugskou om die amptelike opening van die SALM-museum by Swartkop te vier het op 15 Mei 1993 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 1993-05-15 FASK 535 600x364.jpg|Die Mirage F1CZ met die reeksnommer 203 word hier gesien. Lêer:276 1993-05-15 Skop 1 her 719x400.jpg|Die De Havilland Vampire met die reeksnommer 276 is op 15 Mei 1993 te sien. Lêer:337 1993-05-15 FASK GabrielLR 600x364.jpg|Die Transall met die reeksnommer 337 word op 15 Mei 1993 by Swartkop gesien. Lêer:Alpha XH1 1993-05-15 FASK 1 shd50 630x400.jpg|Dit is die Alpha XH-1. Lêer:C340 1993-05-15 FASK 533 EL 600x400.jpg|Mikoyan-Gurevich MiG 21-MF reeksnommer C340 in sy Angolese Lugmag-kleure. </gallery> ==== Museumvliegdag 21 Augustus 1993 ==== Die eerste vliegdag van die SALM-museum het op 21 Augustus 1993 by Swartkop plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:203 3 esk cz Border War cr shd25 her 1135x400.jpg|SALM-Mirage F1CZ 203 en Angolese MiG 21 C340. Lêer:838 1993-08-21 FASK 542 800x486.jpg|Piaggio P166S Albatross 881 met lopende enjins. Lêer:881 1993-08-21 FASK 539 cr her2 shd25 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 in sy laaste kleurskema Lêer:1716 1993-08-21 FASK 541 stof shd 600x364s.jpg|Die Shackleton met die reeksnommer 1716. Lêer:6902 1993-08-21 FASK 540 800x486.jpg|Douglas DC-4-1009 reeksnommer 6902. </gallery> ==== Lugmagbasis Waterkloof in September 2000 en September 2002 ==== In die jaar 2000 was die Suid-Afrikaanse Lugmag 80 jaar oud. Verskeie lugskoue het gedurende die jaar 2000 plaasgevind om hierdie geleentheid te vier. Een van die skoue was in September by Lugmagbasis Waterkloof. Die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling is in September 2000 en September 2002 by Waterkloof gehou. Vliegtuie van die SALM-museum was tydens al drie geleenthede te sien. ===== [[Lugmagbasis Waterkloof]] September 2000 ===== ; Die hoogtepunt van die Suid-Afrikaanse Lugmag se verjaarsdagvieringe in die jaar 2000 was die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens internasionale deelname. Die militêre skou het van 8 tot 9 September 2000 geduur en het met Africa Aerospace and Defence (AAD 2000) saamgeval. AAD 2000 is van 5 tot 7 September gehou.<gallery mode="packed"> Lêer:800 2000-09-02 FAWK531 800x486.jpg|Mirage IIICZ 800 (links) en Mirage IIIBZ 817 (regs) op 2 September 2000. Lêer:800 2000-09-02 FAWK526 600x364.jpg|Mirage IIIBZ 800 op 2 September 2000 op Waterkloof-vluglyn. Lêer:800 2000-09-02 FAWK527 raw2 600x364.jpg|SALM-museumwapen en naam ''Black Widow'' op Mirage IIIBZ 800. Lêer:817 2000-09-09 FAWK572.jpg|Mirage IIIBZ 817 op 9 September 2000 op rybaan by Waterkloof. </gallery> ===== Lugmagbasis Waterkloof September 2002 ===== Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum is in September 2002 gesien gedurende die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling wat by Waterkloof gehou is.<gallery mode="packed"> Lêer:959 2002-09-18 FAWK 271 reg 800x486.jpg|Atlas Bosbok 959 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. Lêer:969 2002-09-18 FAWK 273 reg 800x486.jpg|Atlas Kudu 969 staties ten toon gestel, 18 September 2002. Lêer:7728 2002-09-18 FAWK 272 nog spot 800x486.jpg|Harvard 7728 op 18 September 2002 op statiese uitstalling. </gallery> ==== Swartkop 17 September 2005 ==== [[Lêer:6112 2005-09-17 FASK 006 shd25.jpg|duimnael|’n Ventura met kamele en ander SALM-museum-lugvaartuie word op 17 September 2005 by Swartkop gesien.]] Swartkop het ’n ryk geskiedenis. Toe Swartkop as aktiewe SALM-basis gesluit is, was dit die oudste SALM-basis (ongeveer 75 jaar oud) – die basis het tot stand gekom toe die SALM gebore is. Baie geskiedkundige besoeke het gedurende die basis se vroeë jare plaasgevind. In ’n stadium het FASK die SA Historiese Vlug, die Harvard-klub van Suid-Afrika, die hooftak van die SALM-museum en 17 Eskader van die SALM gehuisves. Swartkop is egter ten tye van die lugskou weer as SALM-basis gebruik totdat probleme met die aanloopbaan by Lugmagbasis Waterkloof uitgesorteer kon word. Die burgerlike operateurs is gevra om te verhuis. ===== Uitgestalde SALM-museumvliegtuie ===== [[Lêer:838 2005-09-17 FASK 103 EL 600x400.jpg|duimnael|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 met toeskouers.]] Rondom hierdie tyd is sommige van die SALM-museum se vliegtuie permanent buite ten toon gestel terwyl ander binne (in die verskillende loodse en die vertoonsaal) ten toon gestel is. Hoewel sommige van die vliegtuie wat buite ten toon gestel is in ’n swak toestand was, was dié van die Museumvlug in ’n uitstekende toestand.  Om plek vir statiese uitstallings te maak is sommige van die permanent ten toon gestelde SALM-museumvliegtuie verskuif. ’n Lugskou soos hierdie bied die algemene publiek ’n uitstekende geleentheid om na die verskillende uitgestalde vliegtuie te kyk en die Museumvlug in aksie te sien. Die artefakte by die Museum wat staties ten toon gestel word, was baie gewild – mense het na die verskillende uitstallings gekyk en byvoorbeeld tougestaan om ’n geleentheid te kry om die SAL-museum se Airbus A300-nabootser te sien en te voel hoe dit is om in een te sit. Buiten die A300-nabootser was daar ’n Link-, ’n Impala- en ’n Cheetah D-nabootser. Al hierdie nabootsers het toeskouers ’n idee gegee van die fasiliteite wat gebruik is en word om die lugvaarders van die verskillende generasies op te lei.<gallery mode="packed"> Lêer:000 Link Trainer D4 2005-09-17 FASK 090 EL 600x400.jpg|Dit is die Link Trainer Model D4-nabootser. Lêer:Zucxa 2005-09-17 FASK 458 crop LR 800x533.jpg|Atlas Bosbok 959 word op 17 September 2005 by Swartkop gesien. Lêer:Zucwz 2005-09-17 FASK 451 LR 800x533.jpg|Atlas Kudu 969 bak op 17 September 2005 in heerlike middagson. Lêer:Zudfh 2005-09-17 FASK 280 EL 600x400.jpg|Vampire 277 ry op 17 September 2005 uit vir sy solovertoning. </gallery> ==== Lugskou Makhado 8 Oktober 2005 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:Zudfh 2005-10-08 FALO 311 LR 800x533.jpg|Vampire T Merk 55 van SALM-museumvlug, reeksnommer 277. Lêer:Zudme 2005-10-08 FALO 190 cr shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 besig om sy onderstel in te trek. </gallery> == Fotogalery == {{Location map+|Suid-Afrika|float=right|width=270|caption=Die museum se drie takke|places= {{Location map~|Suid-Afrika |label=[[Port Elizabeth-lughawe]]|lat=-33.9896|long=25.6179|position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Swartkop]] |lat=-25.8058|long=28.1619 |position=top}} {{Location map~|Suid-Afrika|label=[[Lugmagbasis Ysterplaat]] |lat=-33.9057|long=18.4954 |position=top}} }} <gallery caption="Lugmagbasis Swartkop" mode=nolines> Lêer:SAAF-RSA3-001.jpg|LEO-vuurpyl Lêer:Patterson No2 Biplane-Replica-001.jpg|Replika van 'n Patterson Nommer 2-dubbeldekker Lêer:SAAF-Avro Shackleton-002.jpg|[[Avro Shackleton]] Lêer:SAAF-Cheetah-001.jpg|Cheetah C Lêer:South African Air Force Mustang in AFB Swartkop.jpg|'n [[North American P-51 Mustang]] Lêer:SAAF Buccaneer on static display with munitions and radar.jpg|'n [[Blackburn Buccaneer]] met ammunisie en radarstelsel Lêer:SAAF Mirage III's, Impala and Cheetah aircraft on AFB Swartkop as part of the South African Air Force Museum.jpg|Vegvliegtuie op uitstalling </gallery> <gallery caption="Lugmagbasis Ysterplaat" mode=nolines> Lêer:Avro Shackleton Mk.3 SAAF.jpg|''Shackleton 1722'' Lêer:Inside hangar at Ysterplaat AFB.jpg|Mirage F1 Lêer:Display at SAAF Museum, Ysterplaat.jpg|Uitstalling by Ysterplaat </gallery> <gallery caption="Port Elizabeth-lughawe" mode=nolines> Lêer:South Africa-Friends of the Airforce-T6-Texan(Hardward)01.jpg|'n [[North American T-6 Texan]] wat gerestoureer word. Lêer:Skimmerfoil Jorg IV-001.jpg|Skimmerfoil Jorg IV Lêer:Armstrong Siddeley Cheetah(Oxford)01.jpg|'n ''Airspeed Oxford'' onder restourasie </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://saafmuseum.org.za/ Die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum se amptelike webwerf] {{Koördinate|25|48|22|S|28|09|39.9|O|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Kaapstad]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Port Elizabeth]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] [[Kategorie:Museums in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] 4tixd6flq7bnsmx8i8ft3owdwbkle5g 0 121070 2922290 2597602 2026-08-05T09:14:52Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Japanse kookkuns]] verwyder; [[:Kategorie:Japannese kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922290 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks |name = Klitskruid |image = ArctiumLappa1.jpg |image_caption = Klitskruid |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Asterales]] |familia = [[Asteraceae]] |genus = ''[[Arctium]]'' |species = '''''A. lappa''''' |binomial = ''Arctium lappa'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms =* ''Arcion majus'' <small>Bubani</small> * ''Arcion tomentosum'' <small>Bubani</small> * ''Arctium bardana'' <small>Willd.</small> * ''Arctium chaorum'' <small>Klokov</small> * ''Arctium grandiflorum'' <small>Desf.</small> * ''Arctium leiospermum'' <small>Juz. & Ye.V.Serg.</small> * ''Arctium majus'' <small>(Gaertn.) Bernh.</small> * ''Arctium ruderale'' <small>Salisb.</small> * ''Arctium vulgare'' <small>(Hill) Evans</small> * ''Arctium vulgare'' <small>(Hill) Druce</small> * ''Bardana arctium'' <small>Hill</small> * ''Bardana lappa'' <small>Hill</small> * ''Lappa glabra'' <small>Lam.</small> * ''Lappa major'' <small>Gaertn.</small> * ''Lappa nemorosa'' <small>(Lej.) Körn. ex Griewank</small> * ''Lappa officinalis'' <small>All.</small> * ''Lappa vulgaris'' <small>Hill</small> * ''Lappa platylepis'' <small>Boiss. & Balansa ex Boiss. & Balansa</small> |synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/gcc-52146 The Plant List ''Arctium lappa'' L. ]</ref> }} '''''Arctium lappa''''', algemeen bekend as die '''groter klits''',<ref name="GRIN">{{Webaanhaling|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?3857}}</ref> '''gobō''', '''eetbare klits''', '''lappa''', '''bedelaar se knoppies''' of '''netelbos''',<ref>{{Cite book|last=Grieve |year=1971|first= Maud|url=https://books.google.co.uk/books?id=FgW4KJUSXkIC&pg=PA143|title=A Modern Herbal: The Medicinal, Culinary, Cosmetic and Economic Properties, Cultivation and Folk-lore of Herbs, Grasses, Fungi, Shrubs, & Trees with All Their Modern Scientific Uses, Volume 1|page=143|isbn=9780486227986}}</ref> is 'n [[Eurasië|Eurasiese]] [[plant]]spesie in die [[Asteraceae|sonneblomfamilie]], wat in tuine gekweek word vir sy wortel gebruik as [[groente]]. Dit het 'n indringeronkruid geword in hoë-stikstofgrond in [[Noord-Amerika]], [[Australië]] en ander streke.<ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200023153 Flora of North America Vol. 19, 20 and 21 Page 169 Great burdock, grande bardane, ''Arctium lappa'' Linnaeus, Sp. Pl. 2: 816. 1753.]</ref><ref>{{Cite web |url=http://bie.ala.org.au/species/Arctium+lappa |title=Atlas of Living Australia, Arctium lappa L. |access-date=13 Mei 2017 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201454/http://bie.ala.org.au/species/Arctium+lappa |url-status=dead }}</ref><ref>[http://bonap.net/MapGallery/County/Arctium%20lappa.png Biota of North America Program 2014 county distribution map]</ref><ref>[http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=arctium+lappa Altervista Flora Italiana, Bardana maggiore ''Arctium lappa'' L.] aantal foto's</ref> Wat interessant is, is dat die etlike stewige hakies van die plantsade as inspirasie gedien het vir die uitvinding van "[[Velcro]]", die hegtingsproduk wat uit hakies en lussies bestaan. == Galery == <gallery> Lêer:Arctium lappa MHNT.BOT.2004.0.16.jpg|Sade van ''Arctium lappa''. Lêer:Arctium lappa02.jpg|Bloeiwyse. Lêer:Japanese Gobo Salad.jpg|''"Gobō slaai"'' is 'n Japannese klitsslaai. Lêer:BurdockLeafInHand.gif|'n Man hou 'n groot klitsblaar vas. Lêer:LeafOnOrgon.gif|'n Klitsblaar bo-op 'n kas neergelê. Let op die skaal teen die trappe in die agtergrond. </gallery> == Sien ook == * [[Lys van medisinale kruie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Arctium lappa}} {{Wikispecies-inlyn|Arctium lappa}} {{en-vertaal|Arctium lappa}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Asteraceae]] [[Kategorie:Japannese kookkuns]] k1tirkg17yfrpmckpn26fy68tj22k7n 6 121782 2921933 1555873 2026-08-04T15:13:54Z JMK 649 ~kat 2921933 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Kerkplein, Pretoria]] |bron=Eeufees-album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=1870 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein]] 6vscnuhantjh5oyz606loozccs1qmig 2921956 2921933 2026-08-04T17:22:51Z JMK 649 ~kat 2921956 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Kerkplein, Pretoria]] |bron=Eeufees-album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=1870 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] irk40pkgfz2hprm5gy2dc5ev40qmoqm 6 121787 2921948 1555904 2026-08-04T17:10:10Z JMK 649 ~kat 2921948 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Amptenare voor die ou Volksraadsgebou in Pretoria |bron=Eeufees-album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=1875 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] gd9s6jrfzs5bs5rddzhb1ne2siscd6p 6 121802 2921934 1556132 2026-08-04T15:15:22Z JMK 649 ~kat 2921934 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] op [[Kerkplein, Pretoria]] |bron=Eeufees-album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=Omstreeks 1895 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein]] [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] m86r9r372lyc4uckj5d5r9zbmyoyo31 2921952 2921934 2026-08-04T17:12:44Z JMK 649 ~kat 2921952 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] op [[Kerkplein, Pretoria]] |bron=Eeufees-album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=Omstreeks 1895 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] 9td7x004udpro1ftuls7mihuqxcmr96 2922127 2921952 2026-08-04T19:33:07Z JMK 649 +kat 2922127 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]] op [[Kerkplein, Pretoria]] |bron=Eeufees-album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=Omstreeks 1895 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Kerkplein, Pretoria]] [[Kategorie:Nagmaal in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] ecdkduuwxk0s2rfqaz9s9u5u81sid3f 6 121805 2922046 1556155 2026-08-04T18:52:07Z JMK 649 ~kat 2922046 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. [[Barry Hertzog]] en sy eggenote, Wilhelmina (gebore Neethling) |bron=Eeufees-album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=Omstreeks 1895 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] dfnb90f4dssdjafl0udo1977lsovwly 6 121835 2922053 1556448 2026-08-04T18:55:04Z JMK 649 ~kat 2922053 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] hou 'n eksemplaar vas van die Afrikaanse [[Bybel]] wat hom in die [[NG gemeente Pretoria|Bosmanstraatse NG kerk]] oorhandig is met die ingebruikneming van die Afrikaanse vertaling. Sy vroiu, Wilhelmina, staan regs van hom. Agter hulle staan ds. Charles Murray, wat die Bybel oorhandig het |bron=Eeufees-Album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=27 Augustus 1933 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:JBM Hertzog]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 5t9c5b7otoer1mpjiw0mxks3ncor02r 2922057 2922053 2026-08-04T18:56:02Z JMK 649 /* Opsomming */ +kat, sp 2922057 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. [[Barry Hertzog|J.B.M. Hertzog]] hou 'n eksemplaar vas van die Afrikaanse [[Bybel]] wat hom in die [[NG gemeente Pretoria|Bosmanstraatse NG kerk]] oorhandig is met die ingebruikneming van die Afrikaanse vertaling. Sy vrou, Wilhelmina, staan regs van hom. Agter hulle staan ds. Charles Murray, wat die Bybel oorhandig het. |bron=Eeufees-Album. Pretoria se eerste eeu in beeld |datum=27 Augustus 1933 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} [[Kategorie:Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:JBM Hertzog]] [[Kategorie:Afrikaanse Bybel]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} 5w3ddoovvwajjjwar9saih8gfewxypv 0 122338 2922332 1580844 2026-08-05T11:18:49Z JMK 649 +prent, teksdetails 2922332 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} [[Lêer:Ripsaw.JPG|duimnael|regs|300px|Voorbeeld van 'n kloofsaag]] 'n '''Kloofsaag''' is 'n hout[[saag]] wat spesiaal ontwerp is vir die maak van 'n skeursnit, 'n snit wat ewewydig (samelopend) met die greinrigting van die [[hout]] gemaak word. == Ontwerp == Die snykant van elke tand het 'n plat voorste rand wat teen sowat 8° skuins-agtertoe lê, in teenstelling met 'n kruissaag, wat tande het wat teen ongeveer 15° skuins-agtertoe lê.<ref name="Lye71">{{Cite book|last=Lye|first=P.F.|date=1971|url=https://books.google.de/books?id=d4VVOjz1GpgC&pg=PA23&dq="rip+saw"|title=Woodwork theory|edition=Metric|publisher=Thomas Nelson|location=London|page=23|isbn=9780174443209|accessdate=22 Oktober 2015}}</ref> Nog 'n verskil met die kruissaag, is dat die kante op regte hoeke met die snyvlak geslyp is, om beitel-agtige snyoppervlaktes te vorm, terwyl die kruissaag s'n teen 'n hoek geslyp is, sodat elke tand 'n messoort-snypunt in kontak met die hout het. Hierdie ontwerp sorg dat die saag nié die hout se greinlyne volg wat die saag op die verkeerde pad kon stuur nie. Deur soos 'n beitel te werk, kan die saag makliker oor afwykende greinlyne sny om 'n reguit snit te vergemaklik. Dit is moontlik om hierdie materiaaluitskot-meganisme in aksie waar te neem, deur die ontleding van raampie-vir-raampie beeldmateriaal van die snyproses.<ref>{{Cite journal|last=Naylor|first=Andrew|date=May 2014|url=http://www.ijmmm.org/papers/111-M0003.pdf|title=Evaluating the Cutting Mechanics of Woodworking Hand-Saw Teeth|journal=IJMMM|volume=2|issue=2}}</ref> Kloofsae het tipies 4-10 tande per duim, wat hulle relatief grof maak. == Gebruik == Alle saagmeulens gebruik kloofsae van verskillende tipes, insluitende die bandsaag. Histories het saagmeulens van een of meer resiprokerende sae (meer spesifiek as 'n "op-en-af" of "regopsaag" bekend) gebruik gemaak. Sommige saagmeulens gebruik ook kloofsae om blaaie en planke op die regte lengte te saag. == Snystyle == Vir die oorgrote meerderheid van sae oor die wêreld heen, is die tande ontwerp om te sny wanneer die saag deur die hout gestoot word. Daar is egter ook sommige sae, soos die Japannese saag en die saag wat deur die [[Antieke Egipte]]nare gebruik is, wat ontwerp is om met die trekslag te sny. == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Ripsaw}} [[Kategorie:Gereedskap]] kbldp6wf8lxd8lx39ivbzsluu8v35nr 2922334 2922332 2026-08-05T11:21:17Z JMK 649 2922334 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} [[Lêer:Ripsaw.JPG|duimnael|regs|300px|Voorbeeld van 'n kloofsaag]] 'n '''Kloofsaag''' is 'n hout[[saag]] wat spesiaal ontwerp is vir die maak van 'n skeursnit, 'n snit wat ewewydig (samelopend) met die greinrigting van die [[hout]] gemaak word. == Ontwerp == Die snykant van elke tand het 'n plat voorste rand wat teen sowat 8° skuins-agtertoe lê, in teenstelling met 'n kruissaag, wat tande het wat teen ongeveer 15° skuins-agtertoe lê.<ref name="Lye71">{{Cite book |last=Lye |first=P.F. |date=1971 |url=https://books.google.de/books?id=d4VVOjz1GpgC&pg=PA23&dq="rip+saw"|title=Woodwork Theory |edition=Metric |publisher=Thomas Nelson |location=Londen|page=23|isbn=9780174443209|accessdate=22 Oktober 2015}}</ref> Nog 'n verskil met die kruissaag, is dat die kante op regte hoeke met die snyvlak geslyp is, om beitel-agtige snyoppervlaktes te vorm, terwyl die kruissaag s'n teen 'n hoek geslyp is, sodat elke tand 'n messoort-snypunt in kontak met die hout het. Hierdie ontwerp sorg dat die saag nié die hout se greinlyne volg wat die saag op die verkeerde pad kon stuur nie. Deur soos 'n beitel te werk, kan die saag makliker oor afwykende greinlyne sny om 'n reguit snit te vergemaklik. Dit is moontlik om hierdie materiaaluitskot-meganisme in aksie waar te neem, deur die ontleding van raampie-vir-raampie beeldmateriaal van die snyproses.<ref>{{Cite journal|last=Naylor|first=Andrew|date=Mei 2014|url=http://www.ijmmm.org/papers/111-M0003.pdf |title=Evaluating the Cutting Mechanics of Woodworking Hand-Saw Teeth|journal=IJMMM|volume=2|issue=2}}</ref> Kloofsae het tipies 4 tot 10 tande per duim, wat hulle relatief grof maak. == Gebruik == Alle saagmeulens gebruik kloofsae van verskillende tipes, insluitende die bandsaag. Histories het saagmeulens van een of meer resiprokerende sae (meer spesifiek as 'n "op-en-af" of "regopsaag" bekend) gebruik gemaak. Sommige saagmeulens gebruik ook kloofsae om blaaie en planke op die regte lengte te saag. == Snystyle == Vir die oorgrote meerderheid van sae oor die wêreld heen, is die tande ontwerp om te sny wanneer die saag deur die hout gestoot word. Daar is egter ook sommige sae, soos die Japannese saag en die saag wat deur die [[Antieke Egipte]]nare gebruik is, wat ontwerp is om met die trekslag te sny. == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Ripsaw}} [[Kategorie:Gereedskap]] 8qu1pygk9b1b3t9mdilny2j6pv7zjhb 6 122812 2922193 1564333 2026-08-04T20:31:33Z JMK 649 +kat 2922193 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Teologiese Skool Potchefstroom]] se eerste koshuis |bron=Argief van die GKSA |datum=Omstreeks 1910 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Potchefstroom]] [[Kategorie:Kweekskole in Suid-Afrika]] q2ils64tv401v97zw6vaa2pbmq3g08r 6 122827 2922219 1564399 2026-08-04T21:18:10Z JMK 649 +kat 2922219 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Totius]] onthul die gedenksteen van die [[Teologiese Skool Potchefstroom]] se nuwe gebou terwyl ds. [[Sarel van der Walt]] toekyk |bron=Argief van die GKSA |datum=2 Februarie 1952 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Potchefstroom]] [[Kategorie:Totius]] jdmikpy1l0dscqq5hbvoz3ifqfuo299 2922220 2922219 2026-08-04T21:18:51Z JMK 649 +kat 2922220 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Totius]] onthul die gedenksteen van die [[Teologiese Skool Potchefstroom]] se nuwe gebou terwyl ds. [[Sarel van der Walt]] toekyk |bron=Argief van die GKSA |datum=2 Februarie 1952 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Potchefstroom]] [[Kategorie:Totius]] [[Kategorie:Kweekskole in Suid-Afrika]] 53l4usw1d8g5xe5rca58s824iq074e6 6 123480 2922329 1570463 2026-08-05T10:54:53Z JMK 649 +kat 2922329 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Die aankoms van pres. [[Paul Kruger]] tydens die [[Bloemfontein-konferensie]] |bron=OVS 1854–1954 |datum=Junie 1899 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Bloemfontein]] [[Kategorie:Paul Kruger]] t0zeyfaiuc84arm2bit94a2t28urecu 0 123650 2922027 2915361 2026-08-04T18:35:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922027 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Billie Holiday, Downbeat, New York, N.Y., ca. Feb. 1947 (William P. Gottlieb 04251).jpg|duimnael|regs|Amerikaanse jazz-sangeres [[Billie Holiday]] in [[New York Stad]] in 1947.]] 'n '''Lied''' is 'n [[musikale komposisie]] wat deur die [[menslike stem]] uitgevoer word. Die stem dra dikwels die [[melodie]] ('n reeks duidelike en vaste [[Toonhoogte|toonhoogtes]]) met behulp van patrone van [[klank]] en stilte. Liedere het 'n struktuur, soos die algemene [[ABA-vorm]], en bestaan gewoonlik uit dele wat herhaal word of later met variasie uitgevoer word. 'n Lied sonder [[Musiekinstrument|instrumente]] word [[a cappella]] genoem. Geskrewe woorde wat spesifiek vir musiek geskep is, of waarvoor musiek spesifiek geskep word, word [[Liriek|lirieke]] genoem. As 'n bestaande gedig in klassieke musiek met gekomponeerde musiek gepaard gaan, word dit 'n [[kunslied]] genoem. Liedere wat op herhaalde toonhoogtes gesing word sonder duidelike kontoere en patrone wat styg en daal, word [[Gelyksang|gelyksange]] genoem. Liedere wat in 'n eenvoudige styl gekomponeer is en informeel deur die oor geleer word, word dikwels volksliedere genoem. Liedere wat vir die massamark gekomponeer is, ontwerp om deur professionele sangers gesing te word wat hul opnames of lewendige optredes verkoop, word [[gewilde liedere]] genoem. Hierdie liedere, wat 'n breë aantrekkingskrag het, word dikwels deur professionele liedjieskrywers, komponiste en liriekeskrywers geskryf; kunsliedere word deur opgeleide klassieke komponiste vir konsert- of resitaalpoptredes gekomponeer. Liedere word in [[Musiekateljee|ateljees]] uitgevoer en 'n [[Musiekopname|klankopname]] word gemaak, of hulle word lewendig vir 'n gehoor uitgevoer. (In sommige gevalle kan 'n lied lewendig uitgevoer en terselfdertyd opgeneem word.) Liedere kan ook in teater (bv. [[opera]]), rolprente en TV-programme voorkom. 'n Lied kan vir 'n solosanger wees, 'n hoofsanger wat deur [[agtergrondsangers]] ondersteun word, 'n [[duet]], [[Trio (musiek)|trio]], of groter groep met meer stemme wat in harmonie sing, hoewel die term gewoonlik nie gebruik word vir groot klassieke musiekvokale vorme soos opera en [[oratorium]] nie, wat eerder terme soos [[aria]] en [[resitatief]] gebruik.<ref name="Grove">Luise Eitel Peake. 1980. "Song". ''[[The New Grove Dictionary of Music and Musicians]]'', sixth edition, 20 vols., edited by Stanley Sadie, Vol. 17: 510–23. London: Macmillan Publishers; New York: Grove's Dictionaries. {{ISBN|1-56159-174-2}}.</ref> 'n Lied kan sonder begeleiding deur instrumentaliste gesing word (a cappella) of met instrumente begelei word. In gewilde musiek kan 'n sanger saam met 'n akoestiese kitaarspeler, pianis, orrelspeler, trekklavierspeler of 'n begeleidingsorkes optree. In [[jazz]] kan 'n sanger met 'n enkele pianis, 'n klein groep (soos 'n trio of [[kwartet]]), of met 'n groot orkes optree. 'n Klassieke sanger kan met 'n enkele pianis, 'n klein ensemble of 'n jazz-orkes optree. In jazz en blues leer sangers dikwels liedere met die oor en kan hulle sommige melodielyne improviseer. In klassieke musiek word melodieë deur komponiste in bladmusiekformaat geskryf, sodat sangers leer om musiek te lees. Liedere met meer as een stem per deel wat in [[polifonie]] of [[harmonie]] sing, word as [[Koor|koorwerke]] beskou. Liedere kan breedweg in baie verskillende vorme en tipes verdeel word, afhangende van die kriteria wat gebruik word. Deur [[semantiese verbreding]] kan 'n breër betekenis van die woord "lied" na instrumentale werke verwys, soos die 19de-eeuse ''Songs Without Words''-stukke vir soloklavier.<ref>{{Cite web|url=https://noisey.vice.com/en_us/article/9kgnpv/rlyrs-actual-existence-album-stream|publisher=Vice|title=RLYR's 'Actual Existence' Is 40 Minutes of Beautiful Chaos|last1=Ozzi|first1=Dan|date=2018-04-11|website=Noisey|language=en-US|access-date=2019-01-26|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420200931/https://noisey.vice.com/en_us/article/9kgnpv/rlyrs-actual-existence-album-stream|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.treblezine.com/el-ten-eleven-bankers-hill-review|title=El Ten Eleven : Banker's Hill Eleven|last=Lewis |first=William |date=2018-08-08|website=treble|language=en-US|access-date=2019-01-26 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509154444/https://www.treblezine.com/el-ten-eleven-bankers-hill-review/ |archive-date= May 9, 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tokafi.com/15questions/interview-jasper-tx/ |first1=Tobias |last1=Fischer |title=Interview with Jasper TX {{!}} Sweden Experimental interviews|website= tokafi.com|access-date=2019-01-26}}</ref> == Genres == === Kuns === : {{Hoofartikel|Kunslied}} Kunsliedere is liedere wat geskep is vir uitvoering deur klassieke kunstenaars, dikwels met klavier of ander instrumentale begeleiding, hoewel dit ook solo gesing kan word. Kunsliedere vereis sterk vokale tegniek, 'n begrip van taal, diksie en poësie vir interpretasie. Alhoewel sulke sangers ook gewilde of volksliedere in hul programme kan uitvoer, is dit hierdie eienskappe en die gebruik van [[poësie]] wat kunsliedere van gewilde liedere onderskei. Kunsliedere is 'n tradisie uit die meeste Europese lande, en nou ook ander lande met klassieke musiektradisies. Duitstalige gemeenskappe gebruik die term [[kunslied]] (''Kunstlied'') om sogenaamde ernstige komposisies van volksliedjies (''Volkslied'') te onderskei. Die lirieke word dikwels deur 'n digter of liriekskrywer geskryf en die musiek afsonderlik deur 'n komponis. Kunsliedere kan formeler en meer ingewikkeld wees as gewilde of volksliedjies, alhoewel baie vroeë ''Lieder'' deur figure soos [[Franz Schubert]] in eenvoudige [[strofiese vorm]] is. Die begeleiding van Europese kunsliedere word beskou as 'n belangrike deel van die komposisie. Sommige kunsliedere word so hoog geag dat hulle kenmerke van nasionale identifikasie aanneem. Kunsliedere spruit uit die tradisie van die sing van romantiese [[Hoofse liefde|liefdesliedere]], dikwels aan 'n ideale of verbeelde persoon, en uit godsdienstige liedere. Die [[Troebadoer|troebadoere]] en [[Bard|barde]] van Europa het die gedokumenteerde tradisie van romantiese liedere begin, wat voortgeset is deur die Elizabethaanse [[Luit|luitspelers]]. Sommige van die vroegste kunsliedere word gevind in die musiek van [[Henry Purcell]]. Die tradisie van die romanse, 'n liefdeslied met 'n vloeiende begeleiding, dikwels in driekwartmaat, het in die 19de eeu die opera betree en vandaar deur Europa versprei. Dit het uitgebrei na [[gewilde musiek]] en een van die grondslae van gewilde liedere geword. Terwyl 'n romanse oor die algemeen 'n eenvoudige begeleiding het, het kunsliedere geneig om ingewikkelde, gesofistikeerde begeleiding te hê wat die stem ondersteun, verfraai, illustreer of kontrasteer. Soms het die begeleidingspeler die melodie, terwyl die stem 'n meer dramatiese deel sing. === Volksliedjies === : {{Hoofartikel|Volksmusiek}} Volksliedjies is liedere wat dikwels van anonieme oorsprong is (of in die [[publieke domein]] is) en [[Mondelingse tradisie|mondelings]] oorgedra word. Hulle is gereeld 'n belangrike aspek van nasionale of kulturele [[identiteit]]. Kunsliedere bereik dikwels die status van volksliedjies wanneer mense vergeet wie die outeur was. Volksliedjies word ook dikwels nie-mondelings oorgedra (dit wil sê as [[bladmusiek]]), veral in die moderne era. Volksliedjies bestaan in byna elke kultuur. Die Duitse term ''Volkslied'' is aan die einde van die 18de eeu geskep, tydens die proses van die versameling van ouer liedere en die skryf van nuwes. Gewilde liedere kan uiteindelik volksliedjies word deur dieselfde proses van losmaking van hul bron. Volksliedjies is min of meer per definisie in die publieke domein, alhoewel daar baie folk-kunstenaars is wat oorspronklike materiaal met kopiereg publiseer en opneem. Hierdie tradisie het ook gelei tot die sanger-liedskrywer-styl van optrede, waar 'n kunstenaar [[belydenispoësie]] of persoonlike stellings skryf en dit met musiek sing, meestal met kitaarbegeleiding. Volksliedjies sluit ballades, [[Wieglied|wiegliedere]], [[Liefdeslied|liefdesliedere]], rouliedere, dansliedere, [[Werklied|werkliedere]], [[Ritueel|rituele]] liedere en vele meer in. === Gewilde musiek === Daar is baie genres van gewilde liedere, insluitend [[Fakkellied|fakkelliedere]], [[Ballade|ballades]], [[nuwigheidslied|nuwigheidsliede]], volksliedagtige liedere, ''rock''-, ''blues''- en ''soul''-liedere sowel as ''indie''-musiek. Ander kommersiële genres sluit [[kletsrym]] in. === Sport === 'n Sportlied is 'n volkslied wat [[vosjag]], [[perdren]], [[dobbel]] en ander vorme van ontspanning vier. Alhoewel liedere oor boksers en suksesvolle renperde algemeen was in die negentiende eeu, word min daarvan deur hedendaagse sangers uitgevoer. Veral vosjag word as [[Politieke korrektheid|politiek inkorrek]] beskou. Die bekendste lied oor 'n vosjagter, "[[D'ye ken John Peel]]", is in 1906 in ''[[The National Song Book]]'' (Engels; "Die nasionale liedboek") opgeneem en word nou dikwels as 'n marsdeuntjie gehoor. [[A. L. Lloyd]] het twee [[Kortspeler|kortspelers]] van sportballades opgeneem: "Bold Sportsmen All" (1958) en "Gamblers and Sporting Blades (Songs of the Ring and the Racecourse)" (1962). Die [[High Level Ranters]] en Martin Wyndham-Read het in 1977 'n album genaamd ''English Sporting Ballads'' opgeneem. ''[[The Prospect Before Us]]'' (1976) deur [[The Albion Dance Band]] bevat twee selde gehoorde jagliedere. === Luit === : {{Hoofartikel|Luitlied}} Die term "luitlied" word gegee aan 'n musiekstyl uit die laat 16de eeu tot vroeë 17de eeu, laat [[Renaissance]] tot vroeë [[Barok]], wat hoofsaaklik in [[Engeland]] en [[Frankryk]] voorkom het. Luitliedere was oor die algemeen in strofiese vorm of versherhalend met 'n [[Homofonie|homofoniese]] tekstuur. Die komposisie is geskryf vir 'n solostem met 'n begeleiding, gewoonlik die [[luit]]. Dit was nie ongewoon vir ander vorme van begeleiding soos [[Basklavier|basklavier]] of ander [[Snaarinstrument|snaarinstrumente]] nie, en kon ook vir meer stemme geskryf word. Die komposisie kon óf solo óf met 'n klein groep instrumente uitgevoer word. === Deel === : {{Hoofartikel|Deellied}} 'n Deellied of deelgesang is 'n vorm van [[Koormusiek|koormusiek]] wat bestaan uit 'n [[Sekulariteit|sekulêre]] (teenoor kerklike) lied wat geskryf of verwerk is vir verskeie [[Stemtipe|vokale dele]]. Deelliedere word gewoonlik deur 'n [[SATB]]-koor gesing, maar soms vir 'n uitsluitlik manlike of uitsluitlik vroulike ensemble.<ref name="baker">{{cite book|last=Baker|title=A Dictionary of Musical Terms|publisher=Read Books|year=2007|isbn=978-1-4067-6292-1}}</ref> === Patter === : {{Hoofartikel|Patterlied}} Die patterlied word gekenmerk deur 'n matig vinnige tot baie vinnige [[Tempo|tempo]] met 'n vinnige opeenvolging van ritmiese patrone waarin elke lettergreep van die teks met een [[Noot (musiek)|noot]] ooreenstem. Dit is 'n kenmerk van [[Komiese opera|komiese opera]], veral [[Gilbert en Sullivan]], maar dit is ook in [[musiekblyspel|musiekblyspele]] en elders gebruik.<ref name=OnMusic>[http://dictionary.onmusic.org/terms/2507-patter_song "Patter song"], ''OnMusic Dictionary'', Connect For Education, Inc, accessed 2 May 2014</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Marcello Sorce Keller (1984), "The Problem of Classification in Folksong Research: a Short History", Folklore, XCV, no. 1, 100- 104. * Jean Nicolas De Surmont (2017), From vocal poetry to song, toward a Theory of Song Obects" with a foreword by Geoff Stahl, Stuttgart, Ibidem. == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Songs}} * {{Wikt-inlyn|lied}} {{Normdata}} [[Kategorie:Liedjies| ]] h2dl5bzl49nn2tb859u9g5vvs4yzm68 0 123939 2922284 2631083 2026-08-05T09:08:18Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Iranse wiskundiges]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922284 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Maryam Mirzakhani | beeld = Maryam Mirzakhani in Seoul 2014.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Maryam Mirzakhani in [[Seoel]] in 2014 | geboortenaam = مریم میرزاخانی‎‎ | geboortedatum = {{Geboortedatum|1977|5|3}} | geboorteplek = [[Teheran]], [[Iran]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1977|5|3|2017|7|15}} | sterfteplek = [[Stanford]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Iran}} | vakgebied = [[Wiskunde]] | werkplek = [[Universiteit van Princeton]]<br />[[Universiteit van Stanford]] | alma mater = Sharif Universiteit van Tegnologie (BS)<br />[[Universiteit van Harvard]] (PhD) | doktorale promotor = Curtis T. McMullen | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = Blumenthal-toekenning (2009)<br />Satter-prys (2013)<br />Clay Research-toekenning (2014)<br />[[Fields-medalje]] (2014) | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Maryam Mirzakhani''' ([[Persies]]: مریم میرزاخانی‎‎ [mæɾjæm miːɾzɑːxɑːniː]; * [[3 Mei]] [[1977]] in [[Teheran]], [[Iran]]; † [[15 Julie]] [[2017]]) was 'n Iranse wiskundige aan wie in 2014 die Fields-medalje toegeken is, 'n prys vir hoë wetenskaplike prestasies in wiskunde wat in dié vakgebied as die ekwivalent van die Nobelprys beskou word. Mirzakhani het die prys vir bydraes tot ingewikkelde geometrie en dinamiese stelsels ontvang. Sy was die eerste vrou en die eerste Iranse wetenskaplike aan wie die medalje toegeken is.<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2017/jul/15/maryam-mirzakhani-mathematician-dies-40 ''The Guardian, 16 Julie 2017: Maryam Mirzakhani, first woman to win mathematics' Fields medal, dies at 40'']</ref> Maryam Mirzakhani, wat haar akademiese opleiding in Teheran en aan die Harvard-universiteit ontvang het, was sedert 2008 professor aan die [[Verenigde State|Amerikaanse]] Stanford-universiteit in [[Palo Alto]], [[Kalifornië]]. Haar navorsing op die gebied van teoretiese wiskunde het navorsing op gebiede soos moduli-ruimtes, die Teichmüller-teorie, hiperboliese geometrie, Ergodiese teorie en simplektiese geometrie ingesluit – met belangrike wetenskaplike gevolgtrekkings vir 'n verskeidenheid vakgebiede wat van kriptografie tot teoretiese fisika en navorsing oor die ontstaan van die heelal gestrek het. Maryam Mirzakhani is in 2013 met [[borskanker]] gediagnoseer en het in 2017, op die ouderdom van veertig jaar, aan dié siekte beswyk. Sy word oorleef deur haar eggenoot, die [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] wiskundige Jan Vondrák, en hul dogter Anahita. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == '''Onderhoude''' * [https://www.theguardian.com/science/2014/aug/13/interview-maryam-mirzakhani-fields-medal-winner ''Mathematician Maryam Mirzakhani: 'The more I spent time on maths, the more excited I got'. In: The Guardian, 13 Augustus 2014'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Wenners van die Fields-medalje}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mirzakhani, Maryam}} [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Sterftes in 2017]] [[Kategorie:Fields-medalje wenners]] t639p6vj4nclwkphjzqg2vjlps4zvfu 2922301 2922284 2026-08-05T09:40:24Z SpesBona 2720 +[[Kategorie:Iraniërs]]; +[[Kategorie:Wiskundiges in die 20ste eeu]]; +[[Kategorie:Wiskundiges in die 21ste eeu]] ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922301 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Maryam Mirzakhani | beeld = Maryam Mirzakhani in Seoul 2014.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Maryam Mirzakhani in [[Seoel]] in 2014 | geboortenaam = مریم میرزاخانی‎‎ | geboortedatum = {{Geboortedatum|1977|5|3}} | geboorteplek = [[Teheran]], [[Iran]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1977|5|3|2017|7|15}} | sterfteplek = [[Stanford]], [[Kalifornië]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Iran}} | vakgebied = [[Wiskunde]] | werkplek = [[Universiteit van Princeton]]<br />[[Universiteit van Stanford]] | alma mater = Sharif Universiteit van Tegnologie (BS)<br />[[Universiteit van Harvard]] (PhD) | doktorale promotor = Curtis T. McMullen | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = Blumenthal-toekenning (2009)<br />Satter-prys (2013)<br />Clay Research-toekenning (2014)<br />[[Fields-medalje]] (2014) | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Maryam Mirzakhani''' ([[Persies]]: مریم میرزاخانی‎‎, [mæɾjæm miːɾzɑːxɑːniː]; * [[3 Mei]] [[1977]] in [[Teheran]], [[Iran]]; † [[15 Julie]] [[2017]]) was 'n Iranse wiskundige aan wie in 2014 die Fields-medalje toegeken is, 'n prys vir hoë wetenskaplike prestasies in wiskunde wat in dié vakgebied as die ekwivalent van die Nobelprys beskou word. Mirzakhani het die prys vir bydraes tot ingewikkelde geometrie en dinamiese stelsels ontvang. Sy was die eerste vrou en die eerste Iranse wetenskaplike aan wie die medalje toegeken is.<ref>{{en}} [https://www.theguardian.com/us-news/2017/jul/15/maryam-mirzakhani-mathematician-dies-40 ''The Guardian, 16 Julie 2017: Maryam Mirzakhani, first woman to win mathematics' Fields medal, dies at 40'']</ref> Maryam Mirzakhani, wat haar akademiese opleiding in Teheran en aan die Harvard-universiteit ontvang het, was sedert 2008 professor aan die [[Verenigde State|Amerikaanse]] Stanford-universiteit in [[Palo Alto]], [[Kalifornië]]. Haar navorsing op die gebied van teoretiese wiskunde het navorsing op gebiede soos moduli-ruimtes, die Teichmüller-teorie, hiperboliese geometrie, Ergodiese teorie en simplektiese geometrie ingesluit – met belangrike wetenskaplike gevolgtrekkings vir 'n verskeidenheid vakgebiede wat van kriptografie tot teoretiese fisika en navorsing oor die ontstaan van die heelal gestrek het. Maryam Mirzakhani is in 2013 met [[borskanker]] gediagnoseer en het in 2017, op die ouderdom van veertig jaar, aan dié siekte beswyk. Sy word oorleef deur haar eggenoot, die [[Tsjeggië|Tsjeggiese]] wiskundige Jan Vondrák, en hul dogter Anahita. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ; Onderhoude * {{en}} [https://www.theguardian.com/science/2014/aug/13/interview-maryam-mirzakhani-fields-medal-winner ''Mathematician Maryam Mirzakhani: 'The more I spent time on maths, the more excited I got'. In: The Guardian, 13 Augustus 2014'']{{dooie skakel}} {{Wenners van die Fields-medalje}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mirzakhani, Maryam}} [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Sterftes in 2017]] [[Kategorie:Fields-medalje wenners]] [[Kategorie:Iraniërs]] [[Kategorie:Wiskundiges in die 20ste eeu]] [[Kategorie:Wiskundiges in die 21ste eeu]] haur6cx1srq6ua836irzfhbq0kz2z83 3 124717 2921871 2921797 2026-08-04T12:50:54Z Doc James 24642 /* OWID interactive graphs */ Antwoord 2921871 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|7 | argief1 = [[/argief2018|2018]] | argief2 = [[/argief2019|2019]] | argief3 = [[/argief2020|2020]] | argief4 = [[/argief2021|2021]] | argief5 = [[/argief2022|2022]] | argief6 = [[/argief2023|2023]] | argief7 = [[/argief2024|2024]] }} == Wikipedia:Lys van sjablone == {{ping|Rooiratel}}, Spesieboks moet by die lys gevoeg word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 3 Januarie 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Januarie 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Datums == Hallo, gee jy om om eers op te hou om datums skakels te maak totdat ons dit in die Geselshoekie bespreek het? Laas is besluit ons moet dit nie doen nie en toe is al die skakels weer uitgehaal. Dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 11:49, 12 Februarie 2025 (UTC) :Ek dog dit was vir spesifieke datums (jaar, maand, en dag) en nie skakels na 'n eeu nie. Maar ja, ek sal vir eers ophou om die skakels te skep totdat dit bespreek is. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:55, 12 Februarie 2025 (UTC) == Bomme == {{ping|Rooiratel}}, ek het jou iewers iets oor bomme gevra in die week... Kan nie meer onthou nie. Maar sedertdien het ek daaraan gedink dat die Kat:bomme moet twee subkategorieë hê: Konvensionele bomme en Kernbomme. Dit sal makliker wees om Kat:kernbomme onder die Fisika:portaal in te trek. Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:42, 28 Februarie 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Datumartikels oor [[Joe Flaherty]] == Hi, nadat jy 'n artikel oor 'n persoon geskep het, bring asb die geboortedatum/jaar/dag en sterfdatum inskrywings op datum. Dit is net so belangrik as "Normdata" en "Geen bronne" --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:14, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek stem saam. Ek dog ek het dit gedoen, maar ek sien jy het nou. Dankie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:41, 26 Maart 2025 (UTC) ::Hi, jy mis my punt...doen asb [[21 Junie]], [[1941]], [[1 April]] en [[2024]] se inskrywings. Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:20, 26 Maart 2025 (UTC) :::Ek verstaan nou. Ek sal dit doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:33, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Dankie Rooies [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) == Diepte == Kan jy dalk vir ons 'n artikel skep of vertaal oor Diepte, sien [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth Depth]? Dit kan help met die verduideliking van kwaliteit en hoekom groter artikels beter as kleiner Saadjies is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek sal dit doen. Maar groter artikels is nie eintlik die bron van groot diepte nie. Die grootse faktore is totale wysigings op die wiki, en die aantal besprekingsbladsye. So byvoorbeeld, 'n klein artikel (1000 grepe) met 30 wysigings tel baie meer as 'n groot artikel (100 000 grepe) met 10 wysigings. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:05, 26 Maart 2025 (UTC) ::Dit moet gedoen word! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) :::Oeh, ons burokraat deel weer werk uit vandag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:57, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Ek het hom gevra, dit is hoekom dié teken ? daar is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:14, 26 Maart 2025 (UTC) == Nuwe goggas == Net om jou moeite te spaar, ek gaan die volgende goggas skep, vandag en môre (my vrou loop bietjie rond!): Tipulidae, Culicidae, Chironomidae, Simuliidae, Psychodidae en Cecidomyiidae. Loer maar na die Taksomie kant as jy kans kry. Na aanleiding van Stratiomyidae. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) :Sal doen wanner ek kans kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) == Genus Aplysilla == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb kyk na die genus, die spesies vertoon in rooi? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:05, 16 April 2025 (UTC) :[[Biemna]] ook asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:07, 16 April 2025 (UTC) ::Na verdere ondersoek, ek sien al die spons genera is nog steeds taksobokse. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:10, 16 April 2025 (UTC) :::Die genus bladsye of die spesie bladsye? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) ::::Die genus bladsye. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 16 April 2025 (UTC) :::::Ja, hulle moet 'n ander sjabloon gebruik. Net spesies moet die spesieboks sjabloon gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:15, 16 April 2025 (UTC) ::Altwee {{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) == Genus in Tritonia == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Tritonia watermeyeri]]. Die artikel vir die genus is [[Tritonia (plant)]] en die genus in die Spesieboks gaan deur na die dubbelsinnigheidsblad [[Tritonia]]. Kan jy die spesieboks verander sodat dit direk na die genus gaan? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:52, 16 April 2025 (UTC) :Daar is meer as een genus met die naam Tritonia. Sien die wysiging wat ek in Tritonia watermeyeri gemaak het om hoe om die plant spesie bladsye reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:44, 17 April 2025 (UTC) == Metalasia rhoderoides == {{ping|Rooiratel}} sien [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:232393-1 POWO] se spelling. Prof Braam van Wyk se aanbeveling aan my is wanner ek twyfel eerder POWO te gebruik as SANBI. Jy kan ook maar kyk nuwe spesies geklassifiseer na 2015, dit verskyn gewoonlik nie in SANBI nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:09, 23 April 2025 (UTC) :Ek sien nou so! Ek dog dit was anders om, omdat al die ander wiki's en bronne die ander spelling gebruik het. :Ons kan maar altwee gebruik. Ek dink nie dit maak saak nie. Kan maar verkieslik die prof se aanbeveling volg. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:46, 23 April 2025 (UTC) ::Daar is nog vele meer, glo my! Het al my hare uit my kop getrek. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:14, 24 April 2025 (UTC) :::En dankie dat jy 'n ogie hou oor my nuwe byvoegings, dit is so maklik om foute te maak! Daar is tans minder as 5,500 skakels na Sjabloon:taksosobosk, dit was meer as 12,000 'n maand terug. Groete! == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Lachenalia - spesiebokse == {{ping|Rooiratel}}, daar is tans net onder die 5500 taksobokse oor. Kan jy die genus [[Lachenalia]] met jou speelgoed bykom en verander na spesieboks? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:45, 11 Mei 2025 (UTC) :Sal doen later in die week. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:15, 12 Mei 2025 (UTC) :: Ek het so pas klaar gemaak met ''[[Geissorhiza]]'' en daar is nog 5247 taksobokse oor. Lachenalia het 135 spesies... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 24 Mei 2025 (UTC) ::::{{ping|Rooiratel}}, daar is minder as 5000 taksobokse oor. Help asb met Lachenalia! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 9 Julie 2025 (UTC) :::::Ek sal probeer om dit hierdie naweek te doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:07, 11 Julie 2025 (UTC) == Sparaxis grandiflora == {{ping|Rooiratel}}, loer asb na die spesieboks van Sparaxis grandiflora, ons sal moet die woord ''Eensaadlobbiges'' met die korrekte taksonomiese term ''Monocotyledones'' vervang. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:15, 24 Mei 2025 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:02, 27 Mei 2025 (UTC) == SVG lêer == {{ping|Rooiratel}}, sien https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:The_basic_3-phase_configurations_(mul)_af.svg Hoe kry hulle dit reg om Afrikaans in te trek? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 8 Junie 2025 (UTC) :Lees hier oor hoe dit werk : https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Translation_possible/Learn_more#Multiple_translations_within_one_SVG_file :Maar ek verkies nie die "multi-lingual" lêers nie, want as jou webblaaier gestel is na bv. Engels, dan sal so lêer net in Engels verskyn op die Afrikaanse Wikipedia. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:02, 9 Junie 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Famlie sjablone == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Syrphidae]] se sjabloon met die Engels in. Kan jy help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:17, 23 Junie 2025 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] watter Engels? Is dit die een takson met 'n rang van "Section"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:36, 23 Junie 2025 (UTC) ::Ja! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:41, 23 Junie 2025 (UTC) :::OK. Ek sal dit ondersoek. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:43, 23 Junie 2025 (UTC) ::::Ek sal moet vir Pynapple moet vra. Volg hierdie bespreking vir meer inligting oor die probleem : [[Sjabloonbespreking:Taksonomie/Aschiza]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:48, 23 Junie 2025 (UTC) == Interessante brokkies == Hierdie verskyn tans twee keer: ''... dat Rosamund Everard-Steenkamp die eerste vrou is wat 'n Spitfire en straalvliegtuig gevlieg het?'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 1 Julie 2025 (UTC) :Ja, ek sien so. Ek is besig om 'n ding te doen om dit reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 1 Julie 2025 (UTC) ::Dit is nou reg. Ek het dit in 'n lua funksie verander. Voorheen was dit net 5 lukrake brokkies, maar met die kans dat daar duplisering kan wees. Nou maak die lua kode seker dat daar geen duplikasies is nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:06, 1 Julie 2025 (UTC) :::Baie dankie! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:47, 12 Julie 2025 (UTC) == Wikidata en Aloestrela suzannae == {{ping|Rooiratel}}, ons het [[Aloestrela suzannae]] (voorheen Aloe suzannae) lank reeds geskep. Toe ek die Taksoboks na 'n spesieboks wou verander sien ek dat die beelde nog steeds as Aloe suzannae bestaan. Na 'n versoek op Commons het Gebruiker:Grand-Duc die beelde na Aloestrela suzannae geskuif. Ons (miskien jy) het 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q93952255) maar toe het Gebruiker:Grand-Duc ook 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q135695). Een moet verwyder word, dalk ons s'n? Loer asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:32, 12 Julie 2025 (UTC) :Ek sal dit bekyk en laat weet. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:14, 13 Julie 2025 (UTC) ::Meeste wikis het nog niks gedoen as 'n gevolg van die takson verandering nie. ::Meeste het nog 'n bladsy met die naam "Aloe suzannae" en is gekoppel aan die wikidata item vir "Aloe suzannae" Q135695. Die afwiki was ook daaraan gekoppel. ::Ek het ons artikel nou gekoppel aan die korrekte wikidata item : Q93952255 "Aloestrela suzannae". ::Q135695 en Q93952255 gebruik dieselfde beeld. Dit is nie 'n probleem omdat die een 'n "basionym" van die ander is. ::M.b.t. monotipiese taksonne: Op enwiki skep hulle net 'n bladsy vir die genus, en 'n aanstuur van die spesiebladsy na die genusbladsy. (Ek stem saam met die manier van organisasie) ::Op afwiki doen ons dit anders om: ons skep 'n bladsy vir die spesie, en 'n aanstuurbladsy vir die genus. (omdat dit 'n monotipiese takson is, maak dit nie rêrig saak nie omdat die spesie en die genus dieselfde ding is) ::So die enwiki bladsy is gekoppel aan Q93745597 wat die wikidata item is vir die genus "Aloestrela". Dit gebruik 'n ander beeld. ::So na my mening is alles korrek op die oomblik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 13 Julie 2025 (UTC) == [[Valerio Terraroli]] == Hey, I've been cleaning up crosswiki spam and haoxing by [[:w:en:WP:LTA/Alec Smithson]] and came up with the above article. I've deleted other hoaxes that had minimal input from the community, but could you please evaluate this one that was edited by multiple editors now? Sources are hoaxes so I think it should be deleted, but I'll let the community decide instead. Thanks! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:44, 31 Julie 2025 (UTC) :PS: Thanks for all your gratefullness through usage of thanks button, I don't get it that often and it means a lot!--[[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:45, 31 Julie 2025 (UTC) :Thanks for helping with that. Dealing with LTA on our small wiki is a difficult task, so we appreciate it. :The edits on that page were just cleanups, but not necessary adding any new content or sources. I also see that there are no other wiki's that have this page. I did also suspect this one was related to that LTA user, but was not 100% sure. Now I am. I will just delete the page. Thanks again! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:48, 31 Julie 2025 (UTC) ::No problem, thanks for your cooperation! Stay safe and all the best, [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:50, 31 Julie 2025 (UTC) :::Hey, after a long time I'm again asking for some help, could you please check [[Giannino Castiglioni]]? Same vandal. Best regards! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 22:32, 26 November 2025 (UTC) ::::Hi @[[Gebruiker:A09|A09]] at first glance the [[Giannino Castiglioni]] page looks correct. There are 29 wikis with a page, including enwiki. The content doesn't seem concerning. ::::Is there something specific about this page that you have a problem with? Or was it just the IP that created the page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:22, 27 November 2025 (UTC) :::::I see now that @[[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] has removed some content that may not have met NPOV requirements. I didn't see that removed content when I first checked the article. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:24, 27 November 2025 (UTC) ::::::Yes, I noticed the page on [[Special:NewPages]] and brought it in line with the more thoroughly checked version on the English Wikipedia. I didn't tag it for deletion like I did with [[Aldo Natoli]] because in this case the person is actually notable, but the article still contained false claims. The LTA page on the English Wikipedia is worth a read if you haven't already; Alec Smithson's favorite topics are either completely invented (such as the style of wine "Bianco di Lierna"), non-notable but made to look notable with false claims (like the soldier Gino Polli), or notable but still embellished (such as the village of [[Lierna]], which is not, in fact, a super-exclusive luxury destination for the multimillionaire jet set, and George Clooney's mansion is actually in the other town Bellagio, among other falsehoods). He also uses fake or irrelevant references in these articles to spoof people who only do cursory checks. As somebody on the Italian Wikipedia said, his claims are often hard to prove and he liberally embellishes facts that have a kernel of truth, so it's sometimes unavoidable to "throw out a few babies with the oceans of dirty bathwater". ::::::(Machine translation): Ja, ek het die bladsy op [[Special:NewPages]] raakgesien en dit in lyn gebring met die meer deeglik nagegaan weergawe op die Engelse Wikipedia. Ek het dit nie vir verwydering gemerk soos ek met [[Aldo Natoli]] gedoen het nie, want in hierdie geval is die persoon eintlik noemenswaardig, maar die artikel bevat steeds valse bewerings. Die LTA-bladsy op die Engelse Wikipedia is die moeite werd om te lees as jy dit nog nie gedoen het nie; Alec Smithson se gunstelingonderwerpe is óf heeltemal uitgedink (soos die wynstyl "Bianco di Lierna"), nie-noemenswaardig, maar gemaak om noemenswaardig te lyk met valse bewerings (soos die soldaat Gino Polli), óf noemenswaardig, maar steeds verfraai (soos die dorpie [[Lierna]], wat nie eintlik 'n super-eksklusiewe luukse bestemming vir die multimiljoenêr-stralerstel is nie, en George Clooney se herehuis is eintlik in die ander dorp Bellagio, onder andere leuens). Hy gebruik ook vals of irrelevante verwysings in hierdie artikels om mense te bedrieg wat slegs vlugtige kontroles doen. Soos iemand op die Italiaanse Wikipedia gesê het, is sy bewerings dikwels moeilik om te bewys en hy verfraai feite wat 'n kern van waarheid het, so dit is soms onvermydelik om "'n paar babas met die oseane van vuil badwater weg te gooi". [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 14:05, 27 November 2025 (UTC) :::::::Thanks, makes more sense now. And thanks again for supporting our wiki with regards to this LTA. We don't have that many resources to combat stuff like this, and appreciate the support. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:59, 8 Desember 2025 (UTC) :::::::Alec Smithson has just created [[Antonio Rotta]], which is also about a genuinely notable topic and doesn’t need deleting. The article actually seems to be fine from what I can tell (machine translation clunkiness aside) because it looks like he copied the most recent English Wikipedia article, which was recently cleaned of falsehoods. However, keep an eye on it in case he comes back and adds the usual fluff. [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 02:54, 30 Desember 2025 (UTC) == Besoeke skakel op FB == {{ping|Rooiratel}}, ek het probeer om die skakel op ons FB te plaas: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user|monthly Besoeke] Die skakel gaan nie verby normal nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:16, 1 Augustus 2025 (UTC) :Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek verstaan nie heeltemal die probleem nie. En ek het nie toegang na FB nie. :Wat is die skakel op FB? Werk dit nog steeds op FB of nie? :Is daar enige waarskuwing boodskap of soiets as jy die skakel probeer gebruik? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:46, 1 Augustus 2025 (UTC) ::Miskien is dit hierdie probleem : https://www.reddit.com/r/facebook/comments/1927nj6/facebook_no_longer_providing_a_clickable/ ::Daar is 'n oplossing wat blykbaar werk in daai bespreking. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:49, 1 Augustus 2025 (UTC) :::Dankie. Ek gaan nie nou nog karring daar nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:38, 1 Augustus 2025 (UTC) == Uniondale-watermeul == Hallo. Hoekom het jy my wysiging teruggerol? Ek het dit verbeter vanaf 'n skakel na 'n aanhaling. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:45, 17 September 2025 (UTC) :Ekskuus, sien jy het reggemaak. Mooi loop [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:05, 17 September 2025 (UTC) ::Geen probleem. Groete - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:48, 18 September 2025 (UTC) == Versoek om die verwydering van herleidingsbladsye [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] == Hallo, meneer @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]].... Vee asseblief herleidingsbladsye uit [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] want daar is 'n herleiding na nie-bestaande bladsye. Dankie. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2025-33459-08|&#126;2025-33459-08]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2025-33459-08|talk]]) 02:30, 14 November 2025 (UTC) :K175 is die ou gebruikersnaam van @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]]. Op beginsel karring ek nie rond op ander mense se gebruikersbladsye nie. :@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] verwyder dit as jy wil. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:16, 14 November 2025 (UTC) == Wheatstone brug == {{ping|Rooiratel}}, ek het bogenoemde met Wheatstonebrug versmelt. Sien of bogenoemde op Wikdata is en hanteer na jou mening asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:22, 24 November 2025 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] sal doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:04, 25 November 2025 (UTC) == Nov besoeke... == {{ping|Rooiratel}}, kan dit reg wees: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user*spider*automated|monthly Nov]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:57, 1 Desember 2025 (UTC) == Isis Fashion Awards en Septimius Awards == Hallo Rooiratel, Wikipedia-moderator Daniuu het Hoyanova op 1 April 2025 geblokkeer. Hierdie besluit is heeltemal korrek. https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Hoyanova Omdat Hoyanova baie dinge verkeerd gedoen het en heeltemal wangedra het. Een van die dinge wat Hoyanova ook verkeerd gedoen het, was om hierdie bladsy te skep: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure Herstel asseblief die Isis Fashion Awards en Septimius Awards bladsye. https://en.wikipedia.org/wiki/Septimius_Awards https://en.wikipedia.org/wiki/Isis_Fashion_Awards ([[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ([[Gebruikerbespreking:Stangoringa|kontak]]) 01:32, 30 Januarie 2026 (UTC)) :In my opinie behoort die artikels nie herskep te word nie, dit hoort nie in 'n ensiklopedie nie! Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:25, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ek het die "Septimius Awards" en "Isis Fashion Awards" bladsye weereens geskrap omdat volgens jou skakel oor die LTA ondersoek is albei "scam festivals" en hoort nie op Wikipedia nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 3 Februarie 2026 (UTC) == Kontakblad == Hi Rooiratel! Aan die regterkant is die kontakblad-skakel dood. Dit wys na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wat sê "Hierdie bladsy bestaan ​​nie." Dit is geskrap. Kan jy help asb? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 16:35, 14 Februarie 2026 (UTC) :Ek dink nie die bladsy het ooit op afwiki bestaan nie. As jy wil kan jy die enwiki bladsy vertaal [[:en:Wikipedia:Contact_us]] of gebruik as 'n basis vir 'n afwiki kontakbladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:02, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Eintlik sien ek daar is: [[Wikipedia:Kontak]]. Maar dit is nie gekoppel aan dieselfde wikidata item as die een op enwiki nie. ::Ek sal dit uitsorteer. (Ook die skakel wat na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wys, verander na die korrekte bladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:05, 15 Februarie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} dankie @[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:23, 15 Februarie 2026 (UTC) :::: Wie gaan info-af-at-wikimedia.org antwoord? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:37, 15 Februarie 2026 (UTC) :::::Baie dankie! Ek het die kat in die hoenderhok gelos en verdwyn toe! Ek was gister bietjie van die lug af. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], hoe werk die Wiki stigting? Is Woordgenoot nog aktief? Groete. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 06:21, 16 Februarie 2026 (UTC) ::::::Geen idee nie. Miskien stuur die e-posadres 'n epos en sien of iemand dit antwoord. Dalk is daar so 'n e-posadres vir elke wiki wat deur wikimedia bestuur word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:00, 16 Februarie 2026 (UTC) == Krugerwildtuin == Hi Rowwe Ratel. Dankie vir jou werk aan die Krugerwildtuin se ruskampe. Ek het eers geskrik en gewonder waar is my kamplysies heen? Die sjabloon werk baie beter, nogmaals dankie. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:52, 25 Februarie 2026 (UTC) :Hi @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] geen problem. Bly dinge is nou makliker. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:01, 26 Februarie 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> ==OWID interactive graphs== {{owidslider |start = <!-- defaults to most recent --> |list = Template:OWID/Wine production#gallery |location = commons |caption = |title = |language = |file = [[File:Wine production, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|Wine production]] |startingView = World }} Wondering if this is sufficient consensus to add OWID interactive graphs to AF WP?[https://af.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026#Interaktiewe_OWID-grafieke] They are live in about 10 languages. [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:OWID#Steps_to_activate_in_a_WP Here are instructions to install] and they are fully translatable. Once we have them running here we can finish all the need interface translation bits. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:11, 22 Julie 2026 (UTC) :Hi Rooiratel. Ek het [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] by Wikimedia 2026 ontmoet. Hy het my vinnig die ''OWID interactive grahs''-funksie gewys, en ek is oortuig dat dit betekenisvolle waarde sal toevoeg tot ons Wikipedia. Ek steun dat dit by ons geïmplementeer word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:49, 22 Julie 2026 (UTC) ::Hi @[[Gebruiker:Doc James|Doc James]] the example looks really cool. I don't think there even needs to be consensus to add this to our wiki. If you are willing to do the work and add all the templates etc. then I will support you. Minor issues can be resolved as we go along. If there are any serious objections (which I can't understand why there would be) then worst case we roll back, but that is a highly unlikely scenario. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:33, 30 Julie 2026 (UTC) :::We need a local interface admin to add the code [https://dag.wikipedia.org/wiki/MiidiyaWiki:Gadget-owidslider.js here] to [[MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] :::And then add <code>owidslider [ResourceLoader|default|categories=Pages using gadget owidslider]|owidslider.js|owidslider.css</code> to [[MediaWiki:Gadgets-definition]], which will create a [[mw:Template gadget]]:-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:10, 30 Julie 2026 (UTC) ::::Done, and done. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:52, 1 Augustus 2026 (UTC) Excellent, can you translate this single SVG? https://svgtranslate.toolforge.org/File:Wine_production,_World,_1961.svg [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 20:48, 2 Augustus 2026 (UTC) :Also am needing this translated after the af heading https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-owidslider.js :Can you log onto MDWiki and than I can give you editing abilities to update it... [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 20:57, 2 Augustus 2026 (UTC) ::That website does not really work for me. None of the CSS is loading, and it is impossible to navigate. ::My suggestion is to provide a list of the English text strings you want translated and give it to someone here to give you the translated Afrikaans text. Probably not me since language is not my area of expertise. Try @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], or @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]]. Once you have the translated text, you can edit it on the mdwiki website, since you already have it working on your end. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:23, 4 Augustus 2026 (UTC) :I've translated the .svg file. But I have never liked this svgtranslate tool. It is a cool idea, but it doesn't solve spacing issues. It has even now introduced a weird spacing issue between the "No data" and "0 t" text items for no reason. In my opinion svg files should always be manually translated, and depending on the translation, it might require the translated version to look drastically different to the original. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:19, 4 Augustus 2026 (UTC) ::Yes the SVG translation tool is not perfect. We can however look at improving it :-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:50, 4 Augustus 2026 (UTC) 2qhun37ic3g9a1yuaow1uuegd8it3a6 2921873 2921871 2026-08-04T13:00:59Z Doc James 24642 /* OWID interactive graphs */ 2921873 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|7 | argief1 = [[/argief2018|2018]] | argief2 = [[/argief2019|2019]] | argief3 = [[/argief2020|2020]] | argief4 = [[/argief2021|2021]] | argief5 = [[/argief2022|2022]] | argief6 = [[/argief2023|2023]] | argief7 = [[/argief2024|2024]] }} == Wikipedia:Lys van sjablone == {{ping|Rooiratel}}, Spesieboks moet by die lys gevoeg word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 3 Januarie 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Januarie 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Datums == Hallo, gee jy om om eers op te hou om datums skakels te maak totdat ons dit in die Geselshoekie bespreek het? Laas is besluit ons moet dit nie doen nie en toe is al die skakels weer uitgehaal. Dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 11:49, 12 Februarie 2025 (UTC) :Ek dog dit was vir spesifieke datums (jaar, maand, en dag) en nie skakels na 'n eeu nie. Maar ja, ek sal vir eers ophou om die skakels te skep totdat dit bespreek is. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:55, 12 Februarie 2025 (UTC) == Bomme == {{ping|Rooiratel}}, ek het jou iewers iets oor bomme gevra in die week... Kan nie meer onthou nie. Maar sedertdien het ek daaraan gedink dat die Kat:bomme moet twee subkategorieë hê: Konvensionele bomme en Kernbomme. Dit sal makliker wees om Kat:kernbomme onder die Fisika:portaal in te trek. Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:42, 28 Februarie 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Datumartikels oor [[Joe Flaherty]] == Hi, nadat jy 'n artikel oor 'n persoon geskep het, bring asb die geboortedatum/jaar/dag en sterfdatum inskrywings op datum. Dit is net so belangrik as "Normdata" en "Geen bronne" --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:14, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek stem saam. Ek dog ek het dit gedoen, maar ek sien jy het nou. Dankie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:41, 26 Maart 2025 (UTC) ::Hi, jy mis my punt...doen asb [[21 Junie]], [[1941]], [[1 April]] en [[2024]] se inskrywings. Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:20, 26 Maart 2025 (UTC) :::Ek verstaan nou. Ek sal dit doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:33, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Dankie Rooies [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) == Diepte == Kan jy dalk vir ons 'n artikel skep of vertaal oor Diepte, sien [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth Depth]? Dit kan help met die verduideliking van kwaliteit en hoekom groter artikels beter as kleiner Saadjies is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek sal dit doen. Maar groter artikels is nie eintlik die bron van groot diepte nie. Die grootse faktore is totale wysigings op die wiki, en die aantal besprekingsbladsye. So byvoorbeeld, 'n klein artikel (1000 grepe) met 30 wysigings tel baie meer as 'n groot artikel (100 000 grepe) met 10 wysigings. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:05, 26 Maart 2025 (UTC) ::Dit moet gedoen word! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) :::Oeh, ons burokraat deel weer werk uit vandag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:57, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Ek het hom gevra, dit is hoekom dié teken ? daar is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:14, 26 Maart 2025 (UTC) == Nuwe goggas == Net om jou moeite te spaar, ek gaan die volgende goggas skep, vandag en môre (my vrou loop bietjie rond!): Tipulidae, Culicidae, Chironomidae, Simuliidae, Psychodidae en Cecidomyiidae. Loer maar na die Taksomie kant as jy kans kry. Na aanleiding van Stratiomyidae. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) :Sal doen wanner ek kans kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) == Genus Aplysilla == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb kyk na die genus, die spesies vertoon in rooi? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:05, 16 April 2025 (UTC) :[[Biemna]] ook asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:07, 16 April 2025 (UTC) ::Na verdere ondersoek, ek sien al die spons genera is nog steeds taksobokse. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:10, 16 April 2025 (UTC) :::Die genus bladsye of die spesie bladsye? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) ::::Die genus bladsye. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 16 April 2025 (UTC) :::::Ja, hulle moet 'n ander sjabloon gebruik. Net spesies moet die spesieboks sjabloon gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:15, 16 April 2025 (UTC) ::Altwee {{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) == Genus in Tritonia == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Tritonia watermeyeri]]. Die artikel vir die genus is [[Tritonia (plant)]] en die genus in die Spesieboks gaan deur na die dubbelsinnigheidsblad [[Tritonia]]. Kan jy die spesieboks verander sodat dit direk na die genus gaan? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:52, 16 April 2025 (UTC) :Daar is meer as een genus met die naam Tritonia. Sien die wysiging wat ek in Tritonia watermeyeri gemaak het om hoe om die plant spesie bladsye reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:44, 17 April 2025 (UTC) == Metalasia rhoderoides == {{ping|Rooiratel}} sien [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:232393-1 POWO] se spelling. Prof Braam van Wyk se aanbeveling aan my is wanner ek twyfel eerder POWO te gebruik as SANBI. Jy kan ook maar kyk nuwe spesies geklassifiseer na 2015, dit verskyn gewoonlik nie in SANBI nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:09, 23 April 2025 (UTC) :Ek sien nou so! Ek dog dit was anders om, omdat al die ander wiki's en bronne die ander spelling gebruik het. :Ons kan maar altwee gebruik. Ek dink nie dit maak saak nie. Kan maar verkieslik die prof se aanbeveling volg. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:46, 23 April 2025 (UTC) ::Daar is nog vele meer, glo my! Het al my hare uit my kop getrek. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:14, 24 April 2025 (UTC) :::En dankie dat jy 'n ogie hou oor my nuwe byvoegings, dit is so maklik om foute te maak! Daar is tans minder as 5,500 skakels na Sjabloon:taksosobosk, dit was meer as 12,000 'n maand terug. Groete! == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Lachenalia - spesiebokse == {{ping|Rooiratel}}, daar is tans net onder die 5500 taksobokse oor. Kan jy die genus [[Lachenalia]] met jou speelgoed bykom en verander na spesieboks? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:45, 11 Mei 2025 (UTC) :Sal doen later in die week. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:15, 12 Mei 2025 (UTC) :: Ek het so pas klaar gemaak met ''[[Geissorhiza]]'' en daar is nog 5247 taksobokse oor. Lachenalia het 135 spesies... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 24 Mei 2025 (UTC) ::::{{ping|Rooiratel}}, daar is minder as 5000 taksobokse oor. Help asb met Lachenalia! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 9 Julie 2025 (UTC) :::::Ek sal probeer om dit hierdie naweek te doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:07, 11 Julie 2025 (UTC) == Sparaxis grandiflora == {{ping|Rooiratel}}, loer asb na die spesieboks van Sparaxis grandiflora, ons sal moet die woord ''Eensaadlobbiges'' met die korrekte taksonomiese term ''Monocotyledones'' vervang. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:15, 24 Mei 2025 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:02, 27 Mei 2025 (UTC) == SVG lêer == {{ping|Rooiratel}}, sien https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:The_basic_3-phase_configurations_(mul)_af.svg Hoe kry hulle dit reg om Afrikaans in te trek? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 8 Junie 2025 (UTC) :Lees hier oor hoe dit werk : https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Translation_possible/Learn_more#Multiple_translations_within_one_SVG_file :Maar ek verkies nie die "multi-lingual" lêers nie, want as jou webblaaier gestel is na bv. Engels, dan sal so lêer net in Engels verskyn op die Afrikaanse Wikipedia. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:02, 9 Junie 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Famlie sjablone == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Syrphidae]] se sjabloon met die Engels in. Kan jy help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:17, 23 Junie 2025 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] watter Engels? Is dit die een takson met 'n rang van "Section"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:36, 23 Junie 2025 (UTC) ::Ja! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:41, 23 Junie 2025 (UTC) :::OK. Ek sal dit ondersoek. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:43, 23 Junie 2025 (UTC) ::::Ek sal moet vir Pynapple moet vra. Volg hierdie bespreking vir meer inligting oor die probleem : [[Sjabloonbespreking:Taksonomie/Aschiza]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:48, 23 Junie 2025 (UTC) == Interessante brokkies == Hierdie verskyn tans twee keer: ''... dat Rosamund Everard-Steenkamp die eerste vrou is wat 'n Spitfire en straalvliegtuig gevlieg het?'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 1 Julie 2025 (UTC) :Ja, ek sien so. Ek is besig om 'n ding te doen om dit reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 1 Julie 2025 (UTC) ::Dit is nou reg. Ek het dit in 'n lua funksie verander. Voorheen was dit net 5 lukrake brokkies, maar met die kans dat daar duplisering kan wees. Nou maak die lua kode seker dat daar geen duplikasies is nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:06, 1 Julie 2025 (UTC) :::Baie dankie! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:47, 12 Julie 2025 (UTC) == Wikidata en Aloestrela suzannae == {{ping|Rooiratel}}, ons het [[Aloestrela suzannae]] (voorheen Aloe suzannae) lank reeds geskep. Toe ek die Taksoboks na 'n spesieboks wou verander sien ek dat die beelde nog steeds as Aloe suzannae bestaan. Na 'n versoek op Commons het Gebruiker:Grand-Duc die beelde na Aloestrela suzannae geskuif. Ons (miskien jy) het 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q93952255) maar toe het Gebruiker:Grand-Duc ook 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q135695). Een moet verwyder word, dalk ons s'n? Loer asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:32, 12 Julie 2025 (UTC) :Ek sal dit bekyk en laat weet. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:14, 13 Julie 2025 (UTC) ::Meeste wikis het nog niks gedoen as 'n gevolg van die takson verandering nie. ::Meeste het nog 'n bladsy met die naam "Aloe suzannae" en is gekoppel aan die wikidata item vir "Aloe suzannae" Q135695. Die afwiki was ook daaraan gekoppel. ::Ek het ons artikel nou gekoppel aan die korrekte wikidata item : Q93952255 "Aloestrela suzannae". ::Q135695 en Q93952255 gebruik dieselfde beeld. Dit is nie 'n probleem omdat die een 'n "basionym" van die ander is. ::M.b.t. monotipiese taksonne: Op enwiki skep hulle net 'n bladsy vir die genus, en 'n aanstuur van die spesiebladsy na die genusbladsy. (Ek stem saam met die manier van organisasie) ::Op afwiki doen ons dit anders om: ons skep 'n bladsy vir die spesie, en 'n aanstuurbladsy vir die genus. (omdat dit 'n monotipiese takson is, maak dit nie rêrig saak nie omdat die spesie en die genus dieselfde ding is) ::So die enwiki bladsy is gekoppel aan Q93745597 wat die wikidata item is vir die genus "Aloestrela". Dit gebruik 'n ander beeld. ::So na my mening is alles korrek op die oomblik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 13 Julie 2025 (UTC) == [[Valerio Terraroli]] == Hey, I've been cleaning up crosswiki spam and haoxing by [[:w:en:WP:LTA/Alec Smithson]] and came up with the above article. I've deleted other hoaxes that had minimal input from the community, but could you please evaluate this one that was edited by multiple editors now? Sources are hoaxes so I think it should be deleted, but I'll let the community decide instead. Thanks! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:44, 31 Julie 2025 (UTC) :PS: Thanks for all your gratefullness through usage of thanks button, I don't get it that often and it means a lot!--[[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:45, 31 Julie 2025 (UTC) :Thanks for helping with that. Dealing with LTA on our small wiki is a difficult task, so we appreciate it. :The edits on that page were just cleanups, but not necessary adding any new content or sources. I also see that there are no other wiki's that have this page. I did also suspect this one was related to that LTA user, but was not 100% sure. Now I am. I will just delete the page. Thanks again! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:48, 31 Julie 2025 (UTC) ::No problem, thanks for your cooperation! Stay safe and all the best, [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:50, 31 Julie 2025 (UTC) :::Hey, after a long time I'm again asking for some help, could you please check [[Giannino Castiglioni]]? Same vandal. Best regards! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 22:32, 26 November 2025 (UTC) ::::Hi @[[Gebruiker:A09|A09]] at first glance the [[Giannino Castiglioni]] page looks correct. There are 29 wikis with a page, including enwiki. The content doesn't seem concerning. ::::Is there something specific about this page that you have a problem with? Or was it just the IP that created the page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:22, 27 November 2025 (UTC) :::::I see now that @[[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] has removed some content that may not have met NPOV requirements. I didn't see that removed content when I first checked the article. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:24, 27 November 2025 (UTC) ::::::Yes, I noticed the page on [[Special:NewPages]] and brought it in line with the more thoroughly checked version on the English Wikipedia. I didn't tag it for deletion like I did with [[Aldo Natoli]] because in this case the person is actually notable, but the article still contained false claims. The LTA page on the English Wikipedia is worth a read if you haven't already; Alec Smithson's favorite topics are either completely invented (such as the style of wine "Bianco di Lierna"), non-notable but made to look notable with false claims (like the soldier Gino Polli), or notable but still embellished (such as the village of [[Lierna]], which is not, in fact, a super-exclusive luxury destination for the multimillionaire jet set, and George Clooney's mansion is actually in the other town Bellagio, among other falsehoods). He also uses fake or irrelevant references in these articles to spoof people who only do cursory checks. As somebody on the Italian Wikipedia said, his claims are often hard to prove and he liberally embellishes facts that have a kernel of truth, so it's sometimes unavoidable to "throw out a few babies with the oceans of dirty bathwater". ::::::(Machine translation): Ja, ek het die bladsy op [[Special:NewPages]] raakgesien en dit in lyn gebring met die meer deeglik nagegaan weergawe op die Engelse Wikipedia. Ek het dit nie vir verwydering gemerk soos ek met [[Aldo Natoli]] gedoen het nie, want in hierdie geval is die persoon eintlik noemenswaardig, maar die artikel bevat steeds valse bewerings. Die LTA-bladsy op die Engelse Wikipedia is die moeite werd om te lees as jy dit nog nie gedoen het nie; Alec Smithson se gunstelingonderwerpe is óf heeltemal uitgedink (soos die wynstyl "Bianco di Lierna"), nie-noemenswaardig, maar gemaak om noemenswaardig te lyk met valse bewerings (soos die soldaat Gino Polli), óf noemenswaardig, maar steeds verfraai (soos die dorpie [[Lierna]], wat nie eintlik 'n super-eksklusiewe luukse bestemming vir die multimiljoenêr-stralerstel is nie, en George Clooney se herehuis is eintlik in die ander dorp Bellagio, onder andere leuens). Hy gebruik ook vals of irrelevante verwysings in hierdie artikels om mense te bedrieg wat slegs vlugtige kontroles doen. Soos iemand op die Italiaanse Wikipedia gesê het, is sy bewerings dikwels moeilik om te bewys en hy verfraai feite wat 'n kern van waarheid het, so dit is soms onvermydelik om "'n paar babas met die oseane van vuil badwater weg te gooi". [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 14:05, 27 November 2025 (UTC) :::::::Thanks, makes more sense now. And thanks again for supporting our wiki with regards to this LTA. We don't have that many resources to combat stuff like this, and appreciate the support. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:59, 8 Desember 2025 (UTC) :::::::Alec Smithson has just created [[Antonio Rotta]], which is also about a genuinely notable topic and doesn’t need deleting. The article actually seems to be fine from what I can tell (machine translation clunkiness aside) because it looks like he copied the most recent English Wikipedia article, which was recently cleaned of falsehoods. However, keep an eye on it in case he comes back and adds the usual fluff. [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 02:54, 30 Desember 2025 (UTC) == Besoeke skakel op FB == {{ping|Rooiratel}}, ek het probeer om die skakel op ons FB te plaas: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user|monthly Besoeke] Die skakel gaan nie verby normal nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:16, 1 Augustus 2025 (UTC) :Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek verstaan nie heeltemal die probleem nie. En ek het nie toegang na FB nie. :Wat is die skakel op FB? Werk dit nog steeds op FB of nie? :Is daar enige waarskuwing boodskap of soiets as jy die skakel probeer gebruik? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:46, 1 Augustus 2025 (UTC) ::Miskien is dit hierdie probleem : https://www.reddit.com/r/facebook/comments/1927nj6/facebook_no_longer_providing_a_clickable/ ::Daar is 'n oplossing wat blykbaar werk in daai bespreking. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:49, 1 Augustus 2025 (UTC) :::Dankie. Ek gaan nie nou nog karring daar nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:38, 1 Augustus 2025 (UTC) == Uniondale-watermeul == Hallo. Hoekom het jy my wysiging teruggerol? Ek het dit verbeter vanaf 'n skakel na 'n aanhaling. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:45, 17 September 2025 (UTC) :Ekskuus, sien jy het reggemaak. Mooi loop [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:05, 17 September 2025 (UTC) ::Geen probleem. Groete - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:48, 18 September 2025 (UTC) == Versoek om die verwydering van herleidingsbladsye [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] == Hallo, meneer @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]].... Vee asseblief herleidingsbladsye uit [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] want daar is 'n herleiding na nie-bestaande bladsye. Dankie. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2025-33459-08|&#126;2025-33459-08]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2025-33459-08|talk]]) 02:30, 14 November 2025 (UTC) :K175 is die ou gebruikersnaam van @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]]. Op beginsel karring ek nie rond op ander mense se gebruikersbladsye nie. :@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] verwyder dit as jy wil. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:16, 14 November 2025 (UTC) == Wheatstone brug == {{ping|Rooiratel}}, ek het bogenoemde met Wheatstonebrug versmelt. Sien of bogenoemde op Wikdata is en hanteer na jou mening asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:22, 24 November 2025 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] sal doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:04, 25 November 2025 (UTC) == Nov besoeke... == {{ping|Rooiratel}}, kan dit reg wees: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user*spider*automated|monthly Nov]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:57, 1 Desember 2025 (UTC) == Isis Fashion Awards en Septimius Awards == Hallo Rooiratel, Wikipedia-moderator Daniuu het Hoyanova op 1 April 2025 geblokkeer. Hierdie besluit is heeltemal korrek. https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Hoyanova Omdat Hoyanova baie dinge verkeerd gedoen het en heeltemal wangedra het. Een van die dinge wat Hoyanova ook verkeerd gedoen het, was om hierdie bladsy te skep: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure Herstel asseblief die Isis Fashion Awards en Septimius Awards bladsye. https://en.wikipedia.org/wiki/Septimius_Awards https://en.wikipedia.org/wiki/Isis_Fashion_Awards ([[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ([[Gebruikerbespreking:Stangoringa|kontak]]) 01:32, 30 Januarie 2026 (UTC)) :In my opinie behoort die artikels nie herskep te word nie, dit hoort nie in 'n ensiklopedie nie! Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:25, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ek het die "Septimius Awards" en "Isis Fashion Awards" bladsye weereens geskrap omdat volgens jou skakel oor die LTA ondersoek is albei "scam festivals" en hoort nie op Wikipedia nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 3 Februarie 2026 (UTC) == Kontakblad == Hi Rooiratel! Aan die regterkant is die kontakblad-skakel dood. Dit wys na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wat sê "Hierdie bladsy bestaan ​​nie." Dit is geskrap. Kan jy help asb? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 16:35, 14 Februarie 2026 (UTC) :Ek dink nie die bladsy het ooit op afwiki bestaan nie. As jy wil kan jy die enwiki bladsy vertaal [[:en:Wikipedia:Contact_us]] of gebruik as 'n basis vir 'n afwiki kontakbladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:02, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Eintlik sien ek daar is: [[Wikipedia:Kontak]]. Maar dit is nie gekoppel aan dieselfde wikidata item as die een op enwiki nie. ::Ek sal dit uitsorteer. (Ook die skakel wat na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wys, verander na die korrekte bladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:05, 15 Februarie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} dankie @[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:23, 15 Februarie 2026 (UTC) :::: Wie gaan info-af-at-wikimedia.org antwoord? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:37, 15 Februarie 2026 (UTC) :::::Baie dankie! Ek het die kat in die hoenderhok gelos en verdwyn toe! Ek was gister bietjie van die lug af. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], hoe werk die Wiki stigting? Is Woordgenoot nog aktief? Groete. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 06:21, 16 Februarie 2026 (UTC) ::::::Geen idee nie. Miskien stuur die e-posadres 'n epos en sien of iemand dit antwoord. Dalk is daar so 'n e-posadres vir elke wiki wat deur wikimedia bestuur word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:00, 16 Februarie 2026 (UTC) == Krugerwildtuin == Hi Rowwe Ratel. Dankie vir jou werk aan die Krugerwildtuin se ruskampe. Ek het eers geskrik en gewonder waar is my kamplysies heen? Die sjabloon werk baie beter, nogmaals dankie. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:52, 25 Februarie 2026 (UTC) :Hi @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] geen problem. Bly dinge is nou makliker. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:01, 26 Februarie 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> ==OWID interactive graphs== {{owidslider |start = <!-- defaults to most recent --> |list = Template:OWID/Wine production#gallery |location = commons |caption = |title = |language = |file = [[File:Wine production, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|Wine production]] |startingView = World }} Wondering if this is sufficient consensus to add OWID interactive graphs to AF WP?[https://af.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026#Interaktiewe_OWID-grafieke] They are live in about 10 languages. [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:OWID#Steps_to_activate_in_a_WP Here are instructions to install] and they are fully translatable. Once we have them running here we can finish all the need interface translation bits. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:11, 22 Julie 2026 (UTC) :Hi Rooiratel. Ek het [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] by Wikimedia 2026 ontmoet. Hy het my vinnig die ''OWID interactive grahs''-funksie gewys, en ek is oortuig dat dit betekenisvolle waarde sal toevoeg tot ons Wikipedia. Ek steun dat dit by ons geïmplementeer word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:49, 22 Julie 2026 (UTC) ::Hi @[[Gebruiker:Doc James|Doc James]] the example looks really cool. I don't think there even needs to be consensus to add this to our wiki. If you are willing to do the work and add all the templates etc. then I will support you. Minor issues can be resolved as we go along. If there are any serious objections (which I can't understand why there would be) then worst case we roll back, but that is a highly unlikely scenario. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:33, 30 Julie 2026 (UTC) :::We need a local interface admin to add the code [https://dag.wikipedia.org/wiki/MiidiyaWiki:Gadget-owidslider.js here] to [[MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] :::And then add <code>owidslider [ResourceLoader|default|categories=Pages using gadget owidslider]|owidslider.js|owidslider.css</code> to [[MediaWiki:Gadgets-definition]], which will create a [[mw:Template gadget]]:-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:10, 30 Julie 2026 (UTC) ::::Done, and done. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:52, 1 Augustus 2026 (UTC) Excellent, can you translate this single SVG? https://svgtranslate.toolforge.org/File:Wine_production,_World,_1961.svg [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 20:48, 2 Augustus 2026 (UTC) :Also am needing this translated after the af heading https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-owidslider.js :Can you log onto MDWiki and than I can give you editing abilities to update it... [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 20:57, 2 Augustus 2026 (UTC) ::That website does not really work for me. None of the CSS is loading, and it is impossible to navigate. ::My suggestion is to provide a list of the English text strings you want translated and give it to someone here to give you the translated Afrikaans text. Probably not me since language is not my area of expertise. Try @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], or @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]]. Once you have the translated text, you can edit it on the mdwiki website, since you already have it working on your end. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:23, 4 Augustus 2026 (UTC) :I've translated the .svg file. But I have never liked this svgtranslate tool. It is a cool idea, but it doesn't solve spacing issues. It has even now introduced a weird spacing issue between the "No data" and "0 t" text items for no reason. In my opinion svg files should always be manually translated, and depending on the translation, it might require the translated version to look drastically different to the original. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:19, 4 Augustus 2026 (UTC) ::Yes the SVG translation tool is not perfect. We can however look at improving it :-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:50, 4 Augustus 2026 (UTC) Need this text translated <pre style="overflow: auto"> af: { OWIDSliderFrameBack: 'Return to map', OWIDSliderFrameBackDesktop: 'Return to article', OWIDSliderFrameImageCredit: 'Media credits', OWIDSliderFrameCopyLink: 'Copy Direct Link', OWIDSliderSliderLabel: 'Select image', OWIDSliderSelectRegion: 'Select region', OWIDSliderPlayLabel: 'Show slideshow', OWIDSliderShowRegionGraph: "Graph", OWIDSliderShowRegionMap: "Map", OWIDSliderShowRegionLine: "Line", OWIDSliderLoading: 'Loading... $1%' }, </pre> [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 13:00, 4 Augustus 2026 (UTC) kkgo1putrdramguqzsjvsjmb2ddpe7w 2921887 2921873 2026-08-04T13:46:48Z Doc James 24642 /* OWID interactive graphs */ 2921887 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|7 | argief1 = [[/argief2018|2018]] | argief2 = [[/argief2019|2019]] | argief3 = [[/argief2020|2020]] | argief4 = [[/argief2021|2021]] | argief5 = [[/argief2022|2022]] | argief6 = [[/argief2023|2023]] | argief7 = [[/argief2024|2024]] }} == Wikipedia:Lys van sjablone == {{ping|Rooiratel}}, Spesieboks moet by die lys gevoeg word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 3 Januarie 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Januarie 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Datums == Hallo, gee jy om om eers op te hou om datums skakels te maak totdat ons dit in die Geselshoekie bespreek het? Laas is besluit ons moet dit nie doen nie en toe is al die skakels weer uitgehaal. Dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 11:49, 12 Februarie 2025 (UTC) :Ek dog dit was vir spesifieke datums (jaar, maand, en dag) en nie skakels na 'n eeu nie. Maar ja, ek sal vir eers ophou om die skakels te skep totdat dit bespreek is. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:55, 12 Februarie 2025 (UTC) == Bomme == {{ping|Rooiratel}}, ek het jou iewers iets oor bomme gevra in die week... Kan nie meer onthou nie. Maar sedertdien het ek daaraan gedink dat die Kat:bomme moet twee subkategorieë hê: Konvensionele bomme en Kernbomme. Dit sal makliker wees om Kat:kernbomme onder die Fisika:portaal in te trek. Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:42, 28 Februarie 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Datumartikels oor [[Joe Flaherty]] == Hi, nadat jy 'n artikel oor 'n persoon geskep het, bring asb die geboortedatum/jaar/dag en sterfdatum inskrywings op datum. Dit is net so belangrik as "Normdata" en "Geen bronne" --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:14, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek stem saam. Ek dog ek het dit gedoen, maar ek sien jy het nou. Dankie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:41, 26 Maart 2025 (UTC) ::Hi, jy mis my punt...doen asb [[21 Junie]], [[1941]], [[1 April]] en [[2024]] se inskrywings. Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:20, 26 Maart 2025 (UTC) :::Ek verstaan nou. Ek sal dit doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:33, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Dankie Rooies [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) == Diepte == Kan jy dalk vir ons 'n artikel skep of vertaal oor Diepte, sien [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth Depth]? Dit kan help met die verduideliking van kwaliteit en hoekom groter artikels beter as kleiner Saadjies is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek sal dit doen. Maar groter artikels is nie eintlik die bron van groot diepte nie. Die grootse faktore is totale wysigings op die wiki, en die aantal besprekingsbladsye. So byvoorbeeld, 'n klein artikel (1000 grepe) met 30 wysigings tel baie meer as 'n groot artikel (100 000 grepe) met 10 wysigings. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:05, 26 Maart 2025 (UTC) ::Dit moet gedoen word! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) :::Oeh, ons burokraat deel weer werk uit vandag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:57, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Ek het hom gevra, dit is hoekom dié teken ? daar is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:14, 26 Maart 2025 (UTC) == Nuwe goggas == Net om jou moeite te spaar, ek gaan die volgende goggas skep, vandag en môre (my vrou loop bietjie rond!): Tipulidae, Culicidae, Chironomidae, Simuliidae, Psychodidae en Cecidomyiidae. Loer maar na die Taksomie kant as jy kans kry. Na aanleiding van Stratiomyidae. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) :Sal doen wanner ek kans kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) == Genus Aplysilla == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb kyk na die genus, die spesies vertoon in rooi? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:05, 16 April 2025 (UTC) :[[Biemna]] ook asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:07, 16 April 2025 (UTC) ::Na verdere ondersoek, ek sien al die spons genera is nog steeds taksobokse. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:10, 16 April 2025 (UTC) :::Die genus bladsye of die spesie bladsye? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) ::::Die genus bladsye. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 16 April 2025 (UTC) :::::Ja, hulle moet 'n ander sjabloon gebruik. Net spesies moet die spesieboks sjabloon gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:15, 16 April 2025 (UTC) ::Altwee {{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) == Genus in Tritonia == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Tritonia watermeyeri]]. Die artikel vir die genus is [[Tritonia (plant)]] en die genus in die Spesieboks gaan deur na die dubbelsinnigheidsblad [[Tritonia]]. Kan jy die spesieboks verander sodat dit direk na die genus gaan? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:52, 16 April 2025 (UTC) :Daar is meer as een genus met die naam Tritonia. Sien die wysiging wat ek in Tritonia watermeyeri gemaak het om hoe om die plant spesie bladsye reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:44, 17 April 2025 (UTC) == Metalasia rhoderoides == {{ping|Rooiratel}} sien [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:232393-1 POWO] se spelling. Prof Braam van Wyk se aanbeveling aan my is wanner ek twyfel eerder POWO te gebruik as SANBI. Jy kan ook maar kyk nuwe spesies geklassifiseer na 2015, dit verskyn gewoonlik nie in SANBI nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:09, 23 April 2025 (UTC) :Ek sien nou so! Ek dog dit was anders om, omdat al die ander wiki's en bronne die ander spelling gebruik het. :Ons kan maar altwee gebruik. Ek dink nie dit maak saak nie. Kan maar verkieslik die prof se aanbeveling volg. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:46, 23 April 2025 (UTC) ::Daar is nog vele meer, glo my! Het al my hare uit my kop getrek. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:14, 24 April 2025 (UTC) :::En dankie dat jy 'n ogie hou oor my nuwe byvoegings, dit is so maklik om foute te maak! Daar is tans minder as 5,500 skakels na Sjabloon:taksosobosk, dit was meer as 12,000 'n maand terug. Groete! == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Lachenalia - spesiebokse == {{ping|Rooiratel}}, daar is tans net onder die 5500 taksobokse oor. Kan jy die genus [[Lachenalia]] met jou speelgoed bykom en verander na spesieboks? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:45, 11 Mei 2025 (UTC) :Sal doen later in die week. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:15, 12 Mei 2025 (UTC) :: Ek het so pas klaar gemaak met ''[[Geissorhiza]]'' en daar is nog 5247 taksobokse oor. Lachenalia het 135 spesies... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 24 Mei 2025 (UTC) ::::{{ping|Rooiratel}}, daar is minder as 5000 taksobokse oor. Help asb met Lachenalia! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 9 Julie 2025 (UTC) :::::Ek sal probeer om dit hierdie naweek te doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:07, 11 Julie 2025 (UTC) == Sparaxis grandiflora == {{ping|Rooiratel}}, loer asb na die spesieboks van Sparaxis grandiflora, ons sal moet die woord ''Eensaadlobbiges'' met die korrekte taksonomiese term ''Monocotyledones'' vervang. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:15, 24 Mei 2025 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:02, 27 Mei 2025 (UTC) == SVG lêer == {{ping|Rooiratel}}, sien https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:The_basic_3-phase_configurations_(mul)_af.svg Hoe kry hulle dit reg om Afrikaans in te trek? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 8 Junie 2025 (UTC) :Lees hier oor hoe dit werk : https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Translation_possible/Learn_more#Multiple_translations_within_one_SVG_file :Maar ek verkies nie die "multi-lingual" lêers nie, want as jou webblaaier gestel is na bv. Engels, dan sal so lêer net in Engels verskyn op die Afrikaanse Wikipedia. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:02, 9 Junie 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Famlie sjablone == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Syrphidae]] se sjabloon met die Engels in. Kan jy help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:17, 23 Junie 2025 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] watter Engels? Is dit die een takson met 'n rang van "Section"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:36, 23 Junie 2025 (UTC) ::Ja! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:41, 23 Junie 2025 (UTC) :::OK. Ek sal dit ondersoek. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:43, 23 Junie 2025 (UTC) ::::Ek sal moet vir Pynapple moet vra. Volg hierdie bespreking vir meer inligting oor die probleem : [[Sjabloonbespreking:Taksonomie/Aschiza]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:48, 23 Junie 2025 (UTC) == Interessante brokkies == Hierdie verskyn tans twee keer: ''... dat Rosamund Everard-Steenkamp die eerste vrou is wat 'n Spitfire en straalvliegtuig gevlieg het?'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 1 Julie 2025 (UTC) :Ja, ek sien so. Ek is besig om 'n ding te doen om dit reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 1 Julie 2025 (UTC) ::Dit is nou reg. Ek het dit in 'n lua funksie verander. Voorheen was dit net 5 lukrake brokkies, maar met die kans dat daar duplisering kan wees. Nou maak die lua kode seker dat daar geen duplikasies is nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:06, 1 Julie 2025 (UTC) :::Baie dankie! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:47, 12 Julie 2025 (UTC) == Wikidata en Aloestrela suzannae == {{ping|Rooiratel}}, ons het [[Aloestrela suzannae]] (voorheen Aloe suzannae) lank reeds geskep. Toe ek die Taksoboks na 'n spesieboks wou verander sien ek dat die beelde nog steeds as Aloe suzannae bestaan. Na 'n versoek op Commons het Gebruiker:Grand-Duc die beelde na Aloestrela suzannae geskuif. Ons (miskien jy) het 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q93952255) maar toe het Gebruiker:Grand-Duc ook 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q135695). Een moet verwyder word, dalk ons s'n? Loer asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:32, 12 Julie 2025 (UTC) :Ek sal dit bekyk en laat weet. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:14, 13 Julie 2025 (UTC) ::Meeste wikis het nog niks gedoen as 'n gevolg van die takson verandering nie. ::Meeste het nog 'n bladsy met die naam "Aloe suzannae" en is gekoppel aan die wikidata item vir "Aloe suzannae" Q135695. Die afwiki was ook daaraan gekoppel. ::Ek het ons artikel nou gekoppel aan die korrekte wikidata item : Q93952255 "Aloestrela suzannae". ::Q135695 en Q93952255 gebruik dieselfde beeld. Dit is nie 'n probleem omdat die een 'n "basionym" van die ander is. ::M.b.t. monotipiese taksonne: Op enwiki skep hulle net 'n bladsy vir die genus, en 'n aanstuur van die spesiebladsy na die genusbladsy. (Ek stem saam met die manier van organisasie) ::Op afwiki doen ons dit anders om: ons skep 'n bladsy vir die spesie, en 'n aanstuurbladsy vir die genus. (omdat dit 'n monotipiese takson is, maak dit nie rêrig saak nie omdat die spesie en die genus dieselfde ding is) ::So die enwiki bladsy is gekoppel aan Q93745597 wat die wikidata item is vir die genus "Aloestrela". Dit gebruik 'n ander beeld. ::So na my mening is alles korrek op die oomblik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 13 Julie 2025 (UTC) == [[Valerio Terraroli]] == Hey, I've been cleaning up crosswiki spam and haoxing by [[:w:en:WP:LTA/Alec Smithson]] and came up with the above article. I've deleted other hoaxes that had minimal input from the community, but could you please evaluate this one that was edited by multiple editors now? Sources are hoaxes so I think it should be deleted, but I'll let the community decide instead. Thanks! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:44, 31 Julie 2025 (UTC) :PS: Thanks for all your gratefullness through usage of thanks button, I don't get it that often and it means a lot!--[[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:45, 31 Julie 2025 (UTC) :Thanks for helping with that. Dealing with LTA on our small wiki is a difficult task, so we appreciate it. :The edits on that page were just cleanups, but not necessary adding any new content or sources. I also see that there are no other wiki's that have this page. I did also suspect this one was related to that LTA user, but was not 100% sure. Now I am. I will just delete the page. Thanks again! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:48, 31 Julie 2025 (UTC) ::No problem, thanks for your cooperation! Stay safe and all the best, [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:50, 31 Julie 2025 (UTC) :::Hey, after a long time I'm again asking for some help, could you please check [[Giannino Castiglioni]]? Same vandal. Best regards! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 22:32, 26 November 2025 (UTC) ::::Hi @[[Gebruiker:A09|A09]] at first glance the [[Giannino Castiglioni]] page looks correct. There are 29 wikis with a page, including enwiki. The content doesn't seem concerning. ::::Is there something specific about this page that you have a problem with? Or was it just the IP that created the page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:22, 27 November 2025 (UTC) :::::I see now that @[[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] has removed some content that may not have met NPOV requirements. I didn't see that removed content when I first checked the article. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:24, 27 November 2025 (UTC) ::::::Yes, I noticed the page on [[Special:NewPages]] and brought it in line with the more thoroughly checked version on the English Wikipedia. I didn't tag it for deletion like I did with [[Aldo Natoli]] because in this case the person is actually notable, but the article still contained false claims. The LTA page on the English Wikipedia is worth a read if you haven't already; Alec Smithson's favorite topics are either completely invented (such as the style of wine "Bianco di Lierna"), non-notable but made to look notable with false claims (like the soldier Gino Polli), or notable but still embellished (such as the village of [[Lierna]], which is not, in fact, a super-exclusive luxury destination for the multimillionaire jet set, and George Clooney's mansion is actually in the other town Bellagio, among other falsehoods). He also uses fake or irrelevant references in these articles to spoof people who only do cursory checks. As somebody on the Italian Wikipedia said, his claims are often hard to prove and he liberally embellishes facts that have a kernel of truth, so it's sometimes unavoidable to "throw out a few babies with the oceans of dirty bathwater". ::::::(Machine translation): Ja, ek het die bladsy op [[Special:NewPages]] raakgesien en dit in lyn gebring met die meer deeglik nagegaan weergawe op die Engelse Wikipedia. Ek het dit nie vir verwydering gemerk soos ek met [[Aldo Natoli]] gedoen het nie, want in hierdie geval is die persoon eintlik noemenswaardig, maar die artikel bevat steeds valse bewerings. Die LTA-bladsy op die Engelse Wikipedia is die moeite werd om te lees as jy dit nog nie gedoen het nie; Alec Smithson se gunstelingonderwerpe is óf heeltemal uitgedink (soos die wynstyl "Bianco di Lierna"), nie-noemenswaardig, maar gemaak om noemenswaardig te lyk met valse bewerings (soos die soldaat Gino Polli), óf noemenswaardig, maar steeds verfraai (soos die dorpie [[Lierna]], wat nie eintlik 'n super-eksklusiewe luukse bestemming vir die multimiljoenêr-stralerstel is nie, en George Clooney se herehuis is eintlik in die ander dorp Bellagio, onder andere leuens). Hy gebruik ook vals of irrelevante verwysings in hierdie artikels om mense te bedrieg wat slegs vlugtige kontroles doen. Soos iemand op die Italiaanse Wikipedia gesê het, is sy bewerings dikwels moeilik om te bewys en hy verfraai feite wat 'n kern van waarheid het, so dit is soms onvermydelik om "'n paar babas met die oseane van vuil badwater weg te gooi". [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 14:05, 27 November 2025 (UTC) :::::::Thanks, makes more sense now. And thanks again for supporting our wiki with regards to this LTA. We don't have that many resources to combat stuff like this, and appreciate the support. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:59, 8 Desember 2025 (UTC) :::::::Alec Smithson has just created [[Antonio Rotta]], which is also about a genuinely notable topic and doesn’t need deleting. The article actually seems to be fine from what I can tell (machine translation clunkiness aside) because it looks like he copied the most recent English Wikipedia article, which was recently cleaned of falsehoods. However, keep an eye on it in case he comes back and adds the usual fluff. [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 02:54, 30 Desember 2025 (UTC) == Besoeke skakel op FB == {{ping|Rooiratel}}, ek het probeer om die skakel op ons FB te plaas: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user|monthly Besoeke] Die skakel gaan nie verby normal nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:16, 1 Augustus 2025 (UTC) :Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek verstaan nie heeltemal die probleem nie. En ek het nie toegang na FB nie. :Wat is die skakel op FB? Werk dit nog steeds op FB of nie? :Is daar enige waarskuwing boodskap of soiets as jy die skakel probeer gebruik? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:46, 1 Augustus 2025 (UTC) ::Miskien is dit hierdie probleem : https://www.reddit.com/r/facebook/comments/1927nj6/facebook_no_longer_providing_a_clickable/ ::Daar is 'n oplossing wat blykbaar werk in daai bespreking. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:49, 1 Augustus 2025 (UTC) :::Dankie. Ek gaan nie nou nog karring daar nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:38, 1 Augustus 2025 (UTC) == Uniondale-watermeul == Hallo. Hoekom het jy my wysiging teruggerol? Ek het dit verbeter vanaf 'n skakel na 'n aanhaling. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:45, 17 September 2025 (UTC) :Ekskuus, sien jy het reggemaak. Mooi loop [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:05, 17 September 2025 (UTC) ::Geen probleem. Groete - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:48, 18 September 2025 (UTC) == Versoek om die verwydering van herleidingsbladsye [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] == Hallo, meneer @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]].... Vee asseblief herleidingsbladsye uit [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] want daar is 'n herleiding na nie-bestaande bladsye. Dankie. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2025-33459-08|&#126;2025-33459-08]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2025-33459-08|talk]]) 02:30, 14 November 2025 (UTC) :K175 is die ou gebruikersnaam van @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]]. Op beginsel karring ek nie rond op ander mense se gebruikersbladsye nie. :@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] verwyder dit as jy wil. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:16, 14 November 2025 (UTC) == Wheatstone brug == {{ping|Rooiratel}}, ek het bogenoemde met Wheatstonebrug versmelt. Sien of bogenoemde op Wikdata is en hanteer na jou mening asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:22, 24 November 2025 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] sal doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:04, 25 November 2025 (UTC) == Nov besoeke... == {{ping|Rooiratel}}, kan dit reg wees: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user*spider*automated|monthly Nov]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:57, 1 Desember 2025 (UTC) == Isis Fashion Awards en Septimius Awards == Hallo Rooiratel, Wikipedia-moderator Daniuu het Hoyanova op 1 April 2025 geblokkeer. Hierdie besluit is heeltemal korrek. https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Hoyanova Omdat Hoyanova baie dinge verkeerd gedoen het en heeltemal wangedra het. Een van die dinge wat Hoyanova ook verkeerd gedoen het, was om hierdie bladsy te skep: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure Herstel asseblief die Isis Fashion Awards en Septimius Awards bladsye. https://en.wikipedia.org/wiki/Septimius_Awards https://en.wikipedia.org/wiki/Isis_Fashion_Awards ([[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ([[Gebruikerbespreking:Stangoringa|kontak]]) 01:32, 30 Januarie 2026 (UTC)) :In my opinie behoort die artikels nie herskep te word nie, dit hoort nie in 'n ensiklopedie nie! Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:25, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ek het die "Septimius Awards" en "Isis Fashion Awards" bladsye weereens geskrap omdat volgens jou skakel oor die LTA ondersoek is albei "scam festivals" en hoort nie op Wikipedia nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 3 Februarie 2026 (UTC) == Kontakblad == Hi Rooiratel! Aan die regterkant is die kontakblad-skakel dood. Dit wys na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wat sê "Hierdie bladsy bestaan ​​nie." Dit is geskrap. Kan jy help asb? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 16:35, 14 Februarie 2026 (UTC) :Ek dink nie die bladsy het ooit op afwiki bestaan nie. As jy wil kan jy die enwiki bladsy vertaal [[:en:Wikipedia:Contact_us]] of gebruik as 'n basis vir 'n afwiki kontakbladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:02, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Eintlik sien ek daar is: [[Wikipedia:Kontak]]. Maar dit is nie gekoppel aan dieselfde wikidata item as die een op enwiki nie. ::Ek sal dit uitsorteer. (Ook die skakel wat na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wys, verander na die korrekte bladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:05, 15 Februarie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} dankie @[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:23, 15 Februarie 2026 (UTC) :::: Wie gaan info-af-at-wikimedia.org antwoord? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:37, 15 Februarie 2026 (UTC) :::::Baie dankie! Ek het die kat in die hoenderhok gelos en verdwyn toe! Ek was gister bietjie van die lug af. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], hoe werk die Wiki stigting? Is Woordgenoot nog aktief? Groete. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 06:21, 16 Februarie 2026 (UTC) ::::::Geen idee nie. Miskien stuur die e-posadres 'n epos en sien of iemand dit antwoord. Dalk is daar so 'n e-posadres vir elke wiki wat deur wikimedia bestuur word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:00, 16 Februarie 2026 (UTC) == Krugerwildtuin == Hi Rowwe Ratel. Dankie vir jou werk aan die Krugerwildtuin se ruskampe. Ek het eers geskrik en gewonder waar is my kamplysies heen? Die sjabloon werk baie beter, nogmaals dankie. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:52, 25 Februarie 2026 (UTC) :Hi @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] geen problem. Bly dinge is nou makliker. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:01, 26 Februarie 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> ==OWID interactive graphs== {{owidslider |start = <!-- defaults to most recent --> |list = Template:OWID/Wine production#gallery |location = commons |caption = |title = |language = |file = [[File:Wine production, World, 2023 (cropped).svg|link=|thumb|upright=1.6|Wine production]] |startingView = World }} Wondering if this is sufficient consensus to add OWID interactive graphs to AF WP?[https://af.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026#Interaktiewe_OWID-grafieke] They are live in about 10 languages. [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:OWID#Steps_to_activate_in_a_WP Here are instructions to install] and they are fully translatable. Once we have them running here we can finish all the need interface translation bits. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:11, 22 Julie 2026 (UTC) :Hi Rooiratel. Ek het [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] by Wikimedia 2026 ontmoet. Hy het my vinnig die ''OWID interactive grahs''-funksie gewys, en ek is oortuig dat dit betekenisvolle waarde sal toevoeg tot ons Wikipedia. Ek steun dat dit by ons geïmplementeer word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:49, 22 Julie 2026 (UTC) ::Hi @[[Gebruiker:Doc James|Doc James]] the example looks really cool. I don't think there even needs to be consensus to add this to our wiki. If you are willing to do the work and add all the templates etc. then I will support you. Minor issues can be resolved as we go along. If there are any serious objections (which I can't understand why there would be) then worst case we roll back, but that is a highly unlikely scenario. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:33, 30 Julie 2026 (UTC) :::We need a local interface admin to add the code [https://dag.wikipedia.org/wiki/MiidiyaWiki:Gadget-owidslider.js here] to [[MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] :::And then add <code>owidslider [ResourceLoader|default|categories=Pages using gadget owidslider]|owidslider.js|owidslider.css</code> to [[MediaWiki:Gadgets-definition]], which will create a [[mw:Template gadget]]:-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:10, 30 Julie 2026 (UTC) ::::Done, and done. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:52, 1 Augustus 2026 (UTC) Excellent, can you translate this single SVG? https://svgtranslate.toolforge.org/File:Wine_production,_World,_1961.svg [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 20:48, 2 Augustus 2026 (UTC) :Also am needing this translated after the af heading https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-owidslider.js :Can you log onto MDWiki and than I can give you editing abilities to update it... [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 20:57, 2 Augustus 2026 (UTC) ::That website does not really work for me. None of the CSS is loading, and it is impossible to navigate. ::My suggestion is to provide a list of the English text strings you want translated and give it to someone here to give you the translated Afrikaans text. Probably not me since language is not my area of expertise. Try @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], or @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]]. Once you have the translated text, you can edit it on the mdwiki website, since you already have it working on your end. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:23, 4 Augustus 2026 (UTC) :I've translated the .svg file. But I have never liked this svgtranslate tool. It is a cool idea, but it doesn't solve spacing issues. It has even now introduced a weird spacing issue between the "No data" and "0 t" text items for no reason. In my opinion svg files should always be manually translated, and depending on the translation, it might require the translated version to look drastically different to the original. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:19, 4 Augustus 2026 (UTC) ::Yes the SVG translation tool is not perfect. We can however look at improving it :-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:50, 4 Augustus 2026 (UTC) Need this text translated (the bits between the 's) <pre style="overflow: auto"> af: { OWIDSliderFrameBack: 'Return to map', OWIDSliderFrameBackDesktop: 'Return to article', OWIDSliderFrameImageCredit: 'Media credits', OWIDSliderFrameCopyLink: 'Copy Direct Link', OWIDSliderSliderLabel: 'Select image', OWIDSliderSelectRegion: 'Select region', OWIDSliderPlayLabel: 'Show slideshow', OWIDSliderShowRegionGraph: "Graph", OWIDSliderShowRegionMap: "Map", OWIDSliderShowRegionLine: "Line", OWIDSliderLoading: 'Loading... $1%' }, </pre> [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 13:00, 4 Augustus 2026 (UTC) 883zqt2hddbbooyc7ncr55kg8rgmlaq 6 126885 2922205 1606041 2026-08-04T20:55:44Z JMK 649 +kat 2922205 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Pres. [[Paul Kruger]] by die inwyding van die Park-sinagoge in [[Johannesburg]] |bron=[http://www.litnet.co.za/paul-kruger-die-uitlanderstemreg-en-die-engelstalige-pers-die-zar-voor-1895/ Litnet] |datum=1892 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} [[Kategorie:Jode in Suid-Afrika]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Paul Kruger]] 59uwpt98rqy7ouy1xuj3gpovnndkiee 6 127423 2922149 1864312 2026-08-04T19:48:22Z JMK 649 ~kat 2922149 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Marike de Klerk|Marike Willemse]] en [[FW de Klerk]] op die [[PU vir CHO]] |bron=Sages en Legendes, vol. 1 |datum=Omstreeks 1956 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} [[Kategorie:FW de Klerk]] [[Kategorie:Eerste Dames van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} p07mud4rx0vjs7vuk44dp9e8gzwqckx 2922157 2922149 2026-08-04T19:58:34Z Aliwal2012 39067 /* Opsomming */ 2922157 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Marike de Klerk|Marike Willemse]] en [[FW de Klerk]], beide studente op die [[PU vir CHO]] |bron=Sages en Legendes, vol. 1 |datum=Omstreeks 1956 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Die Wapad |ander_weergawes=Geen }} [[Kategorie:Eerste Dames van Suid-Afrika]] [[Kategorie:FW de Klerk]] [[Kategorie:Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} qzytkuwzgz82ircw7l0rlmysngxfi0u 6 129344 2922282 1627319 2026-08-05T09:07:00Z JMK 649 +kat 2922282 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Pukkies ruk op teen regeringsbeleid tydens die [[Maritz-rebellie|Rebellie van 1914]] |bron=Argief van die GKSA |datum=1914 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Eerste Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Aktiviste]] 31t2p50igsj10x6r9bj7fnbtaiitglj 0 129398 2922142 2920654 2026-08-04T19:44:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922142 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Krieketwêreldbeker 2011 | beeld = Krieketwêreldbeker 2011.svg | beeldgrote = 250px | onderskrif = Kenteken van die Krieketwêreldbeker 2011 | vanafdatum = 19 Februarie | totdatum = 2 April | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI) | toernooiformaat = Groep- en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Indië}}<br />{{vlagland|Sri Lanka}}<br />{{vlagland|Bangladesj}} | kampioen = {{Cr-IN}} | naaswenner = {{Cr-LK}} | getal = 2 | deelnemers = 14 (26 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 49 | bywoning = 1229826 | speler van die reeks = {{vlagikoon|Indië}} [[Yuvraj Singh]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Sri Lanka}} [[Tillakaratne Dilshan]] (500)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=4857;type=tournament |title=ICC Cricket World Cup, 2010/11 / Records / Most runs |publisher=ESPNcricinfo |date=2 April 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Pakistan}} [[Shahid Afridi]]<br />{{vlagikoon|Indië}} [[Zaheer Khan]] (21 elk)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=4857;type=tournament |title=ICC Cricket World Cup, 2010/11 / Records / Most wickets |publisher=ESPNcricinfo |date=2 April 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> | vorige jaar = 2007 | vorige toernooi = Krieketwêreldbeker 2007 | volgende jaar = 2015 | volgende toernooi = Krieketwêreldbeker 2015 }} Die '''Krieketwêreldbeker 2011''' ([[Bengaals]]: ২০১১ ক্রিকেট বিশ্বকাপ; [[Engels]]: ''2011 Cricket World Cup''; [[Hindi]]: २०११ क्रिकेट विश्व कप; [[Singalees]]: 2011 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය; [[Tamil]]: 2011 துடுப்பாட்ட உலகக்கோப்பை) is van 19 Februarie tot 2 April 2011 in [[Indië]], [[Sri Lanka]] en [[Bangladesj]] (vir die eerste keer) beslis. Pakistan is ná die aanval op die Sri Lankaanse nasionale krieketspan in 2009 van sy rol as medegasheer ontneem.<ref name="Pakistan-gasheer">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/pakistan/8004684.stm |title=No World Cup matches in Pakistan |publisher=[[BBC]] |date=17 April 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Dit was die tiende [[krieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en die derde op die [[Indiese subkontinent]]. In dié streek is voorheen die toernooie van [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]] en [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] aangebied. [[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding is]] 14 nasionale [[krieket]]spanne het aan die Krieketwêreldbeker 2011 deelgeneem: Die destydse tien [[toetskrieket]]lande ([[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]], [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]], [[Proteas|Suid-Afrika]], [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]]), saam met die vier beste spanne van die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 ([[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]], [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]], [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]] en [[Nederlandse nasionale krieketspan|Nederland]]). Tydens die Krieketwêreldbeker 2011 is 49 wedstryde gespeel, waaronder 42 tydens die groepfase en sewe in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in twee groepe van sewe elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die vier beste spanne van elke groep het hierna vir die kwarteindrondte gekwalifiseer. Elke wedstryd het uit 50 boulbeurte per span bestaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-end-a-28-year-long-wait-659953 |title=India end a 28-year-long wait |publisher=ESPNcricinfo |author=Kanishkaa Balachandran |date=7 Augustus 2013 |accessdate=21 April 2023}}</ref> Indië het die eindstryd op [[Wankhedestadion]] in [[Mumbai]] met ses paaltjies teen Sri Lanka gewen en sodoende sy tweede titel ingepalm. Daarmee het hulle die derde krieketland geword wat die titel vir ’n tweede keer ingepalm het, ná [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] (in 1987, [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] en later [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]]) en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] (in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] en [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/9444277.stm |title=India power past Sri Lanka to Cricket World Cup triumph |publisher=[[BBC]] |author=Sam Sheringham |date=2 April 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Daarbenewens het Indië die eerste gasheer geword wat die krieketwêreldbekertoernooi tuis gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/news/India-beat-Sri-Lanka-to-win-ICC-World-Cup-2011/articleshow/7850560.cms? |title=India beat Sri Lanka to win ICC World Cup 2011 |publisher=[[The Times of India]] |date=2 April 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Dit was die eerste eindstryd in dié toernooi se geskiedenis wat twee Asiatiese spanne gesien het en sedert die [[Krieketwêreldbeker 1992|1992-toernooi]] die eerste eindstryd sonder Australië (die verdedigende kampioen). Ná die 1987-eindwedstryd was dit die tweede wat in Indië beslis is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/5160396.stm |title=India lands 2011 World Cup final |publisher=[[BBC]] |date=8 Julie 2006 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Die eindwedstryd het sowat een miljard televisiekykers gelok.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theatlantic.com/photo/2011/04/india-wins-2011-cricket-world-cup/100038/ |title=India Wins 2011 Cricket World Cup |publisher=The Atlantic |author=Alan Taylor |date=4 April 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Nieu-Seeland en Pakistan was die ander twee semi-finaliste. Die verdedigende kampioen Australië is in die kwarteindstryd te [[Ahmedabad]] deur die medegasheer Indië met vyf paaltjies geklop. Suid-Afrika het sy kwarteindstryd te [[Dhaka]] teen Nieu-Seeland met 49 lopies verloor. Beide Kenia en Zimbabwe is in die groepfase uitgeskakel. In Junie 2020 is beweer dat die eindstryd geknoei is en Sri Lanka die wedstryd aan Indië verkoop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/sri-lanka-sold-2011-cricket-world-cup-final-says-former-sports-minister-2248343 |title=Sri Lanka "Sold" 2011 Cricket World Cup Final, Says Former Sports Minister |publisher=NDTVSports.com |date=18 Junie 2020 |accessdate=20 Oktober 2024 |archive-date=19 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619075140/https://sports.ndtv.com/cricket/sri-lanka-sold-2011-cricket-world-cup-final-says-former-sports-minister-2248343 |url-status=dead }}</ref> Sri Lanka se voormalige Minister van Sport, Mahindananda Aluthgamage, het gesê: “Die krieketwêreldbekereindstryd was geknoei. Ek staan daarby wat ek sê. Dit het plaasgevind toe ek die Minister van Sport was.”<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/2011-icc-world-cup-final-between-india-and-sri-lanka-was-fixed-claims-former-sl-sports-minister/608385 |title=2011 ICC World Cup final between India and Sri Lanka was fixed, claims former SL Sports Minister |publisher=www.timesnownews.com |date=18 Junie 2020 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Voorheen het die voormalige [[Kaptein (sport)|kaptein]] van Sri Lanka, Arjuna Ranatunga, ook beweer dat die eindstryd geknoei is en vir ’n ondersoek van dié saak gevra.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/arjuna-ranatunga-seeks-probe-into-india-sri-lanka-world-cup-final-amid-fixing-allegations/story-sRvgMdGEfFdCcrYVYVkVcK.html |title=Arjuna Ranatunga says India vs Sri Lanka World Cup final was fixed, wants probe |publisher=[[Hindustan Times]] |date=14 Julie 2017 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> In Julie 2020 is die ondersoek deur die IKR egter laat vaar, nadat geen ondersteunende bewyse gelewer kon word om dié bewerings te verifieer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2011-wc-final-sri-lanka-police-drop-corruption-probe-1226164 |title=Investigation into Sri Lanka's 2011 World Cup final defeat dropped |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Fidel Fernando |date=3 Julie 2020 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Die IKR het ook bygevoeg dat hulle geen rede het om aan die eindstryd se integriteit te twyfel nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1707472 |title=Statement from Alex Marshall – General Manager, ICC ACU |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=3 Julie 2020 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> == Toewysing == [[Lêer:Cricket World Cup has begun in Dhaka in style (5166384721).jpg|duimnael|Openingseremonie van die Krieketwêreldbeker 2011 op 17 Februarie 2011 te Dhaka, Bangladesj<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.dnaindia.com/sport/report_opening-ceremony-of-2011-world-cup-on-feb-17-in-bangladesh-icc_1287222 |title=Opening ceremony of 2011 World Cup on Feb 17 in Bangladesh: ICC |publisher=Daily News and Analysis |date=2 September 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref>]] Op 30 April 2006 het die IKR die drie krieketwêreldbekertoernooie van 2011, [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] en [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]] toegewys. Die gemeenskaplike bod van Bangladesj, Indië, Pakistan en Sri Lanka vir die Krieketwêreldbeker 2011 is met tien teenoor drie stemme bo [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] s’n verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/boards-disappointed-with-2011-world-cup-snub-245809 |title=Boards 'disappointed' with 2011 World Cup snub |publisher=ESPNcricinfo |date=30 April 2016 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/asia-to-host-2011-world-cup-245789 |title=Asia to host 2011 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=30 April 2016 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Vervolgens is die Krieketwêreldbeker 2015 aan Australië en Nieu-Seeland toegewys, nadat Engeland slegs vir die Krieketwêreldbeker 2019 aansoek gedoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/4956010.stm |title=England lands Cricket World Cup |publisher=[[BBC]] |date=30 April 2016 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Die [[Pakistanse Krieketraad]] het bekendgemaak dat [[Krieket Wes-Indië]] se stem beslissend was, aangesien die Asiatiese bod die ondersteuning van Suid-Afrika en Zimbabwe asook dié van die vier kandidaatlande geniet het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/west-indies-deal-secured-2011-world-cup-245956 |title=West Indies deal secured 2011 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Mei 2006 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Die Pakistanse koerant ''Dawn'' het berig dat die Asiatiese lande tydens die [[Krieketwêreldbeker 2007]] fondsinsamelingsgeleenthede vir die Wes-Indiese krieket belowe het wat die stemming dalk kon beïnvloed het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dawn.com/news/190357/asia-promises-spectacular-world-cup |title=Asia promises spectacular World Cup |publisher=Dawn |date=2 Mei 2006 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> I. S. Bindra, voorsitter van die Asiatiese bod se moniteringskomitee, het egter gesê dat hul belofte van ekstra winste van sowat $400&nbsp;miljoen deurslaggewend was,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/promise-of-profit-won-asia-the-bid-bindra-246390 |title=Promise of profit won Asia the bid – Bindra |publisher=ESPNcricinfo |date=7 Mei 2006 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> dat daar “geen quid pro quo vir hul steun was nie”, en om teen Wes-Indië te speel “niks te doen het met die wêreldbekerbod nie”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bindra-no-deal-with-west-indies-board-246276 |title=Bindra: No deal with West Indies board |publisher=ESPNcricinfo |date=5 Mei 2006 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Toe op 3 Maart 2009 die Sri Lankaanse nasionale krieketspan in Lahore aangeval is, het die reeds bestaande veiligheidsbekommernisse van baie lande toegeneem. Op 17 April 2009 het die IKR beslis, dat geen van die beplande 14 wedstryde in Pakistan sou plaasvind nie, maar onder die drie ander medegashere verdeel sou word.<ref name="Pakistan-gasheer" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-matches-moved-out-of-pakistan-400154 |title=World Cup matches moved out of Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |date=17 April 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Die Pakistanse Krieketraad het beraam dat hulle daardeur ’n verlies van sowat $10,5&nbsp;miljoen sou ly.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/cricket-world-pakistan-idUKSP40546620090418 |title=Cricket-Pakistan counts financial losses of World Cup shift |publisher=[[Reuters]] |date=18 April 2009 |accessdate=31 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120331015936/http://uk.reuters.com/article/2009/04/18/cricket-world-pakistan-idUKSP40546620090418 |archive-date=31 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Pakistan het vervolgens met regstappe gedreig en daarop aangedring dat bykomend tot ’n finansiële vergoeding die in Pakistan beplande wedstryde na ’n neutrale plek (byvoorbeeld die [[Verenigde Arabiese Emirate]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thenational.ae/sport/uae-could-stage-world-cup-games-1.552767 |title=UAE could stage World Cup games |publisher=The National |date=3 Junie 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref>) verskuif word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pcb-issues-legal-notice-to-icc-403690 |title=PCB issues legal notice to ICC for World Cup exclusion |publisher=ESPNcricinfo |author=Osman Samiuddin |date=9 Mei 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-rules-out-neutral-venue-option-416969 |title=Pakistan rules out neutral venue option |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Julie 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Die IKR het egter beweer dat die Pakistanse Krieketraad steeds ’n medegasheer was en dat hulle slegs die wedstryde uit Pakistan verskuif het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-clears-air-over-pcb-s-claims-404371 |title=ICC clears air over PCB's claims |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Mei 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> ’n Ander opsie was die omruiling van gasheerregte met Australië en Nieu-Seeland wat die volgende Krieketwêreldbeker 2015 sou huisves; dié voorstel is egter deur die medegashere verwerp.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-discusses-two-world-cup-options-404585 |title=Pakistan discusses two World Cup options |publisher=ESPNcricinfo |author=Sa'adi Thawfeeq |date=16 Mei 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Uiteindelik het Pakistan en die IKR op ’n finansiële vergoeding ooreengekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pcb-to-end-legal-battle-with-icc-419576 |title=PCB to end legal battle with ICC |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Augustus 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Die hoofkwartier van die reëlingskomitee, oorspronklik in Lahore gesetel, is na Mumbai verskuif.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/401726.html |title=World Cup shifts base from Lahore to Mumbai |publisher=ESPNcricinfo |date=27 April 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Van die wedstryde is agt (insluitende ’n halfeindstryd) aan Indië, vier aan Sri Lanka en twee, asook die openingseremonie, aan Bangladesj toegewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-to-host-2011-world-cup-final-401840 |title=India to host 2011 World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |date=28 April 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> == Deelnemers == Die volgende 14 spanne het vir die Krieketwêreldbeker 2011 gekwalifiseer: Australië, Bangladesj (medegasheer), Engeland, Indië (medegasheer), Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka (medegasheer), Suid-Afrika, Wes-Indië en Zimbabwe het as volle lede van die Internasionale Krieketraad met [[toetskrieket]]status regstreeks vir die Krieketwêreldbeker 2011 gekwalifiseer. Ierland, Kanada, Kenia en Nederland was spanne sonder toetsstatus en het tydens die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iccworldcupqualifier.yahoo.net/news/news20090420-49.html |title=ICC Cricket World Cup Qualifier 2009 News |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=16 Maart 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100316182509/http://iccworldcupqualifier.yahoo.net/ |archive-date=16 Maart 2010}}</ref> Al die deelnemende spanne het ook aan die vorige Krieketwêreldbeker 2007 deelgeneem, vervolgens was daar geen debutante nie. ’n Besondere oogmerk was die deelnemende assosiaatlede van die IKR: Ierland, Kanada, Kenia en Nederland. Die rede hiervoor was die aangekondigde afname in deelnemende spanne tot tien vir die volgende toernooie en die vrees dat van die assosiaatlede nie meer aan toekomstige krieketwêreldbekertoernooie sou kon deelneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/associate-countries-criticise-plan-for-smaller-world-cup-477274 |title=Associates criticise World Cup proposals |publisher=ESPNcricinfo |author=Tariq Engineer en Andrew McGlashan |date=15 September 2010 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-2011-ireland-to-let-their-cricket-do-the-talking-502340 |title=Ireland to let their cricket do the talking |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=21 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> Tydens die IKR-ontmoeting ná die Krieketwêreldbeker 2011 is die vrese bevestig, toe die IKR besluit het dat aan die volgende twee toernooie in 2015 en 2019 slegs tien spanne mag deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-news-icc-confirms-10-teams-for-next-two-world-cups-509530 |title=ICC confirms 10 teams for next two World Cups |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=4 April 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/andrew-miller-the-best-world-cup-of-all-time-509570 |title=The best World Cup of all time |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=5 April 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> [[Lêer:2011 Cricket World Cup participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam 26 spanne het deelgeneem. {{sleutel|#00f|Gekwalifiseer as ’n volle lid van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR)}} {{sleutel|#0c0|Gekwalifiseer tydens die Krieketwêreldbekerkwalifisering in 2009}} {{sleutel|#fc0|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie !Groep |- |{{Cr-BD}} | rowspan="3" |'''Gashere''' |Vierde |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Super Agt <small>([[Krieketwêreldbeker 2007|2007]])</small> |B |- |{{Cr-IN}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1983|1983]])</small> |A |- |{{Cr-LK}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]])</small> |A |- |{{Cr-AU}} | rowspan="7" |'''Volle lede''' |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]])</small> |A |- |{{Cr-EN}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Naaswenner <small>([[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small> |B |- |{{Cr-NZ}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 1975|1975]], [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]])</small> |A |- |{{Cr-PK}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small> |A |- |{{Cr-ZA}} |Sesde |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]])</small> |B |- |{{Cr-WI}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1975|1975]], [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]])</small> |B |- |{{Cr-ZW}} |Agtste |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Super Ses <small>([[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]])</small> |A |- |{{Cr-IE}} | rowspan="4" |Krieketwêreldbekerkwalifisering 2009 |Tweede |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Super Agt <small>([[Krieketwêreldbeker 2007|2007]])</small> |B |- |{{Cr-CA}} |Vierde |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Groepfase <small>([[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]])</small> |A |- |{{Cr-KE}} |Vyfde |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 2003|2003]])</small> |A |- |{{Cr-NL}} |Vierde |[[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] |Groepfase <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]])</small> |B |} == Stadions == Hieronder die stadions soos op 2 November 2009 deur die Internasionale Krieketraad aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/event_info/venues.php |title=CWC 2011 Venue |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=7 Maart 2011 |accessdate=13 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413082158/http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/CWC/event_info/venues.php |archive-date=13 April 2010}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricketworldcuppp.blogspot.com/ |title=CWC 2011 Venue |date=7 Maart 2011 |accessdate=26 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326092042/http://cricketworldcuppp.blogspot.com/ |archive-date=26 Maart 2022}}</ref> Indië het 29 wedstryde op agt verskeie plekke gehuisves, terwyl Sri Lanka twaalf wedstryde op drie plekke en Bangladesj agt wedstryde op twee plekke aangebied het. <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !colspan=5|{{vlagland|Indië}} |- ! [[Kolkata]], [[Wes-Bengale]] ! [[Chennai]], [[Tamil Nadu]] ! [[Nieu-Delhi]], [[Delhi|Nasionale Hoofstadgebied]] ! [[Nagpur]], [[Maharashtra]] ! [[Ahmedabad]], [[Gujarat]] |- | [[Eden Gardens]] | [[M. A. Chidambaram-stadion]] | [[Feroz Shah Kotla Ground]] | [[Vidarbha-krieketverenigingveld|Vidarbha-<br />krieketverenigingveld]] | [[Narendra Modi-stadion|Sardar Patel-stadion]] |- | <small>{{Koördinate|22|33|52|N|88|20|36|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Eden Gardens}}</small> | <small>{{Koördinate|13|03|46|N|80|16|46|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=M. A. Chidambaram-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|28|38|16|N|77|14|35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Feroz Shah Kotla Ground}}</small> | <small>{{Koördinate|21|00|48.86|N|79|02|22.57|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Vidarbha-krieketverenigingveld}}</small> | <small>{{Koördinate|23|05|30|N|72|35|51|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sardar Patel-stadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''66&nbsp;349''' | Kapasiteit: '''37&nbsp;220''' | Kapasiteit: '''40&nbsp;715''' | Kapasiteit: '''45&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''54&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Eden Gardens.jpg|125px]] | [[Lêer:M A Chidambaram Stadium 56.JPG|125px]] | [[Lêer:Feroz Shah Kotla - WI vs RSA03.jpg|125px]] | [[Lêer:VCA Jamtha 1.JPG|125px]] | [[Lêer:Sardar Patel Stadium.JPG|125px]] |- ! ! [[Mumbai]], Maharashtra ! [[Mohali]], [[Punjab, Indië|Punjab]] ! [[Bangalore]], [[Karnataka]] ! |- | | [[Wankhedestadion]] | [[Inderjit Singh Bindra-stadion|Inderjit Singh Bindra]] | [[M. Chinnaswamy-stadion|M. Chinnaswamy]] | |- | | <small>{{Koördinate|18|56|20.1|N|72|49|32.6|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wankhedestadion}}</small> | <small>{{Koördinate|30|41|27.09|N|76|44|14.13|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Inderjit Singh Bindra-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|12|58|43.7|N|77|35|58.4|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=M. Chinnaswamy-stadion}}</small> | |- | | Kapasiteit: '''32&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''42&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''36&nbsp;430''' | |- | | [[Lêer:Wankhede Stadium Feb2011.jpg|125px]] | [[Lêer:LightsMohali.png|125px]] | [[Lêer:MChinnaswamy-Stadium.jpg|125px]] | |- !colspan=3|{{vlagland|Sri Lanka}} !colspan=2|{{vlagland|Bangladesj}} |- ! [[Colombo]], Westelike provinsie ! [[Kandy]], Sentrale provinsie ! [[Hambantota]], Suidelike provinsie ! [[Chittagong]] ! [[Dhaka]] |- | [[R. Premadasa-stadion]] | [[Pallekele Internasionale Krieketstadion|Pallekele Internasionale<br />Krieketstadion]] | [[Mahinda Rajapaksa Internasionale Krieketstadion|Mahinda Rajapaksa<br />Internasionale Stadion]] | [[Zohur Ahmed Chowdhury-stadion|Zohur Ahmed<br />Chowdhury-stadion]] | [[Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion|Sher-e-Bangla Nasionale<br />Krieketstadion]] |- | <small>{{Koördinate|6|56|22.8|N|79|52|19.3|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=R. Premadasa-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|7|16|49|N|80|43|20|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Pallekele Internasionale Krieketstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|6|21|23|N|81|1|35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Mahinda Rajapaksa Internasionale Stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|22|21|20.89|N|91|46|4.51|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Zohur Ahmed Chowdhury-stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|23|48|24.9|N|90|21|48.9|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''35&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''35&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''35&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''20&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''26&nbsp;000''' |- | [[Lêer:RPS, Colombo.jpg|125px]] | [[Lêer:Pallekele 2.JPG|125px]] | | [[Lêer:Zacs rain.jpg|125px]] | [[Lêer:Sher-e-Bangla National Cricket Stadium.jpg|125px]] |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Indië|width=280|float=left|caption=Plekke in Indië|places= {{Location map~|Indië|lat_deg=22|lat_min=33|lon_deg=88|lon_min=20|position=left|background=|label=[[Kolkata]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=28|lat_min=38|lon_deg=77|lon_min=14|position=left|background=|label=[[Nieu-Delhi]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=23|lat_min=5|lon_deg=72|lon_min=35|position=right|background=|label=[[Ahmedabad]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=13|lat_min=03|lon_deg=80|lon_min=16|position=right|background=|label=[[Chennai]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=30|lat_min=41|lon_deg=76|lon_min=44|position=left|background=|label=[[Mohali]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=21|lat_min=09|lon_deg=79|lon_min=04|position=left|background=|label=[[Nagpur]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=11.2|lat_min=97|lon_deg=76.54|lon_min=35|position=left|background=|label=[[Bangalore]]}} {{Location map~|Indië|lat_deg=18|lat_min=53|lon_deg=72|lon_min=49|position=right|background=|label=[[Mumbai]]}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{Location map+|Sri Lanka|width=197|float=center|caption=Plekke in Sri Lanka|places= {{Location map~|Sri Lanka|lat_deg=6|lat_min=56|lon_deg=79|lon_min=52|position=bottom|background=|label=[[Colombo]]}} {{Location map~|Sri Lanka|lat_deg=6|lat_min=7|lon_deg=81|lon_min=7|position=bottom|background=|label=[[Hambantota]]}} {{location map~|Sri Lanka|lat=7.280278|long=80.722222|position=bottom|background=|label=[[Kandy]]}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{Location map+|Bangladesj|width=220|float=right|caption=Plekke in Bangladesj|places= {{Location map~|Bangladesj|lat_deg=22|lat_min=21|lon_deg=91|lon_min=46|position=bottom|background=|label=[[Chittagong]]}} {{Location map~|Bangladesj|lat_deg=23|lat_min=48|lon_deg=90|lon_min=21|position=top|background=|label=[[Dhaka]]}} }} |}</center> == Formaat == Die Krieketwêreldbeker 2011 is oor 45 dae tussen 14 verskillende spanne oor 49 wedstryde beslis. Dit het op 19 Februarie 2011 op Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion in Dhaka, Bangladesj, met die openingswedstryd tussen die medegashere Bangladesj en Indië begin. Die toernooi het geëindig op Wankhedestadion in Mumbai, Indië, op 2 April met die eindstryd tussen Indië en Sri Lanka, waartydens Indië die Krieketwêreldbekertrofee ingepalm het. ’n Soortgelyke formaat is voorheen tydens die [[Krieketwêreldbeker 1996]] gebruik, maar destyds het twaalf in plaas van 14 nasionale krieketspanne deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/5615446/new-format-for-world-cup |title=New format for World Cup |publisher=Sky Sports |date=7 Oktober 2009 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> === Kalender === Die volgende tabel dui die Krieketwêreldbeker 2011 se daaglikse program aan. ’n Rooi blokkie dui op beide die openings- en sluitingseremonie, ’n pers blokkie op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Februarie/Maart ! scope=col |Do<br />17 ! scope=col |Vr<br />18 ! scope=col |Sa<br />19 ! scope=col |So<br />20 ! scope=col |Ma<br />21 ! scope=col |Di<br />22 ! scope=col |Wo<br />23 ! scope=col |Do<br />24 ! scope=col |Vr<br />25 ! scope=col |Sa<br />26 ! scope=col |So<br />27 ! scope=col |Ma<br />28 ! scope=col |Di<br />1 ! scope=col |Wo<br />2 ! scope=col |Do<br />3 ! scope=col |Vr<br />4 ! scope=col |Sa<br />5 ! scope=col |So<br />6 ! scope=col |Ma<br />7 ! scope=col |Di<br />8 ! scope=col |Wo<br />9 ! scope=col |Do<br />10 ! scope=col |Vr<br />11 ! scope=col |Sa<br />12 ! scope=col |So<br />13 ! scope=col |Ma<br />14 ! scope=col |Di<br />15 ! scope=col |Wo<br />16 ! scope=col |Do<br />17 ! scope=col |Vr<br />18 ! scope=col |Sa<br />19 ! scope=col |So<br />20 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 17 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| |- align=center | align=left|Groep A <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 |- align=center | align=left|Groep B <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Maart/April ! scope=col |Ma<br />21 ! scope=col |Di<br />22 ! scope=col |Wo<br />23 ! scope=col |Do<br />24 ! scope=col |Vr<br />25 ! scope=col |Sa<br />26 ! scope=col |So<br />27 ! scope=col |Ma<br />28 ! scope=col |Di<br />29 ! scope=col |Wo<br />30 ! scope=col |Do<br />31 ! scope=col |Vr<br />1 ! scope=col |Sa<br />2 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 25 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 26 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 30 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} {| | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Groepwedstryde}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} === Groepe === {| class="wikitable" style="width:98%;" !width=25%|[[#Groep A|Groep A]] !width=25%|[[#Groep B|Groep B]] |- | {{Cr-AU}}<br /> {{Cr-CA}}<br /> {{Cr-KE}}<br /> {{Cr-NZ}}<br /> {{Cr-PK}}<br /> {{Cr-LK}}<br /> {{Cr-ZW}} | {{Cr-BD}}<br /> {{Cr-EN}}<br /> {{Cr-IE}}<br /> {{Cr-IN}}<br /> {{Cr-NL}}<br /> {{Cr-ZA}}<br /> {{Cr-WI}} |} Elke land het ’n voorlopige span van 30 spelers gekies, wat dan tot 15 verminder is. Elke land moes teen 19 Januarie 2011 ’n finale lys van 15 spelers vir die toernooi aan die Internasionale Krieketraad voorlê.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/jan/19/2011-cricket-world-cup-squads |title=Cricket World Cup 2011 squads in full |publisher=[[The Guardian]] |date=19 Januarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> === Groepfase === Die Krieketwêreldbeker 2011 is deur 14 nasionale krieketspanne beslis. Vir die groepfase is die 14 deelnemende spanne in twee groepe van sewe elk verdeel; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span ses wedstryde in die groepfase gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die vier beste spanne van albei groepe het na die uitklopfase deurgedring. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit sewe wedstryde bestaan het: vier kwarteindstryde, twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van elk van die groepe het na die uitklopfase deurgedring. Die eerste span van albei groepe het teen die vierde span van die ander groep en die tweede span het teen die derde span van die ander groep in die kwarteindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis. == Skeidsregters en wedstrydbeamptes == ’n Paneel van 19 skeidsregters en vyf wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://cricket.yahoo.com/cricket/news/article?id=item/2.0/-/story/cricket.yahoonews.com/match-officials-announced-icc-cricket-world-cup-2011-20101212 |title=Umpires and referees selected for the Cup |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=17 Desember 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217121057/http://cricket.yahoo.com/cricket/news/article?id=item%2F2.0%2F-%2Fstory%2Fcricket.yahoonews.com%2Fmatch-officials-announced-icc-cricket-world-cup-2011-20101212 |archive-date=17 Desember 2010}}</ref> === Skeidsregters === {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} Steve Davis <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Daryl Harper <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Bruce Oxenford <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Simon Taufel <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Rod Tucker <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Ian Gould <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Kettleborough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} [[Nigel Llong]] <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Amiesh Saheba <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> || * {{vlagikoon|Indië}} Shavir Tarapore <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Billy Bowden <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Tony Hill <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Aleem Dar <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Asad Rauf <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Kumar Dharmasena <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Asoka de Silva <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Marais Erasmus <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Billy Doctrove <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> |} === Wedstrydbeamptes === {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Engeland}} Chris Broad <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Jeff Crowe <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ranjan Madugalle <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> || * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Roshan Mahanama <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Andy Pycroft <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} == Wedstryde == {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. === Groepfase === 14 spanne het aan die groepfase deelgeneem. Die vier beste spanne in elke groep het na die uitklopfase deurgedring. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} |6||5||1||0||0||+0.758||'''10''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} |6||4||1||1||0||+2.582||'''9''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} |6||4||1||1||0||+1.123||'''9''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} |6||4||2||0||0||+1.135||'''8''' |- |style="text-align:left;"|{{Cr-ZW}} |6||2||4||0||0||+0.030||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{Cr-CA}} |6||1||5||0||0||−1.987||'''2''' |- |style="text-align:left;"|{{Cr-KE}} |6||0||6||0||0||−3.042||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Februarie 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-KE}} | telling1 = 69 (23.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 72/0 (8 boulbeurte) | lopies1 = [[Rakep Patel]] 16* (23) | paaltjies1 = [[Hamish Bennett]] 4/16 (5 boulbeurte) | lopies2 = [[Martin Guptill]] 39* (32) | paaltjies2 = [[Nehemiah Odhiambo]] 0/5 (1 boulbeurt) | uitslag = Nieu-Seeland wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/kenya-vs-new-zealand-2nd-match-group-a-433559/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]], [[Indië]]<br />Bywoning: 10&nbsp;684 | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Hamish Bennett]] (NZ) | rondte = | loot = Kenia het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Kenia teken hul laagste EDI-telling in dié tyd aan.''<ref name="KENvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/kenya-vs-new-zealand-2nd-match-group-a-433559/match-report |title=Bennett stars as New Zealand crush Kenya |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=20 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/lowest-innings-totals-283987 |title=Lowest innings totals in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Nieu-Seeland boul hul teenstander vir die eerste keer op minder as 100 lopies uit.<ref name="KENvNZ" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 332/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-CA}} | telling2 = 122 (36.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Mahela Jayawardene]] 100 (81) | paaltjies1 = [[John Davison]] 2/56 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Rizwan Cheema]] 37 (35) | paaltjies2 = [[Nuwan Kulasekara]] 3/16 (6 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 210 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-canada-3rd-match-group-a-433560/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Mahinda Rajapaksa Internasionale Krieketstadion]], [[Hambantota]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 35&nbsp;000 | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Shavir Tarapore ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Mahela Jayawardene]] (SL) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Tyson Gordon]] (Can) het sy EDI-debuut gemaak.'' * ''[[Mahela Jayawardene]] (SL) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Batting">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;runsmin1=100;runsval1=runs;template=results;type=batting;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 262/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZW}} | telling2 = 171 (46.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Shane Watson]] 79 (92) | paaltjies1 = [[Christopher Mpofu]] 2/58 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Graeme Cremer]] 37 (51) | paaltjies2 = [[Mitchell Johnson]] 4/19 (9.2 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 91 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/australia-vs-zimbabwe-4th-match-group-a-433561/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion|Sardar Patel-stadion]], [[Ahmedabad]], [[Indië]]<br />Bywoning: 18&nbsp;569 | skeidsregters = Asoka de Silva ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Shane Watson]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 317/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-KE}} | telling2 = 112 (33.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Umar Akmal]] 71 (52) | paaltjies1 = [[Thomas Odoyo]] 3/41 (7 boulbeurte) | lopies2 = [[Collins Obuya]] 47 (58) | paaltjies2 = [[Shahid Afridi]] 5/16 (8 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 205 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/kenya-vs-pakistan-6th-match-group-a-433563/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Mahinda Rajapaksa Internasionale Krieketstadion]], [[Hambantota]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 19&nbsp;000 | skeidsregters = Tony Hill ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Umar Akmal]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Shahid Afridi]] behaal die beste boulsyfer in dié tyd vir Pakistan tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd.''<ref name="PakKen">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9405690.stm |title=Cricket World Cup: Shahid Afridi stars in Pakistan win |publisher=[[BBC]] |date=23 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Bowling Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Kenia word ná Wes-Indië in 1989, ook teen Pakistan, die tweede span wat 37 wydlopers boul.''<ref name="PakKen" /> * ''Pakistan teken hul grootste krieketwêreldbekeroorwinning in dié tyd aan.''<ref name="PAKvKEN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/kenya-vs-pakistan-6th-match-group-a-433563/match-report |title=Kenya sink without trace in massive chase |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=23 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref name="Largest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/world-cup-12 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Kenia ly hul ergste krieketwêreldbekernederlaag in dié tyd.<ref name="PAKvKEN" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Februarie 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 206 (45.1 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 207/3 (34 boulbeurte) | lopies1 = [[Nathan McCullum]] 52 (76) | paaltjies1 = [[Mitchell Johnson]] 4/33 (9.1 boulbeurte) | lopies2 = [[Shane Watson]] 62 (61) | paaltjies2 = [[Hamish Bennett]] 2/63 (7 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/australia-vs-new-zealand-8th-match-group-a-433565/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingveld]], [[Nagpur]], [[Indië]]<br />Bywoning: 16&nbsp;400 | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Billy Doctrove ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Mitchell Johnson]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Michael Clarke]] (Aus) teken sy 6&nbsp;000ste EDI-lopie in altesaam 174 kolfbeurte aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9407278.stm |title=Cricket World Cup: Holders Australia thrash New Zealand |publisher=[[BBC]] |author=Jonathan Stevenson |date=25 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Hierdie wedstryd is om die [[Chappell-Hadlee-trofee]] gespeel, die gewone prys in ’n losstaande EDI-reeks tussen Australië en Nieu-Seeland.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/content/story/502553.html |title=Chappell-Hadlee trophy at the World Cup |author=Brydon Coverdale |publisher=ESPNcricinfo |date=23 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 277/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 266/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Misbah-ul-Haq]] 83* (91) | paaltjies1 = [[Rangana Herath]] 2/46 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Chamara Silva]] 57 (78) | paaltjies2 = [[Shahid Afridi]] 4/34 (10 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met elf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-pakistan-10th-match-group-a-433567/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 30&nbsp;000 | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Daryl Harper ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Shahid Afridi]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Shahid Afridi]] (Pak) neem sy 300ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-v-pakistan-shahid-afridi-s-record-and-the-advantage-of-batting-first-503239 |title=Afridi's record, and the advantage of batting first |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Sri Lanka ly hul eerste tuisnederlaag in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9408312.stm |title=Cricket World Cup: Efficient Pakistan beat Sri Lanka |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=26 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Februarie 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 298/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-CA}} | telling2 = 123 (42.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Tatenda Taibu]] 98 (99) | paaltjies1 = [[Balaji Rao]] 4/57 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Zubin Surkari]] 26 (48) | paaltjies2 = [[Ray Price]] 3/16 (8 boulbeurte) | uitslag = Zimbabwe wen met 175 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-zimbabwe-12th-match-group-a-433570/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingveld]], [[Nagpur]], [[Indië]]<br />Bywoning: 6&nbsp;200 | skeidsregters = Asad Rauf ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tatenda Taibu]] (Zim) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Tatenda Taibu]] en [[Craig Irvine]] teken met 181 lopies om die derde paaltjie die hoogste Zimbabwiese paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="ZIMvCAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-zimbabwe-12th-match-group-a-433570/match-report |title=Spinners dominate in 175-run win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=28 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref name="Partnership">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/world-cup-12 |title=Highest partnerships for World Cup – Highest partnerships by runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Zimbabwe teken hul grootste krieketwêreldbekeroorwinning in dié tyd volgens aantal lopies aan.''<ref name="Largest" /><ref name="ZIMvCAN" /><ref name="ZimCan">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9409370.stm |title=Cricket World Cup: Zimbabwe thrash Canada in Nagpur |publisher=[[BBC]] |date=28 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''[[Nitish Kumar]] (Can) word op 16 jaar en 283 dae in dié tyd die jongste speler wat in ’n krieketwêreldbekerwedstryd verskyn.<ref name="ZimCan" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-KE}} | telling1 = 142 (43.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 146/1 (18.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Collins Obuya]] 52 (100) | paaltjies1 = [[Lasith Malinga]] 6/38 (7.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Upul Tharanga]] 67* (59) | paaltjies2 = [[Elijah Otieno]] 1/26 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-kenya-14th-match-group-a-433571/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 30&nbsp;000 | skeidsregters = Tony Hill ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Shavir Tarapore ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Lasith Malinga]] (SL) | rondte = | loot = Kenia het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Lasith Malinga]] (SL) neem ’n driekuns – die tweede ná [[Kemar Roach]] (WI) tydens die 2011-toernooi – toe hy [[Tanmay Mishra]], [[Peter Ongondo]] en [[Shem Ngoche]] (almal Ken) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/mar/01/lasith-malinga-world-cup-hat-trick |title=Lasith Malinga takes second World Cup hat-trick in Kenya demolition |publisher=[[The Guardian]] |date=1 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Hy word die eerste bouler wat twee krieketwêreldbekerdriekunste neem en die vierde bouler met twee EDI-driekunste.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9410576.stm |title=Cricket World Cup: Malinga hat-trick hammers Kenya |publisher=[[BBC]] |author=Phil Dawkes |date=1 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/263626.html |title=ODI Bowling Records: Hat Tricks |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Lasith Malinga (SL) neem ook ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /> * <span style="color:red">''Kenia is hiermee uit die toernooi geskakel.</span> }} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 184 (43 boulbeurte) | span2 = {{Cr-CA}} | telling2 = 138 (42.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Umar Akmal]] 48 (68) | paaltjies1 = [[Harvir Baidwan]] 3/35 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Jimmy Hansra]] 43 (75) | paaltjies2 = [[Shahid Afridi]] 5/23 (10 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 46 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-pakistan-17th-match-group-a-433574/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 15&nbsp;000 | skeidsregters = Daryl Harper ([[Krieket Australië|Aus]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Shahid Afridi]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Shahid Afridi]] (Pak) word die eerste speler wat vier of meer paaltjies in drie agtereenvolgende krieketwêreldbekerwedstryde neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9413023.stm |title=Cricket World Cup: Pakistan survive scare from Canada |publisher=[[BBC]] |author=Jamie Lillywhite |date=3 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref name="Bowling" /> * <span style="color:red">''Kanada is hiermee uit die toernooi geskakel.</span> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Maart 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 162 (46.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 166/0 (33.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Brendan Taylor]] 44 (57) | paaltjies1 = [[Tim Southee]] 3/29 (9.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Martin Guptill]] 86* (108) | paaltjies2 = [[Ray Price]] 0/23 (7 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/new-zealand-vs-zimbabwe-18th-match-group-a-433575/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion|Sardar Patel-stadion]], [[Ahmedabad]], [[Indië]]<br />Bywoning: 7&nbsp;000 | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Martin Guptill]] (NZ) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Martin Guptill]] en [[Brendon McCullum]] teken met 166 lopies die hoogste Nieu-Seelandse eerste paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.<ref name="Partnership" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9414090.stm |title=Cricket World Cup: New Zealand thrash sorry Zimbabwe |publisher=[[BBC]] |date=4 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 146/3 (32.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = | lopies1 = [[Kumar Sangakkara]] 73* (102) | paaltjies1 = [[Shaun Tait (Australiese krieketspeler)|Shaun Tait]] 1/23 (5 boulbeurte) | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-australia-20th-match-group-a-433577/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 30&nbsp;000 | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Tony Hill ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = Reën het die speel om 17:30 plaaslike tyd stopgesit. | notas = Die onbesliste wedstryd beëindig Australië se wenreeks van 25 krieketwêreldbekeroorwinnings; Australië het sedert die gelykopuitslag in die 1999-halfeindstryd teen Suid-Afrika elke krieketwêreldbekerwedstryd gewen. Australië se wenreeks is egter nie gebreek nie en sou oor altesaam 32 krieketwêreldbekerwedstryde streek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://au.news.yahoo.com/thewest/sport/a/-/cricket/8959428/australias-game-washed-out-in-colombo/ |title=Australia still aiming to top WC group |publisher=Yahoo News |author=Greg Buckle |accessdate=7 Maart 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110307143823/http://au.news.yahoo.com/thewest/sport/a/-/cricket/8959428/australias-game-washed-out-in-colombo/ |archive-date=7 Maart 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-KE}} | telling1 = 198 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-CA}} | telling2 = 199/5 (45.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Thomas Odoyo]] 51 (62) | paaltjies1 = [[Henry Osinde]] 4/26 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Jimmy Hansra]] 70 (99) | paaltjies2 = [[Nehemiah Odhiambo]] 2/45 (10 boulbeurte) | uitslag = Kanada wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-kenya-23rd-match-group-a-433580/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]], [[Indië]]<br />Bywoning: 7&nbsp;072 | skeidsregters = Asad Rauf ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Billy Doctrove ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Henry Osinde]] (Can) | rondte = | loot = Kenia het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Ashish Bagai]] en [[Jimmy Hansra]] teken met 132 lopies die hoogste Kanadese vierde paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-kenya-23rd-match-group-a-433580/match-report |title=Canada coast to win in basement battle |publisher=ESPNcricinfo |author=Siddarth Ravindran |date=7 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Kanada teken hul derde agtereenvolgende EDI-oorwinning oor Kenia en hul tweede krieketwêreldbekeroorwinning sedert hul oorwinning oor Bangladesj tydens die 2003-toernooi aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9416941.stm |title=Cricket World Cup: Canada too good for sloppy Kenya |publisher=[[BBC]] |date=7 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 302/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 192 (41.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Ross Taylor]] 131* (124) | paaltjies1 = [[Umar Gul]] 3/32 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Abdul Razzaq]] 62 (74) | paaltjies2 = [[Tim Southee]] 3/25 (8 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 110 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/new-zealand-vs-pakistan-24th-match-group-a-433581/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Kandy]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 30&nbsp;000 | skeidsregters = Daryl Harper ([[Krieket Australië|Aus]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Ross Taylor]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Ross Taylor]] (NZ) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Batting" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 327/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZW}} | telling2 = 188 (39 boulbeurte) | lopies1 = [[Tillakaratne Dilshan]] 144 (131 | paaltjies1 = [[Christopher Mpofu]] 4/62 (7 boulbeurte) | lopies2 = [[Brendan Taylor]] 80 (72) | paaltjies2 = [[Tillakaratne Dilshan]] 4/4 (3 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 139 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-zimbabwe-26th-match-group-a-433583/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Kandy]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 30&nbsp;000 | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Tillakaratne Dilshan]] (SL) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Upul Tharanga]] en [[Tillakaratne Dilshan]] (albei SL) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Upul Tharanga en Tillakaratne Dilshan teken met 282 lopies die hoogste eerste paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="SriZim">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9421059.stm |title=Cricket World Cup: Sri Lanka through after record stand |publisher=[[BBC]] |date=10 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref name="Partnership" /> * ''Vir die eerste keer teken albei aanvangskolwers honderdtalle aan.''<ref name="SriZim" /> * <span style="color:green">''Sri Lanka vorder hiermee tot die kwarteindrondte.</span><ref name="SriZim" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theage.com.au/sport/cricket/dilshan-guides-sri-lanka-into-quarterfinals-20110311-1bq6u.html |title=Dilshan guides Sri Lanka into quarter-finals |publisher=The Age |date=11 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Maart 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 358/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-CA}} | telling2 = 261/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Brendon McCullum]] 101 (109) | paaltjies1 = [[Harvir Baidwan]] 3/84 (9.1 boulbeurte) | lopies2 = [[Ashish Bagai]] 84 (87) | paaltjies2 = [[Jacob Oram]] 3/47 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 97 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-new-zealand-30th-match-group-a-433587/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]], [[Indië]]<br />Bywoning: 10&nbsp;800 | skeidsregters = Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) en Shavir Tarapore ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Brendon McCullum]] (NZ) | rondte = | loot = Kanada het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Brendon McCullum]] (NZ) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Kanada teken hul grootste krieketwêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="CANvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/canada-vs-new-zealand-30th-match-group-a-433587/match-report |title=New Zealand ease to 97-run victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=13 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * <span style="color:green">''Nieu-Seeland vorder hiermee tot die kwarteindrondte.</span><ref name="CANvNZ" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 324/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-KE}} | telling2 = 264/6 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Michael Clarke]] 93 (80) | paaltjies1 = [[Nehemiah Odhiambo]] 3/57 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Collins Obuya]] 98* (129) | paaltjies2 = [[Shaun Tait (Australiese krieketspeler)|Shaun Tait]] 2/49 (8 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 60 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/australia-vs-kenya-31st-match-group-a-433588/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]], [[Indië]]<br />Bywoning: 18&nbsp;354 | skeidsregters = Asad Rauf ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Collins Obuya]] (Ken) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Kenia teken hul grootste krieketwêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="AusKen">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/australia-vs-kenya-31st-match-group-a-433588/match-report |title=Australia win easily but Kenya regain pride |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=13 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * <span style="color:green">''Australië vorder hiermee tot die kwarteindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-v-kenya-world-cup-2011-australia-content-just-to-get-some-match-practice-506083 |title=Australia content with game, after long wait |publisher=ESPNcricinfo |author=Brydon Coverdale |date=13 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 151/7 (39.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 164/3 (34.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Craig Ervine]] 52 (82) | paaltjies1 = [[Umar Gul]] 3/36 (7.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Asad Shafiq]] 78* (97) | paaltjies2 = [[Ray Price]] 2/21 (8 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met sewe paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|D/L-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/pakistan-vs-zimbabwe-33rd-match-group-a-433589/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Pallekele Internasionale Krieketstadion]], [[Kandy]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 20&nbsp;000 | skeidsregters = Tony Hill ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Umar Gul]] (Pak) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = Reën het die spel verkort. Zimbabwe het 151/7 uit 39.4 boulbeurte aangeteken; vervolgens is die teiken vir Pakistan op 162 lopies in 38 boulbeurte verminder. | notas = <span style="color:green">Pakistan vorder hiermee tot die kwarteindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/pakistan-vs-zimbabwe-33rd-match-group-a-433589/match-report |title=Pakistan bowlers seal quarter-final qualification |publisher=ESPNcricinfo |author=Sahil Dutta |date=14 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * <span style="color:red">''Zimbabwe is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9424810.stm |title=Cricket World Cup: Pakistan book quarter-final berth |publisher=[[BBC]] |author=Jonathan Stevenson |date=14 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-CA}} | telling1 = 211 (45.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 212/3 (34.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Hiral Patel]] 54 (45) | paaltjies1 = [[Brett Lee]] 4/46 (8.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Shane Watson]] 94 (90) | paaltjies2 = [[John Davison]] 1/29 (4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/australia-vs-canada-35th-match-group-a-433592/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]], [[Indië]]<br />Bywoning: 10&nbsp;600 | skeidsregters = Billy Bowden ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Amiesh Saheba ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Shane Watson]] (Aus) | rondte = | loot = Kanada het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Karl Whatham]] (Can) het sy EDI-debuut gemaak.'' * ''[[Shane Watson]] en [[Brad Haddin]] teken met 183 lopies die hoogste Australiese eerste paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.<ref name="Partnership" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/australia-vs-canada-35th-match-group-a-433592/match-report |title=Rusty Australia swamp fighting Canada |publisher=ESPNcricinfo |author=George Binoy |date=16 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 265/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 153 (35 boulbeurte) | lopies1 = [[Kumar Sangakkara]] 111 (128) | paaltjies1 = [[Tim Southee]] 3/63 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Ross Taylor]] 33 (55) | paaltjies2 = [[Muttiah Muralitharan]] 4/25 (8 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 112 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/new-zealand-vs-sri-lanka-38th-match-group-a-433594/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]], [[Indië]]<br />Bywoning: 32&nbsp;000 | skeidsregters = Asad Rauf ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Kumar Sangakkara]] (SL) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Kumar Sangakkara]] (SL) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Batting" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 176 (46.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 178/6 (41 boulbeurte) | lopies1 = [[Brad Haddin]] 42 (80) | paaltjies1 = [[Umar Gul]] 3/30 (7.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Asad Shafiq]] 46 (81) | paaltjies2 = [[Brett Lee]] 4/28 (8 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/australia-vs-pakistan-40th-match-group-a-433596/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 30&nbsp;000 | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Tony Hill ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Umar Akmal]] (Pak) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit is Australië se eerste krieketwêreldbekernederlaag sedert 1999, toe hulle op 23 Mei 1999 deur Pakistan geklop is. Dit beëindig ’n reeks van 34 onoorwonne wedstryde (insluitende 32 oorwinnings, een gelykop en een onbesliste wedstryd), die langste wenreeks in dié tyd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thestar.com/sports/2011/03/19/pakistan_hands_australia_first_cricket_world_cup_loss_since_1999.html |title=Pakistan hands Australia first Cricket World Cup loss since 1999 |publisher=The Star |date=19 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Maart 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZW}} | telling1 = 308/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-KE}} | telling2 = 147 (36 boulbeurte) | lopies1 = [[Craig Ervine]] 66 (54) | paaltjies1 = [[Elijah Otieno]] 2/61 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Nehemiah Odhiambo]] 44* (47) | paaltjies2 = [[Ray Price]] 2/20 (7 boulbeurte) | uitslag = Zimbabwe wen met 161 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/kenya-vs-zimbabwe-41st-match-group-a-433598/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]], [[Indië]]<br />Bywoning: 25&nbsp;000 | skeidsregters = Asoka de Silva ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Craig Ervine]] (Zim) | rondte = | loot = Zimbabwe het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} ==== Groep B ==== [[Lêer:Bangladesh v. Ireland (5522416435).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Bangladesj en Ierland op die Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} |6||5||1||0||0||+2.026||'''10''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} |6||4||1||0||1||+0.900||'''9''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} |6||3||2||0||1||+0.072||'''7''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-WI}} |6||3||3||0||0||+1.066||'''6''' |- |style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} |6||3||3||0||0||–1.361||'''6''' |- |style="text-align:left;"|{{Cr-IE}} |6||2||4||0||0||–0.696||'''4''' |- |style="text-align:left;"|{{Cr-NL}} |6||0||6||0||0||–2.045||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 370/4 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 283/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Virender Sehwag]] 175 (140) | paaltjies1 = [[Mahmudullah]] 1/49 (7 boulbeurte) | lopies2 = [[Tamim Iqbal]] 70 (86) | paaltjies2 = [[Munaf Patel]] 4/48 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 87 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-india-1st-match-group-b-433558/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion]], [[Dhaka]], [[Bangladesj]]<br />Bywoning: 26&nbsp;728 | skeidsregters = Steve Davis ([[Krieket Australië|Aus]]) en Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Virender Sehwag]] (Ind) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Virender Sehwag]] en [[Virat Kohli]] (albei Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Virender Sehwag (Ind) teken sy 14de EDI-honderdtal aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9402091.stm |title=Cricket World Cup: Virender Sehwag leads India to win |publisher=[[BBC]] |date=19 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = 292/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 296/4 (48.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Ryan ten Doeschate]] 119 (110) | paaltjies1 = [[Graeme Swann]] 2/35 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Andrew Strauss]] 88 (83) | paaltjies2 = [[Ryan ten Doeschate]] 2/47 (10 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/england-vs-netherlands-5th-match-group-b-433562/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingveld]], [[Nagpur]], [[Indië]]<br />Bywoning: 19&nbsp;200 | skeidsregters = Asad Rauf ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Ryan ten Doeschate]] (Ned) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Berend Westdijk]] (Ned) het sy EDI-debuut gemaak.'' * ''[[Ryan ten Doeschate]] (Ned) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Nederland teken die naashoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd deur ’n assosiaatlid teen ’n [[Toetskrieket|toetsland]] aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/england/9403396.stm |title=Cricket World Cup: Ragged England sneak past Dutch |publisher=[[BBC]] |author=Sam Sheringham |date=22 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 222 (47.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 223/3 (42.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Darren Bravo]] 73 (82) | paaltjies1 = [[Imran Tahir]] 4/41 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[AB de Villiers]] 107* (105) | paaltjies2 = [[Kieron Pollard]] 1/37 (7.5 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/south-africa-vs-west-indies-7th-match-group-b-433564/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]], [[Indië]]<br />Bywoning: 23&nbsp;428 | skeidsregters = Amiesh Saheba ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Simon Taufel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[AB de Villiers]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = [[Motreën]] onderbreek die wedstryd vir amper agt minute. | notas = [[Imran Tahir]] (RSA) het sy EDI-debuut gemaak.'' * ''[[AB de Villiers]] teken die vinnigste krieketwêreldbekerhondertal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 52 aflewerings).''<ref name="Fastest_Hundreds" /><ref name="WISA">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9406472.stm |title=Cricket World Cup: De Villiers inspires S Africa win |publisher=[[BBC]] |author=Jamie Lillywhite |date=24 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Suid-Afrika teken hul twaalfde agtereenvolgende EDI-oorwinning oor Wes-Indië aan.<ref name="WISA" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 205 (49.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 178 (45 boulbeurte) | lopies1 = [[Tamim Iqbal]] 44 (43) | paaltjies1 = [[Andre Botha]] 3/32 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Niall O’Brien]] 38 (52) | paaltjies2 = [[Shafiul Islam]] 4/21 (8 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 27 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-ireland-9th-match-group-b-433566/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion]], [[Dhaka]], [[Bangladesj]]<br />Bywoning: 26&nbsp;728 | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tamim Iqbal]] (Ban) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Shafiul Islam]] behaal die beste boulsyfer in dié tyd vir Bangladesj tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9406522.stm |title=Cricket World Cup: Hosts Bangladesh edge past Ireland |publisher=[[BBC]] |author=Jonathan Stevenson |date=25 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 338 (49.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 338/8 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Sachin Tendulkar]] 120 (115) | paaltjies1 = [[Tim Bresnan]] 5/48 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Andrew Strauss]] 158 (145) | paaltjies2 = [[Zaheer Khan]] 3/64 (10 boulbeurte) | uitslag = Gelykop | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-england-11th-match-group-b-433568/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]], [[Indië]]<br />Bywoning: 38&nbsp;300 | skeidsregters = Billy Bowden ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Andrew Strauss]] (Eng) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Beide [[Sachin Tendulkar]] (Ind) en [[Andrew Strauss]] (Eng) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Tim Bresnan]] (Eng) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /> * ''Die 676 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-match-aggregates/world-cup-12 |title=Highest match aggregates For World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Dit is slegs die vierde krieketwêreldbekerwedstryd wat in ’n gelykop geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/wc2007/engine/records/team/smallest_margins.html?id=12;type=trophy |title=Smallest Victories – World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Februarie 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 330/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 115 (31.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Chris Gayle]] 80 (110) | paaltjies1 = [[Mudassar Bukhari]] 2/65 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Tom Cooper]] 55* (72) | paaltjies2 = [[Kemar Roach]] 6/27 (8.3 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 215 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/netherlands-vs-west-indies-13th-match-group-b-433569/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]], [[Indië]]<br />Bywoning: 13&nbsp;300 | skeidsregters = Amiesh Saheba ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Simon Taufel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Kemar Roach]] (WI) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Kemar Roach]] (WI) neem met die laaste drie aflewerings ’n driekuns – die eerste vir Wes-Indië in ’n krieketwêreldbekertoernooi en die eerste tydens die 2011-toernooi – toe hy [[Pieter Seelaar]], [[Bernard Loots]] en [[Berend Westdijk]] (almal Ned) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9409716.stm |title=Cricket World Cup: Kemar Roach hat-trick destroys Dutch |publisher=[[BBC]] |author=Oliver Brett |date=28 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2011/feb/28/cricket-world-cup-west-indies-netherlands |title=Hat-trick for Kemar Roach as West Indies rout Netherlands at World Cup |publisher=[[The Guardian]] |date=28 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Kemar Roach (WI) neem ook ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /> * ''Wes-Indië teken hul grootste EDI-oorwinning in dié tyd aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/netherlands-vs-west-indies-13th-match-group-b-433569/match-report |title=West Indies hand Netherlands 215-run thrashing |publisher=ESPNcricinfo |author=Sahil Dutta |date=28 Februarie 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 327/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 329/7 (49.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Jonathan Trott]] 92 (92) | paaltjies1 = [[Trent Johnston]] 2/58 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Kevin O’Brien]] 113 (63) | paaltjies2 = [[Graeme Swann]] 3/47 (10 boulbeurte) | uitslag = Ierland wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/england-vs-ireland-15th-match-group-b-433572/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]], [[Indië]]<br />Bywoning: 23&nbsp;500 | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Billy Bowden ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Kevin O’Brien]] (Irl) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Kevin O’Brien]] (Irl) teken die vinnigste krieketwêreldbekerhondertal in dié tyd aan (in 50 aflewerings).''<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc_cricket_worldcup2011/content/story/503837.html |title=O'Brien blazes Ireland to glory |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref name="Fastest_Hundreds">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/cricket-world-cup-fastest-hundreds-1401412 |title=Cricket World Cup – Fastest Hundreds in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Kevin O’Brien en [[Alex Cusack]] teken met 162 lopies om die sesde paaltjie die hoogste Ierse paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnership" /> * ''Ierland teken die hoogste suksesvolle krieketwêreldbekerlopiejaagtog in dié tyd aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theage.com.au/sport/cricket/world-cup-shock-as-ireland-beat-england-after-record-fastest-ton-20110303-1bf5t.html |title=World Cup shock as Ireland beat England after record fastest ton |publisher=The Age |date=2 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;innings_number=2;orderby=target;result=1;template=results;trophy=12;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Maart 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 351/5 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NL}} | telling2 = 120 (34.5 boulbeurte) | lopies1 = [[AB de Villiers]] 134 (98) | paaltjies1 = [[Ryan ten Doeschate]] 3/72 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Wesley Barresi]] 44 (66) | paaltjies2 = [[Imran Tahir]] 3/19 (6.5 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 231 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/netherlands-vs-south-africa-16th-match-group-b-433573/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Inderjit Singh Bindra-stadion]], [[Mohali]], [[Indië]]<br />Bywoning: 11&nbsp;700 | skeidsregters = Asoka de Silva ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[AB de Villiers]] (RSA) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Hashim Amla]] en [[AB de Villiers]] (albei RSA) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /><ref name="RSAvNED">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/netherlands-vs-south-africa-16th-match-group-b-433573/match-report |title=All-round South Africa wallop Netherlands |publisher=ESPNcricinfo |author=Nitin Sundar |date=3 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''AB de Villiers en Hashim Amla teken met 221 lopies om die derde paaltjie die hoogste Suid-Afrikaanse paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="RSAvNED" /><ref name="Partnership" /> * ''AB de Villiers teken sy elfde EDI-honderdtal aan. Sy vennootskap met Hashim Amla van 221 lopies is die hoogste EDI-paaltjievennootskap in dié tyd in [[Mohali]].''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9412466.stm |title=Cricket World Cup: South Africa overpower Netherlands |publisher=[[BBC]] |author=Jamie Lillywhite |date=3 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Suid-Afrika teken hul grootste krieketwêreldbekeroorwinning in dié tyd aan.''<ref name="Largest" /><ref name="RSAvNED" /> * <span style="color:red">''Nederland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Maart 2011 | tyd = 14:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 58 (18.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 59/1 (12.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Junaid Siddique]] 25 (27) | paaltjies1 = [[Sulieman Benn]] 4/18 (5.5 boulbeurte) | lopies2 = [[Chris Gayle]] 37* (36) | paaltjies2 = [[Naeem Islam]] 1/14 (6 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-west-indies-19th-match-group-b-433576/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion]], [[Dhaka]], [[Bangladesj]]<br />Bywoning: 26&nbsp;728 | skeidsregters = Steve Davis ([[Krieket Australië|Aus]]) en Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Kemar Roach]] (WI) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Bangladesj teken hul laagste EDI-telling in dié tyd aan.''<ref name="BanWI">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9414271.stm |title=Cricket World Cup: West Indies crush woeful Bangladesh |publisher=[[BBC]] |author=Phil Dawkes |date=4 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Bangladesj teken ook die laagste krieketwêreldbekertelling in dié tyd deur ’n toetsland aan.''<ref name="BANvWI">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-west-indies-19th-match-group-b-433576/match-report |title=Craven Bangladesh crash to nine-wicket defeat |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=4 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-lowest-innings-totals/world-cup-12 |title=Lowest totals For World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''[[Chris Gayle]] (WI) teken sy 8&nbsp;000ste EDI-lopie aan.<ref name="BanWI" /><ref name="BANvWI" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Maart 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 171 (45.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 165 (47.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Ravi Bopara]] 60 (98) | paaltjies1 = [[Imran Tahir]] 4/38 (8.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Hashim Amla]] 42 (51) | paaltjies2 = [[Stuart Broad]] 4/15 (6.4 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met ses lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/england-vs-south-africa-21st-match-group-b-433579/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]], [[Indië]]<br />Bywoning: 22&nbsp;900 | skeidsregters = Amiesh Saheba ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Simon Taufel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Ravi Bopara]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Die 172 lopies is die kleinste teiken in dié tyd wat Suid-Afrika tydens ’n krieketwêreldbekerjaagtog nie kon haal nie.''<ref name="ENGvZA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/england-vs-south-africa-21st-match-group-b-433579/match-report |title=Broad seals England's six-run thriller |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew McGlashan |date=6 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Engeland behaal hul naelskraapste krieketwêreldbekeroorwinning in dié tyd.<ref name="ENGvZA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-smallest-margins/world-cup-12 |title=Smallest victories For World Cup – By runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IE}} | telling1 = 207 (47.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 210/5 (46 boulbeurte) | lopies1 = [[William Porterfield]] 75 (104) | paaltjies1 = [[Yuvraj Singh]] 5/31 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Yuvraj Singh]] 50* (75) | paaltjies2 = [[Trent Johnston]] 2/16 (5 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-ireland-22nd-match-group-b-433578/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. Chinnaswamy-stadion]], [[Bangalore]], [[Indië]]<br />Bywoning: 40&nbsp;000 | skeidsregters = Billy Bowden ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Yuvraj Singh]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[William Porterfield]] en [[Niall O’Brien]] teken met 113 lopies die hoogste Ierse derde EDI-paaltjievennootskap in dié tyd aan.''<ref name="IRLvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-ireland-22nd-match-group-b-433578/match-report |title=All-round Yuvraj stars in Indian win |publisher=ESPNcricinfo |author=Sriram Veera |date=6 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''[[Yuvraj Singh]] (Ind) word die eerste speler wat in dieselfde krieketwêreldbekerwedstryd ’n vyftigtal aanteken en vyf paaltjies neem.<ref name="Bowling" /><ref name="IRLvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://iccworld-cup2011.blogspot.com/2011/03/india-vs-ireland-bangalore-6th-march.html |title=Yuvraj Singh, ICC World Cup 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = 189 (46.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 191/5 (36.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Peter Borren]] 38 (36) | paaltjies1 = [[Zaheer Khan]] 3/20 (6.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Yuvraj Singh]] 51* (73) | paaltjies2 = [[Pieter Seelaar]] 3/53 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-netherlands-25th-match-group-b-433582/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Feroz Shah Kotla Ground]], [[Nieu-Delhi]], [[Indië]]<br />Bywoning: 43&nbsp;000 | skeidsregters = Steve Davis ([[Krieket Australië|Aus]]) en Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Yuvraj Singh]] (Ind) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Sachin Tendulkar]] (Ind) word die eerste kolwer wat sy 2&nbsp;000ste krieketwêreldbekerlopie aanteken.''<ref name="NEDvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-netherlands-25th-match-group-b-433582/match-report |title=India go top with five-wicket victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Siddarth Ravindran |date=9 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''[[Wesley Barresi]] en [[Eric Szwarczynski]] teken met 56 lopies om die eerste paaltjie die gesamentlik hoogste Nederlandse aanvangsvennootskap tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="NEDvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=fow_score;partnership_wicketmax1=1;partnership_wicketval1=partnership_wicket;team=15;template=results;trophy=12;type=fow;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Partnership records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''[[Yuvraj Singh]] (Ind) neem sy 100ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/9419798.stm |title=Cricket World Cup: India see off Netherlands in Delhi |publisher=[[BBC]] |author=Jamie Lillywhite |date=9 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die kwarteindrondte.</span><ref name="NEDvIND" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Maart 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 275 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 231 (49 boulbeurte) | lopies1 = [[Devon Smith]] 107 (133) | paaltjies1 = [[Kevin O’Brien]] 4/71 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Ed Joyce]] 84 (106) | paaltjies2 = [[Sulieman Benn]] 4/53 (10 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 44 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/ireland-vs-west-indies-27th-match-group-b-433584/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Inderjit Singh Bindra-stadion]], [[Mohali]], [[Indië]]<br />Bywoning: 9&nbsp;537 | skeidsregters = Asoka de Silva ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Shavir Tarapore ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Kieron Pollard]] (WI) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Andre Russell]] (WI) het sy EDI-debuut gemaak.'' * ''[[Devon Smith]] (WI) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Batting" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Maart 2011 | tyd = 14:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 225 (49.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 227/8 (49 boulbeurte) | lopies1 = [[Jonathan Trott]] 67 (99) | paaltjies1 = [[Naeem Islam]] 2/29 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Imrul Kayes]] 60 (100) | paaltjies2 = [[Ajmal Shahzad]] 3/43 (10 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-england-28th-match-group-b-433585/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Zohur Ahmed Chowdhury-stadion]], [[Chittagong]], [[Bangladesj]]<br />Bywoning: 20&nbsp;000 | skeidsregters = Daryl Harper ([[Krieket Australië|Aus]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Imrul Kayes]] (Ban) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Dit is Bangladesj se tweede EDI-oorwinning oor Engeland.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;opposition=1;orderby=start;team=25;template=results;type=team;view=results |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Dit is ook hul eerste krieketwêreldbekeroorwinning oor Engeland ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-england-28th-match-group-b-433585/match-report |title=Shafiul stars as Bangladesh seal thriller |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=11 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 296 (48.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 300/7 (49.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Sachin Tendulkar]] 111 (101) | paaltjies1 = [[Dale Steyn]] 5/50 (9.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Jacques Kallis]] 69 (88) | paaltjies2 = [[Harbhajan Singh]] 3/53 (9 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-south-africa-29th-match-group-b-433586/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Vidarbha-krieketverenigingveld]], [[Nagpur]], [[Indië]]<br />Bywoning: 46&nbsp;500 | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Simon Taufel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Dale Steyn]] (RSA) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Sachin Tendulkar]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Dale Steyn]] (RSA) neem ’n vyf-paaltjie-oes.<ref name="Bowling" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Maart 2011 | tyd = 09:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = 160 (46.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 166/4 (41.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Ryan ten Doeschate]] 53* (71) | paaltjies1 = [[Abdur Razzak]] 3/29 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Imrul Kayes]] 73* (113) | paaltjies2 = [[Tom Cooper]] 2/33 (7.2 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-netherlands-32nd-match-group-b-433590/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Zohur Ahmed Chowdhury-stadion]], [[Chittagong]], [[Bangladesj]]<br />Bywoning: 18&nbsp;014 | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Imrul Kayes]] (Ban) | rondte = | loot = Nederland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Imrul Kayes]] en [[Junaid Siddique]] teken met 92 lopies die hoogste Bengaalse tweede paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-netherlands-32nd-match-group-b-433590/match-report |title=Kayes improves quarter-final chances |publisher=ESPNcricinfo |author=Sriram Veera |date=14 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 272/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 141 (33.2 boulbeurte) | lopies1 = [[JP Duminy]] 99 (103) | paaltjies1 = [[John Mooney]] 1/36 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Gary Wilson]] 31 (48) | paaltjies2 = [[Robin Peterson]] 3/32 (8 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 131 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/ireland-vs-south-africa-34th-match-group-b-433591/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]], [[Indië]]<br />Bywoning: 30&nbsp;000 | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Billy Doctrove ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[JP Duminy]] (RSA) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[JP Duminy]] en [[Colin Ingram]] teken met 87 lopies die hoogste Suid-Afrikaanse sesde paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnership" /><ref name="RSAvIRL">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/ireland-vs-south-africa-34th-match-group-b-433591/match-report |title=Clinical South Africa surge into quarter-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Nitin Sundar |date=15 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Ierland ly hul ergste krieketwêreldbekernederlaag in dié tyd.<ref name="Largest" /><ref name="RSAvIRL" /> * <span style="color:green">''Suid-Afrika vorder hiermee tot die kwarteindrondte.''</span><ref name="RSAvIRL" /> * <span style="color:red">''Ierland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ireland-v-south-africa-world-cup-2011-william-porterfield-proud-of-bowlers-ground-fielding-506416 |title=Porterfield proud of bowlers, ground-fielding |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=15 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 243 (48.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 225 (44.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Jonathan Trott]] 47 (38) | paaltjies1 = [[Andre Russell]] 4/49 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Andre Russell]] 49 (46) | paaltjies2 = [[James Tredwell]] 4/48 (10 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 18 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/england-vs-west-indies-36th-match-group-b-433593/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]], [[Indië]]<br />Bywoning: 18&nbsp;400 | skeidsregters = Steve Davis ([[Krieket Australië|Aus]]) en Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[James Tredwell]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Devendra Bishoo]] (WI) het sy EDI-debuut gemaak. }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Maart 2011 | tyd = 09:30 (IST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NL}} | telling1 = 306 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IE}} | telling2 = 307/4 (47.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Ryan ten Doeschate]] 106 (108) | paaltjies1 = [[Paul Stirling]] 2/51 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Paul Stirling]] 101 (72) | paaltjies2 = [[Tom Cooper]] 2/31 (7 boulbeurte) | uitslag = Ierland wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/ireland-vs-netherlands-37th-match-group-b-433595/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Eden Gardens]], [[Kolkata]], [[Indië]]<br />Bywoning: 29&nbsp;000 | skeidsregters = Billy Doctrove ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Paul Stirling]] (Irl) | rondte = | loot = Ierland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Ryan ten Doeschate]] teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /><ref name="NEDvIRL">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/ireland-vs-netherlands-37th-match-group-b-433595/match-report |title=Stirling ton sets up six-wicket win |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=18 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Ryan ten Doeschate en [[Peter Borren]] teken met 121 lopies die hoogste Nederlandse vyfde EDI-paaltjievennootskap in dié tyd aan.''<ref name="NEDvIRL" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/netherlands-15/one-day-internationals-2 |title=Highest partnerships for Netherlands in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''[[William Porterfield]] en [[Paul Stirling]] teken met 177 lopies om die eerste paaltjie die hoogste Ierse paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Partnership" /><ref name="NEDvIRL" /> * ''Paul Stirling teken ook ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Batting" /><ref name="NEDvIRL" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Maart 2011 | tyd = 09:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 284/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 78 (28 boulbeurte) | lopies1 = [[Jacques Kallis]] 69 (76) | paaltjies1 = [[Rubel Hossain]] 3/56 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Shakib Al Hasan]] 30 (49) | paaltjies2 = [[Robin Peterson]] 4/12 (7 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 206 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-south-africa-39th-match-group-b-433597/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion]], [[Dhaka]], [[Bangladesj]]<br />Bywoning: 26&nbsp;728 | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Daryl Harper ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Lonwabo Tsotsobe]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Bangladesj teken hul naaslaagste krieketwêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=team_score;orderbyad=reverse;result=2;team=25;template=results;trophy=12;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?class=2;id=25;type=team |title=Records / Bangladesh / One-Day Internationals / Lowest Totals |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Bangladesj ly hul ergste krieketwêreldbekernederlaag in dié tyd.''<ref name="Largest" /><ref name="RSAvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/bangladesh-vs-south-africa-39th-match-group-b-433597/match-report |title=Abject Bangladesh surrender meekly |publisher=ESPNcricinfo |author=Abhishek Purohit |date=19 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * <span style="color:green">''Indië en Engeland vorder hiermee tot die kwarteindrondte.''</span><ref name="RSAvIND" /> * <span style="color:red">''Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-v-south-africa-world-cup-2011-south-africa-made-the-ideal-changes-507084 |title=South Africa made the ideal changes |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=19 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 268 (49.1 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 188 (43 boulbeurte) | lopies1 = [[Yuvraj Singh]] 113 (123) | paaltjies1 = [[Ravi Rampaul]] 5/51 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Devon Smith]] 81 (97) | paaltjies2 = [[Zaheer Khan]] 3/26 (6 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 80 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-west-indies-42nd-match-group-b-433599/full-scorecard Telkaart] | plek = [[M. A. Chidambaram-stadion]], [[Chennai]], [[Indië]]<br />Bywoning: 39&nbsp;000 | skeidsregters = Steve Davis ([[Krieket Australië|Aus]]) en Simon Taufel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Yuvraj Singh]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Kirk Edwards]] (WI) het sy EDI-debuut gemaak.'' * ''[[Yuvraj Singh]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Ravi Rampaul]] (WI) neem ’n vyf-paaltjie-oes.<ref name="Bowling" /> }} === Uitklopfase === [[Lêer:Wankhede ICC WCF.jpg|duimnael|Eindstryd tussen Indië en Sri Lanka op Wankhedestadion]] {{Tabel Beker 8 |1=23 Maart – Dhaka, Bangladesj |2={{Cr-WI}} |3=112 |4='''{{Cr-PK}}''' |5='''113/0''' |6=24 Maart – Ahmedabad, Indië |7={{Cr-AU}} |8=260/6 |9='''{{Cr-IN}}''' |10='''261/5''' |11=25 Maart – Dhaka, Bangladesj |12='''{{Cr-NZ}}''' |13='''221/8''' |14={{Cr-ZA}} |15=172 |16=26 Maart – Colombo, Sri Lanka |17={{Cr-EN}} |18=229/6 |19='''{{Cr-LK}}''' |20='''231/0''' |21=30 Maart – Mohali, Indië |22={{Cr-PK}} |23=231 |24='''{{Cr-IN}}''' |25='''260/9''' |26=29 Maart – Colombo, Sri Lanka |27={{Cr-NZ}} |28=217 |29='''{{Cr-LK}}''' |30='''220/5''' |31=2 April – Mumbai, Indië |32='''{{Cr-IN}}''' |33='''277/4''' |34={{Cr-LK}} |35=274/6 }} ==== Kwarteindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 23 Maart 2011 | tyd = 14:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 112 (43.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 113/0 (20.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Shivnarine Chanderpaul]] 44* (106) | paaltjies1 = [[Shahid Afridi]] 4/30 (9.3 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Hafeez]] 61* (64) | paaltjies2 = [[Darren Sammy]] 0/18 (5 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/pakistan-vs-west-indies-1st-quarter-final-433600/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion]], [[Dhaka]], [[Bangladesj]]<br />Bywoning: 26&nbsp;728 | skeidsregters = Billy Bowden ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Steve Davis ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Mohammad Hafeez]] (Pak) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Wes-Indië teken hul laagste krieketwêreldbekertelling in dié tyd tydens ’n uitklopwedstryd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;final_type=1;final_type=3;final_type=4;orderbyad=reverse;team=4;template=results;trophy=12;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderbyad=reverse;result=2;team=4;template=results;trophy=12;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Pakistan haal ná die [[T20I-wêreldbeker 2007]], [[T20I-wêreldbeker 2009]], [[Kampioenetrofee 2009]] en [[T20I-wêreldbeker 2010]] hul vyfde agtereenvolgende halfeindstryd tydens ’n IKR-toernooi. }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 260/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 261/5 (47.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Ricky Ponting]] 104 (118) | paaltjies1 = [[Yuvraj Singh]] 2/44 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Yuvraj Singh]] 57* (65) | paaltjies2 = [[David Hussey]] 1/19 (5 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-australia-2nd-quarter-final-433601/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Narendra Modi-stadion|Sardar Patel-stadion]], [[Ahmedabad]], [[Indië]]<br />Bywoning: 51&nbsp;000 | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Yuvraj Singh]] (Ind) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Ricky Ponting]] (Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Indië beëindig Australië se twaalf jaar as ononderbroke wêreldkampioen in EDI-krieket.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-redemption-of-yuvraj-and-raina-507902 |title=The redemption of Yuvraj and Raina |publisher=ESPNcricinfo |author=Sharda Ugra |date=25 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Australië versuim vir die eerste keer sedert die 1992-toernooi om ’n krieketwêreldbekereindstryd te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-australia-2nd-quarter-final-433601/match-report |title=Yuvraj sets up Pakistan showdown |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Maart 2011 | tyd = 14:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 221/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 172 (43.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Jesse Ryder]] 83 (121) | paaltjies1 = [[Morné Morkel]] 3/46 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Jacques Kallis]] 47 (75) | paaltjies2 = [[Jacob Oram]] 4/39 (9 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 49 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/new-zealand-vs-south-africa-3rd-quarter-final-433602/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sher-e-Bangla Nasionale Krieketstadion]], [[Dhaka]], [[Bangladesj]]<br />Bywoning: 26&nbsp;728 | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Jacob Oram]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Nieu-Seeland haal vir die sesde keer ’n krieketwêreldbekerhalfeindstryd en ewenaar Australië en Pakistan se vorige rekords. }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 229/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 231/0 (39.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Jonathan Trott]] 86 (115) | paaltjies1 = [[Muttiah Muralitharan]] 2/54 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Tillakaratne Dilshan]] 108* (115) | paaltjies2 = [[Luke Wright]] 0/17 (4 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-england-4th-quarter-final-433603/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 32&nbsp;000 | skeidsregters = Billy Doctrove ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) en Simon Taufel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Tillakaratne Dilshan]] (SL) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Tillakaratne Dilshan]] en [[Upul Tharanga]] (albei SL) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Sri Lanka teken die hoogste suksesvolle EDI-lopiejaagtog in dié tyd met tien paaltjies aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283279.html |title=Records / One Day Internationals / Team Records / Largest Margin of Victory (by Wickets) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-england-4th-quarter-final-433603/match-report |title=Tharanga and Dilshan crush England |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 29 Maart 2011 | tyd = 14:30 (SLST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 217 (48.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 220/5 (47.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Scott Styris]] 57 (77) | paaltjies1 = [[Ajantha Mendis]] 3/35 (9.5 boulbeurte) | lopies2 = [[Tillakaratne Dilshan]] 73 (93) | paaltjies2 = [[Tim Southee]] 3/57 (10 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-new-zealand-1st-semi-final-433604/full-scorecard Telkaart] | plek = [[R. Premadasa-stadion]], [[Colombo]], [[Sri Lanka]]<br />Bywoning: 32&nbsp;000 | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Steve Davis ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Kumar Sangakkara]] (SL) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Sri Lanka teken hul tweede agtereenvolgende krieketwêreldbekerhalfeindstrydoorwinning oor Nieu-Seeland aan.'' * ''Sri Lanka haal vir die derde keer ná [[Krieketwêreldbeker 1996|1996]] en [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]] ’n krieketwêreldbekereindstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-v-new-zealand-semi-final-sangakkara-praises-middle-order-508658 |title=Sangakkara praises middle-order |publisher=ESPNcricinfo |author=Sa’adi Thawfeeq |date=30 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''[[Muttiah Muralidaran]] speel in sy laaste tuiswedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/sri-lanka-vs-new-zealand-1st-semi-final-433604/match-report |title=Sri Lanka survive jitters to reach World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 30 Maart 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 260/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 231 (49.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Sachin Tendulkar]] 85 (115) | paaltjies1 = [[Wahab Riaz]] 5/46 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Misbah-ul-Haq]] 56 (76) | paaltjies2 = [[Ashish Nehra]] 2/33 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 29 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-pakistan-2nd-semi-final-433605/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Inderjit Singh Bindra-stadion]], [[Mohali]], [[Indië]]<br />Bywoning: 35&nbsp;000 | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Simon Taufel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Sachin Tendulkar]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Wahab Riaz]] (Pak) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /> * ''Indië haal vir die derde keer ná [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]] ’n krieketwêreldbekereindstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ms-dhoni-kapil-dev-sourav-gangulys-heartbreak-looking-back-at-indias-three-world-cup-finals-101700207100609.html |title=Two wins and a heartbreak: Looking back at India's World Cup finals |publisher=[[Hindustan Times]] |date=18 November 2023 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Die wedstryd is bygewoon deur die [[eerste minister]]s van albei lande, [[Yousaf Raza Gillani]] van Pakistan en [[Manmohan Singh]] van Indië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thedailymaverick.co.za/article/2011-03-31-cricket-world-cup-india-march-on-to-mumbai |title=Cricket World Cup: India march on to Mumbai |publisher=[[Daily Maverick]] |date=30 Maart 2011 |accessdate=31 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110401040302/http://www.thedailymaverick.co.za/article/2011-03-31-cricket-world-cup-india-march-on-to-mumbai |archive-date=1 April 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die einde van die wedstryd kom die leiers van albei lande ooreen om hul verskille op te los, insluitende hul samewerking in die ondersoek van die Mumbai-aanvalle 2008.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.economist.com/blogs/banyan/2011/03/india-pakistan_relations |title=A sporting chance |publisher=[[The Economist]] |date=30 Maart 2011 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 2 April 2011 | tyd = 14:30 (IST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 274/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 277/4 (48.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Mahela Jayawardene]] 103* (88) | paaltjies1 = [[Yuvraj Singh]] 2/49 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Gautam Gambhir]] 97 (122) | paaltjies2 = [[Lasith Malinga]] 2/42 (9 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-sri-lanka-final-433606/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Wankhedestadion]], [[Mumbai]], [[Indië]]<br />Bywoning: 42&nbsp;000 | skeidsregters = Simon Taufel ([[Krieket Australië|Aus]]) en Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[MS Dhoni]] (Ind) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Mahela Jayawardene]] (SL) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Indië teken die hoogste suksesvolle lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekereindstryd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/india-vs-sri-lanka-final-433606/match-report |title=Retroreport – Dhoni and Gambhir lead India to World Cup glory |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=2 April 2020 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Indië word die eerste gasheer wat ’n krieketwêreldbekertoernooi tuis kon wen.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup-world-cup-2011-ms-dhoni-yuvraj-singh-virat-kohli-india-sri-lanka-final-kumar-sangakkara-mahela-jayawardene/article26701973.ece |title=On this day: Dhoni’s dashers emulate Kapil’s devils |publisher=The Hindu |date=2 April 2019 |accessdate=20 Oktober 2024}}</ref> * ''Dit is Sri Lanka se tweede agtereenvolgende nederlaag in ’n krieketwêreldbekereindstryd.'' * ''[[S. Sreesanth]] (Ind), asook [[Muttiah Muralidaran]] en [[Thilan Samaraweera]] (albei SL) speel in hulle laaste EDI-wedstryd.'' * ''Dit is slegs die derde keer wat ’n span wat tweede gekolf het ’n krieketwêreldbekereindstryd kon wen. }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Krieketwêreldkampioen 2011 |- |align=center|'''{{Cr-IN}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al 14 deelnemende nasionale krieketspanne in die Krieketwêreldbeker 2011. [[Lêer:2011 Cricket World Cup results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die Krieketwêreldbeker 2011: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#7ae|Kwarteindrondte}} {{sleutel|#c46|Groepfase}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|{{Afkorting|LD|Lopieverskil}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} || B || 9 || 7 || 1 || 1 || 2471 || 2270 || +201 || || 15 |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} || A || 9 || 6 || 1 || 2 || 2207 || 1605 || +602 || || 13 |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} || A || 8 || 6 || 0 || 2 || 1656 || 1488 || +168 || || 12 |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} || A || 8 || 5 || 0 || 3 || 1695 || 1548 || +147 || || 10 |- | colspan="12"| '''In die kwarteindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#7ae;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} || B || 7 || 5 || 0 || 2 || 1767 || 1249 || +518 || || 10 |- style="background:#7ae;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} || A || 7 || 4 || 1 || 2 || 1441 || 1437 || –4 || || 9 |- style="background:#7ae;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} || B || 7 || 3 || 1 || 3 || 1829 || 1807 || +22 || || 7 |- style="background:#7ae;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Cr-WI}} || B || 7 || 3 || 0 || 4 || 1411 || 1251 || +160 || || 6 |- | colspan="12"| '''In die groepfase uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 9 || style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} || B || 6 || 3 || 0 || 3 || 1017 || 1098 || –81 || –1.361 || 6 |- style="background:#c46;" | 10 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZW}} || A || 6 || 2 || 0 || 4 || 1278 || 1189 || +89 || +0.030 || 4 |- style="background:#c46;" | 11 || style="text-align:left;"|{{Cr-IE}} || B || 6 || 2 || 0 || 4 || 1393 || 1595 || –202 || –0.696 || 4 |- style="background:#c46;" | 12 || style="text-align:left;"|{{Cr-CA}} || A || 6 || 1 || 0 || 5 || 1054 || 1582 || –528 || −1.987 || 2 |- style="background:#c46;" | 13 || style="text-align:left;"|{{Cr-NL}} || B || 6 || 0 || 0 || 6 || 1182 || 1641 || –459 || –2.045 || 0 |- style="background:#c46;" | 14 || style="text-align:left;"|{{Cr-KE}} || A || 6 || 0 || 0 || 6 || 932 || 1366 || –434 || −3.042 || 0 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies aangeteken:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Sri Lanka}} [[Tillakaratne Dilshan]] | 500 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Sachin Tendulkar]] | 482 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Sri Lanka}} [[Kumar Sangakkara]] | 465 |- | 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Jonathan Trott]] | 422 |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Sri Lanka}} [[Upul Tharanga]] | 395 |} | Meeste paaltjies geneem:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- |rowspan="2"| 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Pakistan}} [[Shahid Afridi]] |rowspan="2"| 21 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Zaheer Khan]] |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Tim Southee]] | 18 |- |rowspan="3"| 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Robin Peterson]] |rowspan="3"| 15 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Sri Lanka}} [[Muttiah Muralitharan]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Yuvraj Singh]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Rugbywêreldbeker 2011]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Peter Murray |title=World Cup Cricket – A Complete History |year=2019 |publisher=G2 Entertainment |isbn=978-1-78281-491-7}} * {{en}} {{cite book |author=Andrew Roberts |title=A History & Guide to the Cricket World Cup |year=2019 |publisher=Pen & Sword Books Limited |isbn=978-1-5267-5361-8}} * {{en}} {{cite book |authors=Phil Walker, Reynolds Harman |title=The Official History of the ICC Cricket World Cup |year=2019 |url=https://books.google.de/books?id=pnMyxQEACAAJ&dq=The+Official+History+of+the+ICC+Cricket+World+Cup&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwieoeHQw_riAhUIa1AKHQIOD3kQ6AEIKDAA |publisher=Jellyfish Publishing Solutions |isbn=978-1-909811-47-8}} * {{en}} {{cite book |authors=Mark Browning, James Grapsas |title=A Complete History of World Cup Cricket |year=2014 |url=https://books.google.de/books?id=mQnXoAEACAAJ&dq=World+Cup+Cricket+-+A+Complete+History&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjCgpDaxPriAhU94aYKHQEpDokQ6AEIKDAA |publisher=New Holland Publishers}} * {{en}} {{cite book |author=James Alter |title=The History of World Cup Cricket |year=2011 |publisher=Roli Books |isbn=978-8174368416}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cricket World Cup 2011|Krieketwêreldbeker 2011}} * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449 ''ICC Cricket World Cup 2010/11''] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/565763.html ''The World Cup 2010–11: Review''] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2010-11-381449/match-schedule-fixtures-and-results ''ICC Cricket World Cup 2010/11 – Fixtures and Results''] * {{en}} {{IMDb-titel|3662330|Cricket World Cup 2011}} {{Proteas (2011 Krieketwêreldbeker)}} {{Navigasie Krieketwêreldbeker}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Krieketwereldbeker 2011}} [[Kategorie:Geskiedenis van Bangladesj]] [[Kategorie:Geskiedenis van Indië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Sri Lanka]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Bangladesj]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Indië]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Sri Lanka]] [[Kategorie:Krieketwêreldbeker|2011]] [[Kategorie:Sport in 2011]] 0np94mjlx55zfl9f6ypwdhf6p5hgxoa 0 129400 2922146 2920645 2026-08-04T19:46:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922146 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Krieketwêreldbeker 2019 | beeld = Krieketwêreldbeker 2019.svg | beeldgrote = 250px | onderskrif = Kenteken van die Krieketwêreldbeker 2019 | vanafdatum = 30 Mei | totdatum = 14 Julie | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI) | toernooiformaat = Groep- en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Engeland}}<br />{{vlagland|Wallis}} | kampioen = {{Cr-EN}} | naaswenner = {{Cr-NZ}} | getal = 1 | deelnemers = 10 (24 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 48 | bywoning = 752000 | speler van die reeks = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Kane Williamson]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Indië}} [[Rohit Sharma]] (648)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-cricket-world-cup-2019-12357 |title=Records in ICC Cricket World Cup, 2019 – Most runs |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Australië}} [[Mitchell Starc]] (27)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12357;type=tournament |title=Records in ICC Cricket World Cup, 2019 – Most wickets |publisher=ESPNcricinfo |date=14 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> | vorige jaar = 2015 | vorige toernooi = Krieketwêreldbeker 2015 | volgende jaar = 2023 | volgende toernooi = Krieketwêreldbeker 2023 }} Die '''Krieketwêreldbeker 2019''' ([[Engels]]: ''2019 Cricket World Cup'') is van 30 Mei tot 14 Julie 2019 in [[Engeland]] en [[Wallis]] beslis.<ref name="Krieketwêreldbeker_Engeland">{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/4956010.stm |title=England lands Cricket World Cup |publisher=[[BBC]] |date=30 April 2016 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Dit was die twaalfde [[krieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en die vyfde in Engeland. Dié land het voorheen die toernooie van [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]], [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]] gehuisves, meer as enige ander land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/england-awarded-2019-world-cup-245814 |title=England awarded 2019 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=30 April 2006 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> [[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding is]] Tien nasionale [[krieket]]spanne het aan die Krieketwêreldbeker 2019 deelgeneem: Die gasheer [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], die sewe beste spanne van die IKR EDI-kampioenskap ([[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]], [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] en [[Proteas|Suid-Afrika]]), saam met die twee beste spanne van die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2018 ([[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] en [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]]). Tydens die Krieketwêreldbeker 2019 is 48 wedstryde gespeel, waaronder 45 tydens die groepfase en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die toernooi het op 30 Mei met die openingswedstryd tussen die gasheer Engeland en Suid-Afrika op die [[Londen]]se [[The Oval (Londen)|The Oval]] begin. Al die spanne het in een groep gespeel en 45 wedstryde is gespeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die vier beste spanne het hierna vir die halfeindrondte gekwalifiseer en die eindstryd is op 14 Julie op [[Lord’s]] in Londen gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/overview-2019-world-cup-1355342 |title=England win the ODI World Cup for the first time |publisher=ESPNcricinfo |date=31 Januarie 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> ’n Soortgelyke formaat is voorheen in die [[Krieketwêreldbeker 1992|1992-toernooi]] in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] en ook in die daaropvolgende [[Krieketwêreldbeker 2023|2023-toernooi]] in [[Indië]] gebruik. Australië, Engeland, Indië en Nieu-Seeland het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Nieu-Seeland het Indië geklop en Engeland vir die verdedigende kampioen Australië, voordat die gasheer Engeland die eindstryd op Lord’s in Londen teen die [[Krieketwêreldbeker 2015|2015-naaswenner]] Nieu-Seeland gewen het deur meer grenshoue in die beslissende Superboulbeurt aan te teken en sodoende hul eerste titel ingepalm het. Dit is die eerste keer sedert die 1992-toernooi dat twee spanne mekaar in die eindstryd ontmoet het wat nog nie ’n titel ingepalm het nie. Engeland het ná Indië in [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]] en Australië in 2015 die derde agtereenvolgende gasheer geword wat die krieketwêreldbekertoernooi tuis gewen het. Daarbenewens is dit ná [[sokker]] in [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1966|1966]] en [[rugby]] in [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] die derde wêreldbekertrofee in een van Engeland se gewildste sportsoorte wat die onderskeidelike nasionale span ingepalm het. Lord’s het vir die vyfde keer ’n krieketwêreldbekereindstryd gehuisves, meer as enige ander krieketveld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/lords-to-host-record-5th-world-cup-final-in-2019-world-cup-14474.html |title=Lord's to host record 5th final in 2019 World Cup |publisher=India TV |date=19 Desember 2014 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Suid-Afrika kon vir die eerste keer sedert die [[Krieketwêreldbeker 2003|2003-toernooi]] – wat onder andere in Suid-Afrika aangebied is – nie tot die uitklopfase deurdring nie. Die Internasionale Krieketraad het voor die Krieketwêreldbeker 2015 aangekondig dat slegs tien van die vernaamste krieketlande aan die volgende toernooie van 2019 en 2023 sal kan deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-news-full-members-opposed-10-team-world-cup-says-haroon-lorgat-541846 |title=Full Members opposed 10-team World Cup – Lorgat |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=24 November 2011 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Dit het groot kritiek uitgelok, omdat veral die assosiaatlede van die IKR gevrees het dat die afstand in kwaliteit tussen hulle en die voorste [[toetskrieket]]lande groter sou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/mar/26/icc-dave-richardson-2019-cricket-world-cup-associate-nations |title=ICC will still cut 2019 World Cup to 10 teams, says chief executive |publisher=[[The Guardian]] |date=26 Maart 2015 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/anger-as-10-team-world-cup-not-up-for-debate-892955 |title=Anger as 10-team World Cup not up for debate |publisher=ESPNcricinfo |author=Tim Wigmore |date=1 Julie 2015 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2019-06-05/cricket-world-cup-minnows-where-have-they-gone/11176128 |title=The Cricket World Cup 2019 has shrunk to exclude the minnows, but why? And how come it's still so long? |publisher=ABC News |date=4 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die IKR se redenasie vir hierdie stap is egter ’n beter bemarkingsmoontlikheid van die kompetisie, want al die spanne sou dan mededingend wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/russell-degnan-does-a-ten-team-world-cup-make-financial-sense-843807 |title=Does a ten-team World Cup make financial sense? |publisher=ESPNcricinfo |author=Russell Degnan |date=6 Maart 2015 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Buitendien het die opgradering van Afghanistan en Irland tot [[Toetskrieket|toetslande]] beteken dat vir die eerste keer volle lede van die IKR nie aan ’n krieketwêreldbekertoernooi kon deelneem nie. [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] het vir die eerste keer sedert 1979 nie vir ’n krieketwêreldbekertoernooi gekwalifiseer nie. Vir die eerste keer in die toernooi se geskiedenis was die helfte van die deelnemende spanne uit [[Suid-Asië]]. Van al die ander vastelande ([[Afrika]], [[Amerikas]], [[Australië (kontinent)|Australië]], [[Europa]] en [[Oseanië]]) het slegs een span elk deelgeneem. Met sowat 1,6 miljard televisiekykers wêreldwyd was die Krieketwêreldbeker 2019 die destyds mees gesiene krieketwêreldbekertoernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2019-mens-cricket-world-cup-most-watched-ever |title=2019 Men's Cricket World Cup most watched ever |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 September 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die wedstryd tussen die aartsvyande Indië en Pakistan op 16 Junie 2019 te [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]] in [[Manchester]] het sowat een miljard televisiekykers gelok.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mirror.co.uk/sport/cricket/one-billion-watch-crickets-biggest-16528033 |title=One billion watch cricket's biggest rivals India and Pakistan at Old Trafford |publisher=[[Daily Mirror]] |author=Jeremy Armstrong |date=16 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Altesaam het 752&nbsp;000 toeskouers die 48 wedstryde bygewoon, die derde meeste tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi net ná die 2023-toernooi en die [[Krieketwêreldbeker 2015|2015-toernooi]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2023-odi-world-cup-shatters-viewership-records-1410361 |title=2023 ODI World Cup shatters viewership records |publisher=ESPNcricinfo |date=24 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> == Toewysing == Op 30 April 2006 het die IKR die drie krieketwêreldbekertoernooie van 2011, 2015 en 2019 toegewys. Die gemeenskaplike bod van [[Bangladesj]], [[Indië]], [[Pakistan]] en [[Sri Lanka]] vir die Krieketwêreldbeker 2011 is met tien teenoor drie stemme bo [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] s’n verkies.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/boards-disappointed-with-2011-world-cup-snub-245809 |title=Boards 'disappointed' with 2011 World Cup snub |publisher=ESPNcricinfo |date=30 April 2016 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/asia-to-host-2011-world-cup-245789 |title=Asia to host 2011 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=30 April 2016 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Vervolgens is die Krieketwêreldbeker 2015 aan Australië en Nieu-Seeland toegewys, nadat Engeland slegs vir die Krieketwêreldbeker 2019 aansoek gedoen het.<ref name="Krieketwêreldbeker_Engeland" /> Die Krieketwêreldbeker 2019 het tot die [[Verenigde Koninkryk]] se “Dekade van Sport” met groot sporttoernooie soos die [[Olimpiese Somerspele 2012]] en [[Paralimpiese Somerspele 2012]] in [[Londen]], [[Statebondspele]] 2014 in [[Glasgow]], [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018]] (wat egter aan Rusland toegewys is) behoort.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/rugbyunion/rugby-world-cup/5926689/England-2015-will-be-best-Rugby-World-Cup-ever-says-RFU-chief-Francis-Baron.html |title=England 2015 will be best Rugby World Cup ever, says RFU chief Francis Baron |publisher=[[Daily Telegraph]] |date=28 Julie 2009 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/8881266/World-Athletics-Championships-2017-the-latest-addition-to-Britains-golden-decade-of-sport.html |title=World Athletics Championships 2017 the latest addition to Britain's golden decade of sport |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Josie Ensor |date=11 November 2011 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/olympics/london-2012/5926942/Golden-decade-of-sport-in-Britain-starts-now.html |title=Golden decade of sport in Britain starts now |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Andrew Baker |date=28 Julie 2009 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> == Deelnemers == === Kwalifisering === Tien krieketspanne het aan die Krieketwêreldbeker 2019 deelgeneem, ’n afname teenoor die Krieketwêreldbeker 2011 en 2015 se 14.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/33296828 |title=Cricket World Cup 2019 to stay at only 10 teams |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=26 Junie 2015 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the42.ie/icc-limit-2019-cricket-world-cup-to-10-teams-419358-Apr2012/ |title=ICC limit 2019 Cricket World Cup to 10 teams |publisher=TheJournal.ie |author=Niall Kelly |date=16 April 2012 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die gasheer Engeland en die beste sewe spanne op die IKR se EDI-ranglys, soos op 30 September 2017, het regstreeks vir die krieketwêreldbeker gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ireland-afghanistan-in-mix-for-2019-world-cup-824791 |title=Ireland, Afghanistan in mix for 2019 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=28 Januarie 2015 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Australië, Bangladesj, Engeland (gasheer), Indië, Nieu-Seeland, Pakistan, Sri Lanka en Suid-Afrika het gevolglik regstreeks vir die Krieketwêreldbeker 2019 gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/650164 |title=Cricket World Cup: The Final 10 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=23 Maart 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Beide [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] en [[Ierse nasionale krieketspan|Ierland]] is op 22 Junie 2017 toetskrieketstatus deur die IKR toegeken,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/422449 |title=Ireland and Afghanistan ICC newest full members amid wide-ranging governance reform |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=22 Junie 2017 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> maar hulle moes as gevolg van die kwalifiseringsproses nog steeds aan die kwalifisering vir die Krieketwêreldbeker 2019 deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/84879/afghanistan-and-ireland-receive-opportunity-to-qualify-for-the-icc-cricket-world-cup-2019-with-full-members |title=Afghanistan and Ireland receive opportunity to qualify for the ICC Cricket World Cup 2019 with Full Members |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=2 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702164323/http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/84879/afghanistan-and-ireland-receive-opportunity-to-qualify-for-the-icc-cricket-world-cup-2019-with-full-members |archive-date=2 Julie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> As gevolg van sy lae posisie op die IKR se EDI-ranglys moes Wes-Indië egter ook vir die Krieketwêreldbeker 2019 kwalifiseer en kon tydens die IKR EDI-kampioenskap wel daarin slaag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/650767 |title=ICC congratulates Afghanistan and the Windies for qualifying for the ICC Cricket World Cup 2019 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Maart 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> 83 nasionale krieketspanne het om die twee oorblywende plekke by die Krieketwêreldbeker 2019 meegeding, waarvan die finale tien aan die uiteindelike kwalifiserende rondte in [[Zimbabwe]] deelgeneem het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/595210 |title=ICC Cricket World Cup Qualifier 2018 schedule announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=15 Januarie 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Wes-Indië het die eerste kwalifiserende span geword nadat hulle [[Skotse nasionale krieketspan|Skotland]] met vyf lopies volgens die [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/43485231 |title=West Indies reach 2019 Cricket World Cup as Scotland are denied by rain in Qualifier |publisher=[[BBC]] |date=21 Maart 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Afghanistan het by Wes-Indië aangesluit nadat hulle Ierland in met vyf paaltjies verslaan en sodoende beide Ierland en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] uitgeskakel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/650033 |title=Afghanistan qualify for CWC19 |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=23 Maart 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Vir Zimbabwe was dit die eerste Krieketwêreldbeker sedert 1983 wat hulle misgeloop het. Vervolgens kon twee spanne met toetskrieketstatus – Ierland en Zimbabwe – vir die eerste keer nie vir ’n krieketwêreldbeker kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/live-cricket-score-zimbabwe-vs-uae-icc-world-cup-qualifiers-2018-super-six-harare/story-v0K4NDjN5pGSvu4Ccu539N.html |title=UAE stun Zim |publisher=[[Hindustan Times]] |date=22 Maart 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Daarbenewens was die Krieketwêreldbeker 2019 die eerste toernooi sonder assosiaatlede.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2018/mar/23/afghanistan-ireland-cricket-world-cup-qualifier |title=Afghanistan hold nerve to beat Ireland and reach Cricket World Cup |publisher=[[The Guardian]] |date=23 Maart 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-s-dave-richardson-wants-to-expand-world-t20-first-round-to-18-teams-have-super-12-phase-994995 |title=ICC's Richardson wants more teams in World T20 |publisher=ESPNcricinfo |date=3 April 2016 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> === Kwalifiserende spanne === Die volgende tien spanne het vir die Krieketwêreldbeker 2019 gekwalifiseer. Al die deelnemende spanne het ook aan die vorige Krieketwêreldbeker 2015 deelgeneem, vervolgens was daar geen debutante nie. [[Lêer:2019 Cricket World Cup participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam 24 spanne het deelgeneem. {{sleutel|#003|Gekwalifiseer as gasheer}} {{sleutel|#00f|Gekwalifiseer tydens die IKR EDI-kampioenskap}} {{sleutel|#0c0|Gekwalifiseer tydens die Krieketwêreldbekerkwalifisering}} {{sleutel|#fc0|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-EN}} |'''Gasheer''' |Twaalfde |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Naaswennner <small>([[Krieketwêreldbeker 1979|1979]], [[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small> |- |{{Cr-AU}} | rowspan="7" |IKR EDI-kampioenskap |Twaalfde |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |{{Cr-BD}} |Sesde |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Kwarteindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |{{Cr-IN}} |Twaalfde |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1983|1983]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |Twaalfde |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Naaswenner <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |{{Cr-PK}} |Twaalfde |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small> |- |{{Cr-LK}} |Twaalfde |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]])</small> |- |{{Cr-ZA}} |Agste |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |{{Cr-AF}} | rowspan="2" |Krieketwêreldbekerkwalifisering |Tweede |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Groepfase <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |{{Cr-WI}} |Twaalfde |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1975|1975]], [[Krieketwêreldbeker 1979|1979]])</small> |} == Stadions == [[Lêer:FloodlitLondonStadium.jpg|duimnael|Anders as oorspronklik beplan kon die [[Londen]]se [[Olimpiese Stadion (Londen)|Olimpiese Stadion]] tydens die Krieketwêreldbeker 2019 nie gebruik word nie]] Die Engelse beheerliggaam [[Engelse en Walliese Krieketraad|ECB]] het in sy 2014-beplanning vir die toernooi elf stadions gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/30519129 |title=Ashes 2019: Edgbaston & Old Trafford awarded Australia Tests |publisher=[[BBC]] |date=17 Desember 2014 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Daarbenewens het hulle beplan om die [[Olimpiese Stadion (Londen)|Londen-stadion]] vir enkele wedstryde te gebruik, indien die wêreldbeheerliggam sou instem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/38228798 |title=London Stadium could stage 2019 Cricket World Cup matches |publisher=[[BBC]] |date=6 Desember 2016 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die IKR het in Jannuarie 2017 ingestem, ’n finale besluit, wat in Julie 2017 moes plaasvind, is egter verder vertraag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/london-olympic-stadium-gets-approval-for-2019-world-cup-1079160 |title=London Olympic Stadium gets approval for 2019 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Tim Wigmore |date=23 Januarie 2017 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2017/may/02/london-stadium-cricket-world-cup-2019-games |title=London Stadium set for ‘festival of cricket’ weekend at 2019 World Cup |publisher=[[The Guardian]] |author=Tim Wigmore |date=2 Mei 2017 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Tydens die bevestiging van die skedule op 25 April 2018 is ook aangekondig, dat die ECB weens onsekerhede (die eerste gebruik van inloopkolfblaaie in Engeland, veranderinge van spreilighoeke, hoë koste vir die omskepping van die buiteveld, insolasiehoek) van wedstryde op die Londen-stadion afstand gedoen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/cricket/2018/04/25/olympic-stadium-miss-hosting-2019-cricket-world-cup-matches/ |title=Olympic Stadium to miss out on hosting 2019 Cricket World Cup matches |publisher=[[Daily Telegraph]] |author=Nick Hoult |date=25 April 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/setting-sun-sealed-fate-of-olympic-stadium-as-london-venue-is-omitted-from-world-cup-plans-1144480 |title='Setting sun' sealed fate of Olympic Stadium as London venue is omitted from World Cup plans |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=26 April 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Hieronder die stadions soos op 26 April 2018 deur die [[Internasionale Krieketraad]] bekendgestel. Engeland het 44 wedstryde op tien verskeie plekke gehuisves, terwyl Wallis vier wedstryde op een plek aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/icc-world-cup-2019-full-schedule-date-and-venue/articleshow/63928774.cms |title=ICC World Cup 2019: Full Schedule, dates and venues |publisher=[[The Times of India]] |date=17 Mei 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" ! [[Birmingham]], [[Wes-Midlands]] ! [[Bristol]], City of Bristol ! [[Cardiff]], [[Wallis]] ! [[Chester-le-Street]], [[Durham (graafskap)|Durham]] |- | [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]] | [[Bristol-krieketveld]] | [[Sophia Gardens (krieketveld)|Sophia Gardens]] | [[Riverside Ground]] |- | <small>{{Koördinate|52|27|20.93|N|1|54|08.96|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Edgbaston}}</small> | <small>{{Koördinate|51|28|38.01|N|2|35|02.96|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Bristol-krieketveld}}</small> | <small>{{Koördinate|51|29|14|N|3|11|29|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Sophia Gardens}}</small> | <small>{{Koördinate|54|50|58.72|N|1|33|38.54|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Riverside Ground}}</small> |- | Kapasiteit: '''25&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/sport/extra/vjVnELf6Ih/shapes_cricket_stadiums |title=The many shapes of England’s cricket stadiums |publisher=[[BBC]] |author=Shadab Nazmi |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> | Kapasiteit: '''17&nbsp;500'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''15&nbsp;643'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''17&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:Edgbaston---close-of-play.jpg|150px]] | [[Lêer:Bristol County Ground.jpg|150px]] | [[Lêer:Cathedral Road end, SWALEC Stadium, Cardiff, Wales.jpg|150px]] | [[Lêer:Riverside-ground.jpg|150px]] |- ! [[Leeds]], [[Wes-Yorkshire]] !colspan=2| [[Londen]], [[Groter Londen]] !rowspan=5|{{Location map+|Engeland|width=300|float=right|places= {{Location map~|Engeland|lat=52.455814|long=-1.902489|position=left|background=|label=[[Birmingham]]}} {{Location map~|Engeland|lat=51.477174|long=-2.584097|position=right|background=|label=[[Bristol]]}} {{Location map~|Engeland|lat=51.487334|long=-3.191416|position=left|background=|label=[[Cardiff]]}} {{Location map~|Engeland|lat=54.849512|long=-1.560952|position=left|background=|label=[[Chester-le-Street]]}} {{Location map~|Engeland|lat=53.817686|long=-1.582070|position=left|background=|label=[[Leeds]]}} {{Location map~|Engeland|lat=53.003280|long=-1.144573|position=left|background=|label=[[Nottingham]]}} {{Location map~|Engeland|lat=53.479251|long=-2.247926|position=left|background=|label=[[Manchester]]}} {{Location map~|Engeland|lat=51.529420|long=-0.172822|position=left|background=|label=[[Lord’s]]}} {{Location map~|Engeland|lat=51.483769|long=-0.114850|position=right|background=|label=[[The Oval (Londen)|The Oval]]}} {{Location map~|Engeland|lat=50.924000|long=-1.321900|position=right|background=|label=[[Southampton]]}} {{Location map~|Engeland|lat=51.018905|long=-3.100891|position=right|background=|label=[[Taunton]]}}}} |- | [[Headingley-krieketveld|Headingley]] | [[Lord’s]] | [[The Oval (Londen)|The Oval]] |- | <small>{{Koördinate|53|49|3.58|N|1|34|55.12|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Headingley}}</small> | <small>{{Koördinate|51|31|45.84|N|0|10|21.72|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Lord’s}}</small> | <small>{{Koördinate|51|29|1|N|0|6|54|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=The Oval}}</small> |- | Kapasiteit: '''18&nbsp;350'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''30&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''24&nbsp;500'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:Headingley Cricket Stadium.jpg|150px]] | [[Lêer:Nat West media centre cropped.jpg|150px]] | [[Lêer:OCS Stand (Surrey v Yorkshire in foreground).JPG|150px]] |- ! [[Manchester]], [[Groter Manchester]] ! [[Nottingham]], [[Nottinghamshire]] ! [[Southampton]], [[Hampshire]] ! [[Taunton]], [[Somerset]] |- | [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]] | [[Trent Bridge]] | [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]] | [[County Ground, Taunton|County Ground]] |- | <small>{{Koördinate|53|27|22.85|N|2|17|12.34|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Old Trafford}}</small> | <small>{{Koördinate|52|56|12.78|N|1|07|55.78|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Trent Bridge}}</small> | <small>{{Koördinate|50|55|26.4|N|1|19|18.8|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=Rose Bowl}}</small> | <small>{{Koördinate|51|1|8.4|N|3|6|2.9|W|type:landmark|aansig=inlyn|name=County Ground}}</small> |- | Kapasiteit: '''26&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''17&nbsp;500'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''25&nbsp;000'''<ref name="Kapasiteit" /> | Kapasiteit: '''12&nbsp;500'''<ref name="Kapasiteit" /> |- | [[Lêer:Old Trafford Cricket Ground August 2014 (cropped).jpg|150px]] | [[Lêer:Cricket-EngNZ-08-T3-D4-1.JPG|150px]] | [[Lêer:Pavilion stands.JPG|150px]] | [[Lêer:County Ground, Taunton panorama.jpg|150px]] |}</center> == Formaat == Die Krieketwêreldbeker 2019 is oor 47 dae tussen tien verskillende spanne oor 46 wedstryde beslis. Dit het op 30 Mei 2019 op The Oval in Londen met die openingswedstryd tussen die gasheer Engeland en Suid-Afrika begin. Die toernooi het geëindig op Lord’s in Londen op 14 Julie met die eindstryd tussen Engeland en Nieu-Seeland, waartydens die gasheer die Krieketwêreldbekertrofee ingepalm het. ’n Soortgelyke formaat is voorheen in die Krieketwêreldbeker 1992 gebruik, maar destyds het nege in plaas van tien nasionale krieketspanne deelgeneem. === Kalender === Die Internasionale Krieketraad het die wedstrydskedule op 26 April 2018 bekendgestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/2019-cricket-world-cup-icc-to-announce-full-schedule-on-thursday-1219938-2018-04-25 |title=2019 Cricket World Cup to begin on May 30, final on July 14: ICC to confirm full schedule on Thursday |publisher=India Today |date=25 April 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> Die volgende tabel dui die Krieketwêreldbeker 2019 se daaglikse program aan. ’n Rooi blokkie dui op beide die openings- en sluitingseremonie, ’n pers blokkie op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie op wedstryde tydens die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Mei/Junie/Julie ! scope=col |Wo<br />29 ! scope=col |Do<br />30 ! scope=col |Vr<br />31 ! scope=col |Sa<br />1 ! scope=col |So<br />2 ! scope=col |Ma<br />3 ! scope=col |Di<br />4 ! scope=col |Wo<br />5 ! scope=col |Do<br />6 ! scope=col |Vr<br />7 ! scope=col |Sa<br />8 ! scope=col |So<br />9 ! scope=col |Ma<br />10 ! scope=col |Di<br />11 ! scope=col |Wo<br />12 ! scope=col |Do<br />13 ! scope=col |Vr<br />14 ! scope=col |Sa<br />15 ! scope=col |So<br />16 ! scope=col |Ma<br />17 ! scope=col |Di<br />18 ! scope=col |Wo<br />19 ! scope=col |Do<br />20 ! scope=col |Vr<br />21 ! scope=col |Sa<br />22 ! scope=col |So<br />23 ! scope=col |Ma<br />24 ! scope=col |Di<br />25 ! scope=col |Wo<br />26 ! scope=col |Do<br />27 ! scope=col |Vr<br />28 ! scope=col |Sa<br />29 ! scope=col |So<br />30 ! scope=col |Ma<br />1 ! scope=col |Di<br />2 ! scope=col |Wo<br />3 ! scope=col |Do<br />4 ! scope=col |Vr<br />5 ! scope=col |Sa<br />6 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 29 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|OS|Openingseremonie}}''' <!-- 30 -->| <!-- 31 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| <!-- 5 -->| <!-- 6 -->| |- align=center | align=left|Groepfase <!-- 29 -->| <!-- 30 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 31 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 7 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 8 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 9 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 10 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 12 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 13 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 14 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 15 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 16 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 17 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 18 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 19 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 21 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 23 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 25 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 26 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 27 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 28 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 29 -->| bgcolor=#c364f3| 2 <!-- 30 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 1 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 2 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 3 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 4 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#c364f3| 1 <!-- 6 -->| bgcolor=#c364f3| 2 |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Julie ! scope=col |So<br />7 ! scope=col |Ma<br />8 ! scope=col |Di<br />9 ! scope=col |Wo<br />10 ! scope=col |Do<br />11 ! scope=col |Vr<br />12 ! scope=col |Sa<br />13 ! scope=col |So<br />14 |- align=center |align=left|Seremonies <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| <!-- 10 -->| <!-- 11 -->| <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#d6325b|'''{{Afkorting|SS|Sluitingseremonie}}''' |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 & 10 -->|colspan="2" bgcolor=#00cc33 | 1 <!-- 11 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} {| | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#d6325b|Seremonies}} |- | {{sleutel|#c364f3|Groepwedstryde}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} === Groepfase === Die Krieketwêreldbeker 2019 is deur tien nasionale krieketspanne beslis. Vir die groepfase is die tien deelnemende spanne in een enkele groep geplaas; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span nege wedstryde in die groepfase gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die vier beste spanne het na die uitklopfase deurgedring. === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van die groep het na die uitklopfase deurgedring. Die eerste span het teen die vierde span en die tweede span teen die derde span in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis. == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van 16 skeidsregters en ses wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1198051 |title=Match officials for ICC Men’s Cricket World Cup 2019 announced |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 April 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} Bruce Oxenford <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Paul Reiffel <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Rod Tucker <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Paul Wilson <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Ian Gould <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Illingworth <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Kettleborough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} [[Nigel Llong]] <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> || * {{vlagikoon|Engeland}} Michael Gough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Indië}} Sundaram Ravi <small>([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Indië]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Gaffaney <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Aleem Dar <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Kumar Dharmasena <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ruchira Palliyaguruge <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Marais Erasmus <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Joel Wilson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} David Boon <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Chris Broad <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Jeff Crowe <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> || * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ranjan Madugalle <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Andy Pycroft <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Richie Richardson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> |} === Spanne === [[Lêer:Total Number of ODI Caps for 2019 Cricket World Cup.svg|duimnael|Aantal EDI-wedstryde van al die spanne van die Krieketwêreldbeker teen toernooibegin op 30 Mei 2019 rakende die spelers van die oorspronklike spanlys wat op 23 April 2019 aan die IKR voorgelê is.]] Elke land het ’n voorlopige span van 30 spelers gekies, wat dan tot 15 verminder is. Elke land moes teen 23 April 2019 ’n voorlopige lys van 15 spelers vir die toernooi aan die Internasionale Krieketraad voorlê.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/world-cup-squad-puzzle-bloody-hard-finch-20190329-p518rt.html |title=World Cup squad puzzle bloody hard: Finch |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Rob Forsaith |date=29 Maart 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-teams-dont-have-to-name-the-probable-30-for-the-tournament/ |title=ICC World Cup 2019: Teams don’t have to name the probable 30 for the tournament |publisher=CricTracker |date=18 Februarie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> ’n Beseerde speler kon tot op sewe dae voor die toernooi se begin vervang word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/47435883 |title=Cricket World Cup 2019: Jofra Archer in contention for England call-up |publisher=[[BBC]] |date=3 Maart 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> == Wedstryde == Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. === Groepfase === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} [[Lêer:Starc and Holder.jpg|duimnael|Wedstryd tussen Australië en Wes-Indië op 6 Junie]] Tien spanne het aan die groepfase deelgeneem. Die vier beste spanne in die groep het na die uitklopfase deurgedring. Vir wedstryde tydens die groepfase is geen reserwedae in die geval van slegte weer opsy gesit nie. Nadat vier wedstryde binne sewe dae weens reën afgelas en oor die gebrek aan reserwedae gekla is, het die IKR se uitvoerende hoof, David Richardson, beweer dat die poging om reserwedae in te sluit “die tydperk van die toernooi aansienlik sou verleng en prakties uiters kompleks sou wees om aan te bied”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-weather-watch-your-guide-to-the-soggy-scenario-1188359 |title=World Cup weather watch: your guide to the soggy scenario |publisher=ESPNcricinfo |author=Alan Gardner |date=11 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LD|Lopieverskil}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} |9||7||1||1||0||0||+0.809||'''15''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} |9||7||2||0||0||0||+0.868||'''14''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} |9||6||3||0||0||0||+1.152||'''12''' |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} |9||5||3||1||0||0||+0.175||'''11''' |- style="background:#f9f9f9;" |style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} |9||5||3||1||0||0||–0.430||'''11''' |- style="background:#f9f9f9;" |style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} |9||3||4||2||0||0||–0.919||'''8''' |- style="background:#f9f9f9;" |style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} |9||3||5||1||0||0||–0.030||'''7''' |- style="background:#f9f9f9;" |style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} |9||3||5||1||0||0||–0.410||'''7''' |- style="background:#f9f9f9;" |style="text-align:left;"|{{Cr-WI}} |9||2||6||1||0||0||–0.225||'''5''' |- style="background:#f9f9f9;" |style="text-align:left;"|{{Cr-AF}} |9||0||9||0||0||0||−1.322||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 30 Mei 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 311/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 207 (39.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Ben Stokes]] 89 (79) | paaltjies1 = [[Lungi Ngidi]] 3/66 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Quinton de Kock]] 68 (74) | paaltjies2 = [[Jofra Archer]] 3/27 (7 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 104 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-south-africa-1st-match-1144483/full-scorecard Telkaart] | plek = [[The Oval (Londen)|The Oval]], [[Londen]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Ben Stokes]] (Eng) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Eoin Morgan]] (Eng) speel in sy 200ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/may/29/eoin-morgan-low-key-england-world-cup-south-africa |title=Eoin Morgan warns England against ‘blind belief’ as World Cup bid begins |publisher=[[The Guardian]] |author=Ali Martin |date=29 Mei 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Hy teken ook sy 7&nbsp;000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/eoin-morgan-completes-7000-odi-runs-in-eng-vs-sa-icc-cricket-world-cup-2019-match-at-the-oval-887582.html |title=Eoin Morgan Completes 7000 ODI Runs in ENG vs SA ICC Cricket World Cup 2019 Match at The Oval |publisher=LatestLY |author=Abhishek Yadav |date=30 Mei 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Imran Tahir]] (RSA) word op 40 jaar en 64 dae in dié tyd die oudste Suid-Afrikaner wat in ’n krieketwêreldbekerwedstryd verskyn.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wionews.com/sports/imran-tahir-creates-two-records-in-world-cup-match-against-england-222856 |title=Imran Tahir creates two records in World Cup match against England |publisher=Wio News |date=30 Mei 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 31 Mei 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 105 (21.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 108/3 (13.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Fakhar Zaman]] 22 (16) | paaltjies1 = [[Oshane Thomas]] 4/27 (5.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Chris Gayle]] 50 (34) | paaltjies2 = [[Mohammad Amir]] 3/26 (6.0 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/pakistan-vs-west-indies-2nd-match-1144484/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Trent Bridge]], [[Nottingham]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) | speler van die wedstryd = [[Oshane Thomas]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Hasan Ali]] (Pak) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/pak-vs-wi-icc-world-cup-statistical-preview-of-match-2/story-5gVtbsJdG0n35e9HJ1y0wM.html |title=Pak vs WI, ICC World Cup: Statistical preview of Match 2 |publisher=[[Hindustan Times]] |date=31 Mei 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * '' [[Shai Hope]] (WI) benut sy 100ste EDI-vangskoot as [[paaltjiewagter]].''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://wwos.nine.com.au/videos/cricket/hope-gets-horizontal-for-catch/cjwc0uqeb000q0gpe21tk3y52 |title=Shai Hope takes a stunner to reach 100 ODI catches |publisher=[[The Times of India]] |date=31 Mei 2019 |accessdate=1 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190601053704/https://wwos.nine.com.au/videos/cricket/hope-gets-horizontal-for-catch/cjwc0uqeb000q0gpe21tk3y52 |archive-date=1 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Chris Gayle]] (WI) word die eerste kolwer wat sy 40ste ses in krieketwêreldbekertoernooie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/icc-world-cup-chris-gayle-records-most-number-of-sixes-in-world-cup-history/articleshow/69599941.cms |title=Chris Gayle creates new record for hitting the most number of sixes at the World Cups |publisher=[[The Times of India]] |date=31 Mei 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=sixes;template=results;trophy=12;type=batting |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Pakistan ly hul elfde agtereenvolgende EDI-neerlaag, hul ergste EDI-reeks in dié tyd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/pakistan-register-their-longest-winless-streak-in-odis-with-icc-world-cup-2019-defeat-vs-west-indies/429165 |title=Pakistan register their longest winless streak in ODIs with World Cup 2019 defeat vs West Indies |publisher=Times Now News |date=31 Mei 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Pakistan ly hul ergste krieketwêreldbekernederlaag in dié tyd volgens oorblywende aflewerings (218).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-pakistan-crash-to-their-biggest-world-cup-defeat-1186339 |title=Pakistan crash to their biggest World Cup defeat |publisher=ESPNcricinfo |author=Bharath Seervi |date=31 Mei 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 136 (29.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 137/0 (16.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Dimuth Karunaratne]] 52* (84) | paaltjies1 = [[Lockie Ferguson]] 3/22 (6.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Martin Guptill]] 73* (51) | paaltjies2 = [[Suranga Lakmal]] 0/28 (4 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met tien paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/new-zealand-vs-sri-lanka-3rd-match-1144485/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sophia Gardens (krieketveld)|Sophia Gardens]], [[Cardiff]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Matt Henry]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[James Neesham]] (NZ) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-3-new-zealand-vs-sri-lanka-statistical-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 3): New Zealand vs Sri Lanka – Statistical Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=26 September 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Dimuth Karunaratne]] (SL) word ná [[Ridley Jacobs]] (Aus) tydens die [[Krieketwêreldbeker 1999|1999-toernooi]] die tweede krieketspeler wat deurkolf in ’n krieketwêreldbekerwedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/news/icc-cricket-world-cup-2019-ferguson-henry-skittle-sri-lanka-for-136-850586 |title=Cricket World Cup 2019: Ferguson, Henry skittle Sri Lanka for 136 |publisher=Cricket Country |author=Jamie Alter |date=1 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Junie 2019 | tyd = 13:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 207 (38.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 209/3 (34.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Najibullah Zadran]] 51 (49) | paaltjies1 = [[Pat Cummins]] 3/40 (8.2 boulbeurte) | lopies2 = [[David Warner]] 89* (114) | paaltjies2 = [[Gulbadin Naib]] 1/32 (5 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-australia-4th-match-1144486/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol County Ground|County Ground]], [[Bristol]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[David Warner]] (Aus) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 330/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 309/8 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Mushfiqur Rahim]] 78 (80) | paaltjies1 = [[Andile Phehlukwayo]] 2/52 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Faf du Plessis]] 62 (53) | paaltjies2 = [[Mustafizur Rahman]] 3/67 (10 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 21 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/bangladesh-vs-south-africa-5th-match-1144487/full-scorecard Telkaart] | plek = [[The Oval (Londen)|The Oval]], [[Londen]] | skeidsregters = Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Shakib Al Hasan]] (Ban) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Imran Tahir]] (RSA) speel in sy 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/imran-tahir-reflects-on-amazing-journey-as-he-prepares-for-100th-cap-1186580 |title=Imran Tahir reflects on 'amazing journey' as he prepares for 100th cap |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=1 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shakib Al Hasan]] en [[Mushfiqur Rahim]] teken met 142 lopies om die derde paaltjie die hoogste Bengaalse paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref name="Reuters">{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/article/idUSL8N2390HF/ |title=Record partnership spurs Bangladesh to score their highest ODI total |publisher=[[Reuters]] |date=2 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref name="Partnership">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/fow-highest-partnerships-for-any-wicket/world-cup-12 |title=Highest partnerships for World Cup – Highest partnerships by runs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Bangladesj teken hul hoogste EDI-telling in dié tyd aan.''<ref name="Reuters" /><ref name="Ban_Highest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/team/team-highest-innings-totals/bangladesh-25/one-day-internationals-2 |title=Highest totals by Bangladesh in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Shakib Al Hasan (Ban) word die vinnigste krieketspeler in dié tyd volgens EDI-wedstryde (199) wat sy 250ste paaltjie neem en sy 5&nbsp;000ste lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thedailystar.net/icc-cricket-world-cup-2019/news/shakib-al-hasan-fastest-5k-runs-250-wickets-double-1752502 |title=Shakib fastest to 5k runs, 250 wickets double |publisher=The Daily Star (Bangladesj) |date=2 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Dit is Bangladesj se tweede krieketwêreldbekeroorwinning oor Suid-Afrika ná die [[Krieketwêreldbeker 2007|2007-toernooi]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/bangladesh-vs-south-africa-5th-match-1144487/match-report |title=Shakib, Mustafizur, Mushfiqur beat South Africa |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=2 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 348/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 334/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Mohammad Hafeez]] 84 (62) | paaltjies1 = [[Moeen Ali]] 3/50 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Joe Root]] 107 (104) | paaltjies2 = [[Wahab Riaz]] 3/82 (10 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 14 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-pakistan-6th-match-1144488/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Trent Bridge]], [[Nottingham]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Mohammad Hafeez]] (Pak) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Beide [[Joe Root]] en [[Jos Buttler]] (albei Eng) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;runsmin1=100;runsval1=runs;template=results;type=batting;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Jason Roy]] (Eng) teken sy 3&nbsp;000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/article/jason-roy-achieves-special-feat-during-england-vs-pakistan-icc-world-cup-2019-fixture-at-trent-bridge/430596 |title=Jason Roy achieves special feat during England vs Pakistan World Cup fixture at Trent Bridge |publisher=Times Now News |date=3 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Engeland verloor vir die eerste keer sedert 2015 ’n EDI-lopiejaagtog tuis, wat ’n reeks van 16 agtereenvolgende oorwinnings beëindig nadat hulle tweede gekolf het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-6-england-vs-pakistan-englands-300-totals-pakistans-rare-win-and-more-stats/ |title=ICC World Cup 2019: Match 6, England vs Pakistan – England’s 300+ totals, Pakistan’s rare win and more stats |publisher=Crictracker |author=Sampath Bandarupalli |date=3 Junie 2019 |accessdate=22 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190622004645/https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-6-england-vs-pakistan-englands-300-totals-pakistans-rare-win-and-more-stats/ |archive-date=22 Junie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Engeland word die eerste span wat ’n krieketwêreldbekerwedstryd verloor nadat twee spelers honderdtalle aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news.com.au/sport/cricket/cricket-world-cup-2019-jason-roys-horror-show-sets-up-record-england-run-chase/news-story/18cac8a0f5770e05b98b6a185d15deb5 |title=Cricket World Cup 2019 – Pakistan stun England |publisher=News Corp Australia |date=4 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;groupby=innings;orderby=hundreds;qualmax2=2;qualmin2=2;qualval2=hundreds;result=2;template=results;trophy=12;type=batting |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 201 (36.5 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 152 (32.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Kusal Perera]] 78 (81) | paaltjies1 = [[Mohammad Nabi]] 4/30 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Najibullah Zadran]] 43 (56) | paaltjies2 = [[Nuwan Pradeep]] 4/31 (9 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 34 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-sri-lanka-7th-match-1144489/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sophia Gardens (krieketveld)|Sophia Gardens]], [[Cardiff]] | skeidsregters = [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Nuwan Pradeep]] (SL) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Afghanistan se teiken is weens reën tot 187 lopies in 41 boulbeurte hersien. | notas = [[Rashid Khan]] (Afg) speel in sy 100ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-7-afghanistan-vs-sri-lanka-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 7): Afghanistan vs Sri Lanka – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=4 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Lahiru Thirimanne]] (SL) teken sy 3&nbsp;000ste EDI-lopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dnaindia.com/cricket/report-afghanistan-vs-sri-lanka-live-cricket-score-world-cup-2019-from-1441-to-1828-rain-interrupts-sri-lanka-s-slide-2757106 |title=Lahiru Thirimanne achieves special feat during Afghanistan vs Sri Lanka World Cup fixture |publisher=DNA India news |date=20 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 227/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 230/4 (47.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Chris Morris]] 42 (34) | paaltjies1 = [[Yuzvendra Chahal]] 4/51 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Rohit Sharma]] 122* (144) | paaltjies2 = [[Kagiso Rabada]] 2/39 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-south-africa-8th-match-1144490/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Michael Gough en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Jasprit Bumrah]] (Ind) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-south-africa-8th-match-1144490/match-preview |title=Teetering South Africa hope not to capsize |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=4 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Rohit Sharma (Ind) teken sy 12&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/icc-world-cup-2019-india-vs-south-africa-rohit-sharma-hits-23rd-odi-ton-joins-elite-list/story-ZFbizV3Ow2xfxXHAy2hK2N.html |title=ICC World Cup 2019,India vs South Africa: Rohit Sharma hits 23rd ODI ton, joins elite list |publisher=[[Hindustan Times]] |date=20 Mei 2020 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Virat Kohli]] behaal sy 50ste EDI-oorwinning as Indiese [[Kaptein (sport)|kaptein]].''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/icc-world-cup-2019-india-vs-south-africa-virat-kohli-on-verge-of-joining-ms-dhoni-sourav-ganguly-in-elite-list-ahead-of-opener/story-VHbhHjfm9K0rGKGTgrPjkL.html |title=ICC World Cup 2019, India vs South Africa: Virat Kohli on verge of joining MS Dhoni, Sourav Ganguly in elite list ahead of opener |publisher=[[Hindustan Times]] |date=5 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Dit is Indië se tweede krieketwêreldbekeroorwinning oor Suid-Afrika ná die [[Krieketwêreldbeker 2015|2015-toernooi]].''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/india-vs-south-africa-world-cup-2019-cwc19-team-india-south-africa-cricket-1542884-2019-06-05 |title=World Cup 2019: History favours India over South Africa in recent ICC events |publisher=India Today |author=Rohan Sen |date=5 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Met drie agtereenvolgende nederlae is dit Suid-Afrika se swakste begin in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekertoernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/cricket-world-cup/113275216/cricket-world-cup-2019-third-loss-leaves-south-africa-facing-a-knockout-scenario |title=Cricket World Cup 2019: Third loss leaves South Africa facing a knockout scenario |publisher=Stuff |author=John Pye |date=6 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Junie 2019 | tyd = 13:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 244 (49.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 248/8 (47.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Shakib Al Hasan]] 64 (68) | paaltjies1 = [[Matt Henry]] 4/47 (9.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Ross Taylor]] 82 (91) | paaltjies2 = [[Mosaddek Hossain Saikat|Mosaddek Hossain]] 2/33 (8 boulbeurte) | uitslag = Neu-Seeland wen met twee paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/bangladesh-vs-new-zealand-9th-match-1144491/full-scorecard Telkaart] | plek = [[The Oval (Londen)|The Oval]], [[Londen]] | skeidsregters = Bruce Oxenford en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Ross Taylor]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Shakib Al Hasan]] (Ban) speel in sy 200ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thedailystar.net/icc-cricket-world-cup-2019/bangladesh-vs-new-zealand-interesting-facts-1753495 |title=Interesting facts ahead of Tigers' game against New Zealand |publisher=The Daily Star (Bangladesh) |date=5 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Mushfiqur Rahim]] (Ban) speel in sy 350ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-9-bangladesh-vs-new-zealand-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 9): Bangladesh vs New Zealand – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=5 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Ross Taylor]] (NZ) speel in sy 400ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-9-bangladesh-vs-new-zealand-statistical-preview/ |title=ICC World Cup 2019: Match 9, Bangladesh vs New Zealand – Statistical Preview |publisher=CricTracker |author=Sampath Bandarupalli |date=5 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Lockie Ferguson]] (NZ) neem sy 50ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/bangladesh-vs-new-zealand-world-cup-2019-match-report-ross-taylor-matt-henry-shakib-al-hasan-1543484-2019-06-05 |title=World Cup 2019: Ross Taylor, Matt Henry script New Zealand's 2-wicket win over Bangladesh |publisher=India Today |date=5 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Trent Boult]] (NZ) neem sy 150ste EDI-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/1236905 |title=Taylor fifty, Henry burst help New Zealand secure nervy win over Bangladesh |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 288 (49 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 273/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Nathan Coulter-Nile]] 92 (60) | paaltjies1 = [[Carlos Brathwaite]] 3/67 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Shai Hope]] 68 (105) | paaltjies2 = [[Mitchell Starc]] 5/46 (10 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 15 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/australia-vs-west-indies-10th-match-1144492/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Trent Bridge]], [[Nottingham]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Nathan Coulter-Nile]] (Aus) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Wes-Indië speel in hul 800ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.newsnationtv.com/sports-news/icc-world-cup/west-indies-800th-odi-vs-australia-icc-cricket-world-cup-2019-clash-trent-bridge-article-226655.html |title=West Indies play 800th ODI in ICC Cricket World Cup clash against Australia in Trent Bridge |publisher=News Nation |author=Siddharth Vishwanathan |date=6 Junie 2019 |accessdate=25 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625180051/https://english.newsnationtv.com/sports-news/icc-world-cup/west-indies-800th-odi-vs-australia-icc-cricket-world-cup-2019-clash-trent-bridge-article-226655.html |archive-date=25 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Pat Cummins]] (Aus) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-10-australia-vs-windies-preview-caribbean-flair-locks-horns-with-the-aussie-spirit-on-a-high-scoring-ground/ |title=ICC World Cup 2019: Match 10, Australia vs Windies, Preview – Caribbean flair locks horns with the Aussie spirit on a high-scoring ground |publisher=CricTracker |date=5 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Nathan Coulter-Nile]] (Aus) teken die hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd deur ’n No. 8-kolwer aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-10-australia-vs-windies-starcs-record-5-fer-coulter-niles-rescue-act-and-more-stats/ |title=A gutsy effort with the bat by Coulter-Nile: |publisher=Crictracker |author=Sampath Bandarupalli |date=7 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Chris Gayle]] (WI) teken sy 1&nbsp;000ste krieketwêreldbekerlopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.newsnationtv.com/sports-news/icc-world-cup/chris-gayle-mitchell-starc-two-times-drs-survive-australia-vs-west-indies-icc-cricket-world-cup-2019-trent-bridge-article-226650.html |title=Chris Gayle survives not once but twice to Mitchell Starc – All thanks to DRS |publisher=News Nation |author=Siddharth Vishwanathan |date=6 Junie 2019 |accessdate=1 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501040246/https://english.newsnationtv.com/sports-news/icc-world-cup/chris-gayle-mitchell-starc-two-times-drs-survive-australia-vs-west-indies-icc-cricket-world-cup-2019-trent-bridge-article-226650.html |archive-date=1 Mei 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Mitchell Starc]] (Aus) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Bowling Records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Mitchell Starc word die vinnigste bouler in dié tyd volgens EDI-wedstryde (77) wat sy 150ste paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/icc-cricket-world-cup-2019-australia-vs-west-indies-1544076-2019-06-06 |title=World Cup 2019: Smith, Coulter-Nile, Starc shine as Australia beat West Indies |publisher=India Today |date=6 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Andre Russell]] (WI) word die vinnigste kolwer in dié tyd volgens EDI-wedstryde (767) wat sy 1&nbsp;000ste lopie aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/highlights-australia-vs-west-indies-icc-cricket-world-cup-2019-match-full-cricket-score-aaron-finch-and-co-register-15-runs-win-6760861.html |title=Highlights, Australia vs West Indies, ICC Cricket World Cup 2019 Match, Full Cricket Score: Aaron Finch and Co register 15 runs win |publisher=First Cricket |date=6 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 7 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/pakistan-vs-sri-lanka-11th-match-1144493/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol County Ground|County Ground]], [[Bristol]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd om 15:46 afgelas weens swaar reën. | notas = Dit is slegs die derde krieketwêreldbekerwedstryd, en die eerste tydens die Krieketwêreldbeker 2019, wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is. }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 386/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 280 (48.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Jason Roy]] 153 (121) | paaltjies1 = [[Mehedi Hasan]] 2/67 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Shakib Al Hasan]] 121 (119) | paaltjies2 = [[Ben Stokes]] 3/23 (6 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 106 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-bangladesh-12th-match-1144494/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sophia Gardens (krieketveld)|Sophia Gardens]], [[Cardiff]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Jason Roy]] (Eng) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mashrafe Mortaza]] (Ban) speel in sy 300ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-12-england-vs-bangladesh-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 12): England vs Bangladesh – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=8 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Beide [[Jason Roy]] (Eng) en [[Shakib Al Hasan]] (Ban) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Engeland word die eerste span wat sewe agtereenvolgende EDI-tellings van 300 of meer aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-world-cup-2019-twitter-reacts-as-england-post-386-runs-against-bangladesh/ |title=ICC World Cup 2019: Twitter Reacts as England Post 386 Runs Against Bangladesh |publisher=Cricket Addictor |author=Ankush Das |date=8 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Engeland teken ook hul hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd aan.<ref name="Largest">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-largest-margins/world-cup-12 |title=Largest margins by Innings, runs & wickets for World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 8 Junie 2019 | tyd = 13:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 172 (41.1 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 173/3 (32.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Hashmatullah Shahidi]] 59 (99) | paaltjies1 = [[James Neesham]] 5/31 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Kane Williamson]] 79* (99) | paaltjies2 = [[Aftab Alam]] 3/45 (8.1 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-new-zealand-13th-match-1144495/full-scorecard Telkaart] | plek = [[County Ground, Taunton|County Ground]], [[Taunton]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[James Neesham]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[James Neesham]] (NZ) neem sy eerste vyf-paaltjie-oes en sy 50ste EDI-paaltjie.<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/news/icc-cricket-world-cup-2019-new-zealand-vs-afghanistan-james-neeshams-maiden-five-wicket-haul-leaves-afghanistan-in-ruins-854075 |title=Neesham, Ferguson leaves Afghanistan in ruins |publisher=Cricket Country |author=Aditya Bhattacharya |date=8 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 9 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 352/5 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 316 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Shikhar Dhawan]] 117 (109) | paaltjies1 = [[Marcus Stoinis]] 2/62 (7 boulbeurte) | lopies2 = [[Steve Smith]] 69 (70) | paaltjies2 = [[Bhuvneshwar Kumar]] 3/50 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 36 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/australia-vs-india-14th-match-1144496/full-scorecard Telkaart] | plek = [[The Oval (Londen)|The Oval]], [[Londen]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Shikhar Dhawan]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Rohit Sharma]] (Ind) word die vinnigste kolwer in dié tyd volgens aantal wedstryde (77) wat sy 2&nbsp;000ste EDI-lopie teen dieselfde teenstander aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-australia-leak-runs-and-rohit-dhawan-topple-greenidge-haynes-1188024 |title=Australia leak runs, and Rohit-Dhawan topple Greenidge-Haynes |publisher=ESPNcricinfo |date=9 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shikhar Dhawan]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Australië verloor vir die eerste keer sedert hul nederlaag teen Pakistan tydens die 1999-toernooi ’n krieketwêreldbekerlopiejaagtog, wat ’n reeks van 19 agtereenvolgende oorwinnings beëindig nadat hulle tweede gekolf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/108413/icc-cricket-world-cup-2019-indian-cricket-team-australia-virat-kohli |title=India make their World Cup statement |publisher=Cricbuzz |author=Ganesh Chandrasekaran |date=9 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/australia-vs-india-14th-match-1144496/match-report |title=Dhawan 117 and Bhuvneshwar's three for secure India's victory |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=9 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 10 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 29/2 (7.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = | lopies1 = [[Quinton de Kock]] 17* (21) | paaltjies1 = [[Sheldon Cottrell]] 2/18 (4 boulbeurte) | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/south-africa-vs-west-indies-15th-match-1144497/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Rod Tucker en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Reën tydens Suid-Afrika se kolfbeurt verhoed verdere verrigtinge. | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/bangladesh-vs-sri-lanka-16th-match-1144498/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Bristol County Ground|County Ground]], [[Bristol]] | skeidsregters = Richard Illingworth en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd om 13:57 afgelas weens swaar reën. | notas = Dit is slegs die vierde krieketwêreldbekerwedstryd, en die tweede tydens die Krieketwêreldbeker 2019, wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is. }} {{Krieketwedstryd | datum = 12 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 307 (49 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 266 (45.4 boulbeurte) | lopies1 = [[David Warner]] 107 (111) | paaltjies1 = [[Mohammad Amir]] 5/30 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Imam-ul-Haq]] 53 (75) | paaltjies2 = [[Pat Cummins]] 3/33 (10 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 41 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/australia-vs-pakistan-17th-match-1144499/full-scorecard Telkaart] | plek = [[County Ground, Taunton|County Ground]], [[Taunton]] | skeidsregters = [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[David Warner]] (Aus) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[David Warner]] (Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Mohammad Amir]] (Pak) neem sy eerste EDI-vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/mohammad-amir-5-wicket-haul-australia-vs-pakistan-world-cup-2019-leading-bowling-charts-1547463-2019-06-12 |title=Mohammad Amir 1st Pakistan bowler to pick up 5-wicket haul vs Australia in World Cup history |publisher=India Today |author=Akshay Ramesh |date=12 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Nathan Coulter-Nile]] (Aus) neem sy 50ste EDI-paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dawn.com/news/1487778/pakistan-see-shaky-start-with-early-dismissals |title=Pakistan see shaky start with early dismissals |publisher=Dawn |date=12 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 13 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-new-zealand-18th-match-1144500/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Trent Bridge]], [[Nottingham]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd afgelas weens reën. | notas = Dit is slegs die vyfde krieketwêreldbekerwedstryd, en die derde tydens die Krieketwêreldbeker 2019, wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is. }} {{Krieketwedstryd | datum = 14 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 212 (44.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 213/2 (33.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Nicholas Pooran]] 63 (78) | paaltjies1 = [[Mark Wood]] 3/18 (6.4 boulbeurte) | lopies2 = [[Joe Root]] 100* (94) | paaltjies2 = [[Shannon Gabriel]] 2/49 (7 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-west-indies-19th-match-1144501/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Joe Root]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Eoin Morgan]] (Eng) speel in sy 300ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-19-england-vs-windies-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 19): England vs Windies – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=14 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Mark Wood]] (Eng) neem sy 50ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.socialnews.xyz/2019/06/14/wood-archer-steal-show-as-windies-fold-up-for-212/ |title=Wood & Archer steal show as Windies fold up for 212 |publisher=Social News |author=Gopi Adusumilli |date=14 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Joe Root]] (Eng) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Batting" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 334/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-LK}} | telling2 = 247 (45.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Aaron Finch]] 153 (132) | paaltjies1 = [[Dhananjaya de Silva]] 2/40 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Dimuth Karunaratne]] 97 (108) | paaltjies2 = [[Mitchell Starc]] 4/55 (10 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 87 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/australia-vs-sri-lanka-20th-match-1144502/full-scorecard Telkaart] | plek = [[The Oval (Londen)|The Oval]], [[Londen]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Aaron Finch]] (Aus) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Aaron Finch]] (Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.<ref name="Batting" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 15 Junie 2019 | tyd = 13:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 125 (34.1 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 131/1 (28.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Rashid Khan]] 35 (25) | paaltjies1 = [[Imran Tahir]] 4/29 (7 boulbeurte) | lopies2 = [[Quinton de Kock]] 68 (72) | paaltjies2 = [[Gulbadin Naib]] 1/29 (6 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met nege paaltjies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-south-africa-21st-match-1144503/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Sophia Gardens (krieketveld)|Sophia Gardens]], [[Cardiff]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Imran Tahir]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Wedstryd verkort weens reën tot 48 boulbeurte per span. Suid-Afrika se teiken is hersien tot 127 lopies. | notas = Dit is die eerste EDI-wedstryd tussen Afghanistan en Suid-Afrika ooit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-south-africa-21st-match-1144503/match-preview |title=Afghanistan look to escape last place as South Africa eye turnaround |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=14 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 16 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 336/5 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 212/6 (40 boulbeurte) | lopies1 = [[Rohit Sharma]] 140 (113) | paaltjies1 = [[Mohammad Amir]] 3/47 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Fakhar Zaman]] 62 (75) | paaltjies2 = [[Vijay Shankar]] 2/22 (5.2 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 89 lopies ([[Duckworth-Lewis-Stern-metode|DLS-metode]]) | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-pakistan-22nd-match-1144504/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Bruce Oxenford ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = Wedstryd verkort weens reën; [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] hersien teiken om te wen: 302 lopies in 40 boulbeurte vir Pakistan. | notas = [[Rohit Sharma]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Virat Kohli]] (Ind) word die negende kolwer en die vinnigste in dié tyd volgens aantal kolfbeurte (222) wat sy 11&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/world-cup-2019-india-vs-pakistan-virat-kohli-sachin-tendulkar-11000-odi-runs-fastest-1550053-2019-06-16 |title=India vs Pakistan: Virat Kohli fastest to 11,000 ODI runs |publisher=India Today |author=Rajarshi Gupta |date=16 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Indië teken die hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd teen Pakistan aan.''<ref name="INDvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/108520/stats-virat-kohli-rohit-sharma-sizzle-on-the-biggest-stage |title=STATS: Virat Kohli, Rohit Sharma sizzle on the biggest stage |publisher=Cricbuzz |author=Deepu Narayanan |date=16 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Hasan Ali]] staan met 84 lopies die meeste in dié tyd deur ’n Pakistanse bouler tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd af.''<ref name="INDvPAK" /> * ''[[Vijay Shankar]] (Ind) word die derde bouler in ’n krieketwêreldbekerwedstryd wat ’n paaltjie met sy eerste aflewering neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/india-vs-pakistan-vijay-shankar-joins-elite-list-with-wicket-off-first-ball-in-world-cups-1550139-2019-06-16 |title=India vs Pakistan: Vijay Shankar joins elite list with wicket off first ball in World Cups |publisher=India Today |author=Saurabh Kumar |date=16 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 17 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 321/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 322/3 (41.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Shai Hope]] 96 (121) | paaltjies1 = [[Mustafizur Rahman]] 3/59 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Shakib Al Hasan]] 124* (99) | paaltjies2 = [[Andre Russell]] 1/42 (6 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/bangladesh-vs-west-indies-23rd-match-1144505/full-scorecard Telkaart] | plek = [[County Ground, Taunton|County Ground]], [[Taunton]] | skeidsregters = Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Shakib Al Hasan]] (Ban) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Mustafizur Rahman]] (Ban) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportingnews.com/au/cricket/news/bangladesh-west-indies-cricket-world-cup-strugglers-target-momentum-in-taunton-showdown-odi/1eidha3sqsibk15yny9804lab3 |title=Cricket World Cup: Bangladesh and Windies target momentum boost from Taunton showdown |publisher=Sporting News |author=John Skilbeck |date=17 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Jason Holder]] (WI) speel in sy 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-23-windies-vs-bangladesh-statistical-preview/ |title=ICC World Cup 2019: Match 23, Windies vs Bangladesh – Statistical Preview |publisher=CricTracker |author=Sampath Bandarupalli |date=24 November 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shai Hope]] (WI) speel in sy 100ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-23-bangladesh-vs-windies-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 23): Bangladesh vs Windies – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=17 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shimron Hetmyer]] (WI) teken sy 1&nbsp;000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/news/shimron-hetmyer-joint-fastest-fifty-west-indies-bangladesh-world-cup-2019-taunton/article28008721.ece# |title=World Cup 2019: Hetmyer smashes joint-fastest fifty, crosses 1000 ODI runs |publisher=The Hindu |date=17 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shakib Al Hasan]] (Ban) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Shakib Al Hasan word ná [[Tamim Iqbal]] die tweede Bengaalse kolwer wat sy 6&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken en die vinnigste speler in dié tyd volgens aantal EDI-kolfbeurte (202) wat sy 6&nbsp;000ste lopie aanteken en sy 250ste paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://archive.dhakatribune.com/sport/2019/06/17/shakib-gets-past-6-000-odi-runs |title=Shakib gets past 6,000 ODI runs |publisher=Dhaka Tribune |date=17 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Bangladesj teken hul hoogste suksesvolle EDI-lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://scroll.in/field/927394/world-cup-2019-shakib-al-hasan-liton-das-power-bangladesh-past-west-indies-in-record-chase |title=World Cup 2019: Shakib Al Hasan, Liton Das power Bangladesh past West Indies in record chase |publisher=Scroll India |date=17 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shakib Al Hasan]] en [[Liton Das]] teken met 189 lopies om die vierde paaltjie die hoogste Bengaalse paaltjievennootskap in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd en die hoogste Bengaalse vierde EDI-paaltjievennootskap in dié tyd aan.<ref name="Partnership" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/bangladesh-vs-west-indies-23rd-match-1144505/match-report |title=Shakib, Liton the stars in Bangladesh's record chase |publisher=ESPNcricinfo |author=Varun Shetty |date=17 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 397/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 247/8 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Eoin Morgan]] 148 (71) | paaltjies1 = [[Gulbadin Naib]] 3/68 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Hashmatullah Shahidi]] 76 (100) | paaltjies2 = [[Jofra Archer]] 3/52 (10 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 150 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-afghanistan-24th-match-1144506/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]] | skeidsregters = Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Eoin Morgan]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Eoin Morgan]] (Eng) teken die vinnigste krieketwêreldbekerhonderdtal in dié tyd vir Engeland aan (in 57 aflewerings).''<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/cricket-world-cup-fastest-hundreds-1401412 |title=Cricket World Cup – Fastest Hundreds in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Hy word ook die eerste kolwer wat sy 17de ses tydens ’n EDI-kolfbeurt aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportinglife.com/cricket/news/morgan-makes-history-with-17-sixes/167907 |title=Eoin Morgan makes 148 off 71 balls including 17 sixes – a new ODI record |publisher=Sporting Life |date=18 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Engeland word die eerste span wat 25 sesse tydens ’n EDI-kolfbeurt aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/48679823 |title=England v Afghanistan: Eoin Morgan hits record 17 sixes in World Cup win |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=18 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Engeland teken ook hul hoogste krieketwêreldbekertelling in dié tyd aan.''<ref name="Largest" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://uk.news.yahoo.com/morgans-17-sixes-highlights-england-145011449.html |title=Morgan's 17 sixes highlights England World Cup record day |publisher=Yahoo News |author=John Pye |date=18 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Rashid Khan]] (Afg) boul die duurste spel in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd en staan 110 lopies in sy nege boulbeurte af.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/england-vs-afghanistan-world-cup-2019-most-expensive-spell-rashid-khan-goes-for-110-runs-off-9-overs-1551365-2019-06-18 |title=Most expensive spell in a World Cup: Rashid Khan goes for 110 runs off 9 overs |publisher=India Today |author=Rajarshi Gupta |date=18 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Hashmatullah Shahidi]] (Afg) teken sy 1&nbsp;000ste EDI-lopie aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/1251911 |title=Demoralised Afghanistan face daunting task against upbeat India |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=21 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 241/6 (49 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 245/6 (48.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Rassie van der Dussen]] 67* (64) | paaltjies1 = [[Lockie Ferguson]] 3/59 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Kane Williamson]] 106* (138) | paaltjies2 = [[Chris Morris]] 3/49 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/new-zealand-vs-south-africa-25th-match-1144507/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]] | skeidsregters = Ian Gould en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Kane Williamson]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = ’n Vertraagde begin weens ’n nat buiteveld verkort die wedstryd tot 49 boulbeurte per span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/jun/19/new-zealand-south-africa-cricket-world-cup-match-report |title=Kane Williamson guides New Zealand to narrow World Cup win over South Africa |publisher=[[The Guardian]] |author=Ali Martin |date=19 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> | notas = [[Hashim Amla]] (RSA) word ná [[Jacques Kallis]], [[AB de Villiers]] en [[Herschelle Gibbs]] die vierde Suid-Afrikaanse kolwer wat sy 8&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/world-cup-2019-hashim-amla-8000-odi-runs-south-africa-new-zealand/article28074879.ece# |title=World Cup 2019: Hashim Amla second fastest to 8000 ODI runs |publisher=The Hindu |date=19 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[David Miller]] (RSA) teken sy 3&nbsp;000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesandstar.co.uk/sport/national/17717312.kane-williamson-century-leads-new-zealand-thrilling-win-south-africa/ |title=Kane Williamson century leads New Zealand to thrilling win over South Africa |publisher=Times and Star |date=19 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Kane Williamson]] (NZ) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Kane Williamson teken sy 3&nbsp;000ste EDI-lopie as Nieu-Seelandse kaptein aan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.loopnewsbarbados.com/content/masterful-williamson-nudges-south-africa-closer-world-cup-exit-1 |title=Masterful Williamson nudges South Africa closer to World Cup exit |publisher=Loop News Barbados |date=19 Junie 2019 |accessdate=30 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930104850/http://www.loopnewsbarbados.com/content/masterful-williamson-nudges-south-africa-closer-world-cup-exit-1 |archive-date=30 September 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 381/5 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 333/8 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[David Warner]] 166 (147) | paaltjies1 = [[Soumya Sarkar]] 3/58 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Mushfiqur Rahim]] 102* (97) | paaltjies2 = [[Marcus Stoinis]] 2/54 (8 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 48 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/australia-vs-bangladesh-26th-match-1144508/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Trent Bridge]], [[Nottingham]] | skeidsregters = Michael Gough en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[David Warner]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[David Warner]] (Aus) word die eerste kolwer wat twee krieketwêreldbekertellings van meer as 150 lopies aanteken.''<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket-world-cup/david-warner-record-world-cup-2019-equals-virat-kohlis-record-5791207/ |title=David Warner blasts highest score in World Cup 2019, equals Virat Kohli's record |publisher=The Indian Express |date=21 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Australië teken hul hoogste EDI-telling in dié tyd teen Bangladesj aan.''<ref name="stats">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-david-warner-clobbers-his-sixth-150-plus-score-1189884 |title=Stats – Warner clobbers his sixth 150-plus score |publisher=ESPNcricinfo |date=20 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Mushfiqur Rahim]] (Ban) teken ook ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Bangladesj teken hul hoogste EDI-telling in dié tyd aan.''<ref name="Ban_Highest" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://bdnews24.com/cricket/2019/06/21/bangladesh-lose-to-australia-despite-their-highest-odi-total-in-high-scoring-wc-match |title=Bangladesh lose to Australia despite their highest ODI total in high-scoring WC match |publisher=bdnews24.com |author=Ariful Islam Roney |date=20 Junie 2019 |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120170136/https://bdnews24.com/cricket/2019/06/21/bangladesh-lose-to-australia-despite-their-highest-odi-total-in-high-scoring-wc-match |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Die 714 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd.<ref name="stats" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-match-aggregates/world-cup-12 |title=Highest match aggregates For World Cup |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 232/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 212 (47 boulbeurte) | lopies1 = [[Angelo Mathews]] 85* (115) | paaltjies1 = [[Mark Wood]] 3/40 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Ben Stokes]] 82* (89) | paaltjies2 = [[Lasith Malinga]] 4/43 (10 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 20 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-sri-lanka-27th-match-1144509/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Lasith Malinga]] (SL) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Moeen Ali]] (Eng) speel in sy 100ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecricketer.com/Topics/england/moeen_ali_england_man_for_all_seasons_100th_odi_cap_sri_lanka.html |title=Moeen Ali: England's man for all seasons closes in on his 100th ODI cap |publisher=The Cricketer |author=Nick Friend |date=20 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Adil Rashid]] (Eng) speel in sy 150ste internasionale wedstryd.''<ref name="ARJR">{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-27-england-vs-sri-lanka-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 27): England vs Sri Lanka – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=21 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Joe Root]] (Eng) speel in sy 250ste internasionale wedstryd.''<ref name="ARJR" /> * ''[[Angelo Mathews]] (SL) teken sy 12&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref name="AMEM">{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-27-england-vs-sri-lanka-malingas-magic-roots-form-and-more-stats/ |title=ICC World Cup 2019: Match 27, England vs Sri Lanka – Malinga’s magic, Root's form and more stats |publisher=CricTracker |author=Sampath Bandarupalli |date=21 November 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Eoin Morgan]] (Eng) teken sy 9&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref name="AMEM" /> * ''[[Lasith Malinga]] (SL) word ná [[Muttiah Muralitharan]] die tweede Sri Lankaanse bouler wat sy 50ste krieketwêreldbekerpaaltjie neem<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/lasith-malinga-50-wickets-world-cup-2019-sri-lanka-england/article28102425.ece# |title=Malinga becomes second Sri Lankan to pick 50 wickets in World Cup |publisher=The Hindu |date=21 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> en die vinnigste in dié tyd wat dié mylpaal bereik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket-world-cup/lasith-malinga-england-vs-sri-lanka-stats-records-5793905/ |title=Lasith Malinga breaks record for fewest matches to 50 World Cup wickets |publisher=Indian Express |date=22 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 224/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 213 (49.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Virat Kohli]] 67 (63) | paaltjies1 = [[Mohammad Nabi]] 2/33 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Mohammad Nabi]] 52 (55) | paaltjies2 = [[Mohammed Shami]] 4/40 (9.5 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met elf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-india-28th-match-1144510/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Jasprit Bumrah]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Mohammed Shami]] word ná [[Chetan Sharma]] in 1987 die tweede Indiese bouler wat ’n driekuns tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd neem – die eerste tydens die 2019-toernooi – toe hy [[Mohammad Nabi]], [[Aftab Alam]] en [[Mujeeb Ur Rahman]] (almal Afg) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/cricket/india-afghanistan-cricket-world-cup-result-scorecard-report-mohammed-shami-a8970571.html |title=Cricket World Cup 2019: Mohammed Shami hat-trick sees India through final-over drama with Afghanistan |publisher=The Independent |author=Nick Purewal |date=22 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/world-cup-2019-mohammed-shami-creates-history-becomes-2nd-indian-to-take-world-cup-hat-trick/story-j18hSw3anyFHHXusxK2USL.html |title=World Cup 2019: Mohammed Shami creates history, becomes 2nd Indian to take World Cup hat-trick |publisher=[[Hindustan Times]] |date=23 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Dit is Indië se 50ste krieketwêreldbekeroorwinning.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/icc-cricket-world-cup-2019-india-vs-afghanistan-match-report-southampton-1554327-2019-06-22 |title=World Cup 2019: Mohammed Shami hat-trick seals thrilling win for India over Afghanistan |publisher=India Today |author=Rajarshi Gupta |date=23 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Afghanistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/48731754 |title=Shami's hat-trick helps India beat Afghanistan; Kohli top scores |publisher=[[BBC]] |author=Marc Higginson |date=22 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Junie 2019 | tyd = 13:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 291/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 286 (49 boulbeurte) | lopies1 = [[Kane Williamson]] 148 (154) | paaltjies1 = [[Sheldon Cottrell]] 4/56 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Carlos Brathwaite]] 101 (82) | paaltjies2 = [[Trent Boult]] 4/30 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met vyf lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/new-zealand-vs-west-indies-29th-match-1144511/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Kane Williamson]] (NZ) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Kane Williamson]] (NZ) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Carlos Brathwaite]] (WI) teken sy eerste EDI-honderdtal aan.<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/live/2019/jun/22/new-zealand-v-west-indies-cricket-world-cup-live |title=New Zealand beat West Indies by five runs: Cricket World Cup 2019 – as it happened |publisher=[[The Guardian]] |author=Simon Burnton en Rob Smyth |date=22 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 308/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 259/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Haris Sohail]] 89 (59) | paaltjies1 = [[Lungi Ngidi]] 3/64 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Faf du Plessis]] 63 (79) | paaltjies2 = [[Wahab Riaz]] 3/46 (10 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 49 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/pakistan-vs-south-africa-30th-match-1144512/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Haris Sohail]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Andile Phehlukwayo]] (RSA) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-30-pakistan-vs-south-africa-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 30): Pakistan vs South Africa – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=22 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shadab Khan]] (Pak) neem sy 50ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/pakistan-vs-south-africa-world-cup-2019-match-report-haris-sohail-shadab-khan-1554798-2019-06-23 |title=World Cup 2019: Pakistan eliminate South Africa from semi-finals race with 49-run win |publisher=India Today |date=24 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Suid-Afrika is hiermee uit die toernooi geskakel.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/news/cricket-world-cup-butter-fingered-pakistan-stay-alive-south-africa-eliminated-after-lords-scrap-860951 |title=Cricket World Cup: Butter-fingered Pakistan stay alive, South Africa eliminated after Lord's scrap |publisher=Cricket Country |author=Jamie Alter |date=23 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Suid-Afrika versuim vir die eerste keer sedert die [[Krieketwêreldbeker 2003|2003-toernooi]] – onder andere in Suid-Afrika aangebied – om die krieketwêreldbekerhalfeindrondte te haal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/pakistan-vs-south-africa-30th-match-1144512/match-report |title=Haris blitz ends South Africa's World Cup dream |publisher=ESPNcricinfo |author=Liam Brickhill |date=23 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 262/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 200 (47 boulbeurte) | lopies1 = [[Mushfiqur Rahim]] 83 (87) | paaltjies1 = [[Mujeeb Ur Rahman]] 3/39 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Samiullah Shinwari]] 49 (51) | paaltjies2 = [[Shakib Al Hasan]] 5/29 (10 boulbeurte) | uitslag = Bangladesj wen met 62 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-bangladesh-31st-match-1144513/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rose Bowl (krieketveld)|Rose Bowl]], [[Southampton]] | skeidsregters = Michael Gough en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Shakib Al Hasan]] (Ban) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Soumya Sarkar]] (Ban) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-31-bangladesh-vs-afghanistan-preview-winless-afghans-battle-for-pride-against-roaring-tigers/ |title=ICC World Cup 2019: Match 31, Bangladesh vs Afghanistan, Preview – Winless Afghans battle for pride against roaring Tigers |publisher=CricTracker |date=9 Maart 2020 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Gulbadin Naib]] (Afg) speel in sy 100ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-31-bangladesh-vs-afghanistan-statistical-preview/ |title=ICC World Cup 2019: Match 31, Bangladesh vs Afghanistan – Statistical Preview |publisher=Crictracker |author=Sampath Bandarupalli |date=24 November 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Hy teken ook sy 1&nbsp;000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/news/match-highlights-icc-cricket-world-cup-2019-match-31-shakibs-allround-show-powers-bangladesh-to-victory-over-afghanistan-860920 |title=Match highlights, ICC Cricket World Cup 2019, Match 31: Shakib’s allround show powers Bangladesh to victory over Afghanistan |publisher=Cricket Country |date=24 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shakib Al Hasan]] word die eerste Bengaalse kolwer wat sy 1&nbsp;000ste krieketwêreldbekerlopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/icc-world-cup-2019-bangladesh-vs-afghanistan-shakib-al-hasan-scripts-unique-world-cup-history-for-bangladesh/story-7oR0TQYDSpW7We3JRIc8mN.html |title=ICC World Cup 2019, Bangladesh vs Afghanistan: Shakib Al Hasan scripts unique World Cup history for Bangladesh |date=24 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Hy word ook die eerste Bengaalse bouler wat ’n vyf-paaltjie-oes tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd neem.''<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/bangladesh-vs-afghanistan-world-cup-2019-match-report-shakib-al-hasan-mushfiqur-rahim-1555443-2019-06-24 |title=World Cup 2019: Bangladesh ride on all-round Shakib Al Hasan to inflict 7th-straight defeat on Afghanistan |publisher=India Today |author=Rohan Sen |date=24 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Shakib Al Hasan word die eerste speler wat sy 1&nbsp;000ste krieketwêreldbekerlopie aanteken en sy 30 EDI-paaltjie neem, asook die eerste speler wat 400 lopies aanteken en tien paaltjies tydens dieselfde toernooi neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thedailystar.net/icc-cricket-world-cup-2019/news/shakib-only-player-1k-runs-30-wickets-world-cups-1761787 |title=Shakib only player with 1k runs, 30 wickets at World Cups |publisher=The Daily Star |date=25 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Shakib Al Hasan word ná [[Yuvraj Singh]] tydens die 2011-toernooi die tweede krieketspeler wat in dieselfde krieketwêreldbekerwedstryd ’n vyftigtal aanteken en vyf paaltjies neem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket-world-cup/shakib-al-hasan-yuvraj-singhs-world-cup-record-5797784/ |title=Shakib al Hasan matches Yuvraj Singh’s World Cup record for best all-round performance |publisher=Indian Express |date=24 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 285/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 221 (44.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Aaron Finch]] 100 (116) | paaltjies1 = [[Chris Woakes]] 2/46 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Ben Stokes]] 89 (115) | paaltjies2 = [[Jason Behrendorff]] 5/44 (10 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 64 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-australia-32nd-match-1144514/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) | speler van die wedstryd = [[Aaron Finch]] (Aus) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Aaron Finch]] (Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Jason Behrendorff]] (Aus) neem sy eerste EDI-vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket-world-cup/england-vs-australia-highlights-result-report-5799720/ |title=Starc, Behrendorff demolish England to take Australia into semi-finals |publisher=The Indian Express |date=25 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Australië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/icc-cricket-world-cup-2019-england-vs-australia-match-report-aaron-finch-jason-behrendorff-1556115-2019-06-25 |title=World Cup 2019: Australia crush England to storm into semi-finals |publisher=India Today |author=Rajarshi Gupta |date=26 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 237/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 241/4 (49.1 boulbeurte) | lopies1 = [[James Neesham]] 97* (112) | paaltjies1 = [[Shaheen Afridi]] 3/28 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Babar Azam]] 101* (127) | paaltjies2 = [[Kane Williamson]] 1/39 (8 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/new-zealand-vs-pakistan-33rd-match-1144515/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]] | skeidsregters = Bruce Oxenford en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Babar Azam]] (Pak) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Babar Azam]] word die vinnigste Pakistanse kolwer in dié tyd volgens aantal EDI-wedstryde (68) wat sy 3&nbsp;000ste lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thenews.com.pk/latest/490098-babar-azam-becomes-fastest-pakistani-batsman-to-reach-3000-runs |title=Babar Azam becomes fastest Pakistani batsman to reach 3,000 runs |publisher=The News |author=Faizan Lakhani |date=26 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Babar Azam teken ook sy tiende EDI-honderdtal aan.<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/world-cup-2019-pakistan-vs-new-zealand-cricket-report-babar-azam-shaheen-afridi-semi-final-chance-alive-1556860-2019-06-26 |title=World Cup 2019: Pakistan keep semi-final hopes alive after handing New Zealand 1st defeat |publisher=India Today |author=Akshay Ramesh |date=27 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 268/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 143 (34.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Virat Kohli]] 72 (82) | paaltjies1 = [[Kemar Roach]] 3/36 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Sunil Ambris]] 31 (40) | paaltjies2 = [[Mohammed Shami]] 4/16 (6.2 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 125 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-west-indies-34th-match-1144516/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]] | skeidsregters = Richard Illingworth en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Hardik Pandya]] (Ind) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-west-indies-34th-match-1144516/match-preview |title=India's shaky middle order in focus against teetering West Indies |publisher=ESPNcricinfo |author=Deivarayan Muthu |date=26 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Jason Holder]] (WI) speel in sy 150ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-34-india-vs-windies-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 34): India vs Windies – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=26 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Virat Kohli]] (Ind) word die vinnigste kolwer in dié tyd volgens aantal boulbeurte (417) wat sy 20&nbsp;000 internasionale lopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/virat-kohli-surpasses-sachin-and-lara-becomes-fastest-to-20000-international-runs/articleshow/69974402.cms |title=Virat Kohli surpasses Sachin and Lara, becomes fastest to 20,000 international runs |publisher=[[The Times of India]] |date=27 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Wes-Indië is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/48785855 |title=Cricket World Cup: India thrash West Indies by 125 runs at Old Trafford |publisher=[[BBC]] |author=Amy Lofthouse |date=27 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 203 (49.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 206/1 (37.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Avishka Fernando]] 30 (29) | paaltjies1 = [[Dwaine Pretorius]] 3/25 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Faf du Plessis]] 96* (103) | paaltjies2 = [[Lasith Malinga]] 1/47 (10 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met nege paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/south-africa-vs-sri-lanka-35th-match-1144517/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Riverside Ground]], [[Chester-le-Street]] | skeidsregters = Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Dwaine Pretorius]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 29 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 227/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 230/7 (49.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Asghar Afghan]] 42 (35) | paaltjies1 = [[Shaheen Afridi]] 4/47 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Imad Wasim]] 49* (54) | paaltjies2 = [[Mohammad Nabi]] 2/23 (10 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met drie paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-pakistan-36th-match-1144518/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]] | skeidsregters = [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Imad Wasim]] (Pak) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Mohammad Nabi]] (Afg) neem sy 200ste internasionale paaltjie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-36-pakistan-vs-afghanistan-statistical-highlights/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 36): Pakistan vs Afghanistan – Statistical Highlights |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=30 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 29 Junie 2019 | tyd = 13:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 243/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 157 (43.4 boulbeurte) | lopies1 = [[Usman Khawaja]] 88 (129) | paaltjies1 = [[Trent Boult]] 4/51 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Kane Williamson]] 40 (51) | paaltjies2 = [[Mitchell Starc]] 5/26 (9.4 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met 86 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/australia-vs-new-zealand-37th-match-1144519/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Alex Carey]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[David Warner]] (Aus) teken sy 13&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-37-new-zealand-vs-australia-statistical-highlights/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 37): New Zealand vs Australia – Statistical Highlights |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=30 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Trent Boult]] word die eerste Nieu-Seelandse bouler wat ’n driekuns in ’n krieketwêreldbekerwedstryd neem – ná [[Mohammed Shami]] (Ind) die tweede tydens die 2019-toernooi – toe hy [[Usman Khawaja]], [[Mitchell Starc]] en [[Jason Behrendorff]] (almal Aus) in drie agtereenvolgende aflewerings uitboul.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/news/world-cup-2019-trent-boult-hattrick-australia-new-zealand-mohammed-shami/article28229642.ece |title=Trent Boult takes second hat-trick of World Cup 2019 |publisher=The Hindu |date=29 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Kane Williamson]] (NZ) teken sy 6&nbsp;000 EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/cricket/cricket-world-cup/while-you-were-sleeping-ugly-scenes-mar-world-cup-clash/JARQVYRRHX3655XACFZ4EVS4FI/?c_id=4&objectid=12245165 |title=While You Were Sleeping: Ugly scenes mar World Cup clash |publisher=NZ Herald |date=30 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Mitchell Starc]] (Aus) word die eerste bouler wat drie vyf-paaltjie-oeste in ’n krieketwêreldbekertoernooi neem.<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=start;qualmin1=5;qualval1=wickets;size=100;template=results;trophy=12;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Bowling records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 30 Junie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 337/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 306/5 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Jonny Bairstow]] 111 (109) | paaltjies1 = [[Mohammed Shami]] 5/69 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Rohit Sharma]] 102 (109) | paaltjies2 = [[Liam Plunkett]] 3/55 (10 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 31 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-india-38th-match-1144520/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Jonny Bairstow]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Kuldeep Yadav]] (Ind) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-38-england-vs-india-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 38): England vs India – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=29 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Dit is die 100ste EDI-wedstryd tussen Engeland en Indië.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/india-vs-england-world-cup-head-to-head-another-birmingham-test-for-england-in-2019-1558955-2019-06-30 |title=India vs England, World Cup head-to-head: Another Birmingham test for England in 2019 |publisher=India Today |author=Akshay Ramesh |date=30 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Beide [[Jonny Bairstow]] (Eng) en [[Rohit Sharma]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Mohammed Shami]] (Ind) neem sy eerste EDI-vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/world-cup-2019/india-vs-england-live-cricket-score-match-updates-2061605 |title=India vs England Highlights, World Cup 2019: England End India's Unbeaten Run To Keep Semis Hopes Alive |publisher=NDTV |author=Prakash Rai |date=30 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025 |archive-date=30 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630103502/https://sports.ndtv.com/world-cup-2019/india-vs-england-live-cricket-score-match-updates-2061605 |url-status=dead }}</ref> * ''[[Yuzvendra Chahal]] word die eerste Indiese bouler wat 88 lopies in ’n krieketwêreldbekerwedstryd afstaan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricketnext/news/india-vs-england-yuzvendra-chahal-becomes-most-expensive-indian-bowler-in-world-cup-history-2210711.html |title=Yuzvendra Chahal Becomes Most Expensive Indian Bowler in World Cup History |publisher=News18 |author=Hardik Worah |date=30 Junie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Sri Lanka is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-england-s-win-affects-bangladesh-and-pakistan-1192017 |title=How England's win affects Bangladesh and Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |date=1 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 338/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-WI}} | telling2 = 315/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Avishka Fernando]] 104 (103) | paaltjies1 = [[Jason Holder]] 2/59 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Nicholas Pooran]] 118 (103) | paaltjies2 = [[Lasith Malinga]] 3/55 (10 boulbeurte) | uitslag = Sri Lanka wen met 23 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/sri-lanka-vs-west-indies-39th-match-1144521/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Riverside Ground]], [[Chester-le-Street]] | skeidsregters = Bruce Oxenford en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Avishka Fernando]] (SL) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Chris Gayle]] word die eerste Wes-Indiese krieketspeler wat in sy 455ste internasionale wedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-39-sri-lanka-vs-windies-statistical-highlights/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 39): Sri Lanka vs Windies – Statistical Highlights |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=2 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Avishka Fernando]] (SL) teken sy eerste EDI-honderdtal aan.''<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/sport/cricket/fernando-strikes-maiden-odi-ton-as-sri-lanka-set-west-indies-testing-target/38270016.html |title=Fernando strikes maiden ODI ton as Sri Lanka set West Indies testing target |publisher=Belfast Telegraph |date=1 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Jason Holder]] word die eerste Wes-Indiese kaptein wat 100 EDI-paaltjies neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-39-sri-lanka-vs-windies-poorans-unsuccessful-attempt-holders-100th-as-captain-and-more-stats/ |title=ICC World Cup 2019: Match 39, Sri Lanka vs Windies – Pooran’s unsuccessful attempt, Holder’s 100th as captain and more stats |publisher=CricTracker |author=Sampath Bandarupalli |date=21 November 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Nicholas Pooran]] (WI) teken sy eerste EDI-honderdtal aan.<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://scroll.in/field/929027/world-cup-2019-sri-lanka-vs-west-indies-live-score-and-updates-pride-at-stake-for-eliminated-teams |title=World Cup, Sri Lanka vs West Indies – as it happened: Pooran’s ton in vain as SL clinch thriller |publisher=Scroll India |date=1 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 314/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 286 (48 boulbeurte) | lopies1 = [[Rohit Sharma]] 104 (92) | paaltjies1 = [[Mustafizur Rahman]] 5/59 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Shakib Al Hasan]] 66 (74) | paaltjies2 = [[Jasprit Bumrah]] 4/55 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 28 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/bangladesh-vs-india-40th-match-1144522/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]] | skeidsregters = Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Ruchira Palliyaguruge ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind) | rondte = | loot = Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Tamim Iqbal]] (Ban) speel in sy 200ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-40-bangladesh-vs-india-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 40): Bangladesh vs India – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=1 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] (Ind) word ná [[Kumar Sangakkara]] (SL) die tweede kolwer wat sy vierde honderdtal tydens een enkele krieketwêreldbekertoernooi aanteken.''<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/icc-world-cup-2019-match-40-bangladesh-vs-india-rohits-form-bumrahs-finishing-and-more-stats/ |title=ICC World Cup 2019: Match 40, Bangladesh vs India – Rohit’s form, Bumrah’s finishing and more stats |publisher=Crictracker |author=Sampath Bandarupalli |date=21 November 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Mustafizur Rahman]] (Ban) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /> * ''[[Shakib Al Hasan]] (Ban) word die eerste krieketspeler wat tydens een enkele krieketwêreldbekertoernooi 500 lopies aanteken en tien paaltjies neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/news/shakib-al-hasan-world-cup-2019-records-batting-bowling-allrounder-new-zealand-scott-styris/article28263851.ece |title=Shakib Al Hasan first to 500 runs and 10 wickets in single World Cup |publisher=The Hindu |date=2 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Indië vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref name="INDvBAN">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/48839098 |title=Cricket World Cup: India confirm semi-final place with Bangladesh win |publisher=[[BBC]] |author=Tom Rostance |date=2 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Bangladesj is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref name="INDvBAN" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 3 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 305/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 186 (45 boulbeurte) | lopies1 = [[Jonny Bairstow]] 106 (99) | paaltjies1 = [[James Neesham]] 2/41 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Tom Latham]] 57 (65) | paaltjies2 = [[Mark Wood]] 3/34 (9 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met 119 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-new-zealand-41st-match-1144523/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Riverside Ground]], [[Chester-le-Street]] | skeidsregters = Sundaram Ravi ([[Raad vir Beheer van Krieket in Indië|Ind]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Jonny Bairstow]] (Eng) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Matt Henry]] (NZ) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://zeenews.india.com/cricket/icc-world-cup-2019-england-vs-new-zealand-statistical-highlights-2216440.html |title=ICC World Cup 2019: England vs New Zealand--Statistical Highlights |publisher=Zee News |author=Arnab Mukherji |date=4 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Jonny Bairstow]] (Eng) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Dit is Engeland se eerste krieketwêreldbekeroorwinning oor Nieu-Seeland sedert die [[Krieketwêreldbeker 1983|1983-toernooi]].''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-new-zealand-41st-match-1144523/match-report |title=Jonny Bairstow, Mark Wood put England in semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Daniel Brettig |date=3 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Engeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref name="ENGvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/48853268 |title=England v New Zealand: Hosts reach World Cup semi-finals |publisher=[[BBC]] |author=Stephan Shemilt |date=3 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Engeland haal vir die eerste keer sedert die 1992-toernooi die uitklopfase.<ref name="ENGvNZ" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-WI}} | telling1 = 311/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 288 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Shai Hope]] 77 (92) | paaltjies1 = [[Dawlat Zadran]] 2/73 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Ikram Alikhil]] 86 (93) | paaltjies2 = [[Carlos Brathwaite]] 4/63 (9 boulbeurte) | uitslag = Wes-Indië wen met 23 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/afghanistan-vs-west-indies-42nd-match-1144524/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en [[Nigel Llong]] ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Shai Hope]] (WI) | rondte = | loot = Wes-Indië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Chris Gayle]] word die eerste Wes-Indiese krieketspeler wat in sy 35ste krieketwêreldbekerwedstryd speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-42-afghanistan-vs-windies-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 42): Afghanistan vs Windies – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=3 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Chris Gayle word ná [[Brian Lara]] ook die tweede Wes-Indiese krieketspeler wat in sy 295ste EDI-wedstryd speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://uk.sports.yahoo.com/news/afghanistan-v-west-indies-gayle-191334353.html |title=Afghanistan v West Indies: Gayle eyeing record at Headingley |publisher=Yahoo! Sport |date=3 Julie 2019 |accessdate=19 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519170717/https://uk.sports.yahoo.com/news/afghanistan-v-west-indies-gayle-191334353.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 315/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-BD}} | telling2 = 221 (44.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Imam-ul-Haq]] 100 (100) | paaltjies1 = [[Mustafizur Rahman]] 5/75 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Shakib Al Hasan]] 64 (77) | paaltjies2 = [[Shaheen Afridi]] 6/35 (9.1 boulbeurte) | uitslag = Pakistan wen met 94 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/bangladesh-vs-pakistan-43rd-match-1144525/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]] | skeidsregters = Michael Gough en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Shaheen Afridi]] (Pak) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Imam-ul-Haq]] (Pak) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Mustafizur Rahman]] (Ban) neem sy tweede agtereenvolgende vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling" /> * ''Mustafizur Rahman word die vinnigste Bengaalse bouler in dié tyd volgens aantal boulbeurte (54) wat sy 100ste EDI-paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/icc-cricket-world-cup/pakistan-vs-bangladesh-world-cup-2019-mustafizur-rahman-100-wickets-shakib-al-hasan-mashrafe-mortaza-haris-sohail/article28296281.ece# |title=Pakistan vs Bangladesh: Mustafizur Rahman picks up 100th ODI wicket |publisher=Sport Star |date=5 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Babar Azam]] teken die meeste krieketwêreldbekerlopies in dié tyd vir Pakistan aan (474).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/icc-cricket-world-cup-2019-pakistan-bangladesh-babar-azam-most-runs-javed-miandad-1562984-2019-07-05 |title=Babar Azam breaks a 27-year-old World Cup record for Pakistan |publisher=India Today |author=Ajay Tiwari |date=5 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shakib Al Hasan]] (Ban) word ná [[Sachin Tendulkar]] (Ind) die tweede kolwer wat sewe krieketwêreldbekertellings van meer as 50 lopies aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/shakib-al-hasan-breaks-sachin-tendulkar-world-cup-record-1563193-2019-07-05 |title=Shakib Al Hasan breaks Sachin Tendulkar' World Cup record |publisher=India Today |author=Saurabh Kumar |date=6 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Shaheen Afridi]] (Pak) word op 19 jaar 90 dae die jongste bouler in dié tyd wat ’n vyf-paaltjie-oes in ’n krieketwêreldbekerwedstryd neem.''<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jantakareporter.com/sports/shaheen-afridi-destroys-bangladesh-as-pakistan-bid-goodbye-to-world-cup/256569/ |title=Shaheen Afridi destroys Bangladesh as Pakistan bid goodbye to World Cup 2019 |publisher=Jantaka Reporter |date=5 Julie 2019 |accessdate=11 Desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211185658/https://www.jantakareporter.com/sports/shaheen-afridi-destroys-bangladesh-as-pakistan-bid-goodbye-to-world-cup/256569/ |archive-date=11 Desember 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Shaheen Afridi behaal ook die beste boulsyfer in dié tyd vir Pakistan tydens ’n krieketwêreldbekerwedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/48881768 |title=Cricket World Cup: Pakistan hammer Bangladesh but New Zealand into semi-finals |publisher=[[BBC]] |author=Adam Williams |date=5 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:green">''Nieu-Seeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref name="BANvPAK">{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/cricket-world-cup/114036709/cricket-world-cup-new-zealand-face-semis-wait-as-pakistan-bat-first-v-bangladesh |title=Cricket World Cup 2019: Black Caps secure semifinal spot after no Pakistan miracle |publisher=Stuff |date=6 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * <span style="color:red">''Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref name="BANvPAK" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-LK}} | telling1 = 264/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 265/3 (43.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Angelo Mathews]] 113 (128) | paaltjies1 = [[Jasprit Bumrah]] 3/37 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[KL Rahul]] 111 (118) | paaltjies2 = [[Kasun Rajitha]] 1/47 (8 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-sri-lanka-44th-match-1144526/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Headingley-krieketveld|Headingley]], [[Leeds]] | skeidsregters = Ian Gould ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Wilson ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind) | rondte = | loot = Sri Lanka het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Dinesh Karthik]] (Ind) speel in sy 150ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-match-44-sri-lanka-vs-india-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Match 44): Sri Lanka vs India – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=6 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Beide [[Angelo Mathews]] (SL) en [[KL Rahul]] (Ind) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Jasprit Bumrah]] (Ind) neem sy 100ste EDI-paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.foxsports.com/cricket/story/the-latest-bumrah-earns-100th-odi-wicket-070619 |title=The Latest: Bumrah earns 100th ODI wicket |publisher=Fox Sports |date=6 Julie 2019 |accessdate=1 Julie 2020}} {{dooie skakel}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] (Ind) word die eerste kolwer wat vyf honderdtalle tydens een enkele krieketwêreldbekertoernooi aanteken.<ref name="Batting" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/rohit-sharma-first-batsman-to-hit-five-centuries-in-a-world-cup/articleshow/70108555.cms |title=Rohit Sharma first batsman to hit five centuries in a World Cup |publisher=[[The Times of India]] |date=6 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 6 Julie 2019 | tyd = 13:30 (BST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 325/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 315 (49.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Faf du Plessis]] 100 (94) | paaltjies1 = [[Nathan Lyon]] 2/53 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[David Warner]] 122 (117) | paaltjies2 = [[Kagiso Rabada]] 3/56 (10 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met tien lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/australia-vs-south-africa-45th-match-1144527/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]] | skeidsregters = Aleem Dar ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) | speler van die wedstryd = [[Faf du Plessis]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Beide [[Faf du Plessis]] (RSA) en [[David Warner]] (Aus) teken ’n krieketwêreldbekerhonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Dit is Suid-Afrika se eerste krieketwêreldbekeroorwinning oor Australië sedert die 1992-toernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/108857/icc-cricket-world-cup-2019-australia-cricket-team-south-africa-cricket-team-england |title=Australia lose thriller; face England in the semis |publisher=Cricbuzz |date=6 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} === Uitklopfase === [[Lêer:Lord's Pavilion.jpg|duimnael|Die eindstryd tussen Engeland en Nieu-Seeland is op 14 Julie op Lord’s in Londen gehou]] Die uitklopfase het uit twee halfeindstryde bestaan, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op Lord’s in Londen ontmoet het. Op 25 April 2018 is aangekondig dat Old Trafford en Edgbaston die twee halfeindstryde sal aanbied soos tydens die Krieketwêreldbeker 1999, met albei halfeindstryde en die eindstryd wat ’n reserwedag gehad het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/old-trafford-to-host-india-pakistan-world-cup-clash-1144314 |title=Old Trafford to host India-Pakistan World Cup clash |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=25 April 2018 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 9–10 Julie – Old Trafford, Manchester | RD1-span01 = '''{{Cr-NZ}}''' | RD1-telling01 = '''239/8''' | RD1-span02 = {{Cr-IN}} | RD1-telling02 = 221 | RD1-hofie02 = 11 Julie – Edgbaston, Birmingham | RD1-span03 = {{Cr-AU}} | RD1-telling03 = 223 | RD1-span04 = '''{{Cr-EN}}''' | RD1-telling04 = '''226/2''' | RD2-hofie01 = 14 Julie – Lord’s, Londen | RD2-span01 = {{Cr-NZ}} | RD2-telling01 = 241/8 | RD2-span02 = '''{{Cr-EN}}''' | RD2-telling02 = '''241''' }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 9–10 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 239/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 221 (49.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Ross Taylor]] 74 (90) | paaltjies1 = [[Bhuvneshwar Kumar]] 3/43 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Ravindra Jadeja]] 77 (59) | paaltjies2 = [[Matt Henry]] 3/37 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 18 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-new-zealand-1st-semi-final-1144528/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Old Trafford-krieketveld|Old Trafford]], [[Manchester]] | skeidsregters = Richard Illingworth en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Matt Henry]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = Reën onderbreek die speel nadat 46.1 boulbeurte van Nieu-Seeland se kolfbeurt geboul is. Reserwedag op 10 Julie gebruik: 3.5 boulbeurte van Nieu-Seeland en Indië se hele kolfbeurt is op 10 Julie voltooi. | notas = [[Tom Latham]] (NZ) speel in sy 150ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-semi-final-1-india-vs-new-zealand-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Semi-Final 1): India vs New Zealand – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=8 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Mahendra Singh Dhoni|MS Dhoni]] (Ind) speel in sy 350ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-world-cup-2019-ms-dhoni-becomes-the-second-indian-to-play-350-odis/ |title=ICC World Cup 2019: MS Dhoni Becomes The Second Indian To Play 350 ODIs |publisher=Cricket Addictor |author=Ankush Das |date=9 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Nieu-Seeland vorder vir die tweede keer tot die krieketwêreldbekereindstryd, gelyk aan hul tweede agtereenvolgende eindstrydverskyning.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/jul/10/india-new-zealand-cricket-world-cup-semi-final-match-report |title=New Zealand into Cricket World Cup final despite Jadeja’s heroics for India |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=10 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/india-vs-new-zealand-1st-semi-final-1144528/match-report |title=New Zealand in final despite thrilling Jadeja-Dhoni counter-attack |publisher=ESPNcricinfo |author=Karthik Krishnaswamy |date=9 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 11 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 223 (49 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 226/2 (32.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Steve Smith]] 85 (119) | paaltjies1 = [[Chris Woakes]] 3/20 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Jason Roy]] 85 (65) | paaltjies2 = [[Pat Cummins]] 1/34 (7 boulbeurte) | uitslag = Engeland wen met agt paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-australia-2nd-semi-final-1144529/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Edgbaston-krieketveld|Edgbaston]], [[Birmingham]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Chris Woakes]] (Eng) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Mark Wood]] (Eng) speel in sy 50ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket/icc-cricket-world-cup-2019-semi-final-2-australia-vs-england-stats-preview/ |title=ICC Cricket World Cup 2019 (Semi-Final 2): Australia vs England – Stats Preview |publisher=Cricket Addictor |author=Sandipan Ghosh |date=11 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Mitchell Starc]] (Aus) word die eerste bouler wat sy 27ste krieketwêreldbekerpaaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/mitchell-starc-breaks-glenn-mcgraths-record-for-most-wickets-in-a-world-cup/articleshow/70180202.cms |title=Mitchell Starc breaks Glenn McGrath's record for most wickets in a World Cup |publisher=[[The Times of India]] |date=11 Julie 2019 |accessdate=12 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712081934/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/mitchell-starc-breaks-glenn-mcgraths-record-for-most-wickets-in-a-world-cup/articleshow/70180202.cms |archive-date=12 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Joe Root]] (Eng) word die eerste veldwerker wat sy twaalfde vangskoot tydens een enkele krieketwêreldbekertoernooi benut.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/world-cup-2019-england-australia-semi-final-joe-root-catches-ricky-ponting-record-1567016-2019-07-11 |title=Joe Root breaks Ricky Ponting's 16-year-old World Cup record |publisher=[[The Times of India]] |date=11 Julie 2019 |accessdate=1 Februarie 2020}}</ref> * ''Australië ly hul eerste nederlaag in agt krieketwêreldbekerhalfeindstrydverskynings.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/live-updates-australia-vs-england-live-score-world-cup-2019-semifinal-edgbaston-birmingham/articleshow/70171637.cms |title=England crush Australia to set up summit clash with New Zealand |publisher=[[The Times of India]] |date=11 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Dit is Engeland se eerste krieketwêreldbekeroorwinning oor Australië sedert die 1992-toernooi.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2019/jul/11/england-australia-cricket-world-cup-semi-final-report |title=England thrash Australia to reach their fourth Cricket World Cup final |publisher=[[The Guardian]] |author=Vic Marks |date=11 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Engeland haal vir die eerste keer sedert 1992 ’n krieketwêreldbekereindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-australia-2nd-semi-final-1144529/match-report |title=Jason Roy caps bowlers' onslaught as England blaze a trail to World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=11 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 14 Julie 2019 | tyd = 10:30 (BST) | dagnag = | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 241/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 241 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Henry Nicholls]] 55 (77) | paaltjies1 = [[Chris Woakes]] 3/37 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Ben Stokes]] 84 (98) | paaltjies2 = [[James Neesham]] 3/43 (7 boulbeurte) | uitslag = Gelykop | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-new-zealand-final-1144530/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Lord’s]], [[Londen]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Marais Erasmus ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = [[Ben Stokes]] (Eng) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Superboulbeurt: Engeland 15/0, Nieu-Seeland 15/1.'' * ''Beide Engeland en Nieu-Seeland het die kans gehad om hul eerste krieketwêreldbekertitel te wen.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-new-zealand-final-1144530/match-preview |title=It all comes down to this, and it had to be an England-New Zealand World Cup final |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=13 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Engeland word die eerste span wat 76 sesse tydens een enkele krieketwêreldbekertoernooi aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-smash-englands-world-cup-six-hitting-record-1406564 |title=South Africa smash England's World Cup six-hitting record |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=1 November 2023 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''[[Kane Williamson]] (NZ) teken die meeste krieketwêreldbekerlopies (578) in dié tyd as kaptein aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/kane-williamson-becomes-captain-with-most-runs-in-a-world-cup/articleshow/70215989.cms |title=Kane Williamson becomes captain with most runs in a World Cup |publisher=[[The Times of India]] |date=15 Julie 2019 |accessdate=15 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190715041413/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-world-cup/kane-williamson-becomes-captain-with-most-runs-in-a-world-cup/articleshow/70215989.cms |archive-date=15 Julie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''[[Joe Root]] (Eng) word die eerste veldwerker wat sy 13de vangskoot tydens een enkele krieketwêreldbekertoernooi benut.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/108965/england-broke-long-standing-records-en-route-first-wc-win |title=England broke long-standing records en route first WC win |publisher=Cricbuzz |author=Deepu Narayanan |date=15 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Dit was slegs die vyfde krieketwêreldbekerwedstryd – en eerste eindstryd – wat in ’n gelykop geëindig het.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/wc2007/engine/records/team/smallest_margins.html?id=12;type=trophy |title=World Cup / Records / Smallest Victories (Including Ties) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Dit was die eerste keer wat ’n Superboulbeurt gebruik is om beide ’n EDI-wedstryd en ’n krieketwêreldbekereindstryd te beslis.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/nerve-skill-errors-how-the-greatest-odi-finish-played-out-1194725 |title=Nerve, skill, errors: how the greatest ODI finish played out |publisher=ESPNcricinfo |author=Jarrod Kimber |date=15 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Nadat die Superboulbeurt gelykop geëindig het wen Engeland dié wedstryd volgens aantal grenshoue (26–17).''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/108952/match-tied-super-over-tied-england-win-wc-on-boundary-count |title=England win World Cup on boundary count after Super Over thriller against New Zealand |publisher=Cricbuzz |author=Akash Sarkar |date=15 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415/england-vs-new-zealand-final-1144530/match-report |title=Epic final tied, Super Over tied, England win World Cup on boundary count |publisher=ESPNcricinfo |author=Alan Gardner |date=14 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/live/cricket/47484101?fbclid=IwAR3jgDwIie-bOmpyQGx3SIjVyZraxXqOtrN1kslp7ECMc7f9aVYrpo7kyuY |title=Relive incredible World Cup final with clips and analysis as it happened |publisher=[[BBC]] |author=Jack Skelton, Tom Rostance en Matthew Henry |date=14 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/sportnuus/krieket/drama-op-lords/ |title=Drama op Lord’s |publisher=[[Maroela Media]] |author=Johann Gresse |date=14 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> * ''Engeland word die derde agtereenvolgende gasheer wat ’n krieketwêreldbekertoernooi tuis kon wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket-world-cup-2019/story/cricket-world-cup-2019-england-new-zealand-home-soil-1569041-2019-07-14 |title=World Cup 2019: England 3rd country to lift World Cup on home soil |publisher=India Today |date=15 Julie 2019 |accessdate=11 Maart 2025}}</ref> }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Krieketwêreldkampioen 2019 |- |align=center|'''{{Cr-EN}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al tien deelnemende nasionale krieketspanne in die Krieketwêreldbeker 2019. [[Lêer:2019 Cricket World Cup results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die Krieketwêreldbeker 2019: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#c46|Groepfase}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] [[Lêer:2019 World Cup winning England Cricket team with PM Theresa May.jpg|duimnael|Die Engelse nasionale krieketspan word ná hul oorwinning tydens die Krieketwêreldbeker 2019 deur die destydse eerste minister [[Theresa May]] ontvang]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|{{Afkorting|LD|Lopieverskil}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} || – || 11 || 8 || 0 || 3 || 3183 || 2767 || +416 || — || 16 |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} || – || 11 || 7 || 1 || 3 || 2154 || 2330 || –176 || — || 15 |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} || – || 10 || 7 || 1 || 2 || 2481 || 2237 || +194 || — || 15 |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} || – || 10 || 7 || 0 || 3 || 2901 || 2607 || +294 || — || 14 |- | colspan="12"| '''In die groepfase uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} || – || 9 || 5 || 1 || 3 || 2025 || 1994 || +31 || –0.430 || 11 |- style="background:#c46;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Cr-LK}} || – || 9 || 3 || 2 || 4 || 1606 || 1621 || –15 || –0.919 || 8 |- style="background:#c46;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} || – || 9 || 3 || 1 || 5 || 1905 || 2068 || –163 || –0.030 || 7 |- style="background:#c46;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} || – || 9 || 3 || 1 || 5 || 2278 || 2474 || –196 || –0.410 || 7 |- style="background:#c46;" | 9 || style="text-align:left;"|{{Cr-WI}} || – || 9 || 2 || 1 || 6 || 1969 || 2113 || –144 || –0.225 || 5 |- style="background:#c46;" | 10 || style="text-align:left;"|{{Cr-AF}} || – || 9 || 0 || 0 || 9 || 1832 || 2123 || –291 || –1.322 || 0 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies aangeteken:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Rohit Sharma]] | 648 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[David Warner]] | 647 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Bangladesj}} [[Shakib Al Hasan]] | 606 |- | 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Kane Williamson]] | 578 |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Joe Root]] | 556 |} | Meeste paaltjies geneem:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Australië}} [[Mitchell Starc]] | 27 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Lockie Ferguson]] | 21 |- |rowspan="2"| 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Jofra Archer]] |rowspan="2"| 20 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Bangladesj}} [[Mustafizur Rahman]] |- |rowspan="2"| 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Jasprit Bumrah]] |rowspan="2"| 18 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Mark Wood]] |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Rugbywêreldbeker 2019]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Chris Hawkes |title=ICC Cricket World Cup England and Wales 2019: The Official Book |url=https://books.google.de/books/about/ICC_Cricket_World_Cup_England_and_Wales.html?id=YlW4ugEACAAJ&redir_esc=y |year=2019 |publisher=Carlton Books Limited |isbn=978-1-78739-219-9}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cricket World Cup 2019|Krieketwêreldbeker 2019}} * {{en}} [https://www.cricketworldcup.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2019-1144415 ''ICC Cricket World Cup 2019''] * {{en}} {{IMDb-titel|8710622|Cricket World Cup 2019}} {{Proteas (2019 Krieketwêreldbeker)}} {{Navigasie Krieketwêreldbeker}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Krieketwereldbeker 2019}} [[Kategorie:Geskiedenis van Engeland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Wallis]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Engeland]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Wallis]] [[Kategorie:Krieketwêreldbeker|2019]] [[Kategorie:Sport in 2019]] iabc7a8oe4jlle6x5bsmcoqpy6e1eph 6 130109 2922223 1633736 2026-08-04T21:24:05Z JMK 649 +kat 2922223 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Professore en studente aan die [[Teologiese Skool Potchefstroom]] |bron=Argief van die GKSA |datum=1955 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Kweekskole in Suid-Afrika]] bvp849l0xqeayvyx04x8r2o44eyfhyt 6 132139 2922050 1643825 2026-08-04T18:53:42Z JMK 649 ~kat 2922050 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. [[Hendrik Alberts]] |bron=[http://samilitaryhistory.org/vol136rs.html SA Military History] |datum=Omstreeks 1900 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Boeregeneraals]] ciena64rwaqqwpu93pn8gajfzkx6bmz 1 159066 2921954 2599870 2026-08-04T17:19:44Z ~2026-43175-81 212197 /* Liewe heksie */ nuwe afdeling 2921954 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Liewe heksie == Is a children's book created by Verna Vels in 1961 and a radio channel in 1963 and later on a show running for 52 episodes in 1978 [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-43175-81|&#126;2026-43175-81]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-43175-81|talk]]) 17:19, 4 Augustus 2026 (UTC) r6i05o9pn5g9xptgdgbrdn48kf8zzl9 0 191063 2922286 2669444 2026-08-05T09:12:00Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Japanse kookkuns]] verwyder; [[:Kategorie:Japannese kookkuns]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922286 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Wagyu.jpg|duimnael|'n Wagyu bul]] [[Lêer:Sliced_Matsusaka_wagyu_beef.jpg|duimnael|Hoëgraadse Matsusaka-skywe uit die ribgedeelte van Wagyu-beesvleis. Let op die karakteristieke marmering.]] <!-- [[Lêer:Authentication certificate.png|duimnael| Opregte wagyu is gesertifiseer en kan opgespoor word deur beide die unieke 10-syfernommer waarmee elke dier toegerus is en die DNS-profiel.]] --> Die '''Wagyu''' (<span lang="ja">和牛</span>''Wagyū'', letterlik "Japannese koei") is enige van vier Japannese vleisbeesrasse. Wagyubeeste word in verskeie gebiede van [[Japan]] onder die gebied se naam versprei. 'n Paar voorbeelde is Matsusaka-, Kobe-, Yonezawa-, Mishima-, Ōmi- en Sanda-beesvleis. == Geskiedenis == === Japan === [[Lêer:Tajimagyu2.jpg|duimnael|Japannese swartbeeste op 'n plaas in die noorde van [[Hyogo-prefektuur]].]] [[Lêer:10th_Wagyukyoshinkai_Shinsa.jpg|duimnael|'n Wagyu-skou in Sasebo, Japan]] Daar is vier rasse van die Wagyu: die Japannese swartbees (<span lang="ja">黒毛和種</span> ''Kuroge Washu''), Japannese bruinbees (<span lang="ja">赤毛和種</span> ''Akage Washu'' of ''Akaushi''), Japannese poenskop (<span lang="ja">無角和種</span> ''Mukaku Washu'') en die Japannese korthoring (<span lang="ja">日本短角和種</span> ''Nihon Tankaku Washu'').<ref>{{cite web |url=http://www3.jmi.or.jp/en/about.html |title=What Is Wagyu? |publisher=Japan Meat Information Service Center |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128070038/http://www3.jmi.or.jp/en/about.html |archive-date=28 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=15 Augustus 2018 }}</ref> Wagyu-beeste se genetiese eienskappe lewer [[beesvleis]] wat 'n hoër persentasie van omega-3 en omega-6 vetsure as tipiese beesvleis bevat. Die verhoogde marmering verhoog ook die verhouding van mono-onversadigde vette tot versadigde vette. Negentig persent van al die vetgemaakte beeste in Japan bestaan uit die Japannese swartbees.<ref name="Wagyu Japanese Beef">{{Webaanhaling|url=http://www.maff.go.jp/j/shokusan/export/e_info/syoku_niku/pdf/4_en_beef.pdf|titel=Wagyu Japanese Beef}}</ref> Stamme van die Japannese swart sluit Tottori, Tajima, Shimane en Okayama in.<ref name="ansi.okstate.edu">{{cite web |title=Wagyu - What are they? Where did they come from? |url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/cattle/wagyu/ |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130105005436/http://www.ansi.okstate.edu/breeds/cattle/wagyu/ |archive-date=5 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Japannese bruinbees, ook bekend as die Japannese rooibees, is die ander groot ras; stamme sluit in Kochi en Kumamoto. Japannese korthorings maak minder as een persent van alle beeste in Japan uit.<ref>{{cite web |url=http://www.tokyofoundation.org/en/topics/japanese-traditional-foods/vol.-23-japanese-shorthorn-cattle |title=Japanese Shorthorn Cattle |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190222101745/http://www.tokyofoundation.org/en/topics/japanese-traditional-foods/vol.-23-japanese-shorthorn-cattle |archive-date=22 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=15 Augustus 2018 }}</ref> Die idee dat die praktyke soos om beeste te maseer of hulle bier te voer vir verbeterde vleiskwaliteit is 'n mite, die gevolg van 'n misverstand.<ref>{{cite web |url=http://www.ansci.wsu.edu/programs/wagyu/97Symposium/BreedingHistoryofJapaneseBeefCattle.doc |author=Professor Kiyoshi Namikawa, Dept. of Animal Sciences, Kyoto University; Kyoto, Japan |date=1985 |title=Breeding History of Japanese Beef Cattle... |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415005647/http://www.ansci.wsu.edu/programs/wagyu/97Symposium/BreedingHistoryofJapaneseBeefCattle.doc |archive-date=15 April 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{commons category}} {{Verwysings}} [[Kategorie:Japannese kookkuns]] [[Kategorie:Beeste]] ikj0z8omq97v8tkbks8mpeqlaeyso7r 0 208704 2921924 2883416 2026-08-04T14:34:19Z Saschaporsche 24652 cropped image 2921924 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Tim Guinee | Beeld = Tim Guinee by Gage Skidmore (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Timothy S. Guinee | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1962|11|18}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0347375 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Tim Guinee''' (gebore 18 November 1962) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, regisseur, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Sweet Land'' (2005), ''Iron Man'' (2008), ''Iron Man 2'' (2010), en ''99 Homes'' (2014). == Filmografie == === Rolprente === * 1986: ''Tai-Pan'' * 1989: ''American Blue Note'' * 1993: ''The Night We Never Met'' * 1996: ''Sudden Manhattan'' * 1999: ''The Young Girl and the Monsoon'' * 2004: ''A Hole in One'' * 2005: ''Sweet Land'' * 2008: ''Iron Man'' * 2010: ''Iron Man 2'' * 2012: ''Just Like a Woman'' * 2014: ''99 Homes'' * ''The Well'' * ''Untitled Mississippi Basketball Project'' * ''I'm Not a Bad Person'' === Televisiereekse === * 1987: ''Vietnam War Story'' * 1991: ''Golden Years'' * 1993: ''Comics'' * 1999: ''Strange World'' * 2006: ''In Justice'' * 2025: ''[[The Beast in Me]]'' === Televisierolprente === * 1989: ''Livin' Large'' * 1995: ''Follow the River'' * 1996: ''Lily Dale'' * 1997: ''The Three Lives of Karen'' * 1998: ''Brave New World'' * 2000: ''Animated Epics: Moby Dick'' * 2002: ''The Road from Coorain'' * 2005: ''Vinegar Hill'' === Video's === * 2016: ''An Unsafe Place: Making 'Men of War''' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0347375|Tim Guinee}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Guinee, Tim}} [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] emwn488p1317mfvre19pffxu71ndmlz 6 216722 2922200 1842079 2026-08-04T20:46:26Z JMK 649 ~kat 2922200 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Pik Botha]], sy eerste vrou, Helena, en hul oudste drie kinders, Roelof, [[Piet Botha|Piet]] en Anna. |bron=Facebook |datum=Omstreeks 1960 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Pik Botha]] gw46i3il4qgxxpylzo8eh9900bnvowg 0 228680 2921877 2864292 2026-08-04T13:36:16Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2921877 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sadie Sink | Beeld = Sadie Sink by Gage Skidmore.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|2002|4|16}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 2012–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 5584750 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sadie Anne Sink''' (gebore 16 April 2002) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprent ''The Glass Castle'' (2017) en in die televisiereekse ''The Americans'' (2013), ''American Odyssey'' (2015), en ''Stranger Things'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 2017: ''The Glass Castle'' * 2018: ''Dominion'' * 2019: ''Eli'' * 2026: ''[[Spider-Man: Brand New Day]]'' === Televisiereekse === * 2013: ''The Americans'' * 2015: ''American Odyssey'' * 2016–2025: ''Stranger Things'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|5584750|Sadie Sink}} * {{Twitter|SadieSink|Sadie Sink}} * {{Facebook|thesadiesink|Sadie Sink}} * {{Instagram|sadiesink_|Sadie Sink}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sink, Sadie}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 2002]] fwrrwdhvv2sgb2i1bhg90imysg0k85k 0 232443 2922065 2917200 2026-08-04T18:59:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922065 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Shailene Woodley | Beeld = Shailene Woodley 2018 (cropped).jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Shailene Diann Woodley | Alias = | Geboortedatum = {{GDEO|1991|11|15|df=y}} | Geboorteplek = San Bernardino, [[Kalifornië]], [[VSA]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = Lonnie Woodley en Lori Victor | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] en vervaardiger | Aktiewe jare = 1999–nou | Noemenswaardige rolprente = ''The Descendants'', ''Divergent''-trilogie, ''Fault in Our Stars'' | Webwerf = | IMDb = 0940362 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Shailene Woodley''' (gebore [[15 November]] [[1991]]) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Descendants'' (2011), ''The Fault in Our Stars'' (2014), ''Divergent'' (2014), en ''Insurgent'' (2015). Sy is ook 'n omgewingsaktivis en bekend vir haar groen en natuurlike leefstyl. ==Biografie== Shailene Woodley is op [[15 November]] [[1991]] in San Bernardino, [[Kalifornië]] in die [[VSA]] gebore.<ref name="wood">{{Cite web |title=Shailene Woodley |language=en |url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/shailene-woodley-29853.php |website=www.thefamouspeople.com}}</ref> Haar pa, Lonnie, is van Britse afkoms en was 'n skoolhoof, maar word later 'n sielkundige. Haar ma, Lori, (die dogter van Stephan David Victor en Diana Lynn Fauria) is 'n skooladviseur en ook medestigter van haar en Woodley se nie-winsgewende organisasie, ''All it Takes''.<ref>{{Cite web |title=Who is Lori Woodley? Everything on Shailene Woodley's Mom Age and Instagram Details |language=en |url=https://www.wiki.ng/en/wiki/who-is-lori-woodley-everything-on-shailene-woodleys-mom-age-and-instagram-details-574996 |website=www.wiki.ng |access-date=23 November 2021 |archive-date=23 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211123000736/https://www.wiki.ng/en/wiki/who-is-lori-woodley-everything-on-shailene-woodleys-mom-age-and-instagram-details-574996 |url-status=dead }}</ref> Woodley het 'n jonger broer, Tanner Stephan, en hulle groei op in Simi-vallei, wat minder as 100&nbsp;km van [[Los Angeles]] af geleë is.<ref>{{Cite web |title=Tanner Woodley - 5 Things You Need to Know About Shailene Woodley's Brother |language=en |url=https://www.someecards.com/entertainment/celebrity-siblings/tanner-woodley-shailene-woodley-brother-sibling-actor-environmentalist/ |first=Nicole |last=Anderson |website=www.someecards.com |date=10 September 2017 }}{{Dooie skakel|date=Maart 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die feit dat haar ouers gereeld hulle huis oopgestel het vir slagoffers van huishoudelike geweld, was soms moeilik vir haar. Ten spyte daarvan dat haar ouers geskei is toe sy 'n tienermeisie was, vertel sy in 'n onderhoud dat sy net goeie herinneringe aan haar kindertyd het, want daar was altyd voedsel, ouerliefde en haar ouers het hul bes gedoen om vir haar en haar broer die beste moontlik te gee.<ref>{{cite web |title= The Stunning Transformation of Shailene Woodley |language=en |url= https://www.thelist.com/159596/the-stunning-transformation-of-shailene-woodley/ |first=Blaire |last=Erskine |website=www.thelist.com |date=23 Julie 2019}}</ref> Op vyftienjarige ouderdom word sy met [[skoliose]] gediagnoseer, 'n toestand waar die ruggraat 'n sywaartse kurwe het, nadat 'n vriendin langs die swembad opgemerk het dat haar ruggraat vreemd lyk. Sy word genoodsaak om 'n plastiese rugstut wat vanaf haar bors tot by haar heupe strek, vir twee jaar, en agtien ure per dag, te dra.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley's Scoliosis Story |language=en |url= https://www.hudsonvalleyscoliosis.com/celebrities-scoliosis/shailene-woodley/ |first= |last= |website= www.hudsonvalleyscoliosis.com |date=}}</ref> === Eerste rolle === Vanaf die ouderdom van vier doen sy modelleerwerk. Toe sy vyf jaar oud is, begin sy klasse in toneelspel neem by Anthony Meindl,<ref name="wood" /> nadat 'n vrou haar ma genader het met die voorstel dat die jonge Woodley ingeskryf word vir klasse, omdat sy haar raakgesien het terwyl Woodley en haar ma gewag het dat 'n familielid se oudisie vir 'n handelsflits, afgehandel word. Haar ma het nog geaarsel, maar Woodley was baie opgewonde daaroor.<ref>{{Cite web |title=The Stunning Transformation of Shailene Woodley |language=en |first=Erskine |last=Blaire |website=www.thelist.com |date=23 Julie 2019 |url=https://www.thelist.com/159596/the-stunning-transformation-of-shailene-woodley/}}</ref> Sy verskyn vir die eerste keer as agtjarige in 'n klein rolletjie in die televisierolprent, ''Replacing Dad'' (1999), waarna talle ander klein televisierolle in onder andere, ''The District'' en ''Crossing Jordan'' volg. Haar talent besorg haar in 2004 die hoofrol in 'n televisierolprent: ''A Place Called Home'', en sy word genomineer vir die ''Jong Kunstenaarstoekenning'' as ''Beste Jong Hoofrolaktrise in 'n Televisierolprent, Mini-reeks of Spesiale Uitsending''. Haar gewildheid as 'n kinderaktrise neem toe wanneer sy die rol van die jong Kaitlin Cooper in die eerste seisoen (2003) van die tiener-dramareeks, ''The O.C.'', vertolk. Sy kry die hoofrol in die televisierolprent, ''Felicity: An American Girl Adventure'' (2005) as Felicity Merriman wat haar nog 'n ''Jong Kunstenaarstoekenning''-nominasie, dié keer vir ''Beste Spel in 'n Televisierolprent, Mini-reeks of Spesiale Uitsending (Komedie of Drama)'' besorg. Sy verskyn in talle gasrolle in ander televisie-reekse, onder andere: ''Everybody Loves Raymond'', ''My Name Is Earl'', ''CSI: NY'', ''Close To Home'' en ''Cold Case''.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley |language=en |url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/shailene-woodley-29853.php |website=www.thefamouspeople.com }}</ref> Hierna trek sy aandag met haar hoofrol in die ABC Gesinsreeks: ''The Secret Life Of The American Teenager'' (2008-2013) as Amy Juergens. Ken Tucker van 'n maandelikse Amerikaanse vermaaklikheidstydskrif, Entertainment Weekly, prys haar vertolking van Amy, deur te sê dat: "dit 'n goedbedoelde, brawe maar lamlendige reeks 'n hupstoot gee".<ref>{{cite web |title= The Secret Life of the American Teenager (critic reviews) |language= en |url= https://www.metacritic.com/tv/the-secret-life-of-the-american-teenager/critic-reviews|first= |last= |website= www.metacritic.com |date=}}</ref> ===The Descendants=== Dis egter met haar rolprent-debuut in die 2011-rolprent, ''The Descendants'', teenoor onder andere [[George Clooney]] waar sy naam begin maak het. Sy speel die rol van Alex, die moeilike tienerdogter van Matt King (gespeel deur Clooney) en word vir meer as twintig toekennings, waaronder 'n Golden Globe vir ''Beste aktrise in 'n Ondersteunende Rol'', genomineer, waarvan sy meer as sewe wen.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley Awards |language=en |url=https://m.imdb.com/name/nm0940362/awards |website=imdb.com}}</ref> Aldus ''New York Times''-resensent, A. O. Scott, lewer sy een van die taaiste, knapste en mees geloofwaardigste jongmens-vertonings in onlangse geskiedenis,<ref>{{Cite web |title=For One Man, Hawaii is a Land of Problems |language=en |url=https://www.nytimes.com/2011/11/16/movies/descendants-with-george-clooney-review.htm |first=A. O. |last=Scott |website=www.nytimes.com |date=15 November 2011}}</ref> terwyl Peter Debruge, van die Variety-tydskrif in [[New York]], sê dat sy haar rol as Alex skerp sowel as met die nodige diepte wat die rol vereis, vertolk.<ref>{{Cite web |title=The Descendants |language=en |url=https://variety.com/2011/film/reviews/the-descendants-1117945946/ |first=Peter |last=Debruge |website=variety.com |date=2 September 2011}} </ref> Bekende plaaslike resensent, [[Leon van Nierop]], skryf dat sy die aandag boei onder leiding van regisseur Alexander Payne en in haar rol teenoor Clooney, ook dat sy 'n sukses is wat wag om te gebeur met haar "unieke, pragtige en rustige gesig en hipnotiese oë wat lyk asof sy alles van jou weet".<ref>{{Cite web |title=Movie Review: The Spectacular Now |language=en |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/147377/young-stars-suggest-bright-hollywood-future/ |first=Leon |last=Van Nierop |website=www.citizen.co.za |date=21 Maart 2014}}</ref> George Clooney was heel verras deur die bedrewendheid waarmee Woodley die duiktoneel, wat wys waartoe sy as aktrise in staat is om haar karakter geloofwaardig en eg te maak, vertolk het. In 'n onderhoud vertel hy dat hoewel hy saam met sommige wonderlike akteurs en aktrises op die stel van ''The Descendants'' gewerk het, Woodley vir hom uitgestaan het as baie professioneel. Tydens die eerste toneel wat hulle saam geskiet het, waar sy karakter aan Woodley se karakter moes vertel dat haar siek ma nie beter gaan word nie, terwyl sy in die swembad was, het sy onder die water ingeduik en begin huil. Clooney vertel dat hy nog nooit so iets beleef het nie en dat hy aan Woodley gesê het dat ongeag hoe die rolprent ontvang gaan word, sy nooit oor haar loopbaan bekommerd hoef te wees nie.<ref>{{Cite web |title=The Truth About Shailene Woodley's Relationship with George Clooney |language=en |url=https://www.thethings.com/the-truth-about-shailene-woodleys-relationship-with-george-clooney/ |first=Dylan |last=Parker |website=www.thethings.com |date=9 Desember 2020 |access-date=29 November 2021 |archive-date=29 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129230129/https://www.thethings.com/the-truth-about-shailene-woodleys-relationship-with-george-clooney/ |url-status=dead }}</ref> Volgens Woodley het haar interpretasie van die teks, wat net aangedui het dat sy onder die water moes induik terwyl haar gesig vertrek, natuurlik gekom omdat dit is wat mens in die werklikheid sal doen as mens sulke nuus ontvang.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley on 'The Descendants', Crying Underwater, and George Clooney's Fart Machine |language=en |url=https://www.vulture.com/2011/11/shailene-woodley-on-the-descendants-crying-underwater-and-george-clooneys-fart-machine.html |first=Sarah |last=Wexler |website=www.vulture.com |date=16 November 2011}}</ref> ===The Spectacular Now=== Vir haar hoofrol in haar volgende rolprent: ''The Spectacular Now'' (2013), die rolprent-weergawe van Tim Thorpe se gelyknamige roman, vertolk sy die rol van 'n onskuldige, boekwurm-tiener, Aimee Finecky, wat met die sjarmante en populêre, Sutter Keely (Miles Teller), begin uitgaan en wen sy 'n ''Cannes Trophée Chopard'' en word ook genomineer vir 'n ''Golden Globe Toekenning vir Beste byspeelster in 'n Rolprent''.<ref>{{Cite web |title=Complete Filmography of Shailene Woodley as of 2021 |language=en |website=listchallenges.com |url=https://www.listchallenges.com/complete-filmography-of-shailene-woodley-as-of}}</ref> Haar geloofwaardige en eerlike vertolking van Aimee beïndruk resensente: Die ''Los Angeles Times'' se Betsy Sharkey prys haar en Teller, omdat hulle emosies soos onder andere pyn, vriendskap, onverskilligheid en eerste liefde so opreg en geloofwaardig weergee.<ref>{{Cite web |title=Review: 'The Spectacular Now' is an intoxicating brew of teen angst |language= en |access-date= |first=Betsy |last=Sharkey |website=www.latimes.com |date=1 Augustus 2013 |url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-spectacular-now-review-20130802-story.html}}</ref> Aldus Leon van Nierop, kry Woodley en Teller die geleentheid om uit te blink in dié rolprent.<ref>{{Cite web |title=Movie review: The Spectacular Now |language=en |first=Leon |last= Van Nierop |website=citizen.co.za|url=https://www.citizen.co.za/entertainment/147377/young-stars-suggest-bright-hollywood-future/}}</ref> Toe Woodley voorgestel het dat sy Aimee as 'n sterk, selfstandige jong vrou moet uitbeeld, anders voel sy dat sy nie die regte keuse vir die rol is nie, het die regisseur, James Ponsoldt ingestem. Woodley wou ook so min as moontlik van grimering en haarstilering gebruik maak.<ref>{{Cite web |title=The Stunning Transformation of Shailene Woodley |language=en |first=Erskine |last=Blaire |website=www.thelist.com |date=23 Julie 2019|url=https://www.thelist.com/159596/the-stunning-transformation-of-shailene-woodley/}}</ref> ===White Bird in a Blizzard=== In die rolprent, 'White Bird in a Blizzard', wat alreeds in 2012 verfilm is, maar eers in Oktober 2014 vrygestel is, speel Woodley 'n tiener, Katrina "Kat" Connors, wie se wêreld in duie stort toe haar ma verdwyn. Hoewel die resensies vir die rolprent meestal negatief is, word sy steeds geloof vir haar vertolking. Volgens Brian Tallerico van die webtuiste, ''Rogerebert.com'', verander sy, soos gewoonlik, die rolprent in 'n werklikheid met haar natuurlike in-die-oomblik persoonlikheid wat die kyker geïnteresseerd hou, hoewel die storielyn verveel.<ref>{{Cite web |title=White Bird in a Blizzard |language=en |url=https://www.rogerebert.com/reviews/white-bird-in-a-blizzard-2014|first=Brian |last=Tallerico |website=www.rogerebert.com |date=24 Oktober 2014}}</ref> ===Divergent-trilogie=== In die wetenskaps-fiksie trilogie: ''Divergent'' (2014), ''Insurgent'' (2015) en ''Allegiant'' (2016), wat gebaseer is op Veronica Roth se boeke met dieselfde titels, speel Woodley die rol van Beatrice "Tris" Prior, 'n jong meisie wie se persoonlikheid "uiteenlopend" toets en in meer as een van die groepe waarin die samelewing verdeel is in 'n toekomstige [[Chicago]] kan pas, en daarom sal haar lewe in gevaar wees as die antagoniste dit sou uitvind omdat sulke mense nie maklik onder verstandelike beheer geplaas kan word nie. In 'n onderhoud vertel die regisseur van ''Divergent'', Neil Burger, dat hy Woodley in ''The Descendants'' gesien het en dadelik aan haar gedink het in die rol van Tris toe hy die draaiboek begin lees het en sy was dan ook die enigste aktrise wat 'n oudisie vir die rol van Tris afgelê het.<ref>{{Cite web |title=Divergent Spain -Director Neil Burger Interwiew |website=youtube.com |url=https://m.youtube.com/watch?v=Su2nnqSxLx8}}</ref> Sy was egter bang vir die roem en gebrek aan privaatheid wat noodwendig sou volg op so 'n groot projek, die grootste wat sy nog aangepak het. Jennifer Lawrence (wat deel was van soortgelyke projekte) het haar egter aangeraai om die rol te aanvaar as die karakter haar interesseer. In 'n onderhoud vertel Woodley dat dit die verhouding tussen die karakters, Tris en Four ([[Theo James]]), was wat haar in die eerste plek aangetrek het: "Een van die hoofaspekte wat my aangetrek het na ''Divergent'' was hulle verhouding. Dis nie een van daardie dramatiese tienerverhoudings waar dit liefde met die eerste oogopslag is nie. . . dit voel vir my baie eg en baie persoonlik en realisties soos baie verhoudings is."<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley was Drawn to 'Divergent' because of 1 Relationship |language=en |url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/shailene-woodley-drawn-divergent-1-relationship.html/ |first=Abeni |last=Tinubu |website=www.cheatsheet.com |date=25 Junie 2021}}</ref> Sy het dit aan die begin moeilik gevind om die gevegstoneel in ''Divergent'' teenoor [[Miles Teller]] te speel, omdat hulle goeie vriende is, maar soos die verfilming gevorder het, het dit makliker geraak om aggressief op te tree. Sy het etlike dae lank wapenopleiding by 'n sekuriteitsgroep ontvang vir haar rol en ook vir 'n paar weke fisiese opleiding saam met die res van die rolverdeling.<ref>{{Cite web |title=Divergent Imdb |language=en |url=https://m.imdb.com/title/tt1840309/trivia/?ref_=tt_trv_trv |website=imdb.com}}</ref> Sy het ook meeste van haar eie waagtoertjies gedoen, en is só een keer per ongeluk deur 'n trein op die stel van ''Divergent'' voortgesleep nadat sy geval het.<ref>{{Cite web |title='Divergent's' Shailene Woodley and Theo James on Ferris-wheel Stunt and 'Hunger Games' Comparisons |language=en |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2013/07/shailene-woodley-theo-james-interview |first=Julie |last=Miller |website=www.vanityfair.com |date=19 Julie 2013}}</ref> Waar Tris egter van 'n meer as 20m-hoë gebou moes afspring in dieselfde rolprent het Woodley nie kans gesien nie en 'n dubbelganger, Alicia Vela-Bailey, is gebruik. Laasgenoemde vertel dat dit 'n plesier was om saam met Woodley te werk en dat sy dierbaar en wonderlik is.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley's Stunt Double on Jumping off Buildings, Being Set on Fire, and Why You Should Take a Dance Class |language=en |url=https://www.teenvogue.com/story/shailene-woodley-divergent-stunt-double-tips |first=Phillip |last=Picardi |website=www.teenvogue.com |date=21 Maart 2014 }}</ref> Die eerste twee rolprente is redelik goed ontvang, en was beide 'n finansiële sukses maar na die derde rolprent se swak vertoning is die maak van die vierde rolprent opgeskort en daar is oorweeg om dit in 'n televisiereeks te verander, maar Woodley was nie daarin geïnteresseerd nie, hoewel sy geneë is om 'n verdere rolprent te doen aangesien sy geteken het om die volle verhaal van Tris te vertolk. Nadat van die ander rolverdeling ook geweier het om deel te wees van 'n televisiereeks, is die idee laat vaar.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley on 'Divergent' Finale 'Ascendant': We're in "Limbo" |language=en |url=https://www.eonline.com/news/793773/shailene-woodley-on-divergent-finale-we-re-in-limbo |first=Zach |last=Johnson |website=www.eonline.com}}</ref> [[Leon van Nierop]] loof ''Divergent'' as mensliker, meer gekarakteriseerd en makliker om te verstaan as ''The Hunger Games''.<ref>{{Cite web |title=Movie review: Divergent |language=en |first=Leon |last=Van Nierop |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/154359/looking-for-trouble/ |website=www.citizen.co.za}}</ref> Die vervaardiger, Sallas de Jager, voel dat ''Allegiant'' met die "stralende" Woodley en "hartebreker" Theo James baie suksesvoller as die gelyknamige roman van Roth is.<ref>{{Cite web |title=Van Boek tot Silwerdoek |language=af |url=https://www.rooirose.co.za/van-boek-tot-silwerdoek |website=www.rooirose.co.za |date=10 Augustus 2015}}</ref> Sam Allard van ''Orlando Weekly'' prys Woodley se vertolking in ''Divergent'' deur te sê dat sy 'n rolprent wat 'n volslae mislukking kon gewees het, red en ophef.<ref>{{Cite web |title=Film version of 'Divergent' is a Worthy Effort |language=en |url=http://m.orlandoweekly.com/film/film-version-of-divergent-is-a-worthy-effort-1.1656806 |first=Sam |last=Allard |website=web.archive.com |date=25 Maart 2014 |access-date= 5 Desember 2021 |archive-date=14 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140514162128/http://m.orlandoweekly.com/film/film-version-of-divergent-is-a-worthy-effort-1.1656806 |url-status=bot: unknown }}</ref> Susan Wloszczyna van die webwerf ''RogerEbert.com'' skryf dat sy dit byna alleen regkry om hierdie rolprente daarvan te weerhou om ook deel te wees van die opgewonde nagmerrie-rolprente. Baie resensente loof onder andere Woodley en James se vertolkings in ''Insurgent'' en Daniel M. Kimmel skryf vir ''New England Movies Weekly'' dat Woodley soos gewoonlik 'n bestendige vertolking lewer en steeds iemand bly om dop te hou.<ref>{{Cite web |title=Review - Insurgent |language=en |website= |url=https://northshoremovies.wpcomstaging.com/2015/03/19/review-insurgent/ |first=Daniel M. |last=Kimmel |date=19 Maart 2015}}</ref> Sy is vir 'n paar toekennings benoem en het vir die eerste twee rolprente elk drie toekennings<ref>{{Cite web |title=Divergent (2014) Awards |language=en |url=https://m.imdb.com/title/tt1840309/awards/?ref_=tt_awd |website=imdb.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The Divergent Series: Insurgent (2016) |language=en |url=https://m.imdb.com/title/tt2908446/awards/?ref_=tt_awd |website=imdb.com}}</ref> en vir ''Allegiant'' een gewen,<ref>{{Cite web |title=Allegiant (2016) Awards |language=en |url=https://m.imdb.com/title/tt3410834/awards |website=imdb.com}}</ref> waarvan sy sommige met mede-akteur, Theo James, deel. In 'n latere onderhoud onthul sy dat siek was terwyl sy besig was met die trilogie, dat sy gesukkel het met 'n moeilike en vreesaanjaende fisiese toestand en daarom baie geleenthede van die hand gewys het.<ref>{{Cite web |title=Shailene Woodley says she 'let go' of her Career after 'Divergent' due to 'Very Scary' Situation |language=en |url=https://www.yahoo.com/entertainment/shailene-woodley-says-she-let-153752711.html |first=Ryan |last=Lattanzio |website=www.yahoo.com |date=11 April 2020}}</ref> ===The Fault in Our Stars=== Sy ontvang wye erkenning en meer as vyf toekennings vir haar hoofrol as 'n tiener-kankerpasiënt, Hazel Grace Lancaster, in die romantiese drama, ''The Fault in Our Stars'' (2014), wat op John Green se 2012-roman gebaseer is. Sy speel teenoor [[Ansel Elgort]] wat in ''Divergent'' haar broer gespeel het. Vir haar rol van Hazel Grace het Woodley haar lang hare kort geknip en moes sy die spiere wat sy tydens ''Divergent'' gebou het, weer verloor. Die regisseur, Josh Boone, sê dat daar omtrent 150 aktrises vir die oudisie was, waarvan hy omtrent 50 gesien het. Aanvanklik het Boone nie gedink dat Woodley die regte persoon vir die rol was nie omdat sy lank, sterk, atleties en fiks is. Hy het saam met haar middagete in Chicago gaan nuttig, maar hoewel hy baie van haar gehou het, was hy steeds nie tevrede nie. Die volgende môre egter met haar oudisie het hy binne die eerste vyftien sekondes van haar oudisie geweet dat sy Hazel Grace gaan wees. Sy het haar manuskrip regop gehou en net haar oë het bo-oor gekyk. Sy was nie haarself nie, maar Hazel Grace toe sy binne gegaan het.<ref>{{Cite web |title=The Fault in Our Stars Director Josh Boone on Being Earnest 'The Stand' and the many tears of Shailene Woodley |language=en |url=https://www.vulture.com/2014/06/josh-boone-interview-fault-in-our-stars-shailene-woodley-the-stand.html |first =Gilbert |last=Cruz |website=www.vulture.com |date= 5 Junie 2014}}</ref> ===Snowden=== In die 2016-rolprent, Snowden, wat handel oor die ware verhaal van Edward Snowden, speel sy die rol van Lindsay Mills, teenoor [[Joseph Gordon-Levitt]] wat Edward Snowden speel. Dit ontvang gemengde resensies, en volgens Brian Tallerico van die webwerf, RogerEbert.com, was daar nie die regte vonk tussen Woodley en Gordon-Levitt nie, hoewel beide hulle beste gelewer het met die tonele.<ref>{{cite web |title= Snowden (reviews) |language= en |url= https://www.rogerebert.com/reviews/snowden-2016 |first= Brian |last= Tallerico |website= www.rogerebert.com |date= 16 September 2016}} </ref> ===Endings, Beginnings=== In ''Endings, Beginnings'' (2019) is Woodley se karakter, Daphne, vasgevang tussen twee verhoudings. Dié rolprent verskil grootliks van die meeste rolprente waarin Woodley verskyn het. Wat die rolprent nog meer uniek maak, is dat dit nie 'n tradisionele teks gehad het nie. In plaas daarvan het die skrywer en regiseur, Drake Doremus, kortliks die hoofpunte van die storielyn gegee en die spelers toegelaat om self die teks te improviseer, 'n ervaring wat Woodley aangegryp het. Hoewel die rolprent net gemiddelde resensies ontvang,<ref>{{cite web |title= Endings, Beginnings review —seriously middling |language= en |url= https://www.theguardian.com/film/2020/aug/06/endings-beginnings-review-shailene-woodley-jamie-dorna|first= Peter |last= Bradshaw |website= amp.theguardian.com |date= 6 Augustus 2020}}</ref> dweep baie resensente haar spel in dié rolprent.<ref>{{Cite web |title= Shailene Woodley 'Needed Therapy' after Finishing 1 of Her Movies |language= en |url= https://www.cheatsheet.com/entertainment/shailene-woodley-needed-therapy-finishing-1-movies.html/ |first= Abeni |last= Tinubu |website= cheatsheet.com |date= 8 Junie 2021 |access-date= 1 Maart 2022 |archive-date= 1 Maart 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220301132941/https://www.cheatsheet.com/entertainment/shailene-woodley-needed-therapy-finishing-1-movies.html/ |url-status= dead }}</ref> ===Adrift=== Die 2018-rolprent, ''Adrift'', is gebaseer op die lewensverhaal van Tami Oldham en haar verloofde, Richard Sharp. Woodley, wat die rol van Oldham vertolk en ook 'n vervaardiger van die rolprent is, en [[Sam Claflin]], wat die rol van Sharp vertolk (wat eers deur Miles Teller gespeel sou word, maar wat hy van die hand moes wys weens sy skedule wat sou bots) <ref>{{cite web |title= Sam Claflin to Star Opposite Shailene Woodley in Survival Drama' Adrift ' (EXCLUSIVE) |language = en |url= https://variety.com/2017/film/news/sam-claflin-shailene-woodley-adrift-1202442377/ |first=Justin |last= Kroll |website= variety.com |date= 23 Mei 2017}} </ref> gaan in die jaar 1983 op 'n avontuurlike tog met 'n seilboot op die Stille Oseaan, maar vaar ontwetend in een van die mees noodlottigste orkane in opgetekende geskiedenis vas, waartydens Sharp oorboord gespoel word en waarna Oldham vir een-en-veertig dae op die seilboot moet oorleef. Woodley loop byna die rol mis toe die manuskrip sonder haar medewete per e-pos aan haar gestuur word die dag met haar arrestasie op 10 Oktober 2016 <ref>{{cite web |title= The Divergent actress live-streamed the entire incident on her Facebook-page|language = en |url= https://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/33308/1/shailene-woodley-arrested-at-dakota-pipeline-protest |first= Dominique |last= Sisley |website= www.dazeddigital.com|date= 11 Oktober 2016}} </ref> weens haar deelname as aktivis in 'n vreedsame protes teen die Dakota toegangs-oliepyplyn. 'n Maand later vra haar agente aan haar of sy die broers, Aaron en Jordan Kandell ken en dat hulle verneem of sy al die teks gelees het wat hulle geskryf het, wanneer sy besef haar Hawaii-vriende se teks moes verlore geraak het. ''The Telegraph'' berig dat sy dié manuskripte kies wat haar prikkel en uitdaag. In die onderhoud vertel sy dat dié wat haar skoenlappers op die maag gee, haar aantrek, en 'Adrift' was een van húlle. <ref>{{cite web |title= Why we need a star like Shailene Woodley right now |language = en |url= https://www.telegraph.co.uk/films/adrift/who-is-shailene-woodley/ |first= Karen |last= Krizanovich |website= www.telegraph.co.uk |date= 8 Junie 2018}} </ref> Vir haar rol van Tami Oldham, wat die ruwe omstandighede van die Stille Oseaan moet verduur, het Woodley saam met 'n Fidjiaanse persoonlike afrigter geoefen om fisies, emosioneel en geestelik voor te berei, aangesien sy haar eie waagtoertjies gedoen het.<ref>{{cite web |title= Survival movie Adrift filmed on location in Fiji |language = en |url= https://www.kftv.com/news/2018/05/29/survival-movie-adrift-filmed-in-fiji |first= Melanie |last= Goodfellow |website= www-kftv-com.cdn.ampproject.org|date= 29 Mei 2018}} </ref> "Ek het baie geswem. Ek het ten minste 'n uur elke dag geswem om die skouersterkte te bou wat nodig was vir die karakter, want seilers moet regtig sterk wees. Om te seil lyk baie romanties en dit lyk so maklik omdat goeie seilers dit maklik laat lyk, maar dis eintlik baie moeilik en vereis baie krag in jou bolyf wat ek nie gehad het nie", vertel sy in bogenoemde onderhoud. Alhoewel sy nie normaalweg gewigsbewus is nie, moes sy ook 'n streng dieet volg om die meisie voor te stel wat vir meer as 'n maand op see moes oorleef. Tydens die laaste twee weke van verfilming kon sy net 350 kalorieë per dag inneem: 'n blik salm, twee eiergele en 'n bietjie gestoomde groente. Verder het sy vir 'n maand lank geen aandete gehad nie, 'n ervaring wat Woodley nie graag wil oorhê nie. Sy het saans voor slapenstyd 'n glas wyn gedrink om haar honger te stil.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley Reveals Drastic 350 Calorie Diet To Drop Lbs To Play Starving Sailor |language= en |url= https://hollywoodlife.com/2018/06/28/shailene-woodley-adrift-diet-weight-loss-starving-sailor-miserable-interview/ |first= Jenna |last= Lemoncelli |website= hollywoodlife.com |date= 28 Junie 2018}}</ref> In die toneel waar sy en Claflin, in sy rol van die gewonde verloofde, smaaklik grondbootjiebotter eet, was hulle genot eg. <ref name="wood2">{{cite web |title= Shailene Woodley goes 'Adrift' and talks seasickness, peanut butter and naked meditation |language = en |url= https://www.usatoday.com/story/life/movies/2018/05/29/shailene-woodley-experienced-seasickness-starvation-adrift/647131002/ |first= Bryan |last= Alexander |website= amp.usatoday. com|date= 1 Junie 2018}} </ref> Die filmspan het vir vyf weke vanaf Julie 2017 elke dag twee uur ver op die see naby [[Fidji]] uitgevaar vir verfilming <ref>{{cite web |title= Shailene Woodley Said There Was Lots Of Puking While Filming ADRIFT |language = en |url= https://geektyrant.com/news/shailene-woodley-said-there-was-lots-of-puking-while-filming-adrift |first= Mick |last= Joest|website= geektyrant.com |date=}} </ref> en die span moes met onder andere seesiekte, geen selfoonseine en verfilming wat grootliks deur die weer bepaal is, saamleef. Woodley beskou egter die ongemak op see as slegs 'n klein prys om te betaal vir die ervaring. Regiseur, Baltasar Kormákur, het selfs die twee spelers se naar gesigsuitdrukkings verfilm om as die twee se bekommernis oor die naderende orkaan te dien.<ref name="wood2" /> Die rolprent is goed ontvang. Owen Gleiberman van ''Variety''-tydskrif skryf dat die erns in haar karakteruitbeelding wat die kyker toelaat om die dinge aan te voel wat sy uitbeeld, 'n talent sowel as 'n instink is wat net 'n ware toneelspeler, soos Woodley, het. In ''Adrift'' weet sy hoe om 'n gewone vrou met 'n wilde hart te speel en hou haar spel die kyker gevange. Sy dompel haarself in die oseaan, liefde en toneelspel. "Selfs verlore op see laat sy ons voel asof ons gevind is." <ref>{{cite web |title= Film Review: 'Adrift' |language = en |url= https://variety.com/2018/film/reviews/adrift-review-shailene-woodley-sam-claflin-1202824870/ |first= Owen |last= Gleiberman |website= variety.com |date= 31 Mei 2018}} </ref> Volgens ''Rotten Tomatoes'' se algemene kritiese mening seil ''Adrift'' rimpelloos tussen 'n liefdesverhaal en 'n oorlewingsdrama, grootliks te danke aan Woodley se boeiende sentrale spel. <ref>{{cite web |title= Adrift (2018) |language = en |url= https://www.rottentomatoes.com/m/adrift_2018 |first= |last= |website= www.rottentomatoes.com |date=}} </ref> Karen Krizanovich van ''The Telegraph'' skryf dat Woodley die ster is wat nou nodig is, want sy balanseer bekendheid met eensaamheid en sosiale aksie met gesonde verstand, wat haar perfek maak vir die hoofrol van die taai, vindingryke Tami Oldham in die hartverskeurende ware verhaal van ''Adrift''. <ref>{{cite web |title= Why we need a star like Shailene Woodley right now |language = en |url= https://www.telegraph.co.uk/films/adrift/who-is-shailene-woodley/ |first= Karen |last= Krizanovich |website= www.telegraph.co.uk |date= 8 Junie 2018}} </ref> By die 21ste Jaarlikse SCAD Savannah Rolprent Fees ontvang sy die Kollig-Toekenning <ref>{{cite web |title= SCAD Announces Honorees for 21st Annual SCAD Savannah Film Festival |language = en |url= https://filmfest.scad.edu/press/2018/scad-announces-honorees-21st-annual-scad-savannah-film-festival |first= |last= |website= filmfest.scad.edu |date= 28 September 2018}}</ref>asook die Opkomende Ster-Toekenning by die Deauville Amerikaanse Rolprent Fees. <ref>{{cite web |title= France's Deauville Film Festival to Honor Morgan Freeman, Sarah Jessica Parker|language= en |url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/morgan-freeman-sarah-jessica-parker-honored-by-deauville-film-festival-1136930/ |first= Rhonda |last= Richford |website= www.hollywoodreporter.com |date= 23 Augustus 2018 }} </ref> ===The Mauritanian=== In die 2021 regsdrama-rolprent, 'The Mauritanian', wat in Desember 2019 onder andere in [[Kaapstad]] <ref>{{cite web |title= The Mauritanian - The remarkable true story of an extraordinary man whose humanity triumphed, leaving those around him profoundly changed |language= en |url=https://writingstudio.co.za/the-mauritanian-the-remarkable-true-story-of-an-extraordinary-man-whose-humanity-triumphed-leaving-those-around-him-profoundly-changed/ |first= Daniel |last= Dercksen |website= writingstudio.co.za |date= 16 Maart 2021}} </ref> geskiet is, en gegrond is op die ware verhaal van Mohamedou Ould Slahi, 'n Mauritaanse man wat vir veertien jaar lank sonder 'n aanklag in 'n aanhoudingskamp in [[Amerika]] aangehou is, speel Woodley die rol van 'n regsgeleerde, Teri Duncan. Sy gaan saam met haar vennoot, Nancy Hollander ([[Jodie Foster]]) om dié te help om Mohamedou se saak te ondersoek. Die rolprent ontvang meestal goeie resensies.<ref>{{cite web |title= The Mauritanian (resensie) |language= en |url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_mauritanian |first= |last= |website= www.rottentomatoes.com |date= }} </ref> ===The Fallout=== In Augustus 2020 voeg Woodley haar by die rolverdeling van die rolprent, ‘’The Fallout ‘’, waar sy ‘n klein rolletjie as die hoofkarakter (gespeel deur Jenna Ortega) se terapeut vertolk. Haar mede-aktrise van ‘’Secret Life of an American Teenager‘’, Megan Park, is die draaiboekskryfster sowel as die regisseur. Nadat Park die draaiboek aan haar gestuur het vir terugvoer, het Woodley so baie van dit gehou dat sy dadelik die rol van die terapeut wou gehad het.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley Basically Cast Herself in The Fallout |language=en |url= https://www.cheatsheet.com/entertainment/shailene-woodley-basically-cast-herself-the-fallout.html/ |first= Abeni |last= Tinubu |website=www.cheatsheet.com |date= 31 Januarie 2022}}</ref> Park vertel dat Woodley byna elke dag van verfilming met haar in aanraking was om uit te vind hoe dit vorder. Die dag voor die verfilming van haar en Ortega se eerste toneel het sy aan Park gevra of sy ‘n teksboodskap aan Ortega kan stuur en haarself voorstel. Park vertel verder dat Woodley blomme stel toe geneem het en baie ondersteunend was tydens die hele projek. Ortega beskryf haar as uiters talentvol en “’n skat, goedhartig en ‘n ongelooflike vennoot tydens tonele.”<ref>{{cite web |title=Megan Park on Reuniting With Secret Life Co-Star Shailene Woodley on New Movie 'The Fallout' (Exclusive) |language=en |url= https://www.wusa9.com/article/entertainment/entertainment-tonight/megan-park-on-reuniting-with-secret-life-co-star-shailene-woodley-on-new-movie-the-fallout-exclusive/603-de6126aa-df9b-4de7-9ec2-90cbdfcb4bdb |first= Jennifer |last= Drysdale |website= www.wusa9.com |date= 23 Maart 2021 }}</ref> ===Toekomstige rolle=== Woodley sal na verwagting in die volgende rolprente verskyn wat nog nie uitgereik is nie: In die beplande rolprent, '''After Exile''' wat sal handel oor ‘n man, Mike Delaney, se vrylating uit die gevangenis nadat hy ‘n onskuldige man gedood het ná ‘n gewelddadige roof, sal sy na verwagting die rol van Dana vertolk, wat saam met Delaney opgegroei het. Na sy vrylating probeer hul om die band wat tussen hulle was, te herstel.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley Joins Robert De Niro & Shia LaBeouf in ‘After Exile’ |language=en |url= https://deadline.com/2019/08/shailene-woodley-robert-de-niro-shia-labeouf-after-exile-film-drama-1202705140/ |first= Mike |last= Fleming Jr. |website=www.deadline.com |date= 27 Augustus 2019}}</ref> In '''Panopticon''' wat na verwagting ‘n spanningsvolle riller sal wees, kry sy in die rol van ‘n ambisieuse Wall Street-handelaar, Chase, ‘n uitstekende beleggingsgeleentheid. In die proses ontdek sy egter ‘n groot organisasie met potensiële verwoestende gevolge. Terwyl sy in ‘n tweestryd verkeer oor wat haar te doen staan, span sy kragte saam met ‘n wag om deel te word van die skelm onderwêreld en om só agter die kap van die byl te kom.<ref>{{cite web |title= AGC Studios Firms 'Panopticon'; Shailene Woodley, Anthony Mackie, Jacob Latimore Star in Andres Baiz-directed thriller |language=en |url= https://deadline.com/2021/02/shailene-woodley-anthony-mackie-jacob-latimore-panopticon-agc-studios-andres-baiz-directed-thriller-berlin-market-1234701098/ |first= Mike |last= Fleming Jr. |website=www.deadline.com |date= 25 Februarie 2021}}</ref> In '''Girl Named Sue''' sal sy die hoofrol in dié drama-riller vertolk wat handel oor die ware verhaal van die Kaliforniese verdowingsmiddelspeurder, Sue Webber-Brown; haar stryd om die kinderslagoffers van die onwettige handel in verdowingsmiddels te help. Dit sal Webber-Brown se werk gedurende die 1990’s uitbeeld en in besonder hoe sy duisende kinderlewens gered het deur riglyne wat sy daargestel het.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley To Star In Fernando Coimbra-Directed ‘Girl Named Sue’ |language=en |url= https://deadline.com/2019/11/shailene-woodley-girl-named-sue-fernando-coimbra-director-1202786346/ |first= Mike |last= Fleming Jr. |website=www.deadline.com |date= 14 November 2019}}</ref> Sy sal in die verwagte rolprent, '''Robots''', speel wat handel oor twee onwelvoeglike karakters wat menslikheid leer wanneer hul noodgedwonge saam moet werk om hul robot-dubbelgangers te agtervolg.<ref>{{cite web |title= Shailene Woodley to Star with Jack Whitehall in Comedy 'Robots' — Cannes Market |language=en |url= https://deadline.com/2021/06/shailene-woodley-jack-whitehall-comedy-robots-1234778560/ |first= Tom |last= Grater |website=www.deadline.com |date= 21 Junie 2021}}</ref> Sy sal na verwagting saam met Miles Teller in die toekomstige rolprent, '''The Fence''', verskyn wat sal handel oor twee pasgetroudes wat standpunt inneem teen hul uiters konserwatiewe buurman wat volhou om ‘n groot muur ten einde sy huis teen moontlike terroriste te beskerm.<ref>{{cite web |title= Upcoming Shailene Woodley Movies: What's ahead for the Big Little Lies star |language=en |url= https://www.cinemablend.com/news/2569990/upcoming-shailene-woodley-movies-whats-ahead-for-the-big-little-lies-star |first= Will |last= Ashton |website=www.cinemablend.com |date= 12 Julie 2021}}</ref> == Filmografie == [[Lêer:Shailene Woodley March 18, 2014 (cropped).jpg|duimnael|Shailene Woodley, by die filmpremiere van "Divergent" in Kalifornië in Maart 2014]] === Rolprente === * 2011: ''The Descendants'' * 2013: ''The Spectacular Now'' * 2014: ''The Fault in Our Stars'' * 2014: ''Divergent'' * 2014: ''White Bird in a Blizzard'' * 2015: ''Insurgent'' * 2016: ''Allegiant'' * 2016: ''Snowden'' * 2018: ''Adrift'' * 2019: ''Endings, Beginnings'' * 2019: ''Arkie'' * 2021: ''The Mauritanian'' * 2021: ''The Fallout'' * 2023: ''To Catch a Killer * ''No Baggage'' === Televisiereekse === * 2008: ''The Secret Life of the American Teenager'' * 2012: ''Unscripted'' * 2014: ''Totally Clevver'' * 2017: ''Big Little Lies'' === Televisierolprente === * 2004: ''A Place Called Home'' * 2005: ''An American Girl Adventure'' === Video's === * 2011: ''Best Coast: Our Deal'' * 2014: ''Divergent: Beyond the Initiation'' * 2014: ''Divergent: Faction Fashions'' * 2014: ''Divergent: Meet Four'' * 2014: ''The Behind the Scenes of 'Divergent''' * 2014: ''Divergent: Choice'' * 2015: ''From Divergent to Insurgent'' * 2015: ''Insurgent: Anatomy of a Scene: The Train Fight'' * 2015: ''Insurgent Unlocked: The Ultimate Behind the Scenes Access'' * 2016: ''Allegiant: Book to Film'' * 2016: ''Finding the Future: Effects and Technology of 'Allegiant''' * 2016: ''Allegiant: Characters in Conflict'' * 2016: ''The Next Chapter: Cast and Characters of 'Allegiant''' * 2016: ''Snowden Live'' * 2017: ''Taboo Feat. Shailene Woodley: Stand Up/Stand N Rock'' * 2018: ''The Making of 'Adrift''' == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0940362|Shailene Woodley}} * {{Twitter|shailenewoodley|Shailene Woodley}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Woodley, Shailene}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1991]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] f6pxyi5vaqsy8oy4v42h5fhkhuqytoy 0 232497 2921876 2520508 2026-08-04T13:36:00Z Nikolai Kurbatov 125512 /* Rolprente */ 2921876 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Zendaya | Beeld = Zendaya 2019 by Glenn Francis.jpg | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Zendaya Maree Stoermer Coleman<ref name=usmag/> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1996|9|1|df=yes}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 3918035 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Zendaya''' (gebore 1 September 1996) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Greatest Showman'' (2017) en ''Spider-Man: Homecoming'' (2017), en in die televisiereekse ''Shake It Up'' (2010) en ''K.C. Undercover'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 2017: ''The Greatest Showman'' * 2017: ''Spider-Man: Homecoming'' * 2018: ''Duck Duck Goose'' * 2018: ''Smallfoot'' * 2019: ''Spider-Man: Far From Home'' * 2026: ''[[Spider-Man: Brand New Day]]'' * ''Running a Thousand Miles for Freedom'' * ''A White Lie'' * ''Finest Kind'' === Televisiereekse === * 2009: ''Radio Disney's Total Access'' * 2010: ''Shake It Up'' * 2011: ''Vevo's Stylized'' * 2012: ''Disney Game On'' * 2014: ''Behind the Scenes on Disney Channel's Zapped'' * 2014: ''Project Runway: Threads'' * 2015: ''K.C. Undercover'' * 2018: ''K-Love Super stars'' * 2019: ''Euphoria'' === Televisierolprente === * 2012: ''Frenemies'' * 2014: ''Zapped'' * 2016: ''Glamour Women of the Year'' * 2017: ''Spider-Man: Homecoming - Disney Channel Making of TV Special International'' * 2018: ''Nickelodeon Kids' Choice Awards 2018'' === Video's === * 2011: ''Zendaya: Swag It Out'' * 2011: ''Bella Thorne & Zendaya: Watch Me'' * 2011: ''Zendaya: Dig Down Deeper'' * 2012: ''Bella Thorne & Zendaya: Fashion Is My Kryptonite'' * 2012: ''Zendaya & Bella Thorne: Something to Dance for/TTYLXOX (Mash-Up)'' * 2013: ''Zendaya: Replay'' * 2013: ''Trevor Jackson: Like We Grown'' * 2013: ''Bella Thorne & Zendaya: Contagious Love'' * 2014: ''Zendaya: My Baby'' * 2014: ''Zendaya: Too Much'' * 2014: ''Zendaya: My Baby (Remix)'' * 2015: ''Zendaya: Close Up'' * 2015: ''Zendaya: Justine Magazine Exclusive'' * 2016: ''Zendaya: Neverland'' * 2017: ''Bruno Mars: Versace on the Floor'' == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="usmag">{{cite web|first=Allison|last=Takeda|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/zendaya-digs-deep-into-her-past-for-immigrant-heritage-month-video-201596|title=Zendaya Gets to the Heart of Her Family Tree for Immigrant Heritage Month|work=Us Weekly|date=9 Junie 2015|access-date=9 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701060042/http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/zendaya-digs-deep-into-her-past-for-immigrant-heritage-month-video-201596|archive-date=1 Julie 2016|url-status=live}}</ref> }} == Eksterne skakels == * {{IMDb|3918035|Zendaya}} * {{Twitter|zendaya|Zendaya}} * {{Facebook|zendaya|Zendaya}} * {{Instagram|zendaya|Zendaya}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zendaya}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Lewende mense]] f4pma7thn58hqmb5lqqed0rymrw8mpd 0 247207 2922341 2857472 2026-08-05T11:46:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922341 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Persoon |naam=Mr Joel Joseph |bynaam= |beeld=<!-- Mrpuaz.jpg --> |beeldbeskrywing= |onderskrif= |geboortenaam=Joel Vincent Joseph |geboortedatum=[[31 Maart]] [[1985]] |geboorteplek=[[Arusha]], [[Tanzanië]] |titel= |nasionaliteit=Tanzaniër |beroep=kunstenaarbestuurder, [[musikant]] |bekend= |salaris= |godsdiens= |huweliksmaat= |kinders=Randy Joel, Candice Joel |webblad= |handtekening=}} '''Joel Vicent Joseph''' (* [[31 Maart]] [[1985]] – ), beter bekend as '''Mr Joel Joseph''',<ref>https://informationcradle.com/africa/mr-puaz/{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> is 'n Tanzaniese kunstenaarbestuurder,<ref>{{Cite web |url=https://www.pulselive.co.ke/entertainment/joel-vincent-joseph-meet-the-man-tasked-to-handle-harmonize-by-diamond-photos/6b7dq6w |title=argiefkopie |access-date=15 Maart 2019 |archive-date=19 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419162452/https://www.pulselive.co.ke/entertainment/joel-vincent-joseph-meet-the-man-tasked-to-handle-harmonize-by-diamond-photos/6b7dq6w |url-status=dead }}</ref> sanger en liedjieskrywer. Ná die bekendstelling van sy deurbraakdebuut, ''Usiku Wa Leo'',<ref>https://www.allmusic.com/song/usiku-wa-leo-mt0056461094</ref> is Mr Joel Joseph in 2015 as een van die belowendste kunstenaars in die Tanzaniese Vibe Magazine-toekennings aangewys.<ref>{{Cite web |url=https://afromuziki.com/mr-puaz/ |title=argiefkopie |access-date=15 Maart 2019 |archive-date=24 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224062506/https://afromuziki.com/mr-puaz/ |url-status=dead }}</ref> BBC Swahili het hom ook as een van die beste musikante in Tanzanië beskryf.<ref>https://www.bbc.com/swahili/habari-46748076</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Puaz, Mr}} [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Musikantsaadjies]] [[Kategorie:Tanzaniërs]] c71ld2vuh5ipiayupxu2zctyuuy0xu2 0 260260 2922241 2891869 2026-08-05T00:52:55Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922241 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Mackenzie Davis | Beeld = 'The Martian' World Premiere (NHQ201509110005) cropped.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Mackenzie Rio Davis | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1987|4|1}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = [[McGill Universiteit]] | Beroep = Aktrise en vervaardiger | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 4496875 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Mackenzie Davis''' (gebore 1 April 1987) is 'n [[Kanada|Kanadese]] aktrise en vervaardiger. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''The Martian'' (2015) en ''Blade Runner 2049'' (2017), en in die televisiereekse ''Black Mirror'' (2011) en ''Halt and Catch Fire'' (2014). ==Vroeë lewe== Davis was gebore in [[Vancouver]], [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], aan Lotte, a grafiese ontwerper van [[Suid-Afrika]], en John Davis, a haarstylis van [[Liverpool]], [[Engeland]].<ref name=behind>{{cite web|url=http://www.behindthechair.com/displayarticle.aspx?ID=1059 |title=10 things you need to know about AG Hair Cosmetics |date=2011 |publisher=Behind the Chair |access-date=October 31, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031007/http://www.behindthechair.com/displayarticle.aspx?ID=1059 |archive-date=March 4, 2016 }}</ref> Haar ouers besit AG Hair Care. Sy het gegradueer by die private Collingwood School in die eksklusiewe voorstad van Wes Vancouver in 2005 en het studeer by [[McGill Universiteit]] in [[Montreal]], [[Quebec]]. Daarna het sy toneelspel studeer by die [[Neighborhood Playhouse School of the Theatre|Neighborhood Playhouse]] in [[New York Stad]].<ref>{{Cite web|date=2017-06-02|title=Mackenzie Davis|url=https://www.interviewmagazine.com/film/mackenzie-davis-1|website=Interview Magazine|language=en-US|access-date=2021-02-14}}</ref><ref>{{Cite web|last=Smith|first=Krista|title=Mackenzie Davis Talks The Martian, Halt and Catch Fire, and More|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2015/10/mackenzie-davis-the-martian|website=Vanity Fair|language=en-us|access-date=2021-02-14}}</ref> ==Filmografie== ===Rolprente=== {| class="wikitable sortable" |- ! Jaar ! Titel ! Rol ! class="unsortable" | Notas |- |2011 |''Alex'' |Terri |Kortfilm |- |2012 |''[[Smashed (film)|Smashed]]'' |Millie | |- |2012 |''The Hat Goes Wild'' |Cathy |Erken as Mackenzie Rio Davis |- |2013 |''[[Breathe In (film)|Breathe In]]'' |Lauren Reynolds | |- |2013 |''[[The F Word (2013 film)|The F Word]]'' |Nicole |Alternatiewe titel: ''What If?''<br> |- |2013 |''[[Bad Turn Worse]]'' |Sue | |- |2013 |''Plato's Reality Machine'' |Sophia | |- |2013 |''Moontown'' |Shayna |Kortfilm |- |2014 |''[[That Awkward Moment]]'' |Chelsea | |- |2014 |''Emptied'' |Charlotte Laurence |Kortfilm |- |2015 |''[[Freaks of Nature (film)|Freaks of Nature]]'' |Petra Lane | |- |2015 |''[[A Country Called Home]]'' |Reno | |- |2015 |''Memory Box'' |Isabelle |Kortfilm |- |2015 |''[[The Martian (film)|The Martian]]'' |Mindy Park | |- |2016 |''[[Always Shine]]'' |Anna |[[Tribeca Film Festival - Best Actress]]<ref>{{cite web|title=Tribeca Film Festival Announces 'Dean,' 'Junction 48' and Other Award-Winners|url=https://www.indiewire.com/article/tribeca-film-festival-awards-dean-junction-48-20160421%20(indiewire%20-%20permalink)|publisher=Indiewire|access-date=April 22, 2016|date=April 21, 2016|archive-date=25 Mei 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525064707/http://www.indiewire.com/article/tribeca-film-festival-awards-dean-junction-48-20160421%20(indiewire%20-%20permalink)|url-status=dead}}</ref><br>[[Monster Fest]] - Best Performance in a Feature Film (Female)<ref>{{cite web|title=MONSTER FEST Announces 2016 Award Winners|url=http://monsterfest.com.au/2016/monster-fest-announces-2016-award-winners/|publisher=[[Monster Fest]]|date=November 29, 2016|access-date= 9 Junie 2021|archive-date=19 Maart 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190319160138/http://monsterfest.com.au/2016/monster-fest-announces-2016-award-winners/|url-status=dead}}</ref> |- |2017 |''[[Izzy Gets the F*ck Across Town]]'' |Izzy |Special Jury Award - Napa Valley Film Festival - Best Breakout Performance <br>Tacoma Film Festival Jury Prize - Best Performance |- |2017 |''[[Blade Runner 2049]]'' |Mariette | |- |2018 |''Boomerang'' |Jenifer |Kortfilm |- |2018 |''[[Tully (2018 film)|Tully]]'' |Tully | |- |2019 |''[[Terminator: Dark Fate]]'' |Grace Harper | |- |2020 |''[[The Turning (2020 film)|The Turning]]'' |Kate Mandell | |- |2020 |''[[Irresistible (2020 film)|Irresistible]]'' |Diana Hastings | |- |2020 |''[[Happiest Season]]'' |Harper Caldwell | |- |} ===Televisiereekse === {| class="wikitable sortable" |- ! Jaar ! Titel ! Rol ! class="unsortable" | Notas |- | 2012 | ''[[I Just Want My Pants Back]]'' | Lucie | Episode: "Safety Nets" |- | 2014–2017 | ''[[Halt and Catch Fire (TV series)|Halt and Catch Fire]]'' | Cameron Howe | Hoofrol; 40 episodes |- | 2016 | ''[[Black Mirror]]'' | Yorkie | Episode: "[[San Junipero]]" |- | 2017 | ''[[No Activity (American TV series)|No Activity]]'' | Patricia / "Pat the Rat" | Episode: "The Witness" |- | 2020 | ''[[Home Movie: The Princess Bride]]'' | Princess Buttercup | Episode: "The Shrieking Eels"<ref>{{cite web|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2020/06/the-princess-bride-homemade-fan-film|title=Watch the Celebrity-Filled Fan-Film Version of The Princess Bride|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|first=Anthony|last=Breznican|date=June 26, 2020|access-date=June 26, 2020}}</ref> |- | 2021 | ''[[Station Eleven (miniseries)|Station Eleven]]'' | Kirsten | |} == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|4496875|Mackenzie Davis}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Davis, Mackenzie}} [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese aktrises van die 21ste eeu]] hsrtq7ju5io8a7k4dzfi3x1ld0g0kug 0 265200 2922028 2915363 2026-08-04T18:35:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922028 wikitext text/x-wiki Nadat [[Rome]], oorspronklik 'n Italiese stadjie wat lank onder die politieke en kulturele beheer van die [[Etruskers]] was, in [[500 v.C.]] onafhanklik geword het, het die Romeine in die eerste eeue daarna meer tyd en aandag bestee aan die handhawing en uitbouing van hulle nuwe selfstandigheid as aan die ontwikkeling van die beeldende kuns. Die toestand het egter in die loop van die [[3de eeu v.C.]] verander, eers deur die onderwerping van die Griekse kolonies in Suid-Italië ([[Magna Graecia]]), en later vanweë die magsuitbreiding ooswaarts na die Hellenistiese wêreld: [[Griekeland]] self, [[Anatolië|Klein-Asië]] en [[Egipte]]. Dit in ag genome is die '''Romeinse kuns''' vroeër bloot as 'n uitloper of nabloei van die [[Hellenisme]] beskou. Dit is egter beslis te simplisties gestel, want hoewel die Griekse invloed sterk was en baie van die kunstenaars in die Romeinse tyd Grieke was, het die Romeine daarin geslaag om die Grieks-Hellenistiese elemente met hulle inheemse Italo-Etruskiese kern te vermeng. In die proses het die Romeine nuwe aspekte beklemtoon en nuwe moontlikhede ontdek en uitgebou. Die boukuns verteenwoordig die Romeine se belangrikste prestasies op kunsgebied. == Griekse invloed == Rome het egter gegroei en mettertyd al hoe meer in aanraking met die Grieke gekom. Die Romeine se houding jeens die [[Grieke]] het dus ook begin verander. 'n Romeinse digter het op 'n keer gesê dat die Grieke na hul verowering hul veroweraars verower het; wat hy hiermee bedoel het, was dat die Griekse idees 'n groot invloed op die Romeine gebad het, en dit was veral waar op die gebied van die kuns. Hierdie proses het gedurende die [[Tweede Puniese Oorlog]] begin. In [[212 v.C.]] het Claudius Marcellus [[Sirakuse]], een van die belangrikste Griekse kolonies op [[Sisilië|Sicilië]], verower en 'n groot aantal pragtige standbeelde en ander kunswerke na Rome teruggestuur. Die opwinding en belangstelling wat die standbeelde by hul aankoms in Rome gewek het, was so groot dat Fabius Maximus, toe hy [[Tarentum]] drie jaar later verower, die Tarentyne toegelaat het om hul eie standbeelde van hul gode te behou - hulle het in elk geval weinig artistieke waarde gebad - maar talle groot Griekse meesterstukke, onder meer 'n uitstekende bronsbeeld deur die beroemde Griekse beeldhouer [[Lusippos]], na [[Rome]] laat bring het. In die Senaat het [[Cato die ouere|Cato]], beroemd vir sy verdediging van die ou sedes en die voorvaderlike leefwyse, 'n bitter aanval gedoen op hierdie versiersels, wat dan die strenge karakter van die stad sou vernietig. Maar die Romeine het nie eens na hom geluister nie. Soldate was aan die terugkeer van die oorlog in [[Griekeland]], en hulle het talle verhale te vertel gehad van al die wondere wat hulle in die beroemde stede van Griekeland gesien het - [[Athene]], [[Olimpia|Olumpia]] en [[Korinthe]]: marmergeboue versier met standbeelde, bronsbeelde, geverfde vase, gegraveerde drinkbekers van silwer, ens. 'n Liefde vir mooi dinge het by die Romeine begin posvat. == Boukuns == [[Lêer:Forum Romanum clouds.jpg|duimnael|regs|250px|Uitsig oor die [[Forum Romanum]] in 2021]] Die Romeinse boukuns word op grond van die monumentaliteit, ʼn sterker aksent op die interieur van geboue en die belangrike aandeel van utiliteitsdienste (brûe, akwadukte en so meer) van die Griekse en Etruskiese boukuns onderskei. Die uitvinding van beton in die [[2de eeu v.C.]] was 'n belangrike tegniese ontwikkeling wat die konstruksie van boë en gewelwe moontlik gemaak het. Bak- en tufsteen is as boumateriaal gebruik; soms is dit met stuccowerk en marmerblaaie beklee en soms nie. Die tempel het die basiese eienskappe van die Etruskiese tempel behou: Dit was reghoekig, het op 'n hoë podium gestaan en kon net van voor af binnegegaan word ('n Griekse tempel kon van alle kante betree word). Dit het beteken dat die Romeine meer aandag aan die gewel, wat op suile gerus het, gegee het. Oorspronklik was die suile van die [[Toskane|Toskaanse]] bouorde, 'n vereenvoudigde weergawe van die Grieks-Doriese suile, met 'n voetstuk en sonder kannelures (oorlangse groewe). Later is Ioniese en Korinthiese elemente oorgeneem en het daar selfs 'n kombinasie van die 2 ontstaan: 'n kapiteel met Ioniese volute (krulle) en Korinthiese akantblare. Die tempel van Fortuna Virilis (of Portunus) in Rome en die Maison Carrée ([[Nîmes]]), wat albei uit die 1ste eeu v.C. dateer, is goed bewaarde vroeë voorbeelde van Romeinse tempels. Naas die soort tempels is daar ook ronde tempels gebou, onder meer die tempel van Vesta (ca. 200 n.C.) en die beroemde [[Panteon in Rome|Panteon]] in Rome (27/5 v.C., ca. [[120 v.C.|120 n.C.]] <!-- opgerig en later herstel deur Agrippa --> herbou). Laasgenoemde is van buite af ʼn onopvallende grys gebou. Aan die voorkant is daar 'n driehoekige timpaan (gewelveld) wat op Korinthiese suile rus; daaragter is daar 'n ronde gebou met 'n deursnee van 43 m en 'n hoogte van ook 43 m. Die binnekant is ryklik met suile en marmer versier, en die lig val deur ʼn opening in die middel van die koepel na binne. Die gewelf bestaan uit reghoekige blokke wat in die middel dieper uitgesny is ('n kofferplafon). In die [[Renaissance]] het dit vir onder andere [[Brunelleschi]], [[Bramante]] en [[Michelangelo]] as voorbeeld gedien (St. Pieterskerk, Rome). Die gevoel van monumentaliteit kom veral sterk na vore in die thermae, die openbare badhuise, wat 'n belangrike sosiale funksie as ontmoetingsplek vervul het. Die badhuise het uit talle afsonderlike ruimtes bestaan, wat aanvanklik taamlik willekeurig (Pompeji), maar later meer simmetries georden is: ʼn swembad (natatio), baddens vir koue, lou en warm water (onderskeidelik frigidarium, tepidarium en caldarium), sweetbad (laconicum), kleedkamers (apodyterium), masseer- en sportvertrekke, asook allerlei bykomende geboue en ʼn wandelpark. Al die ruimtes is ryklik versier met motiewe wat aan die Griekse kuns ontleen is, maar wat egter hul oorspronklike funksie (by suile byvoorbeeld as stut van die dak) verloor het. Die thermae van [[Caracalla]] in Rome en die van [[Diocletianus]] is veral bekend. Die bouwerk aan eersgenoemde is in [[211 n.C.]] begin, terwyl laasgenoemde in die 3de eeu gebou is. Die Kaiserthermae in [[Trier]] (begin van die 4e eeu n.C.) is 'n goed bewaarde kompleks uit die provinsies. Die Romeine se voorkeur vir simmetrie kom ook na vore in die forum, die openbare plein van ʼn Romeinse stad. In Rome was die [[Forum Romanum]] nog 'n onreëlmatige plein waaraan daar met verloop van tyd steeds meer geboue verrys het: tempels, suilehalle, basilikas, eresuile, standbeelde en die verhoog of platform (die rostrum), waarvandaan toesprake gemaak is. Die onreëlmatigheid van die forum herinner 'n mens nog aan die Griekse agora (markplein). Die sogenaamde keiserforum wat noord hiervan geleë is, is in groter mate volgens 'n vaste bouplan opgerig. Die grootste van die forums is die Forum Trajani of Forum Ulpium, wat in 114 n.C. deur die boumeester Apollodorus van Damaskus voltooi is. 'n Poortgebou verleen toegang tot 'n reghoekige plein met ʼn suilegang rondom en 'n tempel aan die oorkant. Aan die een kant van die forum was daar dikwels ʼn basilika, 'n oordekte, reghoekige hal met suile rondom waar regspraak gelewer is, handel gedryf is en so meer. Die oudste basilikas in Rome dateer reeds uit die 2de eeu v.C. (Basilika Porcia), maar is in werklikheid nie veel meer as oordekte marksale nie. Hieruit het monumentale geboue soos die Basilika Ulpia op die Forum Trajani met halfronde uitgeboude stukke (absis) aan albei die kort kante, en die Basilika Constantini in Rome, met 'n middelskip van 35 m hoog, ontwikkel. Die vorm van die basilika het 'n belangrike rol gespeel in die latere Christelike kerke. Die Romeinse teaters het oor die algemeen die Griekse tradisie gevolg en bestaan uit 'n halfronde ruimte vir die toeskouers, afgesluit deur die scenae frans, 'n vaste, versierde agtermuur wat as dekor gedien het. In teenstelling met die Griekse teater was die Romeinse teater nie meer 'n opeluggebou nie, maar 'n ruimte wat heeltemal afgesluit was en in die reël met ʼn hout- of seildak oordek was. Die orchestra, wat oorspronklik vir dansers en musikante bedoel was, is toe ook van sitplekke voorsien. In Orange, Frankryk, is daar 'n goed bewaarde teater uit die tyd van [[Augustus Octavianus|keiser Augustus]]. Die amfiteater is 'n eie Romeinse bouvorm. Dit bestaan uit 'n ovaalvormige arena met sitplekke wat skuins na onder loop, waar daar gladiatorspele gehou is. Die oudste bewaarde amfiteater is in [[Pompeji]] (kort na 80 v.C.) en die grootste is die Amphiteatrum Flavium ([[Colosseum]]), wat tussen 70 en [[100 n.C.]] gebou is. Dit is 188 m lank, 156 m breed en 48 m hoog (4 verdiepings). Daar was plek vir 50&nbsp;000 toeskouers, wat deur middel van 'n goed beplande stelsel van plekaanwysing vlot in en uit kon beweeg. Onder die arena was daar hokke vir die wilde diere, asook allerlei tegniese apparatuur waarmee die arena byvoorbeeld met water gevul kon word ten einde seegevegte na te boots. Ook die gebou is met seile oordek, wat selfs aangekondig is as "vela erunt" (die seile sal gespan word). Die sirkus vir die wa-wedrenne was ook ovaalvormig met oplopende rye sitplekke vir toeskouers. 'n "Ruggraat" (spina), met 'n keerpunt (meta) aan elke punt, het 'n renbaan in die arena afgebaken. Hier het die vierspan, wat deur middel van kleure in 2 groepe (rooi en wit) verdeel is, onder die fanatieke aanmoediging van die publiek teen mekaar meegeding; later het die groep of "partystryd" dikwels 'n politieke betekenis gehad. In Rome was daar verskeie sirkusse. Die oudste is die Circus Maximus, wat nog uit die koningstyd dateer. Wat suiwer dekoratiewe monumente betref, was die triomfboog, wat opgerig is as ereteken vir seevierende veldhere en keisers, iets nuuts waarmee die Romeine vorendag gekom het. Die triomfboë het meestal een deurgang gehad en was versier met reliëfs wat die roemryke dade van die vereerdes uitgebeeld het. Op die reghoekige bostuk (attica) is daar 'n inskripsie aangebring wat ook op die vereerdes betrekking gehad het. Bo-op was daar dikwels beelde of ʼn segewa. Die bes bewaarde voorbeelde in Rome is die boog van [[Titus (Keiser)|Titus]] ([[81 v.C.|81 n.C.]])<!-- WAT GAAN HIER AAN? --> ter ere van die oorname van [[Jerusalem]], en die Boog van Konstantyn (312- 315 n.C.). Die spiraalvormige eresuile wat met reliëfs versier was en waarop 'n beeld van die keiser (in die Christelike tyd 'n beeld van ʼn heilige) was, is ook opvallend. Die suil van Trajanus (ca. 114 n.C.) en die suil van Marcus Aurelius (einde van die 2de eeu n.C.) in Rome is albei 35 m hoog en bestaan geheel en al uit marmer. Monumente en gebouekomplekse soos hierbo beskryf, is ook op groter of kleiner skaal in die provinsies gebou. Waar dit in Rome as manifestasie van die keiser se mag gedien het of 'n teken van sy milddadigheid teenoor die volk was, het dit in die provinsies aan plaaslike hoëlui die geleentheid gebied om hulle rykdom ten toon te stel. Die oorblyfsels wat bewaar gebly het, gee 'n mens 'n goeie idee van die tegniese prestasies waartoe die Romeinse boumeesters, wat merendeels anoniem gebly het, in staat was en hoe hulle dit kon toepas in indrukwekkende bouwerke. === Stad- en woningbou === [[Lêer:House of the Wounded Bear atrium with fimpluvium and mosaic ountain in the rear Pompeii Prowalk.jpg|duimnael|regs|250px|Atrium met impluvium in die Huis van die Gewonde Beer, Pompeji. 'n Mosaïekfontein is sigbaar op die agtergrond.]] Uit voorbeelde soos [[Ostia]], die hawestad van Rome 1ste eeu v.C.), en [[Leptis Magna]] uit die tyd van Augustus (die huidige Misurata aan die Libiese kus) blyk dat die Romeine in die aanleg van stede hulle gehou het by die Grieks-Hellenistiese skaakbordpatroon van reghoekige blokke en strate wat mekaar loodreg kruis. Die Romeine het dit egter gekombineer met die indeling van hulle leërkamp, wat van poort tot poort deur twee hoofstrate, die cardo (noord-suid) en die decumanus (oos-wes), in vier dele verdeel is. Waar die tent van die kommandant op die kruispunt in die kamp gestaan het, het die forum in die stad op die kruispunt gestaan. Die strate was geplavei en daar was "oorsteekplekke" wat van stapstene voorsien was, sodat voetgangers se voete skoon kon bly. Die welgesteldes het in atriumtipe huise gewoon. Die vertrekke in die tipe huis is rondom 'n oordekte hof (atrium) gegroepeer, met ʼn vierkantige luik waardeur lig en reënwater deurgelaat en opgevang kon word. Van die 2de eeu v.C. af is die huise na die Griekse voorbeeld met 'n suilehof (peristyl) uitgebrei, wat ook vierkantig was met vertrekke rondom. Dié soort huise het gewoonlik hoogstens 2 verdiepings gehad en aan die straatkant was daar dikwels winkels. Die bes bewaarde voorbeeld is in Pompeji, waar 'n mens ook 'n goeie idee kry van die mooi versierings soos mosaïeke, muurskilderinge en ander dekorasies. Die woonblokke wat in rye of rondom 'n binneplaas in stede soos [[Ostia]] en Rome opgerig is nadat bougrond skaarser geword het, was heelwat minder gerieflik. Die insulae (letterlik "eilande") was van onbedekte baksteen of beton gebou en het 5 of 6 verdiepings, stelle trappe en soms balkonne gehad. Volgens gegewens uit die keisertyd is dit bekend dat daar 'n wesenlike brand- en instortingsgevaar in die huise was en dat mense gekla het oor die baie geraas. Die versugting van die digter [[Martialis]] (ca. 40- 104) oor die "landgoed in sy vensterbank" (die blomme wat daar geplant is) beklemtoon die ooreenkoms met die posisie van die moderne woonstelbewoner. Die paleise wat die keisers in Rome en elders laat bou het, het die skerpste denkbare teenstelling met die huise gevorm. Keiser Augustus se paleis op die Palatinus was nog taamlik eenvoudig, maar die van Nero, die [[Domus Aurea]] (Goue Huis), wat tussen 64 en 68 gebou is, was 'n uitgebreide kompleks met ʼn meer en omring deur parke. Die burgery was nie tevrede met die paleis nie, want inskripsies met die volgende strekking het verskyn: "Mense, maak dat julle uit die stad wegkom, want as dit so aangaan, bly daar vir die gewone sterfling geen plek meer oor nie." Die Domus Aurea is later grotendeels afgebreek en deur Domitianus (81-96 regeer) deur 'n keiserlike woning op die heuwel [[Palatinus]] vervang. Die naam van die tipe woning is van die heuwel se naam afgelei: paleis. Die bekendste voorbeeld van so ʼn paleis uit die provinsies is [[Diocletianus]] se "vestingslot" in [[Split]], [[Joego-Slawië]], wat ca. 300 n.C. opgerig is. Dit was 150 m breed, 180 m lank, het 'n galery aan die seekant en 3 poorte en 16 torings aan die landkant gehad. 'n Groot deel daarvan bestaan vandag nog as deel van die stadsentrum wat in die Middeleeue ontwikkel het. Die oorspronklike Romeinse bouvorm was die villa, waarvan daar twee tipes was. Die villa rustica was in werklikheid 'n opstal met stalle, skure en ander landbougeboue. Die soort villa het, met plaaslike variasies, tot ver in die provinsies voorgekom. Die Romeinse grootgrondbesitters het weer villas, die sogenaamde villa urbana, op die platteland laat bou ten einde van die stad se hitte en lawaai af weg te kom. Die villa urbana was 'n gerieflike huis wat in 'n mooi omgewing gebou is en volgens die smaak en rykdom van die eienaar ingerig is. Naas woon- en studeervertrekke het die villas dikwels baddens gehad. Die gebied rondom die huis het dikwels as tuin gedien waar die bewoners te midde van blombeddings, priële, fonteine en tuinbeelde en in die skadu van lanings kon ontspan. Die hoogtepunt van die soort villa is die Villa Hadriani in Tivoli, wat keiser Hadrianus in 125 n.C. laat bou het. Hy het elemente van verskeie plekke wat hy besoek en bewonder het, onder meer die [[Akademie]] in [[Athene]], in die villa laat opneem. Hy het dit ook as " museum" gebruik vir sy groot versameling kopieë van klassieke Griekse beelde, waarvan daar tans 'n groot aantal in die Vatikaanmuseum is. Hadrianus se grafmonument is ook baie indrukwekkend. Dit bestaan uit 'n 20 m hoë, ronde gebou op 'n 15 m hoë, reghoekige podium. Die sogenaamde Mausoleum van Hadrianus, wat in 135-139 n.C. gebou is, het in 590 die naam Engeleburg gekry omdat die engel Migael volgens oorlewering tydens 'n pesepidemie daarop verskyn het en sy swaard in sy skede gesteek het as teken dat die onheil sou ophou. Talle voorbeelde van siviele bouwerke soos paaie wat deur die eeue behoue gebly het, rioleringstelsels soos die Cloaca Maxima in Rome (in sy huidige vorm in 33 v.C. deur [[Marcus Vipsanius Agrippa|Agrippa]] aangelê), die talle akwadukte (byvoorbeeld die Pont du Gard in Nimes uit 14 n.C.) en brûe soos die by Alcantara in Spanje oor die rivier [[Taag]] (106 n.C.), waarvan die grootste boë 'n deursnee van 27 m het, was oor die hele ryk versprei. Hoewel dit argitektonies minder interessant is, is dit kenmerkend van die Romeinse boutegniek. == Beeldhoukuns == Toe daar aan die begin van die 2de eeu v.C. talle Griekse beeldhouwerke en kunstenaars na Rome begin kom het, het dit tot ʼn karakteristieke tradisie gelei, al was die tradisie nie so ryk soos die ou Griekse tradisie nie. Vir albei tipes beeldhouwerk waarin die Romeinse beeldhoukuns sy grootste prestasies bereik het, die portret en die histories-verhalende reliëf, het daar reeds 'n hegte grondslag bestaan waarop daar onder Griekse invloed voortgebou kon word. Die Romeinse beeldhoukuns het grotendeels bestaan uit nabootsings van oorspronklike Griekse standbeelde. 'n Goeie beeldhouer was nie veronderstel om nuwe beelde te maak nie, maar goeie nabootsings van Griekse beelde. Danksy hierdie houding van die Romeine besit ons vandag ʼn groot kennis van die Griekse beeldhoukuns wat ons andersins nie sou gehad het nie, aangesien baie van die oorspronklike Griekse beelde verlore gegaan het. Selfs wanneer hulle 'n standbeeld van 'n lewende persoon wou maak, het die Romeine hul idees van 'n Griekse standbeeld geneem. Die standbeeld van Augustus is wat die posisie van die arms en die bene betref, 'n presiese weergawe van 'n beroemde standbeeld deur die Griekse beeldhouer [[Polukleitos]]. Die Romeine het in slegs twee kunsvorms oorspronklikheid getoon: reliëfs en borsbeelde. Die reliëf rondom die beroemde Suil van Trajanus (113 n.C. opgerig) bied ons 'n duidelike beeld van [[Trajanus]] se veldtog teen die [[Dacia (Romeinse provinsie)|Daciërs]], en al die tonele is uitstekend uitgebeeld. Op hierdie reliëfs, soos op die op die Boog van Titus (opgerig 85 n.C.), is die geometriese karakter van die Etruskiese kuns ineengestrengel met Griekse harmonie en Romeinse realisme om dramatiese en kragtige meesterstukke te lewer. Die Romeinse belangstelling in lewensgetroue borsbeelde het 'n baie praktiese oorsprong gehad. Die voorste Romeinse families het die gewoonte gehad om gesigmaskers (''imagines'') van hul beroemde voorouers te maak. Die maskers is in [[was]] gevorm op die gesig van die oorledene en dan by die begrafnisoptogte van hul nakomelinge gedra. Baie van die maskers wat in Pompeji ontdek is, was uiters lewensgetrou. === Portret === [[Lêer:Philippus Arabicus.jpg|duimnael|240px|regs|Borsbeeld van Keiser Philippus Arabus]] 'n Gewoonte wat die Romeine van die [[Etruskers]] oorgeneem het, naamlik om dodemaskers van oorledenes te maak en dit as imagines maiorum (voorouerbeelde) in die huis te hou, het tot ʼn vorm van realistiese portretkuns gelei wat 'n mens as tipies Italies kan beskou. Dit is nie duidelik in watter mate kunstenaars uit Griekeland verantwoordelik was vir die soort beeldhouwerk en ander vroeë beeldhouwerke soos die ''Wolvin van die Kapitool'' (5e eeu v.C.) en die ''Mars van Todi'' (ca. 285 v.C.) nie. ʼn Standbeeld soos die ''Brutus Maior'' (ca. 400) dui egter op 'n onmiskenbaar Italiese styl. Die regstreekse aanraking met die Griekse kuns (klassiek sowel as Hellenisties) het tot 3 tendense gelei wat met wisselende klem die portretkuns sou oorheers: die sterk ekspressiwiteit wat aan die Hellenisme ontleen is, die idealisering wat uit die klassieke stam, en 'n [[Hellenistiese tydperk|Hellenistiese]] realisme, wat egter in groter mate tipes (die bedelaar, die kind) as die individu ingesluit het. Die laaste tendens is deur die Romeine tot 'n persoonlike gelykenis omvorm: die borsbeeld was 'n ware beeld van die mens en skoonheidsgebreke soos vratte, ʼn dubbele ken en so meer is lewensgetrou weergegee. Die tendens is ook in munte merkbaar. Tydens die regering van [[Augustus Octavianus|Augustus]] het die klassisistiese idealisering oorheers, soos wat duidelik te sien is in die ''Augustus van Primaporta'' (ca. 20 v.C.; Vatikaanmuseum), waarvan die borspantser met allegoriese voorstellings versier is. In Flavius se tyd het die realisme oorheers, soos blyk uit byvoorbeeld die kop van die ''Vespasianus'' en uit die ''Caecilius lucundus'' uit Pompeji. Daarna was daar, veral na Hadrianus, wat bowendien die portretbeeld met 'n baard bekend gestel het, 'n ewewigtige vermenging van die 2 tendense. ʼn Kenmerkende voorbeeld hiervan is die beeld van die keiser se jong gunsteling, Antinoös. In die 3de eeu het die realisme met 'n sterk ekspressiwiteit (woeste haardos, deurdringende blik deur plastiese weergawe van die oog) weer die botoon gevoer. Dit het uitgeloop op 'n idealisering van die "barbaarse" keisertipe: Caracalla en die soldatekeiser [[Philippus Arabus]] (Julius Verus Philippus, 244-249). Daarna het ʼn toenemende vervlakking ingetree, waarin die keiserportret steeds meer 'n simbool van die keiser se mag geword het: die kolossale kop van [[Konstantyn die Grote]], wat in sy basilika in Rome staan, is in sy abstraksie skaars nog menslik. === Reliëf === [[Lêer:RomaAraPacisDecorazioneVegetale.jpg|duimnael|regs|Vegetale reliëfversiering op die Vredesaltaar in Rome]] Die histories-verhalende reliëf was onbekend onder die Grieke, wat reële gebeurtenisse in ʼn mitologiese vermomming weergegee het. Die Romeinse nuwigheid het waarskynlik ontwikkel uit die Etruskiese reliëfs en skilderinge, en uit beeldhouwerk op sarkofae (grafkiste) en altare. Die oudste kenmerkende voorbeeld is op die altaar van Gnaeus Domitius Ahenobarbus (1ste eeu v.C.), met die  afbeelding van die suovetaurilia (die offer van 'n vark, 'n ram en 'n stier teen die einde van 'n sensusopname). Op die Ara Pacis Augustae, Augustus se vredesaltaar in Rome (13-9 v.C.), het dit tot volle bloei gekom. In 'n reeks opeenvolgende taferele wat in mekaar oorgaan, word 'n prosessie van die keiser, sy familie, senatore en magistrate uitgebeeld. Toneeltjies soos die van 'n vrou wat 'n groepie mense vermaan om hulle rustig te hou en ʼn kind wat die mense by hom se aandag probeer trek, word ook in die prosessie uitgebeeld. Die allegoriese figure en personifikasies, onder meer [[Tellus]] (Terra Mater, godin van die aarde) en Italia, is ook kenmerkend. Die Romeinse realisme en klassieke waardigheid is tot 'n ewewigtige geheel verwerk en deur die bondige behandeling van die agtergrond het die kunstenaars selfs 'n sekere dieptewerking bereik. Latere voorbeelde is die reliëfs op die Boog van Titus (81 n.C.), waar die tempelskatte van Jerusalem, onder meer die sewepuntkandelaar, in 'n triomftog na Rome gebring word, en die Suil van Trajanus, waarop sy veldtog in Itali (Roemenië; ca. 100 n.C.) uitgebeeld word. Die taferele loop in 'n band spiraalvormig om die suil. 'n Indruk van diepte is verkry deur geboue op die agtergrond te plaas. Minder belangrike persone is kleiner afgebeeld. Die Suil van [[Marcus Aurelius]], wat 75 jaar later opgerig is, toon reeds die neiging om die figure se waardigheid te beklemtoon deur hulle frontaal af te beeld, wat in die loop van die [[3de eeu]] gelei het tot ʼn strak, meer tweedimensionele weergawe. === Ander beeldhouwerk === In Italië sowel as in die provinsies is daar talle beeldhouwerke gevind. Op die platteland is die Romeinse invloed met die inheemse style vermeng. Van die belangrikste beeldhouwerk uit die provinsies is grafmonumente, van steles met 'n beeld van die oorledene tot ryk versierde mausoleums. Benewens 'n wye verskeidenheid van taferele uit die daaglikse lewe is daar vir die versiering van grafmonumente ook van landskappe en motiewe soos blomme, diere, kruike en kranse gebruik gemaak. Verder was daar ook wydingsreliëfs aan die Romeinse gode (Jupitersuil in [[Mainz]]), inheemse gode ([[Nehalennia]]) en gode wat deur middel van die soldate bekend geword het ([[Mitraïsme|Mithras)]]. == Skilderkuns == [[Lêer:Nationalbibliothek Papyrusmuseum.jpg|duimnael|regs|Van die Oostenrykse Nasionale Biblioteek – Papyrus-museum]] Byna niks van die Romeinse skilderkuns van voor die 1ste eeu v.C. het bewaar gebly nie. Die name van skilders is egter oorgelewer: die edelman [[Gaius Fabius Pictor]] ("die skilder") sou in [[301 v.C.|302 v.C.]] die tempel van Salus versier het, terwyl die tragediedigter [[Marcus Pacuvius]] (ca. 220-130) ook op die gebied bedrywig sou gewees het. Daar kan aanvaar word dat hulle styl waarskynlik uit 'n vermenging van Etruskiese en Grieks-Hellenistiese elemente bestaan het. Die ontwikkeling na die 1ste eeu v.C. kan aan die hand van die skilderinge in Pompeji bestudeer word. Die Duitser [[August Mau]] (1840- 1909) het 4 Pompejaanse skilderstyle onderskei. In die indeling gaan dit in werklikheid meer oor die style in binnenshuise versiering, wat saamhang met die horisontale verdeling van die muur in die sokkel, die middelste deel en die borand. In die eerste styl het die kunstenaars, na die Griekse voorbeeld, die indruk probeer wek dat die muur met marmer of inlegwerk van ander kosbare stene oordek was. Hierop het die sogenaamde argitektuurstyl of illusionistiese styl (ca. 90- 15 v.C.) gevolg, waarvolgens daar suile en balke geskilder is ten einde skynbouwerk te skep. Die trompe-l'oeil effek (oëverblindery) is verder gevoer deur landskaptonele en ander taferele tussen die suile te skilder (byvoorbeeld in die Huis van Livia, Rome). Later het die klem van die illusionistiese effek verskuif na mitologiese figure wat in die landskap geskilder is. Soms, soos by ''Die filosoof'' in die Villa Boscoreale, is lewensgroot figure, wat lyk asof hulle uit die muur na vore tree, teen 'n rooi vlak geskilder. Omstreeks [[15 v.C.]] het dit ontwikkel tot 'n 3e styl, waarin daar heeltemal van die illusie weggebreek is en die voorstelling bloot as 'n skildery gedien het. Om die voorstelling was daar 'n raam, terwyl daarrondom motiewe soos suiltjies, blomranke, palmette, kandelabers en so meer, wat dikwels verwantskap met werk uit Egipte getoon het, as versiering aangebring is: vandaar die naam Egiptiserende styl. Die 4e, die fantastiese styl, was weer 'n terugkeer na die skynargitektuur, maar dié keer nie om die werklikheid te suggereer nie, maar om vrye teuels aan die fantasie te gee. Die kunstenaars het hulle verlustig in verfynde perspektief-effekte en gewaagde konstruksies wat deur die toneeldekor geïnspireer is. === Figuratiewe skilderkuns === Net soos die beeldhoukuns het ook die Romeinse skilderkuns 'n sterk Hellenistiese inslag gehad. Omdat daar geen Griekse kunstenaars aan die werk was nie, is daar na alle waarskynlikheid van Hellenistiese voorbeelde en ikonografiese motiewe gebruik gemaak. Dit kom die sterkste na vore in die talle mitologiese voorstellings, en in werke soos die beroemde ''Aldobrandini-bruilof'' (Augustiese tydperk), waar 'n Romeinse huwelikseremonie deur Griekse godefigure bygewoon word. Die Romeine se eie voorkeure kom egter ook duidelik in die skilderkuns na vore. Dit blyk in die eerste plek uit die aandag wat daar aan die landskap bestee is. Dit is in die eerste plek as geïdealiseerde dekor vir mitologiese taferele gebruik en was dikwels romanties van aard met sonderlinge rotse en knoetserige bome. Die landskap as selfstandige onderwerp met figure bloot as inkleding en om dit te verlewendig, is tipies Romeins. Die soort skilderye is deur tydgenote toegeskryf aan die Romeinse skilder Studius (of Ludius) uit die tyd van Augustus. Dit is dikwels uitgevoer in 'n tegniek wat 'n mens impressionisties sou kon noem: sketsmatig opgestel met sagte lyne en die oordeelkundige gebruik van lig en skadu. Dergelike landskappe het herhaaldelik voorgekom in die versiering van geboue. Voorbeelde is die Odyssee-landskappe (middel van die 1ste eeu n.C.) met taferele uit [[Homeros|Homerus]] se epos met dieselfde naam. Die Romeine se voorliefde vir tonele uit die daaglikse lewe, dikwels met 'n humoristiese inslag, is verder kenmerkend (vergelyk die mosaïek met die straatmusikante uit 1ste eeu v.C. uit Pompeji, wat toegeskryf word aan Dioskourides van Sames), Stillewes met weldeurdagte komposisies van jagwild, voëls, blomme en vrugte was ook nie seldsaam nie. Hoewel daar portretstudies was, het byna niks daarvan bewaar gebly nie. 'n Mooi voorbeeld, wat aan die tegniek van die Egiptiese mummieportrette herinner, is die van [[Terentius Nero]] en sy vrou in Pompeji. Min het weer eens uit die tyd na die vernietiging van Pompeji ([[79 v.C.|79 n.C.]]) bewaar gebly. Oorblyfsels van die skilderkuns is egter wel in die laat-Antieke manuskripte soos die ''Vergilius Vaticanus'' (ca. 500) en in die vroeg-Christelike kuns gevind. === Mosaïeke === [[Lêer:Mosaico Camino de Albalate II.jpg|duimnael|Gedeeltelike uitsig op die Mosaïek van die Camino de la Vega de Albalate (Calanda)]] Die ontwikkeling van die skilderkuns was nou verweef met die van die Romeinse mosaïeke, wat dikwels kopieë van (Griekse) muurskilderinge was. Mosaïeke het as versiering van vloere en mure gedien: die growwer opus tesselatum, met 'n embleem van fyner opus vermiculatum in die middel, was vir die vloere bedoel, terwyl die opus musivum teen die mure gebruik is. Hiervoor is duurder materiale, soos glas, gebruik wat op die vloer te maklik beskadig sou kon word. Die kuns het ook meer verfyn geraak en na die provinsies versprei. In die westelike provinsies was die kunstenaars blykbaar merendeels Romeine. Op Trier en ander plekke het daar ateljees ontstaan waar daar geleidelik plaaslike style ontwikkel het, wat egter nog vir 'n geruime tyd met die van die moederland verband gehou het. == Kunsnywerheid == Ten einde 'n goeie begrip van die toegepaste kuns in die [[Romeinse Ryk]] te verkry, moet daar besef word dat daar in die bloeityd 'n lewendige handelsverkeer bestaan het, waardeur streke wat ver uitmekaar en van Rome gelê het, produkte kon uitruil. Dit het aanleiding gegee tot die ontstaan van massavervaardiging, waarin sommige provinsies selfs daarin geslaag het om die Italiese produksie te oortref. Gallië het byvoorbeeld in die middel van die 1ste eeu die erdewerkmark ten koste van [[Arretium]] verower. 'n Groot deel van die kunsnywerheidsprodukte is uit verganklike materiaal vervaardig; min daarvan het gevolglik bewaar gebly en 'n mens is dus aangewese op beskrywings en afbeeldings (muurskilderinge). Dit geld veral vir klere en skoeisel. Ook het daar min houtsnywerk en houtmeubels bewaar gebly. Daar was egter ook meubels van brons, marmer en ander meer duursame materiaal. Die meubels is dikwels met dierekoppe, palmette, volute en inlegwerk versier. === Keramiek === Hoewel daar talle soorte erdewerk in die Romeinse wêreld gemaak is, is die terra sigillata tog tiperend. Die erdewerk was rooi geglasuur en met 'n vorm of mal gemaak. Die versiering (plant- en diermotiewe) in reliëf is met ʼn stempel (sigillum) aangebring. Dit het omstreeks die helfte van die [[1ste eeu v.C.|1ste eeu v.C.]] in Arretium ([[Arezzo]]) verskyn nadat 'n sekere [[Marcus Perennius]] dit glo daar bekend gestel het. Sy assistent [[Tigranes die Grote|Tigranus]] was uit [[Klein-Asië]] afkomstig en die Arretynse ware kan inderdaad herlei word tot Hellenistiese keramiek soos die Megariese erdewerk (swart, later rooi met soms ingestempelde reliëfversiering) en die donkerrooi Pergameense erdewerk, wat van 150 tot [[50 v.C.]] besonder gewild was. Die tegniek het vinnig na die westelike provinsies versprei, veral na [[Gallië]]. Terra sigillata is 'n belangrike hulpmiddel by datering omdat baie daarvan gevind is en die vervaardigers hulle persoonlike merke op die keramiek aangering het. === Glas === [[Lêer:RomanglassMET.jpg|duimnael|Romeinse en Griekse glas in die [[Metropolitan Museum of Art]], New York]] Die glasblasery was 'n ander belangrike vertakking van die kunsnywerheid. Die tegniek is in die [[1ste eeu v.C.|1ste eeu v.C.]] in [[Feniciërs|Fenicië]] ontdek en het via Italië gou tot in Gallië en die Rynland versprei. In 'n groot aantal ateljees is daar 'n groot verskeidenheid soorte en vorme vervaardig. Daar was millefioriglas met bandversierings in kleur, goudglas (goudblad tussen lagies glas), reliëfglas met wit figure op 'n blou agtergrond en die beroemde diatretaglas (netglas), waarvan die buitelaag tot 'n uiters fyn netwerk bewerk is. In die Romeinse tyd was vensterglas ook bekend en het glasspieëls hul voorgangers van gepoleerde metaal begin verdring. === Edelsmeewerk === Wat smeewerk uit edelmetale betref, het die oostelike sentra soos Alexandrië die toon aangegee, hoewel [[Tarentum]] in Italië byvoorbeeld ook tot ‘n belangrike sentrum ontwikkel het. Die versiering dui ook op 'n sterk Hellenistiese inslag. Die produkte is op taamlik groot skaal uitgevoer. Tegnieke wat in silwersmeewerk gebruik is, was byvoorbeeld niëllo, waarby donker metaalpoeier in gegraveerde lyne vasgesmelt is. Wat goud betref, is daar van omstreeks 200 n.C. af van onder meer die tegniek bekend as opus interrasile ('n baie fyn verdiepte reliëf) gebruik gemaak. == Musiek en letterkunde == === Musiek === Vir inligting oor die Romeinse musiek is 'n mens op indirekte bronne soos die literatuur en die beeldende kunste aangewese omdat geen musiek bewaar gebly het nie. Tot omstreeks die helfte van die 20e eeu het musiekhistorici die musiekkultuur van Rome nie hoog aangeslaan nie. Naas die veelsydige Griekse tradisie is die Romeinse tradisie as 'n epigonistiese kultuur afgemaak. By nadere ondersoek van die bronne het dit egter aan die lig gekom dat musiek ook in Rome ʼn belangrike rol gespeel het, sowel as kunsvorm (teater, solo-optredes) as in die daaglikse lewe (arbeidersliedere, militêre musiek). Naas die Griekse musiek het die Etruskiese musiek veral 'n groot invloed op die Romeinse musiek gehad. By Etruskiese grafmonumente is daar met die tibia (fluit) en die kithara (lier) musiek gemaak om bose geeste te verdryf. Verder is daar ook van tibia-begeleiding gebruik gemaak by wapendanse en stoeigevegte (in die verband kan daar gewys word op die groot waarde wat die [[Romeinse Ryk|Romeine]] aan musiek tydens oorlogvoering geheg het). Oor die algemeen het die Etruskers, in verhouding tot byvoorbeeld die Grieke, baie blaasinstrumente bespeel, veral die horing en trompet. Daarnaas het hulle onder meer ook die dubbelfluit, die dwarsfluit, ritmiese slaginstrumente soos kastanjette, die lyra (lier) en die kithara bespeel. Dit is opvallend dat daar in die Etruskiese kuns nêrens sangers afgebeeld word nie; by die Romeine, daarenteen, was liedere (arbeiders- liedere en volksliedjies, sowel as geleentheidsliedere en later die kunslied) baie belangrik. Die Romeine het ook die dansdrama van die [[Etruskers]] oorgeneem, maar dit het op die agtergrond geraak toe die Griekse [[drama]] in Rome bekend gestel is. Musiek het egter hierin ook ʼn belangrike rol gespeel, veral as begeleiding by die danse. Vertolkers het later ook in toenemende mate fragmente uit 'n drama selfstandig uitgevoer. Alle lae van die bevolking het later met solo-uitvoerings aan musiekwedstryde deelgeneem. Daar is ook tydens die meeste rituele, byvoorbeeld die dodedienste en die verskillende mistieke kultusse, van musiekbegeleiding gebruik gemaak. Daar bestaan talle afbeeldings van slaginstrumente soos tromme, simbale en voetkastanjette. Verder het die kithara en die harp ook opgang gemaak. Wat blaasinstrumente betref, is die tuba (basuin), lituus (lang, trompetagtige klaroen met ʼn omhooggebuigde beker) en die cornu (horing) veral in militêre musiek gebruik. Die hidrouliese orrel (waterorrel) was 'n Hellenistiese uitvinding, en is nie net as huisinstrument gebruik nie, maar ook deur rondtrekkende musici. Omdat musiek so 'n belangrike rol gespeel het, is dit vanselfsprekend dat dit deel van die opvoeding sou uitmaak, eers in die vorm van praktiese onderrig en later ook wat musiekteorie betref. Teorie en praktyk het egter steeds verder van mekaar beweeg. Die musiekteorie, wat geheel en al op die Griekse musiekteorie berus het en veral deur die Grieke beoefen is, was teen die tyd dat die [[Romeinse Ryk]] begin verval het feitlik 'n matematiesfilosofiese wetenskap wat min of geen verband meer met die uitgevoerde musiek getoon het nie. === Letterkunde === Die Romeine se kenmerkendste eienskappe, naamlik die sin vir die praktiese en die nuttige, die aristokratiese gees en die konserwatiewe lewenshouding, is ook die kenmerkende eienskappe van die Romeinse letterkunde. Prosa was die literêre genre wat die meeste beoefen is. Die poësie was aanvanklik 'n soort verlengstuk van die satire; toe die poësie later, onder Griekse invloed, as 'n selfstandige genre tot stand gekom het, het dit dikwels in diens van 'n sedelike of nasionale ideaal gestaan. Die grootste Romeinse digters was [[Vergilius]], in wie se epiese werke die ontsag vir menslike leed en ongeluk die botoon voer, en [[Horatius]], wat in sy vername, oorspronklike en humoristies getinte werke hom beywer het vir waaragtige morele beginsels. Een van die vernaamste Latynse prosaïste was [[Cicero]], wat in sy redevoerings en briewe 'n soort [[Latyn]] gebruik het wat sedert die tyd van die Middeleeuse Humaniste die "Goue Latyn" genoem word. Die geskiedskrywer Livius, wat op onpartydige wyse en met eerbied vir oorlewering en die religie ʼn treffende beeld van die ou [[Romeinse provinsie|Romeine]] gegee het, en [[Tacitus]], die knapste en diepsinnigste van die Romeinse historici, is eweneens belangrik. == Bronnelys == * KENNIS, 1980, {{ISBN|0798108266}}, volume 4, bl. 809 - 811 * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409656}}, volume 24, bl. <!--?--> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Ancient Roman art}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuns]] [[Kategorie:Romeinse Ryk]] 5fcaxdtpzgr8mmnldmibbhhvyquz12a 0 271566 2922036 2915343 2026-08-04T18:43:25Z Oesjaar 7467 Sintaksfoute 2922036 wikitext text/x-wiki Die boek Josua voer die geskiedenis van Israel van die dood van Moses, deur die verowering van Kanaän, tot by die dood van Josua. Hoofstukke 1 tot 12 dek die eerste vyf of ses jaar na die dood van Moses. Die gebeurtenisse wat in die laaste twee hoofstukke verhaal word, het waarskynlik sowat 20 jaar later plaasgevind. Die verowering het, volgens onlangse argeologiese en ander bewyse, waarskynlik om en by 1240vC begin. Dit is waarskynlik dat hierdie verslag aan die begin van die monargie.<ref>1045 vC.</ref> geskryf is, gedurende die leeftyd van Samuel en voordat Dawid Jerusalem verower het<ref>Kyk Jos. 15:63.</ref> Josua is in Egipte gebore. Tydens die uittog en die omswerwinge in die woestyn was hy Moses se regterhand. Hy was 'n militêre bevelvoerder.<ref>Eks. 24:13.</ref> Toe die wet by sinai gegee is, het hy Moses vergesel. Josua was een van die 12 spioene wat deur Moses gestuur was om die land te verken. Net hy en Kaleb het die geloof en moed gehad aan te beveel dat die land binnegeval moet word<ref>Num. 14:6ev.</ref> en gevolglik was hulle die enigste twee wat die omswerwing van die 40 jaar oorleef het. Na die dood van Moses was Josua die klaarblyklike keuse om hom op te volg en die volk te lei.<ref>Deut. 34:9.</ref> == Israel trek die Beloofte Land binne == === Joshua neem oor as leier<ref>Jos. 1.</ref>=== Hierdie verslag van Josua se opvolging is een van die groot hoofstukke van die Bybel. Moses is dood, maar Good se plan vir die volk gaan voor. Die sleuteltoon van hierdie voorspel tot die verowering is die herhaalde oproepe: Wees sterk, wees vasberade.<ref>Jos. 1:6, 7, 9 en 18.</ref> Hierdie wetboek:<ref>Deut. 24-26.</ref> Joshua saam met Moses toe die wet by Sinai gegee is. Oor drie dae:<ref>Jos. 1:11.</ref> die gebeure in hoofstuk 2 het reeds plaasgevind, of dit beteken bloot binnekort. === Ragab en die spioene<ref>Jos. 2.</ref> === Jerigo, die palmstad, is net wes van die Jordaan geleë. Josia was van plan om eers die sentrale deel van Palestina aan te val om noord en suid te verdeel. Jerigo was reg in sy pad geleë, 'n vanselfsprekende eerste deel. Ragab het die spioene nie uit vrees geherberg nie, maar in die geloof dat die God van Israel die ware God.<ref>Kyk. Heb. 11:31. Waar haar geloof geprys word, nie haar onsedelikheid nie.</ref> Ragab se huis was op of in die stadsmure gebou. met 'n plat dak waar produkte uitgesprei is droog - in hierdie geval vlas, waaruit sy linnedraad sou weef. Haar huis was 'n plek waarheen die spioene kon gaan sonder om agterdog te wek; en ongetwyfeld 'n goeie plek om inligting in te win. Die Israeliete het hulbelofte aan haar nagekom.<ref>Josua 6:22ev.</ref> Ragab is naturaliseer, het met Salmon getrou en deur haar seun Boas<ref>Kyk. Rut 2-4.</ref> was sy 'n voorsaat van Dawid en van Jesus. === Die Israeliete steek die Jordaan oor<ref>Jos. 3.</ref> === God het sy volk deur die Jordaan gelei in die lente, en die rivier was vol vanweë die sneeu wat gesmelt het. Toe die priesters die rivier ingaan, het die water by Adam, sowat 20 km. hoor op, opgedam, wat die rivierbedding ondertoe droog gelaat het. In 1927 het aardskuddings die hoë klipbanke wan die rivier op dieselfde plek ineen laat stort en die Jordaan was 21 uur opgedam. Die verbondsark:<ref>Jos. 3:3.</ref> daarin was die kliptafels waarop die wet gegraveer was. Dit was 'n sigbare teken van God se teenwoordigheid by sy volk en van sy leiding. Reinig julle:<ref>Jos. 3:5.</ref> met ander woorde, berei julleself voor vir God. Deur rituale reiniging en morele selfondersoek === Die gedenkteken van klippe<ref>Jos. 4.</ref> === Twee klipstapels is gebou, een waar die priesters aan die oostelike oewer van die rivier gestaan het, die ander by Gilgal, hulle eerste laer aan die westelike oewer. Albei stapels moes dien as 'n voortdurende herinnering aan die grootheid van God. In dieselfde streek van die Jordaan het Johannes die Doper gepreekreek en is Jesus gedoop. Voor julle...voor ons:<ref>Jos. 4:23.</ref> Van diegene wat die Rietsee deurgetrek het, het min oorgebly. Van diegene ouer as 20 jaar was toe die spioene uitgestuur is, het net Josua en Kaleb nog geleef. == Israel word besny<ref>Jos. 5:1-12.</ref> == Die besnydenis is nie toegepas nie omdat die verbond 40 jaar lank so te sê opgehef was vanweë dié wantroue en ongehoorsaamheid van die volk.<ref>Num. 14.</ref> Die besnydenis van die nuwe geslag is 'n teken van die hernuwing van die ou verbondsverhouding tussen God en sy volk. Klipmesse:<ref>Jos. 5:2.</ref> bronswerktuie het klipwerktuie teen hierdie tyd vervang, maar die tradisionele werktuie word in die ritueel gebruik. Die manna het weggebly:<ref>Jos. 5:12.</ref> hierdie spesiale voorsiening van God deur al die jare in die wildernis is nou nie meer nodig nie. == Die val van Jerigo == Die verowering van Kanaän was 'n heilige oorlog onder die aanvoering van God. Niemand het dit beter besef nie as Josua, ná sy ontmoeting met die leërowerste van die Here.<ref>Jos. 5:13ev.</ref> Israel het dit ook geweet, want die ark van God het vooraangetrek. En Israel se vyande het dit geweet, en hulle was bang<ref>Jos. 2:10-11, 5:1.</ref>. Vir die manne van Jerigo was dit 'n senu-oorlog: die troepe wat in doodse stilte om die stad maarsjeer, die geskel van die ramshorings, dag na dag, tot by die groot klimaks van die sewende dag. Die banoffer:<ref>Jos. 6:17.</ref> die stad en die inhoud daarvan is volledig aan God gewy. Dit was dus heiligskennis as iemand vir hulself iets sou hou. Buite die kamp:<ref>Jos. 6:23.</ref> hulle moes 'n reinigingstydperk ondergaan. Die Here sal straf:<ref>Jos. 6:28.</ref> die puinhoop het 400 honderd jaar so gelê tot met die regering van Agab. Toe het Hiël Jerigo herbou en die vloek het op hom gekom.<ref>1 Kon. 16:34.</ref> == Akan se oortreding<ref>Jos. 7.</ref> == Vanweë 'n Akan se sonde het 36 manne by Ai omgekom en die hele volk voor hulle Kanaänitiese vyande in die skande gesteek. God vereis volkome gehoorsaamheid en die ongehoorsaamheid van een individu raak die hele volk van God. Ai:<ref>Jos. 7:2.</ref> beteken puinhoop. Deur die here aangewys:<ref>Jos. 7:14.</ref> die skuldige is deur middel van die heilige lot aangewys: die twee stene wat in die borsplaat van die hoëpriester gehou is. Dit is nie meer bekend hoe dit gewerk het nie. Met klippe doodgegooi...verbrand:<ref>Jos. 7:25.</ref> maw die gesteelde goedere, tensy sy gesin medepligtig was en dis ook gestraf is.<ref>Kyk Deut. 24:16.</ref> == Ai word verower<ref>Jos. 8.</ref> == Die getuienis van die opgrawings by Et-Al is moeilik te versoen met die Bybelse rekord, wat die vermoede laat ontstaan dat Ai dalk nie daar geleë was nie. Deur sy taktiek van vlug en hinderlaag trek Josua die grootste moontlike voordeel uit Israel se vorige nederlaag. Vanaf Ai beweeg Josua noordwaarts om hom by Sigem, in die vallei tussen Ebalberg en Gersijberg te vestig. Hy neem die land in die Naam van God in besit. En die verbond word bevestig soos Moses beveel het.<ref>Deut. 27.</ref> 30000:<ref>Jos. 8:3.</ref> moontlik die hele strydmag, tensy daar twee hinderlae was.<ref>Jos. 8:12.</ref> Bet-El:<ref>Jos. 8:9.</ref> die plek waar Jakob sy droom gehad het, 'n vooruitsrewende vestingstad in die vroeë dae van Israel se verblyf in Egipte. Tydens hierdie veldtog, Bet-El en Ai was nie ver van mekaar geleë nie, of later, is die koning van Bet-El verslaan.<ref>Jos. 12:16.</ref> == Die veldtog in die suide;<ref>Jos. 9-10.</ref> Die Gibeoniete bedrieg Israel en sluit 'n verbond met hulle<ref>Jos. 9.</ref>== Gibeon was 'n belangrike stad sowat 10Km benoorde Jerusalem. Die slinks beplande verdrag (daar is selfs voorgegee dat hulle nie weet van die onlangse oorwinnings by Jerigo en Ai nie), het ook drie ander stede ingesluit. Israel kon hom nie aan 'n vriendskapsverdrag (die gesamentlike maaltyd)<ref>Jos. 9:14.</ref> onttrek nie. Dit het in die tyd van Dawid nog gegeld. Die meeste wat hulle kon doen, was om slawe van die Gibeoniete te maak. == Verbond van die 5 Amoritiese konings; die lang dag<ref>Jos. 10.</ref> == Die verdrag met die Gibeoniete verwikkel Israel onmiddellik in 'n oorlog. Al 5 die Amoritiese konings is by Makkeda gedood en hulle stadstate verwoes in die veldtog wat op die verpletterende nederlaag by Bet-Heron gevolg het. Al die strategiese stede in die suide val. Israel beheer die land nou vanaf Kades-Barnea in die suide tot by Gasa in die weste, en Gibeon in die noorde. Die lang dag:<ref>Jos. 10:12-14.</ref> word gewoonlik verstaan as 'n verlenging van die daglig (beteken nie noodwendig dat die son letterlik stilgestaan het nie). Maar die donker is dalk verleng. Daar word vermoed dat dit 'n sonsverduistering was. Josua se verrassingsaanval het teen dagbreek plaasgevind (soos die posisies van die son en die maan in vers 12 ook te kenne gee) en die haelstorm het die donkerheid op daardie uur vererger en so ook die gevolglike verwarring. Boek van die opregte:<ref>Jos. 10:13.</ref>: 'n liedereboek waarin nasionale helde geprys word. Sit julle voete op die...nekke<ref>Jos. 10:24.</ref> die gebruiklike gebaar waardeur algehele onderwerping aangedui is. Goosengebied:<ref>Jos. 10:41.</ref> suid van Hebron, nie Goosen in Egipte nie. == Die veldtog in die noorde<ref>Jos. 11.</ref> == Die magtige koning van Hasor het 'n veel gevaarliker verbond met sy leenmanne gevorm as dié van die suide, maar eweneens sonder sukses. Hoewel die strategiese stede onder Israelse beheer was kort nadat hulle Kanaän binnegeval het, het die opruiming lank geduur.<ref name="jos11">Jos. 11:1.</ref> Hasor:<ref name="jos11" /> groot stad met meer as 40 000 inwoners baie groter as Jerusalem in die tyd van koning Dawid. Die laageleë stad wat Josua verwoes het, is nooit herbou nie. By Groot-Sidon:<ref>Jos. 11:8.</ref> Tirus was klaarblyklik nog nie van belang nie. Die Enakiete:<ref>Jos. 11:21.</ref> die groot reus wat die spioene met vrees vervul het.<ref>Num. 13:33.</ref> Gasa, Gat...Asdod:<ref>Jos. 11:22.</ref> Filistynse vestings. Die reus Goliat het van Gat gekom.<ref>1 Sam. 17:4.</ref> == Die verslane vonings van Kanaän<ref>Jos. 12.</ref> == Die 31 konings wat genoem word, sluit die in wat deur Moses verslaan is. Met die lys word die afdeling oor die verowering afgesluit. == Verdeling van die land<ref>Jos. 13-21.</ref> == Nie al die gebiede wat toegewys is, is volledig onderwerp nie en nie al die stamme het hulle bevryde erfdeel heeltemal beset nie. Die skrywer lewer op verskeie plekke kommentaar oor die situasie in die tyd. === Grond wat nog nie verower is nie<ref>Jos. 13:1-7.</ref>=== Josua was al baie oud. Die Here het vir hom gesê:<blockquote>"Jy is al baie oud, en daar is nog 'n baie groot deel van die land wat in besit geneem moet word. </blockquote><blockquote>Die deel wat oorbly, is daar al die Filistynse gebiede en die hele Gesergebied. Die gebied van die se Sigor af teen Egipte tot by die Ekrongebied in die noorde word as Kanaänitiese gebied beskou. Dit is die gebiede van die vyf Filistynse regeerders, die van Gasa, Asdod, Askelon, Gat en Ekron, en dit sluit die gebied van die Awwiete in. Verder is daar die hele Kanaänitiese gebied van Teman af, die Gebalgebied van Meara af wat aan die Sidoniërs behoort, tot by Afek aan die Amoritiese grens en die hele Libanon aan die oostekant, van Baäl-Gad suid van Hermonberg af tot by Lebo-Hamat. Ek sal al die bewoners van die bergwêreld verdryf om vir die Israeliete plek te maak, van die Libanon af tot by Misrefor-Majim, al die Sidoniërs. Intussen moet jy hierdie gebiede as besittings aan Israel toewys soos Ek jou beveel het. Verdeel dis nou die land vir die nege stamme en die halwe manassestam." </blockquote> === Die gebied oos van die Jordaan<ref>Jos. 13:8-14.</ref> === Saam met die ander helfte van die Manasse-stam het die stamme Ruben en gad reeds hulle besitting ontvang wat Moses aan hulle toegeken het oorkant die Jordaan, aan die oostekant. ==== Die stamgebied van Ruben<ref>Jos. 13:15-23.</ref> ==== Hierdie gedeelte bespreek die gebiede wat aan die families in die stam Ruben toegeken is. ==== Die stamgebied van Gad<ref>Jos. 13:24-28.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die gebiede wat aan die stam Gad toegeken is. ==== Die stamgebied aan die een helfte van Manasse<ref>Jos. 13:29-33.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die gebiede wat aan die families van die halwe stam van Manasse toegeken is. === Die Israelitiese gebied wes van die Jordaan<ref>Jos. 14:1-5.</ref> === Hierdie gedeelte gee 'n oorsig van die gebiede wat die Israeliete in Kanaän ontvang het. Die priester Eleasar n Josua seun van Nun het saam met die stamhoofde die gebiede aan die Israeliete toegeken, dit is dan die nege stamme en die halwe stam. Dit is gedoen deur loting soos die Here deur Moses beveel het. Aan die ander twee stamme en die halwe stam het Moses 'n gebied oorkant die Jordaan toegeken, en aan die Leviete het hy nie 'n gebied toegeken saam met die ander nie. Die nageslag van Josef het twee stamme gevorm, Manasse en Efraim, en die Leviete het nie 'n deel van die land ontvang nie, maar wel dorpe om in te woon en weidingsgebiede vir hulle veetroppe. Die Israeliete het gedoen wat die Here vir Moses beveel het, hulle het die land verdeel. === Hebron word aan Kaleb toegeken<ref>Jos. 14:6-15.</ref> === Kaleb het na Moses gegaan en Moses daaraan herinner dat hy die een van die spioene was wat aanbeveel het dat hulle Kanaän kon inneem. Hy vra dat hy die bergwerêld wil hê. Josua het sy seën uitgespreek oor Kaleb seun van Jefunne, die Kenasiet, en aan hom Hebron as besitting toegeken het, daarom behoort Hebron tot vandag toe aan Kaleb seun van Jefunne. Dit is omdat hy die Here die God van Israel getrou gevolg het. Die naam van Hebron was voorheen Kirjat-Arba. Arba was die naam van 'n groot man onder die enakiete. Die oorlog was verby, die land het gerus. === Die stam van Juda<ref>Jos. 15.</ref> === Juda se erfdeel het Kaleb se grondgebied ingesluit -asook Jerusalem, of deel daarvan<ref>Jos. 18:28.</ref> maar die stad was nog nie verower toe die boek Josua geskryf is nie. === Josef se seuns: die stamme van Efraim en Manasse<ref>Jos. 16-17.</ref> === Hulle sou hulle grond gebied deur verowering uitgebrei het, maar die perde en strydwaens van die Kanaäniete, wat die vlaktes beheer het, het hulle afgeskrik. === Verdeling van die res van die land<ref>Jos. 18.</ref> === Die hele Israelitiese volksvergadering het in Silo bymekaargekom en die tent van ontmoeting daar opgeslaan. Die land was nou onderwerp, maar daar was nog sewe van die Israelitiese stamme wat nie hulle eie grond gebied ontvang het nie. Josua het vir die israeliete gesê: <blockquote>"Hoe lank gaan julle nog talm voor julle die land in besit gaan neem wat die Here die God van julle voorvaders aan julle gegee het? Bring 3 man uit elke stam dat ek hulle kan stuur en dat hulle die res van die land kan deurgaan en 'n beskrywing kan maak van die verskillende dele en dit vir my bring.Hulle moet die gebied in sewe dele verdeel. Juda behou sy gebied in die suide en die nageslag van Josef hulle s'n in die noorde.Julle moet 'n beskrywing maak van die sewe dele van die land en dit vir my bring dat ek die loting hier in die teenwoordigheid van die Here ons God kan maak. Die Leviete kry nie 'n deel saam met julle nie, want hulle besondere voorreg is die priesterskap in diens van die Here. Gat, Rubenn en die helfte van Manasse het hulle deel oos van die Jordaan gekry waar Moses die dienaar van die Here dit aan hulle toegeken het." </blockquote>Die manne het toe klaargemaak en vertrek. Nadat hulle, hulle werk gedoen het is hulle terug na Josua in die kamp by Silo. Josua het toe die loting daar in Silo in die teenwoordigheid van die Here gedoen en die land tussen die Israelitiese stamme verdeel. ==== Die stamgebied van Benjamin<ref>Jos. 18:11-28.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grond wat aan die families van die stam van Benjamin toegeken is. ==== Die stamgebied van Simeon<ref>Jos. 19:1-9.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam Simeon toegeken is. ==== Die stamgebied van Sebulon<ref>Jos. 19:10-16.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die stam van Sebulon toegeken is. ==== Die stamgebied van Issaskar<ref>Jos. 19:17-23.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die stam van Issaskar toegeken is. ==== Die stamgebied van Aser<ref>Jos. 19:24-31.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Aser toegeken is. ==== Die stamgebied van Naftali<ref>Jos. 19:32-39.</ref> ==== hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Naftali toegeken is. ==== Die stamgebied van Dan<ref>Jos. 19:40-48.</ref> ==== Hierdie gedeelte beskryf die grondgebied wat aan die families van die stam van Dan toegeken is. ==== Die eiendom van Josua<ref>Jos. 19:49-51.</ref> ==== Nadat die Israeliete die land in sy onderskeie gebiede aan die stamme toegewys het, het hulle aan Josua, seun van Nun, 'n eiendom tussen hulle toegeken. Op bevel van die Here het hom die land gegee wat hy gevra het. Dit was dan die woongebiede van die priester Eleasar en Josua, seun van Nun, saam met die familiehoofde van die Israelitiese stamme toegeken het. Hulle het die verdeling van die land af gehandel deur loting in Silo in die teenwoordigheid van die Here by die ingang van die tent van ontmoeting. ==== Die asielstede<ref>Jos. 20.</ref> ==== Die Here het vir Josua gesê dat hulle nou die asielstede moet afstaan wat Hy hulle deur Moses beveel het, sodat iemand wat onopsetlik en sonder voorbedagte rade die dood van 'n ander veroorsaak het daarheen kan vlug om aan die wrak van 'n bloedverwant van die oorledenes te ontkom. Wanneer iemand na een van die stede toe vlug moet hy by die ingang van die stadspoort gaan staan en sy saak stel aan die leiers van die stad. Hulle moet hom dan in die stad opneem en hom 'n woonplek by hulle gee. As die bloedverwant van die oorledene hom agtervolg, moet die leiers hom nie aan die bloedverwant uitlewer as hy onopsetlik die dood van 'n ander veroorsaak het en nie kwaadgesind was nie. Die vlugteling moet in die stad bly totdat hy voor die bevoegde vergadering tereggestaan het en totdat die hoëpriester van die tyd dood is. Eers dan mag die persoon wat die dood veroorsaak het, vry teruggegaan huis toe na die stad waar hy vandaan gevlug het. Kedes in Galilea op die Naftaliberge, Sigem in die Efraimberge, en Kirjat-Arba, dit is Hebron, in die Judaberge is afgestaan. Oos van die Jerigo-Jordaan is Beser in die woestyn op die hoogvlakte in die stamgebied van Ruben, Ramot in Gilead in die stamgebied van Gad, en Golan in Basan in die stamgebied van Manasse afgestaan. ==== Die stede van die Leviete<ref>Jos. 21.</ref> ==== Die Leviete ontvang geen stamerfdeel nie. God is hulle erfdeel. Maar hulle ontvang 48 stede, met weivelde in die grondgebied van die ander stamme. Dit verseker dat die geloofs- en godsdiensleiers van die volk onder die volk onder die stamme versprei is. == Die Stamme wat Oos van die Jordaan Gevestig is Keer Terug; die Altaar van Getuienis<ref>Jos. 22.</ref> == Ruben, Gad en Manasse het hulle verpligting om met die verowering te help nagekom en keer nou terug na hul tuiste, met die goedkeuring van Josua en 'n deel van die buit. Uit vrees dat Israel hulle dalk in die toekoms, as hulle eers oor die Jordaan is, kan miskien, bou hulle 'n altaar. Dit lei tot misverstand. Dit was nie 'n teken van afgodery nie ook nie 'n tweede heiligdom nie. Dit was 'n teken van die eenheid met die res van Israel met wie hulle verbind was deur die geloof en aanbidding van die enige God. Die here alleen is God<ref>Jos. 22:22.</ref>: 'n plegtige eed wat twee maal herhaal word en in die oorspronklike drie name van God gebruik, nl. El, Elohim en Yahwe. == Josua se laaste dae<ref>Jos. 23-24.</ref> == === Josua adviseer die leiers<ref>Jos. 23.</ref> === Etlike jare het verloop sedert die verdeling van die land. Josua het die einde van sy lang lewe bereik, maar stel nie 'n opvolger aan nie. Dit is dus lewensbelangrik om te verseker dat die leiers die wet sal hou en getrou sal bly aan God - die God wat sy beloftes hou<ref>Jos. 23:24 en kyk ook 21:45.</ref>. === Josua en die volk hernieu die verbond<ref>Jos. 24.</ref> === Soos in Deternomium stem die verbond hier baie ooreen met verdrae van die tyd. Die koning se titel<ref>Jos. 24:2a.</ref> word gevolg deur 'n relaas van sy guns te in die verlede<ref>Jos. 24:2b-13.</ref> die bepalings word in verse 14 tot 15 gestel met waarskuwings oor die gevolge van ongehoorsaamheid<ref>Jos. 24:19-20.</ref>. Josua is aan die einde van sy lang lewe steeds volkome aan God oorgegee. Die ywer van die volk om hom in die vernuwing van die verbond te volg, is op self genoeg hulde aan sy leierskap. Vers 31 is 'n aanduiding van hierdie man se invloed ten goede. == Sien ook == * [[Bybelse Gids - Genesis]] * [[Bybelse Gids - Rigters]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Die Bybel Nuwe Vertaling Bybelgenootskap van Suid-Afrika * Handboek By die Bybel David en Pat Alexander et al Lux Verbi. [[Kategorie:Bybelse gids]] b0lqmagffp1pwgxxa5pgwizl2bdsej9 0 274375 2922038 2915352 2026-08-04T18:45:09Z Oesjaar 7467 Sintaksfoute 2922038 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Rigters}} {{skoonmaak|probleem=Die artikel bevat geen inleiding of kategorieë volgens Wikipedia-riglyne nie|datum=15 Oktober 2019}} == Inleiding == Diegene wat die reeks volg, sal weet dat die geskiedenis van [[Israel]] gevolg is van die skepping af deur die aartsvaders tot by Josef in Egipte en waar Jakob en sy familie ook na Egipte is. Daarna is gekyk na die uittog uit Egipte en die 40 jaar swerwing in die woestyn. Verder was daar gekyk na die inname van [[Kanaän]] en die verdeling van die land tussen die stamme van Israel. Daar word nou gekyk na die rigterstydperk. Rigters dek die geskiedenis van Israel vanaf die dood van Josua tot met die tyd van Samuel - ongeveer 1220 1050 vC. Dit was 'n oorgangstydperk toe die verspreide stamme slegs deur hulle gemeenskaplike geloof aan mekaar verbind was. Trou aan God het 'n sterk en verenigde volk beteken, afvalligheid het swakheid en verdeeldheid meegebring. Die skrywer kyk terug, waarskynlik vanaf die dae van Israel se eerste konings - Saul of Dawid - na die tyd toe die volk nog geen koning gehad het nie. Hy het geskryf ná die verwoesting van die heiligdom by Silo,<ref>Rigt. 18:31.</ref> maar voordat Dawid Jerusalem verower het.<ref>Rigt. 1:21.</ref> Hy vleg die verhale van die volk se helde saam: Debora se lied wat net na die slag geskryf is, haal hy woordeliks aan. Ses van die twaalf rigters wat genoem word, word in besonderhede beskryf Otniël, Ehud, Debora, Barak, Gideon, Jefta en Simson. Hierdie "rigters" van Israel was nie maar net regsadviseurs nie. Hulle was manne van die daad wat 'n stam of die ganse volk van die juk van buurvolke bevry en plaaslike of nasionale heersers geword het. Die toneel in Rigters is neerdrukkend. Die lotgevalle van die volk volg 'n kringloop. Israel verlaat god vir die heidense gode. God laat toe dat die Kanaäniete hulle onderdruk. Israel roep God om hulp. God stuur iemand om hulle te verlos. Alles gaan goed tot met sy dood: dan begin alles weer van voor af. Nêrens anders in die Bybel word die mens se geneigdheid tot die sonde beter getipeer nie - 'n neiging wat selfs na vore kom in diegene wat God ken. Die wonder is God se onberoulike liefde en troue sorg ondanks alles. Ten spyte van hulle ontrouheid van die verlede en die van die toekoms, en ten spyte van wat Hy weet weer sal gebeur, gee hy gehoor so gou as wat Israel hulle na Hom wend. En hy gebruik diegene wat die minste moontlikheid toon: Jael, wat al die heilige wette van gasvryheid oortree; Ehud, wat sluipmoord pleeg; Simson wat vrye geslagtelike verkeer bedryf; 'n volk wat hulle verlustig in wrede wraaksug teen hulle vyande. Nêrens prys die bybel hierdie dinge of probeer om die individue wat het die dinge gedoen het, goed te praat nie. God gebruik hulle vanweë hulle geloof,<ref name="heb">Heb. 11:32.</ref> en ten spyte van hulle sedes. Omdat God so 'n God is, is daar hoop vir sondige mense. Kronologie. Oosterse skrywers toon nie dieselfde noukeurigheid as westerse skrywers wat tydsberekening betref nie. Die tyd in rigters dek altesaam 390 jaar. Tog, met 1240 as die mees waarskynlike datum vir die verowering, moet die tydperk wat gedek word minder as 200 jaar wees. Een van die redes vir hierdie oënskynlike teenstrydigheid is die oorvleueling tussen die tydperke van die verskillende rigters. Ons weet byv. uit vers 10:7 dat die onderdrukking deur Ammoniete in die ooste en die deur die Filistyne in die weste ongeveer gelyktydig plaasgevind het. Dit is moontlik dat daar elders aansienlike oorvleueling is. 'n Verdere faktor is die herhaalde gebruik van 40 jaar as 'n ronde syfer vir 'n geslag eerder as 'n presiese tydperk. AEC Cundall stel die volgende geskatte kronologie voor: 1200 Otniël 1170 Ehud 1150 Samgar 1125 Debora en Barak 1100 Gideon 1070 Jefta 1070 Simson == Omvang en grense van die verowering na die dood van Josua<ref>Rigt. 1-2:5.</ref> == === Veldtogte in Suid-Kanaän<ref>Rigt.1:1-21.</ref> === Op bevel van die Here het Juda dan gaan veg en die Here het die Kanaäniete en die feresiete in juda se mag oorgegee en hy het in besit 10000 man verslae daar het hy op 'n donnie besit afgekom en teen hom geveg en die Kanaaniete en Feresiete in Juda se mag oorgegee en hy het in Besek 10 000 man verslaan. Daar het hy op Adoni-Beset afgekom en teen hom geveg en die Kanaäniete en Feresiete verslaan. Adoni-Beset het gevlug, Maar Juda het hom agternagesit en hom gevang. Hulle het sy duime en groottone afgesny. Toe sê Adoni-Besek: <blockquote>"God het my nou die straf gegee wat ek verdien, want ek het sewentig konings se duime en groottone laat afsnyx en hulle moes kos soek onder my tafel." </blockquote> Juda het vir Adoni-Beset Jeruselem toe gevat en hy is daar dood. Juda het teen Jerusalem geveg en dit ingeneem. Hulle het sy inwoners doodgemaak en die stad aan die brand gesteek. Daarna het Juda gaan veg teen die Kanaäniete wat gewoon het op die bergland, in die suidland en in die laeveld. Toe het Juda teen die Kanaäniete van die [[Hebron]] gaan veg en vir Sesai, Agiman en Talmai verslaan. Hebron was vroeër bekend as Kirjat-Arba. Van hier af het hulle teen die mense van die Debir gaan veg. Deber was vroeër bekend as Kirjat-Sefer. By daardie geleentheid het Kaleb beloof: <blockquote>"Ek sal my dogter Aksa as vrou gee aan die man wat vir Kirjat-Sefer aanval en inneem."</blockquote> Otniël seun van Kenas, het dit ingeneem en Kaleb het sy dogter Aksa vir hom as vrou gegee. Toe sy by hom kom het hy haar aangepor om vir haar pa landbougrond te vra. Sy het van haar donkie afgeklim en Kaleb het vir haar gevra: "Wat wil jy vir my vra?" Toe sê sy vir hom: <blockquote>"Gee my 'n stuk vrugbare grond. U het my die droë suidland gegee. Gee my nou ook standhoudende water."</blockquote> Kaleb het toe vir haar fonteine in die hooggeleë deel en fonteine in die laaggeleë deel gegee. Die Here was by Juda en hulle het die bergland in besit geneem. Maar juda kon nie die inwoners van die Vlakte verslaan en hulle stede verower nie, want hulle het yster strydwaens gehad. Hulle stede was Gasa, Askelon en Ekron, elkeen met sy grondgebied. === Verowering van Bet-El<ref>Rigt. 22-26.</ref> === Die Josefstam het na Bet-El opgeruk en die Here was by hulle. Hulle het verkenners na Bet-El gestuur. Bet-El was vroeër bekend as Lus. Die verkenners het 'n man uit die stad sien kom en vir hom gevra: <blockquote>"Wys ons hoe om in die stad te kom, ons sal jou goed behandel." </blockquote> Hy het vir hulle gewys hoe om in die stad te kom. Die Josefstam het toe die stad verower en sy mense doodgemaak maar hierdie man en sy hele familie gespaar. Hy is toe na die Hetiete toe en daar het hy vir hom 'n stad gebou en dit Lus genoem. Dit is nou nog die stad se naam. === Stede wat nie verower is nie<ref>Rigt. 1:27-36.</ref> === Daar was heelwat stede wat nie verower het was nie, en dit het vir Israel groot probleme gegee in die toekoms. === God se oordeel oor ongehoorsaamheid<ref>Rigt. 2:1-5.</ref> === Die Engel van die Here het van Gilgal af na Bokim toe gegaan. Hy het gesê: <blockquote>"Ek het julle uit Egipte laat trek en julle gebring in die land wat Ek met 'n eed aan julle voorvaders belowe het. Ek het vir hulle gesê: 'Ek sal my verbond met julle nooit verbreek nie, maar julle mag nie 'n verdrag sluit met die inwoners van hierdie land nie. Julle moet hulle altare afbreek." Maar julle moet het My nie gehoorsaam nie. Waarom het julle dit gedoen? Daarom sê ek vir julle ek sal nie hierdie nasies van julle af wegdryf nie. Hulle sal vir julle 'n strik word en hulle gode sal vir julle 'n valstrik word."</blockquote>Toe die Engel van die Here dit alles vir die Israeliete gesê het, het die hele volk hard gehuil. Daarom het hulle die plek Bokim genoem. Hulle het daar 'n offer aan die Here gebring. == Israel onder die Rigters<ref>Rigt. 2:6-16:31.</ref> == <ref>Rigt. 2:6-3:6.</ref> Nadat Josua die volk laat gaan het, het hulle die land gaan verower en daarna het elkeen na sy grond toe gegaan. Solank as Josua geleef het, het die volk die Here gedien. Dit was ook nog so terwyl die leiers geleef het wat vir Josua oorleef het. Hulle het nog al die groot dade beleef wat die Here gedoen het om Israel te help. Josua, seun van Nun en dienaar van die Here, het 110 jaar oud geword. Hy het gesterf en hy is begrawe op sy grond in Timnat-Geres op die Efraimsberge noord van Gaäsberg. Al die mense van sy leeftyd het gesterf en die volgende geslag se mense het nie die Here geken nie. Hulle het ook nie geweet van Sy groot dade wat hy gedoen het om vir Israel te help nie. Verse 11-23 sit die patroon van gebeure uiteen wat begin het nadat die geslag wat die land verower het, uitgesterf het. As gevolg van ongehoorsaamheid word die omringende volke nie uitgedryf nie. Hulle bly om Israel se krag te toets en hom 'n vegtende volk te hou. Baäls en die astartes<ref>Rigt. 2:13.:</ref> plaaslike manlike en vroulike vrugbaarheidsgode. Leiers van die filistyne:<ref>Rigt. 3:3.</ref> heersers van die stadstate van Asdod, Askelon, Ekron en Gad.<ref>Kyk die verhaal van Simson, hoofstukke 13-16 en 1 Sam. 17:1-54.</ref> Juda het sy drie stede nie lank behou nie. === Otniël === Omdat die Israeliete gedoen het wat verkeerd was in die oë van die Here, het die Here kwaad geword vir die iIsraeliete. Hy het hulle oorgegee aan die mag van koning Kusan-Risatajim van Mesopotamië en hulle was 8 jaar sy onderdane. Toe het die Israeliete tot die Here geroep en hy het vir hulle 'n redder na vore laat kom wat hulle gered het. Hy was Otniël seun van Kenas 'n jonger broer van Kaleb. Die Gees van die Here was op hom en hy het oor Israel geregeer. Otniël het oorlog gemaak teen die koning en die Here het hom oorgegee in die mag van Otniël. Hy het hulle verslaan. Daarna was daar 40 jaar lank vrede in die land en toe is Otniël dood. === Ehud<ref>Rigt. 3:12-30.</ref> === Die Israeliete het weer verkeerd gedoen in die oë van die Here en hy het koning Eglon van Moab mag oor hulle laat kry. Eglon van Moab was aan die hoof van 'n oosterse verbond wat die Ammoniete en die Amelekiete ingesluit het. Hulle het nie net die gebied oos van die Jordaan verower nie, maar ook die rivier oorgesteek om 'n buitepos by Jerigo op te stel. Soos Ehud was die meeste van die Benjaminiete linkshandig. Die linkse slingergooiers was bekend.<ref>Kyk Rigt. 20:16; 1 Kron. 12:2.</ref> Toe Ehud na sy swaard gryp het die beweging geen agterdog gewek nie. Ehud het koning Eglon in die mag gesteek. Die hef het saam met die lem in sy maag ingegaan en die vet het oor die swaard gepeul sodat Ehud dit nie kon uittrek nie. Hy het toe deur 'n geheime uitgang en deur die voorportaal uitgegaan, nadat hy die deur van die bovertrek toegetrek en gesluit het. Nadat hy uit is, het Eglon se amptenare gekom en toe hulle sien dat die deur van die bovertrek gegrendel was, het hulle gedink die koning is seker besig om hom te ontlas daar nie koel vertrek. Hulle het tot vervelens toe gewag maar die koning het nie die deur van die bovertrek oopgemaak nie. Toe hulle die sleutel gevat en oopsluit het, lê hulle koning daar dood op die vloer en omdat hulle so lank gewag het kon Ehud ontsnap. Hy het by die beelde verbygegaan en na die berge toe gevlug. Toe hy daar kom het hy die ramshoring op die Efraimsberge laat blaas. Die Israeliete het van daar af na hom toe gekom. Hy het hulle leier geword en vir hulle gesê:<blockquote>"Kom saam met my want die Here gee julle vyande die Moabiete in julle mag oor." </blockquote>Hulle is toe saam met hom en hulle het die Jordaanriwwe na Moab beset en niemand daar laat deurgaan nie. By daardie geleentheid het hulle die Moabiete verslaan: omtrent 10 000 man, almal sterk en goeie soldate. Niemand het ontsnap nie. Moab is op daardie dag deur Israel onderwerp, en daar was 80 jaar lank vrede in die land. === Samgar<ref>Rigt. 3:31.</ref>=== Na Ehud het Samgar, seun van Anat, opgetree. Hy het 600 Filistyne doodgeslaan met 'n stok en so Israel gered. === Debora en Balak<ref>Rigt. 4-5.</ref> === Debora is die regter, Barak die militêre leier. Die lied van Debora - een van die oudste geskrifte in die Ou-testament - gee die sleutel tot die oorwinning. 'n Wolkbreuk het die spruit Kison in 'n siedende watermassa verander<ref>Rigt. 5:21.</ref>. Baie van die strydwaens is weggespoel. Die res het in die modder vasgeval. Hasor<ref>Rigt. 4:2.</ref>: Josua het 'n vroeëre Jabin verslaan, en die stad verwoes. Die laerliggende gedeelte is nooit herbou nie, maar die heuwel is deur die Kanaäniete verstewig en later ook deur Salamo. === Gideon<ref>Rigt. 6-8:28.</ref> === Die Midianiete, nomade uit die ooste, het deur suidelike Israel tot sover as die Filistynse stad Gasa getrek. Die vrees wat hierdie woeste volk op hulle kamele ingeboesem het, spreek duidelik uit die feit dat Gideon gedwing word om sy skamele koringoes in die geheim te dors, in die parskuip<ref>Rigt. 6:11.</ref>. Ten spyte van sy aanvanklike versigtigheid word die geloof van hierdie man gesien in sy bereidwilligheid om die magte van die Midianiete met slegs 300 man aan te val. Gideon gebruik sy vernuf in die verrassingsaanval, maar die oorwinning in die daaropvolgende geveg behoort aan God. Die gewyde paal:<ref>Rigt. 6:25.</ref> 'n houtbeeld van die Kanaänitiese moedergodin. Efodbeeld...van goud: waarskynlik 'n beeld van God, wat deur die wet verbied is. Die plek het toe 'n mededinger geword vir die amptelike heiligdom van 'n Israel. Toe die stad se mense die volgende more opstaan, was Baäl se altaar afgebreek en die gewyde paal daar langsaan afgekap en was die bul 'n brandoffer op die altaar wat gebou is. Hulle het vir mekaar gevra: <blockquote>"Wie het dit gedoen?" </blockquote>Hulle het oral navraag gedoen en daar is gesê: <blockquote>"Dit is Gideon, seun van Joas! Hy het dit gedoen!" </blockquote>Toe sê die stad se mense vir Joas: "Bring jou seun uit jou huis uit! Hy moet doodgemaak word, want hy het Baäl se altaar afgebreek en die gewyde paal daar langsaan afgekap." Maar Joas het vir almal wat daar by hom gestaan het gesê:<blockquote>Wil julle Baäl se saak behartig?, wil julle hom red? Wie Baäl se saak behartig moet vanmôre nog doodgemaak word. As hy 'n god is, kan hy sy eie saak behartig. Dit is sy altaar wat afgebreek is." Daardie dag het hulle vir Gideon Jerubbaäl genoem, "want", </blockquote>het hulle gesê: <blockquote>"laat Baäl self sy saak teen Gideon behartig, want dit was hy wat Baäl se altaar afgebreek het." </blockquote>In daardie tyd het die hele Median en Amalek saam met ander mense uit die ooste deur die Jordaanrivier getrek. Hulle het in die Jisreëlvlakte kamp opgeslaan. Die Gees van die Here het vir Gideon in besit geneem, en hy het die ramshoring geblaas en die Abiësriete opgeroep om hom te volg. Hy het ook boodskappers na Manassa, Aser, Sebulon en Naftali toe gestuur en hulle ook opgeroep om hom te volg, en hulle het almal bymekaargekom. Gideon het vir God gesê: <blockquote>"Ek sal weet dat U deur my vir Israel wil red soos U beloof het, As ek 'n stukkie vlieswol op die dorsvloer sit en daar dou op die wol is terwyl die grond droog bly." </blockquote>En dit het toe gebeur: die volgende more toe Gideon opstaan het hy die stukkie wol uitgedraai en dou daaruit gedruk, 'n hele kom vol water. Toe sê hy vir God: <blockquote>"Moet asseblief nie vir my kwaad word nie! Ek wil nog 'n keer iets vra. Laat my tog net nog een toets met die vlieswol toe. Net die wol moet droog wees terwyl daar oral op die grond dou is." </blockquote>Daardie nag het god dit so laat gebeur: net die wol was droog en oral op die grond was daar dou. Hulle het die Medianiete aangeval en 2 leiers gevang, Oreb en Seëb. Efraim het Oreb doodgemaak ob die Oreb rots en Seëb op die Seëbparskuip. Nadat Efraim die Midianiete klaar agtervolg het, het hulle die koppe van Oreb en Seëb na Gideon gebring wes van die Jordaan. Die Midianiete was onderdanig aan Israel. Hulle het nie weer in opstand gekom nie, en daar was 40 jaar lank vrede in die land in die dae van Gideon. ==== Gideon se later jare<ref>Rigt. 8:29-35.</ref> ==== Gideon, seun van Joas, het ná die oorlog teen Median in sy huis gaan woon. Hy het sewentig seuns gehad, almal sy eie kinders, want hy het baie vrouens gehad. Ook sy byvrou uit Sigem het vir hom 'n seun in die wêreld gebring. Sy naam was Abimelek. Gideon, seun van Joas, is op hoë ouderdom oorlede en hy is Ofra begrawe in die graf van sy pa Joas die Abiësriet. Na Gideon se dood het die Israeliete weer die Baäls begin vereer. Hulle het vir Baäl-Berit as god aanvaar en die Here hulle God vergeet deur wie hulle gered is uit die mag van hulle vyande rondom hulle. Hulle was ook nie lojaal teenoor die gesin van Gideon nie, ten spyte van al die goeie dinge wat hy vir Israel gedoen het. === Abimelek<ref>Rigt 9.</ref> === Gideon kon aanspraak maak op koningskap, maar hy het dit verwerp. Abimelek, sy brutale en ambisieuse seun ein dit toe. Abimelek, seun van Gideon het na Sigem toe gegaan, na sy ma se mense toe, en vir die hele familie gesê: <blockquote>"Vra vir al die leiers van Sigem:Is dit beter as al sewentig seuns van gideon oor julle regeer of was net een oor julle regeer? Julle weet goed ek is een van julle.Abimelek se familie het dit vir die burgers van Sigem gevra, en hulle was bereid om vir Abimelek te aanvaar. "want," </blockquote>het hulle gesê:<blockquote>"hy is een van ons." </blockquote>Hulle het vir hom sowat een kilogram silwer uit Baäl-Berit se tempel gegee, en daarmee het Abimelek vir hom leeglêers gehuur om sy volgelinge te wees. Hy is toe na sy pa se huis toe in Ofra en daar het hy sy broers, die sewentig seuns van Gideon almal op een klip doodgemaak. Net Jotam, die jongste seun van Gideon, het oorgebly, want hy het weggekruip. Abimeleek het drie jaar lank oor Irael regeer. Toe het God vyandskap laat kom tussen 'n Abimelek en die burgers van Sigem, en hulle het teen hom in opstand gekom. God het dit oor Abimeleg gebring oor die onreg wat hy sy broers, die sewentig seuns van Gideon aangedoen het, toe hy hulle vermoor het. God wou hulle dood wreek, en hy het die dinge oor die burgers van Sigem gebring omdat hulle vir Abimelek gehelp het om sy broers te vermoor. Daarna is Abimelek na Tebes toe. Hy het dit beleër en ingeneem. In die middel van die stad was daar 'n sterk toring en alle mans en vrouens van Tebes het daarheen gevlug al die burgers van die stad is daar in. Hulle het hulleself daarin toegesluit en op die dak van die toring gaan staan. Abimelek het by die toring gekom en wou dit bestorm, maar toe hy by die deur van die toring kom om dit aan die brand te steek, het 'n vrou 'n maalklip op sy kop gegooi en sy kopbeen verbrysel. Hy roep gou sy wapendraer en sê vir hom: <blockquote>"Trek jou swaard! Maak my dood. Hulle moenie van my kan sê 'n vrou het my doodgemaak nie!" </blockquote>Sy wapendraer het hom toe met die swaard deurboor en so is Abimelek dood. Toe die Israeliete sien Abimelek is dood, is hulle almal huis toe. So het God die onreg gestraf wat 'n Abimelek sy pa aangedoen het toe Abimelek sy 70 broer vermoor het. God het ook al die verkeerde dade van die mense van Sigem op hulle koppe laat af kom: die vloek wat Etam, seun van Gideon, oor hulle uitgespreek het, het hulle getref. === Tola<ref>Rigt. 10:1-2.</ref> === Na Abimelek het Tola na vore gekom om die Israeliete te red. Hy was 'n seun van Puwwa, seun van Dodo uit Issaskar, en hy het in Samir op die Efraimsberge gewoon. Hy was 23 jaar lank die leier van Israel. Hy het gesterf en is Samir begrawe. === Jaïr<ref>Rigt. 10:3-5.</ref> === Na hom het Jaïr uit Gilead na vore gekom en hy was 22 jaar lank die leier van Israel. Jaïr het 30 seuns gehad en elkeen het op 'n jong donkie gery. Hulle het 30 dorpe besit en dit word nou nog die tentdorpe van Jaïr genoem. Die dorpe is in Gilead geleë. Jaïr is begrawe in Kamon. === Jefta<ref>Rigt. 10:6-11:40.</ref> === Die Israeliete het weer gedoen wat verkeerd is in die oë van die Here. Hulle het die Baäls en die Astartes en die gode van Sidon vereer, en ook die van die Arameërs, die Moabiete die Ammoniete en die Filistyne. Hulle was ontrou aan die Here, hulle het Hom nie gedien nie. Toe het die Here kwaad geword vir die Israeliete en Hy het hulle oorgegee in die mag van die Filistyne en die Ammoniete. Van toe af het die Amoriete die Israeliete in Gilead 18 jaar lank verdruk en mishandel. Gilead was oos van die Jordaan, in die gebied van die Amoriete. Die Amoriete het selfs die Jordaan oorgesteek en teen Juda, Benjamin en Efraim gaan oorlog maak en Israel swaar laat ly. Toe het die Israeliete tot die Here geroep: <blockquote>"Ons teen U gesondig. Ons was ontrou aan ons God en ons het die Baäls gedien." </blockquote>Die here het vir die Israeliete gesê: <blockquote>"Toe die Egiptenaars, die Amoriete, die Ammoniete, die Filistyne, die mense van Sidon, Amalek en Maon verdruk het en julle tot my geroep het, Ek julle uit hulle mag gered. Maar julle was nou ontrou aan My, julle het ander gode gedien en daarom het Ek julle nie nou gered nie. Gaan roep tot die gode wat deur julle gekies is. Laat hulle julle red noudat julle swaarkry." </blockquote>Maar die Israeliete het die Here geantwoord: <blockquote>"Ons het gesondig! Doen U met ons wat goed is in u oë, maar net ons tog net vandag!" </blockquote>Hulle het toe die ander gode tussen hulle uit verwyder en hulle het die H,ere gedien, en Hy het 'n end gemaak aan hulle swaarkry. Die Ammoniete is opgeroep en hulle het kamp opgeslaan in Gilead. Die Israeliete het ook bymekaar gekom en in Mispa kamp opgeslaan. Die leiers van Gilead het vir mekaar gevra wie sal die oorlog teen die Ammoniete begin? Die man moet die leier van al Gilead se mense word. Jefta was 'n seun van Gilead. Hy was 'n dapper soldaat. Hy het van sy broers af gevlug en in Tob gaan woon. 'n Klomp leegleêrs het hulle by Jefta aangesluit. 'n Ruk daarna het die Ammoniete teen die Israeliete kom veg. Dit is toe dat die leiers van Gilead vir Jefta uit Tob gaan haal het. Hulle het vir hom gesê: <blockquote>"Kom word ons aanvoerder sodat ons teen die Ammoniete kan veg." </blockquote>Die suidelike gedeelte van Israel is nou vasgevang tussen die Filistyne aan die westekant en die Ammoniete in die ooste. Jefta die bendeleier is nou die aanvoerder teen Ammon. Num. 20-21 beskryf die gebeure waarna daar in die onderhandelings in 11:12-28 verwys word. Moab het trouens sterker aanspraak op die grond gehad. 'n Deel daarvan het aan hulle behoort voordat Sihon dit afgeneem het. Die Gees van die Here het opbJefta gekom en hy het deur Gilead en Manasse getrek en verbygetrek tot by Mispa in Gilead en van daar af het hy teen die Ammoniete opgetrek. Die gelofte van Gideon<ref>Rigt. 11:30-31..</ref> is 'n aanduiding van hoe swak die Israeliete God in hierdie stadium verstaan het. Menslike offerande mag dalk die heidense gode tevrede stel, maar nie die God van Israel nie. Tog, hoewel onkundig en verkeerd, word die gelofte te goeder trou gedoen en gehou, hoewel dit Jefta sy enigste kind kos. En die Nuwe-Testamentiese skrywer van die brief aan die Hebreërs prys hierdie man se geloof - soos hy ook die geloof van Simson, Gideon en Barak prys.<ref name="heb" /> Hierdie geval van kinderofferande, Jael se verskriklike moord op Sisera, Ehud se sluipmoord op Eglon, Simson se selfsugtige sinnelike en onverantwoordelike gedrag, is vir baie Christene 'n verleentheid. Hoe kan sulke mense geprys word vir hulle geloof? Hoe kon God hulle gebruik het? Daar kan nie 'n volkome bevredigende antwoord wees op vrae soos hierdie nie. Die "helde" van Rigters is mense van hulle tyd - 'n tyd van godsdienstige agteruitgang, wat ver te kort geskiet het van die standaarde van die Ou-Testamentiese wet, wat nog te sê die wet van Christus. Feit is - die wonder is dat God manne gebruik het en nog steeds gebruik, wie se lewens geensins vlekkeloos is nie en wat miskien met heeltemal verkeerde motiewe optree. Dit is nie die bedoeling dat ons hulle tekortkominge moet na-aap nie. Hulle onsedelikheid word nie in die skrif goedgepraat of ligtelik afgemaak nie. Net hulle geloof en moed word geprys. God laat sy uiteindelike doelstellings nie verydel nie, selfs nie in 'n tyd van skynbaar hopelose dekadensie nie. Na die donker eeue van 'n tydperk soos die van Rigters, volg miskien 'n tyd van werklike geestelike vooruitgang. Jefta het die Ammoniete verslaan. Nadat hy by sy huis gekom het, het sy dogter hom tegemoet gekom. Volgens sy gelofte, moes sy geoffer word. Sy het egter 2 maande uitstel gekry om haar lewe as jongmeisie, saam met vriedinne te gaan vier in die berge. ==== Jaloesie van die Efraimiete<ref>Rigt. 12:1-7.</ref> ==== Waar Gideon mooi woorde gebruik het, gebruik het om hierdie liggeraakte stamlede te paai gebruik jy Jefta sy swaard. By die driwwe het die manne se streekuitspraak van "sjibolet" hulle veraai. Jefta was ses jaar lank 'n leier van Israel. Jefta die Gileadiet het gesterf en hy is begrawe in een van die stede in Gilead. === Ibsan<ref>Rigt. 12:8-10.</ref> === Na Jefta was Ibsan die leier van die Israeliete. Hy het 30 seuns en 30 dogters gehad. Hy het sy dogters met mans laat trou wat nie aan sy stam behoort het nie en vir sy seuns het hy 30 vrouens van buite sy stam af laat kom. Hy was sewe jaar lank leier van die Israeliete. Ibsan het gesterf en hy is begrawe in Betlehem. === Elon<ref>Rigt 12:11-12.</ref> === Na hom was Elon uit Sebulon leier van die Israeliete, tien jaar lank. Elon uit Sebulon het gesterf en hy is begrawe in Ajalon in die Sebulongebied. === Abdon<ref>Rigt. 12:13-15.</ref> === Daarna het Abdon, seun van Hillel uit Piraton leier van Israel geword. Hy het 40 seuns en 30 kleinseuns gehad. Hulle het op 70 donkies gery. Hy was 8 jaar lank leier van die Israeliete. Abdon, seun van Hillel uit Piraton, het gesterf en hy is begrawe in Piraton op Amalekberg in die Efraimsgebied. === Simson<ref>Rigt. 13:1-16:31.</ref> === Die vegter teen die vyand in die weste<ref>Kyk Rigt. 10:7.</ref> is, van die oomblik van sy ontvangenis vir die taak afgesonder. Vir Simson was die nasireërgelofte<ref>Num. 6.</ref> lewenslank. Tog behandel hy die hy dit so ongeërg dat dit byna op minagting neerkom. Uiteindelik laat hy Delila toe om sy lang hare, wat 'n teken was van sy toewyding aan God, af te skeer. Sedelike swakheid beroof die sterk man van sy geestelike krag sowel as sy fisieke vermoë - aangesien hy sy krag vir 'n spesifieke doel van God ontvang het. ==== Simson se huwelik ==== Simson se huwelik was nie die gewone Joodse huwelik nie, hoewel tog formeel deur die ouers gereël. In plaas daarvan dat die bruid saam met hom na sy huis gegaan het, het sy by haar familie gebly en Simson het haar besoek en geskenke gebring. Vanweë die bedrog oor die raaisel is die huwelik nie aan die einde van die sewedaagse feesviering voltrek nie. 'n Vinnige tweede huwelik met die strooijonker was 'n poging om die bruid se skande weg te steek. == Byvoegsel<ref>Rigt. 17-21.</ref> == Die slotgedeelte verskil van die res van Rigters. Die skrywer wend hom van die helde van Israel na twee voorvalle wat toon hoe laag die godsdienstige en sedelike toestand was in die tyd toe Israel geen sentrale regering gehad het nie en elkeen gedoen het "wat reg is in sy eie oë". === Miga die Leviet en die verhuising van die Daniete<ref>Rigt. 17-18.</ref> === Hierdie verhaal het betrekking op die tyd toe Filistynse druk op die suidelike gedeelte van die land gelei het tot die grootskaalse verhuising van die Daniete na die verre noorde van Israel. Die afgod wat deur Miga opgerig is, was streng verbied onder die wet wat die Leviete veronderstel was om toe te pas. "Skouerkleed en huisgode" is gebruik om voorspellings te maak - ook streng verbode. === Die verkragting van die byvrou by Gibea; straf van die Benjaminiete<ref>Rigt. 19-21.</ref> === Die Benjaminiete weier om die manne van Gibea - hulle stamgenote wat die gruwel gepleeg het - uit te lewer. Dit lei tot burgeroorlog. As gevolg hiervan word die stam van Benjamin byna uitgewis en daar heers groot nasionale droefheid. Hoofstuk 21 vertel watter moeite die stamme gedoen het om die oorhaastige gelofte wat by Mispa gedoen is<ref>Rigt. 21:1.</ref> te omseil. Dit is nie nodig dat die skrywer op 'n sedeles wys nie. Die eenvoudige stelling van vers 25 is genoeg. Die hele boek stel dit duidelik wat die rampspoedige gevolge is as gesag nie meer bestaan nie, as mense hulle eie reg skep self bepaal wat toelaatbaar is en wat nie. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == * Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SA. * Handboek by die Bybel David en Pat Alexander et al Lux Verbi. [[Kategorie:Bybelse gids]] pweblr7u4i5kuhwwzavawxjrxnsm594 0 274801 2922124 2915439 2026-08-04T19:31:07Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922124 wikitext text/x-wiki [[Lêer:TipuSultan1790.jpg|duimnael|Tipu Sultan 1790]] '''Tipu Sultan''' (gebore '''Sultan Fateh Ali Sahab Tipu''',<ref>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/7-lesser-known-facts-you-should-know-about-tipu-sultan/1/433548.html |title=Tipu Sultan's 216th death anniversary: 7 unknown facts you should know about the Tiger of Mysore : Listicles: Microfacts |publisher=Indiatoday.intoday.in |date=4 Mei 2015 |accessdate=13 November 2015 |archive-date=16 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116055952/http://indiatoday.intoday.in/education/story/7-lesser-known-facts-you-should-know-about-tipu-sultan/1/433548.html |url-status=dead }}</ref> [[20 November]] [[1750]] - [[4 Mei]] [[1799]]), ook bekend as '''Tipu Sahab''' of die '''Tier van Mysore''',<ref>{{cite journal|last=Cavendish|first=Richard|title=Tipu Sultan killed at Seringapatam|journal=History Today|date=4 Mei 1999|volume=49|issue=5|url=http://www.historytoday.com/richard-cavendish/tipu-sultan-killed-seringapatam|accessdate=13 Desember 2013}}</ref> was 'n heerser oor die Koninkryk van Mysore en 'n pionier van [[vuurpyl]][[artillerie]].<ref name=Narasimha>Roddam Narasimha (1985). [http://www.nal.res.in/pdf/pdfrocket.pdf Rockets in Mysore and Britain, 1750–1850 A.D.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120303205010/http://www.nal.res.in/pdf/pdfrocket.pdf |date= 3 Maart 2012 }} National Aeronautical Laboratory and Indian Institute of Science.</ref><ref>{{cite book |last=Allana |first=Gulam |title=Muslim political thought through the ages: 1562–1947 |url=https://books.google.com/books?id=4nbiAAAAMAAJ |accessdate=18 Januarie 2013 |year=1988 |edition=2 |publisher=Royal Book Company |location=Pennsylvania State University, Pennsylvania |page=78}}</ref> Hy het tydens sy bewind 'n aantal administratiewe innovasies bekendgestel,<ref>{{cite web |url=https://scroll.in/article/855307/why-do-indians-celebrate-rulers-like-tipu-and-shivaji-but-not-the-greatest-of-them-all-akbar |title=Tipu Jayanti debate: Akbar is the hero India should really celebrate |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509001312/https://scroll.in/article/855307/why-do-indians-celebrate-rulers-like-tipu-and-shivaji-but-not-the-greatest-of-them-all-akbar |archive-date=9 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> waaronder 'n nuwe muntstelsel en [[kalender]],<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC|title=History of Tipu Sultan|last=Hasan|first=Mohibbul|publisher=Aakar Books|year=2005|isbn=978-81-87879-57-2|location=|page=399|pages=|accessdate=19 Januarie 2013}}</ref> en 'n nuwe stelsel vir grondinkomste wat die groei van die Mysore-[[sy]]bedryf geïnisieer het.<ref>{{cite book |last=R.k.datta |title=Global Silk Industry: A Complete Source Book |url=https://books.google.com/books?id=A8U1lmEGEdgC |accessdate=22 Januarie 2013 |year=2007 |publisher=APH Publishing |isbn=978-81-313-0087-9 |page=17 }}</ref> Hy verbeter die [[yster]]bedekte Mysoreanse-vuurpyle en gee opdrag vir die samestelling van die militêre handleiding die ''[[Fathul Mujahidin]]''. Hy het die [[vuurpyl]]e ontplooi teen die aanvalle van die Britse magte en hul bondgenote tydens die Anglo-Mysore-oorloë, insluitende tydens die Slag van Pollilur en die beleg van Seringapatam. Hy het ook begin met 'n ambisieuse [[ekonomie]]se ontwikkelingsprogram wat Mysore as 'n belangrike ekonomiese mag gevestig het, met van die wêreld se hoogste reële lone en lewensstandaarde in die laat 18de eeu.<ref name="Parthasarathi">{{Citation |title=Why Europe Grew Rich and Asia Did Not: Global Economic Divergence, 1600–1850 |given=Prasannan |surname=Parthasarathi |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-1-139-49889-0 |url=https://books.google.com/books?id=1_YEcvo-jqcC}}</ref> [[Napoleon Bonaparte]], die Franse opperbevelvoerder, het 'n alliansie met Tipu Sultan versoek. Beide Tipu Sultan en sy vader gebruik hul leër wat deur die Franse opgelei is in alliansie met die Franse in hul stryd met die Britte,<ref>Kaushik Roy, ''War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740–1849'', (Routledge, 2011), 77.</ref> en in Mysore se stryd met ander omringende magte, teen die Marathas, Sira en die heersers van Malabar, Kodagu, Bednore, Carnatic en Travancore. Die vader van Tipu, Hyder Ali, het die mag oorgeneem om Mysore te verower, en Tipu het hom opgevolg as die heerser van Mysore met die dood van sy vader in 1782. Hy het belangrike oorwinnings teen die Britte in die Tweede Anglo-Mysore-oorlog behaal en het met die Verdrag van Mangalore in 1784 onderhandel nadat sy pa in Desember 1782 tydens die Tweede Anglo-Mysore-oorlog aan kanker gesterf het. [[Lêer:Rocket warfare.jpg|links|duimnael|‘n Skildery wat die Mysore leër toon wat teen  die Britse magte met Mysoreanse- vuurpyle veg]] Tipu se konflik met sy bure was onder andere die Maratha– Mysore-oorlog, wat geëindig het met die ondertekening van die Verdrag van Gajendragad.<ref name="mohibbul">{{citation|url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC&pg=PA105|title=History of Tipu Sultan|author=Mohibbul Hasan|page=105–107|isbn=9788187879572|year=2005}}</ref> Die verdrag vereis dat Tipu Sultan 4,8 miljoen roepies moes betaal as 'n eenmalige oorlogskoste vir die Marathas, en 'n jaarlikse huldeblyk aan 1,2 miljoen roepies bykomend tot die teruggee van al die gebied wat deur Hyder Ali beset is.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=bxsa3jtHoCEC&pg=PA175&dq=tipu+48+lacs+maratha|title=Battles of the Honourable East India Company: Making of the Raj|last=Naravane|first=M. S.|date=2006|publisher=APH Publishing|isbn=9788131300343|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Y-kanqrtVhYC&lpg=PA59&dq=gajendragad+1787&pg=PA54#v=onepage&q=gajendragad%201787&f=false|title=Anglo-Maratha Relations, 1785-96|last=Sen|first=Sailendra Nath|date=1995|publisher=Popular Prakashan|isbn=9788171547890|language=en}}</ref> Tipu het 'n onverbiddelike vyand van die [[Britse Oos-Indiese Kompanjie]] gebly, wat konflik veroorsaak het met sy aanval op Brits-geallieerde Travancore in 1789. In die Derde Anglo-Mysore-oorlog is hy gedwing om die Verdrag van Seringapatam aan te gaan en het 'n aantal verowerde gebiede verloor, insluitend Malabar en Mangalore. Hy het gesante na buitelandse state, waaronder die [[Ottomaanse Ryk]], [[Afghanistan]] en [[Frankryk]] gestuur, in 'n poging om steun vir sy teenkanting teen die Britte te bekom. In die vierde Anglo-Mysore-oorlog is die imperiale magte van die Britse Oos-Indiese Kompanjie ondersteun deur die Nizam van Hyderabad en Marathas. Hulle het Tipu verslaan, en hy is op 4 Mei 1799 gedood terwyl hy sy fort Seringapatam verdedig het. In die post-koloniale [[Indiese subkontinent]] word Tipu Sultan gevier as 'n held van koloniale weerstand.<ref>{{cite book|title=Civil Society in the Muslim World: Contemporary Perspectives|url=https://books.google.com.pk/books?id=Vn2uneOVaKoC|first=Amyn|last=Sajoo|publisher=I.B.Tauris|year=2004|isbn=9781850435907}}</ref> Hy word egter ook gekritiseer vir sy onderdrukking van [[Hindoes]], [[Christene]] en selfs [[Moslems]] om godsdienstige en politieke redes.<ref name="alexander">{{cite book|title=India: History, Religion, Vision and Contribution to the World, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=y7GKwhuea9kC&pg=PA404&dq=tipu|first=Alexander|last=Varghese|publisher=Atlantic Publishers|year=2008|isbn=9788126909032}}</ref><ref>{{Cite journal|last=1 Dr. Gurusiddaiah C, 2 Dr. BP Mahesh Chandra Guru, 3 Abhilash MS, 4 Dr. Sreekantaiah|date=Januarie 2018|title=Religious philosophy of Tipu Sultan |url=http://www.educationjournal.in/download/264/3-1-11-268.pdf |website=www.educationjournal.in |publisher=International Journal of Multidisciplinary Education and Research |volume=3 |pages=11–16 |issn=2455-4588}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=oNekDAAAQBAJ|page=188|first=Sanjeev|last=Sanyal|title=The Ocean of Churn: How the Indian Ocean Shaped Human History|year=2016|isbn=9789386057617}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Tipu Sultan}} {{en-vertaal|Tipu Sultan}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tegnologie]] [[Kategorie:Geboortes in 1750]] [[Kategorie:Sterftes in 1799]] shlas32nw8wkieox5sbzhaiyh8ccmij 0 280311 2922076 2858772 2026-08-04T19:03:18Z Griebenow 212074 Nuwe adres. 2922076 wikitext text/x-wiki Die '''Gedenkteken Nederlanders in Transvaal 1850-1950''' (die Hollander Monument) herdenk die bydrae van [[Kruger se Hollanders]] en hul nageslag tot in die middel van die 20ste eeu. Hierdie gedenkteken is oorspronklik opgerig op Neerlandia-plein in die winkelsentrum bekend as die [[Tremloods, Pretoria]] op die hoek van Lilian Ngoyi-straat (Van der Waltstraat) en Francis Baardstraat (Schoemanstraat) in [[Pretoria]]. Dit bestaan uit 'n fontein met konsentriese sirkels in die plaveisel. Rondom staan die name van sekere vooraanstaande Nederlandse families. Hierdie sirkels is onderverdeel in segmente om die areas van die openbare lewe voor te stel waarin die onderskeie families 'n rol gepeel het. Dit is op Sondag 16 Februarie 1992 onthul. Die nuwe adres (sedert 2009) van die Nederlanders in Transvaal gedenkteken is waar Florence Rebeiro Laan (voorheen Koningin Wilhelmina Laan) en Justice Mahomed Straat (voorheen Charles Straat) bymekaarkom, naby Klipstraat in Muckleneuk, oorkant Magnoliadal. ==Bibliografie== *Ploeger, Jan: Nederlanders in Transvaal 1850-1950. Pretoria: J.L. van Schaik, 1994. {{ISBN|0-627-02446-7}} *Pretorius, Fransjohan: Nederlanders trap diep spore in ou Transvaal. Terugflits. In: Die Burger, 16 April 2025 [[Kategorie:Pretoria]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] 5h5mla6zq8zet3lvscyb6cg5kc86khy 2922126 2922076 2026-08-04T19:33:03Z Griebenow 212074 GPS 2922126 wikitext text/x-wiki Die '''Gedenkteken Nederlanders in Transvaal 1850-1950''' (die Hollander Monument) herdenk die bydrae van [[Kruger se Hollanders]] en hul nageslag tot in die middel van die 20ste eeu. Hierdie gedenkteken is oorspronklik opgerig op Neerlandia-plein in die winkelsentrum bekend as die [[Tremloods, Pretoria]] op die hoek van Lilian Ngoyi-straat (Van der Waltstraat) en Francis Baardstraat (Schoemanstraat) in [[Pretoria]]. Dit bestaan uit 'n fontein met konsentriese sirkels in die plaveisel. Rondom staan die name van sekere vooraanstaande Nederlandse families. Hierdie sirkels is onderverdeel in segmente om die areas van die openbare lewe voor te stel waarin die onderskeie families 'n rol gepeel het. Dit is op Sondag 16 Februarie 1992 onthul. Die nuwe adres (sedert 2009) van die Nederlanders in Transvaal gedenkteken is waar Florence Rebeiro Laan (voorheen Koningin Wilhelmina Laan) en Justice Mahomed Straat (voorheen Charles Straat) bymekaarkom, naby Klipstraat in Muckleneuk, oorkant Magnoliadal. GPS: 25°45'38.6"S 28°13'05.8"E ==Bibliografie== *Ploeger, Jan: Nederlanders in Transvaal 1850-1950. Pretoria: J.L. van Schaik, 1994. {{ISBN|0-627-02446-7}} *Pretorius, Fransjohan: Nederlanders trap diep spore in ou Transvaal. Terugflits. In: Die Burger, 16 April 2025 [[Kategorie:Pretoria]] [[Kategorie:Monumente en gedenkwaardighede in Suid-Afrika]] 7h26icaxjkm1mnt7grwdgdrzq72mkxu 0 280484 2922039 2915353 2026-08-04T18:46:19Z Oesjaar 7467 Sintaksfoute 2922039 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|1-2 Samuel}} Samuel gee sy naam aan die boeke [[1-2 Samuel|1 en 2 Samuel]], nie as skrywer nie, maar as die oorheersende figuur van die 1ste hoofstukke en die "koningmaker" van Israel wat, in opdrag van God, Saul en daarna Dawid as koning gesalf het. Die historikus kon maklik sy materiaal verkry het uit Samuel se eie geskrifte<ref>1 Sam. 10:25.</ref> en die geskrifte van die profete na hom.<ref>1 Kron. 29:29.</ref> Hy het beslis sommige van Dawid se gedigte geken want hy haal daaruit aan.<ref>2 Sam.1:19-27; 22:2-51; 23:1-7.</ref> == Samuel se geboorte en kinderjare<ref>1 Sam. 1-3.</ref> == === God antwoord Hanna se gebed om 'n kind<ref>1 Sam. 1.</ref> === Wanneer God in die Ou-Testament 'n besondere doel vir 'n persoon het, is daar gewoonlik iets besonders omtrent sy geboorte. Soos Sara en Rebekka in die Ou-Testament en Elisabet in die Nuwe-Testament, het Hanna die smart van kinderloosheid ondervind. Soos Isak, Jakob en Johannes die Doper, was Samuel God se antwoord op baie jare van gebed. Elkeen van hulle het 'n spesiale rol in die groot plan van God gehad. Toe God aan Hanna die seun gegee het waarna sy so uitgesien het, het Hy ook aan Israel die laaste en die grootste van al die rigters gegee, en die eerste (na Moses) van die groot profete, die man wat die tydperk van die konings sou inlui. Silo:<ref>Vers 3.</ref> die sentrum van aanbidding in die tyd van die rigters; die plek waar Josua die tabernakel opgerig het<ref>Jos. 18:1.</ref> (die eintlike "tempel" - vers 9 - is nie voor die tyd van Salomo gebou nie.) === Hanna se lofsang<ref>1 Sam. 2:1-10.</ref> === Hanna se lofsang vind in die Nuwe-Testament weerklank in die lied van Maria.<ref>Luk. 1:46-55.</ref> In die spieël van haar eie ondervinding sien Hanna die weerkaatsing van al die wondere van die Goddelike wese. God het haar laat lot verander. Peninns spot nie meer nie. Die leegheid, droefheid en skande maak plek vir lewe, vreugde en eer. En wat God vir een kan doen, kan Hy vir sy hele volk doen. === Eli die priester en sy niksnutseuns<ref>1 Sam. 11-36.</ref> === Die priesters was geregtig op 'n deel van die offerande,<ref>Kyk Num. 18:8-20; Deut. 18:1-5.</ref> maar wat hier gebeur is 'n oortreding van die wet. Eli se seuns neem die beste deel voordat die offerande nog aan God gegee is. En hulle bring prostitusie in die aanbidding van God, soos in die Kanaänitiese godsdiens. Na sy dood sal die twee die geestelike leiers van die volk wees - en al wat Eli doen is om met hulle te praat. Die voorspelling van die man van God<ref>Verse 27-36.</ref> word bewaarheid toe Eli se seuns in die slag van Afek sneuwel.<ref>1 Sam. 4:11.</ref> In die tyd van Dawid gaan die priesterskap oor van Eli se familie na die van Sadok.<ref>2 Sam. 8:17.</ref> === Samuel hoor die roepstem van God<ref>1 Sam. 3.</ref> === In die vroeë oggend ure (voordat die olie van die lamp op was soos die geval teen dagbreek sou wees), terwyl hy naby die ark aan diens was, hoor Samuel God die eerste keer met hom praat - 'n oordeelsboodskap oor Eli. Van nou af is Samuel die boodskapper van God, en die hele volk weet dit - vanaf Dan in die verre noorde tot by Berseba in die suide op die rand van die woestyn. == Nasionale herlewing: Samuel as rigter<ref>1 Sam. 7:2-17.</ref> == Twintig jaar het verloop en daar is 'n opregte terugkeer tot God. Die afgode Baäl en Astarte, Kanaänietiese vrugbaarheidsgode word verwoes en samuel rigter en godsdienstige leier, in die plek van Eli, lei die volk in 'n daad van berou en reiniging. Onmiddellik volg die toets. Die Filistyne ruk op en God gebruik die geleentheid om te toon wat hy sal doen vir 'n volk wat op hom vertrou. Israel is net nodig vir die afrondingswerk. Die naam van 'n plek waar voorheen 'n nederlaag gelei is<ref>1 Sam. 4:1.</ref> word gekies om die nuwe oorwinning te gedenk<ref>1 Sam. 7:12.</ref> dit is die hulp van God wat so 'n merkwaardige ommeswaai moontlik maak. So lank Samuel geleef het:<ref>1 Sam. 7:13.</ref> dit sluit die grootste gedeelte van Saul se bewind in. Die oorlog het voortgeduur, maar Saul en Dawid het die Filistyne op 'n afstand gehou tot met die groot slag van Gilboa toe Saul en Jonatan gesneuwel het. === Opsomming van Samuel se werk<ref>1 Sam. 7:13-17.</ref> === Die Filistyne is verslaan en het nie weer in dievgebied van Israel gekom nie. Die Here was teen die Filistyne so lank as Samuel geleef het. Die stede wat die Filistyne van Israel afgevat is, is deur Israel herower, van Ekron af tot by Gat. Israel het sy gebied uit die mag van die Filistyne bevry. Verder was daar vrede tussen Israel en die Amoriete. Samuel was sy lewe lank 'n leier in Israel. Hy het tyd tot tyd rondgegaan, by Bet-El, [[Gilgal]] en Mispa. By al hierdie plekke het hy Israel se hofsake verhoor. Daarna het hy weer na Rama gegaan waar sy huis was, en ook daar het hy Israel se hofsake verhoor. Hy het daar vir die Here 'n altaar gebou. === Samuel waarsku die volk teen konings<ref>1 Sam. 8.</ref> === Die geskiedenis herhaal homself in die geval van Samuel se seuns. Hulle is nie veel beter as die seuns van Eli nie. Dit gee aan die volk 'n maklike verskoning om te vra vir 'n koning soos hulle buurvolke het. Samuel waarsku hulle teen die prys wat betaal moet word. Soos vir hulle buurstate sal 'n koning ook vir hulle diensplig, dwangarbeid, belasting en verlies van persoonlike vryheid beteken. Maar self dit skrik hulle nie af nie. === Samuel salf Saul tot koning in privaatheid<ref>1 Sam. 9-10:16.</ref> === 'n Soektog na verlore donkies van alle dinge, bring die toekomstige koning van Israel uit Gibea na Ramma en lei tot die ontmoeting met Samuel. Die hele Istrael ken die profeet behalwe, so lyk dit, die jong man uit die platteland. Die olie sonder saul af vir sy hoë amp. Die vervulling van Samuel se voorspelling in soveel besonderhede verseker Saul van die profeet se gesag. Saul gaan as 'n nuwe mens huis toe. === Samuel waarsku die volk by Gilgal<ref>1 Sam. 12.</ref> === Samuel was nog altyd bewus van die gevare van 'n monargie <ref>1 Sam. 8, 10:17ev.</ref>uit 'n politieke oogpunt was dit ongetwyfeld 'n wyse besluit om 'n koning te kies. Uit 'n godsdienstige oogpunt was dit 'n stap in die verkeerde rigting; 'n stap weg van die ideaal dat God alleen Koning van Israel is. En as God nie meer die Koning van sy volk is nie, sal sowel die volk as die monargie ten gronde gaan. === Samuel kondig aan dat God Saul se koningskap verwerp<ref>1 Sam. 13-14.</ref> === Die Filistyne trek op teen Israel en Israel is baie bang. Baie van die soldate kruip weg en ander dros. Samuel het met Saul ooreengekom om 'n sekere tyd Saul te ontmoet en die brandoffers aan God te bring. Toe Samuel laat is en van die soldate dros, besluit Saul om self die brandoffer te bring, wat net profete en priesters mag doen. Net toe Saul die branoffer gebring het, kom Samuel daar aan. Samuel kondig God se oordeel oor Saul se koningskap aan en laat Saul weet dat sy koningskap aan iemand anders gegee gaan word. === God beveel die vernietiging van die Amelikiete; Saul is weer ongehoorsaam<ref>1 Sam. 15.</ref> === Hierdie keer is Saul se ongehoorsaamheid opsetlik. Hy word as koning deur God verwerp, en Samuel besoek hom nie meer in 'n amptelike hoedanigheid nie. Die profeet het die moeilikheid voorsien en hy kon hom verlustig het Saul se val, in plaas daarvan gaan hy bedroef huistoe. === Samuel salf Dawid tot koning<ref>1 Sam. 16:1-13.</ref> === Soos Saul voor hom, ontvang Dawid geestelike krag saam met die salwing. God kies weereens sy man en berei hom voor lank voordat hy 'n nasionale figuur word. === Samuel se dood<ref>1 Sam. 25:1.</ref> === Samuel is oorlede en die hele Israel het bymekaargekom en oor hom gerou. Hulle het hom begrawe by sy huis in Rama. == Sien ook == * [[Bybelse Gids - Genesis]] * [[Bybelse Gids - Josua]] * [[Bybelse Gids - Rigters]] * [[Bybelse Gids - Boas en Rut]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronne == # Die Bybel nuwe vertaling Bybelgenootskap van SA # Handboek by die Bybel David en Pat Alexander et al Lux Verbi. [[Kategorie:Bybelse gids]] 143uatzgbpmc2gx13b7t04h7udnj87r 0 285458 2921981 2911660 2026-08-04T18:00:48Z SpesBona 2720 Bygewerk 2921981 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Korea | beeld = Kenteken van die Koreaanse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Koreaanse Rugbyunie]] (KRU) | bynaam = Mugunghwas | embleem = die Roos van Saron | kaptein = [[Na Kwan-young]] | afrigter = {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Lee Myung-geun]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/lee-myung-geun-nommé-sélectionneur-de-la-corée-du-sud-à-xv |title=Lee Myung Geun nommé sélectionneur de la Corée du sud à XV |publisher=Asie Rugby |date=4 Januarie 2022 |accessdate=3 Mei 2026}}</ref> <small>(sedert 2022)</small> | stadion = [[Incheon Namdong Asiad-rugbyveld]], [[Incheon]] | kapasiteit = 4&nbsp;968 | patroon_la1 = _Southkorealeft | patroon_b1 = _Southkoreakit | patroon_ra1 = _Southkorearight | patroon_sh1 = _Southkoreashorts | patroon_so1 = _Southkoreasocks | linkerarm1 = ffffff | liggaam1 = ffffff | regterarm1 = ffffff | broek1 = ffffff | kouse1 = ffffff | patroon_la2 = _Southkorealeftb | patroon_b2 = _Southkoreakitb17 | patroon_ra2 = _Southkorearightb | patroon_sh2 = _Southkoreashortsb | patroon_so2 = _Southkoreasocks | linkerarm2 = 0000ff | liggaam2 = 0000ff | regterarm2 = 0000ff | broek2 = 000040 | kouse2 = 0000ff | statistiek = Statistiek | toetse = [[Sung-soo Kim]] (19)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=49;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Youn-hyung Oh]] (98)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=49;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Jin-wook Lee]] (13)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=49;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{TPEru}} 15–9 {{KORru-r}}<br />([[Tokio]], [[Japan]]; 8 Maart 1969) | grootwen = {{KORru}} 135–3 {{MYSru-r}}<br />([[Seoel]], [[Suid-Korea]]; 20 September 1992) | grootverloor = {{TGAru}} 119–0 {{KORru-r}}<br />([[Nukuʻalofa]]; [[Tonga]]; 21 Maart 2003) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.rugby.or.kr | unieurl = }} {{Koreaanse name |titel = Koreaanse nasionale rugbyspan |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |Hangul = 대한민국 럭비 유니언 국가대표팀 |Hanja = 大韓民國 ラグビー ユニオン 國家代表팀 |Hersiende Romanisering = ''Daehan Min'guk Reogbi Yunieon Gukga Daepyo Tim'' |McCune-Reischauer = ''Taehan Min'guk Ragubī Yunion Kukka Taep'yo T'im'' |ander = |betekenis = }} Die '''Suid-Koreaanse nasionale rugbyspan''' ([[Koreaans]]: 대한민국 럭비 유니언 국가대표팀, ''Daehan Min'guk Reogbi Yunieon Gukga Daepyo Tim''), deur [[Wêreldrugby]] erken as '''Korea''', is die nasionale [[rugby]]span wat [[Suid-Korea]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Suid-Korea geadministreer deur die [[Koreaanse Rugbyunie]] ([[Engels]]: ''Korea Rugby Union'', afgekort KRU; Koreaans: 대한럭비협회) wat in 1946 gestig is. Hulle dra die bynaam “Mugunghwas”, ontleen aan die [[Hibiscus syriacus|alteaboompie]] (''Hibiscus syriacus''), die nasionale blom van dié Asiatiese land. Suid-Korea word deur Wêreldrugby as ’n vlak drie-span erken. Die Suid-Koreaanse rugbyspan is tans (Junie 2026) 38ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Saam met [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] is Suid-Korea tradisioneel een van die sterker [[Asië|Asiatiese]] nasionale rugbyspanne ná [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]]. Rugby in Korea dateer uit die Japannese besetting en word sedertdien sterk deur die voormalige koloniale mag beïnvloed. In 1969 het Suid-Korea sy eerste toetswedstryd tydens die eerste Asiatiese Kampioenskap teen [[Taiwannese nasionale rugbyspan|Taiwan]] gespeel. Die Suid-Koreaanse span het hul hoogtepunt in die 1980’s bereik, toe hulle drie opeenvolgende Asiatiese Rugbykampioenskaptoernooie kon wen (en ook ’n volstoom Japan verslaan het). Hulle het tydens die Asiatiese Beker vyf titels ingepalm, 18-keer as naaswenner en nege keer in die vierde plek geëindig. Suid-Korea het gereeld na die uitspeelwedstryde van die [[rugbywêreldbeker]]kwalifisering deurgedring, maar hulle kon nog nie vir dié toernooi kwalifiseer nie. Die Koreaanse span speel tradisioneel in donkerblou truie met rooi kleuraksente, wit broeke en donkerblou sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Suid-Korea]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Koreaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Suid-Korea is die Koreaanse Rugbyunie (Engels: ''Korea Rugby Union'', afgekort KRU; Koreaans: 대한럭비협회). Die KRU is in 1946 gestig en het in 1988 by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/korea |title=Korea |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Daarbenewens was die KRU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]).<ref name="Asië Rugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/unions/korea/ |title=Korea Rugby Union |publisher=[[Asië Rugby]] |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in Suid-Korea is die in 2003 gestigte Koreaanse Superrugbyliga, waaraan vier spanne deelneem. Die meeste spelers van die Koreaanse nasionale span is uit dié liga afkomstig. Van die ander spelers is veral op professionele vlak in Japan aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die KRU ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Suid-Korea oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die ''Korea Sevens'' is die Suid-Koreaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Noord-Korea, wat net soos Suid-Korea op dieselfde skiereiland geleë is, beskik nie oor sy eie nasionale rugbyspan nie en is ook nie ’n lid van die wêreldbeheerliggaam Wêreldrugby nie. Wêreldrugby erken Suid-Korea onder die amptelike naam Korea as verteenwoordiger van die hele [[Korea|Koreaanse Skiereiland]].<ref name="Wêreldrugby" /> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === Dit is onbekend wanneer rugby vir die eerste keer in [[Korea]] gespeel is. Gedurende die middel-19de eeu het Europese seemanne van die vroegste rugbywedstryde in Noordoos-Asiatiese hawestede soos [[Shanghai]] en [[Jokohama]] in die buurlande [[Chinese Keiserryk|China]] en [[Japannese Keiserryk|Japan]] gespeel, maar dit is onbekend wanneer dit in die destydse [[Koreaanse Keiserryk]] begin het. In 1905 is Korea deur Japan beset en in 1910 geannekseer, die vernaamste rugbyland in Asië, en rugby is glo daarna deur Japanners na Korea gebring. [[Suid-Korea]] handhaaf tot vandag toe ’n sterk rugbymededinging met Japan.<ref name="Bath70">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=70}}</ref> Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]], en later, gedurende die [[Korea-oorlog]], het die groot teenwoordigheid van troepe uit die [[Britse Statebond]]lande die sport se teenwoordigheid versterk.<ref name="Bath70" /> Sedertdien word rugby in Suid-Korea veral by die weermag beoefen.<ref name="Bath70" /> Die [[Koreaanse Rugbyunie]] (KRU) is in 1946 gestig.<ref name="Asië Rugby" /> Die Suid-Koreaanse rugby het egter ook ’n tweede hupstoot gekry. Die sterk groei van dié land se ekonomie sedert die 1960’s het tot ’n sterk samewerking tussen Japannese en Suid-Koreaanse maatskappye gelei, wat die weermag se voormalige rugby-oorheersing beëindig het.<ref name="Bath70" /> In 1968 was Suid-Korea een van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]) se stigterslede; die ander was [[Hongkongse Rugbyunie|Hongkong]], [[Japannese Rugbyvoetbalunie|Japan]], Maleisië, die [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie|Republiek China]], Singapoer, Sri Lanka en Thailand.<ref name="Asië Rugby" /> In Maart 1969 het die Suid-Koreaners aan die eerste Asiatiese Rugbykampioenskap in Japan deelgeneem, hulle het egter drie nederlae gely teen die [[Taiwannese nasionale rugbyspan|Republiek China]], [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] en [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], terwyl die wedstryd teen [[Thaise nasionale rugbyspan|Thailand]] weens sterk [[sneeu]]val afgelas moes word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1969 |titel=1969 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Een jaar later het die span die uitspeelwedstryd om die vyfde plek teen [[Sri Lankaanse nasionale rugbyspan|Ceylon]] gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1970 |titel=1970 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> === Eerste Asiatiese Rugbykampioenskappe === Gedurende die 1970’s het Suid-Korea wedstryde teen die meeste Asiatiese buurlande met ’n rugbytradisie begin speel, insluitende Hongkong, Japan, Taiwan, Thailand, [[Maleisiese nasionale rugbyspan|Maleisië]], Sri Lanka en [[Singapoerse nasionale rugbyspan|Singapoer]]. Suid-Korea het gemengde resultate teen sy bure aangeteken en tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1972 weereens vyfde eindig, dié keer het hulle Sri Lanka oorrompel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1972 |titel=1972 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Van 1974 af het die span ’n opwaartse neiging begin toon en vir die eerste keer in die derde plek geëindig, nadat hulle Maleisië in die uitspeelwedstryd verneder het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1974 |titel=1974 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Een jaar later het die Suid-Koreaners die tweede plek ná die Japanners behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1976 |titel=1976 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In 1978 en 1980 het hulle die eindstryd gehaal, maar hulle is telkens deur Japan geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1978 |titel=1978 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1980 |titel=1980 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Gedurende die 1980’s het Suid-Korea volgens sy mededingingvermoeë Japan ingehaal en by Hongkong verbygesteek. In 1982 het die span eindelik deurgebreek en kon Japan in die eindstryd naelskraap klop, gelyk aan hul eerste Asiatiese titel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1982 |titel=1982 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In die vierde agtereenvolgende eindstryd tussen Japan en Suid-Korea was die telling ná afloop van die gereelde speeltyd op 14–14. In [[ekstra tyd]] het die Koreaanse [[losskakel]] [[Moon Yuang-chan]] die beslissende skepdoel aangeteken en Suid-Korea die eindstryd met 12–9 laat beklink.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=26}}</ref> In 1984 moes hulle met die tweede plek ná Japan tevrede wees, terwyl hulle in 1986, 1988 en 1990 drie agtereenvolgende eindstrydoorwinnings oor Japan kon aanteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1984 |titel=1984 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1986 |titel=1986 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1988 |titel=1988 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1990 |titel=1990 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Daarmee het Suid-Korea homself naas Japan en Hongkong as ’n vername rugbyland in Asië gevestig.<ref name="Bath70" /> Die sport was destyds veral onder die militêre personeel stewig gevestig wat ook die plaaslike rugbyliga weerspieël het: Slegs een van die 14 spanne was ’n maatskaplike span.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=228}}</ref> Die Koreane kon veral voordeel trek uit hul groter en sterker [[liggaamsbou]] in vergelyking met die meeste ander Asiatiese spanne asook die dril by talle militêre klubs. Van die destydse noemenswaardige spelers sluit in [[Lee Ken-yok]], [[Kaptein (sport)|kaptein]] [[Kim Yeon-ki]] en die speelmaker [[Sung Hae-kyoung]].<ref name="Bath70" /> === Gemengde prestasies === In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar Suid-Korea het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Suid-Korea het probeer om van rugby weer ’n Olimpiese sport te maak, toe hulle die [[Olimpiese Somerspele 1988]] in [[Seoel]] aangebied het.<ref name="Wesclark">{{en}} {{cite web |url=http://wesclark.com/rrr/1924_olympics_2.html |title=Rugby at the 1924 Olympics |publisher=Wesclark |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> [[Roh Tae-woo]], die destydse Suid-Koreaanse president en voormalige rugbyspeler, was ’n voorstander van dié idee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://wesclark.com/rrr/famous.html |title=Famous Ruggers by Wes Clark and others |publisher=Wesclark |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die voorstel is egter naelskraap verwerp.<ref name="Wesclark" /><ref>{{en}} {{cite web |url=http://uk.geocities.com/moseleyfan/historic/MoseleyOlympic.html |title=Rugby football in the Olympics |publisher=uk.geocities.com/moseleyfan |accessdate=5 November 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051105172156/http://uk.geocities.com/moseleyfan/historic/MoseleyOlympic.html |archive-date=5 November 2005 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby.com.au/news/2002_october/rugby_sevens_ready_to_offer_world_cup_to_oly_14801%2C7891.html |title=Rugby sevens ready to offer World Cup to Olympics |publisher=[[Rugby Australia]] |date=3 Oktober 2002 |accessdate=25 Augustus 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060825194215/http://www.rugby.com.au/news/2002_october/rugby_sevens_ready_to_offer_world_cup_to_oly_14801%2C7891.html |archive-date=25 Augustus 2006 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde jaar het Suid-Korea by die IRVR aangesluit<ref name="Wêreldrugby" /> en aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering deelgeneem, maar drie nederlae teen [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Wes-Samoa]], Japan en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/175?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – Asia/Oceania qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Van die 1990’s af het Japan tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in ’n onoorwinlike teenstander ontpop en daarmee ook in die rugbywêreldbekerkwalifiserings. In 1992 het die gasheer in [[Seoel]] ook teenoor Hongkong teruggeval en kon slegs die uitspeelwedstryd om die derde plek haal, wat hulle teen Taiwan gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1992 |titel=1992 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1994, wat deel was van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering, het Suid-Korea die eindstryd gehaal, maar hulle is deur Japan geklop, wat vir die hooftoernooi in [[Suid-Afrika]] kon kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1994 |titel=1994 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 1996, 1998 en 2000 het Suid-Korea telkens as naaswenner ná Japan afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1996 |titel=1996 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1998 |titel=1998 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2000 |titel=2000 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die 1998-toernooi is in ag geneem vir die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering en die Suid-Koreaners het as naaswenner die uitspeelrondte gehaal, waar hulle teen [[Nederlandse nasionale rugbyspan|Nederland]] te staan gekom het. Hulle het met ’n algehele telling van 108–45 geseëvier en in die daaropvolgende rondte teen Tonga te staan gekom. Suid-Korea het egter met ’n algehele telling van 41–140 vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Daarteenoor kon die Suid-Koreaners tydens beide die Asiatiese Spele in 1998 in [[Bangkok]] en in 2002 in [[Busan]] met die goue medalje voor die Japanners wegstap. === In die nuwe millennium === [[Lêer:ARC2016-Top3 JPN-KOR 20160430c.jpg|duimnael|Japan teen Korea tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap in 2016]] In 2002 het Suid-Korea tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering ná twee nederlae teen Japan en twee oorwinnings oor Taiwan die uitspeelrondte gehaal, maar hulle het dié keer teen Tonga met 0–194 vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die daaropvolgende Asiatiese Rugbykampioenskap het hulle ná maklike oorwinnings oor Taiwan en Hongkong, asook ’n naelskraapse oorwinning oor Japan hul vyfde Asiatiese titel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2002 |titel=2002 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Hoewel Suid-Korea homself met hierdie suksesse oor die Japannese mededinger vir die eerste keer bo-aan die Asiatiese rugby kon vestig, was die spelbedryf in die land in vergelyking met die buurland steeds baie klein. Die KRU het slegs oor drie korporatiewe klubs teenoor die [[Japannese Rugbyvoetbalunie]] (JPRU) se 300 beskik en 1&nbsp;000 gelisensieerde spelers teenoor die 120&nbsp;000 in Japan. Nadat die [[Korea Electric Power Corporation]] aangekondig het, sy rugbyspan te ontbind, het die Koreaanse beheerliggaam aangekondig om die maatskappy- en universiteitstoernooie in een liga te verenig en die Koreaanse Rugbyliga (KRL; nou Koreaanse Superrugbyliga, KSRL) te stig. In sy stigtingsjaar het sewe spanne aan dié liga deelgeneem.<ref name="Asie Rugby">{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/de-son-lancement-en-2003-à-nos-jours-l-histoire-de-la-korea-rugby-league |title=De son lancement en 2003 à nos jours: L'histoire de la Korea Rugby League |publisher=Asie Rugby |date=15 November 2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2004 het die span ná ’n maklike oorwinning oor Taiwan die eindstryd gehaal, maar hulle is eweneens deur Japan geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2004 |titel=2004 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2006/07 was gelyktydig die vastelandse [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifisering en die Suid-Koreaners het ná ’n oorwinning oor Hongkong en ’n nederlaag teen Japan die uitspeelrondte gehaal, maar hulle is weereens deur Tonga met 3–85 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In dieselfde jaar het die Japannese [[Japan Rugby League One|Top League]] quotas ingestel vir Asiatiese spelers, waarna baie Koreaanse spelers na dié liga oorgeskakel het. Dit het ’n regstreekse invloed gehad op die Koreaanse s’n wat sy aantal spanne op ses moes verminder. Een jaar later het die Koreaanse Rugbyliga met die Nasionale Lenteliga tot die Koreaanse Lenteliga verenig, waaraan vyf spanne deelgeneem het.<ref name="Asie Rugby" /> === Verdere ontwikkeling === Van 2008 af is die Asiatiese Rugbykampioenskap jaarliks in die eerste afdeling onder die naam “Top 5” tussen vyf spanne beslis met een promosie en relegasie elk. Dit het die tydelike naam “Asiatiese Vyfnasies” gedra. Suid-Korea het die eerste toernooi met ’n nederlaag teen Japan afgeskop, waarna hulle die debutante [[Kasakse nasionale rugbyspan|Kasakstan]] en die Arabiese Golfspan, asook Hongkong kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2008 |titel=2008 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Vyfnasies 2009 is Suid-Korea naas Japan ook deur Kasakstan geklop en moes met die derde plek tevrede wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2009 |titel=2009 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die Asiatiese Vyfnasies 2010 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifisering, Suid-Korea is egter ná vier nederlae teen Hongkong, Japan, die Arabiese Golfspan en Kasakstan na afdeling een gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2010 |titel=2010 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Een jaar later het die span regstreekse promosie behaal ná maklike oorwinnings oor [[Filippynse nasionale rugbyspan|Filippyne]] in die halfeindstryd en Singapoer in die eindstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2011 |title=2011 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Daarna het hulle in 2012 en 2013 telkens die tweede plek ná Japan behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2012 |title=2012 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2013 |title=2013 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Een jaar later was dié toernooi deel van die [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering, maar Suid-Korea kon slegs Sri Lanka en Filippyne klop, terwyl hulle deur Japan en Hongkong verslaan is en sodoende die uitspeelwedstryde misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2014 |titel=2014 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In 2015 het [[Samsung Heavy Industries]] aangekondig om sy rugbyspan weens finansiële redes te ontbind. By dié klub was die meeste Koreaanse nasionale spelers aktief. Dit het ’n direkte invloed op die nasionale span se prestasies gehad.<ref name="Asie Rugby" /> In dieselfde jaar is die Asiatiese kampioenskap in Asiatiese Rugbykampioenskap hernoem. Suid-Korea het tydens dié en die twee daaropvolgende toernooie in 2016 en 2017 slegs die derde plek ná Japan en Hongkong beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2015 |title=2015 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2016 |title=2016 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2017 |title=2017 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In November 2016 kon die Suid-Koreaanse span ’n 38–36-oorwinning oor [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] aanteken.<ref name="Asie Rugby" /> Die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2018 en 2019 het as [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering gedien. Aangesien die Japanners as gasheer reeds vir die toernooi gekwalifiseer was, het hulle nie daaraan deelgeneem nie. Suid-Korea kon dié toernooie egter slegs as naaswenner ná Hongkong afsluit en het sodoende die uitspeelwedstryd misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2018 |titel=2018 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2019 |titel=2019 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Suid-Koreaanse span in 2020 en 2021 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie. In 2021 het Choi Yoon die nuwe president van die Koreaanse beheerliggaam geword en die rugbyliga het sy huidige naam gekry: Koreaanse Superrugbyliga.<ref name="Asie Rugby" /> Aangesien die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2022 en 2023 deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2023]]-kwalifisering het Japan nie daaraan deelgeneem nie, maar Suid-Korea het weer telkens as naaswenner ná Hongkong geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2022 |titel=2022 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2023 |titel=2023 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In 2023 het spelers vir die eerste keer professionele kontrakte onderteken en, nadat die Japannese liga sy quotas vir Asiatiese spelers geskrap het, het baie Koreaanse nasionale spelers na die plaaslike liga teruggekeer. Daarbenewens het die Koreaanse beheerliggaam by die regering aangeklop vir ondersteuning met die stigting van nog korporatiewe klubs, ten einde van ’n soliede basis vir die liga en om die nasionale span se spelerpoel uit te brei.<ref name="Asie Rugby" /> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2024 het Suid-Korea ná ’n maklike oorwinning oor Maleisië, ’n verrassende naelskraapse nederlaag teen die Verenigde Arabiese Emirate en ’n swak nederlaag teen Hongkong slegs die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2024 |titel=2024 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2024 |accessdate=22 Junie 2024}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2025 het die Koreane weer in die derde plek afgesluit, nadat hulle ’n oorwinning oor Sri Lanka aangeteken het, maar deur die Verenigde Arabiese Emirate geklop en deur Hongkong verneder is. Aangesien dié toernooi die Asiatiese kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering was, het hulle die uitspeelwedstryde misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/hong-kong-china-power-past-south-korea-into-first-rugby-world-cup/ |title=Hong Kong China power past South Korea into first Rugby World Cup |publisher=RugbyPass |author=Francisco Isaac |date=5 Julie 2025 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2026 het Suid-Korea as naaswenner ná Hongkong beëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/2026/06/12/final-match-cancelled/ |title=Asia Rugby Emirates Men’s Championship 2026 Final Match Cancelled Due to Travel Visa Issues |publisher=[[Asië Rugby]] |date=12 Junie 2026 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> == Kleure en embleem == [[Lêer:Koreanroseofsharon.JPG|duimnael|Die [[Hibiscus syriacus|alteaboompie]], embleem van die Koreaanse nasionale rugbyspan]] Suid-Korea speel tradisioneel in ’n donkerblou trui met rooi kleuraksente, wit broeke en donkerblou sokkies, die kleure van die [[Vlag van Suid-Korea|nasionale vlag]]. Hul alternatiewe trui is wit met donkerblou kleuraksente, donkerblou broeke en donkerblou sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Suid-Koreaanse sportuitruster Pro-Specs<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/prospecs-devient-le-nouvel-équipementier-officiel-de-la-corée-du-sud |title=Prospecs devient le nouvel équipementier officiel de la Corée du sud |publisher=Asie Rugby |date=28 September 2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> en die truiborg is die Suid-Koreaanse finansiële maatskappy [[OK Financial Group]].<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/la-kru-signe-un-contrat-de-sponsoring-avec-8-nouvelles-entreprises-nationales |title=La KRU signe un contrat de sponsoring avec 8 nouvelles entreprises nationales |publisher=Asie Rugby |date=23 Junie 2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die Koreaanse Rugbyunie se kenteken toon ’n gestileerde [[Hibiscus syriacus|alteaboompie]] (''Hibiscus syriacus'', ook “Roos van Saron” genoem) in pienk op ’n gestiliseerde rugbybal met die belettering ''Korea Rugby'' in Engels. Die nasionale span se bynaam ''Mugunghwas'' ([[Hangul]]: 무궁화, [[Hanja]]: 無窮花; letterlik: “die ewige blom”) is ontleen aan die Koreaanse naam van dié nasionale blom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mois.go.kr/eng/sub/a03/nationalSymbol_3/screen.do |title=The National Flower – Mugunghwa |publisher=Suid-Koreaanse Departement van Binnelandse Sake en Veiligheid |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> == Truiverskaffers en -borge == [[Lêer:ARC2016-Top3 JPN-KOR 20160430 korsb.jpg|duimnael|Korea in hul trui soos dit tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2016 gebruik is]] Die volgende maatskappye het al as truiverskaffers en -borge verskyn: {| class="wikitable" !Tydperk !Truiverskaffer !Truiborg |- | |[[Kappa (maatskappy)|Kappa]] |[[POSCO]] |- |–2015 |[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] | |- |2016 |[[Le Coq Sportif]] | |- |2017–2020 |[[Under Armour]] |SEBANG |- |2021–hede |[[Pro-Specs]] | |} == Tuisstadion == Suid-Korea se tuisstadion is die Incheon Namdong Asiad Rugbyveld in [[Incheon]] naby die hoofstad [[Seoel]] met ’n kapasiteit van 4&nbsp;968. Dit is in besit van die stad Incheon, wat dit aan die rugbyunie beskikbaar stel vir gebruik. Hier word amper al die nasionale span se tuiswedstryde, wedstryde van die professionele span Hyundai Glovis,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.glovis.net/Eng/rugby/training/contentsid/256/index.do |title=Training ground |publisher=Hyundai Glovis |accessdate=4 Desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204185436/https://www.glovis.net/Eng/rugby/training/contentsid/256/index.do |archive-date=4 Desember 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> die meeste wedstryde tydens die nasionale rugbykampioenskap en ander rugbybyeenkomste aangebied. Die tweede hoofgebruiker is die vrouesokkerklub Incheon Hyundai Steel Red Angels. == Toetswedstryde == Suid-Korea het 93 van sy 167 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 55,69%. Suid-Korea se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Junie 2026)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=49;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Korea |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{AUSru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CHIru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{PHLru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{HKGru}} || 41 || 14 || 27 || 0 || 34,15 |- | {{JPNru}} || 36 || 9 || 26 || 1 || 25,00 |- | {{KASru}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 60,00 |- | {{MYSru}} || 14 || 14 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NEDru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{TPEru}} || 15 || 14 || 1 || 0 || 93,33 |- | {{SAMru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{SGPru}} || 8 || 7 || 1 || 0 || 87,50 |- | {{LKAru}} || 12 || 11 || 1 || 0 || 91,67 |- | {{THAru}} || 11 || 9 || 1 || 1 || 81,81 |- | {{TGAru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{AREru}} || 5 || 3 || 0 || 2 || 60,00 |- | {{CHNru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ZIMru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''167''' || '''93''' || '''72''' || '''2''' || '''55,69''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Suid-Korea kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Asiatiese Spele === Tydens die Asiatiese Spele is in 1998 en 2002 rugbytoernooie aangebied (sedertdien word [[sewesrugby]] gebruik). * 1998: Goue medalje * 2002: Goue medalje === Asiatiese Rugbykampioenskappe === Die Koreaanse nasionale rugbyspan neem sedert 1969 aan die jaarlikse Asiatiese Rugbykampioenskap deel. Hulle het sedertdien vyf titels gewen. * Toernooititels (5): 1982, 1986, 1988, 1990, 2002 === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat vestiging het Suid-Korea gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]]. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Suid-Korea nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Koreaanse span gevorm tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2025:<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/le-groupe-sud-coréen-pour-l-asia-rugby-championship-2025 |title=Le groupe sud-coréen pour l'Asia Rugby Championship 2025 |publisher=Asie Rugby |date=6 Junie 2025 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Lee Geon]] || [[Skrumskakel]] || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| {{0}}5 |- | [[Chae Min-seong]] || Skrumskakel || [[POSCO]] || style="text-align:center"| {{0}}3 |- | [[Kim Ki-min]] || [[Losskakel]] || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Kim Nam-uk]] || [[Senter]] || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| 27 |- | [[Lee Jin-kyu]] || Senter || [[Hyundai Glovis Rugby|Hyundai Glovis]] || style="text-align:center"| {{0}}3 |- | [[Kim Won-ju]] || Senter || [[Universiteit van Korea]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Jeong Yeon-sik]] || [[Vleuel]] || [[Hyundai Glovis Rugby|Hyundai Glovis]] || style="text-align:center"| 18 |- | [[Jang Jeong-min]] || Vleuel || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| 13 |- | [[Chang Yong-heung]] || Vleuel || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| 12 |- | [[Jang Hyun-goo]] || Vleuel || [[Korea Armed Forces Athletic Corps|Sangmu]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Kim Jeep]] || [[Haker]] || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| 18 |- | [[Hwang In-bum]] || Haker || [[POSCO]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[Na Kwan-young]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Stut]] || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| 23 |- | [[Choi Ho-young]] || Stut || [[Korea Armed Forces Athletic Corps|Sangmu]] || style="text-align:center"| {{0}}8 |- | [[Kang Soon-hyuck]] || Stut || [[POSCO]] || style="text-align:center"| {{0}}9 |- | [[Lee Hyun-soo]] || Stut || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Jang Seok-hwan]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| {{0}}9 |- | [[Yang Dae-young]] || Slot || [[Hyundai Glovis Rugby|Hyundai Glovis]] || style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Noh Ok-gi]] || [[Losvoorspeler]] || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Choi Seong-deok]] || Losvoorspeler || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| {{0}}6 |- | [[Hwang Jeong-wook]] || Losvoorspeler || [[Hyundai Glovis Rugby|Hyundai Glovis]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Lee Hyeon-je]] || Losvoorspeler || [[Hyundai Glovis Rugby|Hyundai Glovis]] || style="text-align:center"| {{0}}3 |- | [[Park Jun-yung]] || Losvoorspeler || [[Korea Electric Power Corporation|KEPCO]] || style="text-align:center"| {{0}}2 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Suid-Koreaanse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Korea se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Junie 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=49;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Kim Sung-soo]] || 2005–2017 || 19 |- | {{0}}2 || [[Oh Youn-hyung]] || 2003–2018 || 17 |- | {{0}}3 || [[Yang Young-hun]] || 2003–2014 || 14 |- | {{0}}4 || [[Yoo Min-suk]] || 1996–2004 || 14 |- | {{0}}5 || [[Woo Youn-kwon]] || 2005–2016 || 13 |- | {{0}}6 || [[Kang Dong-ho]] || 1994–2002 || 13 |- | {{0}}7 || [[Park Jin-bae]] || 1996–2002 || 12 |- | {{0}}8 || [[Lee Kwang-moon]] || 2003–2014 || 12 |- | {{0}}9 || [[Kim Dong-sun]] || 1996–2004 || 12 |- | 10 || [[Kwan Chul-woong]] || 1996–2006 || 10 |} <!-- | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=49;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || || || |- | {{0}}2 || || || |- | {{0}}3 || || || |- | {{0}}4 || || || |- | {{0}}5 || || || |- | {{0}}6 || || || |- | {{0}}7 || || || |- | {{0}}8 || || || |- | {{0}}9 || || || |- | 10 || || || |} --> |} {| | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=49;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Oh Youn-hyung]] || 2003–2018 || 98 |- | {{0}}2 || [[Kim Jae-sung]] || 1998–2002 || 77 |- | {{0}}3 || [[Lee Jin-wook]] || 1998–2002 || 65 |- | {{0}}4 || [[Kim Hyung-ki]] || 1998–2005 || 45 |- | {{0}}5 || [[Shin Chang-kyu]] || 1986–1990 || 29 |- | {{0}}6 || [[Jang Seong-min]] || 2012–2019 || 25 |- | {{0}}7 || [[Yong Hwan-myung]] || 1994–2002 || 25 |- | {{0}}8 || [[Bin Je-gal]] || 2012–2016 || 20 |- | {{0}}9 || [[Hong Jun-ki]] || 2008–2008 || 20 |- | 10 || [[Kim Sung-soo]] || 2005–2017 || 20 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=49;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Lee Jin-wook]] || 1998–2002 || 13 |- | {{0}}2 || [[Kim Hyung-ki]] || 1998–2005 || {{0}}9 |- | {{0}}3 || [[Jang Seong-min]] || 2012–2019 || {{0}}5 |- | {{0}}4 || [[Park Jin-bae]] || 1996–2002 || {{0}}4 |- | {{0}}5 || [[Kim Yeon-ki]] || 1988–1994 || {{0}}3 |- | {{0}}6 || [[Park Chang-min]] || 2000–2007 || {{0}}3 |- | {{0}}7 || [[Kim Young-choon]] || 1988–1996 || {{0}}2 |- | {{0}}8 || [[Kim Keun-hyun]] || 2003–2013 || {{0}}2 |- | {{0}}9 || [[Woo Tae-il]] || 1998–2002 || {{0}}2 |- | 10 || colspan=3 | Baie spelers met een drie elk |} |} == Afrigters == Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Suid-Koreaanse nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Suid-Korea}} Seo Chun-oh || 2004 |- | {{vlagikoon|Suid-Korea}} Cho Sung-chul || 2005 |- | {{vlagikoon|Suid-Korea}} Kim Do-hyun || 2006 |- | {{vlagikoon|Suid-Korea}} Song No-il || April 2006 |- | {{vlagikoon|Suid-Korea}} Moon Young-chan || 2006–2007 |- | {{vlagikoon|Suid-Korea}} Chung Hyung-suk & Seo Chun-oh || November 2006–2007 |- | {{vlagikoon|Suid-Korea}} Choi Chang-ryul || 2018–2022 |- | {{vlagikoon|Suid-Korea}} Lee Myung-geun || sedert 2022 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Suid-Koreaanse nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|South Korea national rugby union team|Koreaanse nasionale rugbyspan}} * {{en}} {{ko}} [http://www.rugby.or.kr/ Amptelike webwerf van die Koreaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/korea Korea by Wêreldrugby] * {{fr}} [https://www.asierugby.com/blog/categories/catégorie-non-définie Suid-Korea by Asie Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Suid-Korea]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Asië]] l6kn973fhjbxvktbm722ahstmcpzkl4 0 285459 2921980 2916385 2026-08-04T18:00:35Z SpesBona 2720 Bygewerk 2921980 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Hongkongse nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Hongkongse nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Hongkong | beeld = Kenteken van die Hongkongse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Hongkongse Rugbyunie]] (HKRU) | bynaam = die Drake | embleem = [[Chinese draak]] | kaptein = [[Joshua Hrstich]] | afrigter = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Logan Asplin]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hkrugby.com/news/details/hong-kong-china-mens-xvs-announce-logan-asplin-as-new-head-coach |title=Hong Kong China Men’s XVs announce Logan Asplin as new head coach |publisher=[[Hongkongse Rugbyunie]] |date=18 Augustus 2025 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> <small>(sedert 2025)</small> | stadion = | kapasiteit = | patroon_la1 = _Hongkongleft17 | patroon_b1 = _Hongkongkit17 | patroon_ra1 = _Hongkongright17 | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _Hongkongsocks16 | linkerarm1 = 000080 | liggaam1 = 000080 | regterarm1 = 000080 | broek1 = ffffff | kouse1 = 000080 | patroon_la2 = _Hongkongleftb17 | patroon_b2 = _Hongkongkitb17 | patroon_ra2 = _Hongkongrightb17 | patroon_sh2 = | patroon_so2 = _Hongkongsocks16 | linkerarm2 = 000080 | liggaam2 = 000080 | regterarm2 = 000080 | broek2 = ffffff | kouse2 = 000080 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Nick Hewson]] (58)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=26;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Matthew Rosslee]] (217)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=26;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Salom Yiu-kam Shing]] (20)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=26;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{JPNru}} 24–22 '''Hongkong''' {{vlagikoon|Hongkong|1959}}<br />([[Tokio]], [[Japan]]; 9 Maart 1969) | grootwen = {{vlagikoon|Hongkong|1959}} '''Hongkong''' 164–13 {{SGPru-r}}<br />([[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]]; 27 Oktober 1994) | grootverloor = {{JPNru}} 94–5 {{HKGru-r}}<br />(Tokio, Japan; 22 Mei 2010) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.hkrugby.com | unieurl = }} {{Chinese name |titel = Hongkongse nasionale rugbyspan |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 香港欖球代表隊 |VChinees = 香港榄球代表队 |Pinyin = ''Xiānggǎng Lǎnqiú Dàibiǎoduì'' |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = ''Hoeng1gong2 Laam5kau4 Doi6biu2deoi6'' |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = }} Die '''Hongkongse nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Hong Kong national rugby union team''; [[Chinees]]: [[Tradisionele Chinese karakters|Tradisionele karakters]]: 香港欖球代表隊, [[Vereenvoudigde Chinese karakters|Vereenvoudigde karakters]]: 香港榄球代表队, [[Pinyin]]: ''Xiānggǎng Lǎnqiú Dàibiǎoduì'', [[Jyutping]]: ''Hoeng1gong2 Laam5kau4 Doi6biu2deoi6'') is die nasionale [[rugby]]span wat die spesiale administratiewe streek van die [[Volksrepubliek China]] [[Hongkong]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Hongkong geadministreer deur die [[Hongkongse Rugbyunie]] (Engels: ''Hong Kong Rugby Union'', HKRU; Chinees: 中國香港欖球總會) wat in 1952 gestig is. Hulle dra die bynaam “die drake”, ontleen aan die [[Chinese draak]]. Hongkong word deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak drie-span erken. Die Hongkongse rugbyspan is tans (Junie 2026) 23ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Saam met [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Korea]] is Hongkong tradisioneel een van die sterker [[Asië|Asiatiese]] nasionale rugbyspanne ná [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]]. Hongkong beskik oor een van die oudste rugbytradisies in Asië, en hul rugbygeskiedenis streek terug na die 19de eeu, toe [[Verenigde Koninkryk|Britse]] koloniste hulle in Hongkong gevestig en die sport saamgebring het. Oor ’n lang tydperk was rugby in Hongkong tradisioneel met die Engelstalige burgers van Britse herkoms geassosieer, maar sedert die 1990’s is die sport ook deur die [[Kantonees]]talige gemeenskap oorgeneem. In 1969 het Hongkong sy eerste toetswedstryd tydens die eerste Asiatiese Kampioenskap teen Japan gespeel. Hulle het tydens die Asiatiese Beker sewe titels ingepalm, agt keer as naaswenner en 15 keer in die derde plek geëindig. In 2025 het Hongkong vir die eerste keer vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer en daarmee die tweede Asiatiese land geword wat daarin geslaag het. Hongkong speel tradisioneel in donkerblou truie met wit broeke en donkerblou sokkies. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Hongkongse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Hongkong is die Hongkongse Rugbyunie (Engels: ''Hong Kong Rugby Union'', HKRU; Chinees: 中國香港欖球總會). Die HKRU is in 1952 gestig en het in 1988 by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/hong-kong-china |title=Hong Kong China |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Daarbenewens was die HKRU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]).<ref name="Asië Rugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/unions/hong-kong/ |title=Hong Kong Rugby Union |publisher=[[Asië Rugby]] |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in Hongkong is die Hongkong Premiership, waaraan agt spanne deelneem. Die meeste spelers van die Hongkongse nasionale span is uit dié liga afkomstig. Van die ander spelers is veral in Engeland aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die HKRU ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Hongkong oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die ''Hongkong Sevens'' is die Hongkongse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Ten einde hiervan word jeugligas met twee ouderdomsvlakke en oefenprogramme in meer as 200 skole beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hkrugby.com/play-rugby/mini-rugby |title=Mini, Youth and School Rugby |publisher=[[Hongkongse Rugbyunie]] |date=2024 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === Enkele dekades ná die Britse oorname van Hongkong het ook die rugbyspel in dié kroonkolonie gevestig. Volgens ou koerantberigte het dit in die laat 1870’s gebeur, waarmee Hongkong die oudste rugbyspelende land in Asië sou wees. Die spelers van hierdie tydperk was almal Britse seemanne, maar ook polisiemanne en handelaars. Die eerste sekretaris van rugby in Hongkong was Jock McGregor.<ref name="Asië Rugby" /> Die oudste klub is die op 12 Februarie 1886 gestigte Hongkong FC, waarvan die rugby-afdeling vier dae later die eerste wedstryd teen ’n Britse garnisoen gereël het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hkfcrugby.com/rugby-section/years-of-history/ |title=135 years of history |publisher=Hongkong FC |date=2024 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> ’n Formele ligabedryf is van die 1910/11-seisoen af van stapel gestuur met aanvanklik vyf spanne. Van 1924 tot 1949 het ’n nieamptelike Hongkonse keurspan gereeld teen ’n span uit [[Shanghai]] gespeel. Albei spanne het uitsluitlik uit Britse emigrante bestaan wat hulle hulle in die hawestede gevestig het. In 1934 het ’n ander Hongkongse span teen ’n [[Australië|Australiese]] universiteitspan te staan gekom en met 11–5 gewen. Die wedstryde teen Shanghai is ná die stigting van die [[Volksrepubliek China]], wat ’n uitbreiding van rugby na die Chinese vasteland vir eers gekniehalter het, gestaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.treatyportsport.com/hong-kong.html |title=The History of Sport Played in China's Treaty Ports |publisher=treatyportsport.com |accessdate=5 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105025240/http://www.treatyportsport.com/hong-kong.html |archive-date=5 November 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die [[Hongkongse Rugbyunie]] (HKRU) is in 1952 gestig.<ref name="Asië Rugby" /> Die voortgesette Britse heerskap in Hongkong, maar ook die toestroom van Britse immigrante en vastelandse kapital, saam met die vestiging van Hongkong as ’n belangrike hawestad het die rugbysport laat bloei, alhoewel dit eers op die Britse gemeenskap beperk was. Die HKRU het die eerste amptelike wedstryde begin reël. In 1958 het Hongkong ’n [[Nieu-Seeland]]se universiteitspan gehuisves, maar dié wedstryd met 0–47 verloor. In dieselfde jaar het Larry Abel, een van Hongkong se vroeë rugbypioniere, kleiner rugbytoernooie van stapel gestuur, wat sedertdien jaarliks beslis is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hkrugby.com/about/roll-of-honour |title=Hong Kong Rugby Roll of Honour |publisher=[[Hongkongse Rugbyunie]] |accessdate=3 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903031311/https://www.hkrugby.com/about/roll-of-honour |archive-date=3 September 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 1968 was Hongkong een van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]) se stigterslede; die ander was [[Japannese Rugbyvoetbalunie|Japan]], Maleisië, die [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie|Republiek China]], Singapoer, Sri Lanka, [[Koreaanse Rugbyunie|Suid-Korea]] en Thailand.<ref name="Asië Rugby" /> In Maart 1969 het die Hongkongers aan die eerste Asiatiese Rugbykampioenskap in Japan deelgeneem; hulle het teen die gasheer ’n naelskraapse nederlaag gely, terwyl hulle [[Taiwannese nasionale rugbyspan|Taiwan]], [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Suid-Korea]] en [[Thaise nasionale rugbyspan|Thailand]] geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1969 |titel=1969 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Een jaar later kon die span die uitspeelwedstryd teen [[Singapoerse nasionale rugbyspan|Singapoer]] wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1970 |titel=1970 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> === Eerste Asiatiese Rugbykampioenskappe === Gedurende die 1970’s het Hongkong wedstryde teen die meeste Asiatiese buurlande met ’n rugbytradisie begin speel, insluitende Japan, Suid-Korea, Taiwan, Thailand, Maleisië, Sri Lanka en Singapoer. Hongkong kon gemengde resultate teen sy bure aanteken en het tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1972 tweede eindig, nadat hulle teen Japan tuis met 0–16 verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1972 |titel=1972 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In 1974 en 1978 kon die span nie die uitklopfase haal nie, terwyl hulle nie aan die 1976-toernooi deelgeneem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1974 |titel=1974 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1976 |titel=1976 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1978 |titel=1978 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In 1976 is die Hongkong Sewes vir die eerste keer beslis, wat deurslaggewend in die vestiging van die variant [[sewesrugby]] was en gevolglik ook ’n positiewe uitwerking gehad het op die nou verwante unie-variant. Die konsep is deur die handelsvennote Ian Gow en Tokkie Smith, wat ’n haalbare rugbytoernooi in Asië wou vestig, bedink. Die eerste borge van die toernooi was [[Cathay Pacific]] en [[Rothmans International]], later vervang met die [[HSBC]]. Die eerste spanne wat aan hierdie toernooi deelgeneem het, was Asiaties, maar ook twee verteenwoordigende spanne van beide Australië en Nieu-Seeland. Die toernooi het vinnig gegroei met deelnemende spanne van die hele wêreld, voordat dit ’n amptelike toernooi van die jaarlikse sewesrugbykalender geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugby7.com/7HkHistory.asp |title=History of the Hong Kong Sevens |publisher=Rugby7.com |author=Emil Signes |accessdate=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229200011/http://www.rugby7.com/7HkHistory.asp |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Gemengde prestasies === Gedurende die 1980’s het Hongkong volgens sy mededingingvermoeë agter Japan en Suid-Korea teruggeval. Hoewel Hongkong ander Asiatiese spanne gereeld kon klop, het hulle in 1980, 1982, 1988 en 1990 slegs in die derde plek geëindig, terwyl Japan en Suid-Korea teen mekaar om die kroon meegeding het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1980 |titel=1980 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1982 |titel=1982 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1988 |titel=1988 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1990 |titel=1990 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar Hongkong het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Hongkong het in 1988 amptelik by die IRVR aangesluit,<ref name="Wêreldrugby" /> maar hulle het nie aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/175?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – Asia/Oceania qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die 1990’s het ’n meer suksesvolle dekade vir Hongkong geword. Van die noemenswaardige spelers was Ashley Billington, David Lewis, Leung Yeung Kit en Chan Fuk Ping. Hongkong het in 1992 sy eerste toets teen ’n nie-Asiatiese span gespeel, toe hulle met 16–23 teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] in [[San Francisco]] se Boxer-stadion verloor het. In dieselfde jaar het Hongkong uiteindelik die eindstryd van die Asiatiese Rugbykampioenskap gehaal, nadat hulle Suid-Korea met 20–13 kon klop, maar hulle het met 9–37 teen Japan vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1992 |titel=1992 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1994, wat deel was van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering, het Hongkong sy openingswedstryd teen Suid-Korea met 17–28 verloor, maar kon sy ander teenstanders klop en het die derde plek behaal; hulle kon egter nie vir die toernooi in [[Suid-Afrika]] kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1994 |titel=1994 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Ashley Billington het ’n indrukwekkende prestasie behaal, toe hy op 10 November 1994 tien [[Drie (sport)|drieë]] teen Singapoer kon druk; dit is die meeste drieë wat ’n enkele speler tydens ’n rugbywêreldbekerkwalifisering kon druk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/11877.html |title=Ashley Billington |publisher=ESPNscrum |accessdate=4 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104085823/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/11877.html |archive-date=4 November 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1996 se uitspeelwedstryd om die derde plek het Hongkong Taiwan afgeransel en met 114—12 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1996 |titel=1996 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In 1997 is die kroonkolonie Hongkong deur die Britte aan die [[Volksrepubliek China]] oorhandig, wat die nasionale span se internasionale deelname egter nie beïnvloed het nie. Gedurende die 1990’s het Hongkong toetse teen nie-Asiatiese spanne begin speel. Die Drake het onder andere teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]], Papoea-Nieu-Guinee, die Verenigde State en [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] gespeel. Hongkong kon verskeie noemenswaardige oorwinnings aanteken, insluitende drie oorwinnings oor die Arende, waaronder een in San Francisco, en ’n oorwinning oor Kanada in 1998. Ondanks ’n goeie vordering in die 1990’s kon Hongkong tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1998, wat in ag geneem is vir die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering, slegs Suid-Korea verslaan, maar hulle het teen Japan verloor en ook ’n verrassende nederlaag teen Taiwan gely, waardeur hulle vierde geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1998 |titel=1998 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> === In die nuwe Millennium === [[Lêer:Asian 5 Nations 2014, JPN-HKG, 2014-05-25 (01).jpg|duimnael|Hongkong teen Japan tydens die Asiatiese Vyfnasies-toernooi in 2014]] [[Lêer:Asia Rugby Championship 2015, JPNvHKG 03.jpg|duimnael|Hongkong teen Japan tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap in 2015]] [[Lêer:ARC2017JPNxHKG1.jpg|duimnael|Hongkong teen Japan tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap in 2017]] Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2000 het nog erger as die vorige toernooi verloop met nederlae teen Japan, Suid-Korea en Taiwan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2000 |titel=2000 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In dieselfde jaar het Hongkong geskiedenis gemaak toe hulle teen die Volksrepubliek China te staan gekom het; dit was die eerste toets wat Hongkong teen ’n span van die Chinese vasteland gespeel het. Dié wedstryd is in Shanghai ter herinnering aan die ou rugbywedstryde tussen die keurspanne uit Hongkong en Shanghai gespeel. Die Volksrepubliek China kon met 17–15 ’n verrassende oorwinning oor Hongkong aanteken. Een Jaar later is Hongkong weereens verras deur die Volksrepubliek China wat in [[Guangzhou]] ’n 25-elk-gelykop kon behaal. Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2002 het Hongkong in die derde groepplek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2002 |titel=2002 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering is Hongkong ook deur Taiwan verrassend met 20–15 geklop, hoewel Hongkong die Volksrepubliek China vir die eerste keer tydens dieselfde kwalifisering kon klop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2003 |titel=2003 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2004 het Hongkong die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2004 |titel=2004 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Asiatiese Rugbykampioenskap 2006/07 was gelyktydig die vastelandse [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifisering, maar Hongkong is in al sy wedstryde geklop en het sodoende die uitspeelwedstryd misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2006 |titel=2006 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Van 2008 af is die Asiatiese Rugbykampioenskap jaarliks in die eerste afdeling onder die naam “Top 5” tussen vyf spanne beslis met een promosie en relegasie elk. Dit het die tydelike naam “Asiatiese Vyfnasies” gedra. Hongkong kon tydens die eerste toernooi die debutante [[Kasakse nasionale rugbyspan|Kasakstan]] en die Arabiese Golfspan klop, maar hulle het teen Japan en Suid-Korea vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2008 |titel=2008 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Vyfnasies 2009 is Hongkong naas Japan en Suid-Korea ook deur Kasakstan geklop en moes met die vierde plek tevrede wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2009 |titel=2009 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die Asiatiese Vyfnasies 2010 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifisering. Hongkong kon beide Suid-Korea en Kasakstan klop, maar hulle is deur die Arabiese Golfspan verslaan; danksy meer bonuspunte het Kasakstan pleks van Hongkong die uitspeelwedstryd gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2010 |titel=2010 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Die Asiatiese Vyfnasies 2011 het Hongkong ná oorwinnings oor Kasakstan, [[Sri Lankaanse nasionale rugbyspan|Sri Lanka]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale rugbyspan|Verenigde Arabiese Emirate]] ná Japan in die tweede plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2011 |titel=2011 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Sowel in 2012 as in 2013 het die Hongkongers ná die Japanners en Suid-Koreaners die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2012 |titel=2012 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2013 |titel=2013 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Een jaar later was dié toernooi deel van die [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering en Hongkong het beter gevaar. Die span is in een groep met hul tradisionele teenstanders Japan en Suid-Korea, maar ook Sri Lanka en die nuweling Filippyne geloot. Die Hongkongers kon Suid-Korea tuis met 39–6 klop en ook ’n historiese oorwinning oor Filippyne met 108–0 aanteken. Daarmee het hulle tweede geëindig en gevolglik die uitspeelwedstryd gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2014 |titel=2014 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Hulle kon in dié wedstryd teen [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] in [[Montevideo]] in die eerste helfte treed hou en was slegs met 3–6 agter; in die tweede helfte het hulle egter weens ’n gebrek aan dissipline en onbeskikbare sleutelspelers teruggeval en met 3–28 verloor, waarvolgens hulle uit die kwalifisering geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2015 |titel=2015 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In 2015 is die Asiatiese kampioenskap in Asiatiese Rugbykampioenskap hernoem. Hongkong kon dié toernooi ná Japan in die tweede plek afsluit, nadat die finale wedstryd teen Japan ná enkele minute afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag moes word, nadat sterk reën die speelveld oorstroom het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2015 |titel=2015 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/news/2015/05/japan-men-2015-asia-rugby-champions |title=Japan Men 2015 Asia Rugby Champions |publisher=[[Asië Rugby]] |date=25 Mei 2015 |accessdate=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175253/https://www.asiarugby.com/news/2015/05/japan-men-2015-asia-rugby-champions |archive-date=23 September 2015 |url-status=dead}}</ref> Aan die einde van dieselfde jaar het Hongkong die Nasiesbeker gehuisves, waaraan met [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]], [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] en [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan|Zimbabwe]] drie ander ontluikende rugbylande deelgeneem het. Hongkong het tweede geëindig, nadat hulle beide die Portugese en Zimbabwiërs kon klop, maar deur die Russe verslaan is. In 2016 het Hongkong Leigh Jones, Japan se verdedigingsafrigter wat ’n beslissende rol in Japan se verrassingsoorwinning oor die [[Springbokke]] tydens die Rugbywêreldbeker 2015 gespeel het, as hoofafrigter ten einde van ’n beter vertoning aangestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/sport/rugby/fifteens/article/1901799/leigh-jones-helped-mastermind-japans-stunning-rugby-world-cup |title=Leigh Jones helped mastermind Japan’s stunning Rugby World Cup campaign – now he aims to do the same for Hong Kong |publisher=South China Morning Post |author=James Porteous |date=18 Januarie 2016 |accessdate=29 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229200006/https://www.scmp.com/sport/rugby/fifteens/article/1901799/leigh-jones-helped-mastermind-japans-stunning-rugby-world-cup |archive-date=29 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 2016 en 2017 het die span weer die tweede plek ná Japan en voor Suid-Korea beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2016 |titel=2016 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2017 |titel=2017 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Ten einde van ’n toekomstige sukses het die HKRU onder leiding van Leigh Jones sy eerste professionele rugbyprogram, die Elite Rugbyprogram, van stapel gestuur. Die korttermyndoel van dié program was om plaaslike rugbyspelers rugby op ’n professionele vlak in Hongkong te laat speel; die langtermyndoel was ’n professionele toernooi soortgelyk aan Japan se [[Japan Rugby League One|Topliga]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://coconuts.co/hongkong/news/hong-kong-rugby-union-launches-first-fully-professional-15s-programme/ |title=Hong Kong Rugby Union launches first fully professional 15s programme |publisher=Hong Kong cocounuts.co |date=24 Maart 2016 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Nasiesbeker in 2016 is Hongkong deur Rusland verslaan, maar hulle kon beide Zimbabwe en Papoea-Nieu-Guinee klop. Een Jaar later is hulle weer deur Rusland verslaan, maar hulle kon beide [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] en [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]] verslaan. Tydens die eerste ''Global Rapid Rugby''-toernooi 2018 het Hongkong onder andere teen die [[Western Force (Superrugbyspan)|Western Force]] te staan gekom. === Internasionale deurbraak === [[Lêer:2026 World Rugby Nations Cup - Uruguay vs Hong Kong - 108.jpg|duimnael|Hongkong teen Uruguay tydens die Nasiesbeker 2026]] Die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2018 en 2019 het as [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering gedien. Aangesien die Japanners as gasheer reeds vir die toernooi gekwalifiseer was, het hulle nie daaraan deelgeneem nie. Dié geleentheid het die Hongkongers aangegryp en in albei toernooie hul eerste Asiatiese titeloorwinnings beklink, albei toernooie voor Suid-Korea en Maleisië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2018 |titel=2018 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2019 |titel=2019 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Daarmee het die span die uitspeelwedstryd in [[Marseille]] gehaal; hulle kon Kenia klop, maar is deur beide [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] en Kanada verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2019 |titel=2019 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Hongkongse span in 2020 en 2021 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie. Aangesien die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2022 en 2023 deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2023]]-kwalifisering het Japan nie daaraan deelgeneem nie, waarvolgens Hongkong nog twee Asiatiese titels kon inpalm, waarmee hulle die uitspeelwedstryd tussen Asië en Oseanië gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2022 |titel=2022 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2023 |titel=2023 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2023 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> In die Australiese Sunshine Coast is hulle egter deur [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] geklop. Tydens die daaropvolgende uitspeelwedstryd om die laaste plek in [[Doebai (stad)|Doebai]] kon hulle slegs Kenia klop, terwyl hulle deur beide Portugal en die Verenigde State verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/176?Stagione=2023 |titel=2023 Rugby World Cup – Qualifiers repechage |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/777606/rugby-world-cup-2023-final-qualification-tournament-match-day-three-recap |title=Samuel Marques kicks Portugal to Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=18 November 2022 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2024 het Hongkong ná maklike oorwinnings oor die Verenigde Arabiese Emirate, Maleisië en Suid-Korea sy vyfde agtereenvolgende titel ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/10?Stagione=2024 |titel=2024 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2024 |accessdate=22 Junie 2024}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2025 het die Hongkongers ná maklike oorwinnings oor die Verenigde Arabiese Emirate, Sri Lanka en Suid-Korea beklink, waarmee hulle hulle sesde titel ingepalm het. Aangesien dié toernooi die Asiatiese kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering was, het hulle ná Japan die tweede Asiatiese span geword wat vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kon kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/sport/rugby/hong-kong-rugby-union/article/3317080/hong-kong-men-make-history-qualify-rugby-world-cup-first-time |title=Hrstich ‘super, super proud’ as Hong Kong men make Rugby World Cup history |publisher=[[South China Morning Post]] |author=Josh Ball |date=5 Julie 2025 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2026 het Hongkong sy sewende titel gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/2026/06/12/final-match-cancelled/ |title=Asia Rugby Emirates Men’s Championship 2026 Final Match Cancelled Due to Travel Visa Issues |publisher=[[Asië Rugby]] |date=12 Junie 2026 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Chinese Dragon.svg|duimnael|Die [[Chinese draak]], embleem van die Hongkongse nasionale rugbyspan]] Hongkong speel tradisioneel in ’n donkerblou trui met donkerblou moue, wit broeke en donkerblou sokkies. Hul alternatiewe trui is rooi met rooi moue, wit broeke en donkerblou sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Britse sportuitruster Kukri Sports<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.kukrisports.hk/news/kukri-sports-unveils-2018-hkru-and-hk7s-ranges/ |title=Kukri Sports unveils 2018 HKRU and HK7's ranges |publisher=[[Kukri Sports]] |date=24 November 2017 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> en die truiborg is die Britse bank [[HSBC]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hkrugby.com/news/hkru-sponsor-spotlight-hsbc |title=HKRU Sponsor Spotlight – HSBC |publisher=[[Hongkongse Rugbyunie]] |date=8 Oktober 2020 |accessdate=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406181507/https://www.hkrugby.com/news/hkru-sponsor-spotlight-hsbc |archive-date=6 April 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die Hongkongse Rugbyunie se kenteken toon ’n gestileerde [[Chinese draak]] in blou met die belettering ''HKRU'' in Engels en 中國香港欖球總會 in Chinees. Die nasionale span se bynaam is ''Dragons'' (“die drake”). == Truiverskaffers == [[Lêer:Cado Lee 20170506.jpg|duimnael|upright|Cado Lee in die trui soos dit tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2017 gebruik is]] Sedert die 1990’s het die volgende truiverskaffers verskyn: {| class="wikitable" !Truiverskaffer !Tydperk |- |[[Reebok]] |1990’s |- |[[Adidas]] |1990’s |- |[[Canterbury of New Zealand]] |1990’s–2000’s |- |[[Kukri Sports]] |2006–2024 |- |[[Castore]] |2024–hede |} == Stadions == Hongkong beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Hongkongse nasionale rugbyspan gebruik vir hul rugbywedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur die spesiale administratiewe streek: die [[Hongkong-stadion]] in Wan Chai, die [[Mong Kok-stadion]] in [[Kowloon]], die [[Hongkong-sokkerklubstadion]] in Happy Valley en die [[King’s Park-sportveld]] in Ho Man Tin. == Toetswedstryde == Hongkong het 138 van sy 238 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 57,98%. Hongkong se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Junie 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=26;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Hongkong |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 6 || 4 || 2 || 0 || 66,67 |- | {{BELru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{BRAru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{CHIru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{COKru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{GERru}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 40,00 |- | {{FIJru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{PHLru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JPNru}} || 36 || 4 || 31 || 1 || 11,11 |- | {{CANru}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 14,29 |- | {{KASru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{KENru}} || 7 || 5 || 1 || 1 || 71,43 |- | {{KORru}} || 41 || 27 || 14 || 0 || 65,85 |- | {{MYSru}} || 14 || 14 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{NEDru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{NORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PNGru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PARru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | {{TPEru}} || 21 || 12 || 8 || 1 || 57,14 |- | {{RUSru}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0,00 |- | {{SGPru}} || 13 || 11 || 2 || 0 || 84,62 |- | {{ESPru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{LKAru}} || 11 || 11 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{THAru}} || 11 || 8 || 3 || 0 || 72,72 |- | {{TGAru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CZEru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{TUNru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{URUru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{AREru}} || 7 || 7 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{USAru}} || 8 || 4 || 4 || 0 || 50,00 |- | {{CHNru}} || 5 || 3 || 1 || 1 || 60,00 |- | {{ZIMru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''238''' || '''138''' || '''95''' || '''4''' || '''57,98''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === In 2025 het Hongkong vir die eerste keer vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi gekwalifiseer. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Asiatiese Rugbykampioenskappe === Die Hongkongse nasionale rugbyspan neem sedert 1969 aan die jaarlikse Asiatiese Rugbykampioenskap deel. Hulle het sedertdien sewe titels gewen. * Toernooititels (7): 2018, 2019, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat vestiging het Hongkong gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]]. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Hongkong nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Hongkongse span gevorm tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2025:<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/le-groupe-des-dragons-pour-l-asia-rugby-championship-2025 |title=Le groupe des Dragons pour l'Asia Rugby Championship 2025 |publisher=[[Asië Rugby]] |date=11 Junie 2025 |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[James Christie]] || [[Skrumskakel]] || [[Hong Kong Scottish]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Anthony Coebergh]] || Skrumskakel || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Jack Combes]] || Skrumskakel || [[USRC Tigers RFC|USRC Tigers]] || style="text-align:center"| 13 |- | [[Jamie Lauder]] || Skrumskakel || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 18 |- | [[Matteo Avitabile]] || [[Losskakel]] || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| {{0}}7 |- | [[Joe Barker]] || Losskakel || [[Kowloon RFC|Kowloon]] || style="text-align:center"| {{0}}3 |- | [[Julien Bourron]] || Losskakel || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Nathan De Thierry]] || Losskakel || [[Hunter Wildfires]] || style="text-align:center"| 19 |- | [[Gregor McNeish]] || Losskakel || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 10 |- | [[Jack Abbott]] || [[Senter]] || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[Benjamin Axten-Burrett]] || Senter || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 22 |- | [[Liam Herbert]] || Senter || [[USRC Tigers RFC|USRC Tigers]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Thomas Hill]] || Senter || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 16 |- | [[Guy Spanton]] || Senter || HKU Sandy Bay || style="text-align:center"| {{0}}8 |- | [[Maxwell Threlkeld]] || Senter || HKU Sandy Bay || style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Brandon Bellamin]] || [[Vleuel]] || HKU Sandy Bay || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Murray Brechin]] || Vleuel || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| {{0}}3 |- | [[Max Denmark]] || Vleuel || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 10 |- | [[Harry Sayers]] || Vleuel || [[Valley RFC|Valley]] || style="text-align:center"| 17 |- | [[Matt Worley]] || Vleuel || [[Bedford Blues]] || style="text-align:center"| 15 |- | [[Paul Altier]] || [[Heelagter]] || [[Stade Olympique Chambérien Rugby|Chambéry]] || style="text-align:center"| 15 |- | [[Dylan White]] || Heelagter || [[Kowloon RFC|Kowloon]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Harry Baron]] || [[Haker]] || [[Hong Kong Scottish]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Alexander Post]] || Haker || [[Richmond FC|Richmond]] || style="text-align:center"| 23 |- | [[Calum Scott]] || Haker || [[London Scottish]] || style="text-align:center"| {{0}}8 |- | [[Benedict Sheldon]] || Haker || [[Kowloon RFC|Kowloon]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Lam Jak Shing]] || Haker || HKU Sandy Bay || style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Keelan Chapman]] || [[Stut]] || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| {{0}}9 |- | [[Mikkel Christensen]] || Stut || [[Hong Kong Scottish]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Rory Cinnamond]] || Stut || HKU Sandy Bay || style="text-align:center"| 10 |- | [[Zacceus Cinnamond]] || Stut || HKU Sandy Bay || style="text-align:center"| 17 |- | [[Sunia Fameitau]] || Stut || HKU Sandy Bay || style="text-align:center"| {{0}}5 |- | [[James Holmes]] || Stut || [[Kowloon RFC|Kowloon]] || style="text-align:center"| {{0}}3 |- | [[Faizal Solomona-Penesa]] || Stut || [[Hong Kong Scottish]] || style="text-align:center"| 20 |- | [[Callum McCullough]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 17 |- | [[Patrick Jenkinson]] || Slot || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 13 |- | [[Jamie Pincott]] || Slot || [[Hong Kong Scottish]] || style="text-align:center"| 16 |- | [[Mark Prior]] || Slot || HKU Sandy Bay || style="text-align:center"| 13 |- | [[Kyle Sullivan (rugbyspeler)|Kyle Sullivan]] || Slot || [[USRC Tigers RFC|USRC Tigers]] || style="text-align:center"| 28 |- | [[Jack Bartlett]] || [[Losvoorspeler]] || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Joshua Hrstich]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 19 |- | [[Tyler McNutt]] || Losvoorspeler || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 10 |- | [[Pierce MacKinlay-West]] || Losvoorspeler || [[Hongkong FC|Hong Kong Football Club]] || style="text-align:center"| 14 |- | [[Alessandro Nardoni]] || Losvoorspeler || [[Hong Kong Scottish]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[James Sawyer]] || Losvoorspeler || [[Kowloon RFC|Kowloon]] || style="text-align:center"| 15 |- | [[Luke van der Smit]] || Losvoorspeler || [[Valley RFC|Valley]] || style="text-align:center"| 18 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Hongkongse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. === Spelerstatistieke === [[Lêer:Rowan Varty 20170506.jpg|duimnael|upright|Rowan Varty in 2017]] [[Lêer:Yiu Kam Shing 20170506.jpg|duimnael|upright|Salom Yiu-kam Shing in 2017]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Hongkong se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Junie 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=26;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Nick Hewson]] || 2009–2018 || 58 |- | {{0}}2 || [[Alexander Ng Wai Shing]] || 2008–2017 || 51 |- | {{0}}3 || [[Salom Yiu-kam Shing]] || 2009–2018 || 49 |- | {{0}}4 || [[Rowan Varty]] || 2008–2017 || 43 |- | {{0}}5 || [[Alex Harris]] || 2010–2018 || 30 |- | {{0}}6 || [[Alex McQueen]] || 2008–2017 || 30 |- | {{0}}7 || [[Jamie Hood]] || 2011–2018 || 29 |- | {{0}}8 || [[Matt Lamming]] || 2012–2017 || 29 |- | {{0}}9 || [[Jack Parfitt]] || 2014–2019 || 29 |- | 10 || [[Tyler Spitz]] || 2014–2019 || 29 |} <!-- | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=26;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || || || |- | {{0}}2 || || || |- | {{0}}3 || || || |- | {{0}}4 || || || |- | {{0}}5 || || || |- | {{0}}6 || || || |- | {{0}}7 || || || |- | {{0}}8 || || || |- | {{0}}9 || || || |- | 10 || || || |} --> |} {| | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=26;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Matthew Rosslee]] || 2016–2019 || 217 |- | {{0}}2 || [[Alex McQueen]] || 2008–2017 || 138 |- | {{0}}3 || [[Ben Rimene]] || 2015–2018 || 129 |- | {{0}}4 || [[Kenzo Pannell]] || 2007–2009 || 102 |- | {{0}}5 || [[Salom Yiu-kam Shing]] || 2009–2018 || 100 |- | {{0}}6 || [[Chris McAdam]] || 2012–2015 || {{0}}92 |- | {{0}}7 || [[Rowan Varty]] || 2008–2017 || {{0}}90 |- | {{0}}8 || [[Keith Robertson]] || 2009–2012 || {{0}}87 |- | {{0}}9 || [[Chris Gordon]] || 1997–2002 || {{0}}75 |- | 10 || [[Ashley Billington]] || 1994–1998 || {{0}}70 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=26;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=15 Junie 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Salom Yiu-kam Shing]] || 2009–2018 || 20 |- | {{0}}2 || [[Rowan Varty]] || 2008–2017 || 18 |- | {{0}}3 || [[Alex McQueen]] || 2008–2017 || 15 |- | {{0}}4 || [[Ashley Billington]] || 1994–1998 || 14 |- | {{0}}5 || [[Jon Dingley]] || 1994–1998 || 10 |- | {{0}}6 || [[Tom McQueen]] || 2010–2015 || {{0}}9 |- | {{0}}7 || [[Luke Nabaro]] || 1997–1998 || {{0}}9 |- | {{0}}8 || [[Tyler Spitz]] || 2014–2019 || {{0}}9 |- | {{0}}9 || [[Paul Dingley]] || 1997–2002 || {{0}}8 |- | 10 || [[Vaughan Going]] || 1994–1998 || {{0}}8 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Leigh jones hong kong rugby head coach 20170506.jpg|duimnael|upright|Leigh Jones in 2017]] Die volgende persone het reeds as hoofafrigters van die Hongkongse nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Engeland}} Jim Rowark || 1987–1992 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} George Simpkin || 1993–1998 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Phil Campbell || 1998–2001 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Roden || 2001–2003 |- | {{vlagikoon|Engeland}} Ivan Torpey || 2004–2007 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John Walters || 2007–2008 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Dai Rees || 2008–2014 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Andrew Hall || 2014–2015 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Leigh Jones || 2016–2018 |- | {{vlagikoon|Skotland}} Andrew Hall || 2019–2021 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Craig Hammond || 2021 |- | {{vlagikoon|Engeland}} Simon Armor (tussentyds) || 2021 |- | {{vlagikoon|Wallis}} Lewis Evans || 2022–2023 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Andrew Douglas || 2023–2025 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Logan Asplin || sedert 2025 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Hongkongse nasionale krieketspan]] * [[Hongkongse nasionale vrouerugbyspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Hong Kong national rugby union team|Hongkongse nasionale rugbyspan}} * {{en}} {{zh}} [https://www.hkrugby.com/ Amptelike webwerf van die Hongkongse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/hong-kong-china Hongkong by Wêreldrugby] * {{fr}} [https://www.asierugby.com/blog/categories/hong-kong Hongkong by Asie Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Hongkong]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Asië]] e0u1yaydhc4picj6c7cweahsie817di 0 290642 2922040 2915354 2026-08-04T18:47:49Z Oesjaar 7467 Sintaksfoute 2922040 wikitext text/x-wiki {{Koördinate|41|23|43|N|2|09|42|E|region:ES-CT_scale:5000_type:landmark|display=title}} [[Lêer:Casa Milà, general view.jpg|duimnael|'''La Pedrera''']] '''Casa Milà''' ([[Katalaans|Katalaanse]] uitspraak: [<nowiki/>[['kazә mi 'la]]]; [[Spaans|Spaanse]] uitspraak: ['[[kasa mi 'la]]]), is ook algemeen as ''La Pedrera'' of die "Steengroef" bekend. Dit is 'n verwysing na die onkonvensionele, ruwe gekapte voorkoms van die gebou. Casa Milà is 'n modernistiese gebou in [[Barcelona]], [[Katalonië]], [[Spanje]]. Dit was die laaste privaatwoning wat deur argitek [[Antoni Gaudí]] ontwerp is, en is tussen 1906 en 1912 gebou. Die gebou is in 1906 in gebruik geneem deur {{Intertaalskakel|Pere Milà|ca|Pere Milà i Camps|es|Pere Milà i Camps}} en sy vrou {{Intertaalskakel|Roser Segimon|ca|Roser Segimon i Artells|es|Roser Segimon i Artells}}. Die gebou was destyds kontroversieel vanweë die golwende klipfasade en gedraaide [[smee-yster]] balkonne, wat deur Josep Maria Jujol ontwerp is. Verskeie strukturele innovasies sluit 'n selfondersteunende klipgewel, 'n oopplan uitleg, ondergrondse motorhuis en die skouspelagtige terras op die dak, in. In 1984 is die gebou deur [[Unesco|UNESCO]] tot 'n [[wêrelderfenisgebied]] verklaar . Sedert 2013 is dit die hoofkwartier van die {{Intertaalskakel|Fundació Catalunya La Pedrera|ca||es||}} wat besoeke aan die gebou, <ref>{{cite web |url=https://www.lapedrera.com/en/home |title=La Pedrera |website=La pedrera |access-date=14 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430052808/http://www.lapedrera.com/en/home |archive-date=30 April 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> uitstallings en ander kulturele en opvoedkundige aktiwiteite by Casa Milà, administreer. == Geskiedenis van die gebou == === Argitek === Antoni Gaudí i Cornet is op 25 Junie 1852 in Katalonië, Spanje gebore.<ref>{{Cite web|url=https://www.gaudicentre.cat/en/content/gaud%C3%AD-and-reus|title=Gaudí and Reus {{!}} Gaudí Centre|website=www.gaudicentre.cat|access-date=2019-12-03|archive-date=2020-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727091344/https://www.gaudicentre.cat/en/content/gaud%C3%AD-and-reus|url-status=dead}}</ref> As kind was Gaudí se gesondheid swak en het hy aan rumatiek gely. As gevolg hiervan het hy lang tydperke in die gesin se somerhuis in Riudoms deurgebring. Hier het hy 'n groot gedeelte van sy tyd in die buitelug deurgebring, wat dit vir hom moontlik gemaak het om die natuur in diepte te bestudeer.<ref>{{cite web |url=https://www.casabatllo.es/en/antoni-gaudi/ |title=Antoni Gaudí Biography |website=Casa Batlló |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504232336/https://www.casabatllo.es/en/antoni-gaudi/ |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit sou een van die belangrikste invloede in sy argitektuur word. Gaudí was 'n baie praktiese mens en in wese 'n ambagsman. In sy werk het hy op impulse gereageer, en kreatiewe planne in die werklikheid omskep. Sy bereidheid om nuwe style te aanvaar, tesame met 'n lewendige verbeelding, het daartoe bygedra om nuwe argitektuurstyle te skep en om die grense van konstruksie te verskuif. Vandag word hy beskou as 'n baanbreker van die moderne argitektuurstyl.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbrava.com/en/magazine/antoni-gaudi-the-sacred-architect/|title=Antoni Gaudí, the Sacred architect {{!}} CapCreus OnLine|website=www.cbrava.com|access-date=2019-12-03}}</ref> In 1870 het Gaudí na Barcelona verhuis om argitektuur te studeer. Hy was 'n inkonsekwente student wat periodieke tekens van briljantheid getoon het. As gevolg van 'n verskeidenheid van omstandighede soos gesondheidskomplikasies, militêre diens sowel as ander aktiwiteite, het dit hom agt jaar geneem om sy studies te voltooi.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Antoni-Gaudi|title=Antoni Gaudí {{!}} Spanish architect|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-12-03}}</ref> Na die voltooiing van sy studies het hy 'n baie produktiewe argitek geword, en het hy ook tuine, beeldhouwerke en ander dekoratiewe kunsvoorwerpe ontwerp. Gaudí se bekendste werke sluit verskeie geboue in: Parque Güell; Palacio Güell; Casa Mila; Casa Vicens. Hy het ook 'n baie belangrike bydrae gelewer met sy werk aan die krip en geboortefasade van La [[Sagrada Família]].<ref>{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/320/ |title=Works of Antoni Gaudí |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510211151/http://whc.unesco.org/en/list/320 |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Destyds is Gaudí se werk bewonder sowel as gekritiseer vir sy moedige, innoverende oplossings.<ref>{{cite web |url=https://www.gaudidesigner.com/uk/index.html |title=Gaudi Designer :: Home :: |website=www.gaudidesigner.com |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120940/http://www.gaudidesigner.com/uk/index.html |archive-date= 2 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Gaudí se lewe het tot 'n tragiese einde gekom toe hy deur 'n trem omgery is. 'n Paar weke later is hy op 10 Junie 1926, in die ouderdom van 74, in die hospitaal aan sy beserings oorlede.<ref>{{cite web |url=http://www.art-nouveau-around-the-world.org/en/artistes/gaudi.htm |title=Antonio Gaudi (1852-1926) |website=www.art-nouveau-around-the-world.org |access-date=3 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105093638/http://www.art-nouveau-around-the-world.org/en/artistes/gaudi.htm |archive-date= 5 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> 'n Paar jaar na sy dood is sy vermaardheid deur sowel die algmene publiek as kritici erken. === Eienaars van die gebou === {{Multibeeld|header=Die eienaars van Casa Milà in 1910|width=150|image1=PereMilaCamps.jpg|alt1=Portrait of Pere Milà.|image2=RoserSegimon.jpg|alt2=Roser Segimon, spouse of Pere Milà.}} Casa Milà is gebou vir Roser Segimón en haar man Pere Milà. Roser Segimón was die welgestelde weduwee van Josep Guardiola, 'n ''Indiano'' of ''Americano,'' of 'n voormalige kolonis wat uit Suid-Amerika teruggekeer het nadat hy sy fortuin met 'n koffieplantasie in Guatemala gemaak het. Haar tweede man, Pere Milà, was 'n ontwikkelaar bekend vir sy flambojante lewenstyl.<ref>{{cite web |url=http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=en&contenido=body_rutamodernisme_04en.htm |title=Ruta del Modernisme |date=23 Oktober 2011 |website=rutadelmodernisme.com |publisher=Institut Municipal del Paisatge Urbà i la Qualitat de Vida (IMPUiQV), Ajuntament de Barcelona |trans-title=Route of Modernism |access-date=27 November 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423051319/http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?Idioma=en |archive-date=23 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Konstruksie === [[Lêer:Casa_Milà_obras.jpg|links|duimnael|204x204px|La Casa Milà tydens die bouproses]] In 1905 trou Milà en Segimón. Op 9 Junie koop Roser Segimón 'n huis en tuin met 'n totale oppervlakarea van 1 835 vierkante meter, geleë by Paseo de Gracia 92. In September het hulle vir Gaudí opdrag gegee om vir hulle 'n nuwe huis te bou met die idee om die hoofverdieping te bewoon en die res van die gebou as woonstelle te verhuur. Op 2 Februarie 1906 is die projek aan die stadsraad van Barcelona voorgelê. Hierna is die werk begin deur die bestaande gebou te sloop, in plaas daarvan om dit te hervorm, soos wat die geval was met die [[Casa Batlló]].<ref name=":0">{{cite web |url=http://pedreraeducacio.lapedrera.com/eng/index.htm |title=Cronology of La Pedrera (A place of memory) |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502003114/http://pedreraeducacio.lapedrera.com/eng/index.htm |archive-date= 2 Mei 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=13 Februarie 2020 }}</ref> Die gebou is in Desember 1910 voltooi en die eienaar het Gaudí gevra om 'n sertifikaat om die hoofverdieping te bewoon, uit te reik, wat die stadsraad in Oktober 1911 gemagtig het, en die egpaar het ingetrek. Op 31 Oktober 1912 het Gaudí die sertifikaat uitgereik waarin hy verklaar dat die werk, volgens sy planne en sy leiding, voltooi is en dat die hele huis gereed was om uit te verhuur.<ref name=":0" /> === Kritici en omstredenheid === Gaudi het baie kritiek ontvang omdat die gebou geen reëls van die konvensionele style nagevolg het nie. Eerstens is die naam "La Pedrera" in werklikheid 'n bynaam, wat die mense wat afkeurend was jeens die andersheid van die gebou, daaraan gegee het. Die unieke struktuur van die gebou, sowel as die verhouding tussen Gaudi en Pere Milà het die onderwerp van bespotting vir die mense van Barcelona geword, en het baie humoristiese publikasies van die tyd tot gevolg gehad.<ref>{{cite web |url=http://pedrerainedita.lapedrera.com/en/aportacions/satire |title=Satire (La Pedrera's untold stories) |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213160308/https://pedrerainedita.lapedrera.com/en/aportacions/satire |archive-date=13 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Katolieke simbole ==== [[Lêer:Proyecto_Virgen_Milà.jpg|duimnael|200x200px| 'n 1906 Fragment van die eerste konsepplanne van die argitektuur, wat die beelde, op die boonste fasade gemonteer, toon. ]] Gaudí, 'n Katoliek en 'n toegewyde volgeling van die [[Maria|maagd Maria]], het beplan dat Casa Milà 'n geestelike simbool sou wees. Openlike godsdienstige elemente was byvoorbeeld 'n uittreksel uit die Rosekrans op die kroonlys, sowel as beplande standbeelde van Maria, spesifiek ''Ons Dame van die Rosekrans'', en twee aartsengele, [[Migael (aartsengel)|St. Michael]] en [[Gabriël|St. Gabriel]].<ref name="gaudiclub1906">[http://www.gaudiclub.com/ingles/i_vida/pedrera.html La Pedrera (Casa Milà, 1906-1910)] Gaudiclub.com</ref> Die Casa Milà is egter nie heeltemal volgens Gaudí se spesifikasies gebou nie. Die plaaslike regering het beveel dat elemente wat die hoogte riglyne van die stad oorskry het, gesloop moet word. Die Milà-egpaar is ook vir verskeie oortredings van bouregulasies beboet.<ref>Gaudí: A Biography; Gijs van Hensbergen; Harper Collins; page 214-216</ref> Na Semana Trágica, 'n oproer teen klerikalisme in die stad, het Milà verstandig besluit om nie meer die godsdienstige standbeelde in te sluit nie. Gaudí het dit oorweeg om die projek te laat vaar, maar 'n priester het hom oorreed om voort te gaan.<ref name="gaudiclub1906"/> === Verandering van eienaarskap === [[Lêer:Interior_Casa_Milà.jpg|links|duimnael| Interieur van Casa Milà in 1910 ]] Milà is in 1940 oorlede. Segimon het die eiendom in 1946 vir 18 miljoen pesetas aan Josep Ballvé i Pellisé verkoop. Pellisé was bekend vir sy afdelingswinkels op {{Intertaalskakel|Ronda de Sant Antoni|ca}}, in vennootskap met die familie van Pío Rubert Laporta. Die Compañía Inmobiliaria Provenza, SA (CIPSA) is gestig om die gebou te administreer.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Roser Segimon het tot met haar dood in 1964, op die hoofverdieping bly woon. [[Lêer:Casa_Milà_(1914).jpg|duimnael| Casa Milà in 1914 ]] Die nuwe eienaars het die eerste verdieping, oorkant {{Intertaalskakel|Carrer de Provença|ca}} in vyf woonstelle, in plaas van die oorspronklike twee, verdeel. In 1953 het hulle {{Intertaalskakel|Francisco Juan Barba Corsini|es}} opdrag gegee om 13 keldervertrekke vol vullis, te omskep in woonstelle wat op die straat uitkyk, met 'n gemeenskaplike gang aan die kant wat aan die binnehowe grens. Sommige van hierdie twee of drie kamer-woonstelle het 'n solder gehad, en is ontwerp en gemeubileer in 'n tipiese vroeë 1950's-styl met baksteen, keramiek en hout. Van die meubels, byvoorbeeld die {{Intertaalskakel|Pedrera-stoel|ca|Cadira Pedrera}}, toon ooreenkomste met die werk van [[Eero Saarinen]].<ref name="corsini">[http://www.raco.cat/index.php/CuadernosArquitectura/article/view/108448/170570 Barba Corsini, F.J. ''Apartamentos en el desván de la Pedrera''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200213160257/https://www.raco.cat/index.php/CuadernosArquitectura/article/view/108448/170570 |date=13 Februarie 2020 }} Cuadernos de Arquitectura Núm. 22. Any: 1955</ref> Die versekeringsmaatskappy Northern het in 1966 in die hoofverdieping getrek. Teen daardie tyd het Casa Milà onder meer 'n bingosaal, 'n akademie en die kantore van Cementos Molins en Inoxcrom gehuisves.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Die instandhoudingskoste was hoog en die eienaars het toegelaat dat die gebou vervalle word, wat tot gevolg gehad het dat stene van die gebou in 1971 los geraak het. Josep Anton Comas het noodherstelwerk gedoen, veral aan die skilderye in die binnehowe, maar hy het die oorspronklike ontwerp gerespekteer.<ref name="patrimoni"> Hernàndez-Cros, Josep Emili (ed.). ''Catàleg del Patrimoni Arquitectònic Històrico-Artístic de la Ciutat de Barcelòna'', Barcelona, Ajuntament de Barcelona, 1987</ref> === Restourasie === [[Lêer:Pedrera_P1290401.JPG|links|duimnael| Nadat dit 'n droewige bruin kleur geverf is, is die kleure van die gebou in die 1980's herstel ]] Gaudí se werk is op 24 Julie 1969 as 'n historiese en artistieke [[monument]] aangewys. Casa Milà was in die vroeë 1980's in 'n slegte toestand. Dit is 'n droewige bruin kleur geverf, en baie van die kleurskemas in die gebou is laat vaar of toegelaat om agteruit te gaan. Dit is egter sedertdien herstel en baie van die oorspronklike kleure word weer gebruik. {{Feit|date=May 2014}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2014)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> In 1984 het die gebou deel geword van 'n [[Wêrelderfenisgebied]] wat van Gaudí se werke ingesluit het. Die stadsraad van Barcelona het probeer om die hoofverdieping as kantoor te huur vir die [[Olimpiese Somerspele 1992|Olimpiese]] bod van [[Olimpiese Somerspele 1992|1992]]. Uiteindelik, die dag voor [[Kersfees]] 1986, het Caixa Catalunya La Pedrera vir 900 miljoen pesetas gekoop. {{Feit|date=May 2014}} Op 19 Februarie 1987 is daar begin met dringende herstelwerk en skoonmaak van die fasade. Die werk is gedoen deur die argitekte Joseph Emilio Hernández-Cross en Rafael Vila. {{Feit|date=May 2014}} Die gerestoureerde hoofverdieping is in 1990 geopen as deel van die [[Olimpiade|Kulturele Olimpiade]] van Barcelona. Die vloer het 'n uitstallingsaal geword met voorbeelde van [[modernisme]] in die Eixample.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> == Ontwerp == Die gebou se oppervlak is 1,323 m ² per vloer op 'n erf van 1,620 m² . Gaudí het die eerste sketse in sy werkswinkel in die Sagrada Família gemaak. Hy het die huis as 'n konstante kurwe, sowel buite as binne, met beheerde geometrie en naturalistiese elemente, ontwerp. [[Lêer:Casa_Mila-panoramic.jpg|regs|duimnael| Die binnehof ]] Casa Milà bestaan uit twee geboue wat rondom twee binnehowe, wat lig vir die nege verdiepings bied, gebou is: kelder, grondvloer, mezzanine, hoof (of edel) verdieping, vier boonste verdiepings en 'n solder. Die kelder was bedoel om die motorhuis te wees, die hoofverdieping, die woning van die Milàs ('n woonstel van altesaam 1 323 m²), en die res van die gebou is in 20 woonstelle opgedeel. Die gevolglike uitleg is 'n asimmetriese "8" as gevolg van die verskillende vorms en groottes van die binnehowe. Die was- en droogareas was in die solder, wat 'n isolerende ruimte vir die gebou gevorm het, en terselfdertyd die vlakke van die dak bepaal het. Een van die belangrikste elemente van die gebou is die dak, wat met dakvensters, trapuitgange, waaiers en skoorstene, gekroon is. Al hierdie elemente, gebou uit baksteen bedek met kalk, gebreekte marmer of glas, het 'n spesifieke argitektoniese funksie, maar is ook ware kunswerke wat in die ontwerp van die gebou geïntegreer is. Die woonstelle het gepleisterde plafonne met dinamiese reliëfwerk, handgemaakte houtdeure, -vensters en -meubels, sowel as hidrouliese teëls en verskillende ornamentele elemente. Die trappe was bedoel vir dienste verskaffers, met die hooftoegang tot die woonstelle per hysbak, behalwe vir die hoofvloer, waar Gaudí 'n prominente binnentrap bygevoeg het. Gaudí wou hê dat die mense wat in die woonstelle woon, mekaar moet ken. Om daardie rede was daar net hysbakke op alternatiewelike verdiepings, sodat mense op verskillende verdiepings mekaar sou ontmoet. === Struktuur === [[Lêer:CasaMila-Balcons.jpg|regs|duimnael|200x200px| Casa Mila-balkon wys die selfondersteunende klipgewel, ook ondersteun deur geboë ysterbalke ]] Casa Milà word gekenmerk deur sy selfondersteunende klipfasade, wat beteken dat dit vry is van gewigdraende mure. Die fasade is met die interne struktuur van elke vloer verbind deur middel van geboë ysterbalke wat die omtrek van elke vloer omring. Hierdie konstruksiestelsel laat aan die een kant groot openinge in die fasade toe wat lig aan die woonstelle gee, en aan die ander kant toeganklike strukturering van die verskillende vlakke, sodat binnemure bygevoeg en gesloop kan word sonder om die stabiliteit van die gebou te beïnvloed. Dit stel die eienaars in staat om van plan te verander en die gebou se interne uitleg sonder probleme te verander.<ref name="any2002a">[http://www.bcn.es/gaudi2002/catalan/obras/10com.htm Descripció casa Milà] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806225114/http://www.bcn.es/gaudi2002/catalan/obras/10com.htm |date= 6 Augustus 2011 }} a «any Gaudí» a l'Ajuntament de Barcelona</ref> === Konstruksie en dekoratiewe items === ==== Fasade ==== Die fasade bestaan op die eerste verdieping uit groot blokke kalksteen vanaf die Garraf Massif-berge, en op die hoër verdiepings uit kalksteen van die Villefranche-steengroef. Die blokke is gesny om die uitleg van die geprojekteerde model te volg. Dit is dan na die beoogde ligging opgelig en aangepas om 'n aaneenlopende kurwe te vorm met die stukke daarrondom. Van buite gesien het die gebou drie dele. Die hoof gedeelte bestaan uit die ses-verdieping gebou met kronkelende klipvloere. Twee vloere, met ander kurwes, is 'n blok na agter gebou. Hierdie gedeelte van die gebou het 'n gladder tekstuur en witter kleur, en klein gaatjies wat soos skietgate lyk. Die derde deel van die gebou is die dakmassa.<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Van Gaudí se oorspronklike smee-ysterwerk, op die laer vlakke van die fasade, is verwyder. In 1928 het die kleremaker Mosella die eerste winkel in La Pedrera geopen; hy het die tralies verwyder. Niemand het omgegee dat dit verwyder is nie, want smee-yster het in die middel van die twintigste eeu min waarde gehad. Die ysterwerk het verlore gegaan tot 'n paar jaar later, toe Amerikaners een van hulle aan die MoMa, waar dit tans uitgestal word, geskenk het. Met restourasie-inisiatiewe wat in 1987 van stapel gestuur is, is klipstukke wat van die fasade afgeval het, weer terug geplaas. Om die getrouheid van die oorspronklike fasade te behou, is materiaal uit die steengroef van Villefranche verkry, selfs al was die steengroef toe nie meer in 'n operasionele werking nie.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> ==== Voorportaal en binnehowe ==== Die gebou gebruik 'n heel oorspronklike oplossing om die probleem van 'n te geslote en donker voorportaal op te los. Die oop en lugtige binnehowe bied areas vir beweging, en is direk sigbaar vir diegene wat die gebou nader. Daar is twee patio's, een aan die kant van Passeig de Gracia, en een aan Provencestraat se kant. ; '''_{<big>Patios</big>}''' [[Lêer:Staircase_-_Patio_of_Casa_Milà_-_Barcelona_2014.jpg|regs|duimnael|240x240px| Die patio ]] Patios is struktureel gesproke die sleutel tot die ondersteuning van die ladings van die binne-fasades. Die vloer van die binnehof word deur pilare van gietyster ondersteun. In die binnehof is daar tradisionele elliptiese balke en dwarsbalke, maar Gaudí het van 'n vernuftige oplossing gebruik gemaak deur twee konsentriese silindriese balke met uitgestrekte radiale balke, soos die speke van 'n fiets, te gebruik. Hulle vorm 'n punt buite die balk tot twee punte bo en onder, wat die funksie van die sentrale balk 'n sluitsteen maak, terwyl dit gelyktydig spanning en kompressie tot gevolg het. Hierdie ondersteunde struktuur het 'n deursnee van twaalf voet en word beskou as die "siel van die gebou" met 'n duidelike ooreenkoms met Gotiese kripte. Die middelpunt is deur Josep Maria Carandell in 'n skeepswerf gebou. Hy het 'n stuurwiel gekopieër, na aanleiding van Gaudí se bedoeling om die roer van die skip van die lewe, weer te gee. ; '''<big>Interieur, hekke</big>''' [[Lêer:Front_gate_-_Casa_Milà_-_Barcelona_2014.jpg|links|duimnael|240x240px| Skilderye bedek die mure, en toegang word deur 'n reuse ysterhek beskerm ]] Toegang tot die gebou word deur 'n massiewe ysterhek, met 'n ontwerp wat aan Jujol toegeskryf word, beskerm. Dit is oorspronklik vir toegang van sowel mense as motors gebuik, omdat die voorportaal toegang verleen het tot die motorhuis wat in die kelder was. Die kelder is deesdae 'n ouditorium. Die twee portale is baie veelkleurig, met olieverf skilderye op die gepleisterde oppervlaktes. Die skilderye toon eklektiese verwysings na die [[Mite|mitologie]] en blomme. Tydens die konstruksie is probleme ondervind met die insluiting van 'n kelder, as 'n motorhuis vir motors, die nuwe uitvindsel wat destyds die bourgeois opgewonde gemaak het. Die toekomstige buurman Felix Anthony Meadows, eienaar van Industrial Linera, het versoek dat 'n verandering gemaak moet word, omdat die motorhuis nie toegang vir sy Rolls Royce verleen het nie. Gaudí het ingestem om 'n pilaar, op die oprit wat na die motorhuis gelei het, te verwyder. Dit het dit vir Felix, wat verkope en 'n fabriek in Walls of Valles hanteer het, moontlik gemaak om, met sy motor vanaf La Pedrera, hierheen te ry.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Vir die Casa Mila se vloere het Gaudí vierkantige ontwerpe, bestaande uit twee kleure hout, gebruik. Die hidrouliese voorkoms van die sypaadjie is verkry deur gebruik te maak van seskantige stukke met blou en see motiewe, wat oorspronklik vir die Batllo-huis ontwerp is. Dit is deur John Bertrand, onder toesig van Gaudí, ontwerp.<ref name="bayo20">[[Casa Milà#bayo|Bassegoda, 2003....pàg. 20]]</ref> ==== <big>Solder</big> ==== [[Lêer:Attic_of_Casa_Milà.jpg|regs|duimnael|225x225px| Die solder ]] Soos in Casa Batlló, maak Gaudí gebruik van die toepassing van die kettinglynboog as 'n drastruktuur vir die dak. Dit is 'n vorm wat hy gebruik het sedert hy daarin geslaag het om die houtraamwerke vir 'n gebou in Mataró, 'L'Obrera Mataronense', te ontwerp en bou. In hierdie geval het Gaudí die Katalaanse tamboryntegniek, wat tydens die veertiende eeu vanaf Italië bekend geword het, gebruik. Die solder, wat 'n ruimte was waar die wasgoed gedoen is, was 'n oop area onder 'n Katalaanse gewelf. Die dak word deur 270 paraboliese gewelwe van verskillende hoogtes, ongeveer 80 cm uit mekaar gespasieer, ondersteun. Die dak lyk tgelykertyd soos die ribbes van 'n groot dier en 'n palmboom. Dit verleen 'n baie onkonvensionele vorm, soortgelyk aan 'n landskap van heuwels en valleie, aan die dak. Die vorm en ligging van die binnehowe het tot gevolg dat die boë hoër is as die ruimte vernou, en laer as die ruimte groter is. Die bouer Bayó het die konstruksie soos volg verduidelik: 'Eers is die aansig van 'n breë muur met mortier gevul en gepleister. Toe het Canaleta die opening van elke boog aangedui en Bayó het 'n spyker op elke beginpunt van die boog aan die bokant van die muur gesit. Van hierdie spykers af hang 'n ketting sodat die laagste punt saamval met die buiging van die boog. Toe is die profiel wat deur die ketting teen die muur vertoon is, getrek en volgens hierdie profiel het die timmerman die ooreenstemmende sentrering gemerk en geplaas, en die timmerhoutkluis is met drie rye basisstene begin. Gaudí wou 'n lengteas van bakstene, wat alle kripte by hul sleutelstene verbind, byvoeg ”. ==== Dak en skoorstene ==== [[Lêer:Barcelona_Part_Deux_-_42_(3466892400).jpg|links|duimnael|240x240px| Dakargitektuur van ''Casa Milà. S''koorstene staan bekend as ''espanta bruixes'' (heksverskrikkers) ]] Die werk van Gaudí op die dak van La Pedrera het verbeter as gevolg van dit wat hy by die Palau Güell-projek geleer en toegepas het. Vir La Pedrera se dak het hy meer innoverende oplossings gebruik, deur groter, meer prominente vorms en volumes te skep, en dit minder veelkleurig te maak.<ref name="Permanyer, either 1996 or 2008">https://www.permanyer.com/345438/{{Dead link|date=December 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Op die dak is daar ses dakvensters/trapuitgange (waarvan vier met gebreekte pottebakkery bedek is, en sommige met 'n dubbele kruis, tipies van Gaudí, eindig). Daar is agt-en-twintig skoorstene in verskillende groeperings, twee half-weggesteekte openinge waarvan die funksie is om die lug in die gebou te sirkuleer, en vier koepels. Die trappe huisves ook die watertenks, waarvan sommige slakvormig is. Die trapsgewyse dak van La Pedrera is deur die digter Pere Gimferrer 'die tuin van krygers' genoem is, omdat dit lyk asof die skoorstene die dakvensters beskerm. Hierdie area het radikale herstelwerk - byvoorbeeld die verwydering van later-toegevoegde skoorstene, televisie-antennas en ander elemente, wat afbreuk aan die area gedoen het - ondergaan. Die restourasie het die prag van die skoorstene en die dakvensters herstel. Dit was voorheen met marmerfragmente en gebreekte [[Valencia]]-teëls bedek. Een van die skoorstene was met glasstukke bedek. Daar is beweer dat Gaudí die glasstukke die dag na die inhuldiging van die gebou op die skoorstene geplak het, deur gebruik te maak van die leë bottels van die vorige aand se partytjie. Die skoorstene se glasmosaïekwerk is herstel met die basisse van sjampanjebottels uit die vroeë twintigste eeu. Die restourasiewerk het die oorspronklike impak van die oorhangsels, wat van Ulldecona-klip gemaak is, en met teëlfragmente versier is, herstel. Hierdie area is meer kleurvol as die fasade, hoewel roomkleurige skakerings oorheers.<ref name="ruta">[http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=ca&contenido=body_rutamodernisme_04.htm Ruta del Modernisme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227083819/http://www.rutadelmodernisme.com/default.aspx?idioma=ca&contenido=body_rutamodernisme_04.htm |date=27 Februarie 2020 }}. Ajuntament de Barcelona</ref> ==== Meubels ==== [[Lêer:Gaudi_p1.jpg|links|duimnael|185x185px| Die binnekant van die gebou (foto 2005) is verskeie kere verander - sowel die verf as die meubels ]] [[Lêer:Barcelona_i_el_modernisme.jpg|regs|duimnael|240x240px| Meubels in 2008 ]] Gaudí het, soos hy in Casa Batlló gedoen het, meubels ontwerp wat spesifiek vir die hoofverdieping bedoel was. Dit was in ooreenstemming met die konsep van modernisme, waarvolgens die ontwerp en estetika in alle relevante voorwerpe wat deel van die projek was, toegepas moes word. Hiervolgens het die argitek verantwoordelikheid vir oorkoepelende kwessies, soos die struktuur en die fasade, sowel as alle dekordetail, die ontwerp van meubels en toebehore soos lampe, plantbakke, vloere of plafonne, aanvaar. 'n Kwessie wat wrywing veroorsaak het was Segimon wat gekla het dat daar geen reguit muur was om haar Steinway-klavier teen te plaas nie. Gaudí se reaksie was kortaf: "So speel die viool." <ref name="patrimoni"> Hernàndez-Cros, Josep Emili (ed.). ''Catàleg del Patrimoni Arquitectònic Històrico-Artístic de la Ciutat de Barcelòna'', Barcelona, Ajuntament de Barcelona, 1987</ref> Die gevolg van hierdie meningsverskille was die verlies van Gaudí se dekoratiewe erfenis. Segimon het naamlik die meeste meubels weens klimaatsverandering verwyder, en ook na Gaudí se dood veranderinge aan die hoofverdieping aangebring. Sommige van die meubels is nog in privaatversamelings.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2017)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Gaudí het gesnede eikehoutdeure, soortgelyk aan wat hy vir die Casa y Bardes laat maak het, gespesifiseer. Toe Segimon egter die prys van die gesnede deure ontdek het, het sy, nadat dit reeds op twee verdiepings geïnstalleer was, besluit dat dit te duur is en dat die res van die deure nie van soortgelyke kwaliteit hoef te wees nie.<ref name="bayo20">[[Casa Milà#bayo|Bassegoda, 2003....pàg. 20]]</ref> == Argitektuur == [[Lêer:Catalunya_en_Miniatura-La_Pedrera.JPG|duimnael| Skaalmodel van La Pedrera in die Catalunya en Miniaturapark ]] ''Casa Milà'' is deel van die [[Wêrelderfenisgebied|UNESCO]] [[Wêrelderfenisgebied]] "Werke van [[Antoni Gaudí]]". Dit was 'n voorloper van 'n aantal geboue met soortgelyke biomorfiese voorkomste: * die 1921 Einstein-toring in [[Potsdam]], ontwerp deur Erich Mendelsohn * Solomon R. Guggenheim-museum in [[Manhattan]], [[New York (deelstaat)|New York]], ontwerp deur [[Frank Lloyd Wright]] * Chapelle Notre Dame du Haut, Ronchamp, [[Frankryk]], ontwerp deur [[Le Corbusier]] * die Hundertwasserhaus en ander werke van die Oostenrykse argitek [[Friedensreich Hundertwasser]] * Disney-konsertsaal in [[Los Angeles]], deur [[Frank Gehry]] Daar word gereeld gratis uitstallings op die eerste verdieping aangebied, wat ook die geleentheid bied om die interieurontwerp van die gebou te sien. Toegang tot die woonstel op die vierde verdieping en die dak is betaalbaar. Die ander vloere is nie vir besoekers oop nie. === Konstruktiewe ooreenkomste === Gaudí se La Pedrera is deur 'n berg geïnspireer, maar daar is geen ooreenstemming oor watter berg die verwysingsmodel was nie. Joan Bergós was van mening dat dit die rotse van Fray Guerau in die Pradesberge is. Joan Matamala het gedink dat die model St. Miquel del Fai kon gewees het, terwyl die beeldhouer Vicente Vilarubias glo dat dit geïnspireer is deur die Torrent Pareis-kranse in [[Minorka|Menorca]]. Ander opsies is die berge van Uçhisar in [[Kappadosië|Cappadocia]], wat deur Juan Goytisolo voorgestel is, of Mola Gallifa, wat Louis Permanyer se voorstel was, gebaseer op die feit dat Gaudí die gebied in 1885 besoek het om te ontsnap van 'n cholera-uitbreking in [[Barcelona]].<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Sommige mense is van mening dat die binne-uitleg van La Pedrera geïnspireer is deur die studie wat Gaudí van Middeleeuse vestings gemaak het. Hierdie idee word bevestig deur die oënskynlike voorkoms van die dakskoorstene as 'wagte' met groot helms.<ref name="ruta"/> Die struktuur van die ysterdeur in die voorportaal toon nie enige simmetrie, reguit of herhalende patrone nie. Inteendeel, dit lyk soos seepborrels of die strukture van 'n plantsel. == Kritiek en kontroversie == [[Lêer:Casa_Milà_am_Abend.jpg|duimnael| Casa Milà in die aand ]] Die onkonvensionele styl van die gebou het dit die onderwerp van baie kritiek gemaak. Dit het die bynaam "La Pedrera", wat "die steengroef" beteken, gekry.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Casa Milà het in verskeie satiriese tydskrifte verskyn. Joan Junceda het dit deur middel van spotprente in ''Patufet'' as 'n tradisionele 'Paaskoek' voorgestel. Joaquim Garcia het 'n grap gemaak oor die probleem om die damask smee-ysterbalkonne in sy tydskrif plaas. Huiseienaars in Passeig de Gracia het kwaad geword vir Milà en opgehou om hom te groet, met die argument dat Gaudí se vreemde gebou die prys van eiendom in die omgewing sou afbring. === Administratiewe probleme === Casa Milà het ook administratiewe probleme veroorsaak. In Desember 1907 het die stadsraad die werk aan die gebou gestop, as gevolg van 'n pilaar wat 'n deel van die sypaadjie beslaan het, en nie die voorkoms van die ander fasades gerespekteer het nie. Op 17 Augustus 1908 het daar weer probleme ontstaan toe die gebou die voorgeskrewe hoogte- en grensriglyne van die bouperseel met 4000 m² oorskrei het. Die Raad het vir 'n boete van 100.000 pesetas (ongeveer 25% van die koste van projek) of vir die sloping van die solder en die dak, gevra. Die geskil is 'n jaar en 'n half later, op 28 Desember 1909, opgelos toe die Kommissie gesertifiseer het dat dit 'n monumentale gebou is en dus nie 'n 'streng nakoming' van die bepalings van die wetgewing vereis nie. === Ontwerpkompetisies === Die eienaar het La Pedrera vir die jaarlikse Artistiese Geboue Kompetisie van Barcelona, wat deur die stadsraad van Barcelona geborg is, ingeskryf (''Ayuntament''). Ander inskrywings vir die kompetisie was onder meer twee werke van Sagnier (Calle Mallorca 264, en een op Corsica en Av. Diagonal), die {{Intertaalskakel|Casa Gustà|ca}} deur die argitek {{Intertaalskakel|Jaume Gustà|ca|Jaume Gustà i Bondia|es|Jaume Gustà}} , en die {{Intertaalskakel|Casa Pérez Samanillo|ca}}, wat deur {{Intertaalskakel|Joan Josep Hervàs|ca|Joan Josep Hervás i Arizmendi|es|Joan Josep Hervàs}} ontwerp is. Alhoewel Casa Milà die mees dramatiese inskrywing en 'n groot gunsteling was, was die jurie van mening dat, hoewel die fasades voltooid is, "daar nog baie gedoen moet word voordat die gebou volledig voltooid, gefinaliseer en in 'n perfekte toestand van waardering is."   Die wenner in 1910 was Samanillo Perez, vir sy gebou wat nou die hoofkwartier van die [https://web.archive.org/web/20170807152135/http://guiadenoticias.net/2017/04/21/gustavo-mirabal-le-da-valor-a-la-hipica-espanola/] [https://web.archive.org/web/20170807152135/http://guiadenoticias.net/2017/04/21/gustavo-mirabal-le-da-valor-a-la-hipica-espanola/ Circulo Ecuestre] is. === Ontwerpsmeningsverskille === Gaudí se verhouding met Segimon het tydens die bou en versiering van die huis agteruit gegaan. Daar was baie meningsverskille tussen hulle. Een voorbeeld hiervan was die monumentale brons standbeeld van die maagd del Rosario. Gaudí wou hê dat die standbeeld as eerbetoon aan die naam van die eienaar, aan die voorkant van die gebou opgerig moes word. Die standbeeld sou deur die kunstenaar Carles Mani i Roig gemaak word, maar dit is uiteindelik nie uitgevoer nie. Die woorde " ''Ave gratia M plena Dominus tecum''" is wel aan die bokant van die fasade geskryf. Voortgesette meningsverskille het daartoe gelei dat Gaudí vir Milà hof toe geneem het oor sy fooie. Die regsgeding is in 1916 deur Gaudí gewen; en hy het die 105.000 pesetas wat hy in die saak gewen het aan liefdadigheid geskenk, omdat hy van mening was dat 'die beginsels van groter belang is, as geld'. Milà moes die verband betaal.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> Na Gaudí se dood in 1926 het Segimon ontslae geraak van die meeste meubels wat Gaudí ontwerp het. Sy het gedeeltes van Gaudí se ontwerpe met nuwe versierings, in die styl van [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]], bedek. In 1986 is La Pedrera deur {{Intertaalskakel|Caixa Catalunya|ca||es}} bekom, en vier jaar later, toe restourasiewerk gedoen is, het van die oorspronklike dekoratiewe elemente weer sigbaar geword.<ref name="permanyer">[[Casa Milà#permanyer|Permanyer, 1996....pàg. 150-166]]</ref> Toe die burgeroorlog in Julie 1936 uitgebreek het, was die Milà's met vakansie. 'n Gedeelte van die gebou is deur die Unified Socialist Party of Catalonia gekollektiviseer; die Milà's het met 'n paar kunswerke uit die area gevlug.<ref name="huertas">Huertas Claveria,...</ref> == In die media en letterkunde == * 'n Toneel in ''The Passenger'' (Italiaans: ''Professione: reporter'' ), 'n film geregisseur deur Michelangelo Antonioni, en met [[Jack Nicholson]] en Maria Schneider in die hoofrolle, is op die dak verfilm * 'n Toneel in Vicky Cristina Barcelona, geregisseur deur [[Woody Allen]], is op die dak verfilm * Word na verwys in die boek deur Eoin Colfer: Artemis Fowl and the Lost Colony * Word na verwys in die boek van Trudi Alexy "The Mezuzah in the Madonna's Foot" * Word na verwys in die 'Ballrooms and Biscotti'-episode (seisoen 4, episode 1) van Gilmore Girls * Verskeie tonele in die film, ''Gaudi Afternoon'' * 'n Skaalmodel word in die Catalunya en Miniatura-park uitgestal * Te sien in die musiekvideo vir Deep Forest se ' Sweet Lullaby ' * Die tuiste van Edmond Kirsch in [[Dan Brown]] se roman ''Origin'', die 5de boek met Robert Langdon as die hoofkarakter == Galery == <gallery> Lêer:Milà plano sótano.jpg|Ontwerp in 1906 Lêer:Barcelona Part Deux - 65 (3466899772).jpg|Ysterwerk aan die hoofhek Lêer:LaPedreraParabola.jpg|[[Catenary|Kettinglyn]][[Arch|boë]] onder die terras van ''Casa Milà'' Lêer:Casa mila atrium.jpg|''Casa Milà-'' atrium teen skemer, na restourasie Lêer:Casa Mila Rooftop.jpg|''Casa Milà-'' dak in die lente Lêer:Catenary arch - Roof of Casa Milà - Barcelona 2014 (2).jpg|Boog op die dak Lêer:Casa Milà 01.jpg|Ventilasietorings Lêer:Casa Milà (Barcelona) - 9.jpg|Glastorings op die dak Lêer:La Pedrera Staircase (5837381385).jpg|Trap Lêer:Barcelona Part Deux - 63 (3466899120).jpg|Skilderye teen die plafon Lêer:CaMilá25062006(005).JPG|Detail van 'n oorspronklike balkon Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain-2.jpg|Atrium Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Atrium Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (atrium, reflections), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Atrium weerkaatsings Lêer:Casa Milà (Antoni Gaudi) (exterior details), 92, Passeig de Gràcia. Eixample, Barcelona, Catalonia, Spain.jpg|Eksterne detail </gallery> == Sien ook == * Lys van modernisme-geboue in Barcelona * Dan Brown: Origin == Bronne == * Rainer Zervst. Gaudí, 1852–1926, Antoni Gaudí i Cornet &nbsp; - 'n Lewe gewy aan argitektuur. Keulen: Benedikt Taschen Verlag GmbH & Co. KG., 1988. p176. == Verwysings == {{Verwysings|32em}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [https://www.lapedrera.com/en La Pedrera amptelike webwerf] * [https://www.lapedrera.com/visita-virtual/ Virtuele toer] * [https://web.archive.org/web/20100202055504/http://barcelona.panorama.cat/pr/bcn/pedrera.html Opvallende foto's van Casa Milà] * [http://www.greatbuildings.com/buildings/Casa_Mila.html Skakel foto's] * [http://www.gaudidesigner.com/uk/casa-mila.html La Casa Milà, meubels en dekoratiewe kunste] {{Normdata}} [[Kategorie:Pages with unreviewed translations]] f3j8fcyyugwnkhhse6edcyqvp2yqag0 0 293985 2922249 2689105 2026-08-05T05:06:58Z CommonsDelinker 1161 "Jimmy_Rees.jpg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Krd|Krd]] verwyder is omrede: No permission since 28 July 2026 2922249 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jimmy Rees | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1987|7|15}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7395332 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jimmy Rees''' (gebore 15 Julie 1987) is 'n [[Australië|Australiese]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse ''Giggle and Hoot: Lullaby'' (2010), ''Juiced TV'' (2015), ''Tonightly with Tom Ballard'' (2017), en ''Whovians'' (2017). == Filmografie == === Televisiereekse === * ''Giggle and Hoot'' (2009-2020) == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.jimmyrees.com.au}} * {{IMDb|7395332|James Rees}} * {{Facebook|jimmyreesofficial|James Rees}} * {{Twitter|jimmyrees|James Rees}} * {{Instagram|jimmyrees_|James Rees}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rees, James}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] g9fzyg5smwdjrfo77dq28ucnu43qrgo 2922260 2922249 2026-08-05T08:33:07Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[James Rees (vermaker)]] na [[James Rees (komediant)]] geskuif: Beter titel 2922249 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jimmy Rees | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1987|7|15}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Australië|Australies]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7395332 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jimmy Rees''' (gebore 15 Julie 1987) is 'n [[Australië|Australiese]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse ''Giggle and Hoot: Lullaby'' (2010), ''Juiced TV'' (2015), ''Tonightly with Tom Ballard'' (2017), en ''Whovians'' (2017). == Filmografie == === Televisiereekse === * ''Giggle and Hoot'' (2009-2020) == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.jimmyrees.com.au}} * {{IMDb|7395332|James Rees}} * {{Facebook|jimmyreesofficial|James Rees}} * {{Twitter|jimmyrees|James Rees}} * {{Instagram|jimmyrees_|James Rees}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rees, James}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] g9fzyg5smwdjrfo77dq28ucnu43qrgo 2922273 2922260 2026-08-05T08:55:20Z Aliwal2012 39067 2922273 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jimmy Rees | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1987|7|15}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = {{AU-VLAG}} [[Australië|Australiër]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 3 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 2009–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 7395332 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jimmy Rees''' (gebore 15 Julie 1987) is 'n [[Australië|Australiese]] akteur en komediant. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse ''Giggle and Hoot: Lullaby'' (2010), ''Juiced TV'' (2015), ''Tonightly with Tom Ballard'' (2017), en ''Whovians'' (2017). == Filmografie == === Televisiereekse === * ''Giggle and Hoot'' (2009-2020) == Eksterne skakels == * {{Amptelike webwerf|https://www.jimmyrees.com.au}} * {{IMDb|7395332|James Rees}} * {{Facebook|jimmyreesofficial|James Rees}} * {{Twitter|jimmyrees|James Rees}} * {{Instagram|jimmyrees_|James Rees}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rees, James}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Australiese manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] ozhx4gg06kjjkbf6h36qchd0war3vbz 1 294380 2922262 2141637 2026-08-05T08:33:07Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Bespreking:James Rees (vermaker)]] na [[Bespreking:James Rees (komediant)]] geskuif: Beter titel 2141637 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 313036 2921869 2919574 2026-08-04T12:34:29Z ~2026-43108-32 212176 /* Jongmense gebruik dwels omdat hulle dit self kies, of omdat hulle deur die omstandighede beinvloed word */ nuwe afdeling 2921869 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Jongmense gebruik dwels omdat hulle dit self kies, of omdat hulle deur die omstandighede beinvloed word == Dink jy jongmense gebruik dwels omdat hulle dit self kies, of omdat hulle deur die omstandighede beinvloed word. vedruidelik jou anwtoord en gee voorbeelde om jou standpunt te ondersteun [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-43108-32|&#126;2026-43108-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-43108-32|talk]]) 12:34, 4 Augustus 2026 (UTC) 6ogbjkt9nxscev609hrt46niw5v2ejm 2921872 2921869 2026-08-04T12:52:01Z Rooiratel 90342 /* Jongmense gebruik dwels omdat hulle dit self kies, of omdat hulle deur die omstandighede beinvloed word */ Antwoord 2921872 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Jongmense gebruik dwels omdat hulle dit self kies, of omdat hulle deur die omstandighede beinvloed word == Dink jy jongmense gebruik dwels omdat hulle dit self kies, of omdat hulle deur die omstandighede beinvloed word. vedruidelik jou anwtoord en gee voorbeelde om jou standpunt te ondersteun [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-43108-32|&#126;2026-43108-32]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-43108-32|talk]]) 12:34, 4 Augustus 2026 (UTC) :Voetsek dom naai. Jy dra niks by tot die artikel met jou niksseggende kommentaar nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:52, 4 Augustus 2026 (UTC) idrwscmilinuctkgpgobpjrw53tcm7p 0 315814 2922118 2915437 2026-08-04T19:26:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922118 wikitext text/x-wiki [[Lêer:QarabaghWarMap(2020).svg|350px|duimnael|{{legend|#ffd078ff| Gebied beheer deur die [[Republiek Artsach]] met inbegrip van Armeense beheerde gebiede rondom Nagorno-Karabach]}}{{legend|#7fd281ff| Gebied opgeëis deur die Republiek Artsakh, maar beheer deur [[Azerbaijan]]}}{{legend|#81ffceff| Gebied beset deur Azerbeidjan{{Small|(volgens Azerbaijan)}}}}]] Die '''Nagorno-Karabach-konflik van 2020''' was 'n gewapende konflik tussen die magte van [[Azerbeidjan]] en [[Armenië]], tesame met die selfverklaarde [[Artsach]] in die Nagorno-Karabach-streek, en was die nuutste eskalasie van die onopgeloste Nagorno-Karabach-konflik. Die botsings het die oggend van [[27 September]] [[2020]] langs die Nagorno-Karabach-kontaklyn begin. Beide kante het militêre en burgerlike ongevalle gerapporteer.<ref name="aljaz">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region |title=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|publisher=[[Al Jazeera]]|date=27 September 2020|access-date=27 September 2020}}</ref> In reaksie op die botsings het Armenië en die selfverklaarde Republiek Artsakh [[krygswet]] en algehele mobilisering ingestel,<ref name=":1" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://in.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-martial-law/nagorno-karabakh-announces-martial-law-and-total-mobilization-idINKBN26I086?il=0|title=Nagorno-Karabakh announces martial law and total mobilization|publisher=[[Reuters]]|date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|archive-date=11 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141606/https://in.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-martial-law/nagorno-karabakh-announces-martial-law-and-total-mobilization-idINKBN26I086?il=0|url-status=dead}}</ref> terwyl Azerbeidjan krygswet en 'n aandklokreël ingestel het.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-curfew/azerbaijans-parliament-approves-martial-law-curfews-presidents-aide-idINKBN26I0OU |title=Azerbaijan's parliament approves martial law, curfews – president's aide|publisher=[[Reuters]]| date=27 September 2020|access-date =27 September 2020}}</ref> Op 28 September is gedeeltelike mobilisering in Azerbeidjan afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://apa.az/en/azerbaijan-army-azerbaijani-armed-forces/Partial-mobilization-announced-in-Azerbaijan-331385 |title=Partial mobilization announced in Azerbaijan|publisher=Azeri Press Agency|date=28 September 2020|access-date =28 September 2020}}</ref> Die [[Verenigde Nasies]] het die konflik ten sterkste veroordeel en 'n beroep op albei kante gedoen om om spanning af te skaal en sonder versuim betekenisvolle onderhandelinge te hervat.<ref name=":2">{{Cite web|date=2020-09-30|title=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|url=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|access-date=2020-09-30|website=France 24|language=en</ref> Na die inname van Shusha, die tweede grootste nedersetting in Nagorno-Karabakh, is 'n vredesooreenkoms onderteken tussen die president van Azerbeidjan, [[Ilham Aliyev]], die premier van Armenië, [[Nikol Pasjinjan]], en die president van Rusland, [[Wladimir Poetin]], wat gevegte beëindig het. Vyandelikhede in die gebied is vanaf 00:00, 10 November 2020 Moskou-tyd gestaak.<ref name="RIANovosti">{{cite web|url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583847112.html|title=Путин выступил с заявлением о прекращении огня в Карабахе|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref><ref name="RIA Novosti">{{cite web|url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583845291.html|title=Пашинян заявил о прекращении боевых действий в Карабахе|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref><ref name=":18">{{cite news|date=2020-11-10|title=Nagorno-Karabakh: Russia deploys peacekeeping troops to region|publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-54885906|access-date=2020-11-11}}</ref> Die president van Artsakh, Arayik Harutyunyan, het ook ingestem om die vyandelikhede te beëindig.<ref name="ria.ru">{{cite web |url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583847338.html|title=Президент непризнанной НКР дал согласие закончить войну|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref> Volgens die ooreenkoms sou elke strydende party die gebiede behou wat hulle in daardie stadium beheer, terwyl Armenië ingestem het om ander besette gebiede rondom Nagorno-Karabakh aan Azerbeidjan terug te gee. Azerbeidjan sal ook toegang tot grond verkry tot sy [[Nachitsjewan]]-[[enklawe]] wat aan [[Turkye]] en [[Iran]] grens.<ref>https://www.nytimes.com/2020/11/09/world/middleeast/armenia-settlement-nagorno-karabakh-azerbaijan.html</ref> Byna 2000 Russiese soldate, onder leiding van luitenant-generaal Rustam Muradov, <ref>{{cite web|url=https://www.turan.az/ext/news/2020/11/free/politics%20news/en/129784.htm|title=General Rustam Muradov is appointed Commander of Russian peacekeepers in Karabakh|date=11 November 2020|access-date=11 November 2020|publisher=Turan Information Agency|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115170154/https://www.turan.az/ext/news/2020/11/free/politics|url-status=dead}}</ref> is aanvanklik as vredesmagte ingespan om die landkorridor tussen Armenië en Nagorno-Karabakh te bewaak met 'n mandaat van minstens vyf jaar.<ref name="peace">{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2020/11/09/armenian-pm-announces-end-to-nagorno-karabakh-hostilities-a71997|title=Deal Struck to End Nagorno-Karabakh War|publisher=The Moscow Times |access-date=10 November 2020|date=10 November 2020}}</ref> == Agtergrond == Die botsings spruit uit die geskil oor die Armeense meerderheid in Nagorno-Karabach, 'n internasionaal erkende gebied van Azerbeidjan, wat tans deur die selfverklaarde Republiek Artsakh beheer word.<ref>{{Cite web|last=Department Of State. The Office of Electronic Information|first=Bureau of Public Affairs|title=1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh|url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm|access-date=27 September 2020|website=2001-2009.state.gov|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 June 2019|title=HUMAN RIGHTS SITUATION OF INTERNALLY DISPLACED PERSONS IN AZERBAIJAN · Human Rights Club|url=https://www.humanrightsclub.net/en/news/2019/human-rights-situation-of-internally-displaced-persons-in-azerbaijan/|access-date=27 September 2020|website=Human Rights Club|language=en-US|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928055349/https://www.humanrightsclub.net/en/news/2019/human-rights-situation-of-internally-displaced-persons-in-azerbaijan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Recognition of the territorial integrity of Azerbaijan by Armenia|url=http://www.assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=9487&lang=en|access-date=27 September 2020|website=www.assembly.coe.int}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|date=27 September 2020|title=Armenia and Azerbaijan erupt into fighting over disputed Nagorno-Karabakh|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54314341|access-date=27 September 2020}}</ref> Die Nagorno-Karabach-oorlog het in 1994 met 'n skietstilstand geëindig, met Armenië in beheer van die Nagorno-Karabach-streek, asook die omliggende distrikte Aghdam, Jabrail, Fuzuli, Kalbajar, Gubadli, Lachin en Zangilan van Azerbeidjan. Pogings tot bemiddeling, hoofsaaklik via die Madrid-beginsels, het in duie gestort toe Armenië dit in Maart 2020 verwerp het.<ref>{{Cite web|date=2020-09-18|title='Velvet Populism' Ends Decade-Long Discussion Of The Madrid Principles - OpEd|url=http://www.eurasiareview.com/18092020-velvet-populism-ends-decade-long-discussion-of-the-madrid-principles-oped/|access-date=2020-09-30|website=Eurasia Review|language=en-US}}</ref> Volgens die oorlogsverslag van 2018 wat deur die [[Genève]] Akademie vir Internasionale Humanitêre Reg en [[Menseregte]] opgestel is, "oefen Armenië sy gesag uit oor Nagorno-Karabach deur toerusting, finansiering of opleiding en operasionele ondersteuning aan die selfverklaarde Republiek Nagorno-Karabach en sy magte, maar ook om die algemene beplanning van hul militêre en paramilitêre aktiwiteite te koördineer en te help".<ref>{{Cite web|title=Military occupation of Azerbaijan by Armenia {{!}} Rulac|url=http://www.rulac.org/browse/conflicts/military-occupation-of-azerbaijan-by-armenia|access-date=27 September 2020|website=www.rulac.org}}</ref> Gedurende drie dekades het verskeie skendings van die skietstilstand plaasgevind, waarvan die ergste die 2016 Nagorno-Karabach-gevegte en die gevegte in Julie 2020 aan die grens tussen Armenië en Azerbeidjan was.<ref>{{Cite web|last=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères|title=Armenia/Azerbaijan – Border clashes between the two countries (15 Jul. 2020)|url=https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/armenia/news/article/armenia-azerbaijan-border-clashes-between-the-two-countries-15-jul-2020|access-date=27 September 2020|website=France Diplomacy – Ministry for Europe and Foreign Affairs|language=en}}</ref> Duisende Azerbeidjaners het vir [[oorlog]] teen Armenië betoog, terwyl Turkye [[propaganda]] ter ondersteuning van Azerbeidjan uitgesaai het.<ref>{{cite news |last1=Weise |first1=Zia |last2=Cienski |first2=Jan |last3=Herszenhorn |first3=David M. |date=28 September 2020 |title=The Armenia-Azerbaijan conflict explained |url=https://www.politico.eu/article/the-nagorno-karabakh-conflict-explained-armenia-azerbaijan/ |work=Politico |access-date=29 September 2020}}</ref> Op 23 Julie 2020 het Armenië die begin van 'n gesamentlike lugverdedigingstelsel oefening met [[Rusland]] aangekondig.<ref>{{Cite web|title=Армения и Россия проводят в Закавказье учения Объединённой системы ПВО|url=https://eadaily.com/ru/news/2020/07/23/armeniya-i-rossiya-provodyat-v-zakavkaze-ucheniya-obedinyonnoy-sistemy-pvo|access-date=27 September 2020|website=EADaily|language=ru}}</ref> 'n Week later het Azerbeidjan 'n reeks militêre oefeninge gehou van 29 Julie tot 10 Augustus,<ref>{{Cite news|last=|first=|date=|title=Азербайджан и Турция приступили к военным учениям|work=Euronews|url=https://www.youtube.com/watch?v=Jv3NsSd-IGg&ab_channel=Euronews%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last=|first=|date=1 Augustus 2020|title=Совместные учения армий Азербайджана и Турции впечатляют масштабами|work=CBC|url=https://www.youtube.com/watch?v=IkZrZs9i3C0&ab_channel=CBCTVAzerbaijan|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Игра мускулами: зачем Азербайджан проводит учения с Турцией|url=https://www.gazeta.ru/politics/2020/07/28_a_13168861.shtml|access-date=27 September 2020|website=Газета.Ru|language=ru}}</ref> en verdere militêre oefeninge vroeg in September met die betrokkenheid van [[Turkye]].<ref>{{cite web | url =https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkey-azerbaijan-military-drills-intimidate-armenia-president-aliyev-says |title=Turkey-Azerbaijan military drills intimidate Armenia, President Aliyev says |work=Daily Sabah| date=20 September 2020| accessdate =27 September 2020}}</ref> Aan die einde van September het Armenië deelgeneem aan gesamentlike militêre oefeninge aan die suidelike grens van die Russiese Federasie, in Armenië sowel as in [[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]], albei selfverklaarde onafhanklike state van [[Georgië]] wat nie deur die internasionale gemeenskap erken word nie.<ref>{{Cite news |url=https://armenpress.am/eng/news/1027268.html?__cf_chl_jschl_tk__=924dd755b978e09cfec74649f70d036bb4c8e3e6-1601297188-0-ATaHuBrBb8fCbTK53HzhJ7gX29h5O1mCDyhDtJbxnoOaEj5kIYkBpnCpl7rZIX-VQmvgsaHvKXjBubdcQ0YR_HqEjfegdDoNdi_APgg9ofPW4vbmcDCGQvlI5FqE6aOoKU-6is1bRbaqRi309dPsHgaiYRTjqriTEBq8wqPUxjjWcync5j42_Uwh1eE6IN3EdOdCNzD7xcAZTtxLtiryiqHmzZEug3SH8_U-SwS-xGIEAoGjI-sWPWB93TXrLKuF9x9AhurTOP6kr15j1CziMfNMIvp7QPsOBlzsikIyXxJp |title=Armenia joins Russia, China and others for Caucasus 2020 major international military drills |date=10 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=armenpress.am |publisher=Armenpress |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://civil.ge/archives/369450 |title=Russian-led Kavkaz-2020 Drills Start in Abkhazia, Tskhinvali |date=21 September 2020 |access-date=27 September 2020 |website=civil.ge |language=en }}</ref>Tydens die 75ste sitting van die Verenigde Nasies se Algemene Vergadering het die Turkse president, [[Recep Tayyip Erdoğan]], 'n verklaring uitgereik wat die territoriale integriteit van Azerbeidjan en Georgië ondersteun.<ref>{{Cite web|first=|date=|title=Эрдоган на Генассамблее ООН поддержал территориальную целостность Грузии|url=https://rossaprimavera.ru/news/68048549|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=27 September 2020|website=rossaprimavera.ru}}</ref><ref>{{Cite web|title=Turkey – President Addresses General Debate, 75th Session|url=http://webtv.un.org/search/turkey-president-addresses-general-debate-75th-session/6193455804001/?term=Recep&lan=English&cat=75th%20Session&sort=date|access-date=27 September 2020|website=United Nations Web TV|language=en|archive-date= 2 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002080111/http://webtv.un.org/search/turkey-president-addresses-general-debate-75th-session/6193455804001/?term=Recep&lan=English&cat=75th%20Session&sort=date%2F|url-status=dead}}</ref> Voordat die vyandelikhede hervat is, het bewerings na vore gekom dat honderde lede van die Siriese nasionale weermag van die Hamza-afdeling na Azerbeidjan oorgeplaas is,<ref>{{cite web | url =https://greekcitytimes.com/2020/09/25/reports-turkey-is-transferring-syrian-militants-to-azerbaijan-as-hostilities-against-armenia-increases/ |title=Reports Turkey is transferring Syrian militants to Azerbaijan as hostilities against Armenia increases|publisher=Greek City Times| language=English|date=25 September 2020| accessdate =27 September 2020}}</ref> terwyl volgens die Turkse media na aan president Erdogan baie YPG- en PKK-lede uit [[Irak]] en [[Sirië]] na Nagorno-Karabach oorgeplaas is om Armeense milisies teen Azerbeidjan op te lei.<ref name="dailysabahPKK">{{Cite news |url=https://www.dailysabah.com/politics/war-on-terror/armenia-transfers-ypgpkk-terrorists-to-occupied-area-to-train-militias-against-azerbaijan |title=Armenia transfers YPG/PKK terrorists to occupied area to train militias against Azerbaijan |website=Daily Sabah |access-date=27 September 2020 |date=25 September 2020 |language=en }}</ref> Armenië se president, Armen Sarkissian, het die bewerings van die Turkse media van Koerdiese militante in Nagorno-Karabach ontken en dit 'absolute onsin' genoem.<ref>{{Cite news |url=https://english.alarabiya.net/en/features/2020/09/30/Turkish-claims-of-PKK-fighters-in-Armenia-absolute-nonsense-Armen-Sarkissian |title=Turkish claims of PKK fighters in Armenia absolute nonsense: Armen Sarkissian |website=Al Arabia |access-date=30 September 2020 |date=29 September 2020 |language=en }}</ref> == Verloop == Op 27 September 2020 het dodelike gevegte in Nagorno-Karabach tussen Armeense en Azerbeidjanse-magte uitgebreek. [[Stepanakert]], hoofstad van Nagorno-Karabach , word deur die Azeris gebombardeer.<ref name="FIAFP2700920">[https://www.francetvinfo.fr/monde/armenie/ce-que-l-on-sait-des-combats-meurtriers-entre-l-azerbaidjan-et-les-separatistes-armeniens_4120235.html Haut-Karabakh : ce que l'on sait des combats meurtriers entre l'Azerbaïdjan et les séparatistes arméniens], ''Franceinfo avec AFP'', 27 September 2020.</ref> Ten minste drie 9K35 Strela-10 en ses [[9K33 Osa]] Armeense lugafweereenhede word vernietig in Azerbeidjanse [[onbemande vliegtuig]]-aanvalle. Azerbeidjan maak gebruik van Turkse vervaardigde [[Bayraktar TB2]]’s. Azerbeidjan beweer die inname van berg Murovdags en ses dorpe, waaronder vyf in die Fizouli-distrik en een in die Jebrail -distrik. Armenië ontken dit, maar die owerhede in Nagorno-Karabach erken die verlies van sommige posisies.<ref name="FIAFP2700920"/>. Die Armeense premier Nikol Pasjinjan het aangekondig dat Azerbeidjan teen Armenië “oorlog” verklaar het en "algemene mobilisering" en die instelling van "krygswet" aangekondig het. Die Azerbeidjanse Ministerie van Verdediging kondig op sy beurt die aanvang van 'n "teenoffensief aan die hele frontlinie" van Karabach aan om 'n einde te maak aan die militêre aktiwiteite van die weermag van Armenië". Die president van Azerbeidjan, [[Ilham Aliyev]], besluit ook krygswet en verklaar: “Die Azerbeidjanse leër veg vandag op sy grondgebied, verdedig sy territoriale integriteit, lewer verwoestende houe aan die vyand. Ons saak is regverdig en ons sal wen.” Die gevegte het op 28 September voortgeduur. Die owerhede van Nagorno-Karabach beweer dat hulle die vorige dag 'n paar posisies herwin het, maar die Azeri-magte beweer inteendeel dat hulle nuwe territoriale winste behaal het naby die dorpie Talych. Op 29 September beweer die Armenië dat een van sy vliegtuie, ‘n [[Su-25]] deur 'n F-16 van die [[Turkse Lugmag|Turkse lugmag]] neergeskiet het.<ref name="PointAFP280920">[https://www.lepoint.fr/monde/karabakh-bakou-et-erevan-affirment-s-infliger-de-lourdes-pertes-29-09-2020-2394178_24.php Karabakh: l'Arménie accuse la Turquie d'avoir abattu un de ses avions militaires], ''Le Point avec AFP'', 29 September 2020.</ref> Turkye ontken dat hul lugmag betrokke is by die konflik. Op 1 Oktober het Armenië aangekondig dat 4 Azerbeidjanse verkenningshommeltuie naby [[Jerevan]], die hoofstad, afgeskiet is.<ref>{{Lien web |langue=en-CA |titre=Armenia says four drones shot down near Yerevan capital |url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/armenia-says-four-drones-shot-down-near-yerevan-capital |site=National Post |Besoek op =2020-10-01}}</ref>Op 3 Oktober het president Aliyev aangekondig dat die dorpies Madagiz, Talish, Mehdili, Chaxirli, Ashagi Maralyan, Sheybey, Guyjag en Ashagi Abdurrahmanli deur Azeri-magte beset is. <ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Aida Sultanova |titre=Azerbaijan claims village seizure in fighting with Armenia |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/azerbaijan-president-criticizes-mediators-fighting-rages-on/2020/10/03/7a8d8992-0571-11eb-b92e-029676f9ebec_story.html |site=washingtonpost.com |date=3 Oktober 2020 |consulté le=3 Oktober 2020 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Burak Bir |titre=Azerbaijan liberates 7 more villages amid clashes |url=https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/azerbaijan-liberates-7-more-villages-amid-clashes/1994695 |site=aa.com.tr |date=3 Oktober 2020 |consulté le=3 Oktober 2020}}</ref> Op dieselfde dag is die stad Stepanakert vir die eerste keer met swaar [[artillerie]] gebombardeer. <ref name="MondeAFP031020">[https://www.lemonde.fr/international/article/2020/10/03/haut-karabakh-les-combats-s-intensifient-entre-armeniens-et-azerbaidjanais-le-bilan-officiel-depasse-les-240-morts_6054670_3210.html Haut-Karabakh : les combats s’intensifient entre Arméniens et Azerbaïdjanais, le bilan officiel dépasse 240 morts], ''Le Monde avec AFP'', 2 Oktober 2020.</ref>.Op 4 Oktober kondig Azerbaijan aan dat die Jabrayil-distrik oorgeneem is en beskuldig Armenië, wat ontken, dat die stad Gandja, die tweede stad van Azerbeidjan, waar daar een dood en vier gewondes onder burgerlikes was, gebombardeer is. <ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Azerbaijan liberates key Jabrayil province from Armenian occupation |url=https://www.dailysabah.com/politics/azerbaijan-liberates-key-jabrayil-province-from-armenian-occupation/news |site=dailysabah.com |date=4 Oktober 2020 |consulté le=4 Oktober 2020}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Nagorno-Karabakh: Azerbaijan says civilian killed in Ganja |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/4/nagorno-karabakh-sides-exchange-fire-on-multiple-fronts |site=aljazeera.com |date=4 Oktober 2020 |consulté le=4 Oktober 2020}}</ref>.In reaksie het Azerbeidjan Stepanakert weer gebombardeer. Die president van Azerbeidjan Ilham Aliev stel dat die onttrekking van Armeense magte die enigste voorwaarde vir 'n skietstilstand sal wees.<ref>''Haut-Karabakh : Stepanakert cible de nouvelles frappes, Gandja'' "sous le feu" ,france24.com ,2020-10-04, https://www.france24.com/fr/20201004-haut-karabakh-la-capitale-stepanakert-visée-par-de-nouvelles-frappes-gandja-sous-le-feu , Besoek op 2020-10-05}}.</ref> [[Lêer:Defense Army of the Republic of Artsakh attacks Azerbaijan.png|links|duimnael|Die Artsach Verdedigingsleër loods 'n teenaanval op die Azeri-posisies gedurende Oktober 2020.]] Na tien dae se gevegte het ongeveer 50% van die bevolking Nagorno-Karabakh verlaat, die meerderheid vir Jerevan.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Karabakh: quand la tornade "Smertch" s'abat |url=https://www.courrierinternational.com/depeche/karabakh-quand-la-tornade-smertch-sabat.afp.com.20201007.doc.8rl4fb.xml |site=Courrier international |date=2020-10-07 |consulté le=2020-10-07}}</ref> Op 8 Oktober 2020 het Azeri-lugaanvalle op die stad Sjoesji verskeie mense beseer en die katedraal beskadig .<ref>''Une cathédrale arménienne bombardée, première réunion de médiation'', lapresse.ca ,2020-10-08, https://www.lapresse.ca/international/2020-10-08/conflit-azerbaidjan-armenie-au-karabakh/une-cathedrale-armenienne-bombardee-premiere-reunion-de-mediation.php , Besoek op 2020-10-08.</ref> Op 10 Oktober om twaalfuur is 'n [[wapenstilstand]] aangekondig sonder om die duur daarvan te bepaal. Die partye het dit onderhandel na 'n besoek aan [[Moskou]] waar die Armeense, Azerbeidjanse en Russiese ministers van Buitelandse Sake tien uur lank beraadslaag het. Die wapenstilstand sal dit moontlik maak om krygsgevangenes en die lyke van die gesneuweldes uit te ruil. Die partye het ook onderneem om weer te begin onderhandel om hul territoriale geskil op te los.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Nagorny Karabakh : l'Azerbaïdjan et l'Arménie s'accordent sur un cessez-le-feu |url=https://www.lefigaro.fr/international/nagorny-karabakh-l-azerbaidjan-et-l-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu-20201010 |site=lefigaro.fr |date=10 Oktober 2020 |Besoek op 10 Oktober 2020}}</ref> In die nag van 10 op 11 Oktober het Armeense bombardeering van die Azerbeidjanse stad Gandja die dood van 7 burgers en 33 gewondes veroorsaak, volgens die Azerbeidjanse minister van buitelandse sake wat Armenië daarvan beskuldig dat hy die skietstilstand verbreek het.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Nagorny Karabakh : des bombardements arméniens nocturnes font 7 morts en Azerbaïdjan |url=https://www.leprogres.fr/defense-guerre-conflit/2020/10/11/nagorny-karabakh-des-bombardements-armeniens-nocturnes-font-7-morts-en-azerbaidjan |site=leprogres.fr |date=11 octobre 2020 |consulté le=11 octobre 2020}}</ref> Armenië beskuldig ook Azerbeidjan van die skending van die skietstilstand met artillerie-aanvalle op Stepanakert.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Haut-Karabagh : malgré le cessez-le-feu, les bombardements ont repris |url=https://www.leprogres.fr/defense-guerre-conflit/2020/10/10/karabakh-azerbaidjan-et-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu |site=leprogres.fr |date=10 octobre 2020 |consulté le=11 octobre 2020}}</ref><ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Au Karabakh, l’arrêt des combats n’est pas clairement visible |url=https://www.humanite.fr/au-karabakh-larret-des-combats-nest-pas-clairement-visible-694697 |site=L'Humanité |date=2020-10-12 |consulté le=2020-10-12}}</ref> [[Lêer:Azerbaijani people celebrating victory in Karabakh. Sheikh Shamil street2.jpg|duimnael|Vieringe in [[Bakoe]], Azerbeidjan na die vredesooreenkoms.]] Op 13 Oktober, nadat verdere bombardemente aan beide kante plaasgevind het, word die skietstilstand as onsuksesvol beskou.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Guerre Arménie-Azerbaïdjan - La trêve ne tient pas au Haut-Karabakh |url=https://www.lindependant.fr/2020/10/13/guerre-armenie-azerbaidjan-la-treve-ne-tient-pas-au-haut-karabakh-9136484.php |site=lindependant.fr |date=2020-10-13 |consulté le=2020-10-13}}</ref> Op 14 Oktober het Azerbeidjan verklaar dat vuurpyllanseringsgebiede op die grondgebied van Armenië aangeval is, wat die vrees laat ontstaan het vir die eskalasie van die konflik, aangesien Armeense grondgebied nog nie tydens die begin van die konflik getref is nie.<ref>{{Lien web |titre=L'Azerbaïdjan frappe en Arménie, le conflit s'intensifie |url=https://www.lepoint.fr/monde/l-azerbaidjan-frappe-en-armenie-le-conflit-s-intensifie-14-10-2020-2396420_24.php |site=lepoint.fr |date=14 Oktober 2020 |consulté le=15 Oktober 2020}}.</ref> Gedurende die nag van 17 Oktober was die stad Gandja weer die teiken van Scud-missiele wat die dood van dertien burgerlikes sou veroorsaak het,<ref>{{Lien web |titre=Nagorny Karabakh : nouvelle escalade, douze civils tués dans une frappe en Azerbaïdjan |url=https://www.europe1.fr/international/nagorny-karabakh-nouvelle-escalade-douze-civils-tues-dans-une-frappe-en-azerbaidjan-3999227 |site=Europe 1 |consulté le=2020-10-17}}</ref><ref name="alsa">{{Lien web |langue=en |auteur=Linah Alsaafin |titre=Azerbaijan says civilians killed by Armenia in Ganja: Live |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/17/casualties-after-armenian-attack-targets-ganja-live-updates |site=www.aljazeera.com |consulté le=2020-10-17}}.</ref> volgens die Azeri-president. Hy het ook die vernietiging van 'n Armeense SU-25-vliegtuig in die Jabrayil-gebied aangekondig, wat deur Armenië ontken is.<ref>{{Lien web |titre=Nagorny Karabakh : nouvelle escalade, douze civils tués dans une frappe en Azerbaïdjan |url=https://www.europe1.fr/international/nagorny-karabakh-nouvelle-escalade-douze-civils-tues-dans-une-frappe-en-azerbaidjan-3999227 |site=Europe 1 |consulté le=2020-10-17}}.</ref><ref name="alsa" /> 'n [[Hidroëlektrisiteit|Hidroëlektriese kragstasie]] is ook in die stad Mingçevir beskadig.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Ruslan Rehimov |titre=Armenian attack kills 12 civilians in Ganja, Azerbaijan |url=https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/armenian-attack-kills-12-civilians-in-ganja-azerbaijan/2009288 |site=aa.com.tr |date=17 octobre 2020 |consulté le=17 octobre 2020}}.</ref> Aliyev kondig die inname van die stad Fizuli en verskeie dorpe aan.<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Azerbaijan liberates city of Fuzuli, 7 villages in Nagorno-Karabakh |url=https://www.dailysabah.com/politics/azerbaijan-liberates-city-of-fuzuli-7-villages-in-nagorno-karabakh/news |site=dailysabah.com |date=17 octobre 2020 |consulté le=17 octobre 2020}}.</ref> Danksy bemiddeling deur die medevoorsitters van die Minsk-groep is 'n humanitêre wapenstilstand vanaf 18 Oktober deur die twee partye onderhandel.<ref>{{Lien web |titre=L'Arménie et l'Azerbaïdjan se mettent d'accord sur un cessez-le-feu au Haut-Karabakh |url=https://www.lindependant.fr/2020/10/17/larmenie-et-lazerbaidjan-se-mettent-daccord-sur-un-cessez-le-feu-au-haut-karabakh-9146638.php |site=lindependant.fr |date=17 octobre 2020 |consulté le=18 octobre 2020}}.</ref> Maar hierdie tweede wapenstilstand het net soos die eerste slegs vir 'n paar uur geduur.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Armenia, Azerbaijan Accuse Each Other Of Violating Fresh Cease-Fire |url=https://www.rferl.org/a/armenia-accuses-azerbaijan-of-violating-fresh-cease-fire/30899062.html |site=rferl.org |date=18 octobre 2020 |consulté le=18 octobre 2020}}</ref> Op 10 November 2020, is 'n gesamentlike verklaring van die president van die Republiek Azerbeidjan, die eerste minister van die Republiek van Armenië en die president van die Russiese Federasie uitgereik oor 'n omvattende skietstilstand en dat alle vyandelikhede in die gebied van Nagorno-Karabakh op 10 November 2020 om middernag in Moskou, sou ophou.<ref>Déclaration du Président de la République d'Azerbaïdjan,du Premier ministre de la République d'Arménie et du Président de la Fédération de Russie, https://fr.azvision.az/news/100149/d%C3%A9claration-du-pr%C3%A9sident-de-la-r%C3%A9publique-dazerba%C3%AFdjan,du-premier-ministre-de-la-r%C3%A9publique-darm%C3%A9nie-et-du-pr%C3%A9sident-de-la-f%C3%A9d%C3%A9ration-de-russie.html.</ref> Onluste het in Jerevan uitgebreek in reaksie op hierdie nuus <ref>Haut-Karabakh : un cessez-le-feu vécu comme une capitulation en Arménie. https://www.lexpress.fr/actualite/monde/haut-karabakh-un-cessez-le-feu-vecu-comme-une-trahison-par-les-armeniens_2138313.html ,LExpress.fr ,2020-11-10 . Besoek op 2020-11-10.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en |2020 Nagorno-Karabakh conflict}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Azerbeidjanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie:Armenië]] 6v7jfh7o2phzedmhz1z97rsftewgyly 2922119 2922118 2026-08-04T19:26:57Z Oesjaar 7467 /* Verloop */ Sintaksfout 2922119 wikitext text/x-wiki [[Lêer:QarabaghWarMap(2020).svg|350px|duimnael|{{legend|#ffd078ff| Gebied beheer deur die [[Republiek Artsach]] met inbegrip van Armeense beheerde gebiede rondom Nagorno-Karabach]}}{{legend|#7fd281ff| Gebied opgeëis deur die Republiek Artsakh, maar beheer deur [[Azerbaijan]]}}{{legend|#81ffceff| Gebied beset deur Azerbeidjan{{Small|(volgens Azerbaijan)}}}}]] Die '''Nagorno-Karabach-konflik van 2020''' was 'n gewapende konflik tussen die magte van [[Azerbeidjan]] en [[Armenië]], tesame met die selfverklaarde [[Artsach]] in die Nagorno-Karabach-streek, en was die nuutste eskalasie van die onopgeloste Nagorno-Karabach-konflik. Die botsings het die oggend van [[27 September]] [[2020]] langs die Nagorno-Karabach-kontaklyn begin. Beide kante het militêre en burgerlike ongevalle gerapporteer.<ref name="aljaz">{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/27/heavy-fighting-erupts-in-disputed-nagorno-karabakh-region |title=Fighting erupts between Armenia, Azerbaijan over disputed region|publisher=[[Al Jazeera]]|date=27 September 2020|access-date=27 September 2020}}</ref> In reaksie op die botsings het Armenië en die selfverklaarde Republiek Artsakh [[krygswet]] en algehele mobilisering ingestel,<ref name=":1" /><ref name="auto">{{cite web|url=https://in.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-martial-law/nagorno-karabakh-announces-martial-law-and-total-mobilization-idINKBN26I086?il=0|title=Nagorno-Karabakh announces martial law and total mobilization|publisher=[[Reuters]]|date=27 September 2020|access-date=27 September 2020|archive-date=11 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141606/https://in.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-martial-law/nagorno-karabakh-announces-martial-law-and-total-mobilization-idINKBN26I086?il=0|url-status=dead}}</ref> terwyl Azerbeidjan krygswet en 'n aandklokreël ingestel het.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-curfew/azerbaijans-parliament-approves-martial-law-curfews-presidents-aide-idINKBN26I0OU |title=Azerbaijan's parliament approves martial law, curfews – president's aide|publisher=[[Reuters]]| date=27 September 2020|access-date =27 September 2020}}</ref> Op 28 September is gedeeltelike mobilisering in Azerbeidjan afgekondig.<ref>{{cite web |url=https://apa.az/en/azerbaijan-army-azerbaijani-armed-forces/Partial-mobilization-announced-in-Azerbaijan-331385 |title=Partial mobilization announced in Azerbaijan|publisher=Azeri Press Agency|date=28 September 2020|access-date =28 September 2020}}</ref> Die [[Verenigde Nasies]] het die konflik ten sterkste veroordeel en 'n beroep op albei kante gedoen om om spanning af te skaal en sonder versuim betekenisvolle onderhandelinge te hervat.<ref name=":2">{{Cite web|date=2020-09-30|title=UN Security Council calls for immediate end to fighting in Nagorno-Karabakh|url=https://www.france24.com/en/20200930-un-security-council-calls-for-immediate-end-to-fighting-in-nagorno-karabakh|access-date=2020-09-30|website=France 24|language=en</ref> Na die inname van Shusha, die tweede grootste nedersetting in Nagorno-Karabakh, is 'n vredesooreenkoms onderteken tussen die president van Azerbeidjan, [[Ilham Aliyev]], die premier van Armenië, [[Nikol Pasjinjan]], en die president van Rusland, [[Wladimir Poetin]], wat gevegte beëindig het. Vyandelikhede in die gebied is vanaf 00:00, 10 November 2020 Moskou-tyd gestaak.<ref name="RIANovosti">{{cite web|url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583847112.html|title=Путин выступил с заявлением о прекращении огня в Карабахе|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref><ref name="RIA Novosti">{{cite web|url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583845291.html|title=Пашинян заявил о прекращении боевых действий в Карабахе|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref><ref name=":18">{{cite news|date=2020-11-10|title=Nagorno-Karabakh: Russia deploys peacekeeping troops to region|publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-54885906|access-date=2020-11-11}}</ref> Die president van Artsakh, Arayik Harutyunyan, het ook ingestem om die vyandelikhede te beëindig.<ref name="ria.ru">{{cite web |url=https://ria.ru/20201110/karabakh-1583847338.html|title=Президент непризнанной НКР дал согласие закончить войну|date=9 November 2020|access-date=9 November 2020|agency=RIA Novosti|language=ru}}</ref> Volgens die ooreenkoms sou elke strydende party die gebiede behou wat hulle in daardie stadium beheer, terwyl Armenië ingestem het om ander besette gebiede rondom Nagorno-Karabakh aan Azerbeidjan terug te gee. Azerbeidjan sal ook toegang tot grond verkry tot sy [[Nachitsjewan]]-[[enklawe]] wat aan [[Turkye]] en [[Iran]] grens.<ref>https://www.nytimes.com/2020/11/09/world/middleeast/armenia-settlement-nagorno-karabakh-azerbaijan.html</ref> Byna 2000 Russiese soldate, onder leiding van luitenant-generaal Rustam Muradov, <ref>{{cite web|url=https://www.turan.az/ext/news/2020/11/free/politics%20news/en/129784.htm|title=General Rustam Muradov is appointed Commander of Russian peacekeepers in Karabakh|date=11 November 2020|access-date=11 November 2020|publisher=Turan Information Agency|archive-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115170154/https://www.turan.az/ext/news/2020/11/free/politics|url-status=dead}}</ref> is aanvanklik as vredesmagte ingespan om die landkorridor tussen Armenië en Nagorno-Karabakh te bewaak met 'n mandaat van minstens vyf jaar.<ref name="peace">{{cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2020/11/09/armenian-pm-announces-end-to-nagorno-karabakh-hostilities-a71997|title=Deal Struck to End Nagorno-Karabakh War|publisher=The Moscow Times |access-date=10 November 2020|date=10 November 2020}}</ref> == Agtergrond == Die botsings spruit uit die geskil oor die Armeense meerderheid in Nagorno-Karabach, 'n internasionaal erkende gebied van Azerbeidjan, wat tans deur die selfverklaarde Republiek Artsakh beheer word.<ref>{{Cite web|last=Department Of State. The Office of Electronic Information|first=Bureau of Public Affairs|title=1993 UN Security Council Resolutions on Nagorno-Karabakh|url=https://2001-2009.state.gov/p/eur/rls/or/13508.htm|access-date=27 September 2020|website=2001-2009.state.gov|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 June 2019|title=HUMAN RIGHTS SITUATION OF INTERNALLY DISPLACED PERSONS IN AZERBAIJAN · Human Rights Club|url=https://www.humanrightsclub.net/en/news/2019/human-rights-situation-of-internally-displaced-persons-in-azerbaijan/|access-date=27 September 2020|website=Human Rights Club|language=en-US|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928055349/https://www.humanrightsclub.net/en/news/2019/human-rights-situation-of-internally-displaced-persons-in-azerbaijan/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Recognition of the territorial integrity of Azerbaijan by Armenia|url=http://www.assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=9487&lang=en|access-date=27 September 2020|website=www.assembly.coe.int}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|date=27 September 2020|title=Armenia and Azerbaijan erupt into fighting over disputed Nagorno-Karabakh|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54314341|access-date=27 September 2020}}</ref> Die Nagorno-Karabach-oorlog het in 1994 met 'n skietstilstand geëindig, met Armenië in beheer van die Nagorno-Karabach-streek, asook die omliggende distrikte Aghdam, Jabrail, Fuzuli, Kalbajar, Gubadli, Lachin en Zangilan van Azerbeidjan. Pogings tot bemiddeling, hoofsaaklik via die Madrid-beginsels, het in duie gestort toe Armenië dit in Maart 2020 verwerp het.<ref>{{Cite web|date=2020-09-18|title='Velvet Populism' Ends Decade-Long Discussion Of The Madrid Principles - OpEd|url=http://www.eurasiareview.com/18092020-velvet-populism-ends-decade-long-discussion-of-the-madrid-principles-oped/|access-date=2020-09-30|website=Eurasia Review|language=en-US}}</ref> Volgens die oorlogsverslag van 2018 wat deur die [[Genève]] Akademie vir Internasionale Humanitêre Reg en [[Menseregte]] opgestel is, "oefen Armenië sy gesag uit oor Nagorno-Karabach deur toerusting, finansiering of opleiding en operasionele ondersteuning aan die selfverklaarde Republiek Nagorno-Karabach en sy magte, maar ook om die algemene beplanning van hul militêre en paramilitêre aktiwiteite te koördineer en te help".<ref>{{Cite web|title=Military occupation of Azerbaijan by Armenia {{!}} Rulac|url=http://www.rulac.org/browse/conflicts/military-occupation-of-azerbaijan-by-armenia|access-date=27 September 2020|website=www.rulac.org}}</ref> Gedurende drie dekades het verskeie skendings van die skietstilstand plaasgevind, waarvan die ergste die 2016 Nagorno-Karabach-gevegte en die gevegte in Julie 2020 aan die grens tussen Armenië en Azerbeidjan was.<ref>{{Cite web|last=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères|title=Armenia/Azerbaijan – Border clashes between the two countries (15 Jul. 2020)|url=https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/armenia/news/article/armenia-azerbaijan-border-clashes-between-the-two-countries-15-jul-2020|access-date=27 September 2020|website=France Diplomacy – Ministry for Europe and Foreign Affairs|language=en}}</ref> Duisende Azerbeidjaners het vir [[oorlog]] teen Armenië betoog, terwyl Turkye [[propaganda]] ter ondersteuning van Azerbeidjan uitgesaai het.<ref>{{cite news |last1=Weise |first1=Zia |last2=Cienski |first2=Jan |last3=Herszenhorn |first3=David M. |date=28 September 2020 |title=The Armenia-Azerbaijan conflict explained |url=https://www.politico.eu/article/the-nagorno-karabakh-conflict-explained-armenia-azerbaijan/ |work=Politico |access-date=29 September 2020}}</ref> Op 23 Julie 2020 het Armenië die begin van 'n gesamentlike lugverdedigingstelsel oefening met [[Rusland]] aangekondig.<ref>{{Cite web|title=Армения и Россия проводят в Закавказье учения Объединённой системы ПВО|url=https://eadaily.com/ru/news/2020/07/23/armeniya-i-rossiya-provodyat-v-zakavkaze-ucheniya-obedinyonnoy-sistemy-pvo|access-date=27 September 2020|website=EADaily|language=ru}}</ref> 'n Week later het Azerbeidjan 'n reeks militêre oefeninge gehou van 29 Julie tot 10 Augustus,<ref>{{Cite news|last=|first=|date=|title=Азербайджан и Турция приступили к военным учениям|work=Euronews|url=https://www.youtube.com/watch?v=Jv3NsSd-IGg&ab_channel=Euronews%D0%BF%D0%BE-%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{Cite news|last=|first=|date=1 Augustus 2020|title=Совместные учения армий Азербайджана и Турции впечатляют масштабами|work=CBC|url=https://www.youtube.com/watch?v=IkZrZs9i3C0&ab_channel=CBCTVAzerbaijan|url-status=live|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Игра мускулами: зачем Азербайджан проводит учения с Турцией|url=https://www.gazeta.ru/politics/2020/07/28_a_13168861.shtml|access-date=27 September 2020|website=Газета.Ru|language=ru}}</ref> en verdere militêre oefeninge vroeg in September met die betrokkenheid van [[Turkye]].<ref>{{cite web | url =https://www.dailysabah.com/politics/diplomacy/turkey-azerbaijan-military-drills-intimidate-armenia-president-aliyev-says |title=Turkey-Azerbaijan military drills intimidate Armenia, President Aliyev says |work=Daily Sabah| date=20 September 2020| accessdate =27 September 2020}}</ref> Aan die einde van September het Armenië deelgeneem aan gesamentlike militêre oefeninge aan die suidelike grens van die Russiese Federasie, in Armenië sowel as in [[Abchasië]] en [[Suid-Ossetië]], albei selfverklaarde onafhanklike state van [[Georgië]] wat nie deur die internasionale gemeenskap erken word nie.<ref>{{Cite news |url=https://armenpress.am/eng/news/1027268.html?__cf_chl_jschl_tk__=924dd755b978e09cfec74649f70d036bb4c8e3e6-1601297188-0-ATaHuBrBb8fCbTK53HzhJ7gX29h5O1mCDyhDtJbxnoOaEj5kIYkBpnCpl7rZIX-VQmvgsaHvKXjBubdcQ0YR_HqEjfegdDoNdi_APgg9ofPW4vbmcDCGQvlI5FqE6aOoKU-6is1bRbaqRi309dPsHgaiYRTjqriTEBq8wqPUxjjWcync5j42_Uwh1eE6IN3EdOdCNzD7xcAZTtxLtiryiqHmzZEug3SH8_U-SwS-xGIEAoGjI-sWPWB93TXrLKuF9x9AhurTOP6kr15j1CziMfNMIvp7QPsOBlzsikIyXxJp |title=Armenia joins Russia, China and others for Caucasus 2020 major international military drills |date=10 September 2020 |access-date=28 September 2020 |website=armenpress.am |publisher=Armenpress |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://civil.ge/archives/369450 |title=Russian-led Kavkaz-2020 Drills Start in Abkhazia, Tskhinvali |date=21 September 2020 |access-date=27 September 2020 |website=civil.ge |language=en }}</ref>Tydens die 75ste sitting van die Verenigde Nasies se Algemene Vergadering het die Turkse president, [[Recep Tayyip Erdoğan]], 'n verklaring uitgereik wat die territoriale integriteit van Azerbeidjan en Georgië ondersteun.<ref>{{Cite web|first=|date=|title=Эрдоган на Генассамблее ООН поддержал территориальную целостность Грузии|url=https://rossaprimavera.ru/news/68048549|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=27 September 2020|website=rossaprimavera.ru}}</ref><ref>{{Cite web|title=Turkey – President Addresses General Debate, 75th Session|url=http://webtv.un.org/search/turkey-president-addresses-general-debate-75th-session/6193455804001/?term=Recep&lan=English&cat=75th%20Session&sort=date|access-date=27 September 2020|website=United Nations Web TV|language=en|archive-date= 2 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201002080111/http://webtv.un.org/search/turkey-president-addresses-general-debate-75th-session/6193455804001/?term=Recep&lan=English&cat=75th%20Session&sort=date%2F|url-status=dead}}</ref> Voordat die vyandelikhede hervat is, het bewerings na vore gekom dat honderde lede van die Siriese nasionale weermag van die Hamza-afdeling na Azerbeidjan oorgeplaas is,<ref>{{cite web | url =https://greekcitytimes.com/2020/09/25/reports-turkey-is-transferring-syrian-militants-to-azerbaijan-as-hostilities-against-armenia-increases/ |title=Reports Turkey is transferring Syrian militants to Azerbaijan as hostilities against Armenia increases|publisher=Greek City Times| language=English|date=25 September 2020| accessdate =27 September 2020}}</ref> terwyl volgens die Turkse media na aan president Erdogan baie YPG- en PKK-lede uit [[Irak]] en [[Sirië]] na Nagorno-Karabach oorgeplaas is om Armeense milisies teen Azerbeidjan op te lei.<ref name="dailysabahPKK">{{Cite news |url=https://www.dailysabah.com/politics/war-on-terror/armenia-transfers-ypgpkk-terrorists-to-occupied-area-to-train-militias-against-azerbaijan |title=Armenia transfers YPG/PKK terrorists to occupied area to train militias against Azerbaijan |website=Daily Sabah |access-date=27 September 2020 |date=25 September 2020 |language=en }}</ref> Armenië se president, Armen Sarkissian, het die bewerings van die Turkse media van Koerdiese militante in Nagorno-Karabach ontken en dit 'absolute onsin' genoem.<ref>{{Cite news |url=https://english.alarabiya.net/en/features/2020/09/30/Turkish-claims-of-PKK-fighters-in-Armenia-absolute-nonsense-Armen-Sarkissian |title=Turkish claims of PKK fighters in Armenia absolute nonsense: Armen Sarkissian |website=Al Arabia |access-date=30 September 2020 |date=29 September 2020 |language=en }}</ref> == Verloop == Op 27 September 2020 het dodelike gevegte in Nagorno-Karabach tussen Armeense en Azerbeidjanse-magte uitgebreek. [[Stepanakert]], hoofstad van Nagorno-Karabach , word deur die Azeris gebombardeer.<ref name="FIAFP2700920">[https://www.francetvinfo.fr/monde/armenie/ce-que-l-on-sait-des-combats-meurtriers-entre-l-azerbaidjan-et-les-separatistes-armeniens_4120235.html Haut-Karabakh : ce que l'on sait des combats meurtriers entre l'Azerbaïdjan et les séparatistes arméniens], ''Franceinfo avec AFP'', 27 September 2020.</ref> Ten minste drie 9K35 Strela-10 en ses [[9K33 Osa]] Armeense lugafweereenhede word vernietig in Azerbeidjanse [[onbemande vliegtuig]]-aanvalle. Azerbeidjan maak gebruik van Turkse vervaardigde [[Bayraktar TB2]]’s. Azerbeidjan beweer die inname van berg Murovdags en ses dorpe, waaronder vyf in die Fizouli-distrik en een in die Jebrail -distrik. Armenië ontken dit, maar die owerhede in Nagorno-Karabach erken die verlies van sommige posisies.<ref name="FIAFP2700920"/>. Die Armeense premier Nikol Pasjinjan het aangekondig dat Azerbeidjan teen Armenië “oorlog” verklaar het en "algemene mobilisering" en die instelling van "krygswet" aangekondig het. Die Azerbeidjanse Ministerie van Verdediging kondig op sy beurt die aanvang van 'n "teenoffensief aan die hele frontlinie" van Karabach aan om 'n einde te maak aan die militêre aktiwiteite van die weermag van Armenië". Die president van Azerbeidjan, [[Ilham Aliyev]], besluit ook krygswet en verklaar: “Die Azerbeidjanse leër veg vandag op sy grondgebied, verdedig sy territoriale integriteit, lewer verwoestende houe aan die vyand. Ons saak is regverdig en ons sal wen.” Die gevegte het op 28 September voortgeduur. Die owerhede van Nagorno-Karabach beweer dat hulle die vorige dag 'n paar posisies herwin het, maar die Azeri-magte beweer inteendeel dat hulle nuwe territoriale winste behaal het naby die dorpie Talych. Op 29 September beweer die Armenië dat een van sy vliegtuie, ‘n [[Su-25]] deur 'n F-16 van die [[Turkse Lugmag|Turkse lugmag]] neergeskiet het.<ref name="PointAFP280920">[https://www.lepoint.fr/monde/karabakh-bakou-et-erevan-affirment-s-infliger-de-lourdes-pertes-29-09-2020-2394178_24.php Karabakh: l'Arménie accuse la Turquie d'avoir abattu un de ses avions militaires], ''Le Point avec AFP'', 29 September 2020.</ref> Turkye ontken dat hul lugmag betrokke is by die konflik. Op 1 Oktober het Armenië aangekondig dat 4 Azerbeidjanse verkenningshommeltuie naby [[Jerevan]], die hoofstad, afgeskiet is.<ref>{{Lien web |langue=en-CA |titre=Armenia says four drones shot down near Yerevan capital |url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/armenia-says-four-drones-shot-down-near-yerevan-capital |site=National Post |Besoek op =2020-10-01}}</ref>Op 3 Oktober het president Aliyev aangekondig dat die dorpies Madagiz, Talish, Mehdili, Chaxirli, Ashagi Maralyan, Sheybey, Guyjag en Ashagi Abdurrahmanli deur Azeri-magte beset is. <ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Aida Sultanova |titre=Azerbaijan claims village seizure in fighting with Armenia |url=https://www.washingtonpost.com/world/europe/azerbaijan-president-criticizes-mediators-fighting-rages-on/2020/10/03/7a8d8992-0571-11eb-b92e-029676f9ebec_story.html |site=washingtonpost.com |date=3 Oktober 2020 |consulté le=3 Oktober 2020 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Burak Bir |titre=Azerbaijan liberates 7 more villages amid clashes |url=https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/azerbaijan-liberates-7-more-villages-amid-clashes/1994695 |site=aa.com.tr |date=3 Oktober 2020 |consulté le=3 Oktober 2020}}</ref> Op dieselfde dag is die stad Stepanakert vir die eerste keer met swaar [[artillerie]] gebombardeer. <ref name="MondeAFP031020">[https://www.lemonde.fr/international/article/2020/10/03/haut-karabakh-les-combats-s-intensifient-entre-armeniens-et-azerbaidjanais-le-bilan-officiel-depasse-les-240-morts_6054670_3210.html Haut-Karabakh : les combats s’intensifient entre Arméniens et Azerbaïdjanais, le bilan officiel dépasse 240 morts], ''Le Monde avec AFP'', 2 Oktober 2020.</ref>.Op 4 Oktober kondig Azerbaijan aan dat die Jabrayil-distrik oorgeneem is en beskuldig Armenië, wat ontken, dat die stad Gandja, die tweede stad van Azerbeidjan, waar daar een dood en vier gewondes onder burgerlikes was, gebombardeer is. <ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Azerbaijan liberates key Jabrayil province from Armenian occupation |url=https://www.dailysabah.com/politics/azerbaijan-liberates-key-jabrayil-province-from-armenian-occupation/news |site=dailysabah.com |date=4 Oktober 2020 |consulté le=4 Oktober 2020}}</ref>{{,}}<ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Nagorno-Karabakh: Azerbaijan says civilian killed in Ganja |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/4/nagorno-karabakh-sides-exchange-fire-on-multiple-fronts |site=aljazeera.com |date=4 Oktober 2020 |consulté le=4 Oktober 2020}}</ref>.In reaksie het Azerbeidjan Stepanakert weer gebombardeer. Die president van Azerbeidjan Ilham Aliev stel dat die onttrekking van Armeense magte die enigste voorwaarde vir 'n skietstilstand sal wees.<ref>''Haut-Karabakh : Stepanakert cible de nouvelles frappes, Gandja'' "sous le feu" ,france24.com ,2020-10-04, https://www.france24.com/fr/20201004-haut-karabakh-la-capitale-stepanakert-visée-par-de-nouvelles-frappes-gandja-sous-le-feu , Besoek op 2020-10-05}}.</ref> [[Lêer:Defense Army of the Republic of Artsakh attacks Azerbaijan.png|links|duimnael|Die Artsach Verdedigingsleër loods 'n teenaanval op die Azeri-posisies gedurende Oktober 2020.]] Na tien dae se gevegte het ongeveer 50% van die bevolking Nagorno-Karabakh verlaat, die meerderheid vir Jerevan.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Karabakh: quand la tornade "Smertch" s'abat |url=https://www.courrierinternational.com/depeche/karabakh-quand-la-tornade-smertch-sabat.afp.com.20201007.doc.8rl4fb.xml |site=Courrier international |date=2020-10-07 |consulté le=2020-10-07}}</ref> Op 8 Oktober 2020 het Azeri-lugaanvalle op die stad Sjoesji verskeie mense beseer en die katedraal beskadig .<ref>''Une cathédrale arménienne bombardée, première réunion de médiation'', lapresse.ca ,2020-10-08, https://www.lapresse.ca/international/2020-10-08/conflit-azerbaidjan-armenie-au-karabakh/une-cathedrale-armenienne-bombardee-premiere-reunion-de-mediation.php , Besoek op 2020-10-08.</ref> Op 10 Oktober om twaalfuur is 'n [[wapenstilstand]] aangekondig sonder om die duur daarvan te bepaal. Die partye het dit onderhandel na 'n besoek aan [[Moskou]] waar die Armeense, Azerbeidjanse en Russiese ministers van Buitelandse Sake tien uur lank beraadslaag het. Die wapenstilstand sal dit moontlik maak om krygsgevangenes en die lyke van die gesneuweldes uit te ruil. Die partye het ook onderneem om weer te begin onderhandel om hul territoriale geskil op te los.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Nagorny Karabakh : l'Azerbaïdjan et l'Arménie s'accordent sur un cessez-le-feu |url=https://www.lefigaro.fr/international/nagorny-karabakh-l-azerbaidjan-et-l-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu-20201010 |site=lefigaro.fr |date=10 Oktober 2020 |Besoek op 10 Oktober 2020}}</ref> In die nag van 10 op 11 Oktober het Armeense bombardeering van die Azerbeidjanse stad Gandja die dood van 7 burgers en 33 gewondes veroorsaak, volgens die Azerbeidjanse minister van buitelandse sake wat Armenië daarvan beskuldig dat hy die skietstilstand verbreek het.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Nagorny Karabakh : des bombardements arméniens nocturnes font 7 morts en Azerbaïdjan |url=https://www.leprogres.fr/defense-guerre-conflit/2020/10/11/nagorny-karabakh-des-bombardements-armeniens-nocturnes-font-7-morts-en-azerbaidjan |site=leprogres.fr |date=11 octobre 2020 |consulté le=11 octobre 2020}}</ref> Armenië beskuldig ook Azerbeidjan van die skending van die skietstilstand met artillerie-aanvalle op Stepanakert.<ref>{{Lien web |langue=fr |auteur= |titre=Haut-Karabagh : malgré le cessez-le-feu, les bombardements ont repris |url=https://www.leprogres.fr/defense-guerre-conflit/2020/10/10/karabakh-azerbaidjan-et-armenie-s-accordent-sur-un-cessez-le-feu |site=leprogres.fr |date=10 octobre 2020 |consulté le=11 octobre 2020}}</ref><ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Au Karabakh, l’arrêt des combats n’est pas clairement visible |url=https://www.humanite.fr/au-karabakh-larret-des-combats-nest-pas-clairement-visible-694697 |site=L'Humanité |date=2020-10-12 |consulté le=2020-10-12}}</ref> [[Lêer:Azerbaijani people celebrating victory in Karabakh. Sheikh Shamil street2.jpg|duimnael|Vieringe in [[Bakoe]], Azerbeidjan na die vredesooreenkoms.]] Op 13 Oktober, nadat verdere bombardemente aan beide kante plaasgevind het, word die skietstilstand as onsuksesvol beskou.<ref>{{Lien web |langue=fr |titre=Guerre Arménie-Azerbaïdjan - La trêve ne tient pas au Haut-Karabakh |url=https://www.lindependant.fr/2020/10/13/guerre-armenie-azerbaidjan-la-treve-ne-tient-pas-au-haut-karabakh-9136484.php |site=lindependant.fr |date=2020-10-13 |consulté le=2020-10-13}}</ref> Op 14 Oktober het Azerbeidjan verklaar dat vuurpyllanseringsgebiede op die grondgebied van Armenië aangeval is, wat die vrees laat ontstaan het vir die eskalasie van die konflik, aangesien Armeense grondgebied nog nie tydens die begin van die konflik getref is nie.<ref>{{Lien web |titre=L'Azerbaïdjan frappe en Arménie, le conflit s'intensifie |url=https://www.lepoint.fr/monde/l-azerbaidjan-frappe-en-armenie-le-conflit-s-intensifie-14-10-2020-2396420_24.php |site=lepoint.fr |date=14 Oktober 2020 |consulté le=15 Oktober 2020}}.</ref> Gedurende die nag van 17 Oktober was die stad Gandja weer die teiken van Scud-missiele wat die dood van dertien burgerlikes sou veroorsaak het,<ref>{{Lien web |titre=Nagorny Karabakh : nouvelle escalade, douze civils tués dans une frappe en Azerbaïdjan |url=https://www.europe1.fr/international/nagorny-karabakh-nouvelle-escalade-douze-civils-tues-dans-une-frappe-en-azerbaidjan-3999227 |site=Europe 1 |consulté le=2020-10-17}}</ref><ref name="alsa">{{Lien web |langue=en |auteur=Linah Alsaafin |titre=Azerbaijan says civilians killed by Armenia in Ganja: Live |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/17/casualties-after-armenian-attack-targets-ganja-live-updates |site=www.aljazeera.com |consulté le=2020-10-17}}.</ref> volgens die Azeri-president. Hy het ook die vernietiging van 'n Armeense SU-25-vliegtuig in die Jabrayil-gebied aangekondig, wat deur Armenië ontken is.<ref>{{Lien web |titre=Nagorny Karabakh : nouvelle escalade, douze civils tués dans une frappe en Azerbaïdjan |url=https://www.europe1.fr/international/nagorny-karabakh-nouvelle-escalade-douze-civils-tues-dans-une-frappe-en-azerbaidjan-3999227 |site=Europe 1 |consulté le=2020-10-17}}.</ref><ref name="alsa" /> 'n [[Hidroëlektrisiteit|Hidroëlektriese kragstasie]] is ook in die stad Mingçevir beskadig.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur=Ruslan Rehimov |titre=Armenian attack kills 12 civilians in Ganja, Azerbaijan |url=https://www.aa.com.tr/en/azerbaijan-front-line/armenian-attack-kills-12-civilians-in-ganja-azerbaijan/2009288 |site=aa.com.tr |date=17 octobre 2020 |consulté le=17 octobre 2020}}.</ref> Aliyev kondig die inname van die stad Fizuli en verskeie dorpe aan.<ref>{{Lien web |langue=en |titre=Azerbaijan liberates city of Fuzuli, 7 villages in Nagorno-Karabakh |url=https://www.dailysabah.com/politics/azerbaijan-liberates-city-of-fuzuli-7-villages-in-nagorno-karabakh/news |site=dailysabah.com |date=17 octobre 2020 |consulté le=17 octobre 2020}}.</ref> Danksy bemiddeling deur die medevoorsitters van die Minsk-groep is 'n humanitêre wapenstilstand vanaf 18 Oktober deur die twee partye onderhandel.<ref>{{Lien web |titre=L'Arménie et l'Azerbaïdjan se mettent d'accord sur un cessez-le-feu au Haut-Karabakh |url=https://www.lindependant.fr/2020/10/17/larmenie-et-lazerbaidjan-se-mettent-daccord-sur-un-cessez-le-feu-au-haut-karabakh-9146638.php |site=lindependant.fr |date=17 octobre 2020 |consulté le=18 octobre 2020}}.</ref> Maar hierdie tweede wapenstilstand het net soos die eerste slegs vir 'n paar uur geduur.<ref>{{Lien web |langue=en |auteur= |titre=Armenia, Azerbaijan Accuse Each Other Of Violating Fresh Cease-Fire |url=https://www.rferl.org/a/armenia-accuses-azerbaijan-of-violating-fresh-cease-fire/30899062.html |site=rferl.org |date=18 octobre 2020 |consulté le=18 octobre 2020}}</ref> Op 10 November 2020, is 'n gesamentlike verklaring van die president van die Republiek Azerbeidjan, die eerste minister van die Republiek van Armenië en die president van die Russiese Federasie uitgereik oor 'n omvattende skietstilstand en dat alle vyandelikhede in die gebied van Nagorno-Karabakh op 10 November 2020 om middernag in Moskou, sou ophou.<ref>Déclaration du Président de la République d'Azerbaïdjan,du Premier ministre de la République d'Arménie et du Président de la Fédération de Russie, https://fr.azvision.az/news/100149/d%C3%A9claration-du-pr%C3%A9sident-de-la-r%C3%A9publique-dazerba%C3%AFdjan,du-premier-ministre-de-la-r%C3%A9publique-darm%C3%A9nie-et-du-pr%C3%A9sident-de-la-f%C3%A9d%C3%A9ration-de-russie.html.</ref> Onluste het in Jerevan uitgebreek in reaksie op hierdie nuus.<ref>Haut-Karabakh : un cessez-le-feu vécu comme une capitulation en Arménie. https://www.lexpress.fr/actualite/monde/haut-karabakh-un-cessez-le-feu-vecu-comme-une-trahison-par-les-armeniens_2138313.html ,LExpress.fr ,2020-11-10 . Besoek op 2020-11-10.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en |2020 Nagorno-Karabakh conflict}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Azerbeidjanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie:Armenië]] qze459b0bhypdpna4ek66rf3g717s53 0 318718 2922331 2506754 2026-08-05T11:17:17Z Aliwal2012 39067 verbeter teks 2922331 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 7 Maart |Year = 1970 |Race_No = 1 |Season_No = 13 |Previous_round= |Next_round = 1970 Spaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = Vyfde AA [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 80 |Distance_mi = 204.009 |Distance_km = 328.320 |Weather = Baie warm en droog |Pole_Driver = [[Jackie Stewart]] |Pole_Team = [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Pole_Time = 1:19.3 |Pole_Country = VK |Fast_Time = 1:20.8 |Fast_Driver = [[John Surtees]] |Fast_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Country = VK |Fast_Lap = 6 |Fast_Driver2 = [[Jack Brabham]] |Fast_Team2 = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Country2 = Australië |Fast_Lap2 = 71 |First_Driver = [[Jack Brabham]] |First_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |First_Country = Australië |Second_Driver = [[Denny Hulme]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= Nieu-Seeland |Third_Driver = [[Jackie Stewart]] |Third_Team = [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = VK |Lapchart = {{F1Laps1970|RSA}} }} Die '''1970 [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[7 Maart]] [[1970]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''1.''' |align=middle| 12 |align=left| {{AU-VLAG}} '''[[Jack Brabham]]''' |align=left| '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' |align=middle| 80 |align=left| 1:49.35,4 |align=middle| 3 |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''9''' |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''2.''' |align=middle| 6 |align=left| {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' |align=left| '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' |align=middle| 80 |align=left| + 8,1 |align=middle| 6 |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''6''' |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''3.''' |align=middle| 1 |align=left| {{GB-VLAG}} '''[[Jackie Stewart]]''' |align=left| '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' |align=middle| 80 |align=left| + 17,1 |align=middle| 1 |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''4''' |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''4.''' |align=middle| 3 |align=left| {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' |align=left| '''Matra''' |align=middle| 80 |align=left| + 1.13,1 |align=middle| 8 |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''3''' |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''5.''' |align=middle| 10 |align=left| {{GB-VLAG}} '''[[John Miles (renjaer)|John Miles]]''' |align=left| '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' |align=middle| 79 |align=left| + 1 ronde |align=middle| 14 |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''2''' |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''6.''' |align=middle| 11 |align=left| {{GB-VLAG}} '''[[Graham Hill]]''' |align=left| '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' |align=middle| 79 |align=left| + 1 ronde |align=middle| 19 |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''1''' |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''7.''' |align=middle| 4 |align=left| {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] |align=left| Matra |align=middle| 78 |align=left| + 2 rondtes |align=middle| 18 |bgcolor=f5f5f5 rowspan=17| |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''8.''' |align=middle| 23 |align=left| {{vlagikoon|Rhodesië}} [[John Love]] |align=left| [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 78 |align=left| + 2 rondtes |align=middle| 22 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''9.''' |align=middle| 20 |align=left| {{MX-VLAG}} [[Pedro Rodríguez]] |align=left| [[British Racing Motors|BRM]] |align=middle| 76 |align=left| + 4 rondtes |align=middle| 16 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''10.''' |align=middle| 16 |align=left| {{CH-VLAG}} [[Jo Siffert]] |align=left| [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 75 |align=left| + 5 rondtes |align=middle| 9 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''11.''' |align=middle| 24 |align=left| {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Peter de Klerk]] |align=left| [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 75 |align=left| + 5 rondtes |align=middle| 21 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''12.''' |align=middle| 25 |align=left| {{vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Dave Charlton]] |align=left| [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 73 |align=left| Enjin |align=middle| 13 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''13.''' |align=middle| 9 |align=left| {{AT-VLAG}} [[Jochen Rindt]] |align=left| [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 72 |align=left| Enjin |align=middle| 4 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 17 |align=left| {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] |align=left| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |align=middle| 60 |align=left| Enjin |align=middle| 5 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 7 |align=left| {{GB-VLAG}} [[John Surtees]] |align=left| [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 60 |align=left| Enjin |align=middle| 7 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 21 |align=left| {{CA-VLAG}} [[George Eaton]] |align=left| [[British Racing Motors|BRM]] |align=middle| 58 |align=left| Enjin |align=middle| 23 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 2 |align=left| {{FR-VLAG}} [[Johnny Servoz-Gavin]] |align=left| [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 57 |align=left| Enjin |align=middle| 17 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 5 |align=left| {{NZ-VLAG}} [[Bruce McLaren]] |align=left| [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 39 |align=left| Enjin |align=middle| 10 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 22 |align=left| {{GB-VLAG}} [[Piers Courage]] |align=left| De Tomaso-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 39 |align=left| Ongeluk |align=middle| 20 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 8 |align=left| {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] |align=left| [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 26 |align=left| Oorverhit |align=middle| 11 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 14 |align=left| {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] |align=left| [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 23 |align=left| Enjin |align=middle| 15 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 19 |align=left| {{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] |align=left| [[British Racing Motors|BRM]] |align=middle| 22 |align=left| Ratkas |align=middle| 12 |- |bgcolor=f5f5f5 align=middle| '''NF''' |align=middle| 15 |align=left| {{NZ-VLAG}} [[Chris Amon]] |align=left| [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |align=middle| 14 |align=left| Oorverhit |align=middle| 2 |} == Statistiek == {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Jackie Stewart]]||March-[[Ford]]||1:19.3 |- !Vinnigste rondte |[[Jack Brabham]]||[[Brabham]]-[[Ford]]||1:20.8 |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix|1970]] onelpzxiqtoy0gr7thfu1he6j2er3ef 0 319716 2922032 2917042 2026-08-04T18:38:03Z Oesjaar 7467 Sintaks fout reggestel. 2922032 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Henri-Alban Fournier | beeld = Alain-Fournier, full portrait, 1905.jpg | onderskrif = Fournier in 1905 | geboortenaam = Henri-Alban Fournier | geboortedatum = {{geboortedatum|1886|10|3}} | geboorteplek = La Chapelle-d'Angillon, Berry, Frankryk | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1914|9|22|1886|10|3}} | sterfplek = naby Vaux-lès-Palameix, [[Lotaringe]], Frankryk | beroep = [[Roman]]sier, kritikus en soldaat | nasionaliteit = [[Franse|Frans]] | noemenswaardige_werke= ''[[Le Grand Meaulnes]]'' }} [[Lêer:Alain-Fournier_in_1905.jpg|duimnael|Alain-Fournier in 1905]] '''Alain-Fournier''' ([[3 Oktober]] [[1886]], La Chapelle-d'Angillon - [[22 September]] [[1914]], Les Éparges) is die [[skuilnaam]] vir die Franse [[skrywer]] '''Henri-Alban Fournier'''. Fournier is gebore uit 'n familie van onderwysers. Hy is deur sy vader onderrig in die dorpskool Épineuil-le-Fleuriel ([[Cher (département)|Cher]]). As 18-jarige is hy verlief op Yvonne Quiévrecourt, maar word verwerp. Hierdie ervaring sou regdeur sy lewe 'n obsessie bly en die basis vorm vir ''[[Le Grand Meaulnes]]'' (1913), waarin hy 'n "droom- en kinderwêreld optower" wat reeds verlore is. Dit is een van die belangrikste werke in die Franse letterkunde en een van die weinig suksesvolle boeke van die [[simbolisme]]. Die boek is as 'n meesterstuk geprys en het op naelskraapse wyse die gesogte Prix Goncourt misgeloop. In 2006 is die boek verfilm deur Jean-Daniel Verhaeghe. [[Lêer:Alain_Fournier-tombe.jpg|duimnael|Graf van Alain-Fournier in die begraafplaas van Saint-Remy-la-Calonne]] Afgesien van 'n aantal gedigte, essays en verhale wat gebundel is in die [[postuum]] gebundelde ''Miracles'' ([[1924]]), was dit die enigste werk wat hy sou voltooi. Hy is as luitenant opgeroep en het in die 288ste infanterieregiment gedien. Hy sterf tydens een van die eerste veldslae van die [[Eerste Wêreldoorlog]] naby [[Verdun]]. Hy is in 'n massagraf begrawe. Na 'n 14-jarige soektog is sy liggaam uiteindelik in 1991 geïdentifiseer en in die begraafplaas van Saint-Remy-la-Calonne herbegrawe. == Biografie == Alain-Fournier is gebore in La Chapelle-d'Angillon, in die [[Cher (département)|Cher]] ''[[département]]'' in sentraal-Frankryk, as die seun van skoolonderwysers. Almal wat hom geken het, het hom "Henri" of "Fournier" genoem, aangesien "Alain-Fournier" bloot 'n nom-de-plume was. Hy het 'n jonger suster genaamd Isabelle gehad, aan wie hy baie geheg was. Sy was regdeur sy lewe een van sy eerste lesers, sy vertroueling, vriendin en ondersteuner.<ref name="ReferenceA">"Vie et passion d'Alain-Fournier" deur Isabelle Rivière</ref> Hy het aan die Lycée Lakanal in Sceaux, Hauts-de-Seine, naby Parys, gestudeer, waar hy voorberei het vir die toelatingseksamen tot die École Normale Supérieure. Hier het het sy medestudent Jacques Rivière ontmoet, en die twee het goeie vriende geword, hoewel dit 'n rukkie geneem het aangesien Henri se rebelse en speelse aard Rivière aanvanklik vervreem het. Fournier was destyds die leier van 'n groep seuns wat teen ontgroening geveg het en rewolusionêre petisies versprei het. Oor hul groeiende vriendskap het Rivière geskryf: "Onder sy ongetemde uiterlike het ek hom in die aangesig van die lewe ondervind as teer en naïef, gevul met 'n soet, dromerige aard, en selfs oneindig meer kwesbaar as ek". Die twee het uitgerekte en insiggewende gesprekke gehad en dieselfde sensitiwiteit en liefde vir woorde en poësie gedeel, veral wat die [[Simbolisme|Simboliste]] betref.<ref name="ReferenceB">Inleiding tot Alain-Fournier se gedigte deur Jacques Rivière</ref> Vroeg in 1905 het hy begin om gedigte neer te pen soos "L'ondée" (Die stort) en "Conte du soleil et de la route" (Verhaal van die son en die pad). Hy het hulle met sy suster Isabelle gedeel, wat hulle lieflik gevind het en vir hom geskryf het: "Alleen in jou het ek werklik 'n sterk en vurige siel aangevoel, die siel van 'n digter, iemand wat ly en voel; 'n gestroopte siel, gestroop van al hierdie dinge wat al die ander bederf en verduister, en slegs met jou het ek gevoel dat ek werklik ek was, dat ek alles kon wys, dat jy alles sou verstaan".<ref>Brief van Isabelle aan Alain-Fournier, 4 Junie 1905</ref> Op die eerste dag van Junie 1905, terwyl hy langs die oewers van die [[Seine]] gestap het, het Henri vir Yvonne de Quièvrecourt raakgesien terwyl sy in die teenoorgestelde rigting gestap het. Hy was betower, en het haar aan boord van 'n rivierboot en in die strate gevolg, en uiteindelik na die huis waar sy gewoon het. Hy het 'n paar keer in die dae daarna daarheen teruggekeer in die hoop om haar te ontmoet. Tien dae later, op 11 Junie, het hy uiteindelik sy kans gehad toe sy op haar eie uitgegaan het. Hy het haar weer gevolg, totdat hy die moed bymekaargeskraap het om met haar te praat. Yvonne het hom eers afgewys, maar hy het uiteindelik haar vertroue gewen, en hulle het saam geloop en gesels. Hierdie oomblik is getrou gefiksionaliseer in ''[[Le Grand Meaulnes]]'', wanneer die karakter Augustin Meaulnes vir die eerste keer vir Yvonne De Galais ontmoet. Yvonne (wat eintlik verloof was) het geheimsinnig gesê: "Ons is kinders, ons het dwaas opgetree" en Henri gevra om haar nie weer te volg nie, alhoewel sy na 'n paar treë omgedraai het en hom lank aangekyk het. voordat sy in die skare verdwyn het.<ref name="ReferenceA"/> 'n Paar dae later het Henri sy herinneringe aan hierdie oomblikke in detail op skrif gestel. Gedurende dieselfde somer het Fournier 'n paar weke in [[Londen]] deurgebring, waar hy vertaalwerk in 'n muurpapierfabriek gedoen het. Hy het 'n tuinpartytjie in Chiswick bygewoon, wat later as inspirasie vir Frantz De Galais se troue in ''[[Le Grand Meaulnes]]'' gedien het. Alhoewel hy verskeie jong Engelse meisies ontmoet het wat gretig was om tyd saam met hom deur te bring, kon hy nie sy gedagtes van Yvonne afhou nie, en hy het hom onttrek.<ref name="ReferenceA"/> In briewe het hy Rivière in sy vertroue geneem en geskryf: "Ek wens ek kon met jou oor haar, wie se gesig ek die ander aand weer helder voor my gesien het, en wat my hart oneindig aanroer, gesels. Ek glo dit is nie net 'n klein romantiese episode nie".<ref>Brief van Alain-Fournier aan Jacques Rivière, 9 Julie 1905</ref> Hy het ook sy nuutste gedig "A travers les étés" (Van somer tot somer), wat die verhaal van hul ontmoeting vertel, met Rivière gedeel.<ref name="ReferenceC">Briefwisseling tussen Jacques Rivière en Alain-Fournier</ref> Fournier het hierna teruggekeer na Parys om sy studies (1905-1907) voort te sit. In sy briefwisseling het hy vertel hoe terneergedruk hy voel, dat sy studies en die idee om 'n loopbaan na te streef vir hom betekenisloos geword het, en dat hy voel dat hy sy ouers in daardie opsig nie tevrede kon stel nie. Hy het aan Rivière geskryf: "Sedert ek hier aangekom het, is daar iets wat my laat voel asof ek versmoor. Ek veg met alles binne in my om weer moed en selfvertroue bymekaar te skraap. Dis moeilik, donker en onverklaarbaar".<ref>Brief van Alain-Fournier aan Jacques Rivière, 4 Oktober 1905</ref> Aan Isabelle het hy vertel: "Hierdie eksamen kan my nie motiveer nie. Dit is so ver van 'n ideaal af, dat ek dit nie eers kan beskou as 'n korttermyn doelwit of 'n eerste stap nie. Van nou af kan ek myself nie daartoe bring om my brein hiervoor te gebruik nie. [...] My lewe lê nie daarin om te studeer en myself uit te put nie. My enigste spyt is dat ek my ouers teleurstel. Ek het lankal opgehou om deur hulle oë te kyk. En ek sal nie hul ideaal, waaraan hulle baie geld bestee het, vervul nie".<ref>Brief van Alain-Fournier aan Isabelle, 2 Februarie 1906</ref> Gedurende dieselfde jare het hy dikwels teruggekeer na die huis waar hy Yvonne die vorige jaar gesien het. (alhoewel sy nooit teruggekeer het nie) en in Januarie 1906 het hy sy gedig "Et maintenant que c'est la pluie" (En nou dat dit reën) oor hierdie oomblikke en sy verlange na haar geskryf. Op 1 Junie 1906 het hy teruggekeer na dieselfde plek waar hy Yvonne die eerste keer gesien het, en vir haar gewag omdat hy gehoop het dat sy ook na hom soek, maar sy het nie verskyn nie.<ref name="ReferenceC"/> In 1907 het Fournier sy eksamen gedruip. Hy het in die vorige maande gely aan koorsaanvalle as gevolg van uitputting, en tydens toetse het hy aan die slaap geraak. Hy het oorweeg om 'n matroos te word omdat hy die see liefgehad het, maar dit nie verwesentlik nie, aangesien hy bedenkinge oor die tipe werk gehad het.<ref name="ReferenceB"/> Gedurende dieselfde somer het hy uiteindelik uitgevind dat Yvonne getroud was. Hy was hartseer daaroor, en het in briewe sy gevoel van nuutgevonde algehele eensaamheid uitgespreek. Rivière was pas terug van sy militêre diens, en kon hom daardeur help deur hom saam met sy eie familie met vakansie te neem.<ref name="ReferenceC"/> Van 1907 tot 1909 het Fournier militêre diens verrig. In hierdie tyd het hy ook 'n paar essays, gedigte en verhale gepubliseer, wat later gebundel en heruitgegee is onder die naam ''Miracles''. Hy het in briewe aan sy vriende en familie vertel hoe hy gesukkel het met depressie, hopeloosheid en angs gedurende sy diensplig, en hoe gebroke en getraumatiseerd hy gevoel het, selfs nadat hy teruggekeer het.<ref>Briefwisseling tussen Alain-Fournier en sy familie</ref> Hy het 'n literêre kritikus geword en vir die ''Le Journal'' geskryf. Daar het hy [[André Gide]] en Paul Claudel ontmoet. Hy was egter nie tevrede met sy werk nie en hy het gesukkel met die verwagtinge van die samelewing teenoor sy eie drome, en die voortdurende vrees om sy jeug te vermors.<ref name="ReferenceD">« Vie et passion d'Alain-Fournier » deur Isabelle Rivière</ref> Sy suster Isabelle en Rivière het mekaar in 1907 ontmoet, toe Rivière 'n paar weke by hul tuis was. Hulle was spoedig verlief op mekaar en het in 1909 getrou. Henri het op hierdie stadium by hulle (en sy en Isabelle se ouers) ingewoon, wat hy sou doen tot 1910. Die drie het Parys se bruisende artistieke lewe saam geniet, hoewel Isabelle en Rivière bekommerd was oor Henri se gemoedstoestand.<ref name="ReferenceD"/> Hy en Rivière het hieroor geredekawel in briewe, wat 'n tydelike skeuring tussen hulle veroorsaak het.<ref name="ReferenceC"/> Hy het in verskeie briewe sy ervarings gedeel, wat duidelik sy emosionele nood aangetoon het, soos om byvoorbeeld verdwaal te raak terwyl hy op pad huis toe was,<ref>Brief van Alain-Fournier aan Jacques Rivière, 4 April 1910</ref> of om heeldag in die reën rond te dwaal en nagmerries te hê waar hy sy huis nie kon herken nie en niemand kon hoor nie. <ref>Brief van Alain-Fournier aan Jeanne, 9 Desember 1910</ref> In 1910 het hy 'n verhouding aangeknoop met Jeanne Bruneau, 'n plattelandse hoedemaker. Sy het hom geïnspireer om die karakter Valentine in "[[Le Grand Meaulnes]]" te skep. Hul verhouding het byna kort na hulle ontmoeting geëindig, toe Jeanne hom in vertroue geneem het oor vorige verhoudings. Dit sou tot verskeie argumente en rusies lei. Hy het verskeie romantiese en passievolle briewe aan haar geskryf, wat aantoon hoeveel hy sy ideaal oor liefde met haar wou deel. Hy het gehoop om haar te leer hoe om in ware liefde te glo. Alhoewel hul situasie ongewoon was, aangesien hulle nie getroud of verloof was nie (hy het dit eintlik eers heeltemal vir die ander weggesteek), het hy haar aan Isabelle (saam met sy geliefde niggie Jacqueline) en Rivière (wat later aan Isabelle onthul het dat sy nie 'n woord gesê of selfs na hom gekyk het nie) voorgestel. Hy het oorweeg om met haar te trou, maar hulle verhouding het uiteindelik misluk, veral omdat hy homself nie daartoe kon bring om iemand anders as Yvonne te vra om met hom te trou nie. Hy het ook gevoel dat Jeanne nie daarin geslaag het om die fantasiewêreld wat hy met hom saamgedra het, ten volle te verstaan en te betree nie.<ref name="ReferenceA"/> Hy het aan haar geskryf: "'n Deel van my lewe speel af in 'n ander wêreld, 'n wêreld gevul met verbeelding en kinderlike paradyse. Diegene wat my baie goed ken, is daarvan bewus. Van verskeie vroue het ek reeds gehoop dat hulle saam met my daarheen sou kon gaan. Niemand het ooit nie".<ref>Brief van Alain-Fournier aan Jeanne Bruneau</ref> In 1911 het hy Franse lesse gegee aan sy mededigter [[T.S. Eliot]], wat op daardie stadium in Parys woonagtig was.<ref name="ReferenceD"/> In 1912 het hy sy werk bedank om die persoonlike assistent van die politikus Casimir Perrier te word.<ref name="Tucker 2005 57">{{Cite book|last1= Tucker |first1= Spencer C .|last2=Roberts|first2=Priscilla Mary|date=2005|title=Encyclopedia of World War I|publisher = ABC-Clio|volume=1|page=57|isbn= 1-85109-420-2|oclc=61247250}}</ref> Hy het in 1910, terwyl hy nog by sy ouers gewoon het, aan ''Le Grand Meaulnes'' begin werk en aan Rivière en Isabelle geskryf: "Vir twee weke het ek probeer om hierdie boek kunsmatig te konstrueer soos ek begin het. Dit het nêrens heen gegaan nie. Uiteindelik het ek dit alles weggegooi en [...] eenvoudig, direk, soos in een van my briewe, begin skryf. Ek het al die abstrakte idees en filosofie waarmee ek verstrengel was, weggegooi. En die wonderlikste ding is dat alles steeds daar is, alles wat ek in my hart voel". ''Le Grand Meaulnes'' is vroeg in 1913 voltooi en aanvanklik gepubliseer in die ''Nouvelle Revue Française'' (van Julie tot Oktober 1913). Hierna is dit in boekvorm uitgegee. Die werk is benoem vir die Prix Goncourt, en is opgedra aan sy suster Isabelle. in deselfde jaar het Henri uiteindelik weer Yvonne se spoor gevind, danksy Rivière se jonger broer Marc wat medies studeer het in Rochefort; die dorp waar haar familie gewoon het. Marc het geweet van Fournier se passie vir Yvonne, en hy het dit geopper toe hy aan Yvonne se jonger suster voorgestel is. Henri en Yvonne kon toe weer vir 'n paar dae mekaar sien terwyl sy besoek aan haar familie gebring het. Sy het hom aan haar moeder, haar suster en haar kinders voorgestel, en hulle kon gesels oor hul eerste ontmoeting en wat dit vir hulle beteken het. Henri het ook aan haar 'n brief getoon wat hy die vorige jaar vir haar geskryf het, en waarin hy sy liefde en getrouheid uitdruk en haar vertel dat sy roman, ''Le Grand Meaulnes'', haar as onderwerp het.<ref name="ReferenceA"/> In 1914 het Alain-Fournier begin werk aan 'n tweede roman getiteld ''Colombe Blanche'', maar dit het onvoltooid gebly, toe Fournier daardie Augustus as luitenant by die Franse leër moes aansluit. Hy sterf 'n maand later, op 22 September 1914, tydens 'n geveg naby Vaux-lès-Palamei ([[Meuse]]).<ref name="Tucker 2005 57"/> Die ligging van sy oorskot was tot 1991 toe onbekend, waarna hy in die begraafplaas van Saint-Remy-la-Calonne begrawe is. Volgens sommige bronne het die patrollie waarvan Alain-Fournier deel was die bevel ontvang om "op Duitse soldate (draagbaardraers) wat onverwags teëgekom is te skiet"; die patrollie het gehoorsaam.<ref>Ons lees in die voorwoord deur Jean-Jacques Becker tot die heruitgawe van die tetralogie ''Ceux de 14'' deur Maurice Genevoix (Le grand livre du mois, 2000, p. XI), dat "ons nou weet" dat die offisier wat die patrollie (wat Alain-Fournier ingesluit het) aangevoer het, die bevel gegee het om op "Duitse soldate wat onverwags teëgekom is en wat draagbaardraers was, te skiet", vandaar die erns van die Duitse reaksie. Ludwig Harig het dokumente in die militêre argiewe gevind wat besonderhede bevat van die gebeure van 22 September 1914. Franse soldate het 'n Duitse ambulans aangeval en twee ernstig beseerde soldate met houe teen die kop gedood. Daarna is die Franse soldate tereggestel, die skrywer ingesluit. (''Frankfurter Allgemeine Zeitung'', 12 Mei 2001: "Spuren einer Schlacht").</ref> Volgens Gerd Krumeich, professor aan die Universiteit van Düsseldorf, is dit korrek dat Alain-Fournier se patrollie 'n Duitse ambulans aangeval het, maar dit is moeilik om die feite vas te stel.<ref>Gerd Krumeich, "1914 Alain Fournier Disappears. The Archeology of German Sources", in: ''14/18 Today 2'' (1999), bl. 85-93. Hierdie studie (volgens 'n aantekening in 'n publikasie waarvan G. Krumeich mede-regisseur is), ondersoek hoe propaganda die feit uitgebuit het dat Alain-Fournier se patrollie 'n Duitse ambulans aangeval het. Dit toon ook aan dat dit as gevolg van die rol van propaganda moeilik is om die feite vas te stel. Sien "Frankreich und Deutschland im Krieg (18.-20. Jahrhundert): Zur Kulturgeschichte der europäischen Erbfeindschaft", ''Darstellung nach Kommunikatorengruppen. Ein gemeinsames Forschungsprojekt der Historischen Seminare der TU Braunschweig und der HHU Düsseldorf, gefördert von der Deutschen Forschungsgemeinschaft (2001-2004)''; Projektleitung: Ute Daniel, Gerd Krumeich, p.44, note 126.</ref> Die meeste van Alain-Fournier se werk is postuum uitgegee: ''Miracles'' ('n bundel gedigte en essays) in 1924, sy briefwisseling met Jacques Rivière in 1926 en sy briewe aan sy familie in 1930. Sy aantekeninge en sketse vir ''Colombe Blanchet'' is ook gepubliseer. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Adam, Frédéric. ''Alain Fournier et ses companons d'arme''. Serpenoise, 2006 * Zoest, Aart van, "Het kwaad in een lieve wereld. Over 'Le Grand Meaulnes' van Alain-Fournier t.g.v. zijn 100e verjaardag, in: ''BZZLLETIN'' 139, Oktober 1986, p.&nbsp;8-19. == Werke == * ''Le Grand Meaulnes'' (wisselend vertaal as "Die Wandelaar, of Die einde van jeug", "Die verlore domein", "Die verlore landgoed" óf "Die onvergeetlike Meaulnes") * ''Colombe Blanchet'' (onvoltooide roman) * ''Lettre au Petit B'' * ''Miracles'' (gedigte) == Eksterne skakels == * [http://www.legrandmeaulnes.com/ Le Grand Meaulnes] {{vertaalvanaf | taalafk = nl | il = Alain-Fournier }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Alain-Fournier}} [[Kategorie:Franse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1886]] [[Kategorie:Sterftes in 1914]] ht5w51p24cwbt0wakgylrlt062bmvu9 6 367740 2922048 2361678 2026-08-04T18:52:45Z JMK 649 +kat 2922048 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Genl. [[Barry Hertzog]] |bron=Onbekend |datum=Omstreeks 1895 |daarsteller=Morné van Rooyen |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:JBM Hertzog]] dnaafo9l13mhvd9e0qskt12f9w7ou19 6 368899 2922206 2371201 2026-08-04T20:57:08Z JMK 649 +kat 2922206 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Pretoria]] in 1872, geskilder deur [[Thomas Baines]] |bron=An Illustrated Sopcial History of South Africa |datum=1872 |daarsteller=Morné van Rooijen |outeur=Thomas Baines |ander_weergawes=Geen }} {{PD-SA}} [[Kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] peg48in8zzkg6ipqkckjmryucsm7pwd 2922207 2922206 2026-08-04T20:57:54Z JMK 649 +kat 2922207 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=[[Pretoria]] in 1872, geskilder deur [[Thomas Baines]] |bron=An Illustrated Sopcial History of South Africa |datum=1872 |daarsteller=Morné van Rooijen |outeur=Thomas Baines |ander_weergawes=Geen }} {{PD-SA}} [[Kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] [[Kategorie:Thomas Baines]] s87tlvo3gux9wsc2tlp256y8nh95ekm 0 369085 2922300 2523994 2026-08-05T09:39:04Z JMK 649 ~kat 2922300 wikitext text/x-wiki 'n '''Treinongeluk in Pretoria''' het op [[21 April]] [[2010]] plaasgevind toe treinwaens vir 19 km weggehardloop het vanaf Centurionstasie en verderaan ontspoor het by [[Pretoriastasie]]. Drie mense is dood en sewe is ernstig beseer. == Geskiedenis == [[Lêer:Rovos Rail observation car type A-28 twin diner. (8668378643).jpg|duimnael|'n Rovos-treinwa in 2004]] Op 21 April 2010 was 'n luukse toeristetrein wat deur Rovos Rail bedryf word, by die Centurionstasie waar die [[elektriese lokomotief]] omgeruil word vir 'n [[Klas 25-stoomlokomotief|Klas 25NC]] 4-8-4 [[stoomlokomotief]]. Tydens die oorskakeling het die passasierswaens vir 19 km (12 myl) buite beheer geloop totdat hulle by Pretoria gewelddadig ontspoor het. Die ongeluk het buite die [[Bloutrein]]depot plaasgevind.<ref name="BBC8635303">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8635303.stm|title=Rovos Rail train derails in South Africa: Two dead|date=21 April 2010|publisher=BBC News Online|access-date=15 Mei 2010}}</ref> Daar was 59 passasiers en dertig treinpersoneel aan boord van die waens.<ref name="Indy">{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/britons-unhurt-as-vintage-safari-train-derails-in-south-africa-1950307.html|title=Britons unhurt as vintage safari train derails in South Africa|date=21 April 2010|publisher=The Independent|access-date=16 Mei 2010}}</ref> Drie van die treinpersoneel is dood, en ongeveer [[Suid-Afrikaanse rand|R15 000 000]] ([[Pond sterling|£ 1 338,000]]) se skade is aan die waens aangerig. == Ondersoek == Die Suid-Afrikaanse owerhede het 'n raad van ondersoek ingestel. [[Metrorail]] en die Suid-Afrikaanse spoorwegveiligheidsreguleerder was in die raad van ondersoek verteenwoordig. 'n Aanvanklike beoordeling van die oorsaak van die ongeluk was dat die ongekoppelde waens onvoldoende remkrag gehad het om die weghol te voorkom.<ref name="BBC8637093">{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/8637093.stm|title=South Africa probe into luxury Rovos Rail train crash|date=22 April 2010|publisher=BBC News Online|access-date=16 Mei 2010}}</ref> Na verneem word, was die handremme op die waens nie aangewend nie. Aangesien die trein nie gelyk gestaan het nie, moes skotte ook onder die wiele van die waens geplaas word, wat nie gedoen is nie.<ref name="Iol">{{Cite web|url=http://www.iol.co.za/index.php?from=rss_South+Africa&set_id=1&click_id=13&art_id=vn20100424080133347C977285|title=Rovos, Transnet get 'improvement directive'|last=Hosken|first=Graeme|date=24 April 2010|agency=SAPA|publisher=IOL|access-date=16 Mei 2010}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Ongelukke in Suid-Afrika]] s90aq1gyn1mkz51o1ugxwsn4kbf2lx3 0 373888 2922151 2920918 2026-08-04T19:49:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922151 wikitext text/x-wiki {{sporttoekoms}} {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Krieketwêreldbeker 2027 | beeld = | beeldgrote = 200px | onderskrif = | vanafdatum = 4 Oktober | totdatum = 21 November | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI) | toernooiformaat = Superreeks, Groepfase, Super Sewe en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Suid-Afrika}}<br />{{vlagland|Zimbabwe}}<br />{{vlagland|Namibië}} | kampioen = | naaswenner = | getal = | deelnemers = 14 (36 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 57 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = | meeste paaltjies = | vorige jaar = 2023 | vorige toernooi = Krieketwêreldbeker 2023 | volgende jaar = 2031 | volgende toernooi = Krieketwêreldbeker 2031 }} Die '''Krieketwêreldbeker 2027''' ([[Engels]]: ''2027 Cricket World Cup'') word van 4 Oktober tot 21 November 2027 in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-odi-world-cup-2027-dates-set-to-run-from-october-4-to-november-21-1540479 |title=Men's ODI World Cup 2027 set to run from October 4 to November 21 |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Junie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Dit is die 14de [[krieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en ná die [[Krieketwêreldbeker 2003]] die tweede in [[Suider-Afrika]]. Die 2003-toernooi is deur Suid-Afrika, Zimbabwe en [[Kenia]] saam aangebied. Namibië sal vir die eerste keer ’n [[wêreldbeker]]toernooi aanbied. [[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding sal word]] 14 nasionale [[krieket]]spanne neem aan die Krieketwêreldbeker 2027 deel: Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], die volgende agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026<!-- ([[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]])-->, saam met die vier beste spanne van die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2026. Vir die medegasheer Zimbabwe is dit die eerste deelname aan ’n krieketwêreldbekertoernooi sedert [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], waarmee dit die eerste keer in twaalf jaar is wat albei Afrikaspanne aan dieselfde krieketwêreldbekertoernooi deelneem. Tydens die Krieketwêreldbeker 2027 sal 57 wedstryde gespeel word, waaronder drie tydens die Superreeks, 30 tydens die groepfase, 21 in die Super Sewe, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die drie laagste geplaasde spanne beslis drie wedstryde in ’n Superreeks, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word in twee groepe van ses elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep speel. Die drie beste spanne van elke groep en die sewende beste span kwalifiseer hierna vir die Super Sewe, waarvandaan die vier beste spanne vir die halfeindrondte kwalifiseer en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet. Elke wedstryd bestaan uit 50 boulbeurte per span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-revamp-formats-for-marquee-men-s-events |title=ICC revamp formats for marquee men’s events |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=15 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref><ref name="Formaat">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-adds-super-series-and-super-7-twist-to-2027-odi-world-cup-1545709 |title=ICC adds Super Series and Super 7 twist to 2027 ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië ook regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]] kwalifiseer. [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] is die verdedigende kampioen nadat hulle die vorige [[Krieketwêreldbeker 2023]] teen die gasheer [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/match-report |title=Head's magnificent 137 leads Australia to sixth World Cup title |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=19 November 2023 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Toewysing == [[Krieket Suid-Afrika]] het in Mei 2021 aangekondig dat hy ’n bod vir die Krieketwêreldbeker 2027 ingedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/south-africa-to-bid-for-2027-cricket-world-cup-2425615 |title=South Africa To Bid For 2027 Cricket World Cup |publisher=NDTV Sports |date=1 Mei 2021 |accessdate=1 Augustus 2026 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Internasionale Krieketraad het die gasheerlande van beide die 2027- en 2031-manstoernooie op 16 November 2021 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Suid-Afrika, Zimbabwe en Namibië is gesamentlik as gashere vir die 2027-toernooi benoem, terwyl die 2031-toernooi aan [[Indië]] en [[Bangladesj]] toegewys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Voorbereiding == In voorbereiding op die Krieketwêreldbeker 2027 is in Augustus 2025 ’n reëlingskomitee van 15 lede aangestel. [[Trevor Manuel]] is as die voorsitter aangewys.<ref name=comm>{{en}} {{cite web |url=https://www.thestatesman.com/sports/trevor-manuel-appointed-chair-of-2027-icc-world-cup-organising-committee-1503474929.html |title=Trevor Manuel appointed chair of 2027 ICC World Cup organising committee |publisher=The Statesman |date=21 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Die voormalige adjunkpresident [[Phumzile Mlambo-Ngcuka]] is ook aangewys as een van die sewe onafhanklike direkteure van die reëlingskomitee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/odi-world-cup-2027-local-organising-committee-trevor-manuel-head-15-member-team |title=ODI World Cup 2027 Organising Committee Revealed: Trevor Manuel To Lead 15-Member Team |publisher=Outlook |author=Navneet Oberoi |date=21 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Deelnemers == [[Lêer:Qualification Pathway for 2027 ICC Cricket World Cup 2.png|duimnael|Grafiek van die kwalifiseringsproses vir die Krieketwêreldbeker 2027]] Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026 sal regstreeks vir die Krieketwêreldbeker 2027 kwalifiseer, terwyl die oorblywende vier plekke tydens ’n kwalifiseringstoernooi beslis sal word.<ref name="Formaat" /> Hoewel Namibië tydens die toernooi vir die eerste keer as gasheer optree, sal hulle as ’n assosiaatlid nie regstreeks vir die toernooi kan kwalifiseer nie en [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] sal aan die kwalifiseringstoernooi moet deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |title=ICC announces qualification pathway for 2027 World Cup |publisher=Cricket.com |author=Pramod Ananth |date=13 November 2022 |accessdate=14 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314001834/https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |archive-date=14 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wenner van die kwalifisering sal regstreeks na die groepfase deurdring en die Superreeks oorspring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/odi-world-cup-qualifier-winner-gains-direct-entry-to-2027-main-round-1546041 |title=ODI World Cup Qualifier winner gains direct entry to 2027 main round |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=17 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === Die volgende twee spanne het reeds vir die Krieketwêreldbeker 2027 gekwalifiseer. Later kan nog twaalf spanne aansluit. <!-- [[Lêer:2027 Men's Cricket World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam 36 spanne het deelgeneem. {{sleutel|#0000ff|Regstreeks gekwalifiseer as gasheer of deur die IKR se EDI-ranglys}} {{sleutel|#00cc54ff|Spanne wat nog regstreeks kan kwalifiseer}} {{sleutel|#f48a00ff|Spanne wat aan die kwalifisering deelneem}} {{sleutel|#ffc900|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#737373ff|Nie deelgeneem nie}}]] --> {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-ZA}} | rowspan="2" |'''Gashere''' |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-ZW}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Super Ses <small>([[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]])</small> <!-- |- |{{Cr-AU}} | rowspan="8" |EDI-ranglys op<br />30 September 2026 |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-EN}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |{{Cr-IN}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1983|1983]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Naaswenner <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |{{Cr-PK}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small> |- |{{Cr-LK}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]])</small> --> |} == Stadions == Op 10 April 2024 het [[Krieket Suid-Afrika]] die agt stadions op sy kortlys bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/south-africa-venues-2027-odi-world-cup-13758371.html |title=Wanderers, Kingsmead, Newlands confirmed as venues for 2027 ODI World Cup: Report |publisher=Firstpost |date=10 April 2024 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Pholetsi Moseki, [[hoof- uitvoerende beampte]] van dié krieketraad, het verduidelik dat van die elf IKR-geakkrediteerde stadions in Suid-Afrika die finale agt stadions volgens verskeie faktore soos die beskikbaarheid van lughawens en hotelverblyf gekies is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/amp/cricket/world-cup/odi-world-cup-2027-wanderers-kingsmead-newlands-among-eight-sa-venues-124041000810_1.html |title=ODI World Cup 2027: Wanderers, Kingsmead, Newlands among eight SA venues |publisher=Business Standard |date=10 April 2024 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> In Augustus 2025 is aangekondig dat Suid-Afrika 44 wedstryde dwarsdeur die agt gasheerstede sal huisves, terwyl die oorblywende tien wedstryde tussen Namibië en Zimbabwe verdeel sal word.<ref name=comm /> Die wedstryde in Namibië sal in die [[Nasionale Krieketstadion]] in [[Windhoek]] aangebied word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-cricket-world-cup-2027-venue-hosts-thrilling-first-international-fixture |title=New Cricket World Cup 2027 venue hosts thrilling first international fixture |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> [[Zimbabwe Krieket]] bou tans ’n stadion in [[Victoria Falls]] met die amptelike naam [[Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]]. Na verwagting sal dit in Augustus 2026 geopen word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-flagship-stadium-at-victoria-falls-draws-criticism-1500407 |title=Will ZC reap benefits from investing heavily into Victoria Falls Stadium? |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=26 Augustus 2025 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> Op 30 Julie 2026 het die Internasionale Krieketraad die uiteindelike plekke vir die Krieketwêreldbeker 2027 bevestig, insluitend die stadion in Victoria Falls wat tans in aanbou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-confirms-12-host-cities-for-2027-men-s-odi-world-cup-1548090 |title=Johannesburg, Windhoek, Bulawayo among 12 host cities for 2027 men's ODI World Cup |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 Julie 2026 |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !colspan=5|{{vlagland|Suid-Afrika}} |- ! [[Paarl]], [[Wes-Kaap]] ! [[Oos-Londen]], [[Oos-Kaap]] ! [[Centurion]], [[Gauteng]] ! [[Durban]], [[KwaZulu-Natal]] |- | [[Bolandpark]] | [[Buffalopark]] | [[SuperSport-park]] | [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] |- | <small>{{Koördinate|33|44|29|S|18|59|54|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Bolandpark}}</small> | <small>{{Koördinate|33|0|24.14|S|27|55|09.72|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Buffalopark}}</small> | <small>{{Koördinate|25|51|35.69|S|28|11|43.35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=SuperSport-park}}</small> | <small>{{Koördinate|29|51|0.21|S|31|1|40.13|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Kingsmead}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''22&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Boland Park Cricket Ground.jpg|200px]] | | [[Lêer:SS park.jpg|200px]] | [[Lêer:Kingsmead2009.jpg|200px]] |- ! [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]] ! [[Kaapstad]], Wes-Kaap ! [[Gqeberha]], Oos-Kaap ! [[Johannesburg]], Gauteng |- | [[Mangaung-ovaal]] | [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]] | [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] | [[Wanderersstadion|Wanderers]] |- | <small>{{Koördinate|29|7|0.04|S|26|12|18.97|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Mangaung-ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|33|58|25.32|S|18|28|8.16|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Nuweland}}</small> | <small>{{Koördinate|33|57|59.35|S|25|36|36|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=St. Georgespark}}</small> | <small>{{Koördinate|26|7|52.17|S|28|3|26.69|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wanderers}}</small> |- | Kapasiteit: '''20&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''19&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''34&nbsp;000''' |- | | [[Lêer:Newlandsoverview.jpg|200px]] | [[Lêer:Sahara Oval St George's, uploaded 2005.jpg|200px]] | [[Lêer:The Wanderers 2.jpg|200px]] |- !colspan=3|{{vlagland|Zimbabwe}} !{{vlagland|Namibië}} |- ! [[Harare]] ! [[Bulawayo]] ! [[Victoria Falls]] ! [[Windhoek]] |- | [[Harare Sportklub]] | [[Queens Sportklub]] | [[Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]] | [[Nasionale Krieketstadion]] |- | <small>{{Koördinate|17|48|50.67|S|31|3|2.08|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Harare Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|20|08|42.39|S|28|35|20.20|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Queens Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|17|55|27.84|S|25|51|24.12|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|22|36|23.3|S|17|05|33.7|O|region:NA_type:landmark|aansig=inlyn|name=Nasionale Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''12&nbsp;500''' | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''7&nbsp;500''' |- | [[Lêer:Harare sports club.jpg|200px]] | | | [[Lêer:Namibia National Cricket Ground - Windhoek.jpg|200px]] |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Namibië|width=250|float=left|caption=Plekke in Namibië|places= {{Location map~|Namibië|lat=-22.606463|long=17.092703|position=bottom|background=|label=[[Windhoek]]}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{Location map+|Suid-Afrika|width=280|float=center|caption=Plekke in Suid-Afrika|places= {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.741389|long=18.998333|position=top|background=|label=[[Paarl]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.006706|long=27.919367|position=top|background=|label=[[Oos-Londen]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-25.859914|long=28.195375|position=top|background=|label=[[Centurion]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.850058|long=31.027814|position=bottom|background=|label=[[Durban]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.116678|long=26.205269|position=bottom|background=|label=[[Bloemfontein]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.9737|long=18.468933|position=bottom|background=|label=[[Kaapstad]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.966486|long=25.61|position=bottom|background=|label=[[Gqeberha]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-26.131158|long=28.057414|position=bottom|background=|label=[[Johannesburg]]}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{Location map+|Zimbabwe|width=250|float=right|caption=Plekke in Zimbabwe|places= {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-50|lon_deg=31|lon_min=04|position=left|background=|label=[[Harare]]}} {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-20|lat_min=-10|lon_deg=28|lon_min=34|position=right|background=|label=[[Bulawayo]]}} {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-56|lon_deg=25|lon_min=50|position=right|background=|label=[[Victoria Falls]]}} }} |}</center> == Formaat == Die Krieketwêreldbeker 2027 word oor 49 dae tussen 14 verskillende spanne oor 57 wedstryde beslis. Dit begin op 4 Oktober met die openingswedstryd. Die toernooi eindig op 21 November op Wanderers in Johannesburg met die eindstryd, waartydens die wenner die Krieketwêreldbekertrofee inpalm. === Groepfase en Super Sewe === Die Krieketwêreldbeker 2027 word deur 14 nasionale krieketspanne beslis. Die drie laagste geplaasde spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word vir die groepfase in twee groepe van ses elk verdeel; elke span speel een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus speel elke span vyf wedstryde in die groepfase. Twee punte word vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte eindig, word volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die drie beste spanne van albei groepe en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.<ref name="Formaat" /> Die Super Sewe word deur sewe spanne in een groep beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep speel, dus speel elke span ses wedstryde in die Super Sewe. Die kwalifisering is gegrond op dieselfde kriterias as in die groepfase.<ref name="Formaat" /> === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af neem die toernooi ’n uitklopformaat aan wat uit drie wedstryde bestaan: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van die Super Sewe dring na die uitklopfase deur. Die eerste span speel teen die vierde span en die tweede span teen die derde span in die halfeindstryde. Elke wedstryd in die uitklopstadium moet met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag is, sal die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis word. === Effek op Kampioenetrofee 2029-kwalifisering === Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië regstreeks vir die Kampioenetrofee 2029 kwalifiseer. == Wedstryde == Die wedstryde word in vier fases opgedeel, naamlik die Superreeks, die groepfase, die Super Sewe en die uitklopfase.<ref name="Formaat" /> === Superreeks === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Groepfase. |} Die laagste geplaasde drie spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde teen mekaar, waarna die beste span na die Groepfase deurdring.<ref name="Formaat" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Groepfase === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Super Sewe én regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]]. |- | style="background:#ffc;"|Moontlike kwalifisering vir die Super Sewe en die Kampioenetrofee 2029. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die Kampioenetrofee 2029 mis. |} Twaalf spanne neem aan die groepfase deel. Die drie beste spanne in elke groep en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.<ref name="Formaat" /> Die sewe beste spanne kwalifiseer saam met die gasheer Indië ook vir die [[Kampioenetrofee 2029]]. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Super Sewe === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Sewe spanne neem aan die Super Sewe deel. Die vier beste spanne dring na die uitklopfase deur.<ref name="Formaat" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (vanaf groepfase)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Uitklopfase === Die uitklopfase bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op Wanderers in Johannesburg ontmoet. [[Lêer:Wanderers Stadium 2024.jpg|duimnael|Die eindstryd word op 21 November op Wanderers in Johannesburg beslis]] {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 17 November | RD1-span01 = '''Kwalifiseerder 1''' | RD1-telling01 = | RD1-span02 = '''Kwalifiseerder 4''' | RD1-telling02 = | RD1-hofie02 = 18 November | RD1-span03 = '''Kwalifiseerder 2''' | RD1-telling03 = | RD1-span04 = '''Kwalifiseerder 3''' | RD1-telling04 = | RD2-hofie01 = 21 November – Johannesburg | RD2-span01 = '''Wenner Halfeindstryd 1''' | RD2-telling01 = | RD2-span02 = '''Wenner Halfeindstryd 2''' | RD2-telling02 = }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 17 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Kwalifiseerder 1 | telling1 = | span2 = Kwalifiseerder 4 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Kwalifiseerder 2 | telling1 = | span2 = Kwalifiseerder 3 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 21 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Wenner Halfeindstryd 1 | telling1 = | span2 = Wenner Halfeindstryd 2 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = [[Wanderersstadion|Wanderers]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Krieketwêreldkampioen 2027 |- |align=center|'''Eindstrydwenner''' |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Rugbywêreldbeker 2027]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cricket World Cup 2027|Krieketwêreldbeker 2027}} * {{en}} [https://www.cricketworldcup.com/ Amptelike webwerf van die Krieketwêreldbeker 2027] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/ Amptelike webtuiste van die Internasionale Krieketraad] * {{en}} [https://www.cricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2027-28-1545817 ''ICC Cricket World Cup 2027''] {{Navigasie Krieketwêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krieketwereldbeker 2027}} [[Kategorie:Geskiedenis van Namibië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geskiedenis van Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieket in Namibië]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieketwêreldbeker|2027]] [[Kategorie:Sport in 2027]] 3puguqkhbcay5ldf4erhxqwcb6fvzl4 0 374627 2922270 2918012 2026-08-05T08:44:14Z Aliwal2012 39067 2922270 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Guy Scott | beeld = Guy Scott.png | beeldonderskrif = Guy Scott in 2014 | orde = Waarnemende [[President van Zambië]] | termynaanvang = [[29 Oktober]] [[2014]] | termyneinde = [[25 Januarie]] [[2015]] | vise = ''Vakant'' | voorganger = [[Michael Sata]] | opvolger = [[Edgar Lungu]] | geboortenaam = Guy Lindsay Scott | geboortedatum = {{Geboortedatum|1944|6|1}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Livingstone]], Batoka, [[Noord-Rhodesië]] <small>(nou [[Zambië]])</small> | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1944|6|1|2026|7|15}} | sterfteplek = [[Lusaka]], [[Zambië]] | party = [[Movement for Multi-Party Democracy|MMD]] (1990–1996)<br />Patriotiese Front (2001–2016)<br />[[United National Independence Party|UNIP]] (sedert 2021) | orde2 = 12de Adjunkpresident van Zambië | termynaanvang2 = [[23 September]] [[2011]] | termyneinde2 = [[29 Oktober]] [[2014]] | president2 = [[Michael Sata]] | voorganger2 = George Kunda | opvolger2 = Inonge Wina (2015) | eggenoot = Charlotte Harland <small>(huwelik in 1994)</small> | kinders = 4 | alma_mater = [[Universiteit van Cambridge]]<br />[[Universiteit van Sussex]]<br />[[Universiteit van Oxford]] | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Guy Lindsay Scott''' ([[1 Junie]] [[1944]] – [[15 Julie]] [[2026]]) was 'n [[Zambië|Zambiese]] politikus van die [[Patriotiese Front]]-party. Hy was adjunkpresident van 23 September 2011 tot 29 Oktober 2014 en daarna tot 25 Januarie 2015 waarnemende [[president van Zambië]]. As 'n [[Movement for Multi-Party Democracy]]-lid was hy van 1991 tot 1993 reeds minister van Landbou. Scott is op 15 Julie 2026 ná 'n siekte op sy plaas in Lusaka oorlede. Hy was 82 jaar oud. President [[Hakainde Hichilema]] het aangekondig dat hy 'n staatsbegrafnis sal ontvang.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/zambia-guy-scott-president-africa-obit-afae246d995e14b1d90bd08e746da790 |title=Zambia’s Guy Scott, who was Africa’s first white head of state in decades, has died at 82 |publisher=Associated Press |date=15 Julie 2026 |accessdate=16 Julie 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} [https://olatorera.com/where-is-guy-scott-former-acting-president-of-zambia/ Where Is Guy Scott Former Acting President Of Zambia?], Olatorera.com, 16 Augustus 2018 {{Saadjie}} {{Presidente van Zambië}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Scott, Guy}} [[Kategorie:Presidente van Zambië]] [[Kategorie:Ministers van Landbou]] [[Kategorie:Geboortes in 1944]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] kk3j15v34uh8jol2icfqizm6n9aczi8 0 386411 2922272 2830453 2026-08-05T08:51:45Z Aliwal2012 39067 /* Ontvangs */ 2922272 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Mugabe and the White African''}} {{TITELAANSIG|''Rise and Fall of Idi Amin''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Mugabe and the White African | beeld = | regisseur = Lucy Bailey<br />Andrew Thompson | produksieleier = David Pearson<br />Elizabeth Morgan Hemlock | vervaardiger = | geskryf_deur = | verteller = | met = | musiek = Jonny Pilcher | kinematografie = Andrew Thompson | redigeerder = Tim Lovell | ateljee = Arturi Films | verspreider = Dogwoof | vrygestel = 21 Oktober 2009 | speeltyd = 90 min | land = [[Verenigde Koninkryk]] | taal = Engels | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = }} '''''Mugabe and the White African''''' is 'n 2009-dokumentêre rolprent deur Lucy Bailey en Andrew Thompson en vervaardig deur David Pearson en Elizabeth Morgan Hemlock. Dit het baie toekennings gewen, insluitend die Grierson 2010 en is BAFTA en Emmy genomineer. Die film dokumenteer die lewens van 'n [[Blanke Zimbabwiërs |wit Zimbabwiese]] gesin wat 'n [[plaas]] in [[Chegutu]] bestuur, terwyl hulle die ''Fast Track''-grondverspreidingsprogram uitdaag wat plase in wit besit herverdeel het, 'n nalatenskap van [[kolonialisme]] en UDI, wat begin in 2000. Die film volg Mike Campbell, sy skoonseun Ben Freeth, en hul gesin terwyl hulle [[Robert Mugabe]] en die Zimbabwiese regering voor die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]]-tribunaal daag vir [[rassediskriminasie]] en menseregteskendings.<ref>{{cite web|url=http://allafrica.com/stories/200906251023.html |title=Zimbabwe: Documentary on Chegutu Land Fight Wins International Award |last=Bell |first=Alex |date=25 Junie 2009 |work=AllAfrica.com |publisher=SW Radio Africa |accessdate=4 Augustus 2009}}</ref> Die film het op 21 Oktober 2009 by die Londense rolprentfees in die [[Verenigde Koninkryk]] verskyn.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/8318147.stm |title=Betting the farm against Mugabe |last=de Castella |first=Tom |date=21 Oktober 2009 |work=BBC News Online Magazine |publisher=[[BBC]] |accessdate=26 Oktober 2009}}</ref> ==Ontvangs== Die dokumentêr het groot lof van kritici gekry. Dit het 'n "vars" gradering van 97% op [[Rotten Tomatoes]] ontvang.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/mugabe-and-the-white-african/ |title=Mugabe and the White African|publisher=[[Rotten Tomatoes]] |accessdate=20 Februarie 2010}}</ref> ==Toekennings en eerbewyse== *Sterling World Feature Award, 2009 SILVERDOCS: AFI/Discovery Channel Documentary Festival.<ref name="Silverdocs">{{cite press release |title=Silverdocs Announces 2009 Festival Winners |publisher=Silverdocs: AFI/Discovery Channel Documentary Festival |date=22 Junie 2009 |url=http://silverdocs.com/news-links/2009/06/22/silverdocs-announces-2009-festival-winners/ |accessdate=18 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626110703/http://silverdocs.com/news-links/2009/06/22/silverdocs-announces-2009-festival-winners/ |archive-date=26 Junie 2009 |url-status=dead |archivedate=26 Junie 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090626110703/http://silverdocs.com/news-links/2009/06/22/silverdocs-announces-2009-festival-winners/ }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Official website|http://www.mugabeandthewhiteafrican.com/}} * {{IMDb title|1437235|Mugabe and the White African}} * [https://web.archive.org/web/20100314090721/http://thethirdestate.net/2010/03/an-interview-with-lucy-bailey/ Interview with Lucy Bailey] * [https://www.pbs.org/pov/mugabe/ Mugabe and the White African website on POV] {{Normdata}} [[Kategorie:Britse rolprente]] 5u6ad055bjme915m5ad4frhcn89wsup 10 386551 2922246 2917903 2026-08-05T03:25:56Z TolBot 141581 [[m:User:TolBot/Task 5|Taak 5]]: dateer COVID-19-pandemiedata op 2922246 json application/json { "AD": { "cases": 48015, "deaths": 159, "deaths_per_million": 1994.4307, "fully_vaccinated": 53501, "name": "Andorra", "percent_fully_vaccinated": 67.10946, "percent_vaccinated": 72.643684, "population": 79722, "total_vaccinated": 57913, "vaccine_doses": 157072 }, "AE": { "cases": 1067030, "deaths": 2349, "deaths_per_million": 229.34784, "fully_vaccinated": 9792266, "name": "Verenigde Arabiese Emirate", "percent_fully_vaccinated": 95.60813, "percent_vaccinated": 97.54937, "population": 10242085, "total_vaccinated": 9991089, "vaccine_doses": 24922054 }, "AF": { "cases": 235214, "deaths": 7998, "deaths_per_million": 197.09776, "fully_vaccinated": 18370386, "name": "Afghanistan", "percent_fully_vaccinated": 45.270844, "percent_vaccinated": 47.19545, "population": 40578847, "total_vaccinated": 19151368, "vaccine_doses": 22964750 }, "AG": { "cases": 9106, "deaths": 146, "deaths_per_million": 1572.4286, "fully_vaccinated": 62384, "name": "Antigua en Barbuda", "percent_fully_vaccinated": 67.187935, "percent_vaccinated": 69.24071, "population": 92850, "total_vaccinated": 64290, "vaccine_doses": 136512 }, "AI": { "cases": 3904, "deaths": 12, "deaths_per_million": 844.9514, "fully_vaccinated": 10382, "name": "Anguilla (eiland)", "percent_fully_vaccinated": 73.10238, "percent_vaccinated": 76.45402, "population": 14202, "total_vaccinated": 10858, "vaccine_doses": 24864 }, "AL": { "cases": 337234, "deaths": 3608, "deaths_per_million": 1275.9874, "fully_vaccinated": 1279333, "name": "Albanië", "percent_fully_vaccinated": 45.24426, "percent_vaccinated": 47.717087, "population": 2827614, "total_vaccinated": 1349255, "vaccine_doses": 3088966 }, "AM": { "cases": 454903, "deaths": 8785, "deaths_per_million": 3049.4155, "fully_vaccinated": 1030758, "name": "Armenië", "percent_fully_vaccinated": 35.779274, "percent_vaccinated": 39.95012, "population": 2880880, "total_vaccinated": 1150915, "vaccine_doses": 2256919 }, "AO": { "cases": 107487, "deaths": 1937, "deaths_per_million": 54.35663, "fully_vaccinated": 9609080, "name": "Angola", "percent_fully_vaccinated": 26.965265, "percent_vaccinated": 46.44487, "population": 35635028, "total_vaccinated": 16550642, "vaccine_doses": 27819132 }, "AQ": { "name": "Antarktika" }, "AR": { "cases": 10119594, "deaths": 130850, "deaths_per_million": 2881.657, "fully_vaccinated": 34900612, "name": "Argentinië", "percent_fully_vaccinated": 76.860214, "percent_vaccinated": 91.45777, "population": 45407904, "total_vaccinated": 41529056, "vaccine_doses": 116978520 }, "AS": { "cases": 8359, "deaths": 34, "deaths_per_million": 702.9877, "name": "Amerikaans-Samoa", "population": 48365 }, "AT": { "cases": 6083792, "deaths": 22534, "deaths_per_million": 2485.9128, "fully_vaccinated": 6683263, "name": "Oostenryk", "percent_fully_vaccinated": 73.72863, "percent_vaccinated": 76.11823, "population": 9064678, "total_vaccinated": 6899873, "vaccine_doses": 20468732 }, "AU": { "cases": 11861161, "deaths": 25236, "deaths_per_million": 963.1698, "fully_vaccinated": 21647524, "name": "Australië", "percent_fully_vaccinated": 82.62102, "percent_vaccinated": 84.85075, "population": 26200987, "total_vaccinated": 22231734, "vaccine_doses": 69686750 }, "AW": { "cases": 44224, "deaths": 292, "deaths_per_million": 2708.921, "fully_vaccinated": 84368, "name": "Aruba", "percent_fully_vaccinated": 78.26926, "percent_vaccinated": 84.00067, "population": 107792, "total_vaccinated": 90546, "vaccine_doses": 174914 }, "AX": { "name": "Åland" }, "AZ": { "cases": 836510, "deaths": 10353, "deaths_per_million": 1005.6038, "fully_vaccinated": 4862494, "name": "Azerbeidjan", "percent_fully_vaccinated": 47.230198, "percent_vaccinated": 52.191284, "population": 10295307, "total_vaccinated": 5373253, "vaccine_doses": 13857111 }, "BA": { "cases": 404289, "deaths": 16419, "deaths_per_million": 5123.2495, "fully_vaccinated": 846080, "name": "Bosnië en Herzegowina", "percent_fully_vaccinated": 26.400383, "percent_vaccinated": 29.43689, "population": 3204802, "total_vaccinated": 943394, "vaccine_doses": 1924950 }, "BB": { "cases": 109141, "deaths": 593, "deaths_per_million": 2100.4236, "fully_vaccinated": 155047, "name": "Barbados", "percent_fully_vaccinated": 54.91811, "percent_vaccinated": 58.03722, "population": 282324, "total_vaccinated": 163853, "vaccine_doses": 384049 }, "BD": { "cases": 2052280, "deaths": 29531, "deaths_per_million": 174.34259, "fully_vaccinated": 142201680, "name": "Bangladesj", "percent_fully_vaccinated": 83.95181, "percent_vaccinated": 89.4455, "population": 169384891, "total_vaccinated": 151507170, "vaccine_doses": 361742560 }, "BE": { "cases": 4908331, "deaths": 34339, "deaths_per_million": 2949.6262, "fully_vaccinated": 9170945, "name": "België", "percent_fully_vaccinated": 78.77591, "percent_vaccinated": 79.55496, "population": 11641814, "total_vaccinated": 9261641, "vaccine_doses": 31469388 }, "BF": { "cases": 22231, "deaths": 400, "deaths_per_million": 17.77064, "fully_vaccinated": 5232347, "name": "Burkina Faso", "percent_fully_vaccinated": 23.245539, "percent_vaccinated": 27.051752, "population": 22509038, "total_vaccinated": 6089089, "vaccine_doses": 7893609 }, "BG": { "cases": 1341082, "deaths": 38778, "deaths_per_million": 5681.0405, "fully_vaccinated": 2078006, "name": "Bulgarye", "percent_fully_vaccinated": 30.443129, "percent_vaccinated": 31.583748, "population": 6825862, "total_vaccinated": 2155863, "vaccine_doses": 4726614 }, "BH": { "cases": 696614, "deaths": 1536, "deaths_per_million": 1001.6564, "fully_vaccinated": 1226796, "name": "Bahrein", "percent_fully_vaccinated": 80.00182, "percent_vaccinated": 80.939445, "population": 1533460, "total_vaccinated": 1241174, "vaccine_doses": 3476633 }, "BI": { "cases": 54569, "deaths": 15, "deaths_per_million": 1.126033, "fully_vaccinated": 36321, "name": "Burundi", "percent_fully_vaccinated": 0.27265763, "percent_vaccinated": 0.27707168, "population": 13321102, "total_vaccinated": 36909, "vaccine_doses": 42252 }, "BJ": { "cases": 28036, "deaths": 163, "deaths_per_million": 11.8463545, "fully_vaccinated": 2742837, "name": "Benin", "percent_fully_vaccinated": 19.934122, "percent_vaccinated": 26.870075, "population": 13759507, "total_vaccinated": 3697190, "vaccine_doses": 4232541 }, "BL": { "cases": 5507, "deaths": 5, "deaths_per_million": 456.7044, "name": "Sint Bartholomeus", "population": 10948 }, "BM": { "cases": 18860, "deaths": 165, "deaths_per_million": 2547.397, "fully_vaccinated": 47657, "name": "Bermuda", "percent_fully_vaccinated": 73.576546, "percent_vaccinated": 74.9614, "population": 64772, "total_vaccinated": 48554, "vaccine_doses": 136759 }, "BN": { "cases": 350550, "deaths": 182, "deaths_per_million": 399.67148, "fully_vaccinated": 446714, "name": "Broenei", "percent_fully_vaccinated": 98.09827, "percent_vaccinated": 99.07219, "population": 455374, "total_vaccinated": 451149, "vaccine_doses": 1293100 }, "BO": { "cases": 1212187, "deaths": 22389, "deaths_per_million": 1853.8304, "fully_vaccinated": 6160585, "name": "Bolivië", "percent_fully_vaccinated": 51.01023, "percent_vaccinated": 60.949844, "population": 12077156, "total_vaccinated": 7361008, "vaccine_doses": 14690530 }, "BQ": { "cases": 11922, "deaths": 41, "deaths_per_million": 1430.8647, "fully_vaccinated": 16736, "name": "Karibiese Nederland", "percent_fully_vaccinated": 58.407204, "percent_vaccinated": 66.68877, "population": 28654, "total_vaccinated": 19109, "vaccine_doses": 35845 }, "BR": { "cases": 38042729, "deaths": 704045, "deaths_per_million": 3347.7107, "fully_vaccinated": 176164200, "name": "Brasilië", "percent_fully_vaccinated": 83.76549, "percent_vaccinated": 90.17482, "population": 210306411, "total_vaccinated": 189643420, "vaccine_doses": 516237120 }, "BS": { "cases": 39127, "deaths": 849, "deaths_per_million": 2135.6233, "fully_vaccinated": 166972, "name": "Bahamas", "percent_fully_vaccinated": 42.0011, "percent_vaccinated": 43.972713, "population": 397542, "total_vaccinated": 174810, "vaccine_doses": 366359 }, "BT": { "cases": 62961, "deaths": 21, "deaths_per_million": 26.891325, "fully_vaccinated": 677669, "name": "Bhoetan", "percent_fully_vaccinated": 86.778175, "percent_vaccinated": 89.52455, "population": 780921, "total_vaccinated": 699116, "vaccine_doses": 2011426 }, "BW": { "cases": 330699, "deaths": 2801, "deaths_per_million": 1148.0002, "fully_vaccinated": 1663490, "name": "Botswana", "percent_fully_vaccinated": 68.17876, "percent_vaccinated": 79.96467, "population": 2439895, "total_vaccinated": 1951054, "vaccine_doses": 3171667 }, "BY": { "cases": 994102, "deaths": 7118, "deaths_per_million": 775.95264, "fully_vaccinated": 6414996, "name": "Belarus", "percent_fully_vaccinated": 69.931625, "percent_vaccinated": 71.255, "population": 9173240, "total_vaccinated": 6536392, "vaccine_doses": 22765402 }, "BZ": { "cases": 71499, "deaths": 688, "deaths_per_million": 1708.294, "fully_vaccinated": 221478, "name": "Belize", "percent_fully_vaccinated": 54.992664, "percent_vaccinated": 64.17847, "population": 402741, "total_vaccinated": 258473, "vaccine_doses": 511106 }, "CA": { "cases": 4819055, "deaths": 55282, "deaths_per_million": 1424.0135, "fully_vaccinated": 31758252, "name": "Kanada", "percent_fully_vaccinated": 81.80634, "percent_vaccinated": 89.49461, "population": 38821259, "total_vaccinated": 34742936, "vaccine_doses": 102877160 }, "CC": { "name": "Kokoseilande" }, "CD": { "cases": 101010, "deaths": 1474, "deaths_per_million": 14.394957, "fully_vaccinated": 14399520, "name": "Demokratiese Republiek die Kongo", "percent_fully_vaccinated": 14.062447, "percent_vaccinated": 16.646704, "population": 102396974, "total_vaccinated": 17045720, "vaccine_doses": 18808672 }, "CF": { "cases": 15493, "deaths": 113, "deaths_per_million": 22.16539, "fully_vaccinated": 2484985, "name": "Sentraal-Afrikaanse Republiek", "percent_fully_vaccinated": 48.74395, "percent_vaccinated": 51.00764, "population": 5098038, "total_vaccinated": 2600389, "vaccine_doses": 3342248 }, "CG": { "cases": 25234, "deaths": 389, "deaths_per_million": 64.45622, "fully_vaccinated": 654119, "name": "Republiek die Kongo", "percent_fully_vaccinated": 10.838571, "percent_vaccinated": 11.52855, "population": 6035104, "total_vaccinated": 695760, "vaccine_doses": 833210 }, "CH": { "cases": 4492050, "deaths": 14170, "deaths_per_million": 1611.6594, "fully_vaccinated": 6013254, "name": "Switserland", "percent_fully_vaccinated": 68.8, "percent_vaccinated": 69.3447, "population": 8792180, "total_vaccinated": 6096911, "vaccine_doses": 16940716 }, "CI": { "cases": 88434, "deaths": 835, "deaths_per_million": 27.472, "fully_vaccinated": 12164304, "name": "Ivoorkus", "percent_fully_vaccinated": 40.020737, "percent_vaccinated": 44.64014, "population": 30395004, "total_vaccinated": 13568372, "vaccine_doses": 25263932 }, "CK": { "cases": 7375, "deaths": 2, "deaths_per_million": 135.6208, "fully_vaccinated": 14728, "name": "Cookeilande", "percent_fully_vaccinated": 99.87116, "percent_vaccinated": 102.47508, "population": 14747, "total_vaccinated": 15112, "vaccine_doses": 40854 }, "CL": { "cases": 5410530, "deaths": 64497, "deaths_per_million": 3298.5676, "fully_vaccinated": 17700116, "name": "Chili", "percent_fully_vaccinated": 90.523636, "percent_vaccinated": 92.51003, "population": 19553033, "total_vaccinated": 18088516, "vaccine_doses": 66864900 }, "CM": { "cases": 125325, "deaths": 1974, "deaths_per_million": 71.43692, "fully_vaccinated": 3197286, "name": "Kameroen", "percent_fully_vaccinated": 11.570632, "percent_vaccinated": 13.5843525, "population": 27632770, "total_vaccinated": 3753733, "vaccine_doses": 4880572 }, "CN": { "cases": 99381761, "deaths": 122398, "deaths_per_million": 85.882515, "fully_vaccinated": 1284479600, "name": "Volksrepubliek China", "note": "Sluit nie spesiale administratiewe streke ([[Hong Kong]] en [[Macau]]) of [[Taiwan]] in nie.", "percent_fully_vaccinated": 90.12756, "percent_vaccinated": 92.48145, "population": 1425179562, "total_vaccinated": 1318026800, "vaccine_doses": 3516880600 }, "CO": { "cases": 6404346, "deaths": 142817, "deaths_per_million": 2760.3918, "fully_vaccinated": 37204130, "name": "Colombia", "percent_fully_vaccinated": 71.90879, "percent_vaccinated": 83.13468, "population": 51737944, "total_vaccinated": 43012176, "vaccine_doses": 90931190 }, "CR": { "cases": 1242945, "deaths": 9396, "deaths_per_million": 1848.9642, "fully_vaccinated": 4369784, "name": "Costa Rica", "percent_fully_vaccinated": 85.98951, "percent_vaccinated": 91.516174, "population": 5081764, "total_vaccinated": 4650636, "vaccine_doses": 13576935 }, "CU": { "cases": 1113834, "deaths": 8530, "deaths_per_million": 771.26013, "fully_vaccinated": 10053658, "name": "Kuba", "percent_fully_vaccinated": 90.90253, "percent_vaccinated": 97.70112, "population": 11059822, "total_vaccinated": 10805570, "vaccine_doses": 45995748 }, "CV": { "cases": 64550, "deaths": 417, "deaths_per_million": 802.3088, "fully_vaccinated": 308720, "name": "Kaap Verde", "percent_fully_vaccinated": 59.39779, "percent_vaccinated": 68.63569, "population": 519750, "total_vaccinated": 356734, "vaccine_doses": 859940 }, "CW": { "cases": 45883, "deaths": 305, "deaths_per_million": 1645.5355, "fully_vaccinated": 100885, "name": "Curaçao", "percent_fully_vaccinated": 54.42946, "percent_vaccinated": 58.592392, "population": 185350, "total_vaccinated": 108601, "vaccine_doses": 260324 }, "CX": { "name": "Kerseiland" }, "CY": { "cases": 718930, "deaths": 1364, "deaths_per_million": 1450.4836, "fully_vaccinated": 656138, "name": "Siprus", "percent_fully_vaccinated": 69.774, "percent_vaccinated": 71.37496, "population": 1331376, "total_vaccinated": 671193, "vaccine_doses": 1891597 }, "CZ": { "cases": 4887551, "deaths": 43995, "deaths_per_million": 4122.0005, "fully_vaccinated": 6895763, "name": "Tsjeggië", "percent_fully_vaccinated": 64.60811, "percent_vaccinated": 65.41614, "population": 10673216, "total_vaccinated": 6982006, "vaccine_doses": 19047108 }, "DE": { "cases": 38437953, "deaths": 174979, "deaths_per_million": 2080.9473, "fully_vaccinated": 63566136, "name": "Duitsland", "percent_fully_vaccinated": 75.596375, "percent_vaccinated": 77.15449, "population": 84086227, "total_vaccinated": 64876300, "vaccine_doses": 193241460 }, "DJ": { "cases": 15690, "deaths": 189, "deaths_per_million": 166.21214, "fully_vaccinated": 401208, "name": "Djiboeti", "percent_fully_vaccinated": 35.28341, "percent_vaccinated": 37.074368, "population": 1137101, "total_vaccinated": 421573, "vaccine_doses": 723789 }, "DK": { "cases": 3453741, "deaths": 10012, "deaths_per_million": 1696.1152, "fully_vaccinated": 4712002, "name": "Denemarke", "percent_fully_vaccinated": 79.82519, "percent_vaccinated": 80.40999, "population": 5902901, "total_vaccinated": 4746522, "vaccine_doses": 14961517 }, "DM": { "cases": 16047, "deaths": 74, "deaths_per_million": 1107.0055, "fully_vaccinated": 30659, "name": "Dominica", "percent_fully_vaccinated": 45.864437, "percent_vaccinated": 49.358982, "population": 66847, "total_vaccinated": 32995, "vaccine_doses": 67647 }, "DO": { "cases": 661103, "deaths": 4384, "deaths_per_million": 390.3574, "fully_vaccinated": 6130483, "name": "Dominikaanse Republiek", "percent_fully_vaccinated": 54.586662, "percent_vaccinated": 65.5985, "population": 11230734, "total_vaccinated": 7367193, "vaccine_doses": 16431089 }, "DZ": { "cases": 272440, "deaths": 6881, "deaths_per_million": 151.30595, "fully_vaccinated": 6481186, "name": "Algerië", "percent_fully_vaccinated": 14.251447, "percent_vaccinated": 17.239624, "population": 45477391, "total_vaccinated": 7840131, "vaccine_doses": 15267442 }, "EC": { "cases": 1082356, "deaths": 36064, "deaths_per_million": 2023.3507, "fully_vaccinated": 14249559, "name": "Ecuador", "percent_fully_vaccinated": 79.94636, "percent_vaccinated": 86.09671, "population": 17823900, "total_vaccinated": 15345791, "vaccine_doses": 39585084 }, "EE": { "cases": 617861, "deaths": 3440, "deaths_per_million": 2547.9727, "fully_vaccinated": 862739, "name": "Estland", "percent_fully_vaccinated": 63.90219, "percent_vaccinated": 64.45496, "population": 1350093, "total_vaccinated": 870202, "vaccine_doses": 2171520 }, "EG": { "cases": 516023, "deaths": 24830, "deaths_per_million": 220.47935, "fully_vaccinated": 42337176, "name": "Egipte", "percent_fully_vaccinated": 37.59353, "percent_vaccinated": 50.53117, "population": 112618252, "total_vaccinated": 56907320, "vaccine_doses": 112673540 }, "EH": { "name": "Wes-Sahara", "population": 568746 }, "ER": { "cases": 10189, "deaths": 103, "deaths_per_million": 30.210152, "fully_vaccinated": null, "name": "Eritrea", "percent_vaccinated": null, "population": 3409450, "total_vaccinated": null, "vaccine_doses": null }, "ES": { "cases": 13980340, "deaths": 121886, "deaths_per_million": 2548.4028, "fully_vaccinated": 40739124, "name": "Spanje", "percent_fully_vaccinated": 85.17771, "percent_vaccinated": 86.45751, "population": 47828386, "total_vaccinated": 41351230, "vaccine_doses": 119228504 }, "ET": { "cases": 501339, "deaths": 7574, "deaths_per_million": 60.406296, "fully_vaccinated": 43653010, "name": "Ethiopië", "percent_fully_vaccinated": 34.815372, "percent_vaccinated": 41.86291, "population": 125384285, "total_vaccinated": 52489510, "vaccine_doses": 68856790 }, "EU": { "cases": 186984090, "deaths": 1271056, "deaths_per_million": 2832.6106, "fully_vaccinated": 329857900, "name": "Europese Unie", "note": "Data vir lidlande van die [[Europese Unie]] word individueel gelys, maar word ook gerieflikheidshalwe hier bygetel. Hulle word nie dubbel getel vir die wêreldtotaal nie.", "percent_fully_vaccinated": 73.510445, "percent_vaccinated": 75.43216, "population": 449113463, "total_vaccinated": 338481060, "vaccine_doses": 977141100 }, "FI": { "cases": 1518764, "deaths": 11466, "deaths_per_million": 2058.7866, "fully_vaccinated": 4347113, "name": "Finland", "percent_fully_vaccinated": 78.054924, "percent_vaccinated": 81.236206, "population": 5569300, "total_vaccinated": 4524288, "vaccine_doses": 13327120 }, "FJ": { "cases": 69047, "deaths": 885, "deaths_per_million": 962.555, "fully_vaccinated": 641194, "name": "Fidji", "percent_fully_vaccinated": 69.73836, "percent_vaccinated": 77.44217, "population": 919428, "total_vaccinated": 712025, "vaccine_doses": 1555182 }, "FK": { "cases": 1923, "deaths": 0, "deaths_per_million": 0, "fully_vaccinated": 1775, "name": "Falkland-eilande", "percent_fully_vaccinated": 50.497868, "percent_vaccinated": 74.87909, "population": 3515, "total_vaccinated": 2632, "vaccine_doses": 4407 }, "FM": { "cases": 31765, "deaths": 65, "deaths_per_million": 579.72565, "fully_vaccinated": null, "name": "Gefedereerde State van Mikronesië", "percent_vaccinated": null, "population": 112122, "total_vaccinated": null, "vaccine_doses": null }, "FO": { "cases": 34658, "deaths": 28, "deaths_per_million": 518.1443, "fully_vaccinated": 40895, "name": "Faroëreilande", "percent_fully_vaccinated": 75.67683, "percent_vaccinated": 77.19425, "population": 54039, "total_vaccinated": 41715, "vaccine_doses": 103894 }, "FR": { "cases": 39060935, "deaths": 168207, "deaths_per_million": 2616.8914, "fully_vaccinated": 53192480, "name": "Frankryk", "percent_fully_vaccinated": 80.257324, "percent_vaccinated": 82.49821, "population": 66277412, "total_vaccinated": 54677680, "vaccine_doses": 158060080 }, "GA": { "cases": 49069, "deaths": 307, "deaths_per_million": 126.29847, "fully_vaccinated": 257471, "name": "Gaboen", "percent_fully_vaccinated": 10.592245, "percent_vaccinated": 12.804443, "population": 2430750, "total_vaccinated": 311244, "vaccine_doses": 572672 }, "GB": { "cases": 25118508, "deaths": 232112, "deaths_per_million": 3404.4343, "fully_vaccinated": 50745900, "name": "Verenigde Koninkryk", "percent_fully_vaccinated": 74.43005, "percent_vaccinated": 78.91978, "population": 68179315, "total_vaccinated": 53806964, "vaccine_doses": 151248820 }, "GD": { "cases": 19693, "deaths": 238, "deaths_per_million": 2035.4407, "fully_vaccinated": 39034, "name": "Grenada", "percent_fully_vaccinated": 33.38294, "percent_vaccinated": 37.836105, "population": 116928, "total_vaccinated": 44241, "vaccine_doses": 90686 }, "GE": { "cases": 1864337, "deaths": 17151, "deaths_per_million": 4519.6274, "fully_vaccinated": 1276173, "name": "Georgië", "percent_fully_vaccinated": 33.62968, "percent_vaccinated": 43.59945, "population": 3794782, "total_vaccinated": 1654504, "vaccine_doses": 2930677 }, "GF": { "cases": 98041, "deaths": 413, "deaths_per_million": 1384.4241, "name": "Frans-Guyana", "population": 298319 }, "GG": { "cases": 35326, "deaths": 67, "deaths_per_million": 1050.9803, "fully_vaccinated": 52710, "name": "Guernsey", "percent_fully_vaccinated": 82.68235, "percent_vaccinated": 85.05569, "population": 63750, "total_vaccinated": 54223, "vaccine_doses": 178525 }, "GH": { "cases": 172843, "deaths": 1463, "deaths_per_million": 44.133858, "fully_vaccinated": 10780003, "name": "Ghana", "percent_fully_vaccinated": 32.519695, "percent_vaccinated": 41.82365, "population": 33149152, "total_vaccinated": 13864186, "vaccine_doses": 25624828 }, "GI": { "cases": 20550, "deaths": 113, "deaths_per_million": 3002.8435, "fully_vaccinated": 41465, "name": "Gibraltar", "percent_fully_vaccinated": 110.18841, "percent_vaccinated": 112.07515, "population": 37631, "total_vaccinated": 42175, "vaccine_doses": 132810 }, "GL": { "cases": 11971, "deaths": 21, "deaths_per_million": 374.90628, "fully_vaccinated": 38511, "name": "Groenland", "percent_fully_vaccinated": 68.75246, "percent_vaccinated": 73.60124, "population": 56014, "total_vaccinated": 41227, "vaccine_doses": 79738 }, "GM": { "cases": 12627, "deaths": 372, "deaths_per_million": 141.09766, "fully_vaccinated": 539186, "name": "Gambië", "percent_fully_vaccinated": 20.451042, "percent_vaccinated": 25.576376, "population": 2636472, "total_vaccinated": 674314, "vaccine_doses": 1444492 }, "GN": { "cases": 38594, "deaths": 468, "deaths_per_million": 33.297436, "fully_vaccinated": 5853990, "name": "Guinee", "percent_fully_vaccinated": 41.650185, "percent_vaccinated": 62.010365, "population": 14055136, "total_vaccinated": 8715641, "vaccine_doses": 12049511 }, "GP": { "cases": 203235, "deaths": 1021, "deaths_per_million": 2654.0022, "name": "Guadeloupe", "population": 384702 }, "GQ": { "cases": 17130, "deaths": 183, "deaths_per_million": 101.466606, "fully_vaccinated": 214032, "name": "Ekwatoriaal-Guinee", "percent_fully_vaccinated": 11.867269, "percent_vaccinated": 14.976527, "population": 1803549, "total_vaccinated": 270109, "vaccine_doses": 488738 }, "GR": { "cases": 5867249, "deaths": 40254, "deaths_per_million": 3865.9375, "fully_vaccinated": 7647076, "name": "Griekeland", "percent_fully_vaccinated": 73.44144, "percent_vaccinated": 76.23573, "population": 10412481, "total_vaccinated": 7938031, "vaccine_doses": 22467978 }, "GS": { "name": "Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande" }, "GT": { "cases": 1255709, "deaths": 20206, "deaths_per_million": 1132.1234, "fully_vaccinated": 7130895, "name": "Guatemala", "percent_fully_vaccinated": 39.953743, "percent_vaccinated": 50.078354, "population": 17847877, "total_vaccinated": 8937923, "vaccine_doses": 20383476 }, "GU": { "cases": 52287, "deaths": 419, "deaths_per_million": 2536.427, "name": "Guam", "population": 165193 }, "GW": { "cases": 9614, "deaths": 177, "deaths_per_million": 84.06415, "fully_vaccinated": 547637, "name": "Guinee-Bissau", "percent_fully_vaccinated": 26.0094, "percent_vaccinated": 35.480625, "population": 2105535, "total_vaccinated": 747057, "vaccine_doses": 920752 }, "GY": { "cases": 75784, "deaths": 1312, "deaths_per_million": 1596.8103, "fully_vaccinated": 384507, "name": "Guyana", "percent_fully_vaccinated": 46.797615, "percent_vaccinated": 60.555866, "population": 821638, "total_vaccinated": 497550, "vaccine_doses": 967861 }, "HK": { "cases": 2876106, "deaths": 13466, "deaths_per_million": 1798.137, "fully_vaccinated": 6803288, "name": "Hongkong", "percent_fully_vaccinated": 91.124664, "percent_vaccinated": 92.68869, "population": 7465913, "total_vaccinated": 6920057, "vaccine_doses": 21012392 }, "HN": { "cases": 473076, "deaths": 11114, "deaths_per_million": 1062.1299, "fully_vaccinated": 5853689, "name": "Honduras", "percent_fully_vaccinated": 55.94186, "percent_vaccinated": 63.037926, "population": 10463880, "total_vaccinated": 6596213, "vaccine_doses": 17074860 }, "HR": { "cases": 1371705, "deaths": 18806, "deaths_per_million": 4813.3735, "fully_vaccinated": 2251809, "name": "Kroasië", "percent_fully_vaccinated": 57.63479, "percent_vaccinated": 59.457554, "population": 3907031, "total_vaccinated": 2323025, "vaccine_doses": 5435966 }, "HT": { "cases": 34979, "deaths": 860, "deaths_per_million": 74.759186, "fully_vaccinated": 366339, "name": "Haïti", "percent_fully_vaccinated": 3.1845589, "percent_vaccinated": 4.5324583, "population": 11503603, "total_vaccinated": 521396, "vaccine_doses": 680104 }, "HU": { "cases": 2240890, "deaths": 49124, "deaths_per_million": 5072.536, "fully_vaccinated": 6206710, "name": "Hongarye", "percent_fully_vaccinated": 64.090385, "percent_vaccinated": 66.29646, "population": 9684308, "total_vaccinated": 6420354, "vaccine_doses": 16701238 }, "ID": { "cases": 6830274, "deaths": 162059, "deaths_per_million": 581.20966, "fully_vaccinated": 174965140, "name": "Indonesië", "percent_fully_vaccinated": 62.749634, "percent_vaccinated": 73.31313, "population": 278830527, "total_vaccinated": 204419400, "vaccine_doses": 448199870 }, "IE": { "cases": 1749952, "deaths": 9782, "deaths_per_million": 1914.2802, "fully_vaccinated": 4065584, "name": "Republiek Ierland", "percent_fully_vaccinated": 79.5611, "percent_vaccinated": 80.47407, "population": 5110015, "total_vaccinated": 4112237, "vaccine_doses": 11148281 }, "IL": { "cases": 4841703, "deaths": 12707, "deaths_per_million": 1395.8915, "fully_vaccinated": 6385731, "name": "Israel", "percent_fully_vaccinated": 70.14864, "percent_vaccinated": 77.50582, "population": 9103143, "total_vaccinated": 7055466, "vaccine_doses": 18852564 }, "IM": { "cases": 38008, "deaths": 116, "deaths_per_million": 1378.5236, "fully_vaccinated": 67106, "name": "Man (eiland)", "percent_fully_vaccinated": 79.74759, "percent_vaccinated": 82.66388, "population": 84148, "total_vaccinated": 69560, "vaccine_doses": 189994 }, "IN": { "cases": 45056221, "deaths": 533849, "deaths_per_million": 374.51965, "fully_vaccinated": 951990500, "name": "Indië", "percent_fully_vaccinated": 66.78652, "percent_vaccinated": 72.07957, "population": 1425423209, "total_vaccinated": 1027438900, "vaccine_doses": 2206868000 }, "IO": { "name": "Britse Indiese Oseaangebied" }, "IQ": { "cases": 2465545, "deaths": 25375, "deaths_per_million": 575.78125, "fully_vaccinated": 7944775, "name": "Irak", "percent_fully_vaccinated": 18.0274, "percent_vaccinated": 25.715412, "population": 44070556, "total_vaccinated": 11332925, "vaccine_doses": 19557364 }, "IR": { "cases": 7627863, "deaths": 146837, "deaths_per_million": 1640.1925, "fully_vaccinated": 58585264, "name": "Iran", "percent_fully_vaccinated": 65.44067, "percent_vaccinated": 72.82924, "population": 89524247, "total_vaccinated": 65199830, "vaccine_doses": 155461760 }, "IS": { "cases": 211293, "deaths": 186, "deaths_per_million": 489.00012, "fully_vaccinated": 297934, "name": "Ysland", "percent_fully_vaccinated": 78.32783, "percent_vaccinated": 81.43955, "population": 380368, "total_vaccinated": 309770, "vaccine_doses": 903424 }, "IT": { "cases": 26969918, "deaths": 198523, "deaths_per_million": 3329.8555, "fully_vaccinated": 49484584, "name": "Italië", "percent_fully_vaccinated": 83.00122, "percent_vaccinated": 85.436905, "population": 59619106, "total_vaccinated": 50936720, "vaccine_doses": 150321540 }, "JE": { "cases": 66391, "deaths": 161, "deaths_per_million": 1555.6608, "fully_vaccinated": 81882, "name": "Jersey", "percent_fully_vaccinated": 79.11839, "percent_vaccinated": 81.51759, "population": 103493, "total_vaccinated": 84365, "vaccine_doses": 266953 }, "JM": { "cases": 157681, "deaths": 3634, "deaths_per_million": 1279.9606, "fully_vaccinated": 760800, "name": "Jamaika", "percent_fully_vaccinated": 26.796753, "percent_vaccinated": 30.28276, "population": 2839150, "total_vaccinated": 859773, "vaccine_doses": 1529113 }, "JO": { "cases": 1746997, "deaths": 14122, "deaths_per_million": 1254.5897, "fully_vaccinated": 4558313, "name": "Jordanië", "percent_fully_vaccinated": 40.495773, "percent_vaccinated": 42.83461, "population": 11256269, "total_vaccinated": 4821579, "vaccine_doses": 10057975 }, "JP": { "cases": 33803572, "deaths": 74694, "deaths_per_million": 597.56354, "fully_vaccinated": 103455224, "name": "Japan", "percent_fully_vaccinated": 82.76578, "percent_vaccinated": 83.79367, "population": 124997585, "total_vaccinated": 104740060, "vaccine_doses": 433356600 }, "KE": { "cases": 344162, "deaths": 5689, "deaths_per_million": 104.86161, "fully_vaccinated": 11090440, "name": "Kenia", "percent_fully_vaccinated": 20.442282, "percent_vaccinated": 26.716526, "population": 54252458, "total_vaccinated": 14494372, "vaccine_doses": 23750432 }, "KG": { "cases": 88953, "deaths": 1024, "deaths_per_million": 147.21544, "fully_vaccinated": 1406016, "name": "Kirgisië", "percent_fully_vaccinated": 20.2136, "percent_vaccinated": 24.965395, "population": 6955792, "total_vaccinated": 1736541, "vaccine_doses": 3661335 }, "KH": { "cases": 139326, "deaths": 3056, "deaths_per_million": 177.65665, "fully_vaccinated": 14693274, "name": "Kambodja", "percent_fully_vaccinated": 85.417465, "percent_vaccinated": 89.0415, "population": 17201721, "total_vaccinated": 15316670, "vaccine_doses": 47826644 }, "KI": { "cases": 5085, "deaths": 24, "deaths_per_million": 183.932, "fully_vaccinated": 81474, "name": "Kiribati", "percent_fully_vaccinated": 62.44032, "percent_vaccinated": 77.32808, "population": 130483, "total_vaccinated": 100900, "vaccine_doses": 219980 }, "KM": { "cases": 9109, "deaths": 161, "deaths_per_million": 193.00136, "fully_vaccinated": 397080, "name": "Comore-eilande", "percent_fully_vaccinated": 47.60061, "percent_vaccinated": 52.60486, "population": 834191, "total_vaccinated": 438825, "vaccine_doses": 835021 }, "KN": { "cases": 6607, "deaths": 46, "deaths_per_million": 984.33624, "fully_vaccinated": 27000, "name": "St. Kitts en Nevis", "percent_fully_vaccinated": 57.776257, "percent_vaccinated": 72.314476, "population": 46732, "total_vaccinated": 33794, "vaccine_doses": 64297 }, "KP": { "cases": 0, "deaths": 0, "deaths_per_million": 0, "name": "Noord-Korea", "population": 26328843 }, "KR": { "cases": 34571873, "deaths": 35934, "deaths_per_million": 693.9408, "fully_vaccinated": 44347430, "name": "Suid-Korea", "percent_fully_vaccinated": 85.64171, "percent_vaccinated": 86.44801, "population": 51782515, "total_vaccinated": 44764956, "vaccine_doses": 129647784 }, "KW": { "cases": 667290, "deaths": 2570, "deaths_per_million": 559.97217, "fully_vaccinated": 3346176, "name": "Koeweit", "percent_fully_vaccinated": 72.90916, "percent_vaccinated": 75.33473, "population": 4589514, "total_vaccinated": 3457498, "vaccine_doses": 8261221 }, "KY": { "cases": 31472, "deaths": 37, "deaths_per_million": 516.6876, "fully_vaccinated": 60696, "name": "Kaaimanseilande", "percent_fully_vaccinated": 84.75911, "percent_vaccinated": 86.737885, "population": 71610, "total_vaccinated": 62113, "vaccine_doses": 152148 }, "KZ": { "cases": 1504370, "deaths": 19072, "deaths_per_million": 951.9526, "fully_vaccinated": 10629063, "name": "Kasakstan", "percent_fully_vaccinated": 53.0535, "percent_vaccinated": 54.196712, "population": 20034612, "total_vaccinated": 10858101, "vaccine_doses": 38355604 }, "LA": { "cases": 219060, "deaths": 671, "deaths_per_million": 88.768265, "fully_vaccinated": 5222417, "name": "Laos", "percent_fully_vaccinated": 69.08865, "percent_vaccinated": 77.902405, "population": 7559008, "total_vaccinated": 5888649, "vaccine_doses": 11111066 }, "LB": { "cases": 1239904, "deaths": 10947, "deaths_per_million": 1905.6515, "fully_vaccinated": 2414223, "name": "Libanon", "percent_fully_vaccinated": 42.026745, "percent_vaccinated": 47.701817, "population": 5744492, "total_vaccinated": 2740227, "vaccine_doses": 5814699 }, "LC": { "cases": 30254, "deaths": 410, "deaths_per_million": 2293.1418, "fully_vaccinated": 54971, "name": "St. Lucia", "percent_fully_vaccinated": 30.74544, "percent_vaccinated": 33.636475, "population": 178794, "total_vaccinated": 60140, "vaccine_doses": 122977 }, "LI": { "cases": 21649, "deaths": 89, "deaths_per_million": 2262.4434, "fully_vaccinated": 26466, "name": "Liechtenstein", "percent_fully_vaccinated": 67.25, "percent_vaccinated": 68.05379, "population": 39338, "total_vaccinated": 26771, "vaccine_doses": 74337 }, "LK": { "cases": 672812, "deaths": 16907, "deaths_per_million": 740.39966, "fully_vaccinated": 14752827, "name": "Sri Lanka", "percent_fully_vaccinated": 64.60631, "percent_vaccinated": 75.0768, "population": 22834965, "total_vaccinated": 17143760, "vaccine_doses": 40116590 }, "LR": { "cases": 8090, "deaths": 294, "deaths_per_million": 54.71501, "fully_vaccinated": 3730967, "name": "Liberië", "percent_fully_vaccinated": 69.43534, "percent_vaccinated": 72.65189, "population": 5373297, "total_vaccinated": 3903802, "vaccine_doses": 4460668 }, "LS": { "cases": 36140, "deaths": 709, "deaths_per_million": 310.13354, "fully_vaccinated": 938088, "name": "Lesotho", "percent_fully_vaccinated": 41.03421, "percent_vaccinated": 44.357975, "population": 2286112, "total_vaccinated": 1014073, "vaccine_doses": 1339097 }, "LT": { "cases": 1448911, "deaths": 9931, "deaths_per_million": 3525.478, "fully_vaccinated": 1881106, "name": "Litaue", "percent_fully_vaccinated": 66.77875, "percent_vaccinated": 69.51908, "population": 2816923, "total_vaccinated": 1958299, "vaccine_doses": 4604858 }, "LU": { "cases": 401679, "deaths": 1000, "deaths_per_million": 1530.6552, "fully_vaccinated": 37868, "name": "Luxemburg", "percent_fully_vaccinated": 5.796285, "percent_vaccinated": 73.770996, "population": 653315, "total_vaccinated": 481957, "vaccine_doses": 1374547 }, "LV": { "cases": 977804, "deaths": 7741, "deaths_per_million": 4115.235, "fully_vaccinated": 1305976, "name": "Letland", "percent_fully_vaccinated": 69.4277, "percent_vaccinated": 71.565216, "population": 1881059, "total_vaccinated": 1346184, "vaccine_doses": 2979624 }, "LY": { "cases": 507269, "deaths": 6437, "deaths_per_million": 891.0818, "fully_vaccinated": 1236102, "name": "Libië", "percent_fully_vaccinated": 17.111511, "percent_vaccinated": 32.065197, "population": 7223804, "total_vaccinated": 2316327, "vaccine_doses": 3739158 }, "MA": { "cases": 1279115, "deaths": 16305, "deaths_per_million": 436.791, "fully_vaccinated": 23521988, "name": "Marokko", "percent_fully_vaccinated": 63.012527, "percent_vaccinated": 67.02596, "population": 37329068, "total_vaccinated": 25020168, "vaccine_doses": 55389600 }, "MC": { "cases": 17181, "deaths": 67, "deaths_per_million": 1720.154, "fully_vaccinated": 25667, "name": "Monaco", "percent_fully_vaccinated": 65.8973, "percent_vaccinated": 74.13351, "population": 38950, "total_vaccinated": 28875, "vaccine_doses": 71929 }, "MD": { "cases": 656463, "deaths": 12290, "deaths_per_million": 4042.7817, "fully_vaccinated": 1078961, "name": "Moldowa", "percent_fully_vaccinated": 35.492302, "percent_vaccinated": 36.49767, "population": 3039986, "total_vaccinated": 1109524, "vaccine_doses": 2293086 }, "ME": { "cases": 251280, "deaths": 2654, "deaths_per_million": 4317.9116, "fully_vaccinated": 284869, "name": "Montenegro", "percent_fully_vaccinated": 46.346615, "percent_vaccinated": 47.63418, "population": 614649, "total_vaccinated": 292783, "vaccine_doses": 679171 }, "MF": { "cases": 12324, "deaths": 46, "deaths_per_million": 1591.7506, "name": "Saint-Martin", "population": 28899 }, "MG": { "cases": 68853, "deaths": 1428, "deaths_per_million": 46.91618, "fully_vaccinated": 2628849, "name": "Madagaskar", "percent_fully_vaccinated": 8.636944, "percent_vaccinated": 8.904759, "population": 30437261, "total_vaccinated": 2710365, "vaccine_doses": 3092063 }, "MH": { "cases": 16297, "deaths": 17, "deaths_per_million": 424.0036, "fully_vaccinated": null, "name": "Marshalleilande", "percent_vaccinated": null, "population": 40094, "total_vaccinated": null, "vaccine_doses": null }, "MK": { "cases": 352093, "deaths": 9991, "deaths_per_million": 5429.195, "fully_vaccinated": 838181, "name": "Noord-Masedonië", "percent_fully_vaccinated": 45.547474, "percent_vaccinated": 46.438065, "population": 1840236, "total_vaccinated": 854570, "vaccine_doses": 1862987 }, "ML": { "cases": 33236, "deaths": 743, "deaths_per_million": 32.20264, "fully_vaccinated": 3633589, "name": "Mali", "percent_fully_vaccinated": 15.748474, "percent_vaccinated": 18.8721, "population": 23072641, "total_vaccinated": 4354292, "vaccine_doses": 5922585 }, "MM": { "cases": 643401, "deaths": 19494, "deaths_per_million": 362.63324, "fully_vaccinated": 35937796, "name": "Mianmar", "percent_fully_vaccinated": 66.85257, "percent_vaccinated": 77.29614, "population": 53756791, "total_vaccinated": 41551930, "vaccine_doses": 93477100 }, "MN": { "cases": 1011489, "deaths": 2136, "deaths_per_million": 630.83, "fully_vaccinated": 2185282, "name": "Mongolië", "percent_fully_vaccinated": 64.53846, "percent_vaccinated": 67.45445, "population": 3386015, "total_vaccinated": 2284018, "vaccine_doses": 5668144 }, "MO": { "cases": 3514, "deaths": 121, "deaths_per_million": 174.056, "fully_vaccinated": 642266, "name": "Macau", "percent_fully_vaccinated": 91.18433, "percent_vaccinated": 96.499374, "population": 704360, "total_vaccinated": 679703, "vaccine_doses": 1802985 }, "MP": { "cases": 14985, "deaths": 41, "deaths_per_million": 889.3516, "name": "Noordelike Mariana-eilande", "population": 46101 }, "MQ": { "cases": 230354, "deaths": 1104, "deaths_per_million": 3159.1418, "name": "Martinique", "population": 349462 }, "MR": { "cases": 63891, "deaths": 997, "deaths_per_million": 204.48581, "fully_vaccinated": 1540597, "name": "Mauritanië", "percent_fully_vaccinated": 31.597816, "percent_vaccinated": 43.148228, "population": 4875644, "total_vaccinated": 2103754, "vaccine_doses": 4075874 }, "MS": { "cases": 1403, "deaths": 8, "deaths_per_million": 1787.31, "fully_vaccinated": 1952, "name": "Montserrat", "percent_fully_vaccinated": 43.610367, "percent_vaccinated": 47.006256, "population": 4476, "total_vaccinated": 2104, "vaccine_doses": 4619 }, "MT": { "cases": 125377, "deaths": 1119, "deaths_per_million": 2118.5398, "fully_vaccinated": 471565, "name": "Malta", "percent_fully_vaccinated": 89.27875, "percent_vaccinated": 90.677475, "population": 528194, "total_vaccinated": 478953, "vaccine_doses": 1408793 }, "MU": { "cases": 332300, "deaths": 1074, "deaths_per_million": 841.60443, "fully_vaccinated": 1088142, "name": "Mauritius", "percent_fully_vaccinated": 85.26863, "percent_vaccinated": 88.06074, "population": 1276134, "total_vaccinated": 1123773, "vaccine_doses": 2616012 }, "MV": { "cases": 186694, "deaths": 316, "deaths_per_million": 602.92, "fully_vaccinated": 385167, "name": "Maledive", "percent_fully_vaccinated": 73.488884, "percent_vaccinated": 76.18695, "population": 524116, "total_vaccinated": 399308, "vaccine_doses": 951764 }, "MW": { "cases": 89168, "deaths": 2686, "deaths_per_million": 130.58656, "fully_vaccinated": 4288014, "name": "Malawi", "percent_fully_vaccinated": 20.847246, "percent_vaccinated": 26.416496, "population": 20568731, "total_vaccinated": 5433538, "vaccine_doses": 8503954 }, "MX": { "cases": 7630870, "deaths": 335111, "deaths_per_million": 2605.574, "fully_vaccinated": 81849960, "name": "Meksiko", "percent_fully_vaccinated": 63.640446, "percent_vaccinated": 75.55955, "population": 128613116, "total_vaccinated": 97179496, "vaccine_doses": 223158990 }, "MY": { "cases": 5329836, "deaths": 37351, "deaths_per_million": 1076.5375, "fully_vaccinated": 27551144, "name": "Maleisië", "percent_fully_vaccinated": 79.40842, "percent_vaccinated": 81.101494, "population": 34695494, "total_vaccinated": 28138564, "vaccine_doses": 72657256 }, "MZ": { "cases": 233935, "deaths": 2252, "deaths_per_million": 68.960785, "fully_vaccinated": 21329744, "name": "Mosambiek", "percent_fully_vaccinated": 65.31598, "percent_vaccinated": 70.03147, "population": 32656242, "total_vaccinated": 22869646, "vaccine_doses": 34950856 }, "NA": { "cases": 172557, "deaths": 4110, "deaths_per_million": 1422.3087, "fully_vaccinated": 550978, "name": "Namibië", "percent_fully_vaccinated": 19.067173, "percent_vaccinated": 21.793749, "population": 2889668, "total_vaccinated": 629767, "vaccine_doses": 1005937 }, "NC": { "cases": 80203, "deaths": 314, "deaths_per_million": 1093.5813, "fully_vaccinated": 184816, "name": "Nieu-Kaledonië", "percent_fully_vaccinated": 64.36666, "percent_vaccinated": 66.99927, "population": 287130, "total_vaccinated": 192375, "vaccine_doses": 480702 }, "NE": { "cases": 9591, "deaths": 315, "deaths_per_million": 12.444701, "fully_vaccinated": 5483001, "name": "Niger", "percent_fully_vaccinated": 21.661686, "percent_vaccinated": 24.685875, "population": 25311978, "total_vaccinated": 6248483, "vaccine_doses": 7372208 }, "NF": { "name": "Norfolkeiland" }, "NG": { "cases": 267237, "deaths": 3155, "deaths_per_million": 14.138414, "fully_vaccinated": 81297810, "name": "Nigerië", "percent_fully_vaccinated": 36.431763, "percent_vaccinated": 42.047527, "population": 223150906, "total_vaccinated": 93829430, "vaccine_doses": 133048024 }, "NI": { "cases": 16877, "deaths": 245, "deaths_per_million": 36.40058, "fully_vaccinated": 6126708, "name": "Nicaragua", "percent_fully_vaccinated": 91.026825, "percent_vaccinated": 95.15444, "population": 6730662, "total_vaccinated": 6404524, "vaccine_doses": 15507763 }, "NL": { "cases": 8657553, "deaths": 22986, "deaths_per_million": 1283.817, "fully_vaccinated": 11768644, "name": "Nederland", "percent_fully_vaccinated": 65.73038, "percent_vaccinated": 70.2736, "population": 17904421, "total_vaccinated": 12582081, "vaccine_doses": 39764184 }, "NO": { "cases": 1552355, "deaths": 5732, "deaths_per_million": 1050.4332, "fully_vaccinated": 4061312, "name": "Noorweë", "percent_fully_vaccinated": 74.42668, "percent_vaccinated": 79.66204, "population": 5456796, "total_vaccinated": 4346995, "vaccine_doses": 13020641 }, "NP": { "cases": 1003968, "deaths": 12034, "deaths_per_million": 404.97473, "fully_vaccinated": 24471044, "name": "Nepal", "percent_fully_vaccinated": 82.35129, "percent_vaccinated": 93.83405, "population": 29715435, "total_vaccinated": 27883196, "vaccine_doses": 62627628 }, "NR": { "cases": 5393, "deaths": 1, "deaths_per_million": 84.58806, "fully_vaccinated": 11346, "name": "Nauru", "percent_fully_vaccinated": 95.97361, "percent_vaccinated": 110.86111, "population": 11822, "total_vaccinated": 13106, "vaccine_doses": 32157 }, "NU": { "cases": 1092, "deaths": 0, "deaths_per_million": 0, "fully_vaccinated": 1635, "name": "Niue", "percent_fully_vaccinated": 88.66595, "percent_vaccinated": 88.828636, "population": 1844, "total_vaccinated": 1638, "vaccine_doses": 4923 }, "NZ": { "cases": 2668236, "deaths": 4538, "deaths_per_million": 884.302, "fully_vaccinated": 4291717, "name": "Nieu-Seeland", "percent_fully_vaccinated": 83.63098, "percent_vaccinated": 83.83779, "population": 5131731, "total_vaccinated": 4302330, "vaccine_doses": 13382576 }, "OM": { "cases": 399449, "deaths": 4628, "deaths_per_million": 978.3881, "fully_vaccinated": 3048826, "name": "Oman", "percent_fully_vaccinated": 64.45409, "percent_vaccinated": 69.33347, "population": 4730229, "total_vaccinated": 3279632, "vaccine_doses": 7108547 }, "PA": { "cases": 1045742, "deaths": 8839, "deaths_per_million": 2008.5099, "fully_vaccinated": 3178700, "name": "Panama", "percent_fully_vaccinated": 72.23046, "percent_vaccinated": 85.1223, "population": 4400775, "total_vaccinated": 3746041, "vaccine_doses": 9201276 }, "PE": { "cases": 4533838, "deaths": 221072, "deaths_per_million": 6604.0063, "fully_vaccinated": 28709644, "name": "Peru", "percent_fully_vaccinated": 85.76331, "percent_vaccinated": 91.301895, "population": 33475436, "total_vaccinated": 30563708, "vaccine_doses": 91412580 }, "PF": { "cases": 79451, "deaths": 650, "deaths_per_million": 2318.216, "fully_vaccinated": 186803, "name": "Frans-Polinesië", "percent_fully_vaccinated": 66.62304, "percent_vaccinated": 68.08708, "population": 280388, "total_vaccinated": 190908, "vaccine_doses": 502952 }, "PG": { "cases": 46864, "deaths": 670, "deaths_per_million": 65.665825, "fully_vaccinated": 321192, "name": "Papoea-Nieu-Guinee", "percent_fully_vaccinated": 3.1479607, "percent_vaccinated": 3.744128, "population": 10203177, "total_vaccinated": 382020, "vaccine_doses": 737695 }, "PH": { "cases": 4173631, "deaths": 66864, "deaths_per_million": 586.70984, "fully_vaccinated": 78443970, "name": "Filippyne", "percent_fully_vaccinated": 68.83203, "percent_vaccinated": 72.5532, "population": 113964343, "total_vaccinated": 82684776, "vaccine_doses": 189317150 }, "PK": { "cases": 1580631, "deaths": 30656, "deaths_per_million": 125.79366, "fully_vaccinated": 140475870, "name": "Pakistan", "percent_fully_vaccinated": 57.64279, "percent_vaccinated": 67.93904, "population": 243700667, "total_vaccinated": 165567890, "vaccine_doses": 340974140 }, "PL": { "cases": 6843822, "deaths": 121221, "deaths_per_million": 3157.9702, "fully_vaccinated": 22705868, "name": "Pole", "percent_fully_vaccinated": 59.15184, "percent_vaccinated": 59.877827, "population": 38385734, "total_vaccinated": 22984544, "vaccine_doses": 58634590 }, "PM": { "cases": 3426, "deaths": 2, "deaths_per_million": 347.22223, "name": "Sint Pierre en Miquelon", "population": 5760 }, "PN": { "cases": 4, "deaths": 0, "deaths_per_million": 0, "fully_vaccinated": 47, "name": "Pitcairneilande", "percent_fully_vaccinated": 100, "percent_vaccinated": 100, "population": 47, "total_vaccinated": 47, "vaccine_doses": 117 }, "PR": { "cases": 1252713, "deaths": 5938, "deaths_per_million": 1832.1664, "name": "Puerto Rico", "population": 3240972 }, "PS": { "cases": 703228, "deaths": 5708, "deaths_per_million": 1075.9105, "fully_vaccinated": 1776973, "name": "Staat Palestina", "percent_fully_vaccinated": 33.49446, "percent_vaccinated": 37.938984, "population": 5305274, "total_vaccinated": 2012767, "vaccine_doses": 3748571 }, "PT": { "cases": 5671684, "deaths": 29663, "deaths_per_million": 2847.5366, "fully_vaccinated": 8909769, "name": "Portugal", "percent_fully_vaccinated": 85.53044, "percent_vaccinated": 94.28189, "population": 10417074, "total_vaccinated": 9821414, "vaccine_doses": 28314796 }, "PW": { "cases": 6372, "deaths": 10, "deaths_per_million": 562.3032, "name": "Palau", "population": 17784 }, "PY": { "cases": 735759, "deaths": 19880, "deaths_per_million": 2940.6284, "fully_vaccinated": 3550673, "name": "Paraguay", "percent_fully_vaccinated": 52.521175, "percent_vaccinated": 59.107147, "population": 6760460, "total_vaccinated": 3995915, "vaccine_doses": 9954852 }, "QA": { "cases": 514524, "deaths": 690, "deaths_per_million": 238.55077, "fully_vaccinated": 2852178, "name": "Katar", "percent_fully_vaccinated": 98.60714, "percent_vaccinated": 98.60714, "population": 2892466, "total_vaccinated": 2852178, "vaccine_doses": 7609178 }, "RE": { "cases": 494595, "deaths": 921, "deaths_per_million": 1056.7465, "name": "Réunion", "population": 871543 }, "RO": { "cases": 3604081, "deaths": 69095, "deaths_per_million": 3604.936, "fully_vaccinated": 8114769, "name": "Roemenië", "percent_fully_vaccinated": 42.337685, "percent_vaccinated": 28.562483, "population": 19166776, "total_vaccinated": 5474507, "vaccine_doses": 16827486 }, "RS": { "cases": 2568005, "deaths": 18057, "deaths_per_million": 2658.8762, "fully_vaccinated": 3278198, "name": "Serwië", "percent_fully_vaccinated": 48.271156, "percent_vaccinated": 49.38844, "population": 6791215, "total_vaccinated": 3354075, "vaccine_doses": 8534688 }, "RU": { "cases": 24901467, "deaths": 404290, "deaths_per_million": 2777.1006, "fully_vaccinated": 79702400, "name": "Rusland", "percent_fully_vaccinated": 54.74822, "percent_vaccinated": 61.19087, "population": 145579889, "total_vaccinated": 89081600, "vaccine_doses": 187374510 }, "RW": { "cases": 133274, "deaths": 1468, "deaths_per_million": 107.53771, "fully_vaccinated": 10399665, "name": "Rwanda", "percent_fully_vaccinated": 76.182304, "percent_vaccinated": 79.735504, "population": 13651025, "total_vaccinated": 10884714, "vaccine_doses": 27322060 }, "SA": { "cases": 841469, "deaths": 9646, "deaths_per_million": 299.7947, "fully_vaccinated": 25433940, "name": "Saoedi-Arabië", "percent_fully_vaccinated": 79.047905, "percent_vaccinated": 84.043724, "population": 32175351, "total_vaccinated": 27041364, "vaccine_doses": 68534630 }, "SB": { "cases": 25954, "deaths": 199, "deaths_per_million": 254.77707, "fully_vaccinated": 254352, "name": "Salomonseilande", "percent_fully_vaccinated": 32.56435, "percent_vaccinated": 44.018948, "population": 781075, "total_vaccinated": 343821, "vaccine_doses": 625956 }, "SC": { "cases": 51899, "deaths": 172, "deaths_per_million": 1370.1576, "fully_vaccinated": 83565, "name": "Seychelle", "percent_fully_vaccinated": 66.56815, "percent_vaccinated": 70.51532, "population": 125533, "total_vaccinated": 88520, "vaccine_doses": 224558 }, "SD": { "cases": 63993, "deaths": 5046, "deaths_per_million": 102.1802, "fully_vaccinated": 13416394, "name": "Soedan", "percent_fully_vaccinated": 27.167852, "percent_vaccinated": 30.794699, "population": 49383344, "total_vaccinated": 15207452, "vaccine_doses": 28662108 }, "SE": { "cases": 2787365, "deaths": 29496, "deaths_per_million": 2812.5354, "fully_vaccinated": 7593676, "name": "Swede", "percent_fully_vaccinated": 72.40806, "percent_vaccinated": 74.14397, "population": 10487335, "total_vaccinated": 7775726, "vaccine_doses": 28312816 }, "SG": { "cases": 3006155, "deaths": 2024, "deaths_per_million": 358.23718, "fully_vaccinated": 5248693, "name": "Singapoer", "percent_fully_vaccinated": 92.89906, "percent_vaccinated": 93.57716, "population": 5649888, "total_vaccinated": 5287005, "vaccine_doses": 15302530 }, "SH": { "cases": 2166, "deaths": 0, "deaths_per_million": 0, "fully_vaccinated": 3531, "name": "Sint Helena, Ascension en Tristan da Cunha", "percent_fully_vaccinated": 65.76643, "percent_vaccinated": 81.225555, "population": 5369, "total_vaccinated": 4361, "vaccine_doses": 7892 }, "SI": { "cases": 1366923, "deaths": 9914, "deaths_per_million": 4686.9585, "fully_vaccinated": 1222225, "name": "Slowenië", "percent_fully_vaccinated": 57.782104, "percent_vaccinated": 59.84226, "population": 2115231, "total_vaccinated": 1265802, "vaccine_doses": 3028400 }, "SJ": { "name": "Svalbard en Jan Mayen" }, "SK": { "cases": 1889897, "deaths": 21401, "deaths_per_million": 3910.1475, "fully_vaccinated": 2791711, "name": "Slowakye", "percent_fully_vaccinated": 51.00697, "percent_vaccinated": 51.889565, "population": 5473195, "total_vaccinated": 2840017, "vaccine_doses": 7222380 }, "SL": { "cases": 7985, "deaths": 126, "deaths_per_million": 15.223258, "fully_vaccinated": 4961886, "name": "Sierra Leone", "percent_fully_vaccinated": 59.949265, "percent_vaccinated": 68.578636, "population": 8276809, "total_vaccinated": 5676123, "vaccine_doses": 9155936 }, "SM": { "cases": 25292, "deaths": 126, "deaths_per_million": 3693.6064, "fully_vaccinated": 23633, "name": "San Marino", "percent_fully_vaccinated": 69.27857, "percent_vaccinated": 77.2638, "population": 34113, "total_vaccinated": 26357, "vaccine_doses": 69338 }, "SN": { "cases": 89440, "deaths": 1972, "deaths_per_million": 111.72109, "fully_vaccinated": 1548665, "name": "Senegal", "percent_fully_vaccinated": 8.77376, "percent_vaccinated": 15.209795, "population": 17651099, "total_vaccinated": 2684696, "vaccine_doses": 3182308 }, "SO": { "cases": 27334, "deaths": 1361, "deaths_per_million": 76.45254, "fully_vaccinated": 7666835, "name": "Somalië", "percent_fully_vaccinated": 43.06752, "percent_vaccinated": 50.400066, "population": 17801895, "total_vaccinated": 8972167, "vaccine_doses": 10555834 }, "SR": { "cases": 82525, "deaths": 1406, "deaths_per_million": 2256.199, "fully_vaccinated": 237879, "name": "Suriname", "percent_fully_vaccinated": 38.172287, "percent_vaccinated": 42.9769, "population": 623172, "total_vaccinated": 267820, "vaccine_doses": 554588 }, "SS": { "cases": 18873, "deaths": 147, "deaths_per_million": 13.337961, "fully_vaccinated": 4273253, "name": "Suid-Soedan", "percent_fully_vaccinated": 38.773117, "percent_vaccinated": 39.153057, "population": 11021175, "total_vaccinated": 4315127, "vaccine_doses": 4365547 }, "ST": { "cases": 6771, "deaths": 80, "deaths_per_million": 353.49274, "fully_vaccinated": 111986, "name": "São Tomé en Príncipe", "percent_fully_vaccinated": 49.482796, "percent_vaccinated": 61.974346, "population": 226313, "total_vaccinated": 140256, "vaccine_doses": 263863 }, "SV": { "cases": 202077, "deaths": 4230, "deaths_per_million": 673.53296, "fully_vaccinated": 4397817, "name": "El Salvador", "percent_fully_vaccinated": 70.025406, "percent_vaccinated": 74.19961, "population": 6280316, "total_vaccinated": 4659970, "vaccine_doses": 11459448 }, "SX": { "cases": 11051, "deaths": 92, "deaths_per_million": 2182.0078, "fully_vaccinated": 26773, "name": "Sint Maarten", "percent_fully_vaccinated": 63.498802, "percent_vaccinated": 70.64962, "population": 42163, "total_vaccinated": 29788, "vaccine_doses": 66829 }, "SY": { "cases": 57423, "deaths": 3163, "deaths_per_million": 140.81453, "fully_vaccinated": 2358365, "name": "Sirië", "percent_fully_vaccinated": 10.499275, "percent_vaccinated": 14.671913, "population": 22462170, "total_vaccinated": 3295630, "vaccine_doses": 5090630 }, "SZ": { "cases": 75356, "deaths": 1427, "deaths_per_million": 1170.7075, "fully_vaccinated": 427335, "name": "Eswatini", "percent_fully_vaccinated": 35.058464, "percent_vaccinated": 43.15702, "population": 1218921, "total_vaccinated": 526050, "vaccine_doses": 870205 }, "TC": { "cases": 6935, "deaths": 41, "deaths_per_million": 893.84985, "fully_vaccinated": 30710, "name": "Turks- en Caicoseilande", "percent_fully_vaccinated": 66.95154, "percent_vaccinated": 71.540695, "population": 45869, "total_vaccinated": 32815, "vaccine_doses": 73907 }, "TD": { "cases": 7702, "deaths": 194, "deaths_per_million": 10.511874, "fully_vaccinated": 5020360, "name": "Tsjad", "percent_fully_vaccinated": 27.202782, "percent_vaccinated": 27.892593, "population": 18455319, "total_vaccinated": 5147667, "vaccine_doses": 9151765 }, "TF": { "name": "Franse Suidelike en Antarktiese Gebiede" }, "TG": { "cases": 39564, "deaths": 290, "deaths_per_million": 35.941727, "fully_vaccinated": 1554066, "name": "Togo", "percent_fully_vaccinated": 19.260626, "percent_vaccinated": 27.954967, "population": 8068616, "total_vaccinated": 2255579, "vaccine_doses": 3423181 }, "TH": { "cases": 5450663, "deaths": 35000, "deaths_per_million": 487.9047, "fully_vaccinated": 53486090, "name": "Thailand", "percent_fully_vaccinated": 74.56032, "percent_vaccinated": 79.46643, "population": 71735321, "total_vaccinated": 57005496, "vaccine_doses": 142635000 }, "TJ": { "cases": 17786, "deaths": 125, "deaths_per_million": 12.276292, "fully_vaccinated": 5191919, "name": "Tadjikistan", "percent_fully_vaccinated": 50.99001, "percent_vaccinated": 52.329185, "population": 10182228, "total_vaccinated": 5328277, "vaccine_doses": 20568164 }, "TK": { "cases": 80, "deaths": 0, "deaths_per_million": 0, "fully_vaccinated": 2203, "name": "Tokelau", "percent_fully_vaccinated": 95.28547, "percent_vaccinated": 95.28547, "population": 2312, "total_vaccinated": 2203, "vaccine_doses": 5374 }, "TL": { "cases": 23460, "deaths": 138, "deaths_per_million": 100.781494, "fully_vaccinated": 801759, "name": "Oos-Timor", "percent_fully_vaccinated": 58.552513, "percent_vaccinated": 64.76584, "population": 1369299, "total_vaccinated": 886838, "vaccine_doses": 2028798 }, "TM": { "cases": 0, "deaths": 0, "deaths_per_million": 0, "fully_vaccinated": 4568901, "name": "Turkmenistan", "percent_fully_vaccinated": 63.19193, "percent_vaccinated": 63.82771, "population": 7230197, "total_vaccinated": 4614869, "vaccine_doses": 16775970 }, "TN": { "cases": 1153361, "deaths": 29423, "deaths_per_million": 2427.773, "fully_vaccinated": 6401841, "name": "Tunisië", "percent_fully_vaccinated": 52.823357, "percent_vaccinated": 73.41035, "population": 12119338, "total_vaccinated": 8896848, "vaccine_doses": 16553338 }, "TO": { "cases": 16992, "deaths": 13, "deaths_per_million": 123.74706, "fully_vaccinated": 77390, "name": "Tonga", "percent_fully_vaccinated": 73.66758, "percent_vaccinated": 83.1723, "population": 105053, "total_vaccinated": 87375, "vaccine_doses": 204737 }, "TR": { "cases": 17004726, "deaths": 101419, "deaths_per_million": 1164.9528, "fully_vaccinated": 53176960, "name": "Turkye", "percent_fully_vaccinated": 61.081894, "percent_vaccinated": 66.554184, "population": 87058469, "total_vaccinated": 57941052, "vaccine_doses": 152543340 }, "TT": { "cases": 191496, "deaths": 4390, "deaths_per_million": 2934.643, "fully_vaccinated": 718969, "name": "Trinidad en Tobago", "percent_fully_vaccinated": 48.061897, "percent_vaccinated": 50.430336, "population": 1495923, "total_vaccinated": 754399, "vaccine_doses": 1592148 }, "TV": { "cases": 2943, "deaths": 1, "deaths_per_million": 99.88014, "fully_vaccinated": 9505, "name": "Tuvalu", "percent_fully_vaccinated": 94.93607, "percent_vaccinated": 97.512985, "population": 10012, "total_vaccinated": 9763, "vaccine_doses": 26783 }, "TW": { "cases": 9970937, "deaths": 17672, "deaths_per_million": 739.619, "fully_vaccinated": 20793088, "name": "Republiek China", "percent_fully_vaccinated": 88.783066, "percent_vaccinated": 93.50615, "population": 23420107, "total_vaccinated": 21899240, "vaccine_doses": 68158990 }, "TZ": { "cases": 43655, "deaths": 846, "deaths_per_million": 13.073345, "fully_vaccinated": 32165792, "name": "Tanzanië", "percent_fully_vaccinated": 49.706203, "percent_vaccinated": 53.212738, "population": 64711822, "total_vaccinated": 34434932, "vaccine_doses": 39392420 }, "UA": { "cases": 5555510, "deaths": 109937, "deaths_per_million": 2678.2046, "fully_vaccinated": 15741036, "name": "Oekraïne", "percent_fully_vaccinated": 38.347157, "percent_vaccinated": 39.628956, "population": 41048768, "total_vaccinated": 16267198, "vaccine_doses": 35735490 }, "UG": { "cases": 172234, "deaths": 3632, "deaths_per_million": 76.76583, "fully_vaccinated": 13061126, "name": "Uganda", "percent_fully_vaccinated": 27.605951, "percent_vaccinated": 42.34208, "population": 47312718, "total_vaccinated": 20033188, "vaccine_doses": 26406936 }, "US": { "cases": 103436829, "deaths": 1238678, "deaths_per_million": 3626.807, "fully_vaccinated": 230637340, "name": "Verenigde State van Amerika", "percent_fully_vaccinated": 67.52983, "percent_vaccinated": 79.1216, "population": 341534041, "total_vaccinated": 270227170, "vaccine_doses": 676728770 }, "UY": { "cases": 1043278, "deaths": 7696, "deaths_per_million": 2269.5952, "fully_vaccinated": 2903186, "name": "Uruguay", "percent_fully_vaccinated": 85.616646, "percent_vaccinated": 88.780334, "population": 3390913, "total_vaccinated": 3010464, "vaccine_doses": 9037498 }, "UZ": { "cases": 175158, "deaths": 1016, "deaths_per_million": 29.079292, "fully_vaccinated": 18451780, "name": "Oesbekistan", "percent_fully_vaccinated": 52.81149, "percent_vaccinated": 63.237354, "population": 34938953, "total_vaccinated": 22094470, "vaccine_doses": 83937950 }, "VA": { "cases": 26, "deaths": 0, "deaths_per_million": 0, "fully_vaccinated": null, "name": "Vatikaanstad", "percent_vaccinated": null, "population": 513, "total_vaccinated": null, "vaccine_doses": null }, "VC": { "cases": 9674, "deaths": 124, "deaths_per_million": 1214.9359, "fully_vaccinated": 31632, "name": "St. Vincent en die Grenadine", "percent_fully_vaccinated": 30.992622, "percent_vaccinated": 36.773365, "population": 102063, "total_vaccinated": 37532, "vaccine_doses": 73443 }, "VE": { "cases": 552751, "deaths": 5856, "deaths_per_million": 207.56378, "fully_vaccinated": 14966671, "name": "Venezuela", "percent_fully_vaccinated": 53.048817, "percent_vaccinated": 78.5355, "population": 28213015, "total_vaccinated": 22157232, "vaccine_doses": 37860990 }, "VG": { "cases": 7661, "deaths": 64, "deaths_per_million": 1669.0137, "fully_vaccinated": 18261, "name": "Britse Maagde-eilande", "percent_fully_vaccinated": 47.621655, "percent_vaccinated": 50.764095, "population": 38346, "total_vaccinated": 19466, "vaccine_doses": 41453 }, "VI": { "cases": 25389, "deaths": 132, "deaths_per_million": 1525.6411, "name": "Amerikaanse Maagde-eilande", "population": 86521 }, "VN": { "cases": 11624000, "deaths": 43206, "deaths_per_million": 433.44418, "fully_vaccinated": 85961570, "name": "Viëtnam", "percent_fully_vaccinated": 86.23695, "percent_vaccinated": 90.7876, "population": 99680656, "total_vaccinated": 90497670, "vaccine_doses": 266492140 }, "VU": { "cases": 12019, "deaths": 14, "deaths_per_million": 44.71972, "fully_vaccinated": 162250, "name": "Vanuatu", "percent_fully_vaccinated": 51.82696, "percent_vaccinated": 56.418396, "population": 313061, "total_vaccinated": 176624, "vaccine_doses": 366638 }, "WF": { "cases": 3760, "deaths": 9, "deaths_per_million": 782.54065, "fully_vaccinated": 6803, "name": "Wallis en Futuna", "percent_fully_vaccinated": 59.15138, "percent_vaccinated": 62.168507, "population": 11501, "total_vaccinated": 7150, "vaccine_doses": 18058 }, "WS": { "cases": 17057, "deaths": 31, "deaths_per_million": 144.0052, "fully_vaccinated": 177954, "name": "Samoa", "percent_fully_vaccinated": 82.66549, "percent_vaccinated": 88.912994, "population": 215270, "total_vaccinated": 191403, "vaccine_doses": 453083 }, "XC": { "cases": null, "deaths": null, "fully_vaccinated": 313067, "name": "Turkse Republiek van Noord-Siprus", "percent_fully_vaccinated": 81.78, "percent_vaccinated": 78.8, "population": 382836, "total_vaccinated": 301673, "vaccine_doses": 861519 }, "XK": { "cases": 274279, "deaths": 3212, "deaths_per_million": 1869.6703, "fully_vaccinated": 825082, "name": "Kosovo", "percent_fully_vaccinated": 48.027126, "percent_vaccinated": 52.787216, "population": 1717950, "total_vaccinated": 906858, "vaccine_doses": 1837446 }, "XT": {}, "XW": { "cases": 779178934, "deaths": 7115203, "deaths_per_million": 894.15704, "fully_vaccinated": 5197972500, "name": "Wêreld", "note": "Lande wat nie data rapporteer vir 'n spesifieke kolom nie se data is nie ingesluit by die wêreldtotaal vir dié kolom nie.", "percent_fully_vaccinated": 65.10431, "percent_vaccinated": 70.706406, "population": 8021407196, "total_vaccinated": 5645247500, "vaccine_doses": 13724514000 }, "YE": { "cases": 11945, "deaths": 2159, "deaths_per_million": 56.484497, "fully_vaccinated": 807057, "name": "Jemen", "percent_fully_vaccinated": 2.1114502, "percent_vaccinated": 2.7475743, "population": 38222878, "total_vaccinated": 1050202, "vaccine_doses": 1298654 }, "YT": { "cases": 42027, "deaths": 187, "deaths_per_million": 612.55444, "name": "Mayotte", "population": 305279 }, "ZA": { "cases": 4073188, "deaths": 102595, "deaths_per_million": 1644.7195, "fully_vaccinated": 21038796, "name": "Suid-Afrika", "percent_fully_vaccinated": 33.727688, "percent_vaccinated": 38.81303, "population": 62378417, "total_vaccinated": 24210952, "vaccine_doses": 41798812 }, "ZM": { "cases": 349892, "deaths": 4078, "deaths_per_million": 202.35266, "fully_vaccinated": 9213802, "name": "Zambië", "percent_fully_vaccinated": 45.719406, "percent_vaccinated": 58.113445, "population": 20152935, "total_vaccinated": 11711565, "vaccine_doses": 13615707 }, "ZW": { "cases": 266436, "deaths": 5740, "deaths_per_million": 357.2082, "fully_vaccinated": 5662119, "name": "Zimbabwe", "percent_fully_vaccinated": 35.236153, "percent_vaccinated": 46.83461, "population": 16069061, "total_vaccinated": 7525882, "vaccine_doses": 13935112 } } 398trezgwg6cv9te9jcxko7w2oh80xd 0 387070 2921936 2919797 2026-08-04T15:21:25Z InternetArchiveBot 131157 Red 7 verwysing(s) en merk 2 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921936 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Kampioenetrofee 2025 | beeld = 2025 ICC Men's Champions Trophy Logo.svg | beeldgrote = 200px | onderskrif = Kenteken van die Kampioenetrofee 2025 | vanafdatum = 19 Februarie | totdatum = 9 Maart | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI) | toernooiformaat = Groep- en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Pakistan}}<br />{{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}} | kampioen = {{Cr-IN}} | naaswenner = {{Cr-NZ}} | getal = 3 | deelnemers = 8 | wedstryde gespeel = 15 | bywoning = | speler van die reeks = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Rachin Ravindra]] | meeste lopies = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Rachin Ravindra]] (263)<ref name="Most_Runs">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/icc-champions-trophy-2024-25-16814 |title=Most runs in ICC Champions Trophy, 2024/25 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> | meeste paaltjies = {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Matt Henry]] (10)<ref name="Most_Wickets">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/bowling-most-wickets-career/icc-champions-trophy-2024-25-16814 |title=Most wickets For ICC Champions Trophy, 2024/25 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> | vorige jaar = 2017 | vorige toernooi = Kampioenetrofee 2017 | volgende jaar = 2029 | volgende toernooi = Kampioenetrofee 2029 }} Die '''Kampioenetrofee 2025''' ([[Arabies]]: كأس أبطال المجلس الدولي للكريكيت 2025; [[Engels]]: ''2025 ICC Champions Trophy''; [[Oerdoe]]: 2025ء آئی سی سی چیمپئنز ٹرافی) is van 19 Februarie tot 9 Maart 2025 in [[Pakistan]] en, vanweë Indië se boikot van Pakistan, die [[Verenigde Arabiese Emirate]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/pakistan-to-host-2025-champions-trophy/articleshow/87739671.cms |title=Pakistan to host 2025 Champions Trophy; India get 3 ICC events in next cycle including 2026 World T20 |publisher=[[The Times of India]] |date=16 November 2021 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Dit was die negende [[Kampioenetrofee]] in [[Internasionale eendagwedstryd|EDI]]-[[krieket]] wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en die eerste vir albei gashere. Die medegasheer Pakistan was ook die verdedigende kampioen, nadat hulle die vorige [[Kampioenetrofee 2017]] gewen het. Die Kampioenetrofee 2025 het agt jaar ná die vorige toernooi plaasgevind, die langste pouse tussen twee internasionale kriekettoernooie in dié tyd. Die oorspronklik beplande 2021-toernooi is met die [[T20I-wêreldbeker 2021]] vervang. Dit was ná die T20I-wêreldbeker 2021, wat saam met [[Oman]] aangebied is, en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] die derde vername kriekettoernooi in die Verenigde Arabiese Emirate. [[Lêer:ICC Champions Trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Kampioenetrofee waarom meegeding is]] Die toernooi se formaat van 2009, 2013 en 2017 het onveranderd gebly en die gasheer [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] het saam met die sewe beste nasionale spanne van die [[Krieketwêreldbeker 2023]] aan die Kampioenetrofee 2025 deelgeneem: [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]], [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] en [[Proteas|Suid-Afrika]]. Tydens die Kampioenetrofee 2025 is 15 wedstryde gespeel, waaronder twaalf tydens die groepfase en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die spanne is in twee groepe van vier elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep gespeel het. Die twee beste spanne van elke groep het hierna vir die halfeindrondte gekwalifiseer en die wenners het mekaar in die eindstryd ontmoet. Elke wedstryd het uit 50 boulbeurte per span bestaan. Australië, Indië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika het vir die halfeindrondte gekwalifiseer. Indië het Australië geklop en Nieu-Seeland vir Suid-Afrika, waardeur Indië en Nieu-Seeland mekaar in die eindstryd herontmoet het. In die eindstryd op die [[Doebai Internasionale Krieketstadion]] in [[Doebai (stad)|Doebai]] het Indië Nieu-Seeland met vier paaltjies verslaan en sodoende sy derde Kampioenetrofeetitel gewen. Saam met hul oorwinnings tydens die [[krieketwêreldbeker]]toernooie in [[Krieketwêreldbeker 1983|1983]] en [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]], die [[T20I-wêreldbeker]]toernooie in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] en [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]], asook die Kampioenetrofeë in [[Kampioenetrofee 2002|2002]] (gedeel met Sri Lanka) en [[Kampioenetrofee 2017|2017]] was dit Indië se sewende internasionale kriekettitel. Die medegasheer en verdedigende kampioen Pakistan is reeds in die groepfase uitgeskakel. Doebai het ná die T20I-wêreldbeker 2021- en die T20I-vrouewêreldbeker 2024-eindstryd die derde eindstryd van ’n vername IKR-toernooi gehuisves, waarmee dit die eerste stad in ’n assosiaatlid van die IKR geword het wat drie vername krieketeindstryde gehuisves het. Die Kampioenetrofee 2025 was die mees gesiene Kampioenetrofee in dié tyd en het die vorige 2017-toernooi se rekord met 19 persent oortref.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/champions-trophy-2025-sets-new-broadcast-records |title=Champions Trophy 2025 sets new broadcast records |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=21 Mei 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Dit het ook die Krieketwêreldbeker 2023 se aantal televisiekykers met 23 persent oortref.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/icc-champions-trophy-2025-breaks-viewership-record-outperforms-world-cup-2023-by-23-per-cent-11742567922798.html |title=ICC Champions Trophy 2025 breaks viewership record, outperforms World Cup 2023 by 23 per cent |publisher=Mint |author=Anubhav Mukherjee |date=21 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> == Toewysing == In 2016 het die IKR aangekondig dat hulle met die Kampioenetrofee ná die [[Kampioenetrofee 2017|2017-toernooi]] weg sou doen. Die IKR se doelwit was om vir elk van die drie formate slegs een toernooi te hê.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/test-championship-to-replace-champions-trophy-646147 |title=Test Championship to replace Champions Trophy |publisher=ESPNcricinfo |date=29 Junie 2013 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Volgens die vierjaarsiklus van 2009 af sou die negende Kampioenetrofee in 2021 in Indië beslis word, maar dié toernooi is om organisatoriese redes vervang met die [[T20I-wêreldbeker 2021|T20I-wêreldbeker 2020]], wat weens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] met een jaar uitgestel en na [[Oman]] en die [[Verenigde Arabiese Emirate]] verskuif is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.india.com/sports/what-led-to-the-cancellation-of-the-icc-champions-trophy-in-2021-heres-all-you-need-to-know-7588935/ |title=What led to the CANCELLATION of the ICC Champions Trophy in 2021? Here’s all you need to know |publisher=India.com |author=Jeet Banerjee |date=4 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Ná dié toernooi het die IKR egter aangekondig dat die Kampioenetrofee van 2025 af weer aangebied sal word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=16 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231216203457/https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |archive-date=16 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dieselfde maand is die Kampioenetrofee 2025 deur die Internasionale Krieketraad aan Pakistan toegewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Dit was die eerste belangrike toernooi in Pakistan sedert die 2009-aanval op die [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan]], aangesien dit ná dié aanval van sy gasheerregte vir die [[Krieketwêreldbeker 2011]] ontneem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/other_international/pakistan/8004684.stm |title=Pakistan counts cost of Cup shift |publisher=[[BBC]] |date=18 April 2009 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/world-cup-matches-moved-out-of-pakistan-400154 |title=World Cup matches moved out of Pakistan |publisher=ESPNcricinfo |date=17 April 2009 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Die laaste vername toernooi in Pakistan was die [[Krieketwêreldbeker 1996]] wat hulle saam met [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportingnews.com/in/cricket/news/when-was-last-time-pakistan-hosted-icc-tournament/dac1a1e950d3a43f7e9673fb |title=When was the last time Pakistan hosted an ICC tournament? |publisher=Sporting News |author=Mohit Khakhar |date=12 Julie 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-set-to-host-icc-event-after-28-years.html |title=Pakistan set to host ICC event after 28 years |publisher=[[Pakistanse Krieketraad]] |date=24 Desember 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Die Indies-Pakistanse krieketmededinging is erg geraak deur die gespanne bilaterale verhouding tussen dié twee lande. In November 2023 het die [[Pakistanse Krieketraad]] vergader met die IKR se uitvoerende raad om ’n vergoeding te bespreek indien Indië sou weier om in Pakistan te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/pcb-asks-for-compensation-from-icc-if-india-refuse-to-play-champions-troph-2025-report-4607491 |title=PCB Asks For Compensation From ICC If India Refuse To Play Champions Trophy 2025: Report |publisher=NDTV |date=26 November 2023 |accessdate=26 Julie 2026 |archive-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112102106/https://sports.ndtv.com/cricket/pcb-asks-for-compensation-from-icc-if-india-refuse-to-play-champions-troph-2025-report-4607491 |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/champions-trophy-2025-to-be-shifted-out-of-pakistan-or-held-in-hybrid-model-report-11701085305314.html |title=Champions Trophy 2025 to be shifted out of Pakistan or held in hybrid model: Reports |publisher=Live Mint |date=27 November 2023 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> ’n Jaar later het die [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] die IKR daaroor ingelig dat Indië vir die toernooi nie na Pakistan sou reis nie en veiligheidskwessies aangevoer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/india-will-not-travel-to-pakistan-for-2025-champions-trophy-1458978 |title=India will not travel to Pakistan for 2025 Champions Trophy |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=9 November 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Pakistan het ’n skriftelike verduideliking geëis en aanvanklik die voorgestelde hibriede model verwerp.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/where-will-the-champions-trophy-be-played-icc-to-take-final-call-after-november-29-meeting-1462038 |title=Where will the Champions Trophy be played? ICC to take final call after November 29 meeting |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=26 November 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Op 19 Desember 2024, ná ’n ooreenkoms tussen die Raad vir Beheer van Krieket in Indië en die Pakistanse Krieketraad, het die [[Internasionale Krieketraad]] ’n hersiening uitgereik oor die toernooie wat deur Indië en Pakistan aangebied is, waarvolgens die Kampioenetrofee 2025 in Februarie en Maart 2025 in Pakistan en op ’n neutrale plek beslis is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/4189050/india-to-play-champions-trophy-matches-at-neutral-venue |title=India to play Champions Trophy matches at neutral venue |publisher=[[Krieket Australië]] |author=Dave Middleton |date=19 Desember 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.france24.com/en/live-news/20241219-india-to-play-champions-trophy-on-neutral-ground-not-pakistan-1 |title=India to play Champions Trophy on neutral ground, not Pakistan |publisher=France24 |date=19 Desember 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Slegs die wedstryde wat Indië betrek het, is in die Verenigde Arabiese Emirate beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/champions-trophy-2025-dubai-to-host-all-india-matches-including-the-knockouts-if-india-qualify-1466411 |title=Champions Trophy 2025: Dubai to host all India matches, including the knockouts if India qualify |publisher=ESPNcricinfo |date=24 Desember 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Die IKR het bevestig dat Indië en Pakistan se wedstryde in mekaar se lande tussen 2024 en 2027 op neutrale plekke gehuisves sal word. Dit was van toepassing op die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025]] (in Indië) en die [[T20I-wêreldbeker 2026]] (in Indië en Sri Lanka). Daar is ook aangekondig dat Pakistan die [[T20I-vrouewêreldbeker 2028]] aanbied, waartydens Indië sy wedstryde ook op ’n neutrale plek speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/update-issued-on-india-and-pakistan-hosted-matches-at-icc-events |title=Update issued on India and Pakistan hosted matches at ICC events |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=19 Desember 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Saam met die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] was dit een van twee vername internasionale kriekettoernooie wat binne ses maande in die Verenigde Arabiese Emirate beslis is. Vier jaar voorheen het die Verenigde Arabiese Emirate saam met [[Oman]] die [[T20I-wêreldbeker 2021]] vir mans aangebied, wat uit Indië verskuif is weens die [[Covid-19-pandemie]]situasie in dié land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/t20-world-cup-will-move-to-uae-and-oman-confirms-icc-1.1251079 |title=T20 World Cup will move to UAE and Oman, confirms ICC |publisher=The National |author=Paul Radley |date=29 Junie 2021 |accessdate=24 November 2025}}</ref> Daarmee het dit die eerste assosiaatlid van die IKR geword wat drie vername kriekettoernooie gehuisves het. == Deelnemers == Agt spanne het aan die Kampioenetrofee 2025 deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 |title=ICC expands men's world events: ODI WC to 14 teams, T20 WC to 20 teams |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=1 Junie 2021 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === Die beste sewe spanne van die [[Krieketwêreldbeker 2023]] het saam met die gasheer Pakistan regstreeks gekwalifiseer.<ref name="Kwalifisering">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/2025-champions-trophy-qualification-at-stake-during-odi-world-cup-1406055 |title=2025 Champions Trophy qualification at stake during ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |authors=Nagraj Gollapudi, Matt Roller |date=29 Oktober 2023 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Hulle was Afghanistan, Australië, Bangladesj, Engeland, Indië, Nieu-Seeland en Suid-Afrika. Die voormalige kampioen [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] kon vir die eerste keer nie vir ’n Kampioenetrofee kwalifiseer nie, terwyl [[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]] wél en vir die eerste keer daarin kon slaag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://zeenews.india.com/cricket/sri-lanka-fail-to-qualify-for-icc-champions-trophy-2025-scheduled-to-take-place-in-pakistan-2687031.html |title=Sri Lanka Fail To Qualify For ICC Champions Trophy 2025 Scheduled To Take Place In Pakistan |publisher=Zee News |author=Akash Kharade |date=11 November 2023 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Afghanistan, wat Sri Lanka vervang het, was die enigste verandering in die agt-span-lys van die Kampioenetrofee 2017. Die wedstrydskedule en groepe is op 24 Desember 2024 bekend gemaak.<ref name="Formaat">{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cd75z2xxzpwo |title=ICC announces Champions Trophy 2025 fixtures |publisher=[[BBC]] |date=24 Desember 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Aangesien [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] nie vir die Krieketwêreldbeker 2023 kon kwalifiseer nie, het hulle ook die Kampioenetrofee 2025 misgeloop.<ref name="Kwalifisering" /> Daarmee was dit die eerste Kampioenetrofee wat twee voormalige kampioene misgeloop het en ná die Kampioenetrofee 2017 ook die tweede sonder ’n span van die [[Amerikas]]. Daar het ook geen assosiaatlid aan die toernooi deelgeneem nie. [[Lêer:2025 ICC Champions Trophy Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam tien spanne het deelgeneem. {{sleutel|#003|Gekwalifiseer as gasheer}} {{sleutel|#00f|Gekwalifiseer tydens die Krieketwêreldbeker 2023}} {{sleutel|#fc0|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}]] {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-PK}} |'''Gasheer''' |Negende |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Kampioenetrofee 2017|2017]])</small> |- |{{Cr-AF}} |rowspan="7"|'''Regstreeks''' |Eerste | – |Debuut |- |{{Cr-AU}} |Negende |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Kampioenetrofee 2006|2006]], [[Kampioenetrofee 2009|2009]])</small> |- |{{Cr-BD}} |Sesde |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] |9de plek <small>([[Kampioenetrofee 2000|2000]], [[Kampioenetrofee 2006|2006]])</small> |- |{{Cr-EN}} |Negende |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] |Naaswenner <small>([[Kampioenetrofee 2004|2004]], [[Kampioenetrofee 2013|2013]])</small> |- |{{Cr-IN}} |Negende |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Kampioenetrofee 2002|2002]], [[Kampioenetrofee 2013|2013]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |Negende |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Kampioenetrofee 2000|2000]])</small> |- |{{Cr-ZA}} |Negende |[[Kampioenetrofee 2017|2017]] |'''Kampioen''' <small>([[Kampioenetrofee 1998|1998]])</small> |} == Stadions == In Desember 2022 het die [[Pakistanse Krieketraad]] toestemming ontvang van die Pakistanse regering vir die oprigting van ’n nuwe krieketstadion in [[Islamabad]] vir die toernooi.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dawn.com/news/1667144 |title=Government gives PCB green light to build stadium in Islamabad |publisher=Dawn News |date=2 Januarie 2022 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Op 28 April 2024 het die Pakistanse beheerliggaam egter drie bestaande stadions vir die toernooi voorgestel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pcb-propose-three-venues-for-2025-champions-trophy-1431403 |title=PCB proposes three venues for 2025 Champions Trophy |publisher=ESPNcricinfo |date=28 April 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Die meeste wedstryde is in [[Karatsji]], [[Lahore]] en [[Rawalpindi]] aangebied, terwyl Indië sy hele toernooi in [[Doebai (stad)|Doebai]] in die [[Verenigde Arabiese Emirate]] gespeel het.<ref name="Formaat" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/champions-trophy-2025-india-vs-pakistan-game-to-be-played-on-february-23-in-uae-1466036 |title=Champions Trophy: India vs Pakistan on February 23 in UAE |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Desember 2024 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !colspan=3|{{vlagland|Pakistan}} ! {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}} |- ! [[Karatsji]] ! [[Lahore]] ! [[Rawalpindi]] ! [[Doebai (stad)|Doebai]] |- | [[Nasionale stadion, Karatsji|Nasionale stadion]] | [[Gaddafistadion]] | [[Rawalpindi-krieketstadion]] | [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]] |- | <small>{{Koördinate|24|53|46|N|67|4|53|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Nasionale Stadion}}</small> | <small>{{Koördinate|31|30|48|N|74|20|0|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Gaddafistadion}}</small> | <small>{{Koördinate|33|39|5.44|N|73|4|33.82|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Rawalpindi-krieketstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|25|2|48|N|55|13|8|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Doebai Internasionale Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''34&nbsp;238''' | Kapasiteit: '''27&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' |- | [[Lêer:National Cricket Stadium, Karachi 01.jpg|150px]] | [[Lêer:Gaddafi Stadium at Night.jpg|150px]] | [[Lêer:RWPCS3.jpg|150px]] | [[Lêer:Dubai Stadium 2019.jpg|150px]] |- !colspan=2|{{Location map+|Pakistan|width=375|float=center|places= {{Location map~|Pakistan|lat_deg=24|lat_min=51|lon_deg=67|lon_min=0|position=right|background=|label=[[Karatsji]]}} {{Location map~|Pakistan|lat_deg=31|lat_min=33|lon_deg=74|lon_min=20|position=left|background=|label=[[Lahore]]}} {{Location map~|Pakistan|lat_deg=33|lat_min=36|lon_deg=73|lon_min=2|position=bottom|background=|label=[[Rawalpindi]]}}}} !colspan=2|{{Location map+|Verenigde Arabiese Emirate|width=350|float=center|places= {{Location map~|Verenigde Arabiese Emirate|lat_deg=25|lat_min=3|lon_deg=55|lon_min=13|position=left|background=|label=[[Doebai (stad)|Doebai]]}}}} |}</center> == Formaat == Die Kampioenetrofee 2025 is oor 18 dae tussen agt verskillende spanne oor 15 wedstryde beslis. Dit het op 19 Februar 2025 op die Nasionale stadion in Karatsji, Pakistan, met die openingswedstryd tussen die medegasheer Pakistan en Nieu-Seeland begin. Die toernooi het geëindig op Doebai Internasionale Krieketstadion in Doebai, Verenigde Arabiese Emirate, op 9 Maart met die eindstryd tussen Indië en Nieu-Seeland, waartydens Indië die Kampioenetrofee ingepalm het. Dieselfde formaat is voorheen tydens die Kampioenetrofeë in 2009, 2013 en 2017 gebruik. === Kalender === Die volgende tabel dui die Kampioenetrofee 2025 se daaglikse program aan. ’n Siaan blokkie dui op wedstryde tydens die groepfase, ’n groen blokkie die uitklopfase en ’n geel blokkie op die eindstryd. {| | {| class="wikitable left center" "style=margin:0.5em auto;font-size:95%;line-height:1.25em" |+ Aantal daaglikse wedstryde tydens die toernooi |- ! scope=col |Groepfase<br />Februarie/Maart ! scope=col |Wo<br />19 ! scope=col |Do<br />20 ! scope=col |Vr<br />21 ! scope=col |Sa<br />22 ! scope=col |So<br />23 ! scope=col |Ma<br />24 ! scope=col |Di<br />25 ! scope=col |Wo<br />26 ! scope=col |Do<br />27 ! scope=col |Vr<br />28 ! scope=col |Sa<br />1 ! scope=col |So<br />2 |- align=center | align=left|Groep A <!-- 19 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 20 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 24 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 25 -->| <!-- 26 -->| <!-- 27 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 28 -->| <!-- 1 -->| <!-- 2 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 |- align=center | align=left|Groep B <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| <!-- 21 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 22 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 23 -->| <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 26 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 27 -->| <!-- 28 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 1 -->| bgcolor=#7DF9FF| 1 <!-- 2 -->| |- ! scope=col |Uitklopfase<br />Maart ! scope=col |Ma<br />3 ! scope=col |Di<br />4 ! scope=col |Wo<br />5 ! scope=col |Do<br />6 ! scope=col |Vr<br />7 ! scope=col |Sa<br />8 ! scope=col |So<br />9 |- align=center |align=left|Uitklopfase <!-- 3 -->| <!-- 4 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 5 -->| bgcolor=#00cc33| 1 <!-- 6 -->| <!-- 7 -->| <!-- 8 -->| <!-- 9 -->| bgcolor=#ffcc00| '''1''' |} | {| style="margin:0.5em auto;" wikitable right | colspan=2 |'''Verklaring''' |- | {{sleutel|#7DF9FF|Groepfase}} |- | {{sleutel|#00cc33|Uitklopfase}} |- | {{sleutel|#ffcc00|Eindstryd}} |} |} === Groepe === {| class="wikitable" style="width:98%;" !width=25%|[[#Groep A|Groep A]] !width=25%|[[#Groep B|Groep B]] |- | {{Cr-BD}}<br /> {{Cr-IN}}<br /> {{Cr-NZ}}<br /> {{Cr-PK}} | {{Cr-AF}}<br /> {{Cr-AU}}<br /> {{Cr-EN}}<br /> {{Cr-ZA}} |} === Groepfase === Die Kampioenetrofee 2025 is deur agt nasionale krieketspanne beslis. Vir die groepfase is die agt deelnemende spanne in twee groepe van vier elk verdeel; elke span het een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep gespeel, dus het elke span drie wedstryde in die groepfase gespeel. Twee punte is vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte geëindig het, is volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. In die geval van ’n gelykop (d.w.s. as albei spanne die gelyke aantal lopies aan die einde van hul onderskeidelike kolfbeurt aangeteken het), is die wedstryd deur ’n superboulbeurt beslis. Dit was van toepassing in alle fases van die toernooi. Die twee beste spanne van albei groepe het na die uitklopfase deurgedring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/champions-trophy-2025-who-are-playing-what-are-the-venues-where-to-watch-and-more-faqs-1472008 |title=Champions Trophy 2025 FAQs: Who are playing, what are the venues, where to watch and more |publisher=ESPNcricinfo |author=Hemant Brar |date=6 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af het die toernooi ’n uitklopformaat aangeneem wat uit drie wedstryde bestaan het: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die twee beste spanne van elke groep het na die uitklopfase deurgedring. Die groepwenner van albei groepe het teen die naaswenner van die ander groep in die halfeindstryde gespeel. Elke wedstryd in die uitklopfase moes met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag was, is die wedstryd deur ’n superboulbeurt beslis. == Betrokkenes == === Skeidsregters en wedstrydbeamptes === ’n Paneel van twaalf skeidsregters en drie wedstrydbeamptes is vir die toernooi gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/match-officials-for-icc-men-s-champions-trophy-2025-confirmed |title=Match Officials for ICC Men’s Champions Trophy 2025 confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy-2025-umpires-match-officials-referees-full-list-richard-kettleborough-kumar-dharmasena/article69183553.ece |title=ICC Champions Trophy 2025: Full list of umpires, match officials announced |publisher=The Hindu |date=5 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> ==== Skeidsregters ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} Paul Reiffel <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Australië}} Rod Tucker <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Bangladesj}} Sharfuddoula <small>([[Bengaalse Krieketraad|Bangladesj]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Michael Gough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Illingworth <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Engeland}} Richard Kettleborough <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> || * {{vlagikoon|Engeland}} Alex Wharf <small>([[Engelse en Walliese Krieketraad|Engeland]])</small> * {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Chris Gaffaney <small>([[Nieu-Seeland Krieket|Nieu-Seeland]])</small> * {{vlagikoon|Pakistan}} Ahsan Raza <small>([[Pakistanse Krieketraad|Pakistan]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Kumar Dharmasena <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> * {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Adrian Holdstock <small>([[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]])</small> * {{vlagikoon|Wes-Indië}} Joel Wilson <small>([[Krieket Wes-Indië|Wes-Indië]])</small> |} ==== Wedstrydbeamptes ==== {| |- style="vertical-align:top" || * {{vlagikoon|Australië}} David Boon <small>([[Krieket Australië|Australië]])</small> * {{vlagikoon|Sri Lanka}} Ranjan Madugalle <small>([[Sri Lanka Krieket|Sri Lanka]])</small> || * {{vlagikoon|Zimbabwe}} Andy Pycroft <small>([[Zimbabwe Krieket|Zimbabwe]])</small> |} == Wedstryde == Die wedstryde is in twee fases opgedeel, naamlik die groep- en die uitklopfase. === Groepfase === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Die spanne is in twee groepe van vier elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne van die groep gespeel het. Die twee beste spanne van elke groep het hierna vir die halfeindrondte gekwalifiseer en die wenners het mekaar in die eindstryd ontmoet.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/icc-champions-trophy-2025-ultimate-guide-everything-you-need-to-know |title=ICC Champions Trophy 2025 Ultimate Guide: Everything you need to know |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=15 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> Vir wedstryde tydens die groepfase is geen reserwedae in die geval van slegte weer opsy gesit nie. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#ccffcc" |style="text-align:left"|{{Cr-IN}} |3||3||0||0||'''6'''||+0.715 |- bgcolor="#ccffcc" |style="text-align:left"|{{Cr-NZ}} |3||2||1||0||'''4'''||+0.267 |- |style="text-align:left"|{{Cr-BD}} |3||0||2||1||'''1'''||—0.443 |- |style="text-align:left"|{{Cr-PK}} |3||0||2||1||'''1'''||—1.087 |} {{Krieketwedstryd | datum = 19 Februarie 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 320/5 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = 260 (47.2 boulbeurte) | lopies1 = [[Tom Latham]] 118* (104) | paaltjies1 = [[Naseem Shah]] 2/63 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Khushdil Shah]] 69 (49) | paaltjies2 = [[Will O’Rourke]] 3/47 (9 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 60 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/pakistan-vs-new-zealand-1st-match-group-a-1466414/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nasionale Stadion, Karatsji|Nasionale Stadion]], [[Karatsji]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) | speler van die wedstryd = [[Tom Latham]] (NZ) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Beide [[Will Young (krieketspeler)|Will Young]] en [[Tom Latham]] (albei NZ) teken ’n kampioenetrofeehonderdtal aan.''<ref name="Batting">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-list-hundreds/icc-champions-trophy-icc-knockout-44 |title=List of hundreds for ICC Champions Trophy (ICC KnockOut) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref name="PAKvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pak-vs-nz-stats-tom-latham-will-young-hit-hundreds-on-champions-trophy-debut-1473815 |title=Stats – Latham and Young hit hundreds on Champions Trophy debut |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Albei word ná [[Chris Cairns]], [[Nathan Astle]] en [[Kane Williamson]] ook die vierde en vyfde Nieu-Seelandse kolwers wat ’n kampioenetrofeehonderdtal aanteken en die eerstes wat op hulle debuut daarin kon slaag.''<ref name="PAKvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/pak-vs-nz-history-will-young-becomes-first-kiwi-in-21-years-to-achieve-this-special-feat-2192025-1739965677301 |title=HISTORY! Will Young Becomes First Kiwi In 21 Years To Achieve THIS Special Feat |publisher=Cricket.com |date=19 Februarie 2025 |accessdate=21 Februarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221170916/https://www.cricket.com/news/pak-vs-nz-history-will-young-becomes-first-kiwi-in-21-years-to-achieve-this-special-feat-2192025-1739965677301 |archive-date=21 Februarie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * ''Tom Latham teken die hoogste individuelle kampioenetrofeetelling in dié tyd teen Pakistan aan.<ref name="PAKvNZ" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 20 Februarie 2025 | tyd = 13:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 228 (49.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 231/4 (46.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Towhid Hridoy]] 100 (118) | paaltjies1 = [[Mohammed Shami]] 5/53 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Shubman Gill]] 101* (129) | paaltjies2 = [[Rishad Hossain]] 2/38 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/bangladesh-vs-india-2nd-match-group-a-1466415/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]] | skeidsregters = Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Shubman Gill]] (Ind) | rondte = | loot = Bangladesj het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Ravindra Jadeja]] (Ind) speel in sy 200ste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/ravindra-jadeja-reaches-major-milestone-in-indias-champions-trophy-2025-opener-against-bangladesh-13865057.html |title=Ravindra Jadeja reaches major milestone in India's Champions Trophy 2025 opener against Bangladesh |publisher=Firstpost |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Jaker Ali]] en [[Towhid Hridoy]] teken met 154 lopies die hoogste Bengaalse sesde EDI-paaltjievennootskap in dié tyd aan en ook die hoogste sesde paaltjie-vennootskap in dié tyd teen Indië.''<ref name="BANvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mohammed-shami-fastest-to-200-odi-wickets-after-five-for-against-bangladesh-1473941 |title=Shami fastest to 200 ODI wickets; Rohit second fastest to 11,000 ODI runs |publisher=ESPNcricinfo |authors=Sampath Bandarupalli, Namooh Shah |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/ind-vs-ban-jaker-ali-towhid-hridoy-record-highest-sixth-wicket-partnership-for-bangladesh-in-odis/article69242542.ece |title=IND vs BAN: Jaker Ali, Towhid Hridoy record highest sixth-wicket partnership for Bangladesh in ODIs |publisher=The Hindu |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Virat Kohli]] benut met sy 156ste EDI-vangskoot die gesamentlik meeste in dié tyd vir Indië.''<ref name="BANvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;keeper=0;orderby=caught_fielder;team=6;template=results;type=fielding |title=Most catches by an Indian in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Towhid Hridoy (Ban) teken sy eerste EDI-honderdtal aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/champions-trophy/champions-trophy-towhid-put-indian-bowlers-on-notice-with-maiden-odi-100-125022000958_1.html |title=Champions Trophy: Towhid puts Indian bowlers on notice with maiden ODI 100 |publisher=Business Standard |author=Aditya Kaushik |date=21 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Beide Towhid Hridoy (Ban) en [[Shubman Gill]] (Ind) teken ’n kampioenetrofeehonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''[[Mohammed Shami]] (Ind) neem ’n vyf-paaltjie-oes.''<ref name="Bowling">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/bowling-list-5wi/icc-champions-trophy-icc-knockout-44 |title=List of five-wickets-in-an-innings For ICC Champions Trophy (ICC KnockOut) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ook die gesamentlik naasvinnigste bouler in dié tyd volgens aantal EDI-wedstryde (104) wat sy 200ste EDI-paaltjie neem<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-200-wickets-283535 |title=Fastest to 200 wickets in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> en die vinnigste in dié tyd volgens aantal aflewerings (5&nbsp;126).''<ref name="BANvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/mohammed-shami-fastest-to-200-odi-wickets-record-stats-india-vs-bangladesh-champions-trophy-2025/article69241971.ece |title=Champions Trophy 2025: Mohammed Shami becomes fastest Indian bowler to reach 200 ODI wickets |publisher=The Hindu |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Mohammed Shami word die eerste Indiese bouler wat sy 60ste EDI-paaltjie in IKR-toernooie neem.''<ref name="BANvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/mohammed-shami-creates-history-becomes-indias-goat-in-icc-events-fastest-to-200-odi-wickets/ |title=Mohammed Shami creates history, becomes India's GOAT in ICC events & fastest to 200 ODI wickets |publisher=Cricket Addictor |author=Rashmi Wasnik |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=wickets;team=6;template=results;trophy=12;trophy=44;type=bowling |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Bowling records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] word die vierde Indiese kolwer en ná [[Virat Kohli]] (albei Ind) ook die naasvinnigste kolwer in dié tyd volgens beide aantal EDI-kolfbeurte (in 261 kolfbeurte) en aflewerings (11&nbsp;868) wat sy 11&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken.''<ref name="BANvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/rohit-sharma-11000-odi-runs-fourth-indian-second-fastest-stats-sachin-kohli-ganguly-numbers-record/article69210200.ece |title=Rohit Sharma becomes second-fastest player in the world to complete 11,000 ODI runs |publisher=The Hindu |date=13 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-11000-runs-308684 |title=Fastest to 11000 runs in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Shubman Gill]] word die vinnigste Indiese kolwer in dié tyd volgens aantal kolfbeurte (51) wat sy agtste EDI-honderdtal aanteken.''<ref name="BANvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/shubman-gill-leaves-behind-virat-kohli-sachin-tendulkar-second-straight-odi-century-drives-india-to-win-vs-bangladesh-101740067976301.html |title=Shubman Gill leaves behind Virat Kohli, Sachin Tendulkar; second straight ODI century drives India to win vs Bangladesh |publisher=[[Hindustan Times]] |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Rohit Sharma word die eerste Indiese [[Kaptein (sport)|kaptein]] wat sy 100ste oorwinning behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rohit-sharma-creates-history-becomes-first-captain-in-the-world-to-win-100-matches-after-turning-30-years-old-article-118422314 |title=Rohit Sharma Creates History, Becomes First Captain In The World To.... |publisher=Times Now |author=Faham Uddin |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 23 Februarie 2025 | tyd = 13:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-PK}} | telling1 = 241 (49.4 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 244/4 (42.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Saud Shakeel]] 62 (76) | paaltjies1 = [[Kuldeep Yadav]] 3/40 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Virat Kohli]] 100* (111) | paaltjies2 = [[Shaheen Afridi]] 2/74 (8 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met ses paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/india-vs-pakistan-5th-match-group-a-1466418/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind) | rondte = | loot = Pakistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Indië word die eerste span wat hul twaalfde agtereenvolgende EDI-loot verloor.''<ref name="PAKvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/virat-kohli-breaks-record-for-most-catches-for-india-in-odis-1474512 |title=Kohli breaks record for most outfield catches for India in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/icc-champions-trophy-2025/ind-vs-pak-india-set-record-for-most-consecutive-tosses-lost-in-odis/articleshow/118501407.cms |title=IND vs PAK: India set record for most consecutive tosses lost in ODIs |publisher=[[The Times of India]] |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Mohammed Shami]] (Ind) boul die gesamentlik meeste aflewerings in dié tyd in een boulbeurt (elf), insluitende wydlopers en geenballe.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/india-vs-pakistan-mohammed-shami-achieves-big-unwanted-record-surpasses-jasprit-bumrah-7775958 |title=India vs Pakistan: Mohammed Shami Achieves Big Unwanted Record, Surpasses Jasprit Bumrah |publisher=NDTV |author=Roddur Mookherjee |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026 |archive-date= 4 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250304105653/https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/india-vs-pakistan-mohammed-shami-achieves-big-unwanted-record-surpasses-jasprit-bumrah-7775958 |url-status=dead }}</ref> * ''[[Hardik Pandya]] (Ind) neem sy 200ste internasionale paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ct-2025-hardik-pandya-completes-200-international-wickets-101740317455211.html |title=CT 2025: Hardik Pandya completes 200 international wickets |publisher=[[Hindustan Times]] |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Kuldeep Yadav]] word die vyfde Indiese draaibouler wat sy 300ste internasionale paaltjie neem.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/kuldeep-yadav-joins-ravichandran-ashwin-in-elite-list-becomes-5th-indian-spinner-to-9237954.html |title=Kuldeep Yadav Joins Ravichandran Ashwin In Elite List, Becomes 5th Indian Spinner To... |publisher=Network18 Group |author=Harshit Bisht |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Virat Kohli]] word die eerste Indiese veldwerker wat sy 158ste EDI-vangskoot benut.''<ref name="PAKvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/virat-kohli-record-most-catches-by-indian-fielder-odi-stats-india-vs-pakistan-cricket-champions-trophy-2025/article69242686.ece |title=Champions Trophy 2025: Kohli goes past Azharuddin’s record for most catches by an Indian fielder in ODIs |publisher=The Hindu |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] (Ind) word die vinnigste aanvangskolwer in dié tyd wat sy 9&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken (in 181 kolfbeurte).''<ref name="PAKvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/rohit-sharma-creates-history-breaks-sachin-tendulkars-record-becomes-first-player-in-the-world-to-score-9000-odi-runs-as-opener-under-190-innings-article-118500370 |title=Rohit Sharma Creates History, Breaks Sachin Tendulkar's Record; Becomes First Player In The World To... |publisher=Times Now |author=Faham Uddin |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Virat Kohli (Ind) teken ’n kampioenetrofeehonderdtal aan.<ref name="Batting" /> Dit is sy 51ste EDI-honderdtal, waarmee hy in 23 EDI-wedstryde vyftigtalle aanteken. Op 36 jaar en 110 dae word hy die oudste kolwer in dié tyd wat ’n kampioenetrofeehonderdtal aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ddnews.gov.in/en/kohli-aces-another-chase-for-india-pakistan-stare-at-exit/ |title=Kohli aces another chase for India, Pakistan stare at exit |publisher=DD News |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-virat-kohli-equals-indian-legend-s-huge-record-half-century-in-ind-vs-pak-2025-champions-trophy-clash |title=Virat Kohli equals Indian legend's huge record with half-century in IND vs PAK 2025 Champions Trophy clash |publisher=Sportskeeda |author=Tejas Rathi |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sportskeeda.com/cricket/news-india-vs-pakistan-2025-champions-trophy-full-list-award-winners-player-match-scorecard-records |title=India vs Pakistan, 2025 Champions Trophy: Full list of award winners, player of the match, scorecard & records |publisher=Sportskeeda |author=Naman Jain |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ook die vinnigste kolwer in dié tyd wat sy 14&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken (in 287 kolfbeurte) en die derde kolwer ná [[Sachin Tendulkar]] (ook Ind) en [[Kumar Sangakkara]] (SL).''<ref name="PAKvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-pak-virat-kohli-14000-odi-runs-fastest-tendulkar-record-9851963/ |title=Virat Kohli becomes fastest to hit 14,000 ODI runs, breaks Sachin Tendulkar’s record |publisher=The Indian Express |date=23 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-14000-runs-320991 |title=Fastest to 14000 runs in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Virat Kohli (Ind) oortref Rohit Sharma se vorige rekord en word die beste EDI-lopiemaker in dié tyd tydens IKR-toernooie teen Pakistan. Hy word ook die eerste speler wat vyf keer as speler van die wedstryd aangewys is in IKR-toernooiwedstryde teen Pakistan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/virat-kohli-create-history-breaks-rohit-sharmas-world-record-becomes-first-player-in-world-to-score-400-runs-vs-pakistan-in-icc-events-article-118509793 |title=Virat Kohli Creates History; Breaks Rohit Sharma's World Record; Becomes First Player To... |publisher=Times Now |author=Aayush Kataria |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 24 Februarie 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = 236/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 240/5 (46.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Najmul Hossain Shanto]] 77 (110) | paaltjies1 = [[Michael Bracewell]] 4/26 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Rachin Ravindra]] 112 (105) | paaltjies2 = [[Taskin Ahmed]] 1/28 (7 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/bangladesh-vs-new-zealand-6th-match-group-a-1466419/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rawalpindi-krieketstadion]], [[Rawalpindi]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) | speler van die wedstryd = [[Michael Bracewell]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Michael Bracewell]] (NZ) behaal sy beste EDI-boulsyfer in dié tyd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/133563/michael-bracewells-career-best-4-26-restricts-bangladesh |title=Michael Bracewell's career-best 4-26 restricts Bangladesh |publisher=Cricbuzz |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Kane Williamson]] word die eerste Nieu-Seelandse kolwer wat sy 1&nbsp;516ste EDI-lopie tydens IKR-toernooie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/kane-williamson-breaks-fleming-historic-record-despite-failing-against-bangladesh-in-champions-trophy-2025-2025-02-24-977765 |title=Kane Williamson breaks Fleming's historic record despite failing against Bangladesh in Champions Trophy 2025 |publisher=India TV |author=Varun Malik |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Rachin Ravindra]] (NZ) teken ’n kampioenetrofeehonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Hy word ook die eerste Nieu-Seelandse kolwer wat vier EDI-honderdtalle tydens IKR-toernooie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/rachin-ravindra-shatters-massive-record-becomes-new-zealands-leading-century-scorer-in-icc-odi-events/ |title=Rachin Ravindra shatters massive record, becomes New Zealand's leading century-scorer in ICC ODI events |publisher=The Tribune |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Beide Rachin Ravindra en [[Glenn Phillips]] (albei NZ) teken hulle 1&nbsp;000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/commentary-live-ban-vs-nz-icc-champions-trophy-2025-match-6-bangladesh-vs-new-zealand-odi-banz02242025255188 |title=BAN vs NZ Ball by Ball Commentary |publisher=[[Hindustan Times]] |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Mushfiqur Rahim]] (Ban) speel in sy laaste EDI-wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/bangladesh-legend-retires-from-odi-cricket |title=Bangladesh legend retires from ODI cricket |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Beide Indië en Nieu-Seeland vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/bangladesh-vs-new-zealand-6th-match-group-a-1466419/match-report |title=Ravindra, Latham and Bracewell book New Zealand's semi-final spot |publisher=ESPNcricinfo |author=Alagappan Muthu |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Beide Bangladesj en Pakistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/india-new-zealand-qualify-for-champions-trophy-2025-semifinals-pakistan-bangladesh-knocked-out-2025-02-24-977771 |title=India, New Zealand qualify for Champions Trophy 2025 semifinals; Pakistan, Bangladesh knocked out |publisher=India TV |author=Varun Malik |date=24 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 27 Februarie 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-BD}} | telling1 = | span2 = {{Cr-PK}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/pakistan-vs-bangladesh-9th-match-group-a-1466422/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rawalpindi-krieketstadion]], [[Rawalpindi]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Michael Gough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Adrian Holdstock ([[Krieket Suid-Afrika|RSA]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd om 15:27 afgelas weens swaar reën. | notas = Dit is die eerste kampioenetrofeewedstryd tussen Bangladesj en Pakistan ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/pakistan-vs-bangladesh-9th-match-group-a-1466422/match-preview |title=Pakistan and Bangladesh look – or hope – to sign off on a positive note |publisher=ESPNcricinfo |author=Mohammad Isam |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Dit is slegs die derde kampioenetrofeewedstryd, en die tweede tydens die Kampioenetrofee 2025, wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is. }} {{Krieketwedstryd | datum = 2 Maart 2025 | tyd = 13:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-IN}} | telling1 = 249/9 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-NZ}} | telling2 = 205 (45.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Shreyas Iyer]] 79 (98) | paaltjies1 = [[Matt Henry]] 5/42 (8 boulbeurte) | lopies2 = [[Kane Williamson]] 81 (120) | paaltjies2 = [[Varun Chakravarthy]] 5/42 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met 44 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/india-vs-new-zealand-12th-match-group-a-1466425/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]] | skeidsregters = Michael Gough en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Varun Chakravarthy]] (Ind) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = Indië word die eerste span wat hul 13de agtereenvolgende EDI-loot verloor.''<ref name="INDvNZ">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-nz-a-rare-top-three-failure-for-india-in-virat-kohli-s-300th-odi-1475591 |title=Stats – India spinners take nine wickets for the first time since 2011 |publisher=ESPNcricinfo |date=2 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Virat Kohli]] word die sewende Indiër en 22ste krieketspeler algeheel wat in sy 300ste EDI-wedstryd speel.''<ref name="INDvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/virat-kohli-scripts-history-in-300th-odi-becomes-first-player-ever-in-cricket-to-7828835 |title=Virat Kohli Scripts History In 300th ODI, Becomes First Player Ever In Cricket To... |publisher=NDTV |author=Sahil Bakshi |date=2 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026 |archive-date= 2 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250302170516/https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/virat-kohli-scripts-history-in-300th-odi-becomes-first-player-ever-in-cricket-to-7828835 |url-status=dead }}</ref> * ''[[Shreyas Iyer]] (Ind) teken sy 500ste EDI-lopie teen Nieu-Seeland aan.''<ref name="INDvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/shreyas-iyer-vs-nz-in-odis-india-star-continues-his-love-affair-with-black-caps/67c451f0a80715576d9d4e9e |title=Shreyas Iyer Vs NZ In ODIs: India Star Continues His Love Affair With 'Black Caps' |publisher=OneCricket |author=Aakash Saini |date=2 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026 |archive-date= 2 Oktober 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002145715/https://cricket.one/match-hub/shreyas-iyer-vs-nz-in-odis-india-star-continues-his-love-affair-with-black-caps/67c451f0a80715576d9d4e9e |url-status=dead }}</ref> * ''Beide [[Matt Henry]] (NZ) en [[Varun Chakravarthy]] (Ind) neem ’n vyf-paaltjie-oes, wat dit die eerste kampioenetrofeewedstryd met twee vyf-paaltjie-oeste maak.''<ref name="Bowling" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;groupby=match;orderby=start;qualmin1=2;qualval1=five_wickets;template=results;trophy=44;type=bowling |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Bowling records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref name="bat">{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=fifty_plus;template=results;trophy=12;trophy=44;type=batting |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Matt Henry neem sy derde EDI-vyf-paaltjie-oes en hy word ook die eerste bouler wat ’n vyf-paaltjie-oes tydens ’n kampioenetrofeewedstryd teen Indië neem.''<ref name="INDvNZ" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/amp/cricket/champions-trophy/champions-trophy-matt-henry-takes-fifer-against-india-registers-big-feat-125030200411_1.html |title=Champions Trophy: Matt Henry takes fifer against India, registers big feat |publisher=Business Standard |author=Shashwat Nishant |date=2 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Kane Williamson]] (NZ) teken sy 2&nbsp;500ste internasionale lopie teen Indië aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ind-vs-nz-kane-williamson-creates-history-with-resilient-knock-against-india-2025-03-02-978733 |title=IND vs NZ: Kane Williamson creates history with resilient knock against India |publisher=India TV |author=Akshit Bhatnagar |date=2 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Varun Chakravarthy neem sy eerste EDI-vyf-paaltjie-oes en word ná [[Ravindra Jadeja]] en [[Mohammed Shami]] die derde Indiese bouler wat dié mylpaal tydens ’n kampioenetrofeewedstryd bereik.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraphindia.com/sports/cricket/india-top-group-a-as-varun-chakaravarthys-five-for-sinks-new-zealand-in-dubai/cid/2086619 |title=India top Group A as Varun Chakaravarthy’s five-for sinks New Zealand in Dubai |publisher=The Telegraph |date=2 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ná [[Josh Hazlewood]] (Aus) en Mohammed Shami (Ind) ook die derde bouler wat daarin op sy kampioenetrofeedebuut kon slaag.<ref name="INDvNZ" /> }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} |- bgcolor="#ccffcc" |style="text-align:left"|{{Cr-ZA}} |3||2||0||1||'''5'''||+2.395 |- bgcolor="#ccffcc" |style="text-align:left"|{{Cr-AU}} |3||1||0||2||'''4'''||+0.475 |- |style="text-align:left"|{{Cr-AF}} |3||1||1||1||'''3'''||—0.990 |- |style="text-align:left"|{{Cr-EN}} |3||0||3||0||'''0'''||—1.159 |} {{Krieketwedstryd | datum = 21 Februarie 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-ZA}} | telling1 = 315/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AF}} | telling2 = 208 (43.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Ryan Rickelton]] 103 (106) | paaltjies1 = [[Mohammad Nabi]] 2/51 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Rahmat Shah]] 90 (92) | paaltjies2 = [[Kagiso Rabada]] 3/36 (8.3 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met 107 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/afghanistan-vs-south-africa-3rd-match-group-b-1466416/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nasionale Stadion, Karatsji|Nasionale Stadion]], [[Karatsji]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Sharfuddoula ([[Bengaalse Krieketraad|Ban]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Ryan Rickelton]] (RSA) | rondte = | loot = Suid-Afrika het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit is Afghanistan se eerste kampioenetrofeewedstryd ooit.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/afghanistan-vs-south-africa-3rd-match-group-b-1466416/match-preview |title=Afghanistan begin with dreams to realise, South Africa with nightmares to quash |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=20 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Ryan Rickelton]] teken sy eerste EDI-honderdtal aan en hy word ook die eerste Suid-Afrikaanse kolwer wat op sy kampioenetrofeedebuut daarin kon slaag.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/cricket/champions-trophy/who-is-ryan-rickelton-proteas-batter-who-scored-a-ton-vs-afghanistan-125022100852_1.html |title=Who is Ryan Rickelton? Proteas batter who scored a ton vs Afghanistan |publisher=Business Standard |author=Aditya Kaushik |date=21 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Vir die tweede keer in ’n kampioenetrofeewedstryd teken vier of meer Suid-Afrikaanse kolwers vyftigtalle aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/champions-trophy-2025-afg-vs-sa-live-score-afghanistan-vs-south-africa-cricket-scorecard-today-national-stadium-karachi-101740114623477.html |title=Afghanistan vs South Africa Highlights, Champions Trophy: Proteas seal 107-run victory despite Rahmat Shah fightback |publisher=[[Hindustan Times]] |author=Kartikay Dutta |date=21 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Die 523 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n EDI-wedstryd tussen Afghanistan en Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/south-africa-afghanistan-3vs40/one-day-internationals-2 |title=Highest match aggregates for Afghanistan vs South Africa in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 22 Februarie 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 351/8 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 356/5 (47.3 boulbeurte) | lopies1 = [[Ben Duckett]] 165 (143) | paaltjies1 = [[Ben Dwarshuis]] 3/66 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Josh Inglis]] 120* (86) | paaltjies2 = [[Adil Rashid]] 1/47 (10 boulbeurte) | uitslag = Australië wen met vyf paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/australia-vs-england-4th-match-group-b-1466417/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Gaddafistadion]], [[Lahore]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Josh Inglis]] (Aus) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste veldwerk te doen. | reën = | notas = [[Ben Duckett]] teken sy derde EDI-honderdtal aan en hy word ook die eerste Engelse kolwer wat op sy kampioenetrofeedebuut daarin kon slaag.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/englands-ben-duckett-makes-ipl-teams-regret-with-a-spectacular-hundred-vs-australia/67b9b32f6bfbadc5cf8f0764 |title=England's Ben Duckett Makes IPL Teams Regret With A Spectacular Hundred Vs Australia |publisher=OneCricket |author=Rajgeeta |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026 |archive-date= 5 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305060103/https://cricket.one/match-hub/englands-ben-duckett-makes-ipl-teams-regret-with-a-spectacular-hundred-vs-australia/67b9b32f6bfbadc5cf8f0764 |url-status=dead }}</ref> * ''[[Adam Zampa]] (Aus) neem sy 300ste internasionale paaltjie.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricket.one/top-most/most-wickets-taken-by-australian-spinners-in-international-cricket/67b9bd6c6bfbadc5cf998472 |title=Most Wickets Taken By Australian Spinners In International Cricket |publisher=OneCricket |author=Soumyajit Dutta |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026 |archive-date= 5 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305060101/https://cricket.one/top-most/most-wickets-taken-by-australian-spinners-in-international-cricket/67b9bd6c6bfbadc5cf998472 |url-status=dead }}</ref> * ''Ben Duckett (Eng) teken die hoogste individuelle kampioenetrofeetelling in dié tyd aan.''<ref name="AUSvENG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/aus-vs-eng-stats-ben-ducketts-record-knock-eclipsed-by-australias-record-chase-1474328 |title=Stats – Duckett's record knock eclipsed by Australia's record chase |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ben-duckett-goes-past-ganguly-tendulkar-to-achieve-big-champions-trophy-milestone-as-england-pile-misery-on-australia-101740226982716.html |title=Ben Duckett goes past Ganguly, Tendulkar to achieve big Champions Trophy milestone as England pile misery on Australia |publisher=[[Hindustan Times]] |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref name="High_scores">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-runs-innings/icc-champions-trophy-icc-knockout-44 |title=High scores For ICC Champions Trophy (ICC KnockOut) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ook die eerste kolwer wat meer as 150 lopies in ’n kampioenetrofeewedstryd aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news24online.com/sports/duckett-writes-history-as-the-highest-individual-scorer-and-joins-elite-company-with-masterful-champions-trophy-century/482677/ |title=Duckett Writes History As The Highest Individual Scorer And Joins Elite Company with Masterful Champions Trophy Century |publisher=News 24 |author=Chetan Phore |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Engeland teken die hoogste kampioenetrofeetelling in dié tyd aan.''<ref name="AUSvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ducketts-record-breaking-century-anchors-england-to-351-8-against-australia-in-champions-trophy-101740231144443.html |title=Duckett's record-breaking century anchors England to 351-8 against Australia in Champions Trophy |publisher=[[Hindustan Times]] |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/highest-team-totals-in-icc-champions-trophy-history-full-list-scores-records-stats-australia-vs-england/article69251130.ece |title=AUS vs ENG: England registers highest total in ICC Champions Trophy history before Australia smashes record in same match |publisher=The Hindu |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref name="Spantotaal">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-innings-totals/icc-champions-trophy-icc-knockout-44 |title=Highest totals For ICC Champions Trophy (ICC KnockOut) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Josh Inglis]] (Aus) teken sy eerste EDI-honderdtal aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/josh-inglis-scores-maiden-century-in-one-day-internationals-achieves-deat-during-aus-vs-eng-icc-champions-trophy-2025-6662825.html |title=Josh Inglis Scores Maiden Century in One-Day Internationals, Achieves Feat During AUS vs ENG ICC Champions Trophy 2025 |publisher=Latestly |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy teken ook die gesamentlik vinnigste kampioenetrofeehonderdtal in dié tyd aan (in 77 aflewerings) en ewenaar [[Virender Sehwag]] (Ind) se vorige rekord.''<ref name="AUSvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/133546/inglis-carey-combine-to-nullify-ducketts-historic-ton |title=Inglis, Carey combine to nullify Duckett's historic ton |publisher=Cricbuzz |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Beide Ben Duckett (Eng) en Josh Inglis (Aus) teken ’n kampioenetrofeehonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Australië teken die hoogste suksesvolle EDI-lopiejaagtog in dié tyd tydens ’n IKR-toernooi aan.''<ref name="AUSvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/australia-records-highest-chase-champions-trophy-history-stats-aus-vs-england/article69252247.ece |title=AUS vs ENG: Australia completes highest successful chase in a 50-over ICC event |publisher=The Hindu |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_fielding_first=2;class=2;filter=advanced;innings_number=2;orderby=target;result=1;template=results;trophy=12;trophy=44;type=team;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Team records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Australië teken ook die hoogste kampioenetrofeetelling in dié tyd aan.''<ref name="AUSvENG" /><ref name="Spantotaal" /> * ''Die 707 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n kampioenetrofeewedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.geo.tv/latest/592062-australia-shatter-several-records-with-convincing-win-vs-england |title=Champions Trophy: Records fall like ninepins in high-octane Aus-Eng run-fest |publisher=Geo News |date=22 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/team-highest-match-aggregates/icc-champions-trophy-icc-knockout-44 |title=Highest match aggregates For ICC Champions Trophy (ICC KnockOut) |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 25 Februarie 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = Wedstryd afgelas sonder dat ’n bal geboul is. | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/australia-vs-south-africa-7th-match-group-b-1466420/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Rawalpindi-krieketstadion]], [[Rawalpindi]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Kettleborough ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Geen loot nie | reën = Wedstryd om 17:10 afgelas weens swaar reën. | notas = Dit is die eerste kampioenetrofeewedstryd tussen Australië en Suid-Afrika ooit.''<ref name="AUSvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/australia-vs-south-africa-7th-match-group-b-1466420/match-report |title=Australia-SA match abandoned after relentless rain in Rawalpindi |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=25 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Dit is die tweede kampioenetrofeewedstryd wat afgelas is sonder dat ’n bal geboul is.'' * ''Dit is ook die eerste IKR-toernooiwedstryd tussen die twee spanne wat afgelas is.<ref name="AUSvRSA" /> }} {{Krieketwedstryd | datum = 26 Februarie 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 325/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-EN}} | telling2 = 317 (49.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Ibrahim Zadran]] 177 (146) | paaltjies1 = [[Jofra Archer]] 3/64 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Joe Root]] 120 (111) | paaltjies2 = [[Azmatullah Omarzai]] 5/58 (9.5 boulbeurte) | uitslag = Afghanistan wen met agt lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/afghanistan-vs-england-8th-match-group-b-1466421/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Gaddafistadion]], [[Lahore]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) en Joel Wilson ([[Krieket Wes-Indië|WI]]) | speler van die wedstryd = [[Ibrahim Zadran]] (Afg) | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Dit is die eerste kampioenetrofeewedstryd tussen Afghanistan en Engeland ooit.'' * ''[[Jofra Archer]] word die vinnigste Engelse bouler in dié tyd volgens aantal wedstryde (30) wat sy 50ste EDI-paaltjie neem.''<ref name="AFGvENG">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/champions-trophy-2025-afg-vs-eng-stats-ibrahim-zadran-achieves-new-tournament-high-1475000 |title=Stats – Ibrahim Zadran achieves new Champions Trophy high |publisher=ESPNcricinfo |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/series/icc-champions-trophy-2025/cricket-news/quickest-to-50-odi-wickets-full-list-archer-breaks-andersons-all-time-england-record |title=Quickest to 50 ODI wickets, full list: Archer breaks Anderson's all-time England record |publisher=Wisden Cricketers’ Almanack |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-50-wickets-283529 |title=Fastest to 50 wickets in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Ibrahim Zadran]] (Afg) teken sy 1&nbsp;500ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/ibrahim-zadran-first-afghanistan-batsman-score-100-champions-trophy-england-vs-afg/article69266295.ece |title=ENG vs AFG: Ibrahim Zadran becomes first Afghanistan batter score century in Champions Trophy |publisher=The Hindu |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ook die eerste Afghaanse kolwer wat ’n kampioenetrofeehonderdtal aanteken<ref name="Batting" /> en ook die eerste Afghaanse kolwer wat twee EDI-honderdtalle tydens IKR-toernooie aanteken.''<ref name="AFGvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/ibrahim-zadran-becomes-first-afghanistan-player-to-hit-multiple-centuries-across-icc-odi-events-achieves-feat-during-afg-vs-eng-champions-trophy-2025-match-in-lahore-6671890.html |title=Ibrahim Zadran Becomes First Afghanistan Player To Hit Multiple Centuries Across ICC ODI Events, Achieves Feat During AFG vs ENG Champions Trophy 2025 Match in Lahore |publisher=Latestly |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Ibrahim Zadran (Afg) teken die hoogste individuelle kampioenetrofeetelling in dié tyd aan.''<ref name="High_scores" /><ref name="AFGvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/ibrahim-zadran-highest-score-by-batter-in-icc-champions-trophy-afghanistan-vs-england-lahore/article69266606.ece |title=AFG vs ENG: Ibrahim Zadran records highest score by a batter in ICC Champions Trophy |publisher=The Hindu |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy teken ook die hoogste individuelle EDI-telling in dié tyd deur ’n Afghaanse kolwer aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/ibrahim-zadran-smacks-177-runs-against-england-list-of-records-afghanistan-international-broke-2025-02-26-978113 |title=Ibrahim Zadran smacks 177 runs against England: List of records Afghanistan international broke |publisher=India TV |author=Koustav Sengupta |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Afghanistan teken hul hoogste EDI-telling in dié tyd tydens ’n IKR-toernooi aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/ibrahim-zadran-scripts-champions-trophy-record-with-fiery-knock-against-england |title=Ibrahim Zadran scripts Champions Trophy record with fiery knock against England |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Ben Duckett]] word die gesamentlik vinnigste Engelse kolwer in dié tyd volgens aantal wedstryde (in 21 kolfbeurte) wat sy 1&nbsp;000ste EDI-lopie aanteken en ewenaar [[Kevin Pietersen]], [[Jonathan Trott]] en [[Dawid Malan]] se vorige rekords.''<ref name="AFGvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wisden.com/series/icc-champions-trophy-2025/cricket-news/fastest-to-1000-odi-runs-ben-duckett-equals-england-record-joint-fourth-on-all-time-list- |title=Fastest to 1000 ODI runs: Ben Duckett equals England record, joint-fourth on all-time list |publisher=Wisden Cricketers’ Almanack |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-1000-runs-283174 |title=Fastest to 1000 runs in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Joe Root]] (Eng) teken sy 500ste kampioenetrofeelopie aan.'' * ''Beide Ibrahim Zadran (Afg) en Joe Root (Eng) teken ’n kampioenetrofeehonderdtal aan.''<ref name="Batting" /> * ''Joe Root se 17de EDI-honderdtal is die elfde honderdtal tydens die Kampioenetrofee 2025, die meeste in dié tyd tydens ’n kampioenetrofee.''<ref name="AFGvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/champions-trophy/afg-vs-eng-live-score-champions-trophy-2025-updates-afghanistan-v-england-highlights-streaming-info/article69265448.ece |title=AFG vs ENG highlights, Champions Trophy 2025: Afghanistan wins by 8 runs, knocks England out |publisher=The Hindu |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;groupby=series;orderby=hundreds;template=results;trophy=44;type=batting |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Azmatullah Omarzai]] word die eerste Afghaanse bouler wat ’n EDI-vyf-paaltjie-oes tydens ’n IKR-toernooiwedstryd neem.''<ref name="Bowling" /><ref name="AFGvENG" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/champions-trophy-2025-england-vs-afghanistan-match-result-ibrahim-zadran-azmatullah-omarzai-13866999.html |title=Champions Trophy 2025: England knocked out as Afghanistan create history with eight-run victory |publisher=Firstpost |author=Vishal Tiwari |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=wickets;team=40;template=results;trophy=12;trophy=44;type=bowling;view=innings |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Bowling records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Engeland is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c70wqd51yk5o |title=England out of Champions Trophy after Afghanistan thriller |publisher=[[BBC]] |author=Matthew Henry |date=26 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 28 Februarie 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AF}} | telling1 = 273 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-AU}} | telling2 = 109/1 (12.5 boulbeurte) | lopies1 = [[Sediqullah Atal]] 85 (95) | paaltjies1 = [[Ben Dwarshuis]] 3/47 (9 boulbeurte) | lopies2 = [[Travis Head]] 59* (40) | paaltjies2 = [[Azmatullah Omarzai]] 1/43 (5 boulbeurte) | uitslag = Onbeslis | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/afghanistan-vs-australia-10th-match-group-b-1466423/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Gaddafistadion]], [[Lahore]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Alex Wharf ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = nie toegeken nie | rondte = | loot = Afghanistan het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = Reën tydens Australië se kolfbeurt verhoed verdere verrigtinge. | notas = Dit is die eerste Kampioenetrofeewedstryd tussen Afghanistan en Australië ooit.'' * ''[[Azmatullah Omarzai]] (Afg) teken sy 1&nbsp;000 EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/azmatullah-omarzai-completes-1000-runs-in-odi-cricket-propels-afghanistan-to-fighting-total-against-australia-2025-02-28-978451 |title=Azmatullah Omarzai completes 1000 runs in ODI cricket, propels Afghanistan to fighting total against Australia |publisher=India TV |author=Akshit Bhatnagar |date=28 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Travis Head]] (Aus) teken sy 7&nbsp;500ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/champions-trophy-2025-afghanistan-vs-australia-match-10-stats-review-of-player-records-and-achieved-milestones-0207/ |title=Champions Trophy 2025: Afghanistan vs Australia, Match 10: Stats Review of player records and achieved milestones |publisher=Crictracker |author=Saheel Shareef |date=28 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:green">''Australië vorder hiermee tot die halfeindrondte.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/afghanistan-vs-australia-10th-match-group-b-1466423/match-report |title=Australia seal semi-finals spot after rain spoils Head's party |publisher=ESPNcricinfo |author=Tristan Lavalette |date=28 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 1 Maart 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-EN}} | telling1 = 179 (38.2 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 181/3 (29.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Joe Root]] 37 (44) | paaltjies1 = [[Wiaan Mulder]] 3/25 (7.2 boulbeurte) | lopies2 = [[Rassie van der Dussen]] 72* (87) | paaltjies2 = [[Jofra Archer]] 2/55 (9 boulbeurte) | uitslag = Suid-Afrika wen met sewe paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/england-vs-south-africa-11th-match-group-b-1466424/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Nasionale Stadion, Karatsji|Nasionale Stadion]], [[Karatsji]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Ahsan Raza ([[Pakistanse Krieketraad|Pak]]) en Rod Tucker ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Marco Jansen]] (RSA) | rondte = | loot = Engeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = [[Liam Livingstone]] (Eng) speel in sy 100ste internasionale wedstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/england-vs-south-africa-11th-match-group-b-1466424/match-preview |title=All-but-through SA hope to pile more misery on out-of-contention England |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=28 Februarie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Kagiso Rabada]] (RSA) neem sy 100ste internasionale paaltjie teen Engeland.''<ref name="ENGvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.crictracker.com/cricket-stats-mania/champions-trophy-2025-england-vs-south-africa-match-11-stats-review-of-player-records-and-achieved-milestones-9048/ |title=Champions Trophy 2025: England vs South Africa, Match 11: Stats Review of player records and achieved milestones |publisher=Crictracker |author=Saheel Shareef |date=1 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Lungi Ngidi]] (RSA) neem sy 100ste EDI-paaltjie.''<ref name="ENGvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/lungi-ngidi-joins-elite-club-completes-100-wickets-in-odis-after-dismissing-jos-buttler/67c3017fda5d7c85f575bf35 |title=Lungi Ngidi Joins Elite Club, Completes 100 Wickets In ODIs After Dismissing Jos Buttler |publisher=OneCricket |author=Poulomi Chakraborty |date=1 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026 |archive-date= 1 Maart 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250301144212/https://cricket.one/match-hub/lungi-ngidi-joins-elite-club-completes-100-wickets-in-odis-after-dismissing-jos-buttler/67c3017fda5d7c85f575bf35 |url-status=dead }}</ref> * ''[[Rassie van der Dussen]] (RSA) teken sy 500ste EDI-lopie teen Engeland aan.''<ref name="ENGvRSA" /> * <span style="color:green">''Suid-Afrika vorder hiermee tot die halfeindrondte.''</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/england-vs-south-africa-11th-match-group-b-1466424/match-report |title=South Africa decimate England to march into semi-finals |publisher=ESPNcricinfo |author=Firdose Moonda |date=1 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * <span style="color:red">''Afghanistan is hiermee uit die toernooi geskakel.</span><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/south-africa-outclass-england-eliminate-afghanistan-seal-champions-trophy-semi-final-spot-7824632 |title=South Africa Outclass England, Eliminate Afghanistan, Seal Champions Trophy Semi-Final Spot |publisher=NDTV |date=1 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} === Uitklopfase === Die uitklopfase het bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd ontmoet het. Die Internasionale Krieketraad het verklaar dat indien Indië vir die eindstryd sou kwalifiseer, die wedstryd op die Doebai Internasionale Krieketstadion in Doebai beslis sou word, andersins sou die wedstryd op die Gaddafistadion in Lahore beslis word. Albei halfeindstryde en die eindstryd het ’n reserwedag gehad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://images.icc-cricket.com/image/upload/prd/sh4xkekg8vdflvrfmv0c.pdf |title=ICC Champions Trophy 2025 Playing Conditions |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 4 Maart – Doebai | RD1-span01 = '''{{Cr-IN}}''' | RD1-telling01 = '''267/6''' | RD1-span02 = {{Cr-AU}} | RD1-telling02 = 264 | RD1-hofie02 = 5 Maart – Lahore | RD1-span03 = {{Cr-ZA}} | RD1-telling03 = 312/9 | RD1-span04 = '''{{Cr-NZ}}''' | RD1-telling04 = '''362/6''' | RD2-hofie01 = 9 Maart – Doebai | RD2-span01 = '''{{Cr-IN}}''' | RD2-telling01 = '''254/6''' | RD2-span02 = {{Cr-NZ}} | RD2-telling02 = 251/7 }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 4 Maart 2025 | tyd = 13:00 (GST) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-AU}} | telling1 = 264 (49.3 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 267/6 (48.1 boulbeurte) | lopies1 = [[Steve Smith]] 73 (96) | paaltjies1 = [[Mohammed Shami]] 3/48 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Virat Kohli]] 84 (98) | paaltjies2 = [[Nathan Ellis]] 2/49 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/australia-vs-india-1st-semi-final-1466426/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]] | skeidsregters = Chris Gaffaney ([[Nieu-Seeland Krieket|NZ]]) en Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) | speler van die wedstryd = [[Virat Kohli]] (Ind) | rondte = | loot = Australië het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Indië word die eerste span wat hul 14de agtereenvolgende EDI-loot verloor.''<ref name="AUSvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/indias-astonishing-bad-luck-at-the-toss-varun-gets-head-first-ball-1475858 |title=India's astonishingly poor luck at the toss; Varun gets Head first ball |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=4 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Virat Kohli]] word ná [[Sachin Tendulkar]] en [[Mahendra Singh Dhoni|MS Dhoni]] die derde Indiese krieketspeler wat in sy 50ste EDI-wedstryd teen Australië speel.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/rohit-sharma-to-virat-kohli-how-indias-champions-trophy-2025-stars-have-performed-against-australia-in-odis-9248257.html |title=Rohit Sharma To Virat Kohli: How India's Champions Trophy 2025 Stars Have Performed Against Australia In ODIs |publisher=Network18 Group |author=Harshit Bisht |date=3 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Virat Kohli word ná Sachin Tendulkar (albei Ind) die tweede kolwer wat sy 8&nbsp;000ste EDI-lopie tydens ’n lopiejaagtog aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/champions-trophy-india-vs-australia-virat-kohli-odi-run-chases-sachin-tendulkar-8000-runs-2688919-2025-03-04 |title=Virat Kohli emulates Sachin Tendulkar, hits 8,000 runs in ODI chases |publisher=India Today |date=4 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ook die eerste Indiese kolwer wat sy 701ste kampioenetrofeelopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/virat-kohli-becomes-2nd-batter-to-reach-8000-runs-in-odi-run-chases-during-ind-vs-aus-champions-trophy-semi-final-9868617/ |title=Virat Kohli becomes India’s highest run-scorer in Champions Trophy history, breaks Shikhar Dhawan’s record |publisher=The Indian Express |date=4 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Rohit Sharma (Ind) word die eerste kolwer wat sy 65ste EDI-ses tydens IKR-toernooie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://tribune.com.pk/story/2532302/rohit-sharma-breaks-chris-gayles-record-during-ct-semi-final |title=Rohit Sharma breaks Chris Gayle's record during CT semi-final |publisher=The Express Tribune |date=4 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Virat Kohli word die eerste kolwer wat sy 1&nbsp;000ste lopie en tiende vyftigtal tydens IKR-uitklopwedstryde aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timesnownews.com/sports/cricket/virat-kohli-creates-history-becomes-first-player-in-the-world-to-score-10-50-scores-and-1000-runs-in-icc-events-knockout-matches-article-118715447 |title=Virat Kohli Creates History; Becomes First Player In The World To... |publisher=Times Now |author=Aayush Kataria |date=4 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ook die eerste kolwer wat sy 24ste EDI-vyftigtal tydens IKR-toernooie aanteken.''<ref name="bat" /><ref name="AUSvIND" /> * ''Hy word ook die eerste kolwer wat sy sewende kampioenetrofeevyftigtal aanteken.''<ref name="AUSvIND" /> * ''[[KL Rahul]] (Ind) teken sy 3&nbsp;000ste EDI-lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/kl-rahul-becomes-third-fastest-indian-to-score-3000-runs-in-odis-achieves-feat-during-ind-vs-aus-icc-champions-trophy-2025-semi-final-match-6686630.html |title=KL Rahul Becomes Third Fastest Indian to Score 3000 Runs in ODIs, Achieves Feat During IND vs AUS ICC Champions Trophy 2025 Semi-Final Match |publisher=Latestly |date=4 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Indië word die eerste span wat hul vyfde kampioenetrofee-eindstryd haal ná [[Kampioenetrofee 2000|2000]], [[Kampioenetrofee 2002|2002]], [[Kampioenetrofee 2013|2013]] en [[Kampioenetrofee 2017|2017]]. Dit is ook hulle derde agtereenvolgende kampioenetrofee-eindstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-beat-australia-qualify-champions-trophy-2025-final-dubai-9868708/lite/ |title=Champions Trophy: Chase General Virat Kohli conquers Australia, leads India’s march |publisher=The Indian Express |author=Venkata Krishna B |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Indië word ook die eerste span wat sy 14de eindstryd in internasionale kriekettoernooie – Kampioenetrofeë, krieketwêreldbeker- en T20I-wêreldbekertoernooie – haal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news24online.com/sports/india-reserves-a-spot-in-the-champions-trophy-finals-and-surpasses-australia-by-becoming-the-team-with-the-most/493908 |title=India Reserves A Spot In The Champions Trophy Finals And Surpasses Australia By Becoming The Team With The Most… |publisher=News 24 |author=Chetan Phore |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] (Ind) word die eerste kaptein wat die eindstryde van al vier die IKR-toernooie haal.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/icc-champions-trophy-2025/rohit-sharma-goes-a-step-ahead-of-ms-dhoni-in-icc-events-becomes-first-captain-ever-to-7848729 |title=Rohit Sharma Scripts Never-Seen-Before Record In ICC Events, Goes A Step Ahead Of MS Dhoni |publisher=NDTV |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Beide [[Steve Smith]] en [[Glenn Maxwell]] (albei Aus) speel in hulle laaste EDI-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025/news/australia-great-announces-retirement-from-odi-cricket? |title=Australia great announces retirement from ODI cricket |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/4248593/glenn-maxwell-announces-odi-one-day-50-over-retirement-australia-dual-world-cup-winner-double-century |title=Mercurial Maxwell calls time on memorable ODI career |publisher=[[Krieket Australië]] |author=Louis Cameron |date=2 Junie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} {{Krieketwedstryd | datum = 5 Maart 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 362/6 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-ZA}} | telling2 = 312/9 (50 boulbeurte) | lopies1 = [[Rachin Ravindra]] 108 (101) | paaltjies1 = [[Lungi Ngidi]] 3/72 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[David Miller]] 100* (67) | paaltjies2 = [[Mitchell Santner]] 3/43 (10 boulbeurte) | uitslag = Nieu-Seeland wen met 50 lopies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/new-zealand-vs-south-africa-2nd-semi-final-1466427/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Gaddafistadion]], [[Lahore]], [[Pakistan]] | skeidsregters = Kumar Dharmasena ([[Sri Lanka Krieket|SL]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Rachin Ravindra]] (NZ) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Beide [[Rachin Ravindra]] en [[Kane Williamson]] (albei NZ), asook [[David Miller]] (RSA) teken ’n kampioenetrofeehonderdtal aan, wat dit die eerste kampioenetrofeewedstryd met drie honderdtalle maak.''<ref name="Batting" /><ref name="NZvRSA">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/champions-trophy-stats-rachin-ravindra-s-dream-run-at-icc-odi-tournaments-1476034 |title=Stats – Rachin Ravindra's dream run at ICC ODI tournaments |publisher=ESPNcricinfo |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;groupby=match;orderby=hundreds;template=results;trophy=44;type=batting |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting records |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Kane Williamson word die eerste Nieu-Seelandse kolwer wat sy 441ste kampioenetrofeelopie aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/kane-williamson-new-zealand-vs-south-africa-most-runs-in-champions-trophy-record-fleming-stats-numbers/article69293215.ece |title=SA vs NZ: Kane Williamson becomes highest-scoring New Zealand batter in Champions Trophy |publisher=The Hindu |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ook die eerste kolwer wat drie agtereenvolgende EDI-honderdtalle teen Suid-Afrika aanteken.''<ref name="NZvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/133677/stats-the-fastest-champions-trophy-hundred-and-south-africas-semifinal-agony |title=Stats: The fastest Champions Trophy hundred and South Africa's semifinal agony |publisher=Cricbuzz |author=Roshan Gede |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy teken ook sy 19&nbsp;000ste internasionale lopie aan.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/kane-williamson-creates-history-by-scoring-over-19000-international-runs-during-ct-semis-clash-with-sa-here-are-others-part-of-the-list/articleshow/118735946.cms?from=mdr |title=Kane Williamson creates history by scoring over 19000 international runs during CT semis clash with SA; Here are others part of the list |publisher=[[The Times of India]] |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Rachin Ravindra teken sy vyfde EDI-honderdtal aan, waarvan drie tydens die [[Krieketwêreldbeker 2023]] en twee tydens die Kampioenetrofee 2025, waarmee hy die eerste kolwer word wat sy eerste vyf EDI-honderdtalle tydens IKR-toernooie aanteken.''<ref name="NZvRSA" /> * ''Hy word ook die eerste kolwer wat twee kampioenetrofeehonderdtalle aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/ct-2025-rachin-ravindra-continues-fine-run-in-icc-odi-events-with-5th-odi-ton-against-south-africa-in-semis/ |title=CT 2025: Rachin Ravindra continues fine run in ICC ODI events with 5th ODI ton against South Africa in semis |publisher=The Tribune |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Nieu-Seeland teken die hoogste kampioenetrofeetelling in dié tyd aan.''<ref name="Spantotaal" /><ref name="NZvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-smash-champions-trophy-record-in-semi-final-encounter-against-south-africa |title=New Zealand smash Champions Trophy record in semi-final encounter against South Africa |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Dit is ook Nieu-Seeland se hoogste EDI-telling in dié tyd teen Suid-Afrika.''<ref name="NZvRSA" /> * ''[[David Miller]] (RSA) teken die vinnigste Kampioenetrofeehonderdtal in dié tyd aan (in 67 aflewerings).''<ref name="NZvRSA" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.insidesport.in/cricket/david-miller-breaks-virender-sehwag-record-hits-fastest-icc-champions-trophy-century/ |title=David Miller breaks Virender Sehwag's record, hits fastest ICC Champions Trophy century |publisher=Insidesport |author=Ansh Athani |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Die 674 aangetekende lopies is die meeste in dié tyd tydens ’n EDI-wedstryd tussen Nieu-Seeland en Suid-Afrika.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/headtohead/team-highest-match-aggregates/south-africa-new-zealand-3vs5/one-day-internationals-2 |title=Highest match aggregates for New Zealand vs South Africa in ODIs |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Nieu-Seeland haal vir die derde keer ná [[Kampioenetrofee 2000|2000]] en [[Kampioenetrofee 2009|2009]] ’n kampioenetrofee-eindstryd.'' * ''[[Heinrich Klaasen]] (RSA) speel in sy laaste EDI-wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cvg98lg80rdo |title=Big-hitting Klaasen ends South Africa career |publisher=[[BBC]] |date=2 Junie 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 9 Maart 2025 | tyd = 14:00 (PKT) | dagnag = ja | span1 = {{Cr-NZ}} | telling1 = 251/7 (50 boulbeurte) | span2 = {{Cr-IN}} | telling2 = 254/6 (49 boulbeurte) | lopies1 = [[Daryl Mitchell]] 63 (101) | paaltjies1 = [[Kuldeep Yadav]] 2/40 (10 boulbeurte) | lopies2 = [[Rohit Sharma]] 76 (83) | paaltjies2 = [[Michael Bracewell]] 2/28 (10 boulbeurte) | uitslag = Indië wen met vier paaltjies | verslag = [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/india-vs-new-zealand-final-1466428/full-scorecard Telkaart] | plek = [[Doebai Internasionale Krieketstadion|Doebai Int’l Krieketstadion]], [[Doebai (stad)|Doebai]], [[Verenigde Arabiese Emirate]] | skeidsregters = Richard Illingworth ([[Engelse en Walliese Krieketraad|Eng]]) en Paul Reiffel ([[Krieket Australië|Aus]]) | speler van die wedstryd = [[Rohit Sharma]] (Ind) | rondte = | loot = Nieu-Seeland het die loot gewen en gekies om eerste te kolf. | reën = | notas = Doebai huisves ná die [[T20I-wêreldbeker 2021]]- en die [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]]-eindstryde die derde vername IKR-toernooi-eindstryd.'' * ''Indië en Nieu-Seeland ontmoet mekaar vir die eerste keer sedert die 2000-toernooi in ’n IKR-eindstryd.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2025/mar/05/cricket-champions-trophy-semi-final-new-zealand-south-africa-match-report |title=New Zealand smash South Africa to set up Champions Trophy final with India |publisher=[[The Guardian]] |date=5 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Indië word die eerste span wat hul 15de agtereenvolgende EDI-loot verloor.''<ref name="NZvIND">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-nz-ct-final-india-s-catching-woes-and-new-zealand-s-struggle-in-middle-overs-1476526 |title=Stats – Four drops, a spin strangle, and 15 tosses lost in a row |publisher=ESPNcricinfo |date=9 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Rohit Sharma]] (Ind) word ná [[Brian Lara]] (WI) die tweede kaptein wat sy twaalfde agtereenvolgende EDI-loot verloor.''<ref name="NZvIND" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/champions-trophy-final-ind-vs-nz-rohit-sharma-loses-toss-brian-lara-9877058/ |title=Champions Trophy Final – IND vs NZ: Rohit Sharma loses 12th straight toss, equals Brian Lara’s all-time record |publisher=The Indian Express |date=9 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''[[Daryl Mitchell]] (NZ) teken sy 1&nbsp;000ste lopie in IKR-kitskriekettoernooie aan.'' * ''Rohit Sharma (Ind) word die sewende Indiese kolwer wat sy 1&nbsp;000ste EDI-lopie teen Nieu-Seeland aanteken.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/rohit-sharma-joins-virat-kohli-in-elite-list-becomes-7th-indian-batter-to-9255235.html |title=Rohit Sharma Joins Virat Kohli In Elite List, Becomes 7th Indian Batter To... |publisher=Network18 Group |author=Harshit Bisht |date=9 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Rohit Sharma word ná MS Dhoni die tweede Indiese kaptein wat uiteenlopende IKR-trofeë wen.''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/cricket-rohit-sharma-wins-champions-trophy-emulates-ms-dhoni-ind-vs-nz-2691270-2025-03-09 |title=Rohit Sharma emulates Dhoni, surpasses Kapil, Ganguly with Champions Trophy win |publisher=India Today |date=9 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Hy word ná [[Imran Khan]] (Pak), [[Ricky Ponting]] (Aus) en MS Dhoni (ook Ind) ook die vierde kaptein wat vier IKR-titels inpalm.''<ref name="23/24">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/how-rohit-sharma-and-his-indian-team-have-been-dominating-icc-tournaments-1476672 |title=23/24: How Rohit Sharma and his Indian team have been dominating ICC tournaments |publisher=ESPNcricinfo |author=Sampath Bandarupalli |date=11 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> * ''Dit is Indië se 23ste oorwinning in 24 wedstryde tydens die afgelope drie IKR-toernooie – Krieketwêreldbeker 2023, [[T20I-wêreldbeker 2024]] en Kampioenetrofee 2025 – hul beste wenreeks in dié tyd. Hul enigste nederlaag was tydens die Krieketwêreldbeker 2023-eindstryd teen Australië.''<ref name="23/24" /> * ''Indië word die eerste span wat die kampioenetrofee vir ’n derde keer wen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031/india-vs-new-zealand-final-1466428/match-report |title=Rohit, Rahul, spinners lead India to third Champions Trophy title |publisher=ESPNcricinfo |author=Sidharth Monga |date=9 Maart 2025 |accessdate=26 Julie 2026}}</ref> }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Kampioenetrofeewenner 2025 |- |align=center|'''{{Cr-IN}}''' |} == Statistiek == === Finale puntestand === Hierdie tabel toon die finale puntestand van al agt deelnemende nasionale krieketspanne in die Kampioenetrofee 2025. [[Lêer:2025 ICC Champions Trophy results.svg|duimnael|400px|Uitslag van die Kampioenetrofee 2025: {{columns-list|2| {{sleutel|#fd0|Kampioen}} {{sleutel|#777|Naaswenner}} {{sleutel|#c96|Halfeindrondte}} {{sleutel|#c46|Groepfase}} {{sleutel|#e0e0e0|Nie deelgeneem nie}}}}]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !width=25|Rang !width=165|Span !width=25|Groep !width=25|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=25|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=25|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=25|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=25|{{Afkorting|LV|Lopies vir}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopies teen}} !width=25|{{Afkorting|LD|Lopieverskil}} !width=25|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=25|{{Afkorting|P|Punte}} |- | colspan="12"| '''Finaliste''' |- style="background:#fd0" | 1 || style="text-align:left;"|{{Cr-IN}} || A || 5 || 5 || 0 || 0 || 1245 || 1189 || +56 || — || 10 |- style="background:#777;" | 2 || style="text-align:left;"|{{Cr-NZ}} || A || 5 || 3 || 0 || 2 || 1378 || 1311 || +67 || — || 6 |- | colspan="12"| '''In die halfeindrondte uitgeskakel''' |- style="background:#c96;" | 3 || style="text-align:left;"|{{Cr-ZA}} || B || 4 || 2 || 1 || 1 || 808 || 749 || +59 || — || 5 |- style="background:#c96;" | 4 || style="text-align:left;"|{{Cr-AU}} || B || 4 || 1 || 2 || 1 || 729 || 891 || –162 || — || 4 |- | colspan="12"| '''In die groepfase uitgeskakel''' |- style="background:#c46;" | 5 || style="text-align:left;"|{{Cr-AF}} || B || 3 || 1 || 1 || 1 || 806 || 741 || +65 || –0.990 || 3 |- style="background:#c46;" | 6 || style="text-align:left;"|{{Cr-BD}} || A || 3 || 0 || 1 || 2 || 464 || 471 || –7 || –0.443 || 1 |- style="background:#c46;" | 7 || style="text-align:left;"|{{Cr-PK}} || A || 3 || 0 || 1 || 2 || 501 || 564 || –63 || –1.087 || 1 |- style="background:#c46;" | 8 || style="text-align:left;"|{{Cr-EN}} || B || 3 || 0 || 0 || 3 || 847 || 862 || –15 || –1.159 || 0 |} === Meeste lopies en paaltjies === {| class="toptextcells" | Meeste lopies:<ref name="Most_Runs" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ! Naam ! Lopies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Rachin Ravindra]] | 263 |- | 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Shreyas Iyer]] | 243 |- | 3 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Ben Duckett]] | 227 |- | 4 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Engeland}} [[Joe Root]] | 225 |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Virat Kohli]] | 218 |} | Meeste paaltjies:<ref name="Most_Wickets" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! Naam ! Paaltjies |- | 1 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Matt Henry]] | 10 |- | rowspan="3"| 2 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Varun Chakravarthy]] | rowspan="3"| 9 |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Indië}} [[Mohammed Shami]] |- |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Mitchell Santner]] |- | 5 |style="text-align:left;"| {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Michael Bracewell]] | 8 |} |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|2025 ICC Champions Trophy|Kampioenetrofee 2025}} * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/tournaments/champions-trophy-2025 Amptelike webwerf van die Kampioenetrofee 2025] * {{en}} [https://www.espncricinfo.com/series/icc-champions-trophy-2024-25-1459031 Kampioenetrofee 2025 op ESPNcricinfo] {{Proteas (2025 Kampioenetrofee)}} {{Navigasie Kampioenetrofee}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde Arabiese Emirate]] [[Kategorie:Geskiedenis van Pakistan]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in die Verenigde Arabiese Emirate]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Pakistan]] [[Kategorie:Kampioenetrofee|2025]] [[Kategorie:Sport in 2025]] 00yeravy9n0v24ditxs3ltr8oup36fm 0 391261 2922164 2634712 2026-08-04T20:04:57Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922164 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Soviet-R-12-nuclear-ballistic missile.jpg|duimnael|[[CIA]] verwysingsfoto van Sowjet-mediumafstand ballistiese missiel (SS-4 in Amerikaanse dokumente, R-12 in Sowjet-dokumente) op [[Rooi Plein]], [[Moskou]].]] Die '''Kubaanse missielkrisis''', ook bekend as die '''Oktoberkrisis''' van 1962 ([[Spaans]]: ''Crisis de Octubre''), die '''Karibiese krisis''' ([[Russies]]: Карибский кризис, tr. Karibsky krizis, IPA: [kɐˈrʲʲʲʲɪiz, of ˈkriʲsile Scarej]), was 'n [[geopolitiek]]e krisis, 'n konfrontasie van 35 dae (16 Oktober – 20 November 1962) tussen die [[Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]], wat in 'n internasionale krisis geëskaleer het toe Amerikaanse ontplooiings van [[missiel]]e in [[Italië]] en [[Turkye]] geëwenaar is deur Sowjet-ontplooiings van soortgelyke ballistiese missiele in [[Kuba]]. Ten spyte van die kort tydsbestek, bly die Kubaanse missielkrisis 'n bepalende oomblik in die Amerikaanse [[nasionale veiligheid]] en potensiële kernoorlogvoorbereiding. Die konfrontasie word dikwels beskou as die naaste wat tydens die [[Koue Oorlog]] gekom is om in 'n volskaalse [[kernoorlog]] te eskaleer.<ref>{{cite book|first1=Len|last1=Scott|first2=R. Gerald|last2=Hughes|title=The Cuban Missile Crisis: A Critical Reappraisal|url=https://books.google.com/books?id=UJEGCAAAQBAJ&pg=PT17|year=2015|publisher=Taylor & Francis|page=17|isbn=9781317555414|access-date=31 Desember 2015|archive-date=29 Julie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729014313/https://books.google.com/books?id=UJEGCAAAQBAJ&pg=PT17|url-status=live}}</ref> == Aanloop == In reaksie op die teenwoordigheid van Amerikaanse Jupiter ballistiese missiele in Italië en Turkye, en die mislukte Bay of Pigs-inval van 1961, het die Sowjet-eerstesekretaris [[Nikita Chroesjtsjof]] ingestem tot Kuba se versoek om kernmissiele op die eiland te plaas om 'n toekomstige inval af te weer. 'n Ooreenkoms is bereik tydens 'n geheime vergadering tussen Chroesjtsjof en Kubaanse premier [[Fidel Castro]] in Julie 1962, en die bou van 'n aantal missiellanseringsfasiliteite het later daardie somer begin. Intussen was die veldtog vir die Verenigde State se verkiesing van 1962 aan die gang, en die [[Withuis]] het maande lank aanklagte ontken dat dit gevaarlike Sowjetmissiele 140 km van [[Florida]] geïgnoreer het. Die missielvoorbereidings is bevestig toe 'n Lugmag [[Lockheed U-2]]-spioenasievliegtuig duidelike fotografiese bewyse van mediumafstand R-12 (NAVO-kodenaam SS-4) en tussenafstand R-14 (NAVO-kodenaam SS-5) ballistiese missiel fasiliteite gelewer het. == VSA se reaksie == Toe dit aan president [[John F. Kennedy]] gerapporteer is, het hy 'n vergadering van die nege lede van die Nasionale Veiligheidsraad en vyf ander sleuteladviseurs belê, in 'n groep wat bekend geword het as die Uitvoerende Komitee van die Nasionale Veiligheidsraad (EXCOMM). Tydens hierdie vergadering is president Kennedy oorspronklik aangeraai om 'n lugaanval op Kubaanse grond uit te voer ten einde Sowjet-missielvoorrade te kompromitteer, gevolg deur 'n inval van Kuba. Na deeglike oorweging het president Kennedy 'n minder aggressiewe aksie gekies om 'n oorlogsverklaring te vermy. Ná konsultasie met EXCOMM, het Kennedy op 22 Oktober 'n vloot "kwarantyn" beveel om te verhoed dat verdere missiele Kuba bereik.<ref>{{Cite web |last=Society |first=National Geographic |date=2021-04-21 |title=Kennedy 'Quarantines' Cuba |url=http://www.nationalgeographic.org/thisday/oct22/kennedy-quarantines-cuba/ |access-date=2022-05-11 |website=National Geographic Society |language=en |archive-date=2019-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205233833/https://www.nationalgeographic.org/thisday/oct22/kennedy-quarantines-cuba/ |url-status=dead }}</ref> Deur die term "kwarantyn", eerder as "blokkade" ('n oorlogsdaad volgens wetlike definisie), te gebruik, kon die Verenigde State die implikasies van 'n staat van oorlog vermy.<ref name="uslegalcaseblockadeofcuba">{{cite journal |last1=Jonathan |first1=Colman |title=The U.S. Legal Case for the Blockade of Cuba during the Missile Crisis, October-November 1962 |journal=Journal of Cold War Studies |date=1 April 2019}}</ref> Die VSA het aangekondig dat dit nie sal toelaat dat offensiewe wapens aan Kuba gelewer word nie en het geëis dat die wapens wat reeds in Kuba is, afgebreek en aan die Sowjetunie terugbesorg word. Na 'n paar dae van gespanne onderhandelinge, is 'n ooreenkoms tussen Kennedy en Chroesjtsjof bereik: in die openbaar sou die Sowjets hul offensiewe wapens in Kuba afbreek en na die Sowjetunie terugbesorg, onderhewig aan die Verenigde Nasies se verifikasie, in ruil vir 'n Amerikaanse openbare verklaring en ooreenkoms om nie weer Kuba binne te val nie. In die geheim het die Verenigde State met die Sowjets ooreengekom dat dit al die Jupiter MRBM's wat na Turkye teen die Sowjetunie ontplooi is, sou afbreek. Daar is gedebatteer of Italië ook by die ooreenkoms ingesluit is of nie. Terwyl die Sowjets hul missiele uitmekaar gehaal het, het sommige Sowjet-[[bomwerper]]s in Kuba gebly, en die Verenigde State het die vlootkwarantyn in plek gehou tot 20 November 1962.<ref name="uslegalcaseblockadeofcuba"/> == Nadraai == Toe alle offensiewe missiele en die [[Iljoesjin Il-28]] ligte bomwerpers aan Kuba onttrek is, is die kwarantyn op 20 November formeel beëindig. Die onderhandelinge tussen die leiers van die Verenigde State en die Sowjetunie het die noodsaaklikheid van 'n vinnige, duidelike en direkte kommunikasielyn tussen die twee supermoondhede uitgewys. As gevolg hiervan is die Moskou-Washington-rooilyn in werking gestel. ’n Reeks ooreenkomste het later die VSA-Sowjet-spanning vir etlike jare verminder, totdat albei partye uiteindelik die uitbreiding van hul kernarsenale hervat het. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Koue Oorlog]] d5boihdx7syngj3cj9epew56tgguh3e 0 391421 2922113 2508014 2026-08-04T19:25:04Z Aliwal2012 39067 2922113 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Anefo 924-6609 Clay Reggazoni, Catherine Blaton, Jacky Ickx Zandvoort 18 06 1971 - Cropped.jpg|duimnael|Reggazoni op [[Zandvoort-renbaan|Zandvoort]] in 1971]] '''Gianclaudio Giuseppe "Clay" Regazzoni''' ([[Lugano]], [[5 September]] [[1939]] – [[15 Desember]] [[2006]]) was 'n [[Switserland|Switserse]] renjaer. Hy het van 1970 tot 1980 aan [[Formule Een]]-renne deelgeneem en vyf Grands Prix gewen. Sy eerste oorwinning was die [[Italiaanse Grand Prix]] op [[Autodromo Nazionale di Monza|Monza]] in sy debuutseisoen, teryl hy vir [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gery het. Hy het tot 1972 by die Italiaanse span gebly. Na 'n enkele seisoen by [[British Racing Motors|BRM]], het Regazzoni vir 'n verdere drie jaar, 1974 tot 1976, na Ferrari teruggekeer. Nadat hy Ferrari uiteindelik aan die einde van 1976 verlaat het, het Regazzoni by die Ensign- en Shadow-spanne aangesluit, voordat hy in 1979 na [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] verskuif het, waar hy die Britse span se eerste Grand Prix-oorwinning ooit behaal het, die 1979 Britse Grand Prix op [[Silverstone-renbaan|Silverstone]]. Hy is vir 1980 deur [[Carlos Reutemann]] by Williams vervang en het teruggeskuif na Ensign. Ná 'n ongeluk by die [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix]] is hy van sy middellyf af verlam gelaat, wat sy loopbaan in Formule Een beëindig het. Regazzoni het egter nie opgehou jaag nie; hy het gedurende die laat 1980's en vroeë 1990's aan die [[Dakar-tydren|Parys-Dakar-tydren]] deelgeneem en by Sebring 12 uur met 'n handbeheerde motor. In 1996 het Regazzoni 'n kommentator vir Italiaanse TV geword. Hy was bekend as 'n onverskrokke renjaer; [[Jody Scheckter]] het gesê dat "as hy 'n cowboy was, sou hy die een met die swart hoed wees." <ref name=SAMotor>{{cite journal | ref = SAM1275 | journal = SA Motor | title = Motorsport: Still in the land of the Hamburger | page = 46 | author-link = Jody Scheckter | last = Scheckter | first = Jody | publisher = Scott Publications | location = Kaapstad, Suid-Afrika | date = 6 Desember 1975 }}</ref> Regazzoni sterf op 15 Desember 2006 in 'n motorongeluk in Italië. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * 1974 Verenigde State Grand Prix [https://web.archive.org/web/20080328153805/http://www.gpracing.net192.com/races/reports/250.cfm www.gpracing.net192.com] besoek 1 Maart 2007. * [https://web.archive.org/web/20070507112901/http://cfm.globalf1.net/?page_id=135 Chequered Flag Motorsport's Tribute to Clay] * [http://www.clubclayregazzoni.it Aiutiamo la paraplegia – Club Clay Regazzoni Onlus]. Die enigste klub wat deur Clay Regazzoni self gemagtig is. {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Sterftes in 2006]] [[Kategorie:Switserse renjaers]] e5a1rdsswcirt8i9iz1qmp43iddy3ay 0 392424 2921875 2774756 2026-08-04T13:35:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921875 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = John F. Kennedy Int. Lughawe | image = JFK Aerial Nov 14 2018.jpg | caption = | IATA = JFK | ICAO = KJFK | FAA = JFK | WMO = 74486 | type = Openbaar | owner-oper = Port Authority of New York and New Jersey | city-served = New York metropolitaanse area | location = [[Jamaica, Queens]], [[New York]], V.S.A. | opened = {{begin datum en ouderdom|1948|07|01|df=yes|br=yes}} | hub = [[American Airlines]]<br />[[Delta Air Lines]] | timezone = [[Oos-Amerikaanse Tyd|EST]] | utc = [[UTC-05:00]] | summer = EDT | utcs = [[UTC-04:00]] | elevation-f = 13 | elevation-m = 4 | coordinates = {{coord|40|38|23|N|73|46|44|W|region:US-NY|display=inline,title}} | website = {{URL|https://www.jfkairport.com}} | image_map = File:FAA JFK Airport map 2016.pdf | image_mapsize = 275 | image_map_caption = [[FAA]] lughawediagram | mapframe = yes | r1-number = 4L/22R | r1-length-f = 12 079 | r1-length-m = 3 460 | r1-surface = [[Beton]]<ref name="airnav">{{cite web |url=http://airnav.com/airport/JFK |title=AirNav: John F Kennedy International Airport |access-date=July 16, 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19991114191309/http://airnav.com/airport/JFK |archive-date=November 14, 1999}}</ref> | r2-number = 4R/22L | r2-length-f = 8 400 | r2-length-m = 2 560 | r2-surface = Teer | r3-number = 13L/31R | r3-length-f = 10 000 | r3-length-m = 3 048 | r3-surface = [[Beton]] | r4-number = 13R/31L | r4-length-f = 14 511 | r4-length-m = 4 423 | r4-surface = [[Beton]] | h1-number = H1 | h1-length-f = 60 | h1-length-m = 18 | h1-surface = Teer | h2-number = H2 | h2-length-f = 60 | h2-length-m = 18 | h2-surface = Teer | h3-number = H3 | h3-length-f = 60 | h3-length-m = 18 | h3-surface = Teer | h4-number = H4 | h4-length-f = 60 | h4-length-m = 18 | h4-surface = Teer | stat-year = 2022 | stat1-header = Passasiers | stat1-data = 55 175 249 | stat2-header = Lugbewegings | stat2-data = 439 320 | stat3-header = Vrag en pos (2021) | stat3-data = 1 461 020 ton | footnotes = Bron: Port Authority of New York and New Jersey<ref name=DEC2019JFK>{{cite web |title=General Information |url=https://www.panynj.gov/airports/en/statistics-general-info.html |publisher=The Port Authority of New York and New Jersey |date=May 2022 |access-date=May 9, 2022}}</ref> FAA<ref>{{cite web |url=https://nfdc.faa.gov/nfdcApps/services/ajv5/airportDisplay.jsp?airportId=JFK |title=JFK (KJFK): JOHN F KENNEDY INTL, NEW YORK, NY – UNITED STATES |work=Aeronautical Information Services |publisher=Federal Aviation Administration |date=27 Februarie 2020 | access-date = 2 Maart 2020}}</ref> }} '''John F. Kennedy Internasionale Lughawe''' ([[IATA]]: '''JFK''', [[ICAO]]: '''KJFK''', [[FAA]] LID: '''JFK'''), in die omgangstaal na verwys as '''JFK-lughawe''', is die belangrikste internasionale lughawe wat [[New York]] bedien. Die lughawe is die besigste van die ses lughawens in die New York-lughawestelsel, die 13de besigste lughawe in die Verenigde State, en die besigste internasionale lugpassasierspoort na Noord-Amerika.<ref name="USDT1">{{Cite web|url=http://www.rita.dot.gov/bts/sites/rita.dot.gov.bts/files/publications/americas_freight_transportation_gateways/2009/introduction_and_overview/html/figure_02_table.html|title=Top 25 U.S. Freight Gateways, Ranked by Value of Shipments: 2008|date=2009|website=Bureau of Transportation Statistics|publisher=United States Department of Transportation|access-date=30 Augustus 2015|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924091339/http://www.rita.dot.gov/bts/sites/rita.dot.gov.bts/files/publications/americas_freight_transportation_gateways/2009/introduction_and_overview/html/figure_02_table.html|url-status=dead}}</ref> Meer as negentig lugrederye bedryf vanaf die lughawe, met ononderbroke of direkte vlugte na bestemmings op al ses kontinente.<ref>{{Cite web|url=http://www.panynj.gov/airports/jfk-airlines.html|title=Airlines|website=John F. Kennedy International Airport|publisher=Port Authority of New York and New Jersey|access-date=27 Junie 2013}}</ref> JFK is geleë in die [[Jamaica, Queens|Jamaica]]-woonbuurt van Queens,<ref>{{Cite web|url=https://www.panynj.gov/air-cargo/jfk-service-providers.html|title=Service Providers – JFK Airport – Air Cargo – Port Authority of New York & New Jersey|website=Panynj.gov|access-date=22 Februarie 2022|archive-date= 4 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204144743/https://www.panynj.gov/air-cargo/jfk-service-providers.html|url-status=dead}}</ref> 26 km suidoos van [[Manhattan]] se middestad. Die lughawe beskik oor ses passasiersterminale en vier aanloopbane. JFK is 'n spilpunt vir beide [[American Airlines]] en [[Delta Air Lines]], en dit is die primêre bedryfsbasis vir JetBlue.<ref name="hub guide">{{Cite web|url=https://www.airfarewatchdog.com/blog/50066526/airline-hub-guide-which-u-s-cities-are-major-hubs-and-why-it-matters/|title=Airline Hub Guide: Which U.S. Cities Are Major Hubs and Why it Matters|last=Radka|first=Ricky|date=23 Desember 2021|website=airfarewatchdog.com|access-date=28 Februarie 2022}}</ref> JFK was ook voorheen 'n spilpunt vir [[Pan Am]], TWA, Eastern, National, Northwest en Tower Air. Die fasiliteit is in 1948 as '''New York Internasionale Lughawe''' geopen<ref name="trudew2">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=7LwuAAAAIBAJ&pg=3752%2C7257|newspaper=The Miami News|agency=Associated Press|title=Truman, Dewey open airport|date=1 Augustus 1948|page=1|access-date=30 Augustus 2015}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jfkairportguide.com/|title=Welcome to JFK Airport Guide|website=JFK Airport Guide|access-date=27 Junie 2013}}</ref> en was algemeen bekend as '''Idlewild-lughawe'''.<ref name="trubls2">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=crwhAAAAIBAJ&pg=2986%2C951956|newspaper=Reading Eagle|location=Reading, Pennsylvania|agency=Associated Press|title=N.Y. Airport Has Troubles|date=4 Augustus 1949|page=31|access-date=30 Augustus 2015}}</ref> Na die sluipmoord op die Amerikaanse president [[John F. Kennedy]] in 1963, is die lughawe herdoop na John F. Kennedy Internasionale Lughawe as 'n huldeblyk aan die 35ste president.<ref name="ageaus2">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=lH1VAAAAIBAJ&pg=2623%2C726469|newspaper=The Age|location=Melbourne, Australia|title=Idlewild becomes Kennedy|date=6 Desember 1963|page=1|access-date=30 Augustus 2015}}</ref><ref name="nyatn2">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=0fxOAAAAIBAJ&pg=5777%2C4919439|newspaper=Toledo Blade|location=Toledo, Ohio|agency=Associated Press|title=N.Y. airport takes name of Kennedy|date=25 Desember 1963|page=2|access-date=30 Augustus 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Idlewild's New Code is JFK|newspaper=[[The New York Times]]|agency=United Press International|date=1 Januarie 1964|page=40|quote=The FAA code became JFK at the beginning of 1964; the Airline Guide used JFK and it seems the airlines did too; the airlines must print millions of new baggage tags carrying the initials JFK}}</ref> == Terminale == [[Lêer:John F. Kennedy Airport 2021a.jpg|duimnael|links|220px|Lugfoto van John F. Kennedy se terminale]] JFK het vyf aktiewe terminale, wat altesaam 130 hekke bevat. Die terminale is genommer 1–8 maar slaan terminale 2 (permanent gesluit in 2023), 3 (in 2013 gesloop) en 6 (in 2011 gesloop) oor. Die terminaalgeboue, behalwe vir die voormalige Tower Air- terminaal, is in 'n U-vormige golwende patroon gerangskik rondom 'n sentrale area wat parkeerplek, 'n kragsentrale en ander lughawefasiliteite bevat. Die terminale word verbind deur die AirTrain-stelsel en toegangspaaie. Aanwysingsborde regdeur die terminale is ontwerp deur Paul Mijksenaar.<ref>{{cite web |title=New York and New Jersey Airports |url=http://www.mijksenaar.com/projects-quicktour/30-new_york_and_new_jersey_airports.html |date=18 Mei 2009 |access-date=18 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090524023852/http://www.mijksenaar.com/projects-quicktour/30-new_york_and_new_jersey_airports.html |archive-date=24 Mei 2009 |url-status=dead}}</ref> 'n Opname in 2006 deur JD Power and Associates in samewerking met Aviation Week het bevind dat JFK tweede geplaas was in algehele reisigerstevredenheid onder groot lughawens in die Verenigde State, na [[Harry Reid Internasionale Lughawe]], wat die [[Las Vegas|Las Vegas-metropolitaanse gebied]] bedien.<ref>{{cite news |title=Survey: JetBlue is Best Low-Cost Carrier |url=http://www.nbcnews.com/id/13619805/ |work=NBC News |agency=Associated Press |date=30 June 2006 |access-date=16 September 2009}}</ref> Tot die vroeë 1990's was elke terminaal bekend deur die primêre lugredery wat dit bedien het, behalwe Terminaal 4, wat bekend gestaan het as die Internasionale Aankomstegebou. In die vroeë 1990's het alle terminale nommers gekry behalwe vir die Tower Air-terminaal, wat buite die Sentrale Terminale-gebied geleë en nie genommer was nie. Soos die ander lughawens wat deur die hawe-owerheid beheer word, word JFK se terminale soms deur onafhanklike terminaal-operateurs bestuur en onderhou. By JFK word alle terminale bestuur deur lugrederye of konsortiums van die lugrederye wat hulle bedien, behalwe die Schiphol Group-beheerde terminaal 4. Alle terminale kan internasionale aankomste hanteer wat nie vooraf deur sekuriteit geklaar is nie. Die meeste interterminaalverbindings vereis dat passasiers sekuriteit verlaat, dan stap, 'n pendelbus gebruik, of die AirTrain JFK gebruik om by die ander terminaal uit te kom, en dan weer deur sekuriteit beweeg. === Terminaal 1 === [[Lêer:JFK Terminal 1.jpg|duimnael|links|Terminaal 1]] Terminaal 1 is in 1998 geopen, 50 jaar na die opening van JFK, onder toesig van die Terminal One Group, 'n konsortium van vier belangrike bedryfsmaatskappye: [[Air France]], [[Japan Airlines]], [[Korean Air]] en [[Lufthansa]].<ref>{{cite web |title=Terminal One Group website |url=http://www.jfkterminalone.com/home.html |work=Jfkterminalone.com |access-date=2 Junie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224050125/http://www.jfkterminalone.com/home.html |archive-date=24 Februarie 2012 |url-status=dead}}</ref> Hierdie vennootskap is gestig nadat die vier lugrederye 'n ooreenkoms bereik het dat die destydse bestaande internasionale lugdiensfasiliteite onvoldoende vir hul behoeftes was. Die Eastern Air Lines-terminaal was geleë op die terrein van die huidige Terminaal 1.<ref name="airporthistory1">{{cite web|url=https://www.airporthistory.org/kennedy-terminal-city.html |title=The History of JFK Airport: The Birth of Terminal City - A Visual History of the World's Great Airports |publisher=Airporthistory.org |access-date=5 Augustus 2022}}</ref> Terminaal 1 word benut deur SkyTeam-vennote soos Air France, [[China Eastern Airlines]], ITA Airways, Korean Air en [[Saudia]]; Star Alliance lugrederye [[Air China]], [[Air New Zealand]], [[Asiana Airlines]], [[Austrian Airlines]], [[Brussels Airlines]], [[EgyptAir]], EVA Air, Lufthansa, [[Swiss International Air Lines]], [[TAP Air Portugal]] en [[Turkish Airlines]]; en Oneworld-lugdiens [[Royal Air Maroc]]. Ander lugrederye wat Terminaal bedien 1 sluit in Air Senegal, [[Air Serbia]], Azores Airlines, Cayman Airways, Flair Airlines, Neos, [[Philippine Airlines]], VivaAerobús en Volaris. Terminaal 1 is ontwerp deur William Nicholas Bodouva + Associates.<ref name="Bodouva">{{cite web |title=Aviation Projects |url=http://www.bodouva.com/aviation/ |work=William Nicholas Bodouva and Associates |access-date=13 Junie 2012 |archive-date=26 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526160056/http://www.bodouva.com/aviation/ |url-status=dead }}</ref> Hierdie en Terminaal 4 is die twee terminale by JFK-lughawe wat die vermoë het om die [[Airbus A380]]-vliegtuie te hanteer, wat Korean Air op die roete vanaf [[Incheon Internasionale Lughawe|Seoul–Incheon]] en Lufthansa vanaf [[München Internasionale Lughawe|München]] vlieg. Air France het die [[Concorde]] hier bedryf tot 2003.<ref>{{cite web |title=Final Flight of the Concorde |url=https://www.cbsnews.com/news/final-flight-of-the-concorde-24-10-2003/ |work=CBS News |date=24 Oktober 2003 |access-date=2 Oktober 2018 |language=en}}</ref> Terminaal&nbsp;1 het 11&nbsp;hekke.<ref>{{cite web |title=JFK Airport – Terminal 1 |url=https://www.airport-jfk.com/jfk-terminal-1.php |website=airport-jfk.com |access-date=2 Oktober 2018}}</ref> === Terminaal 4 === [[Lêer:JFKNewYorkTerm4 1.jpg|duimnael|links|Terminaal 4 het die voormalige internasionale aankomsgebou in Mei 2001 vervang]] Terminaal 4, ontwikkel deur LCOR, Inc., word bestuur deur JFKIAT (IAT) LLC, 'n filiaal van die Schiphol-groep en was die eerste in die Verenigde State wat deur 'n buitelandse lughawe-operateur bestuur is. Terminaal 4 bevat tans 48 hekke in twee gange en funksioneer as die spilpunt vir [[Delta Air Lines]] by JFK. Loopvlak A (hekke A2–A12, A14–A17, A19 en A21) bedien hoofsaaklik Asiatiese en sommige Europese lugrederye saam met Delta Connection- vlugte, terwyl loopvlak B hoofsaaklik beide binnelandse en internasionale vlugte van Delta en sy [[SkyTeam]]-vennote bedien. Die terminaal is ontwerp deur Skidmore, Owings en Merrill<ref>{{cite web |title=John F. Kennedy International Airport |url=http://www.som.com/content.cfm/jfk_international_airport_international_arrivals_building_terminal_4 |work=Skidmore, Owings and Merrill |access-date=June 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120530061806/http://www.som.com/content.cfm/jfk_international_airport_international_arrivals_building_terminal_4 |archive-date=May 30, 2012}}</ref> en het vroeg in 2001 geopen. Die 140&nbsp;000 m² fasiliteit is gebou vir $1,4 miljard en het JFK se ou Internasionale Aankomstegebou vervang, wat in 1957 geopen is en deur dieselfde argitektuurfirma ontwerp is. Die nuwe konstruksie het 'n mezzanine-vlak AirTrain-stasie, 'n uitgestrekte inboeksaal en 'n vierbloklange kleinhandelarea ingesluit.<ref>{{Cite news|last=Smothers |first=Ronald |date=21 Mei 2001 |title=Making 'Dwell Time' Fly Just a Little Faster; New $1.4 Billion. Aims to Ease Waits for Passengers |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2001/05/21/nyregion/making-dwell-time-fly-just-little-faster-new-1.4-billion-terminal-jfk-aims-ease.html |access-date=13 Mei 2021 |issn=0362-4331}}</ref> Lugrederye wat in Terminaal 4 gehuisves is, sluit in [[SkyTeam]]-diensverskaffers [[Aeroméxico]], Air Europa, [[China Airlines]], [[Delta Air Lines]], [[Kenya Airways]], [[KLM]], en [[Virgin Atlantic]]; [[Star Alliance]] lugrederye [[Air India]], [[Avianca]], Copa Airlines, en [[Singapore Airlines]]; asook nie-alliansie lugrederye Caribbean Airlines, [[El&nbsp;Al]], [[Emirates]], [[Etihad Airways]], [[Hawaiian Airlines]], [[JetBlue]] (slegs laataand internasionale aankomste), [[Latam Airlines Brasil|LATAM Brasil]], LATAM Chile, LATAM Peru, Uzbekistan Airways en WestJet.<ref name="Airlines">{{cite web |url=https://www.jfkairport.com/flight/airlines |title=Airlines |publisher=Port Authority of New York and New Jersey|location=New York|language=en |access-date=26 Maart 2018}}</ref> Soos Terminaal 1, is die fasiliteit [[Airbus A380]]-versoenbaar met diens wat tans deur [[Emirates]] van en na [[Doebai Internasionale Lughawe|Doebai]] verskaf word; beide geen-stop en een-stop via [[Milaan]]. === Terminaal 5 === [[Lêer:JFK Terminal 5 Ticketing and Check-In.jpg|duimnael|Terminaal 5]] Terminaal 5 is in 2008 geopen vir [[JetBlue]], die primêre huurder van die gebou, as die basis van sy groot JFK-bedryfsbasis. Die terminaal word ook deur Cape Air gebruik. Op 12 November 2014 het JetBlue die Internasionale Aankomssaal (T5i) by die terminaal geopen.<ref>{{cite web |url=http://www.marketwired.com/press-release/jetblue-airways-opens-international-arrivals-concourse-its-award-winning-terminal-5-nasdaq-jblu-1967139.htm |title=JetBlue Airways Opens International Arrivals Concourse at Its Award-Winning Terminal&nbsp;5 at John F. Kennedy International Airport |work=Marketwire |access-date=29 Augustus 2023 |archive-date=11 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150411233155/http://www.marketwired.com/press-release/jetblue-airways-opens-international-arrivals-concourse-its-award-winning-terminal-5-nasdaq-jblu-1967139.htm |url-status=dead }}</ref> Die terminaal is herontwerp deur Gensler en gebou deur Turner Construction, en sit agter die bewaarde [[Eero Saarinen]]-ontwerpte terminaal oorspronklik bekend as die TWA Flight Centre, wat nou aan die nuwe struktuur gekoppel is en as deel van Terminaal 5 beskou word..<ref>{{cite news |title=The TWA Hotel Takes Flight at J.F.K. |website=The New York Times |date=May 15, 2019 |url=https://www.nytimes.com/2019/05/15/travel/the-twa-hotel-takes-flight-at-jfk.html | access-date=May 18, 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=The TWA Hotel opens at JFK |website=New York Daily News |date=May 16, 2019 |url=https://www.nydailynews.com/new-york/nydn-twa-hotel-opens-at-jfk-20190515-photogallery.html | access-date=May 18, 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=What's Old Is New Again: TWA Hotel Opens At JFK Airport |work=CBS News |date=May 15, 2019 |url=https://newyork.cbslocal.com/2019/05/15/twa-hotel-jfk-airport/|location=New York| access-date=May 18, 2019}}</ref> Die TWA Flight Centre is in Mei 2019 heropen as die TWA Hotel. Die aktiewe terminaal 5-gebou het 29 hekke.<ref name=T5i>{{cite press release |url=http://www.marketwired.com/press-release/jetblue-airways-opens-international-arrivals-concourse-its-award-winning-terminal-5-nasdaq-jblu-1967139.htm |title=JetBlue Airways Opens International Arrivals Concourse at Its Award-Winning Terminal&nbsp;5 at John F. Kennedy International Airport |publisher=JetBlue Corporate Communications |location=New York |agency=MarketWired |date=November 12, 2014 |access-date=November 13, 2014 |archivedate=11 April 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150411233155/http://www.marketwired.com/press-release/jetblue-airways-opens-international-arrivals-concourse-its-award-winning-terminal-5-nasdaq-jblu-1967139.htm }}</ref> Airspace Lounge het 'n [[lughawesitkamer]] naby Hek 24 in Julie 2013 geopen,<ref>{{cite news |title=Airspace Lounge Opens at JFK Airport's JetBlue Terminal |url=http://www.huffingtonpost.com/2013/07/31/airport-lounge-jetblue-jfk_n_3681827.html |work=Huffington Post |access-date=February 23, 2015}}</ref> and Aer Lingus opened an airport lounge in 2015.<ref>{{cite web |title=Aer Lingus Offers New Experiences |url=http://guardianlv.com/2014/12/aer-lingus-offers-new-experiences/ |work=The Guardian |date=December 20, 2014 |access-date=February 23, 2015}}</ref> en [[Aer Lingus]] het 'n lughawe-sitkamer in 2015 geopen. Die terminaal het in 2015 'n daksitkamer geopen vir alle passasiers, T5 Rooftop & Wooftop Lounge, naby hek 28.<ref>{{cite web | url=https://www.jetblue.com/at-the-airport/terminal-5-at-jfk | title=JetBlue }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.usatoday.com/story/todayinthesky/2015/07/01/jetblue-opens-outdoor-rooftop-lounge-with-dog-walk-at-nycs-jfk-airport/29556727/ | title=JetBlue opens outdoor rooftop lounge, with dog walk, at NYC's JFK Airport | website=[[USA Today]] }}</ref> In Augustus 2016 is Fraport USA deur JetBlue gekies as die konsessie-ontwikkelaar om te help om konsessiehuurders te lok en te bestuur wat ooreenstem met JetBlue se visie vir Terminaal 5.<ref>{{cite news |url=https://finance.yahoo.com/news/airmall-selected-manage-concessions-yorks-170000470.html |title=Yahoo Message about T5 |work=Yahoo! Finance |access-date=August 31, 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160903102819/http://finance.yahoo.com/news/airmall-selected-manage-concessions-yorks-170000470.html |archive-date=September 3, 2016}}</ref> Gedurende die somer van 2016 het JetBlue Terminaal 5 opgeknap, en is besig om die inklokvoorportaal heeltemal op te knap.<ref>{{cite web |url=https://www.usatoday.com/story/travel/flights/todayinthesky/2016/07/14/jetblue-gives-makeover-t5-its-new-york-jfk-hub/87064550/ |title=JetBlue gives makeover to T5 at its New York JFK hub |work=USA Today |access-date=January 7, 2018}}</ref> In 2018 het die terminaal se Airspace Lounge gesluit. === Terminaal 7 === [[Lêer:JFK Terminal 7.JPG|duimnael|Terminaal 7 – Vertrekvlak]] Terminaal 7 is deur GMW Architects ontwerp en in 1970 vir BOAC en [[Air Canada]] gebou. Die terminaal is voorheen deur [[British Airways]] bedryf, en was ook die enigste lughawe-terminaal op Amerikaanse grondgebied wat deur 'n buitelandse lugdiens bedryf is. Terminaal 7 word nou bedryf deur 'n konsortium van buitelandse vervoerders wat die gebou bedien. Lugrederye wat vanaf Terminaal 7 bedryf word, sluit in Oneworld-redery [[Alaska Airlines]], [[Star Alliance]]-rederye Air Canada Express, [[All Nippon Airways]], [[Ethiopian Airlines]], [[LOT Polish Airlines]] en Scandinavian Airlines; [[SkyTeam]]-draer Aerolíneas Argentinas; en nie-alliansie lugrederye Aer Lingus, Condor, [[Icelandair]], [[Kuwait Airways]], Norse Atlantic Airways, Sun Country Airlines en [[Ukraine International Airlines]]. Tussen 1989 en 1991 is die terminaal opgeknap en uitgebrei vir $120 miljoen. Die uitbreiding is ontwerp deur William Nicholas Bodouva + Associates, Architects. In 1997 het die hawe-owerheid British Airways se planne goedgekeur om die terminaal op te knap en uit te brei. Die $250 miljoen projek is ontwerp deur Corgan Associates en is in 2003 voltooi. Die opgeknapte terminaal het 12 hekke. Aan die einde van 2020 het [[United Airlines]] aangekondig dat hulle in Februarie 2021 na JFK sal terugkeer na 'n 5-jaar onderbreking. Vanaf 28 Maart 2021 het United transkontinentale ononderbroke diens vanaf Terminaal 7 bedryf na sy weskus-spilpunte in [[San Francisco Internasionale Lughawe|San Francisco]] en [[Los Angeles Internasionale Lughawe|Los Angeles]]. Op 29 Oktober 2022 het United egter weer diens aan JFK opgeskort. === Terminaal 8 === [[Lêer:John_F._Kennedy_Airport_2021b.jpg|duimnael|250px|Lugfoto van Terminaal 8]] Terminaal 8 is 'n belangrike Oneworld-spilpunt met American wat sy spilpunt hier bedryf. In 1999 het [[American Airlines]] 'n program van agt jaar begin om die grootste passasiersterminaal by JFK te bou, ontwerp deur DMJM Aviation om beide Terminaal 8 en Terminaal 9 te vervang. Die nuwe terminaal is in vier fases gebou tussen 2005 en sy amptelike opening in Augustus 2007.<ref name="term8">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/02/22/nyregion/22window.html |title=A window that reflected a Golden Age comes down at Kennedy Airport |first=Ken |last=Belson |work=The New York Times |date=22 Februarie 2008 |access-date=3 April 2014}}</ref> American Airlines, die derde grootste lugdiens by JFK, bestuur Terminaal 8 en is die grootste lugdiens by die terminaal. Ander Oneworld-lugrederye wat uit Terminaal 8 opereer, sluit in [[British Airways]], [[Cathay Pacific]], [[Finnair]], [[Iberia]], [[Japan Airlines]], [[Qantas]], [[Qatar Airways]] en [[Royal Jordanian]]. Die nie-alliansie lugdiens [[China Southern Airlines]] gebruik ook die terminaal.<ref name="Airlines"/> === Rekonstruksie === Op 4 Januarie 2017 het die kantoor van die destydse goewerneur van New York, Andrew Cuomo, 'n plan aangekondig om die meeste van die lughawe se bestaande infrastruktuur vir $7 tot $10 miljard op te knap. Die lughawemeesterplan se adviespaneel het berig dat JFK, wat deur Skytrax as 59ste uit die wêreld se top 100 lughawens geplaas is, na verwagting ernstige kapasiteitsbeperkings sal ervaar as gevolg van verhoogde gebruik.<ref name=amny20170104>{{cite web |title=Cuomo unveils plan to breathe new life into JFK airport |website=am New York |date=4 Januarie 2017 |url=http://www.amny.com/transit/jfk-airport-renovation-proposal-unveiled-by-cuomo-1.12865198 |first=Barone |last=Vincent | access-date=6 Januarie 2017}}</ref><ref name=nym20170105>{{cite news|last=Kirby |first=Jen |title=New York City's second-worst airport might also get an upgrade |magazine=New York|via=Daily Intelligencer|date=5 Januarie 2017 |url=http://nymag.com/daily/intelligencer/2017/01/nycs-second-worst-airport-might-also-get-an-upgrade.html | access-date=6 Januarie 2017}}</ref> Die lughawe sou na verwagting ongeveer 75 miljoen passasiers per jaar in 2020 bedien en 100 miljoen teen 2050, vergeleke met 60 miljoen toe die verslag gepubliseer is.<ref name=amny20170104 /> Die paneel het verskeie aanbevelings ontvang, insluitend om die nuwer terminale te vergroot; hervestiging van ouer terminale; die herkonfigurasie van snelwegopritte en die verhoging van die aantal bane op die Van Wyck-snelweg; AirTrain JFK-treinstelle verleng of die lyn met die New York City-vervoerstelsel verbind, en die Jamaika-stasie te herbou met direkte verbindings na die Long Island Rail Road en die New York City Metro.<ref>{{cite report|url=https://www.governor.ny.gov/sites/governor.ny.gov/files/atoms/files/JFKVisionPlan.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170105050708/https://www.governor.ny.gov/sites/governor.ny.gov/files/atoms/files/JFKVisionPlan.pdf |archive-date=2017-01-05 |url-status=live |title=A Vision Plan for John F. Kennedy International Airport |publisher=New York State Office of the Governor|location=Albany|date=4 Januarie 2017 |access-date=5 Januarie 2017}}</ref> Wanneer al die konstruksie voltooi is, sal die lughawe 149 totale hekke hê: 145 met lugbrûe en 'n verdere vier harde staanplekke. == Voormalige terminale == JFK-lughawe is oorspronklik met tien terminale gebou, vergeleke met die vyf wat dit vandag het. Tien terminale het tot die laat 1990's oorgebly. Die ondergenoemde terminale was op 'n stadium in gebruik: #Eastern Air Lines terminaal: uiteindelik gesloop in 1995, na Eastern Air Lines se bankrotskap #Terminaal 2: Permanent gesluit vir vertrekke op 10 Januarie 2023 #Terminaal 3: grond nou gebruik vir vliegtuigparkering deur Delta Air Lines #Internasionale Aankomsgebou: geopen in Desember 1957 en vervang met die nuwe Terminaal 4 in 2001 #[[Trans World Airlines|TWA Flight Center]] #Ou Terminaal 6: grond sal gebruik word vir die nuwe Terminaal 6, 'n anneks van Terminaal 5, beplan vir volle opening teen 2027 #Ou Terminaal 8: gesloop in 2008 en vervang met die nuwe Terminaal 8 #Ou Terminaal 9: gesloop in 2008 en vervang met die nuwe Terminaal 8 #Tower Air terminaal: in Gebou 213 in Vragarea A. == Aanloopbane == Die lughawe beslaan 21 vk km in oppervlak. Meer as 40 km se geplaveide taxibane laat vliegtuie toe om rondom die vliegveld te beweeg. Die taxibane is oor die algemeen van asfaltbetonsamestelling van 380 tot 460 mm dik. Geverfde merke, verligte naamborde en ingeboude sypaadjiebeligting, insluitend aanloopbaanstatusligte, verskaf beide posisie- en rigtinginligting aan vliegtuie wat besig is om te taxi. Daar is vier aanloopbane (twee pare parallelle aanloopbane) wat die lughawe se sentrale terminaalarea omring. == Operasionele fasiliteite == === Lugnavigasie === Die lugverkeerbeheertoring, ontwerp deur Pei Cobb Freed & Partners en gebou aan die opritkant van Terminaal 4, het volle FAA-bedrywighede in Oktober 1994 begin.<ref name="PEI">{{cite web |title=FAA Air Traffic Control Tower, JFK International Airport |url=http://www.pcfandp.com/a/p/8412/s.html |access-date=July 7, 2012 |work=Pei Cobs Freed & Partners, Architects}}</ref> ’n Radareenheid met Lughawe-oppervlakopsporingstoerusting (ASDE) is bo-op die toring geplaas. Met sy voltooiing was die JFK-toring, op 98 m, die wêreld se hoogste beheertoring. Hierdie rekordhoogte is daarna verbeter deur torings by ander lughawens in beide die Verenigde State en oorsee, insluitend dié by [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe]] op 121 m, tans die hoogste lughawetoring in Amerika, en dié een by KLIA2 in Kuala Lumpur, Maleisië, tans die wêreld se hoogste beheertoring op 134 m.<ref>{{cite web |title=The 10 tallest air traffic control towers in the world |url=http://www.airport-technology.com/features/feature-the-10-tallest-air-traffic-control-towers-in-the-world-4142194/ |date=11 Desember 2013|access-date=30 Augustus 2015 |work=Airport-Technology.com}}</ref> 'n [[Ongerigte radiobaken|VOR-DME]]-stasie, geïdentifiseer as JFK, is op die lughawe geplaas, tussen aanloopbane 4R/22L en 4L/22R.<ref name="airnav"/> === Kragaanleg === JFK word van elektrisiteit voorsien deur die Kennedy Internasionale Lughawe-kragstasie, besit en bedryf deur Calpine Corporation.<ref>{{cite web |title=Calpine {{!}} Kennedy International Airport Power Plant |url=https://www.calpine.com/kennedy-international-airport-power-plant |access-date=27 Mei 2021 |website=Calpine.com |archive-date= 3 Augustus 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803132509/https://www.calpine.com/Kennedy-International-Airport-Power-Plant |url-status=dead }}</ref> Die aardgas-aangedrewe elektriese kragopwekkingsfasiliteit gebruik twee General Electric LM6000 gasturbine-enjins om 'n totaal van 110 megawatt te voorsien, wat deur die hawe-owerheid vir lughawebedrywighede aangekoop word. Die fasiliteit van 4 200 m² is ontwerp deur RMJM,<ref>{{cite web|title=JFK International Airport Co-generation Plant |url=https://rmjm.com/portfolio/jfk-international-airport-co-generation-plant-new-york/ |access-date=27 Mei 2021 |website=RMJM |language=en-GB}}</ref> en het in Februarie 1995 kommersiële diens begin lewer.<ref name=":2">{{Cite journal |date=16 Januarie 1998 |title=A Major Cogeneration System Goes in at JFK International Airport |url=https://riverpublishersjournal.com/index.php/DGAEJ/article/view/1521/956 |journal=Cogeneration and Competitive Power Journal |volume=13 |issue=1 |pages=62–79 |access-date=26 Mei 2021 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413110055/https://riverpublishersjournal.com/index.php/DGAEJ/article/view/1521/956 |url-status=dead }}</ref> Verhitting en verkoeling vir al JFK se passasiersterminale word verskaf deur 'n saamgeleë Sentrale Verhitting- en Verkoelingsaanleg in samewerking met 'n termiese verspreidingstelsel wat in Augustus 1994 in gebruik geneem is. Afvalhitte van die kragsentrale dryf twee hitteherwinning-stoomopwekkers en 'n 25 mW stoomturbine aan, wat op hul beurt verkoelers laat loop om 28 000 ton verkoeling op te wek, of hitteruilers om 225 miljoen Btu/uur te skep.<ref name=":2" /> === Lugvaartgronddiens === Vliegtuigdiensfasiliteite sluit in sewe vliegtuigloodse, 'n enjinopknappingsgebou, 'n 32-miljoen VS-gelling (120 000 m³) vliegtuigbrandstofbergingsfasiliteit en 'n vragmotorhuis. Vaste-basis bedryfsdiens vir algemene lugvaartvlugte word verskaf deur Modern Aviation,<ref>{{cite web| url=https://app.aviowiki.com/airports/APT-KS1J-8E0L | title=Aviowiki}}</ref> wat ook die lughawe se eksklusiewe helikopterplatform besit. == Statistiek == === Besigste binnelandse of streeksroetes === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |+'''Besigste binnelandse of streeksroetes vanaf JFK (Mei 2022 – April 2023) <ref>{{Cite web|url=https://www.transtats.bts.gov/airports.asp?20=E&Nv42146=WSX&Nv42146_anzr=ar9%20l14x,%20al:%20W1u0%20S.%20Xr00rqB%20V06r40n6v10ny&pn44vr4=SNPgf|title=New York, NY: John F. Kennedy International (JFK)|publisher=Bureau of Transportation Statistics|location=Washington|access-date=July 19, 2023}}</ref>''' ! Rang ! Lughawe ! Passasiers ! Rederye |- | 1 | [[Los Angeles Internasionale Lughawe|Los Angeles, Kalifornië]] | style="text-align:right" | 1 401 000 | American, Delta, JetBlue |- | 2 | [[San Francisco Internasionale Lughawe|San Francisco, Kalifornië]] | style="text-align:right" | 982 000 | Alaska, American, Delta, JetBlue |- | 3 | [[Miami Internasionale Lughawe|Miami, Florida]] | style="text-align:right" | 958 000 | American, Delta, JetBlue |- | 4 | [[Orlando Internasionale Lughawe|Orlando, Florida]] | style="text-align:right" | 720 000 | Delta, JetBlue |- | 5 | [[Fort Lauderdale–Hollywood Internasionale Lughawe|Fort Lauderdale, Florida]] | style="text-align:right" | 644 000 | Delta, JetBlue |- | 6 | [[Hartsfield-Jackson Atlanta Internasionale Lughawe|Atlanta, Georgia]] | style="text-align:right" | 559 000 | Delta, JetBlue |- | 7 | [[Logan Internasionale Lughawe|Boston, Massachusetts]] | style="text-align:right" | 508 000 | American, Delta, JetBlue |- | 8 | [[Luis Muñoz Marín Internasionale Lughawe|San Juan, Puerto Rico]] | style="text-align:right" | 495 000 | Delta, JetBlue |- | 9 | [[Harry Reid Internasionale Lughawe|Las Vegas, Nevada]] | style="text-align:right" | 478 000 | Delta, JetBlue |- | 10 | [[Seattle-Tacoma Internasionale Lughawe|Seattle/Tacoma, Washington]] | style="text-align:right" | 476 000 | Alaska, Delta, JetBlue |} === Besigste internasionale roetes === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |+ '''Besigste internasionale roetes vanaf JFK (Julie 2021 – Junie 2022)''' <ref>{{Cite web|url=https://data.transportation.gov/Aviation/International_Report_Passengers/xgub-n9bw/data|title=International_Report_Passengers|publisher=U.S. Department of Transportation|location=Washington|access-date=February 2, 2023}}</ref> !Rang ! Lughawe ! Passasiers ! Rederye |- | 1 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Lughawe Londen-Heathrow|Londen-Heathrow, Verenigde Koninkryk]] | style="text-align:right" | 1 489 089 | American, British Airways, Delta, JetBlue, Virgin Atlantic |- | 2 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Lughawe Parys-Charles de Gaulle|Parys-Charles de Gaulle, Frankryk]] | style="text-align:right" | 987 445 | Air France, American, Delta, Nordic Atlantic Airways |- | 3 |{{Vlagikoon|DOM}} [[Cibao Internasionale Lughawe|Santiago de los Caballeros, Dominikaanse Rep.]] | style="text-align:right" | 928 162 | Delta, JetBlue |- | 4 |{{Vlagikoon|DOM}} [[Las Américas Internasionale Lughawe|Santo Domingo, Dominikaanse Republiek]] | style="text-align:right" | 877 139 | American, Delta, JetBlue |- | 5 |{{Vlagikoon|MEX}} [[Cancún Internasionale Lughawe|Cancún, Meksiko]] | style="text-align:right" | 634 556 | American, Delta, JetBlue |- | 6 |{{Vlagikoon|ISR}} [[Ben Gurion Internasionale Lughawe|Tel Aviv, Israel]] | style="text-align:right" | 571 306 | American, Delta, El Al |- | 7 |{{Vlagikoon|MEX}} [[Meksikostad Internasionale Lughawe|Meksikostad, Meksiko]] | style="text-align:right" | 559 134 | Aeroméxico, American, Delta, VivaAerobus |- | 8 |{{Vlagikoon|ESP}} [[Adolfo Suárez Madrid–Barajas Lughawe|Madrid, Spanje]] | style="text-align:right" | 529 983 | Air Europa, American, Delta, Iberia |- | 9 |{{Vlagikoon|NED}} [[Lughawe Schiphol|Amsterdam, Nederland]] | style="text-align:right" | 502 991 | Delta, KLM |- | 10 |{{Vlagikoon|DOM}} [[Punta Cana Internasionale Lughawe|Punta Cana, Dominikaanse Republiek]] | style="text-align:right" | 496 962 | American, Delta, JetBlue |} === Lugdiens markaandeel === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%" |+ '''Grootste lugrederye by JFK (Junie 2022 – Mei 2023)''' <ref>{{Cite report|title=Port Authority of New York and New Jersey Airport Traffic Statistics|url=https://www.panynj.gov/airports/en/statistics-general-info.html|access-date=10 Julie 2023|publisher=Port Authority of New York and New Jersey|location=New York}}</ref> !Rang ! Lugdiens ! Passasiers ! Deel |- | 1 |{{Vlagikoon|USA}} [[Delta Air Lines]] | style="text-align:right" | 17 276 949 | 28,7% |- | 2 |{{Vlagikoon|USA}} [[JetBlue Airways|JetBlue]] | style="text-align:right" | 17 045 499 | 28,4% |- | 3 |{{Vlagikoon|USA}} [[American Airlines]] | style="text-align:right" | 7 997 362 | 13,3% |- | 4 |{{Vlagikoon|USA}} [[Alaska Airlines]] | style="text-align:right" | 1 251 290 | {{0}} 2,2% |- | 5 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Air France]] | style="text-align:right" | 1 115 681 | {{0}} 1,9% |- | 6 |{{Vlagikoon|UK}} [[British Airways]] | style="text-align:right" | 1 110 609 | {{0}} 1,8% |- | 7 |{{Vlagikoon|UK}} [[Virgin Atlantic]] | style="text-align:right" | 902 754 | {{0}} 1,5% |- | 8 |{{Vlagikoon|UAE}} [[Emirates]] | style="text-align:right" | 878 766 | {{0}} 1,5% |- | 9 |{{Vlagikoon|Colombia}} [[Avianca]] | style="text-align:right" | 702 248 | {{0}} 1,2% |- | 10 |{{Vlagikoon|Ierland}} [[Aer Lingus]] | style="text-align:right" | 610 941 | {{0}} 1,0% |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{en-vertaal|John F. Kennedy International Airport}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lughawens in die Verenigde State van Amerika]] c56gevpadyt9gaxpqnhhnh5xkq3uykf 0 394270 2921868 2842516 2026-08-04T12:26:18Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921868 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Le Petit Journal 7 Oct 1906.jpg|thumb|200px|Die voorblad van die Franse tydskrif ''Le Petit Journal'' in Oktober 1906 beeld dié jaar se rassegeweld in Atlanta uit.]] Die '''Jim Crow-wette''' was [[Amerika]]anse wette wat rassesegregasie in die [[Suidelike Verenigde State]] afgedwing het.<ref name="fremon">{{cite book |last1=Fremon |first1=David |title=The Jim Crow Laws and Racism in American History |date=2000 |publisher=Enslow |isbn=0766012972 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/jimcrowlawsracis00frem }}</ref> Ander gebiede van Amerika is ook deur formele en informele beleide van segregasie geraak,<ref>Bubar, Joe. (9 Maart 2020). [https://upfront.scholastic.com/issues/2019-20/030920/the-jim-crow-north.html#1300L The Jim Crow North - Upfront Magazine - Scholastic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230323021639/https://upfront.scholastic.com/issues/2019-20/030920/the-jim-crow-north.html#1300L |date=23 Maart 2023 }}, Besoek op 7 Junie 2021.</ref> maar baie state buite die Suide het van die laat 19de eeu af wette aanvaar wat diskriminasie in openbare akkommodasie en verkiesings verbied.<ref>''Discrimination in Access to Public Places: A Survey of State and Federal Accommodations Laws,'' 7 N.Y.U. Rev.L. & Soc.Change 215, 238 (1978)</ref> Wette in die Suide is in die laat 19de en vroeë 20ste eeu deur die wetgewende gesag uitgevaardig wat deur die Suidelike Demokrate oorheers is en het ten doel gehad om politieke en ekonomiese winste te ontneem wat [[Afro-Amerikaners|swart Amerikaners]] tydens die Heropboutydperk gemaak het.<ref name="Bartlett2008">{{cite book|author=Bruce Bartlett|title=Wrong on Race: The Democratic Party's Buried Past|url=https://books.google.com/books?id=POhHuoGILNYC&pg=PA24|year=2008|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-0-230-61138-2|pages=24–}}</ref> Jim Crow-wette is tot in 1965 afgedwing.<ref name="Schmermund2016">{{cite book|author=Elizabeth Schmermund|title=Reading and Interpreting the Works of Harper Lee|url=https://books.google.com/books?id=RgpiDwAAQBAJ&pg=PA27|year=2016|publisher=Enslow Publishing, LLC|isbn=978-0-7660-7914-4|pages=27–}}</ref> Jim Crow-wette het in die praktyk van die 1870's af rassesegregasie gemagtig in alle openbare geriewe in die state van die voormalige [[Gekonfedereerde State van Amerika]] en in sommige ander state. Die wette is in 1896 gehandhaaf in die hofsaak ''Plessy vs. Ferguson'', waarin die hooggeregshof sy leerstelling van "apart maar gelyk" vir geriewe vir swart Amerikaners uiteengesit het. Verder was daar rassesegregasie in openbare skole sedert die stigting van die meeste skole in die Suide ná die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] in 1861-'65. Hoewel die leerstelling van "apart maar gelyk" in die teorie ook na openbare geriewe en vervoer uitgebrei is, was die geriewe vir swart Amerikaners minderwaardig teenoor dié vir wit Amerikaners; soms was daar geen geriewe vir die swart gemeenskap nie.<ref name="tperd">{{cite web |last1=Perdue |first1=Theda |title=Legacy of Jim Crow for Southern Native Americans |url=https://www.c-span.org/video/?302379-1/legacy-jim-crow-southern-native-americans |website=C-SPAN |access-date=27 November 2018 |date=October 28, 2011}}</ref><ref name="jimlu">{{cite book |last1=Lowery |first1=Malinda Maynor |title=Lumbee Indians in the Jim Crow South: Race, Identity, and the Making of a Nation |url=https://books.google.com/books?id=vLY3XbAqDUwC|publisher=Univ of North Carolina Press |access-date=27 November 2018 |pages=0–339 |date=2010|isbn=9780807833681 }}</ref> Die Jim Crow-wette het allesbehalwe "gelykheid" voorgestaan en het ekonomiese, opvoedkundige, politieke en sosiale agterstande en tweedeklasburgerskap vir die meeste swart Amerikaners ingestel.<ref name="tperd"/><ref name="jimlu"/><ref name="jewolf">{{cite journal |last1=Wolfley |first1=Jeanette |title=Jim Crow, Indian Style: The Disenfranchisement of Native Americans |journal=Indian Law Review |date=1990 |volume=16 |issue=1 |pages=167–202 |url=http://health-equity.lib.umd.edu/567/1/JimCrowAIStyle.pdf |access-date=27 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412011616/http://health-equity.lib.umd.edu/567/1/JimCrowAIStyle.pdf |archive-date=April 12, 2019 |url-status=dead |doi=10.2307/20068694 |jstor=20068694 |hdl=1903/22633 |hdl-access=free }}</ref> Nadat die ''National Association for the Advancement of Colored People'' in 1909 gestig is, het dit betrokke geraak by in 'n openbare protes en veldtogte teen die Jim Crow-wette en die sogenaamde leerstelling van "apart maar gelyk". [[Beeld:Jimcrow.jpg|thumb|links|160px|Die voorblad van 'n vroeë uitgawe van die bladmusiek vir "Jump Jim Crow" (omstreeks 1832).]] In 1954 het die hooggeregshof onder hoofregter Earl Warren segregasie in openbare skole ongrondwetlik verklaar in die saak ''Brown v. Board of Education''.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.landmarkcases.org/cases/brown-v-board-of-education|title=Brown v. Board of Education|website=Landmark Supreme Court Cases|access-date=2019-09-29}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.oyez.org/cases/1940-1955/347us483|title=Brown v. Board of Education of Topeka |website=Oyez|language=en|access-date=2019-09-29}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://nmaahc.si.edu/blog-post/two-landmark-decisions-fight-equality-and-justice|title=Two Landmark Decisions in the Fight for Equality and Justice|date=2017-10-11|website=National Museum of African American History and Culture|language=en|access-date=2019-09-29}}</ref> In sommige state het dit jare geduur voordat dié besluit in werking gestel is.<ref>{{Cite web|url=https://www.oyez.org/cases/1964/515|title=Heart of Atlanta Motel, Inc. v. United States|website=Oyez|language=en|access-date=2019-09-29}}</ref> Die meeste oorblywende Jim Crow-wette is in 1964 met die Menseregtewet en in 1965 met die Stemregwet afgeskaf. ==Etimologie== Die vroegste bekende gebruik van die term "Jim Crow-wet" kan teruggespeur word na 1884 in 'n koerantberig wat 'n debat in die Kongres opgesom het.<ref>{{cite news |url= https://www.newspapers.com/clip/75375764/sioux-city-journal-iowa-18-december/ |title=Congressional|work=Sioux City Journal |date=December 18, 1884 |page=2}}</ref> Dit het in 1892 verskyn in die titel van 'n artikel in ''[[The New York Times]]'' oor [[Louisiana]] wat afgesonderde treinkompartemente benodig.<ref name=scjc7/><ref>{{cite news |url= https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E05EEDB1F31E033A25752C2A9649D94639ED7CF |page=1|title=Louisiana's 'Jim Crow' Law Valid|quote=New Orleans, Dec 20. – The Supreme Court yesterday declared constitutional the law passed two years ago and known as the 'Jim Crow' law, making it compulsory on railroads to provide separate cars for black people.|work=The New York Times |date=December 21, 1892 |location=New York |issn=0362-4331 |access-date=February 6, 2011}}</ref> Die oorsprong van die term "Jim Crow" word dikwels toegeskryf aan "Jump Jim Crow", 'n lied-en-dans-karikatuur van [[swart mense]] wat deur die wit akteur [[Thomas D. Rice]] in ''blackface'' (met 'n swartgesmeerde gesig) uitgevoer is, die eerste keer in 1828. Vanweë Rice se roem het "Jim Crow" teen 1838 'n neerhalende uitdrukking geword wat "Neger" beteken het. Toe wette teen die einde van die 19de eeu in die Suide oor rassesegregasie uitgevaardig word, het dit bekend geword as Jim Crow-wette.<ref name=scjc7>Woodward, C. Vann and McFeely, William S. (2001), ''The Strange Career of Jim Crow''. p. 7</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Jim Crow laws}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rassisme]] bau5xfzncmwpa7bjg8pxkidkwlgm3c1 10 398598 2922086 2581352 2026-08-04T19:06:46Z Aliwal2012 39067 2922086 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1990–1999 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = {{align|left|[[Sjabloon:F1GP 1980–1989|« {{small|vorige}}]]}} [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1990–1999) {{align|right|[[Sjabloon:F1GP 2000–2009|{{small|volgende}} »]]}} | listclass = hlist | style = | group1 = [[1990 Formule Een-seisoen|1990]] | list1 = {{nowrap|• [[1990 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[1990 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1990 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1990 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1990 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1990 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] • [[1990 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1990 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1990 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1990 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1990 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1990 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1990 Portugese Grand Prix|POR]] • [[1990 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1990 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[1990 Australiese Grand Prix|AUS]]}} | group2 = [[1991 Formule Een-seisoen|1991]] | list2 = {{nowrap|• [[1991 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[1991 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1991 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1991 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1991 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1991 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] • [[1991 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1991 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1991 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1991 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1991 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1991 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1991 Portugese Grand Prix|POR]] • [[1991 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1991 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[1991 Australiese Grand Prix|AUS]]}} | group3 = [[1992 Formule Een-seisoen|1992]] | list3 = {{nowrap|• [[1992 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] • [[1992 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] • [[1992 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1992 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1992 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1992 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1992 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1992 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1992 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1992 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1992 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1992 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1992 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1992 Portugese Grand Prix|POR]] • [[1992 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[1992 Australiese Grand Prix|AUS]]}} | group4 = [[1993 Formule Een-seisoen|1993]] | list4 = {{nowrap|• [[1993 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] • [[1993 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1993 Europese Grand Prix|EUR]] • [[1993 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1993 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1993 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1993 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1993 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1993 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1993 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1993 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1993 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1993 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1993 Portugese Grand Prix|POR]] • [[1993 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[1993 Australiese Grand Prix|AUS]]}} | group5 = [[1994 Formule Een-seisoen|1994]] | list5 = {{nowrap|• [[1994 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1994 Pasifiese Grand Prix|PAS]] • [[1994 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1994 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1994 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1994 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1994 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1994 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1994 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1994 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1994 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1994 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1994 Portugese Grand Prix|POR]] • [[1994 Europese Grand Prix|EUR]] • [[1994 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[1994 Australiese Grand Prix|AUS]]}} | group6 = [[1995 Formule Een-seisoen|1995]] | list6 = {{nowrap|• [[1995 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1995 Argentynse Grand Prix|ARG]] • [[1995 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1995 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1995 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1995 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1995 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1995 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1995 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1995 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1995 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1995 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1995 Portugese Grand Prix|POR]] • [[1995 Europese Grand Prix|EUR]] • [[1995 Pasifiese Grand Prix|PAS]] • [[1995 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[1995 Australiese Grand Prix|AUS]]}} | group7 = [[1996 Formule Een-seisoen|1996]] | list7 = {{nowrap|• [[1996 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[1996 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1996 Argentynse Grand Prix|ARG]] • [[1996 Europese Grand Prix|EUR]] • [[1996 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1996 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1996 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1996 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1996 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1996 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1996 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1996 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1996 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1996 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1996 Portugese Grand Prix|POR]] • [[1996 Japannese Grand Prix|JPN]]}} | group8 = [[1997 Formule Een-seisoen|1997]] | list8 = {{nowrap|• [[1997 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[1997 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1997 Argentynse Grand Prix|ARG]] • [[1997 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1997 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1997 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1997 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1997 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1997 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1997 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1997 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1997 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1997 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1997 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[1997 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] • [[1997 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[1997 Europese Grand Prix|EUR]]}} | group9 = [[1998 Formule Een-seisoen|1998]] | list9 = {{nowrap|• [[1998 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[1998 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1998 Argentynse Grand Prix|ARG]] • [[1998 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1998 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1998 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1998 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1998 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1998 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1998 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[1998 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1998 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1998 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1998 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1998 Luxemburgse Grand Prix|LUX]] • [[1998 Japannese Grand Prix|JPN]]}} | group10 = [[1999 Formule Een-seisoen|1999]] | list10 = {{nowrap| • [[1999 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[1999 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[1999 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[1999 Monaco Grand Prix|MON]] • [[1999 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[1999 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[1999 Franse Grand Prix|FRA]] • [[1999 Britse Grand Prix|GBR]] • [[1999 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[1999 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[1999 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[1999 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[1999 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[1999 Europese Grand Prix|EUR]] • [[1999 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[1999 Japannese Grand Prix|JPN]]}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> bk09j3601jd8uzbuo6cb71jlzlviid7 0 399806 2922247 2736099 2026-08-05T03:29:45Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922247 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Max More, Stanford 2006 (square crop).jpg|duimnael|Max More in 2006.]] '''Max More''' (gebore '''Max T. O'Connor''', Januarie 1964, met sy naam wetlik verander in 1990) is 'n [[filosoof]] en [[futuris]] wat skryf, praat en konsulteer oor gevorderde besluitneming oor opkomende [[tegnologie]]ë.<ref>Alex Heard, "''Technology Makes us Optimistic; They Want To Live''," ''New York Times'', 28 September 1997</ref><ref>Joel Garreau, ''The Next Generation; Biotechnology May Make Superhero Fantasy a Reality'', ''Washington Post'', 26 April 2002.</ref> Hy is die huidige ambassadeur en emerituspresident (vanaf Februarie 2021) nadat hy byna nege en 'n half jaar as president en uitvoerende hoof van Alcor Life Extension Foundation gedien het.<ref>{{Cite web |title= Staff|url= https://alcor.org/AboutAlcor/meetalcorstaff.html| publisher = Alcor |access-date=2020-05-11}}</ref> More, gebore in [[Bristol]], [[Engeland]], het 'n graad in [[Filosofie]], [[Politiek]] en [[Ekonomie]] van St Anne's College, [[Oxford]] (1987).<ref>{{cite news|last=Regis|first=Ed|title=Meet the Extropians|url=https://www.wired.com/wired/archive/2.10/extropians_pr.html |newspaper=Wired}}</ref> Sy 1995 Universiteit van Suid-Kalifornië doktorale proefskrif ''The Diachronic Self: Identity, Continuity, and Transformation'' het verskeie kwessies ondersoek wat [[Transhumanisme|transhumaniste]] raak, insluitend die aard van die [[dood]], en wat dit oor elke individu is wat voortduur ten spyte van groot verandering met verloop van tyd.<ref>{{cite web|last=More |first=Max |title=The Diachronic Self: Identity, Continuity, Transformation |url= http://www.maxmore.com/disscont.htm |publisher=A. Bell & Howell |url-status=dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20040610182354/http://www.maxmore.com/disscont.htm |archivedate= 2004-06-10 }}</ref> In 1996 is hy getroud met Natasha Vita-More, self 'n baanbreker transhumanis; die egpaar is noue medewerkers aan transhumanistiese en lewensverlengingsnavorsing.<ref>{{cite web |title = People: Natasha Vita-More |url= https://iamtranshuman.org/2019/11/14/natasha-vita-more/ |website=I am transhuman |date=14 November 2019 |access-date= 2021-05-20 }}</ref> Max More, stigter van die Extropy Institute het baie artikels geskryf wat die filosofie van transhumanisme en staan die transhumanistiese filosofie van ektropianisme voor,<ref>{{cite web|last=More|first=Max|title=The Philosophy of Transhumanism|url=http://media.johnwiley.com.au/product_data/excerpt/10/11183343/1118334310-109.pdf|publisher=John Wiley & Sons, Oxford|accessdate=16 Mei 2013|archive-date=26 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126054733/http://media.johnwiley.com.au/product_data/excerpt/10/11183343/1118334310-109.pdf|url-status=dead}}</ref> die belangrikste sy "''The Principles of Extropy''".<ref>{{cite web |last=More|first=Max|title= Principles of Extropy|url= http://www.extropy.org/principles.htm |work=Extropy Institute|accessdate=16 Mei 2013|url-status= dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015142449/http://extropy.org/principles.htm |archivedate=15 Oktober 2013}}</ref><ref>Resources for Germline Technology, ''Washington Post'', 9 Februarie 2003.</ref> In 'n 1990-[[essay]] "''Transhumanism: Toward a Futurist Philosophy''",<ref>{{cite web |last=More |first=Max |title= Transhumanism: Towards a Futurist Philosophy |url= http://www.maxmore.com/transhum.htm |accessdate=16 Mei 2013 |url-status= dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20051029125153/http://www.maxmore.com/transhum.htm |archivedate=29 Oktober 2005 }}</ref> het hy die term "[[transhumanisme]]" in sy moderne sin bekendgestel.<ref>{{cite journal|last=Bostrom|first=Nick|title=A history of transhumanist thought|journal=Journal of Evolution and Technology|date=April 2005|volume=14|issue=1|pages=1–25|url=http://www.jetpress.org/volume14/bostrom.pdf|access-date=25 April 2023|archive-date=31 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831173951/https://www.jetpress.org/volume14/bostrom.pdf|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:More, Max}} [[Kategorie:Geboortes in 1964]] [[Kategorie:Lewende mense]] fqk0r8is8bb3oo4jagwzcxvrolzcp8d 10 400014 2922090 2583440 2026-08-04T19:08:28Z Aliwal2012 39067 2922090 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 2000–2009 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = {{align|left|[[Sjabloon:F1GP 1990–1999|« {{small|vorige}}]]}} [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (2000–2009) {{align|right|[[Sjabloon:F1GP 2010–2019|{{small|volgende}} »]]}} | listclass = hlist | style = | group1 = [[2000 Formule Een-seisoen|2000]] | list1 = {{nowrap| • [[2000 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2000 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2000 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[2000 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2000 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2000 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2000 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2000 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2000 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2000 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2000 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2000 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2000 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2000 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2000 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2000 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2000 Maleisiese Grand Prix|MAL]]}} | group2 = [[2001 Formule Een-seisoen|2001]] | list2 = {{nowrap|• [[2001 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2001 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2001 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2001 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[2001 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2001 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2001 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2001 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2001 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2001 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2001 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2001 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2001 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2001 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2001 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2001 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2001 Japannese Grand Prix|JPN]]}} | group3 = [[2002 Formule Een-seisoen|2002]] | list3 = {{nowrap|• [[2002 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2002 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2002 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2002 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[2002 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2002 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2002 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2002 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2002 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2002 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2002 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2002 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2002 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2002 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2002 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2002 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2002 Japannese Grand Prix|JPN]]}} | group4 = [[2003 Formule Een-seisoen|2003]] | list4 = {{nowrap|• [[2003 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2003 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2003 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2003 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[2003 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2003 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2003 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2003 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2003 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2003 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2003 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2003 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2003 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2003 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2003 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2003 Japannese Grand Prix|JPN]]}} | group5 = [[2004 Formule Een-seisoen|2004]] | list5 = {{nowrap|• [[2004 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2004 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2004 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2004 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[2004 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2004 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2004 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2004 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2004 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2004 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2004 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2004 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2004 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2004 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2004 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2004 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2004 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2004 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]}} | group6 = [[2005 Formule Een-seisoen|2005]] | list6 = {{nowrap|• [[2005 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2005 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2005 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2005 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[2005 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2005 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2005 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2005 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2005 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2005 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2005 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2005 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2005 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2005 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2005 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2005 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2005 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2005 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2005 Chinese Grand Prix|CHN]]}} | group7 = [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] | list7 = {{nowrap|• [[2006 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2006 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2006 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2006 San Marino Grand Prix|SMR]] • [[2006 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2006 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2006 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2006 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2006 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2006 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2006 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2006 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2006 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2006 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2006 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2006 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2006 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2006 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]}} | group8 = [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] | list8 = {{nowrap|• [[2007 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2007 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2007 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2007 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2007 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2007 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2007 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2007 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2007 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2007 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2007 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2007 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2007 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2007 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2007 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2007 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2007 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]}} | group9 = [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] | list9 = {{nowrap|• [[2008 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2008 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2008 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2008 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2008 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2008 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2008 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2008 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2008 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2008 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2008 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2008 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2008 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2008 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2008 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2008 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2008 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2008 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]}} | group10 = [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] | list10 = {{nowrap|• [[2009 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2009 Maleisiese Grand Prix|MAL]] • [[2009 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2009 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2009 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2009 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2009 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2009 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2009 Duitse Grand Prix|DUI]] • [[2009 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2009 Europese Grand Prix|EUR]] • [[2009 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2009 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2009 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2009 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2009 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] • [[2009 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]}} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> 77gj61u5q1po977x1cbtlxxgeunuljo 10 400019 2922134 2910712 2026-08-04T19:39:30Z Aliwal2012 39067 2922134 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 2020–2029 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = {{align|left|[[Sjabloon:F1GP 2010–2019|« {{small|vorige}}]]}} [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (2020–2029) | listclass = hlist | style = | group1 = [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | list1 = [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]] • [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2020 Britse Grand Prix|GBR]] • [[70ste Herdenking Grand Prix|70-Jaar]] • [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]] • [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]] • [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]] • [[2020 Portugese Grand Prix|POR]] • [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] • [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2020 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]] • [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | group2 = [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | list2 = [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] • [[2021 Portugese Grand Prix|POR]] • [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] • [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] • [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] • [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] • [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] • [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] • [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] • [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] • [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | group3 = [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | list3 = [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] • [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] • [[2022 Miami Grand Prix|MIA]] • [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2022 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2022 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2022 Franse Grand Prix|FRA]] • [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]] • [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]] • [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]] • [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | group4 = [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | list4 = [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] • [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2023 Miami Grand Prix|MIA]] • <s>[[2023 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]</s> • [[2023 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2023 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]] • [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]] • [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]] • [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]] • [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]] • [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | group5 = [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | list5 = [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] • [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2024 Miami Grand Prix|MIA]] • [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] • [[2024 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2024 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]] • [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]] • [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]] • [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]] • [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]] • [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | group6 = [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | list6 = [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]] • [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] • [[2025 Miami Grand Prix|MIA]] • [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]] • [[2025 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2025 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]] • [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]] • [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]] • [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]] • [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]] • [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] | group7 = [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] | list7 = [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]] • [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]] • [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]] • [[2026 Miami Grand Prix|MIA]] • [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]] • [[2026 Monaco Grand Prix|MON]] • [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]] • [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] • [[2026 Britse Grand Prix|GBR]] • [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]] • [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]] • [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]] • [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] • [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]] • [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] • [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]] • [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]] • [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]] • [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]] • [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]] • [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]] • [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> 64zblt9o1kehjneqsod339rqelue8x3 0 400934 2922244 2917758 2026-08-05T02:02:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922244 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar |Name=Marco Misciagna |image=Marco Misciagna.jpg |birth_date={{Birth date and age|1984|02|05|df=yes}} |birth_place=[[Bari]], Italië |genre=[[klassieke musiek]] |occupation=[[Violis]] [[Altviolis]] |instrument=[[Altviool]] [[Viool]] |label=[[Brilliant Classics]] |website=https://www.marcomisciagna.com/ }} '''Marco Misciagna''' (gebore 5 Februarie 1984) is 'n Italiaanse violis en [[Altviool|altviolis]]. == Biografie == Marco Misciagna is in [[Bari]], Italië, gebore.<ref>{{Cite web|url=https://www.ercolefragasso.it/2021/11/03/marco-misciagna-eccelso-violinista-violista-internazionale-e-soldato-di-pace/|title=Marco Misciagna: eccelso violinista/violista internazionale e soldato di pace!|date=3 November 2021|website=ercole fragasso|language=it|access-date=15 March 2023}}</ref> Hy studeer op die ouderdom van 15 in viool en altviool aan die N.Piccinni Konservatorium van Bari en verwerf later die diploma aan die [[Accademia Nazionale di Santa Cecilia|Nasionale Akademie van Santa Cecilia]] in [[Rome]]. <ref name="alion">{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-04-15}}</ref> Hy is deur die voormalige President van die [[Italië|Italiaanse Republiek]] [[Carlo Azeglio Ciampi]] na die [[Quirinaalpaleis|Quirinal-paleis]] in Rome genooi, as die beste student van die konservatorium.<ref name="alion" /> Hy het by Corrado Romano en by Đorđe Trkulja gestudeer.<ref name="alion" /> Hy het gevorder om saam met [[Salvatore Accardo]] aan die Accademia Stauffer in Cremona te studeer, met [[Boris Belkin]] en met [[Juri Bashmet|Jury Bashmet]] by die Accademia Chigiana in [[Siëna|Siena]], waar hy met twee Ere-diplomas bekroon is en twee keer die Monte dei Paschi di Siena Prys gewen het as beste violis en beste altvioolspeler in die skool (eerste keer in die geskiedenis van die Akademie).<ref>{{Cite web|url=http://alionbalticfestival.com/miscignia.html|title=Alion Baltic Music Festival {{!}} Marco Misciagna|website=alionbalticfestival.com|access-date=2023-03-19}}</ref> Hy was jare lank solis van die Spaanse strykorkes van Màlaga<ref>{{Cite web|url=https://www.diariosur.es/v/20120811/cultura/marco-misciagna-concerto-malaga-20120811.html|title=Marco Misciagna, de Concerto Málaga, rinde tributo al violinista Ruggiero Ricci|date=2012-08-11|website=Diario Sur|language=es-ES|access-date=2023-03-19}}</ref> en was 'n gas van die groot sale en internasionale instellings, insluitend die Berliner Philarmonie,<ref>{{Cite web|url=https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php|title=Pantonale Musikveranstaltungen des Pantonale e.V. Berlin - PHILHARMONIKA 2016|website=www.pantonale.com|access-date=2023-03-14}}</ref> Essen Philarmonie, Hamburg Laieszahalle, Mannheim Rosengarten, die Meistersingerhalle Neurenberg, die Prinzeregententeater van Monaco, Arriaga-teater in Bilbao,<ref>{{Cite web|url=https://www.teatroarriaga.eus/programacion/kissar-quartet-wolfgang-amadeus-mozart-juan-crisostomo-de-arriaga/|title=Kissar Quartet: Wolfgang Amadeus Mozart - Juan Crisóstomo de Arriaga|last=Antzokia|first=Teatro Arriaga|website=Teatro Arriaga Antzokia|language=es-ES|access-date=2023-04-14}}</ref> Musikverein in [[Wene]],<ref>{{Verwysing|title=Bach in Jazz reportage Vienna Musikverein|url=https://www.youtube.com/watch?v=X7iPV3Kvmgc|access-date=2023-04-14|language=en}}</ref> Victoria Eugenia-teater in San Sebastian, Komitas Chamber Music Hall,<ref>{{Cite web|url=https://www.tomsarkgh.am/hy/event/38997/%D5%84%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B8-%D5%84%D5%AB%D5%B7%D5%A1%D5%B6%D5%AB%D5%A1.html|title=Մարկո Միշանիա|website=Tomsarkgh.am|language=en|access-date=2023-04-14}}</ref> Kiev Opera House, Dar Sebastian in Tunisië,<ref>{{Cite web|url=https://www.challenges.tn/economie/a-dar-sebastian-rien-que-pour-le-plaisir-de-jouer-avec-francesco-mariozzi-marco-misciagna-et-todor-petrov/|title=A Dar Sebastian: Rien que pour le plaisir de jouer avec Francesco Mariozzi, Marco Misciagna et Todor Petrov|last=challenges|date=2016-05-25|website=Challenges TN|language=fr-FR|access-date=2023-04-14}}</ref> Sala Sinopoli ''Auditorium Parco della Musica'' in Rome, Balboa-teater in San Diego in Kalifornië, Fox Tucson teater, St. Francis ouditorium van Santa Fe in New Mexico, CW Eisemann-sentrum, Rudder-teater, Empire-teater in Texas, Amerikaanse teater in Hampton in Virginia, Lehman-sentrum en [[Carnegie Hall]] in New York. <ref>{{Verwysing|title=Italiano: Marco Misciagna durante il concerto tenuto presso la Carnegie Hall di New York - 23 maggio 2015|date=2015-05-23|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Marco_Misciagna_durante_il_concerto_tenuto_presso_la_Carneige_Hall_di_New_York_-_23_maggio_2015.jpg|access-date=2023-04-14}}</ref> Hy het saamgewerk met Uto Ughi,<ref>{{Cite web|url=https://www.vivoumbria.it/uto-ughi-in-quartetto-a-gubbio/|title=Uto Ughi in quartetto a Gubbio|last=Umbria|first=Redazione Vivo|date=2019-08-29|website=Vivo Umbria|language=it-IT|access-date=2023-03-13}}</ref> Alexander Rudin,<ref>{{Cite web|url=https://www.sanattanyansimalar.com/aima-ustalik-siniflari-18-haziran-da-basliyor/2905/|title=AIMA ustalık sınıfları 18 Haziran'da başlıyor|language=tr|access-date=2023-03-19}}</ref> Sergey Stadler,<ref>{{Cite web|url=https://sonumid.ee/2018/08/08/virtuoosid-kinkisid-publikule-unustamatu-kontserdielamuse/|title=Virtuoosid kinkisid publikule unustamatu kontserdielamuse|date=2018-08-08|website=Raplamaa Sõnumid|language=et|access-date=2023-03-19}}</ref> Alexander Markov, Mariana Sirbu, Gianluigi Gelmetti, Ramin Bahrami, Antony Pay,<ref>{{Cite web|url=https://ravellofestival.photoshelter.com/gallery-image/09-03-Quartetto-Prometeo-Antony-Pay/G0000an2F.6M92ok/I0000BZdBYXeqaoM/C0000MRAvHVAlM.U|title=DSC_0358.JPG {{!}} Fondazione Ravello|website=ravellofestival.photoshelter.com|access-date=2023-04-14}}</ref> Franco Petracchi, José Serebrier, en Vladimir Zubitsky.<ref>{{Verwysing|title=Vladimir Zubitsky: Omaggio ad Astor Piazzolla (Marco Misciagna, vl) Konzert Berliner Philharmonie|url=https://www.youtube.com/watch?v=fnDXd3fgn68|access-date=2023-04-14|language=en}}</ref> Hy is Ereprofessor van die [[Sergei Rachmaninoff|S.Rachmaninov]] Staatskonservatorium in [[Tambof|Tambov]],<ref>{{Cite web|url=https://rachmaninov.ru/institut/personalii/pochyotnyie-professora/marko-mishanya|title=Марко Мишанья|website=rachmaninov.ru|access-date=2023-03-14}}</ref> die Verre Oosterse Staatsakademie vir Kuns van [[Wladiwostok|Vladivostok]] (Rusland), <ref name="alion" /> die Institut Supérieur de Musique de Sousse (Universiteit van Sousse, Tunisië),<ref name="alion" /> die Estaban Salas-konservatorium van Santiago de Cuba, <ref name="alion" /> die Pettman Nasionale Junior Akademie vir Musiek (Auckland, Nieu-Seeland), die Komitas-staatskonservatorium van Jerevan (Armenië). <ref name="alion" /> Hy is ere-hoofsolis van die [[Archangelsk]] Staatskamerorkes,<ref>{{Cite web|url=https://pravdasevera.ru/2016/01/09/60b0a0feb43ef52e7c683526.html|title=Известный итальянский скрипач выступит с Архангельским государственным камерным оркестром|website=pravdasevera.ru|access-date=2023-03-27}}</ref> die Camerata Esteban Salas en die Orchestra Sinfonica de Oriente (Kuba).<ref>{{Verwysing|title=Marco Misciagna for Cuba Television|url=https://www.youtube.com/watch?v=cAkrqwlEifU|access-date=2023-04-15}}</ref> In 2018 het hy die Goue Medalje van die Adjunk Eerste Minister van [[Oekraïne]] ontvang vir die herdenking van die 150ste bestaansjaar van die Kiëf-operahuis.<ref>{{Cite web|url=https://biz.nv.ua/finance/-50023972.html|title=День Европы в Киеве: в Национальной опере Украины состоялся концерт Gala Europa|date=2019-05-31|website=NV|language=ru|access-date=2023-04-14}}</ref> Hy is luitenant-kommissaris van die Vrywillige Militêre Korps van die Italiaanse Rooi Kruis, hulp van die Gewapende Magte, met dekreet van die President van die Republiek.<ref>{{Cite web|url=http://www.one-magazine.it/la-speranza-vede-linvisibile/|title=LA SPERANZA VEDE L'INVISIBILE|date=2020-03-27|website=One Magazine|language=en|access-date=2023-03-19}}</ref> == Diskografie == === Albums === * ''Note di Solidarietà per Casalnuovo Monterotaro'' - Werke deur Henri Wieniawski, Heinrich Wilhelm Ernst en [[Niccolò Paganini]]. Uitgegee deur Dynamic (CDT5065). Marco Misciagna (viool). Vrygestel in 2003.<ref>{{Citation |title=Note di Solidarietà per Casalnuovo Monterotaro |url=https://www.discogs.com/it/release/24747410-Marco-Misciagna-Note-di-Solidarietà-per-Casalnuovo-Monterotaro |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Christmas In Classic'' - Klassieke Kersfees-ordeninge vir viool/bratsj en kitaar. Bevat: ''Joy To The World'', ''Silent Night'', ''We Wish You A Merry Christmas'', ''Jingle Bells''. Marco Misciagna (viool), Vito Vilardi (kitaar). Terramiamusic. Vrygestel in 2010.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna, Vito Vilardi - Christmas In Classic |url=https://www.discogs.com/release/24747050-Marco-Misciagna-Vito-Vilardi-Christmas-In-Classic |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Carulli, Giuliani, Paganini'' - Bevat: ''Fantasia con variazioni sulle arie de La Gazza Ladra'' deur Ferdinando Carulli; ''Grand Duo Concertant Op. 85'' deur Mauro Giuliani; en ''Sonatas Nos. 1, 2 & 6 Op. 2'' deur Niccolò Paganini. Marco Misciagna (viool), Vito Vilardi (kitaar). Digressione Music (DCTT113). Vrygestel in 2018.<ref>{{Citation |title=Carulli {{!}} Giuliani {{!}} Paganini - Marco Misciagna, Vito Vilardi - Carulli, Giuliani, Paganini |url=https://www.discogs.com/release/14533436-Carulli-Giuliani-Paganini-Marco-Misciagna-Vito-Vilardi-Carulli-Giuliani-Paganini |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''The Curve Of A Day'': ''L'ultima strada di Janusz Korczak'' (viool) en ''Canto Per Groznyj'' (bratsj). Marco Misciagna (viool, bratsj). Idyllium. Vrygestel in 2016.<ref>{{Citation |title=L'ultima strada di Janusz Korczak |url=https://www.youtube.com/watch?v=-C6YfWch-Cw |access-date=2023-04-15 |language=en}}</ref> * ''Sette'' - Marco Misciagna (viool). Digressione Music (DIGR77). Vrygestel in 2017.<ref>{{Cite web |title=Sette |url=https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/sette/ |access-date=2023-04-15 |website=Digressione Music |language=it-IT}}</ref> * ''Chamber and Piano Solo Works, Vol. 3'' - Marco Misciagna (bratsj). IMD. Vrygestel in 2020.<ref>{{Cite web |title=Chamber and Piano Solo Works, Vol. 3 |url=https://www.qobuz.com/ar-es/album/chamber-and-piano-solo-works-vol-3-marco-ciannella/iqm11s7bedchc |access-date=2023-04-15 |website=Qobuz |language=es-AR}}</ref> * ''Beautiful Melodies for Viola and Piano'' - Werke deur [[Johann Sebastian Bach]], Johann Georg Benda, [[Joseph Haydn]], [[Camille Saint-Saëns]], [[Claude Debussy]]. Marco Misciagna (bratsj). IMD100. Vrygestel in 2021.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna - Beautiful Melodies for Viola and Piano |url=https://www.discogs.com/release/24749288-Marco-Misciagna-Marco-Ciannella-Beautiful-Melodies-for-Viola-and-Piano |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''The Greatest Movie Soundtracks for Viola and Piano'' - Bevat: Gabriel's Oboe, Over The Rainbow, Summertime, Last Tango In Paris, Merry Christmas Mr. Lawrence. Marco Misciagna (bratsj). IMD200. Vrygestel in 2022.<ref>{{Citation |title=Marco Misciagna - The Greatest Movie Soundtracks For Viola And Piano |url=https://www.discogs.com/release/24749663-Marco-Misciagna-Marco-Ciannella-The-Greatest-Movie-Soundtracks-For-Viola-And-Piano |access-date=2023-04-15 |language=it}}</ref> * ''Maurice Vieux: Complete Music for Unaccompanied Viola (World Premiere Recording)'' - Bevat: 20 Études (1927); 10 Études sur des traits d'orchestre (1928); 10 Études sur les intervalles (1931); 10 Études nouvelles (1956). Marco Misciagna (bratsj). Digressione Music (DCTT129). Vrygestel in 2022.<ref>{{Cite web |title=Maurice Vieux |url=https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/maurice-vieux/ |access-date=2023-03-14 |website=Digressione Music |language=it-IT}}</ref> * ''Bartolomeo Campagnoli: 41 Caprices for Viola, Op. 22, gearrangeer vir bratsj en klavier deur Carl Albert Tottmann''. Marco Misciagna (bratsj). Brilliant Classics (96551). Vrygestel in 2022.<ref>{{Cite web |title=Campagnoli: 41 Caprices for Viola Op.22, arranged for Viola & Piano by Carl Albert Tottmann - Marco Misciagna, viola - Brilliant Classics |url=https://www.brilliantclassics.com/articles/c/campagnoli-41-caprices-for-viola-op22-arranged-for-viola-piano-by-carl-albert-tottmann/ |access-date=2023-03-14 |website=www.brilliantclassics.com |language=nl}}</ref> * ''Federigo Fiorillo: 36 Caprices Op.3 for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). Brilliant Classics (97018). Vrygestel in 2023.<ref>{{Cite web |title= Fiorillo: 36 Caprices Op.3 for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna - Marco Misciagna, viola - Brilliant Classics |url=https://www.brilliantclassics.com/articles/f/fiorillo-36-caprices-op3-for-violin-transcribed-for-viola-by-marco-misciagna/ |access-date=2023-08-17 |website= www.brilliantclassics.com |language=nl}}</ref> * ''Albrecht Blumenstengel: 24 Etudes Op.33 for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2023.<ref>{{Citation |title=Blumenstengel: 24 Etudes Op.33 for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/29217133-Marco-Misciagna-Blumenstengel-24-Etudes-Op33-for-Violin-Transcribed-for-Viola-By-Marco-Misciagna|access-date=2023-12-15}}</ref> * ''Richard Hofmann: 15 Studies Op.87 for Viola''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title=Hofmann: 15 Studies Op.87 for Viola|url= https://www.discogs.com/it/release/30144461-Marco-Misciagna-Hofmann-15-Studies-Op87-for-Viola|access-date=2024-03-18}}</ref> * ''Francesco Paolo Supriani: 12 Toccatas for Cello, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title= Supriani: 12 Toccatas for Cello, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/30726404-Marco-Misciagna-Supriani-12-Toccatas-for-Cello-Transcribed-for-Viola-by-Marco-Misciagna|access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Émile Poilleux: 20 Études chantantes et caractéristiques for Violin, getranskribeer vir bratsj deur Marco Misciagna''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{Citation |title= Poilleux: 20 Études chantantes et caractéristiques for Violin, Transcribed for Viola by Marco Misciagna|url= https://www.discogs.com/it/release/31321767-%C3%89mile-Poilleux-Marco-Misciagna-20-%C3%89tudes-chantantes-et-caract%C3%A9ristiques-for-Violin|access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Antonio Bartolomeo Bruni: 25 Etudes for Viola (World Premiere Recording)''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2024.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/32304222-Antonio-Bruni-Marco-Misciagna-Bruni-25-Etudes-for-Viola-World-Premiere-Recording | title=Bruni: 25 Etudes for Viola (World Premiere Recording)|website=Discogs|date=2024-11-16|language=en-US|access-date=2024-11-16}}</ref> * ''Franz Anton Hoffmeister: 12 Etudes for Viola''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/33469751-Franz-Anton-Hoffmeister-Marco-Misciagna-12-Etudes-for-Viola | title=Hoffmeister: 12 Etudes for Viola|website=Discogs|date=2025-03-21|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> * ''Agustín Barrios Mangoré: Compositions arranged for Viola Solo by Marco Misciagna'' - Bevat: Julia Florida, Las Abejas, Canción de Cuna, Leyenda de España, La Catedral ''(I. Preludio Saudade, II. Andante Religioso, III. Allegro Solemne)'', Una Limosna por el Amor de Dios, Preludio, Capricho Español, Gavota al Estilo Antiguo, Villancico de Navidad. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/33864405-Agust%C3%ADn-Barrios-Mangor%C3%A9-Marco-Misciagna-Agust%C3%ADn-Barrios-Mangor%C3%A9-Compositions-Arranged-for-Viola- | title=Agustín Barrios Mangoré: Compositions Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna|website=Discogs|date=2025-03-21|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> * ''Georg Abraham Schneider: 6 Solos for Viola, Op. 19 & Variations, Op. 44 (gearrangeer vir bratsj deur Marco Misciagna)''. Marco Misciagna (bratsj). MM. Vrygestel in 2025.<ref>{{cite web | url=https://www.discogs.com/it/release/34509157-Georg-Abraham-Schneider-Marco-Misciagna-6-Solos-for-Viola-Op-19-Variations-Op-44- | title=Georg Abraham Schneider: 6 Solos for Viola, Op. 19 & Variations, Op. 44 (arr. Misciagna)|website=Discogs|date=2025-07-11|language=en-US|access-date=2025-03-21}}</ref> === Singels en EP’s === * ''[[Bohemian Rhapsody (rolprent)|Bohemian Rhapsody]], Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Marco Misciagna (viola) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM04.<ref>{{Citation |title=Bohemian Rhapsody, Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/release/30797481-Marco-Misciagna-Bohemian-Rhapsody |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Tico-Tico no Fubá, Arranged for Viola Solo by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Marco Misciagna (viola) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM05.<ref>{{Citation |title=Tico Tico No Fubá, Arranged for Viola Solo (Live) |url=https://www.discogs.com/release/31018411-Marco-Misciagna-Tico-Tico-No-Fubá-Live |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Marco Misciagna: Samba for Viola Solo (Live)'' (2024) – Oorspronklike komposisie deur Marco Misciagna – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM06.<ref>{{Citation |title=Samba for Viola Solo (Live) |url=https://www.discogs.com/release/31281698-Marco-Misciagna-Samba-for-Viola-Solo-Live |access-date=2024-05-12}}</ref> * ''Heinrich Ignaz Franz Biber: Passacaglia for Solo Viola, Arranged by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM08.<ref>{{Citation |title=Biber: Passacaglia for Solo Viola, Arranged by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31551832-Marco-Misciagna-Biber-Passacaglia-for-Solo-Viola-Arranged-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-08-23}}</ref> * ''Johann Sebastian Bach: Sonata No.1, BWV 1001, Transcribed for Viola by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM09.<ref>{{Citation |title=Bach: Sonata No.1, BWV 1001, Transcribed for Viola by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31779158-Marco-Misciagna-Bach-Sonata-No1-BWV-1001-Transcribed-for-Viola-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-09-20}}</ref> * ''Johann Sebastian Bach: Toccata & Fugue BWV 565, Arranged for Viola by Marco Misciagna (Live)'' (2024) – Live opname. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM10.<ref>{{Citation |title=Bach: Toccata & Fugue BWV 565, Arranged for Viola by Marco Misciagna (Live) |url=https://www.discogs.com/it/release/31901515-Marco-Misciagna-Bach-Toccata-Fugue-BWV-565-Arranged-for-Viola-by-Marco-Misciagna-Live |access-date=2024-10-04}}</ref> * ''Marco Anzoletti: Four Etudes for Viola Solo'' (2024) – Etudes Nos. 2 & 5 (1919) / Nos. 2 & 11 (1929). Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM11.<ref>{{cite web |url=https://www.discogs.com/it/release/32170062-Marco-Anzoletti-Marco-Misciagna-Four-Etudes-for-Viola-Solo |title=Anzoletti: Four Etudes for Viola Solo|website=Discogs|date=2024-11-01|language=en-US|access-date=2024-11-01}}</ref> * ''Jiří Herold: Études for Viola (World Premiere Recording)'' (2025) – Ses Études vir solo bratsj. Uitgegee deur MM, katalogusnommer MM17.<ref>{{cite web |title=Jiří Herold: Études for Viola |url=https://www.discogs.com/release/33010086-Jiří-Herold-Études-for-Viola |access-date=2025-01-31}}</ref> == Oorspronklike komposisies en verwerkings == '''Oorspronklike komposisies''' : * Drie [[Flamenco]] Caprices vir onbegeleide altviool - El Vito / Capricho Andaluz / Malagueña (ook 'n weergawe vir onbegeleide viool) <ref>{{Verwysing|title=Misciagna: Three Flamenco Caprices for Solo Viola – El Vito – Capricho Andaluz – Malagueña (2010) für Viola|url=https://www.universaledition.com/Werke/Three-Flamenco-Caprices-for-Solo-Viola/P0350473 |access-date=2026-02-18 |website=www.universaledition.com |language=en}}</ref><ref>{{Verwysing|title=El Vito - Caprice Flamenco for viola sola (Marco Misciagna)|url=https://www.youtube.com/watch?v=6oOtmOd7hhc|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Inleiding en variasies oor die tema Mer Hayrenik (Armeense volkslied) vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=Marco Misciagna - Variations on Armenian National Anthem for viola solo|url=https://www.youtube.com/watch?v=JJ6ShQHOQak|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Morricone Film Suite vir solo altviool (Suite in 8 bewegings, hulde aan [[Ennio Morricone]] ) <ref name="list">{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/list-arrangements/|title=List Arrangements|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15|archive-date=2023-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415105622/https://www.marcomisciagna.com/list-arrangements/|url-status=dead}}</ref> * Altviool Blues vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=VIOLA BLUES - Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=y9jzriePZXE|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * 6 Jazz Viola Preludes vir onbegeleide altviool (1-Ragtime, 2-Cafè Concerto, 3-Ragtime Boogie, 4-Ballade, 5-A J.S.Bach Joke, 6-Just After Midnight) <ref>{{Verwysing|title=VIOLA BLUES - Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=y9jzriePZXE|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Fantasie vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=Jerusalem Fantasy (for viola solo) - Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=1In6qJ7efEU|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Samba vir onbegeleide altviool <ref>{{Verwysing|title=SAMBA for viola solo, Marco Misciagna|url=https://www.youtube.com/watch?v=0GpdZV1egoM|access-date=2023-04-15|language=en}}</ref> * Star Wars Suite vir onbegeleide altviool (huldiging aan [[John Williams]]) <ref name="list" /> * Jazz Caprices vir onbegeleide altviool <ref name="list" /> * 3 stukke, hulde aan Charlie Byrd vir onbegeleide altviool (1-Swing'59, 2-Blues vir Felix, 3-Spaanse Altviool Blues) <ref name="list" /> * Fantasia op die Ierse volksliedjie "The last rose of summer" : vir viool en klavier / Romolo Pio Misciagna ; (hersiening en vioolkadens deur Marco Misciagna) <ref>{{Cite web|url=http://www.bncs.beniculturali.it/opac_cosenza/opac/cosenza/scheda.jsp?bid=CSA0066190|title=Ricerca bibliografica|last=Admin|website=www.bncs.beniculturali.it|language=it|access-date=2023-03-14|archive-date=2023-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314222158/http://www.bncs.beniculturali.it/opac_cosenza/opac/cosenza/scheda.jsp?bid=CSA0066190|url-status=dead}}</ref> '''Reëlings''' : * [[Isaac Albeniz|Isaac Albéniz]] : Asturias vir altviool (uit: Suite española No. 1, vir klavier, op. 47) / Rumores de la caleta vir altviool (uit: Recuerdos de viaje, vir klavier, op. 71) <ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * [[Francisco Tárrega]] : Tango, Recuerdos de la Alhambra, Caprice Arabe vir altviool (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * Fernando Sor : Andante - Duo for one Viola (uit: 24 leçons progressives, vir kitaar, op. 31) <ref>{{Cite web|url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|title=Viola Virtuosa Albéniz, Tárrega, Sor Vier Solo Transkriptionen aus Spanien|website=partitura-verlag.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123846/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/viola-virtuosa/category_pathway-12|url-status=dead}}</ref> * Manuel De Falla : Danza del molinero aus El sombrero de tres picos vir altviool<ref>{{Cite web|url=https://www.stretta-music.it/viola-virtuosa-2-nr-664339.html|title=Viola virtuosa 2 {{!}} comprare nello shop online di Stretta|website=www.stretta-music.it|language=it|access-date=2023-03-19}}</ref> * Julio Salvador Sagreras : El colibrí - Imitación al vuelo del picaflor vir altviool<ref>{{Cite web|url=https://www.stretta-music.it/viola-virtuosa-2-nr-664339.html|title=Viola virtuosa 2 {{!}} comprare nello shop online di Stretta|website=www.stretta-music.it|language=it|access-date=2023-03-19}}</ref> * Jacques Bittner : Suite vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emmanuel Bach]] : Pedaloefening, vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * [[Carl Philipp Emanuel Bach|Carl Philipp Emmanuel Bach]] : Sonate in a mineur, vir altviool <ref>{{Cite web|url=https://davinci-edition.com/editor/marco-misciagna/|title=DA VINCI PUBLISHINGMarco Misciagna|website=DA VINCI PUBLISHING|language=en-US|access-date=2023-03-19}}</ref> * Agustín Barrios Mangoré: La Catedral / Julia Florida vir altviool (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web |url=https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/augustin-barrios-mangore-1885-1944-la-caterdal-julia-floridafuer-viola/category_pathway-12 |title= Augustín Barrios Mangoré (1885–1944) La Catedral - Julia Florida für Viola |website=partitura-verlag.com|access-date=2024-06-07 }}</ref> * Agustín Barrios Mangoré: La Catedral / Julia Florida vir tjello (oorspronklike vir kitaar)<ref>{{Cite web |url= https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/mangore/category_pathway-12 |title= Augustín Barrios Mangoré (1885–1944) La Catedral - Julia Florida for Violoncello |website= partitura-verlag.com |access-date= 2024-06-07 |archive-date= 2024-06-07 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240607214519/https://partitura-verlag.com/de/shop-de/product/mangore/category_pathway-12 |url-status= dead }}</ref> == Toekennings == * 2017 - [https://garanteminori.consiglio.puglia.it/-/alla-garante-regionale-dell-infanzia-e-dell-adolescenza-rosy-paparella-il-premio-speciale-all-educatore Toekenning "Arte, Sport e territorio" - Uitnemendheid van Puglia.] * 2019 - Internasionale Toekenning "Fontane di Roma" (37ste uitgawe) <ref>{{Cite web|url=https://www.agenziacomunica.net/2019/06/12/37-premio-fontane-di-roma-i-vincitori-e-la-cerimonia/?print=print|title=37° Premio Fontane di Roma, i vincitori e la cerimonia - Agenzia Comunica|website=www.agenziacomunica.net|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Elmo Prys "Stories van Gewone Kultuur" <ref>{{Cite web|url=https://www.eventspress.it/2019/08/04/nomi-di-eccezione-per-il-premio-elmo-2019-rizziconi-rc-6-agosto-2019-ore-21/|title=NOMI DI ECCEZIONE PER IL PREMIO ELMO 2019 RIZZICONI (RC) 6 AGOSTO 2019 - ORE 21 » Eventspress|website=Eventspress|language=it-IT|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Internasionale Prys - Goue Medalje "Maison des Artistes" ( [[Universiteit van Rome|Sapienza Universiteit van Rome]] ); * 2019 - Constantinus Magnus Internasionale Toekenning (Konstantiniese Nemagniese Orde van St.Stephen); <ref>{{Cite web|url=http://www.consolatorusan.it/pag.php?n=830|title=IL CONSOLE ONORARIO MARCO GINESI PRESENZIA ALLA VIII EDIZIONE DEL "CONSTATINUS MAGNUS".|website=www.consolatorusan.it|access-date=2023-03-14}}</ref> * 2019 - "Vigna d'Argento" Award ( Palazzo Montecitorio, Kamer van Afgevaardigdes, Rome); <ref>{{Cite web|url=https://www.romatoday.it/eventi/premio-vigna-d-argento-26-settembre-2019.html|title=Da Lecce a Roma: il premio Vigna D'argento, edizione speciale in collaborazione con l'Associazione Pugliesi nel mondo|website=amp.romatoday.it|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Internasionale Toekenning "Hertogin Lucrezia Borgia" <ref>{{Cite web|url=https://www.cronacacomune.it/notizie/37226/iv-edizione-del-premio-internazionale-duchessa-lucrezia-borgia-bisceglie-ba.html#null|title="IV Edizione del Premio Internazionale Duchessa Lucrezia Borgia" a Bisceglie (Ba)|website=www.cronacacomune.it|access-date=2023-03-14}}</ref> * 2019 - City of Naples International Award for Art, Culture and Fashion, 9th Edition Academy Oscar <ref>{{Cite web|url=http://occhioallartistamagazine.it/2019/09/12/meritato-successo-per-la-nona-edizione-del-premio-citta-di-napoli-al-maschio-angioino/|title=Meritato successo per la nona edizione del premio "Città di Napoli" al Maschio Angioino|date=2019-09-12|website=Occhio all'Artista Magazine|language=it-IT|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123842/http://occhioallartistamagazine.it/2019/09/12/meritato-successo-per-la-nona-edizione-del-premio-citta-di-napoli-al-maschio-angioino/|url-status=dead}}</ref> * 2019 - "Cicero Award" ''(Fondazione "Marco Tullio Cicerone")'' <ref>{{Cite web|url=https://fondazionecicerone.it/cicero-award-2019/|title=Cicero Award 2019 {{!}} Fondazione M.T. Cicerone|last=Castellucci|first=Pubblicato da Ciro|language=it-IT|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2019 - Vincenzo Crocitti- Award ("VINCE International", Rome) ''<ref>{{Cite web|url=https://premiovincenzocrocitti.com/premiazioni/premiazioni-2019/|title=Premiazioni 2019|date=2020-03-26|website=Premio Vincenzo Crocitti International|language=it-IT|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319123840/https://premiovincenzocrocitti.com/premiazioni/premiazioni-2019/|url-status=dead}}</ref>'' * 2019 - Goue Histonium Award <ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-27}}</ref> * 2019 - [[Mona Lisa]] Award 2019 <ref>{{Cite web|url=https://www.pastorevito.it/biennale-internazionale-darte-contemporanea-barocco-salentino-vitoronzo-pastore/|title=BIENNALE INTERNAZIONALE D'ARTE CONTEMPORANEA "BAROCCO SALENTINO" - Vitoronzo Pastore ⋆|last=Pastore|first=Vitoronzo|date=2020-07-30|language=it-IT|access-date=2023-03-27}}</ref> * 2020 - Ubaldo Lay Award <ref>{{Cite web|url=https://www.pastorevito.it/biennale-internazionale-darte-contemporanea-barocco-salentino-vitoronzo-pastore/|title=BIENNALE INTERNAZIONALE D'ARTE CONTEMPORANEA "BAROCCO SALENTINO" - Vitoronzo Pastore ⋆|last=Pastore|first=Vitoronzo|date=2020-07-30|language=it-IT|access-date=2023-03-27}}</ref> * 2020 - Die "Silver Chimera" 2020 Award <ref>{{Cite web|url=https://www.cataniatoday.it/cronaca/premio-chimera-argento-medici-operatori-sanitari-comune-catania.html|title=Il premio Chimera d’argento 2020 assegnato a medici e sanitari|website=amp.cataniatoday.it|access-date=2023-03-19}}</ref> * 2021 - Nasionale Toekenning "Silver Eagle" <ref>{{Cite news|accessdate=2023-03-19}}</ref> == Eerbewyse == * Silwer Jubileum Meriete Medalje van die Heilige Militêre Konstantiniese Orde van Saint George toegeken op 16/04/2016; <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|title=Premi e riconoscimenti Marco Misciagna|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804103641/https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|url-status=dead}}</ref> * Silwer Medalje van Verdienste vir die 300ste herdenking van die ''Bolla Militantis Ecclesiae'' ''afgekondig deur Pous Clemens XI'' van die Heilige Militêre Konstantiniese Orde van Saint George toegeken op 27/05/2018; <ref>{{Cite web|url=https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|title=Premi e riconoscimenti Marco Misciagna|last=SitoChiaro|website=Marco Misciagna|language=it-IT|access-date=2023-04-15|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804103641/https://www.marcomisciagna.com/premi-e-riconoscimenti-marco-misciagna/|url-status=dead}}</ref> * Goue Medalje - Herdenking van die 150ste herdenking van die Nasionale Opera van Oekraïne (Mei 2018) <ref>{{Cite web|url=https://biz.nv.ua/finance/-50023972.html|title=День Европы в Киеве: в Национальной опере Украины состоялся концерт Gala Europa|date=2019-05-31|website=NV|language=ru|access-date=2023-04-15}}</ref> * Ereburgerskap van die stad Ayvalık – Turkye (Februarie 2018) <ref>{{Cite web|url=https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/fahri-ayvalikli-misciagnadan-cilgin-ispanyol-danslari-40908977|title=Fahri Ayvalıklı Misciagna’dan çılgın İspanyol dansları|website=www.hurriyet.com.tr|language=tr|access-date=2023-03-14}}</ref> * Medalje vir samewerking in die Oekraïne. No. 988 - 2 November 2020 <ref>{{Cite web|url=https://vto-orden.com.ua/catalog/award/znak-narodnoyi-poshani-za-plidnu-spivpracyu|title=Medal for Cooperation in Ukraine. No. 988 (02/11/2020)}}</ref> * Medalje van die Orde van St George Oekraïne. No.1725 – 2 November 2020 <ref>{{Cite web|url=https://vto-orden.com.ua/catalog/award/vidznaka-za-sluzhinnya-bogu-i-ukrayini-dlya-kapela|title=Medal of the Order of St. George Ukraine. No.1725 – 2 November 2020;}}</ref> * Geagte Besoeker van die Stad [[Santiago de Cuba]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.marcomisciagna.com/Marco Misciagna Amptelike webwerf] * [https://www.digressionemusic.it/portfolio-items/maurice-vieux/ MAURICE VIEUX] * [https://www.brilliantclassics.com/articles/c/campagnoli-41-caprices-for-viola-op22-arranged-for-viola-piano-by-carl-albert-tottmann/ Campagnoli: 41 Caprices for Viola Op.22, verwerk vir Altviool & Klavier deur Carl Albert Tottmann - Brilliant Classics] * [https://www.discogs.com/it/artist/7545335-Marco-Misciagna Marco Misciagna] * [https://rachmaninov.ru/institut/personalii/pochyotnyie-professora/marko-mishanya Марко Мишанья] * [http://alionbalticfestival.com/miscignia.html Alion Baltiese Musiekfees | Marco Misciagna] * [https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php Pantonale Musikveranstaltungen des Pantonale e.] [https://www.pantonale.com/music-festival/de/archiv/philharmonika-2016.php V. Berlyn - PHILHARMONIKA 2016] * [http://www.consolatorusan.it/pag.php?n=830 IL CONSOLE ONORARIO MARCO GINESI PRESENZIA ALLA VIII EDIZIONE DEL “CONSTATINUS MAGNUS”.] * [https://www.hurriyet.com.tr/kitap-sanat/fahri-ayvalikli-misciagnadan-cilgin-ispanyol-danslari-40908977 Fahri Ayvalıklı Misciagna'dan çılgın İspanyol dansları] {{Normdata}} [[Kategorie:Violiste]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Artikels met hAudio-mikroformate]] 67dcsrxp0s88d86g4jy5at49lxcykp8 0 405288 2922271 2901149 2026-08-05T08:46:36Z Aliwal2012 39067 2922271 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Politieke party | party_naam = Zimbabwe African National Union – Patriotic Front | afkorting = ZANU–PF | party_logo = Flag of ZANU-PF.svg | logobeskrywing = | logo_onderskrif = Vlag van die ZANU–PF | leier = [[Emmerson Mnangagwa]] | slagspreuk = | gestig = {{Geboortedatum en ouderdom|1963|8|8}} | ontbind = | samesmelting_van = | afgestig_van = | voorafgegaan = | samesmelting_met = | opgevolg = | nuusbrief = | hoofkwartiere = ZANU–PF Gebou<br />[[Harare]], [[Zimbabwe]] | studente_vleuel = | jeugvleuel = | ideologie = [[Populisme]]<br />Anti-[[imperialisme]]<br />[[Pan-Afrikanisme]]<br />Afrika Nasionalisme | nasionaal = | internasionaal = Voormalige Bevrydingsbewegings van Suider-Afrika | kleure = {{Kleurkas|#00FF00}} [[Groen]], {{Kleurkas|#FF0000}} [[Rooi]], {{Kleurkas|#000000}} [[Swart]], {{Kleurkas|#FFFF00}} [[Geel]] | webwerf = {{Amptelike webwerf|https://www.zanupf.org.zw/}} }} [[Lêer:Emmerson Mnangagwa (2019-01-15).jpg|duimnael|links|upright|[[Emmerson Mnangagwa]], die partyleier en die huidige president van Zimbabwe]] Die '''Zimbabwe African National Union – Patriotic Front (ZANU–PF)''' is sedert 1980 die regerende party van [[Zimbabwe]]. Dit word tans deur [[Emmerson Mnangagwa]] gelei, die huidige president van [[Zimbabwe]]. Die party is vir baie jare deur wyle [[Robert Mugabe]] gelei.<ref>{{Webaanhaling|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-65775996|datum=23 Augustus 2023|titel=Zimbabwe elections 2023: What you need to know|taal=Engels|uitgewer=BBC News|toegangsdatum=27 Augustus 2023}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|ZANU–PF}} * {{en}} [https://www.zanupf.org.zw/ Amptelike webwerf] {{Saadjie}} {{Voormalige Bevrydingsbewegings van Suider-Afrika}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zanu PF}} [[Kategorie:Politieke partye in Zimbabwe]] 5y3ibov9vsu4fc3oira1mg2umpu4oms 0 407401 2922018 2915315 2026-08-04T18:29:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922018 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [http://long long], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] lql31cfej4t7khe5behs4ldu1m2uixw 2922019 2922018 2026-08-04T18:29:45Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Verbeter 2922019 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [http://long long], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] gsxgyiniizbkcowjlcya9fsgzrozuda 2922020 2922019 2026-08-04T18:30:28Z Oesjaar 7467 /* Invloed */ Verbeter 2922020 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [[long]], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] ekpb48b9lahi6ix3h0z1w1e77tddkyf 2922021 2922020 2026-08-04T18:30:48Z Oesjaar 7467 /* Tee */ Verbeter 2922021 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [[long]], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens.<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref>.Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] 2s6a5flnv99lj7k47mq4e1gq6ketd5z 2922023 2922021 2026-08-04T18:31:45Z Oesjaar 7467 /* Groen-tee */ Verbeter 2922023 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [[long]], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens.<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder.<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref>. Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] f85xmy712uq43rvxl3hslpm0u8fecb7 2922052 2922023 2026-08-04T18:54:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922052 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [[long]], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens.<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder.<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref>https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] paxxybe2okz31igkd57vow6eeaeh9ci 14 408846 2922274 2631079 2026-08-05T08:58:54Z Aliwal2012 39067 Alle inhoud uit bladsy verwyder 2922274 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2922275 2922274 2026-08-05T09:00:08Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Wiskunde]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922275 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Wiskunde]] 9thqu6b7na9njgf7xy6isax9pll50c0 6 411686 2921969 2650120 2026-08-04T17:47:59Z JMK 649 +kat 2921969 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=C.R. Swart saam met M.P. Prinsloo en A.J.J. Duursema |bron=Rapport |datum=Oktober 1940 |daarsteller=Self |outeur=Self |ander_weergawes= }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> == Lisensiëring == {{PD-SA}} [[Kategorie:Charles Robberts Swart]] 7iplh6pchdmkd7hhdp66dmjdajlicjk 0 412657 2922017 2921245 2026-08-04T18:28:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922017 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sketch portrait of Anton Wilhelm Amo (c. 1703 – c. 1759).jpg|duimnael|Tekening van Anton Wilhelm Amo.]] '''Anton Wilhelm Amo''' (Latyns ''Antonius Guilielmus Amo Afer ab Aximo in Guinee'') ([[1703]]-[[1756]]) was die eerste bekende filosoof van 'n Afrika-agtergrond in [[Duitsland]].<ref>Paulin J. Hountondji: "Afrikanische Philosophie. Myth and Reality''. 2de uitgawe Indiana University Press, Bloomington/Indianapolis 1996, bl. 114.</ref> Hy is gebore in Nkubeami naby Aximia in [[Ghana]]. == Lewe en werk == Dit is onduidelik hoe Amo na [[Europa]] gekom het. Hy dien in [[Amsterdam]] in Hertog van Brunswyk se hof en is onder sy beskerming gedoop. Amo het aan [[Wittenberg]] gestudeer en daar sy doktorsgraad in [[filosofie]] verwerf. Nadat hy in [[Jena]], [[Halle, Sakse-Anhalt|Halle]] en Wolfenbüttel gewerk het, het hy na [[Afrika]] teruggekeer.<ref>Norbert Lochner: Anton Wilhelm Amo. Ghanese geleerde in die 17de eeu Duitsland. In: Übersee-Rundschau 10, uitgawe 1 (1958), bl. 22-31 = Anton Wilhelm Amo. Ghanese geleerde in die 17de eeu Duitsland. In: Transactions of the Historical Society of Ghana 3 (1958), bl. 169-179.</ref> == Ontvangs == In onlangse jare in [[Duitsland]] is voorgestel dat openbare pleine na Amo vernoem word, en in sommige gevalle is dit reeds gedoen (bv. [[Stuttgart]]).<ref>{{Cite web |url=https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.signal-gegen-rassismus-stuttgart-benennt-nun-doch-einen-platz-nach-anton-wilhelm-amo.b03e1cc2-5ee3-444e-8977-eb002da3e55c.html |title=argiefkopie |access-date= 6 Maart 2024 |archive-date=14 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230114130857/https://www.stuttgarter-zeitung.de/inhalt.signal-gegen-rassismus-stuttgart-benennt-nun-doch-einen-platz-nach-anton-wilhelm-amo.b03e1cc2-5ee3-444e-8977-eb002da3e55c.html |url-status=dead }}</ref> Hy is in verskeie museumuitstallings herdenk, insluitend "''Anton Wilhelm Amo. Between the Worlds''" in Wittenberg in 2024.<ref>https://www.wittenberg.de/kultur-tourismus/kultur/ausstellungen/sonderausstellung-anton-wilhelm-amo-zwischen-den-welten-/</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Amo, Anton Wilhelm}} [[Kategorie:Duitse filosowe]] [[Kategorie:Geboortes in 1703]] [[Kategorie:Sterftes in 1756]] 9fol97ohzq65zcqk4qkso9h1eemlum1 0 412856 2922283 2814020 2026-08-05T09:07:59Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Iranse aktrises]] verwyder; [[:Kategorie:Irannese aktrises]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922283 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Golshifteh Farahani | beeld = Golshifteh Farahani at Berlinale 2023 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Farahani in 2023 | geboortenaam = Rahavard Farahani | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1983|07|10|}} | geboorteplek = [[Tehran]], Iran | beroep = [[Aktrise]] | alma_mater = Iranse Universiteit vir Toegepaste Wetenskap en Tegnologie<ref>{{cite web|title=Golshifteh Farahani|url=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270439/|publisher=Soureh Cinema|access-date=18 Junie 2023|lang=fa|archive-date=5 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305033402/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112270439/|url-status=live}}</ref> | huweliksmaat = | ouers = Behzad Farahani }} '''Rahavard Farahani''' ({{lang-fa|رهاورد فراهانی}}; * [[10 Julie]] [[1983]]), professioneel bekend as '''Golshifteh Farahani''' ({{Lang-fa|گلشیفته فراهانی|label=none}}), is 'n [[Iran]]se aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in ''Mim Mesle Madar'' (2006), ''Body of Lies'' (2008), ''About Elly'' (2009), ''The Patience Stone'' (2012), ''Paterson'' (2016), ''Girls of the Sun'' (2018), ''Extraction'' (2020) en die opvolg daarop, ''Extraction 2'' (2023), en die televisiereeks ''Invasion'' (2021–tans). Sy is tydens die 2014 César-toekenningsaand genomineer vir 'n César-toekenning vir die Mees Belowende Aktrise vir haar rol in ''The Patience Stone''. == Vroeë lewe == [[Lêer:Press Conference of M For Mother, Fars news agency office - 8 November 2006 (7 8508170088 L600.jpg|duimnael|Farahani in 2006]] Farahani is gebore in [[Teheran]], [[Iran]]. Sy is die dogter van Behzad Farahani, 'n teaterregisseur en akteur, en Fahimeh Rahim Nia. Haar suster is die aktrise Shaghayegh Farahani.<ref name="Guardian">{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/aug/22/iran.middleeast|title=Hollywood postponed|last=Tehrani|first=Souraya|date=22 Augustus 2008|work=TheGuardian.com|access-date=2 April 2021|archive-date=26 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126033910/http://www.theguardian.com/commentisfree/2008/aug/22/iran.middleeast|url-status=live}}</ref> Golshifteh het op vyfjarige ouderdom musiek en klavier begin studeer, en later by 'n musiekskool in Teheran ingeskryf. Op 14 het sy die hoofrol vertolk in Dariush Mehrjui se ''The Pear Tree'', 'n rol waarvoor sy die Crystal Roc vir Beste Aktrise in die Internasionale Afdeling van die 16de Fajr Internasionale Filmfees in Teheran gewen het.<ref>{{Cite web|last=Rouiller|first=Nathalie|date=14 Oktober 2019|title=Golshifteh Farahani, aveuglante|url=https://next.liberation.fr/cinema/2019/10/14/golshifteh-farahani-aveuglante_1757532|access-date=19 November 2021|website=liberation.fr|quote=Sur les registres, la belle s'appelle Rahavard, "cadeau de la route", en allusion aux chemins de hasard et à leurs surprises d'importance. [...] On l'imaginait double nationale, elle affirme n'avoir qu'un passeport, le tricolore [...] "On n'est pas responsable de la peur des hommes", dit l'ex de Louis Garrel, deux fois mariée et séparée...|archive-date=14 Mei 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514094300/https://www.liberation.fr/cinema/2019/10/14/golshifteh-farahani-aveuglante_1757532/|url-status=live}}.</ref> == Loopbaan == Farahani het die hoofrol vertolk in die drama ''About Elly'', wat as die beste rolprent tydens die 2009 Tribeca-rolprentfees aangewys is, en 'n Silwer Bear-toekenning tydens die Berlynse Internasionale Filmfees ontvang het. <ref name="Hollywood.com">{{cite web|url=http://www.hollywood.com/feature/fresh_face_Golshifteh_Farahani_body_of_lies_trial/5343659|title=FRESH FACE: Golshifteh Farahani|last=Christianson|first=Emily|work=Hollywood.com|access-date=25 Januarie 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221183323/http://www.hollywood.com/feature/fresh_face_Golshifteh_Farahani_body_of_lies_trial/5343659|archive-date=21 Februarie 2009}}</ref> Farahani het die hoofrol vertolk in ''The Patience Stone'' (2012), geregisseer deur Atiq Rahimi ná sy roman. Dit is gunstig ontvang deur die meeste resensente.<ref>{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/the_patience_stone/|title=The Patience Stone|webwerf=Rotten Tomatoes|access-date=30 Augustus 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140713091159/http://www.rottentomatoes.com/m/the_patience_stone/|archive-date=13 Julie 2014}}</ref> Sy het ook verskyn in 'n César-toekenning video uit 2012 in die kategorie Belowendste Aktrise. In 2016 het Farahani ''Anna Karenina'' op die verhoog in Parys vertolk en gunstige resensies ontvang. Sy het ook die hoofrol van Laura vertolk in regisseur Jim Jarmusch se Amerikaanse rolprent, ''Paterson'', naas [[Adam Driver]]. Die rolprent het positiewe resensies ontvang. In 2017 het sy verskyn in die fantasierolprent ''Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales'' as die seeheks Shansa.<ref>{{cite web|url=http://www.palm-news.com/golshifteh-farahani-in-pirates-of-the-caribbean/|title=Golshifteh Farahani in Pirates of the Caribbean|access-date=16 Julie 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151130030450/http://www.palm-news.com/golshifteh-farahani-in-pirates-of-the-caribbean/|archive-date=30 November 2015}}</ref> In 2020 was sy te sien in die aksierolprent ''Extraction'' as Nik Khan, en in die opvolg daarop uit 2023, ''Extraction 2''. == Filmografie == * ''Derakht-e golabi'' (1997) * ''Haft Pardeh'' (2000) * ''Zamaneh'' (2001) * ''Jayee digar'' (2002) * ''Do fereshteh'' (2003) * ''Boutique'' (2003) * ''Ashk-e sarma'' (2004) * ''Bab'Aziz, le prince qui contemplait son âme'' (2005) * ''Mahiha ashegh mishavand'' (2005) * ''Bé nam-e pedar'' (2005) * ''Gis Borideh'' (2006) * ''Niwemang'' (2006) * ''Mim mesle madar'' (2007) * ''Santouri'' (2007) * ''Shirin'' (2008) * ''Hamisheh paye yek zan dar miyan ast'' (2008) * ''Divar'' (2008) * ''Body of Lies'' (2008) * ''Darbareye Elly'' (2009) * ''There Be Dragons'' (2011) * ''Si tu meurs, je te tue'' (2011) * ''Poulet aux prunes'' (2011) * ''Syngué Sabour, pierre de patience'' (2012) * ''Just Like a Woman'' (tv-film, 2012) * ''My Sweet Pepperland'' (2013) * ''Rosewater'' (2014) * ''Eden'' (2014) * ''Exodus: Gods and Kings'' (2014) * ''Les Deux Amis'' (2015) * ''Paterson'' (2016) * ''[[The Upside]]'' (2017) * ''Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales'' (2017) * ''Les Filles du soleil'' (2018) * ''L'angle mort'' (2019) * ''Un divan à Tunis'' (2019) * ''Extraction'' (2020) * ''Extraction 2'' (2023) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons category}} * {{IMDb name}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Farahani, Golshifteh}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Irannese aktrises]] jfiypx2no17xh2evmrtnqt2s76uzp9g 14 412861 2922281 2659160 2026-08-05T09:06:50Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Kategorie:Iranse aktrises]] na [[Kategorie:Irannese aktrises]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Beter titel 2659160 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Aktrises volgens nasionaliteit]] [[Kategorie:Iraniërs]] qrkaf2a8vn0pfmo7wk6s2ngsyn6k24r 0 413357 2922299 2777835 2026-08-05T09:37:04Z JMK 649 ~kat 2922299 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} Op 28 Maart 2024, het 'n passasiersbus naby Mamatlakala in [[Limpopo]], [[Suid-Afrika]] neergestort. 45 mense is dood en 'n agtjarige meisie, wat ernstige beserings opgedoen het, was die enigste oorlewende.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/> Volgens die Suid-Afrikaanse Departement van Vervoer het die voorval plaasgevind toe die bestuurder beheer verloor het en die bus oor 'n brug gegaan het en daarna aan die brand geslaan het. Die bus het [[Paasfees]]<nowiki/>pelgrims van [[Gaborone]], Botswana, na [[Moria]] in Limpopo, Suid-Afrika vervoer.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/><ref name="Reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BBC News">{{Cite news |last=Chatterjee |first=Phelan |date=28 March 2024 |title=South Africa: Girl, 8, only survivor as 45 killed in bus crash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328202657/https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |archive-date=28 March 2024 |access-date=28 March 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref> <ref name="CNN">{{Cite news |last=Cassidy |first=Amy |date=28 March 2024 |title=Bus carrying Easter worshippers falls off cliff killing 45 people in South Africa |url=https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |work=[[CNN]] |access-date=28 March 2024 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328210243/https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Reuters">{{cite news |last=Sishi |first=Siyabonga |date=28 March 2024 |title=Bus accident in South Africa kills at least 45, Transport Ministry says |url=https://www.reuters.com/world/africa/bus-accident-south-africa-kills-least-45-transport-ministry-says-2024-03-28/ |access-date=28 March 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://www.theguardian.com/world/video/2024/mar/28/bus-plunges-from-bridge-into-ravine-in-south-africa-video Bus plunges from bridge into ravine in South Africa – video] (video van die nasleep van die ongeluk deur ''[[The Guardian]]'') {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ongelukke in Suid-Afrika]] buq9nns8r3lcutg8d9cy63t7msxfvgv 2922308 2922299 2026-08-05T10:01:57Z JMK 649 JMK het bladsy [[2024 Mamatlakala snelwegongeluk]] na [[2024 Mamatlakala-busongeluk]] geskuif: Beter titel: nie op snelweg, maar bus val van brug op bergpas 2922299 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} Op 28 Maart 2024, het 'n passasiersbus naby Mamatlakala in [[Limpopo]], [[Suid-Afrika]] neergestort. 45 mense is dood en 'n agtjarige meisie, wat ernstige beserings opgedoen het, was die enigste oorlewende.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/> Volgens die Suid-Afrikaanse Departement van Vervoer het die voorval plaasgevind toe die bestuurder beheer verloor het en die bus oor 'n brug gegaan het en daarna aan die brand geslaan het. Die bus het [[Paasfees]]<nowiki/>pelgrims van [[Gaborone]], Botswana, na [[Moria]] in Limpopo, Suid-Afrika vervoer.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/><ref name="Reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BBC News">{{Cite news |last=Chatterjee |first=Phelan |date=28 March 2024 |title=South Africa: Girl, 8, only survivor as 45 killed in bus crash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328202657/https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |archive-date=28 March 2024 |access-date=28 March 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref> <ref name="CNN">{{Cite news |last=Cassidy |first=Amy |date=28 March 2024 |title=Bus carrying Easter worshippers falls off cliff killing 45 people in South Africa |url=https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |work=[[CNN]] |access-date=28 March 2024 |archive-date=28 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328210243/https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Reuters">{{cite news |last=Sishi |first=Siyabonga |date=28 March 2024 |title=Bus accident in South Africa kills at least 45, Transport Ministry says |url=https://www.reuters.com/world/africa/bus-accident-south-africa-kills-least-45-transport-ministry-says-2024-03-28/ |access-date=28 March 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://www.theguardian.com/world/video/2024/mar/28/bus-plunges-from-bridge-into-ravine-in-south-africa-video Bus plunges from bridge into ravine in South Africa – video] (video van die nasleep van die ongeluk deur ''[[The Guardian]]'') {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ongelukke in Suid-Afrika]] buq9nns8r3lcutg8d9cy63t7msxfvgv 2922312 2922308 2026-08-05T10:06:38Z JMK 649 koord, vertaal 2922312 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} Op 28 Maart 2024, het 'n passasiersbus naby Mamatlakala in [[Limpopo]], [[Suid-Afrika]] neergestort. 45 mense is dood en 'n agtjarige meisie, wat ernstige beserings opgedoen het, was die enigste oorlewende.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/> Volgens die Suid-Afrikaanse Departement van Vervoer het die voorval plaasgevind toe die bestuurder beheer verloor het en die bus oor 'n brug gegaan het en daarna aan die brand geslaan het. Die bus het [[Paasfees]]<nowiki/>pelgrims van [[Gaborone]], Botswana, na [[Moria]] in Limpopo, Suid-Afrika vervoer.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/><ref name="Reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BBC News">{{Cite news |last=Chatterjee |first=Phelan |date=28 Maart 2024 |title=South Africa: Girl, 8, only survivor as 45 killed in bus crash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328202657/https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |archive-date=28 Maart 2024 |access-date=28 Maart 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref> <ref name="CNN">{{Cite news |last=Cassidy |first=Amy |date=28 Maart 2024 |title=Bus carrying Easter worshippers falls off cliff killing 45 people in South Africa |url=https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |work=[[CNN]] |access-date=28 Maart 2024 |archive-date=28 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328210243/https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Reuters">{{cite news |last=Sishi |first=Siyabonga |date=28 Maart 2024 |title=Bus accident in South Africa kills at least 45, Transport Ministry says |url=https://www.reuters.com/world/africa/bus-accident-south-africa-kills-least-45-transport-ministry-says-2024-03-28/ |access-date=28 Maart 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://www.theguardian.com/world/video/2024/mar/28/bus-plunges-from-bridge-into-ravine-in-south-africa-video Bus plunges from bridge into ravine in South Africa – video] (video van die nasleep van die ongeluk deur ''[[The Guardian]]'') {{koördinate|23|58|32|S|28|32|07|O|type:event_region:ZA|aansig=titel}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ongelukke in Suid-Afrika]] o67xk3m79jqfnc4u92a57wvw5rwh1dt 2922313 2922312 2026-08-05T10:18:44Z JMK 649 herskryf teks 2922313 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} Op 28 Maart 2024, het 'n passasiersbus naby Mmamatlakala in [[Limpopo]], [[Suid-Afrika]] oor die rand van 'n brug gestort, wat op 'n draai van die styl Kloofpas in die [[Waterberg]] geleë is. 45 mense is dood en 'n agtjarige meisie, wat ernstige beserings opgedoen het, was die enigste oorlewende.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/> Volgens die Suid-Afrikaanse Departement van Vervoer het die voorval plaasgevind toe die bus die reling van die brug getref het en die pad verlaat het. Die bus het oor die rand van die brug getuimel, op die rotse benede te lande gekom en aan die brand geslaan. Die bus het [[Paasfees]]<nowiki/>pelgrims van [[Gaborone]], Botswana, na [[Moria]] in Limpopo, Suid-Afrika vervoer.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/><ref name="Reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BBC News">{{Cite news |last=Chatterjee |first=Phelan |date=28 Maart 2024 |title=South Africa: Girl, 8, only survivor as 45 killed in bus crash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328202657/https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |archive-date=28 Maart 2024 |access-date=28 Maart 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref> <ref name="CNN">{{Cite news |last=Cassidy |first=Amy |date=28 Maart 2024 |title=Bus carrying Easter worshippers falls off cliff killing 45 people in South Africa |url=https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |work=[[CNN]] |access-date=28 Maart 2024 |archive-date=28 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328210243/https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Reuters">{{cite news |last=Sishi |first=Siyabonga |date=28 Maart 2024 |title=Bus accident in South Africa kills at least 45, Transport Ministry says |url=https://www.reuters.com/world/africa/bus-accident-south-africa-kills-least-45-transport-ministry-says-2024-03-28/ |access-date=28 Maart 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://www.theguardian.com/world/video/2024/mar/28/bus-plunges-from-bridge-into-ravine-in-south-africa-video Bus plunges from bridge into ravine in South Africa – video] (video van die nasleep van die ongeluk deur ''[[The Guardian]]'') {{koördinate|23|58|32|S|28|32|07|O|type:event_region:ZA|aansig=titel}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ongelukke in Suid-Afrika]] mo2i576usvu8ccn522d4kxegp1gsrvo 2922314 2922313 2026-08-05T10:20:44Z JMK 649 +prent 2922314 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Brug in die Kloofpas, Mogalakwena-pm, Limpopo, a.jpg|duimnael|regs|Die brug van Kloofpas in die Waterberg-eskarp waar die ongeluk plaasgevind het.]] Op 28 Maart 2024, het 'n passasiersbus naby Mmamatlakala in [[Limpopo]], [[Suid-Afrika]] oor die rand van 'n brug gestort, wat op 'n draai van die styl Kloofpas in die [[Waterberg]] geleë is. 45 mense is dood en 'n agtjarige meisie, wat ernstige beserings opgedoen het, was die enigste oorlewende.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/> Volgens die Suid-Afrikaanse Departement van Vervoer het die voorval plaasgevind toe die bus die reling van die brug getref het en die pad verlaat het. Die bus het oor die rand van die brug getuimel, op die rotse benede te lande gekom en aan die brand geslaan. Die bus het [[Paasfees]]<nowiki/>pelgrims van [[Gaborone]], Botswana, na [[Moria]] in Limpopo, Suid-Afrika vervoer.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/><ref name="Reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BBC News">{{Cite news |last=Chatterjee |first=Phelan |date=28 Maart 2024 |title=South Africa: Girl, 8, only survivor as 45 killed in bus crash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328202657/https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |archive-date=28 Maart 2024 |access-date=28 Maart 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref> <ref name="CNN">{{Cite news |last=Cassidy |first=Amy |date=28 Maart 2024 |title=Bus carrying Easter worshippers falls off cliff killing 45 people in South Africa |url=https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |work=[[CNN]] |access-date=28 Maart 2024 |archive-date=28 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328210243/https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Reuters">{{cite news |last=Sishi |first=Siyabonga |date=28 Maart 2024 |title=Bus accident in South Africa kills at least 45, Transport Ministry says |url=https://www.reuters.com/world/africa/bus-accident-south-africa-kills-least-45-transport-ministry-says-2024-03-28/ |access-date=28 Maart 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://www.theguardian.com/world/video/2024/mar/28/bus-plunges-from-bridge-into-ravine-in-south-africa-video Bus plunges from bridge into ravine in South Africa – video] (video van die nasleep van die ongeluk deur ''[[The Guardian]]'') {{koördinate|23|58|32|S|28|32|07|O|type:event_region:ZA|aansig=titel}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ongelukke in Suid-Afrika]] ibch7373k5nsibdzqc0dpnlpbi1nypc 2922316 2922314 2026-08-05T10:24:28Z JMK 649 JMK het bladsy [[2024 Mamatlakala-busongeluk]] na [[2024 Mmamatlakala-busongeluk]] geskuif: Tikfout in titel 2922314 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Lêer:Brug in die Kloofpas, Mogalakwena-pm, Limpopo, a.jpg|duimnael|regs|Die brug van Kloofpas in die Waterberg-eskarp waar die ongeluk plaasgevind het.]] Op 28 Maart 2024, het 'n passasiersbus naby Mmamatlakala in [[Limpopo]], [[Suid-Afrika]] oor die rand van 'n brug gestort, wat op 'n draai van die styl Kloofpas in die [[Waterberg]] geleë is. 45 mense is dood en 'n agtjarige meisie, wat ernstige beserings opgedoen het, was die enigste oorlewende.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/> Volgens die Suid-Afrikaanse Departement van Vervoer het die voorval plaasgevind toe die bus die reling van die brug getref het en die pad verlaat het. Die bus het oor die rand van die brug getuimel, op die rotse benede te lande gekom en aan die brand geslaan. Die bus het [[Paasfees]]<nowiki/>pelgrims van [[Gaborone]], Botswana, na [[Moria]] in Limpopo, Suid-Afrika vervoer.<ref name="BBC News"/><ref name="CNN"/><ref name="Reuters" /> == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="BBC News">{{Cite news |last=Chatterjee |first=Phelan |date=28 Maart 2024 |title=South Africa: Girl, 8, only survivor as 45 killed in bus crash |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328202657/https://www.bbc.com/news/world-africa-68690454 |archive-date=28 Maart 2024 |access-date=28 Maart 2024 |work=[[BBC News]]}}</ref> <ref name="CNN">{{Cite news |last=Cassidy |first=Amy |date=28 Maart 2024 |title=Bus carrying Easter worshippers falls off cliff killing 45 people in South Africa |url=https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |work=[[CNN]] |access-date=28 Maart 2024 |archive-date=28 Maart 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328210243/https://www.cnn.com/2024/03/28/africa/bus-carrying-easter-worshippers-falls-off-cliff-intl/index.html |url-status=live}}</ref> <ref name="Reuters">{{cite news |last=Sishi |first=Siyabonga |date=28 Maart 2024 |title=Bus accident in South Africa kills at least 45, Transport Ministry says |url=https://www.reuters.com/world/africa/bus-accident-south-africa-kills-least-45-transport-ministry-says-2024-03-28/ |access-date=28 Maart 2024 |work=[[Reuters]]}}</ref> }} == Eksterne skakels == * [https://www.theguardian.com/world/video/2024/mar/28/bus-plunges-from-bridge-into-ravine-in-south-africa-video Bus plunges from bridge into ravine in South Africa – video] (video van die nasleep van die ongeluk deur ''[[The Guardian]]'') {{koördinate|23|58|32|S|28|32|07|O|type:event_region:ZA|aansig=titel}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Ongelukke in Suid-Afrika]] ibch7373k5nsibdzqc0dpnlpbi1nypc 0 417946 2922068 2919734 2026-08-04T19:00:14Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922068 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Akani Simbine | bynaam = | beeld = Akani Simbine (RSA) 2019.jpg | beeldbeskrywing = Simbine in 2019 | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{GDEO|1993|09|21}} | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Naelloper | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} Akani Simbine (gebore 21 September 1993) is 'n Suid-Afrikaanse naelloper wat in die 100 meter-item spesialiseer. Hy was vyfde in die mense se 100 meter by die [[Olimpiese Somerspele 2016|Olimpiese Somerspele van 2016]] en was die Afrika-rekordhouer in die 100 meter met 'n tyd van 9,84 sekondes wat in Julie 2021 opgestel is, totdat dit in September 2021 deur Ferdinand Omanyala verbeter is. Simbine was 'n finalis in die mans se 100 meter by die Wêreldkampioenskap in 2017 (vyfde), 2019 (vierde) en 2022 (vyfde), en was die 100 meter-kampioen by die Afrika-kampioenskap in 2018 en die Statebondspele in 2018. In die 4 × 100 meter-aflos het hy Suid-Afrika gehelp om in 2016 en 2018 as kampioene by die Afrika-kampioenskap gekroon te word, asook om 'n tweede plek by die Statebondspele in 2018 te behaal met 'n Suid-Afrikaanse rekordtyd van 38,24 sekondes. Hy was die ankerspeler wat Suid-Afrika na goud by die Wêreld-afloskampioenskap in 2021 gelei het. Simbine het in die top-5 geëindig in die laaste vier groot kampioenskap-100 meter-wedlope, insluitend 'n 4de plek by die Wêreldkampioenskap in 2019 en die Olimpiese Somerspele van 2020, waar hy net-net die bronsmedalje misgeloop het teen die Kanadese naelloper [[Andre De Grasse]]. Nadat hy weer eens 'n medalje in die mans 100 meter by die 2024 Olimpiese Spele in Parys misgeloop het – en vierde geëindig het met 'n nuwe Suid-Afrikaanse rekordtyd van 9.82, het Simbine uiteindelik 'n Olimpiese silwermedalje as deel van Suid-Afrika se 4 × 100 meter-aflosspan op 9 Augustus 2024 gewen.<ref>{{Cite web|url=https://www.timeslive.co.za/sport/2024-08-09-simbine-wins-his-olympic-medal-as-sa-take-4x100m-relay-at-paris-games/|title=Simbine wins his Olympic medal as SA take 4x100m relay at Paris Games|website=www.timeslive.co.za|access-date=2025-08-22}}</ref> Op 10 Julie 2024 het die [[Suid-Afrikaanse Sportkonfederasie en Olimpiese Komitee|Suid-Afrikaanse Olimpiese Komitee]] hom en die artistieke gimnas Caitlin Rooskrantz as die vlagdraers by die [[Olimpiese Somerspele 2024|Olimpiese Spele van 2024 in Parys]] aangewys.<ref>{{Cite web|url=https://www.teamsa.co.za/team-sa-flag-bearers-named-at-send-off-banquet/|title=Team SA flag bearers named at send-off banquet|date=10 July 2024|publisher=South African Sports Confederation and Olympic Committee|language=EN|access-date=12 July 2024}}</ref> == 2015 Universiade == Terwyl hy 'n student in Inligtingkunde aan die Universiteit van Pretoria was, het Simbine die Suid-Afrikaanse 100 meter-rekord ewenaar en 'n itemrekord opgestel toe hy op 9 Julie 2015 die goue medalje by die Universiade in Gwangju, Suid-Korea, gewen het.{{Footer Universiade Champions 100m Men}} == Verwysings == {{verwysings}} {{DEFAULTSORT:Simbine, Akani}} [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Pretoria]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse atlete]] [[Kategorie:Geboortes in 1993]] [[Kategorie:Lewende mense]] pjhdbkk9a15gspimo0cf0lq7tfc5h6c 0 419414 2922047 2915360 2026-08-04T18:52:45Z Oesjaar 7467 Sintaksfoute 2922047 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Geslagsverwarring''' is die innerlike konflik wat 'n persoon as gevolg van 'n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul gevoel rondom hul eie geslagtelikheid) en hul geslag met geboorte ervaar. Hormoonwanbalans veroorsaak fisiese veranderinge in die liggaam en kan 'n rol speel in geslagsverwarring. Die mens is 'n ingewikkelde en komplekse spesie: fisies, emosioneel en geestelik en ervaar soms geslagsverwarring (GV).<ref>Garg G, Elshimy G, Marwaha R. (2024). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532313/. National Library of Medicine. Besoek op 17 September 2024.</ref> Hierdie artikel handel oor die volgende aspekte wat geslagsverwarring in die menslike liggaam raak: * hormone wat 'n rol speel in die moontlike diagnose van geslagsverwarring * die plek waar die hormone in die liggaam vrygestel word * die fisiese uitwerking van die hormone wat in wanbalans is * androgeenongevoeligheidsindroom * hoe hierdie hormone wat in wanbalans is, verhoog of verlaag kan word * die begrip geslagsverwarring * die verbintenis tussen hormone in wanbalans en GV * die komplikasies van ‘n verkeerde diagnose * die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV-diagnose * behandeling van GV * die voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is == Hormone wat ‘n rol speel == Hormone<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/article/22464-hormones{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is chemiese boodskapdraers wat verskillende funksies in die liggaam beheer en koördineer. Verskeie kliere, organe en weefsel produseer en stel hormone vry. Tydens hormoonwerking kan ‘n klein hoeveelheid hormone ‘n groot funksie verrig. As gevolg hiervan, kan ‘n klein verandering in hormoonvlakke ‘n groot uitwerking op die liggaam hê en dit kan tot toestande lei wat mediese sorg vereis. Die hormone ter sprake in hierdie artikel is [[testosteroon]], estrogeen en [[androgeen]]. Testosteroon is ‘n steroïed hormoon wat die ontwikkeling van sekondêre manlike geslagseienskappe stimuleer. Estrogeen<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22353-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is ‘n groep steroïed hormone wat die ontwikkeling en instandhouding van vroulike eienskappe in die liggaam aanspoor. Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon, soortgelyk aan testosteroon. [[Lêer:Hypothalamus.gif|duimnael|Hipotalamus: area waar hormoonvrystelling beheer en stimuleer word.]] == Plek van hormoonvrystelling == Verskillende hormone word op verskillende plekke in die liggaam vrygestel en die area van vrystelling verskil dikwels tussen mans en vroue. === Testosteroon === Die hormoon testosteroon, hoofsaaklik geïdentifiseer as die manlike geslagshormoon, word deur die Leydig-selle<ref>Aladamat N, Tadi P. (2022).https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556007/#. National Library of Medicine. Besoek op 21 September 2024.</ref> in die testis van mans geproduseer en in die eierstokke van vrouens. Tydens puberteit sal die [[hipotalamus]] (die area van die brein wat hormoonvrystelling beheer en stimuleer) die hormoon se produsering en vrystelling reguleer en beheer. Voor puberteit is testosteroonvlakke laer, wat ‘n aanduiding is van die lae vrystelling/afskeiding van die gonadotropien-vrystellende hormoon (GnRH)<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22525-gonadotropin-releasing-hormone. Cleveland Clinic. Besoek op 24 September 2024.</ref> en gonadotropiene. Hierdie hormoon (GnRH) veroorsaak dat die pituïtêre klier in die brein hormone produseer en vrystel. Hierdie hormoon wat deur die pituïtêre klier vrygestel word, staan bekend as die luteïniserende hormoon (LH) en die follikelstimulerende hormoon (FSH) en dit veroorsaak dat testosteroon in mans asook estrogeen en progesteroon in vroue geproduseer word. Veranderinge in neuronale insette aan die hipotalamus en breinaktiwiteit gedurende puberteit veroorsaak ‘n drastiese verhoging in GnRH vrystelling. Soos later bespreek, stel testosteroon die manlike eienskappe in werking en bevorder die sekondêre geslagseienskappe van mans. === Estrogeen === Die hormoon estrogeen,<ref>Blanco A, Blanco G. (2017). https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/estrogen-release. ScienceDirect. Besoek op 24 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as die vroulike geslagshormoon, word hoofsaaklik deur die granulosa selle in die eierstokke, bynier en liggaamsvet geproduseer en vrygestel. Sodra estrogeen vrygestel is, beweeg dit deur die liggaam en bind aan ‘n proteïen, naamlik estrogeenreseptors, wat prosesse aan die gang sit. Soortgelyk aan testosteroon, word estrogeen vrystelling deur GnRH gestimuleer en beheer. === Androgeen === Die hormoon androgeen,<ref>Indran I.R, Yong E. (2016). https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/androgen-release#:~:text=An%20estimated%2090%25%20of%20androgens,reductase%20(5. ScienceDirect. Besoek op 25 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as ‘n manlike geslagshormoon, word grootliks in die testis geproduseer en tot ‘n mindere mate in die bynier. Androgeen word deur Leydig-selle vrygestel. Die vrystelling van androgeen word deur die hipotalamus-pituïtêre-gonadale-bynier-asse gestimuleer en gereguleer. Die hipotalamus speel ‘n groot rol in die beheer van basiese funksies soos bloeddruk, immuunrespons en liggaamstemperatuur. Soos later bespreek, het ‘n wanbalans van androgeen uiterse effekte op die liggaam en die werking daarvan. == Effek van hormoonwanbalans op fisiese voorkoms == === Testosteroon === Testosteroon,<ref>You and your Hormones. (2020). https://www.yourhormones.info/hormones/testosterone/#. You and your Hormones. Besoek op 26 September 2024.</ref> wat grootliks ‘n rol in die lewende manlike liggaam speel, kan effekte op die vroulike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die testosteroonvlakke te hoog is: * verhoogde spiermassa * verdieping van stem en vergroting van larinks * toename in gesigshare * afname in borsgrootte (werk in teenstelling met estrogeen) * vergrote geslagsorgane (klitoris raak meer sigbaar en opvallend) Soos later bespreek, speel fisiese voorkoms ‘n groot rol op die selfbeeld en ervaring/gevoel van GV. === Estrogeen === ==== Veranderinge in mans ==== Estrogeen, wat grootliks ‘n rol in die vroulike liggaam speel, kan effekte op die manlike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die manlike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te hoog is:<ref>Kingston H. (2021). [https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen. https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen.].LetsGetChecked. Besoek op 26 September 2024.</ref> * toename in borsgrootte (werk in teenstelling met testosteroon) * erektiele disfunksie * toename in liggaamsmassa * osteoporose * ‘n afname in spiermassa ==== Veranderinge in vroue ==== Veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te laag is:<ref>Cleveland Clinic (2022).https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22354-low-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref> * vaginale droogheid * ongereelde menstruasiesiklusse * pynlike omgang * gereelde vaginale/blaas infeksies === Androgeen === Androgeen, wat grootliks ‘n rol in die manlike liggaam speel, kan die vroulike liggaam beïnvloed as daar ‘n wanbalans in die vlakke daarvan is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die androgeenvlakke te hoog is:<ref>MedlinePlus (2024).[https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women. https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women.].National Library of Medicine. Besoek op 15 Oktober 2024.</ref> * verdieping van stem * afname in borsgrootte * toename van gesigs-, abdominale- en skaamhare (hirsutisme) * gebrekkige of geen menstruasie-siklus * insulienweerstandigheid [[Lêer:Adrenal Gland detail - English.png|duimnael|313x313px|Bynier: klier wat bo-op die nier voorkom waarin androgeen produseer word.]] == [[Androgeenongevoeligheidsindroom]] (AOS) == Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon wat hoofsaaklik deur die testis en bynier geproduseer en vrygestel word. Androgeenongevoeligheidsindroom<ref>Cleveland Clinic (2021). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22199-androgen-insensitivity-syndrome. Cleveland Clinic. Besoek op 4 Oktober 2024.</ref> is ‘n toestand wat die onvermoë om op androgene te reageer, insluit; hoofsaaklik te wyte aan androgeenreseptorsdisfunksie. Individue wat androgeenongevoeligheidsindroom (AOS) het, is dikwels mans wat nie eksterne manlike geslagsdele ontwikkel nie, omdat hul liggame nie op die manlike geslagshormone (androgeen) kan reageer nie. AOS kan tydens puberteit probleme veroorsaak en ook tot onvrugbaarheid lei. AOS verskyn wanneer ‘n individu wat geneties manlik is terselfdetyd onsensitief vir androgeen is. Dit beteken dat die individu manlike geslagschromosome het (een X-chromosoon en een Y-chromosoon), maar moontlik vroulike geslagsorgane besit. AOS beïnvloed manlike fetusse wat in die baarmoeder ontwikkel, sowel as die seksuele ontwikkeling tydens puberteit. Daar is drie verskillende tipes/vlakke van androgeenongevoeligheidsindroom, naamlik: volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS), gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) en laastens, ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS). [[Lêer:Quigley scale for androgen insensitivity syndrome.jpg|duimnael|269x269px|Androgeen-onsensitiwiteitsindroom: verskillende fisiese veranderinge wat deur androgeen-reseptors beïnvloed word.]] === Volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS)<ref>Gottlieb B, Trifiro MA. (1999). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1429/# . National Library of Medicine. Besoek op 29 September 2024.</ref> === VAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane as vroulik voorkom, maar die individu het geen interne vroulike geslagsorgane (eierstokke, fallopiusbuise of baarmoeder) nie. Individue met VAOS word dikwels as dogters grootgemaak. Ander simptome van VAOS sluit in: * abnormale lengte in dogters tydens puberteit * die onvermoë om ‘n menstruasie-siklus te hê * min of geen skaam- en onderarmhare tydens puberteit * nou of vlak vagina * testikels wat in die abdominale holte voorkom === Gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) === GAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane gedeeltelik (nie ten volle) as manlik óf vroulik ontwikkel, maar nie noodwendig duidelik as die een óf die ander identifiseer nie. Individue met GAOS word meestal as seuns grootgemaak. Ander simptome van GAOS sluit in: * bifid skrotum (skrotum wat in twee gedeel is) * vergrote klitoris * vergrote borsweefsel in mans * die opening van die uretra kom aan die onderkant van die penis voor in plaas van die voorkant * labia hegging (die vel rondom die vagina sluit) * abnormale klein penis === Ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS) === LAOS is die verskynsel waar ‘n individu se geslagsorgane as manlik voorkom, maar die individu is gewoonlik onvrugbaar. Die individue kwesbaar vir AOS is mans wat ‘n abnormale geen, naamlik die androgeenreseptor-geen, vanaf hul vroulike voorouers erf en het ‘n een uit vier kans om AOS te ontwikkel. Ander simptome van LAOS sluit in: * vergrote borsweefsel in mans * abnormale klein penis * die skaarsheid van liggaamshare Vrouens kan ook die geen erf, maar dit sal nie tot AOS ontwikkel nie. Die mees algemene simptoom van AOS is onvrugbaarheid. Die diagnosering van AOS word deur ‘n mediese kenner gemaak. GAOS kan dikwels by geboorte raakgesien en gediagnoseer word, maar VAOS of LAOS word dikwels eers tydens puberteit opgemerk en gediagnoseer. == Hoe om hormone wat in wanbalans verkeer, te normaliseer/balanseer == [[Lêer:Contraceptive Pills.jpg|duimnael|Mondelingse voorbehoedmiddel: verlaag die testosteroonvlakke in die liggaam.]] === Balansering van testosteroon<ref>Shkodzik K. (2021). https://flo.health/menstrual-cycle/health/symptoms-and-diseases/high-testosterone-in-women. Flo. Besoek op 30 September 2024.</ref> === ==== Vroulike liggaam ==== Testosteroon kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende oplossings te oorweeg<ref>HealthMatch staff. (2023). https://healthmatch.io/pcos/how-to-lower-testosterone-pcos. HealthMatch. Besoek op 21 September 2024.</ref>: * mondelingse voorbehoedmiddels om testosteroonvlakke te verlaag (die voorbehoedmiddel bevat dikwels estrogeen wat teen testosteroon werk) * gewigsverlies, tesame met gereelde oefening, kan testosteroonvlakke verlaag * anti-androgene kan ook gebruik word om testosteroonvlakke te verlaag indien mondelingse voorbehoedmiddels nie effektief werk nie. Die toename van soja-inname verlaag testosteroonvlakke. Soja bevat ‘n chemikalie, naamlik fito-oestrogeen, wat die werking van die vroulike hormone naboots en die testosteroonvlakke na normaal laat terugkeer indien dit verhoog was ==== Manlike liggaam ==== Indien testosteroon vlakke in die manlike liggaam te laag is, kan die volgende opsies gevolg word om dit te verhoog<ref>Mawer R, Ajmera R. (2023). https://www.healthline.com/nutrition/8-ways-to-boost-testosterone#exercise. Healthline. Besoek op 5 Oktober 2024.</ref>: * vermy die ontwikkeling van diabetes * kry genoeg oefening * vermy tabak- en alkoholprodukte * vermy onnodige stres * verhoog die inname van soja en vesel [[Lêer:Soya beans.jpg|duimnael|Soja produkte boots vroulike hormone na en verhoog estrogeenvlakke.]] === Balansering van estrogeen<ref>Kingston H. (2021). https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr. LetsGetChecked. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> === Estrogeen kan in die manlike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg<ref>Klein E. (2020). https://www.medicalnewstoday.com/articles/323224. MedicalNewsToday. Besoek op 14 Oktober 2024.</ref>: * verlaagde inname van sojaprodukte sal die inname van fito-oestrogeen, die chemikalieë wat die vroulike hormoon naboots, verlaag en die werking daarvan beperk * hoë estrogeen kan ‘n effek/gevolg van hoë stresvlakke wees * die hormoon “kortisol” word tydens stresvolle situasies vrygestel. In die manlike liggaam onderdruk kortisol die testosteroonvlakke. Soos die testosteroonvlakke verlaag, sal die estrogeenvlakke weer verhoog === Balansering van androgeen === ==== Vroulike liggaam ==== Androgeen kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg: * deeglike monitoring kan die verhoogde androgeenvlakke opspoor en verdere prosedures kan gevolg word * gewigsverlies, soortgelyk aan dié van verhoogde testosteroonvlakke, kan die hormoonvlakke stabiliseer * medikasie, soos hormonale voorbehoedmiddels, kan androgeenvlakke verlaag in die vroulike liggaam * anti-androgene kan ook deur ‘n mediese dokter voorgeskryf word om die androgeenvlakke te verlaag. Anti-androgene verhoed dat androgene bind aan die androgeenreseptorproteïen [[Lêer:Spier 21 Gables.jpg|duimnael|210x210px|Die gebruik van alkohol verlaag androgeenvlakke in die liggaam.]] ==== Manlike liggaam ==== Alhoewel androgene hoofsaaklik ‘n manlike geslagshormoon is, kan die verlaagde vlakke daarvan in die manlike liggaam ook komplikasies hê. Verlaagde androgeenvlakke kan deur die volgende opsies verhoog word: * vermy alkohol en tabak * testosteroon vervangingsterapie Die misbruik van alkohol kan die testosteroon- en androgeenvlakke verlaag. Deur alkohol te vermy, sal die androgeenvlakke nie onnodig daal nie. Vermy die gebruik van tabakprodukte, want dit verlaag testosteroon- en androgeenvlakke. Testosteroonvervangingsterapie, ‘n inspuiting wat die testosteroonvlakke normaliseer, kan gebruik word om die androgeenvlakke te stimuleer. == Die begrip geslagsverwarring (GV) == Geslagsverwarring<ref>Turban J. (2022). https://www.psychiatry.org/patients-families/gender-dysphoria/what-is-gender-dysphoria. American Psychiatric Association. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, voorheen ook bekend as geslagsidentiteitversteuring<ref>Berger F.K, Jolla L, Dugdale D.C, Conaway B. (2022). https://www.mountsinai.org/health-library/diseases-conditions/gender-dysphoria#:~:text=The%20emotional%20pain%20and%20distress,in%20many%20cases%2C%20even%20suicidal. Mount Sinai. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, is die innerlike konflik wat ‘n persoon ervaar as gevolg van ‘n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul persoonlike gevoel van hul eie geslag) en hul geslag by geboorte. Geslagsverwarring hou soms ‘n verband met transgeslag of “[[transgender]]”, ‘n term wat verduidelik kan word as die geslag by geboorte wat nie ooreenstem met die geslagsidentiteit en persoonlike psigologiese ervaring van geslag, nie. Geslagsverwarring word gereeld tydens kinderjare ervaar, maar sommige individue mag dit eers gedurende of na puberteit begin ervaar. === Vereistes om met geslagsverwarring gediagnoseer te word<ref>Nokoff N.J. (2022). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK577212/table/pediat_transgender.T.dsm5_criteria_for_g/#. National Library of Medicine. Besoek op 19 Oktober 2024.</ref> === [[Lêer:PSYCHOLOGY BOOK.jpg|duimnael|Gids wat gebruik word om geslagsverwarring te diagnoseer.]] Daar is twee afdelings waartussen onderskei word om met geslagsverwarring gediagnoseer te word: afdeling vir kinders en afdeling vir volwassenes. Die “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR)” word gebruik om die simptome volledig uiteen te sit. ==== Diagnosering van geslagsverwarring by kinders<ref>Mayo Clinic Staff. (2024). https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gender-dysphoria/symptoms-causes/syc-20475255#:~:text=A%20diagnosis%20for%20gender%20dysphoria,by%20the%20American%20Psychiatric%20Association. Mayo Clinic. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in kinders as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste ses van die volgende: * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word, of die drang dat ‘n persoon as die teenoorgestelde geslag identifiseer * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om vroulike kleredrag te dra en geweldige weerstand teenoor manlike kleredrag; of in dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om slegs manlike klere te dra en geweldige weerstand teenoor vroulike kleredrag * ‘n sterk begeerte om die teenoorgestelde geslag in rolspel of fantasiewêrelde te verteenwoordig en te vertolk * ‘n sterk begeerte na speelgoed, speletjies en aktiwiteite wat stereotipies vir die teenoorgestelde geslag bedoel is * ‘n sterk begeerte om slegs met maats van die teenoorgestelde geslag te meng * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese manlike speelgoed, speletjies en aktiwiteite en die definitiewe vermyding van rowwe en fisiese spel. By dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese vroulike speelgoed, speletjies en aktiwiteite * ‘n sterk afkeur van die biologiese seksuele anatomie * ‘n sterk begeerte/behoefte om die fisiese geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te hê ==== Diagnosering van geslagsverwarring by volwassenes en adolessente ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in volwassenes en adolessente as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste twee van die volgende: * ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n persoon se beleefde/uitgedrukte geslag en primêre/sekondêre geslagseienskappe (of in jong adolosente, die verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe) * ‘n sterk begeerte om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (of in jong adolessente, ‘n begeerte om die ontwikkeling van verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe, te voorkom) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag behandel te word * ‘n sterk oortuiging dat ‘n mens die tipiese gevoelens en reaksies/uitdrukkings as die teenoorgestelde geslag besit Om aan die kriteria vir 'n diagnose te voldoen, moet die toestand ook met klinies beduidende nood of waardedaling in sosiale, beroeps- of ander belangrike areas van funksionering geassosieer word. == Die verbintenis tussen hormone wat in wanbalans is en GV == Daar is verskeie aspekte wat ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Geleerdes is van mening dat aspekte soos hormone in die baarmoeder, gene, kulturele- en gemeenskapfaktore ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Die wanbalans van hormone veroorsaak verskeie fisiese veranderinge, wat die selfbeeld en siening van ‘n individu kan beïnvloed en uiteindelik tot geslagsverwarring kan lei. Die fisiese en emosionele aspekte in die liggaam werk baie na aan mekaar en kan mekaar grootliks beïnvloed. Die vereiste om met GV gediagnoseer te word, is in die bostaende punte genoem, maar verskeie van daardie voorwaardes kan direk aan die fisiese veranderinge as gevolg van hormone in wanbalans, gekoppel word. Voorbeelde volg: * ‘n sterk behoefte om as die teenoorgestelde geslag geïndentifiseer te word, of aan te dring dat ‘n persoon wel as die teenoorgestelde geslag identifiseer (fisiese veranderinge soos vergrote borste, ‘n dieper stem en toename in liggaamshare kan die selfbeeld geweldig beïnvloed en assosiasie met die teenoorgestelde geslag tot gevolg hê) * ‘n sterk behoefte aan die fisiese geslagseienskappe wat met die teenoorgestelde geslag ooreenstem. Dit kan voorkom in ‘n biologiese man wat vroulike kenmerke ervaar, of andersom, wat vervolgens kan lei tot die direkte assosiasie en begeerte na die eienskappe van die teenoorgestelde geslag en om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (die teenoorgestelde geslag se geslagseienskappe verskyn as gevolg van ‘n wanbalans in hormone, en veroorsaak dus ‘n wroeging tussen die biologiese geslag en die eienskappe van die teenoorgestelde geslag wat ervaar word) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit (indien eienskappe soos vergrote borste, vergrote geslagsorgane en toename in liggaamsmassa voorkom, kan die individu ‘n geslagsverwarring ervaar en smag na meer van die eienskappe van die teenoorgestelde geslag) Hierdie veranderinge in verskeie kenmerke wat ‘n biologiese vrou uniek maak, asook wat ‘n biologiese man uniek maak, kan selfbeeld en selfvertroue geweldig affekteer. ‘n Individu wat kwesbaar en onseker van hulself is, is dikwels meer geneig om te sukkel met hul identiteit. Individue met so 'n denkwyse ervaar dikwels psigologiese uitdagings, wat kan bydra tot die algemene afkeur van hul biologiese geslag (geslag by geboorte). ‘n Vroeë diagnose en behandeling van hormone in wanbalans kan die fisiese, emosionele en sosiale verandering van GV moontlik verhoed. == Komplikasies met ‘n verkeerde diagnose == Nes enige verkeerde diagnose, sal die verkeerde behandeling om skade te voorkom, eerder die situasie vererger. Nie net sal ‘n verkeerde diagnose fisiese nadele vir ‘n pasiënt hê nie, maar ook lei tot emosionele ervarings, finansiële druk en die uitstel van die korrekte behandeling. Enige diagnose rakende geestesgesondheid en emosionele welstand is 'n delikate proses. Geslagsverwarring, voorheen bekend as geslagsidentiteitversteuring, is ‘n relatiewe nuwe konsep in die mediese wêreld, in vergelyking met ander geestestoestande soos [[Angssteuring|angs]] en [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]. Dit is van uiterse belang om basiese kennis van die begrip te hê en goed ingelig te wees oor hoe om ‘n ondersoek te lei. Daar is verskeie aspekte wat in gedagte gehou moet word voor 'n individu met GV gediagnoseer kan word, byvoorbeeld: * sosiale werk * onderrig * berading * terapie * hormoonbehandeling Die verkeerdelike diagnose van GV kan tot diskriminasie, depressie en in uiterste gevalle, selfmoord lei. GV word dikwels met die verandering van geslag (transgender) geassosieer, maar dit is belangrik om te weet dat almal wat geslagsverwarring ervaar, nie noodwendig as transgeslag identifiseer nie. Individue wat GV ervaar, ontvang dikwels behandeling wat verband hou met die oorgangsproses van transgeslag met gepaardgaande finansiële kwessies. Die verkeerdelike diagnosering van GV kan ‘n geweldige krises in die individu se identiteit veroorsaak. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, word hulle met ‘n geestesversteuring gediagnoseer en baie onsekerheid en vrees volg. Indien die persoon dan verkeerdelik gediagnoseer word, sal hul emosionele skade verkry wat vermy kon word en hul lewenskwaliteit sal vir ‘n lang tyd beïnvloed word. == Die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV diagnose == Die diagnose van GV sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge vir 'n individu inhou. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, hetsy dit korrek of verkeerdelik is, sal hul waarskynlik die stap neem om ‘n verandering van geslag te ondergaan. Hierdie proses word die oorgangsproses<ref>Cleveland Clinic. (2023). https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/gender-affirmation-surgery{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 28 September 2024.</ref> genoem. Individue wat met hierdie proses voortgaan sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge ondergaan. === Fisiese uitwerking === [[Lêer:Plastic surgery in France (29091325208).jpg|duimnael|Geslagsbevestigingchirurgie kan gebruik word om fisiese eienskappe te verander.]] Die fisiese verandering spesifiek, verskil en word gespesifiseer grootliks van persoon tot persoon, maar die meeste individue verander en verbeter die eienskappe wat hul alreeds toon van die teenoorgestelde geslag. Fisiese veranderinge kan gemaak word deur die volgende: * vroulike hormoonterapie wat borsweefsel vergoot, spiermassa verlaag, liggaams- en gesigshare verminder, gladder en sagter vel tot gevolg het * manlike hormoonterapie wat manlike eienskappe beklemtoon en verbeter soos gesigshare, verhoging in spiermassa en ‘n laer, dieper stem tot gevolg het * geslagsbevestigingchirurgie, wat borsinplantings insluit, die verbetering of vermindering van fisiese eienskappe wat met die biologiese geslag geassosieer word insluit, asook die verandering van biologiese geslagsorgane * puberteitblokkeerders kan gebruik word om die ontwikkeling van sekondêre geslagseienskappe tydens puberteit te voorkom. Hierdie medikasie word hoofsaaklik in kinders gebruik voordat hulle die puberteit stadium bereik * stemterapie kan gebruik word om spraak- en kommunikasievaardighede te ontwikkel en verbeter, wat die gekose geslag beter sal uitdruk * laserhaarverwydering word gebruik om van ‘n oormaat gesigs- of liggaamshare ontslae te raak, en hierdie prosedure word dikwels deur biologiese mans wat as vrouens wil identifiseer, gedoen === Emosionele uitwerking === Emosionele verandering wat volg na die oorgangsproses: * baie mense sal vrees, depressie, hartseer, self-isolering, angs, opgewondenheid en selftwyfel ervaar gedurende en na die oorgangsproses * lae selfbeeld, die neem van onnodige risiko’s en afskeep van sorg kan volg tydens en na die oorgangsproses * die verandering van geslag kan van persoon tot persoon ook beteken dat emosies meer/minder intens ervaar word. ‘n Persoon wat emosies meer intens as voorheen ervaar sal waarskynlik meer gereeld huil en meer empatie vir die mense om hul hê === Sosiale uitwerking === Die sosiale verandering wat volg na die oorgangsproses: * die wettige naam * voornaamwoorde (hoe die persoon verkies om aangespreek te word, dit wil sê: hy/hom of sy/haar) * voorkoms, kleredrag en uitdrukking van emosies en gevoel sal verander namate die verandering van ‘n persoon se geslag Individue wat van geslag verander, sal dikwels aan boeliegedrag onderwerp word. Hulle word dikwels uitgesluit, hulle behoort dikwels aan die minderheidsgroepe en is aan die risiko van geweld, moord, verkragting en mishandeling onderwerp. Individue wat as transgeslag identifiseer, word dikwels gesien as mense met geestesversteurings en word deur die regs- en gesondheidstelsel mishandel en afgeskeep<ref>United Nations Human Rights. (2006).https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref>. Sulke individue word dikwels teen hul wil gedwing om vir psigiatriese ondersoeke te gaan, om ongewenste operasies te ondergaan en om gesteriliseer te word. Die persoon sal blootgestel word aan diskriminasie, haatspraak, veroordeling en geweld wat uiteindelik kan lei tot angsversteurings, depressie en ander geestesversteurings. Hierdie gevolge word nie deur die verandering van geslag beïnvloed nie, maar is eerder die uitwerking van hoe die samelewing so ‘n individu hanteer. Dit is dus van kardinale belang dat ‘n individu met fyn detail en sorg gediagnoseer word, om moontlik die bogenoemde skade te vermy. == Behandeling van GV <ref>NHS. (2020). https://www.nhs.uk/conditions/gender-dysphoria/treatment/. NHS. Besoek op 6 Oktober 2024.</ref> == Indien ‘n individu na deeglike ondersoek deur toetse en studies gegaan het en korrek met geslagsverwarring diagnoseer word, moet daar vir die individu ‘n weg vorentoe wees. Baie, maar nie alle, individue wat met GV gediagnoseer word, identifiseer hulself ook as transgeslag. Hierdie individue sal moontlik met die oorgangsproses begin om van die biologiese geslag na die teenoorgestelde geslag (of die geslag waarmee hulle hulself identifiseer) te verander. Daar is wel behandeling en oplossings vir die individue wat nie as transgeslag identifiseer nie of dié wat die gevoel van geslagsverwarring wil verminder. Individue, dikwels jong kinders en adolessente, word aangemoedig om hul geslagsidentiteit te aanvaar deur van die oorgangsproses gebruik te maak, maar daardie individue (onder andere kinders), word nie genoegsaam ingelig oor die fisiese, emosionele en sosiale veranderinge wat hul sal ondergaan indien hulle hierdie lewensveranderende keuse maak nie<ref>BMJGroup. (2023). https://www.bmj.com/company/newsroom/gender-dysphoria-in-young-people-is-rising-and-so-is-professional-disagreement/. BMJGroup. Besoek op 27 September 2024.</ref>. Jong kinders word ontoepaslik toegelaat om onomkeerbare lewensveranderende besluite te neem, in gevalle waar ouers soms nie toestemming gee of betrokke genoeg is nie. Hierdie ondeurdagtige en haastige besluite kan lei tot verswakte beensterkte en breinvolwassenheid, asook die verlies aan vrugbaarheid en die vermoë om in seksuele verhoudings betrokke te raak. Dit is uiters gevaarlik en vernietigend om kinders, wie se brein, intelligensie en volwassenheid nog ontwikkel, toe te laat om sulke lewensveranderende keuses op só jong ouderdom te laat maak. Die tekort aan wetenskaplike navorsing is ‘n kwessie wat dit moeilik maak om verseker 'n bewysgebaseerde besluit te maak. Alhoewel geslagsbevestigingsorg ‘n realiteit is en die individue wat daaraan behoort en deelneem steeds waardig is, moet daar onderskeid getref word tussen propaganda en die positiewe promosie en blootstelling daarvan. Kinders wat glo dat hul aan geslagsidentiteitversteuring lei, moet met sorg behandel word om nie uitgebyt te word en onderwerp te word aan ideologieë nie. Individue (hoofsaaklik kinders) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan die volgende opsies oorweeg: * ‘n kliniese sielkundige * ‘n kindersielkundige * ‘n kinder- en adolessensie psigiater * ‘n gesinsterapeut * 'n maatskaplike werker besoek Na ‘n deeglike ondersoek kan die individu die volgende opsies oorweeg: * gesinsterapie * individuele kinderberading * ouerondersteuningsterapie * groepwerk vir jong mense en hul ouers * gereelde ondersoeke om die ontwikkeling van geslagsidentiteit te monitor * die verwysing na ‘n geestesgesondheidskliniek vir ander ernstige emosionele kwessies Individue (hoofsaaklik volwassenes) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan sielkundige ondersteuning (berading), kruisgeslagshormoonterapie, spraak- en taalterapie oorweeg. == Voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is op die samelewing == Soos alreeds vroeër genoem, behels GV en die opeenvolgende stappe daarvan baie fisiese, emosionele en sosiale veranderinge<ref>United Nations Human Rights. (2006). https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 18 Oktober 2024.</ref>. Nie net verander ‘n individu se fisiese voorkoms nie, maar ook die manier waarop hulle emosies ervaar, asook hoe hul familie, vriende en die samelewing hul sal behandel en hul belewing daarvan. Hierdie stremming op die emosionele welstand kan kwessies soos angs, eetversteurings en depressie kommerwekende realiteite maak. Indien die wanbalans van hormone op ‘n vroeë ouderdom geïdentifiseer word (terwyl die individu steeds ‘n kind is) kan daar stappe geneem word om die gevoel van geslagsverwarring te verbeter/verminder/verwyder. Die hormone kan balanseer word deur van hormoonaanvullings gebruik te maak, indien sekere hormone te laag is. Die hormone kan ook verlaag word deur medikasie vir die hormoonwerking; oormatige hormone kan verminder of gestop word, soos wat anti-androgene die werking van androgene belemmer en beheer. Deur deeglike monitoring, kan hormone fyn dopgehou word en die wanbalans daarvan sal vroeg genoeg geïdentifiseer en reggestel kan word. Die verwoestende uitwerking van die behandeling wat die individu ervaar vanaf die samelewing sal so verhoed kan word. Dit sal ook voorkom dat die individu/individu se ouers ‘n enorme hoeveelheid geld aan die oorgangsproses sal bestee en dit sal die individu se gemoedstoestand help deur die moontlikheid van angs, depressie en eetversteurings te verminder. Hierdie waaksaamheid sal vervolgens talle tienerselfmoorde kan voorkom. == Slot == Geslagsverwarring is ‘n daaglikse probleem vir baie kinders en volwassenes. Alhoewel daar vereistes is om met GV gediagnoseer te word, kan mediese kenners nie presies verklaar wat GV veroorsaak nie. Die hormone wat in wanbalans verkeer, kan tot fisiese veranderinge in die liggaam lei, wat ‘n geweldige emosionele impak op ‘n individu kan hê en wat uiteindelik kan lei tot ‘n verswakte selfbeeld. Hierdie sterk ontevredenheid met hul liggame, kan met die vereistes vir ‘n GV diagnose ooreenstem. Hormone wat in wanbalans is, is dus ‘n relevante oorsaak vir individue wat hierdie spesifieke onverstaanbaarheid ervaar. Ten spyte van hul onsekerheid oor die oorsaak van GV, is daar wel oplossings en behandeling om hul simptome te verminder, te verwyder of te verbeter. Daar is verskeie fisiese, emosionele, geestes- en sosiale kwessies wat hand aan hand loop met GV en die behandeling moet volgens die individu gespesifiseer word. == Verwysings == {{Verwysings}} kx740y4qlzr5xpasdybpv6l32fq35tg 2922049 2922047 2026-08-04T18:53:39Z Oesjaar 7467 Sintaksfoute 2922049 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Geslagsverwarring''' is die innerlike konflik wat 'n persoon as gevolg van 'n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul gevoel rondom hul eie geslagtelikheid) en hul geslag met geboorte ervaar. Hormoonwanbalans veroorsaak fisiese veranderinge in die liggaam en kan 'n rol speel in geslagsverwarring. Die mens is 'n ingewikkelde en komplekse spesie: fisies, emosioneel en geestelik en ervaar soms geslagsverwarring (GV).<ref>Garg G, Elshimy G, Marwaha R. (2024). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532313/. National Library of Medicine. Besoek op 17 September 2024.</ref> Hierdie artikel handel oor die volgende aspekte wat geslagsverwarring in die menslike liggaam raak: * hormone wat 'n rol speel in die moontlike diagnose van geslagsverwarring * die plek waar die hormone in die liggaam vrygestel word * die fisiese uitwerking van die hormone wat in wanbalans is * androgeenongevoeligheidsindroom * hoe hierdie hormone wat in wanbalans is, verhoog of verlaag kan word * die begrip geslagsverwarring * die verbintenis tussen hormone in wanbalans en GV * die komplikasies van ‘n verkeerde diagnose * die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV-diagnose * behandeling van GV * die voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is == Hormone wat ‘n rol speel == Hormone<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/article/22464-hormones{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is chemiese boodskapdraers wat verskillende funksies in die liggaam beheer en koördineer. Verskeie kliere, organe en weefsel produseer en stel hormone vry. Tydens hormoonwerking kan ‘n klein hoeveelheid hormone ‘n groot funksie verrig. As gevolg hiervan, kan ‘n klein verandering in hormoonvlakke ‘n groot uitwerking op die liggaam hê en dit kan tot toestande lei wat mediese sorg vereis. Die hormone ter sprake in hierdie artikel is [[testosteroon]], estrogeen en [[androgeen]]. Testosteroon is ‘n steroïed hormoon wat die ontwikkeling van sekondêre manlike geslagseienskappe stimuleer. Estrogeen<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22353-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 20 September 2024.</ref> is ‘n groep steroïed hormone wat die ontwikkeling en instandhouding van vroulike eienskappe in die liggaam aanspoor. Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon, soortgelyk aan testosteroon. [[Lêer:Hypothalamus.gif|duimnael|Hipotalamus: area waar hormoonvrystelling beheer en stimuleer word.]] == Plek van hormoonvrystelling == Verskillende hormone word op verskillende plekke in die liggaam vrygestel en die area van vrystelling verskil dikwels tussen mans en vroue. === Testosteroon === Die hormoon testosteroon, hoofsaaklik geïdentifiseer as die manlike geslagshormoon, word deur die Leydig-selle<ref>Aladamat N, Tadi P. (2022).https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK556007/#. National Library of Medicine. Besoek op 21 September 2024.</ref> in die testis van mans geproduseer en in die eierstokke van vrouens. Tydens puberteit sal die [[hipotalamus]] (die area van die brein wat hormoonvrystelling beheer en stimuleer) die hormoon se produsering en vrystelling reguleer en beheer. Voor puberteit is testosteroonvlakke laer, wat ‘n aanduiding is van die lae vrystelling/afskeiding van die gonadotropien-vrystellende hormoon (GnRH)<ref>Cleveland Clinic (2022). https://my.clevelandclinic.org/health/body/22525-gonadotropin-releasing-hormone. Cleveland Clinic. Besoek op 24 September 2024.</ref> en gonadotropiene. Hierdie hormoon (GnRH) veroorsaak dat die pituïtêre klier in die brein hormone produseer en vrystel. Hierdie hormoon wat deur die pituïtêre klier vrygestel word, staan bekend as die luteïniserende hormoon (LH) en die follikelstimulerende hormoon (FSH) en dit veroorsaak dat testosteroon in mans asook estrogeen en progesteroon in vroue geproduseer word. Veranderinge in neuronale insette aan die hipotalamus en breinaktiwiteit gedurende puberteit veroorsaak ‘n drastiese verhoging in GnRH vrystelling. Soos later bespreek, stel testosteroon die manlike eienskappe in werking en bevorder die sekondêre geslagseienskappe van mans. === Estrogeen === Die hormoon estrogeen,<ref>Blanco A, Blanco G. (2017). https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/estrogen-release. ScienceDirect. Besoek op 24 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as die vroulike geslagshormoon, word hoofsaaklik deur die granulosa selle in die eierstokke, bynier en liggaamsvet geproduseer en vrygestel. Sodra estrogeen vrygestel is, beweeg dit deur die liggaam en bind aan ‘n proteïen, naamlik estrogeenreseptors, wat prosesse aan die gang sit. Soortgelyk aan testosteroon, word estrogeen vrystelling deur GnRH gestimuleer en beheer. === Androgeen === Die hormoon androgeen,<ref>Indran I.R, Yong E. (2016). https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/androgen-release#:~:text=An%20estimated%2090%25%20of%20androgens,reductase%20(5. ScienceDirect. Besoek op 25 September 2024.</ref> hoofsaaklik geïdentifiseer as ‘n manlike geslagshormoon, word grootliks in die testis geproduseer en tot ‘n mindere mate in die bynier. Androgeen word deur Leydig-selle vrygestel. Die vrystelling van androgeen word deur die hipotalamus-pituïtêre-gonadale-bynier-asse gestimuleer en gereguleer. Die hipotalamus speel ‘n groot rol in die beheer van basiese funksies soos bloeddruk, immuunrespons en liggaamstemperatuur. Soos later bespreek, het ‘n wanbalans van androgeen uiterse effekte op die liggaam en die werking daarvan. == Effek van hormoonwanbalans op fisiese voorkoms == === Testosteroon === Testosteroon,<ref>You and your Hormones. (2020). https://www.yourhormones.info/hormones/testosterone/#. You and your Hormones. Besoek op 26 September 2024.</ref> wat grootliks ‘n rol in die lewende manlike liggaam speel, kan effekte op die vroulike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die testosteroonvlakke te hoog is: * verhoogde spiermassa * verdieping van stem en vergroting van larinks * toename in gesigshare * afname in borsgrootte (werk in teenstelling met estrogeen) * vergrote geslagsorgane (klitoris raak meer sigbaar en opvallend) Soos later bespreek, speel fisiese voorkoms ‘n groot rol op die selfbeeld en ervaring/gevoel van GV. === Estrogeen === ==== Veranderinge in mans ==== Estrogeen, wat grootliks ‘n rol in die vroulike liggaam speel, kan effekte op die manlike liggaam hê as die vlakke daarvan in wanbalans is. Die volgende is veranderinge wat in die manlike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te hoog is:<ref>Kingston H. (2021). [https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen. https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr.,you%20live%20with%20high%20estrogen.].LetsGetChecked. Besoek op 26 September 2024.</ref> * toename in borsgrootte (werk in teenstelling met testosteroon) * erektiele disfunksie * toename in liggaamsmassa * osteoporose * ‘n afname in spiermassa ==== Veranderinge in vroue ==== Veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die estrogeenvlakke te laag is:<ref>Cleveland Clinic (2022).https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22354-low-estrogen. Cleveland Clinic. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref> * vaginale droogheid * ongereelde menstruasiesiklusse * pynlike omgang * gereelde vaginale/blaas infeksies === Androgeen === Androgeen, wat grootliks ‘n rol in die manlike liggaam speel, kan die vroulike liggaam beïnvloed as daar ‘n wanbalans in die vlakke daarvan is. Die volgende is veranderinge wat in die vroulike liggaam kan verskyn indien die androgeenvlakke te hoog is:<ref>MedlinePlus (2024).[https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women. https://medlineplus.gov/ency/article/001165.htm#:~:text=Ovarian%20overproduction%20of%20androgens%20is,characteristics%20to%20develop%20in%20women.].National Library of Medicine. Besoek op 15 Oktober 2024.</ref> * verdieping van stem * afname in borsgrootte * toename van gesigs-, abdominale- en skaamhare (hirsutisme) * gebrekkige of geen menstruasie-siklus * insulienweerstandigheid [[Lêer:Adrenal Gland detail - English.png|duimnael|313x313px|Bynier: klier wat bo-op die nier voorkom waarin androgeen produseer word.]] == [[Androgeenongevoeligheidsindroom]] (AOS) == Androgeen is ‘n manlike geslagshormoon wat hoofsaaklik deur die testis en bynier geproduseer en vrygestel word. Androgeenongevoeligheidsindroom<ref>Cleveland Clinic (2021). https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/22199-androgen-insensitivity-syndrome. Cleveland Clinic. Besoek op 4 Oktober 2024.</ref> is ‘n toestand wat die onvermoë om op androgene te reageer, insluit; hoofsaaklik te wyte aan androgeenreseptorsdisfunksie. Individue wat androgeenongevoeligheidsindroom (AOS) het, is dikwels mans wat nie eksterne manlike geslagsdele ontwikkel nie, omdat hul liggame nie op die manlike geslagshormone (androgeen) kan reageer nie. AOS kan tydens puberteit probleme veroorsaak en ook tot onvrugbaarheid lei. AOS verskyn wanneer ‘n individu wat geneties manlik is terselfdetyd onsensitief vir androgeen is. Dit beteken dat die individu manlike geslagschromosome het (een X-chromosoon en een Y-chromosoon), maar moontlik vroulike geslagsorgane besit. AOS beïnvloed manlike fetusse wat in die baarmoeder ontwikkel, sowel as die seksuele ontwikkeling tydens puberteit. Daar is drie verskillende tipes/vlakke van androgeenongevoeligheidsindroom, naamlik: volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS), gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) en laastens, ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS). [[Lêer:Quigley scale for androgen insensitivity syndrome.jpg|duimnael|269x269px|Androgeen-onsensitiwiteitsindroom: verskillende fisiese veranderinge wat deur androgeen-reseptors beïnvloed word.]] === Volledige androgeenongevoeligheidsindroom (VAOS)<ref>Gottlieb B, Trifiro MA. (1999). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK1429/# . National Library of Medicine. Besoek op 29 September 2024.</ref> === VAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane as vroulik voorkom, maar die individu het geen interne vroulike geslagsorgane (eierstokke, fallopiusbuise of baarmoeder) nie. Individue met VAOS word dikwels as dogters grootgemaak. Ander simptome van VAOS sluit in: * abnormale lengte in dogters tydens puberteit * die onvermoë om ‘n menstruasie-siklus te hê * min of geen skaam- en onderarmhare tydens puberteit * nou of vlak vagina * testikels wat in die abdominale holte voorkom === Gedeeltelike androgeenongevoeligheidsindroom (GAOS) === GAOS is die verskynsel waar ‘n individu se eksterne geslagsorgane gedeeltelik (nie ten volle) as manlik óf vroulik ontwikkel, maar nie noodwendig duidelik as die een óf die ander identifiseer nie. Individue met GAOS word meestal as seuns grootgemaak. Ander simptome van GAOS sluit in: * bifid skrotum (skrotum wat in twee gedeel is) * vergrote klitoris * vergrote borsweefsel in mans * die opening van die uretra kom aan die onderkant van die penis voor in plaas van die voorkant * labia hegging (die vel rondom die vagina sluit) * abnormale klein penis === Ligte androgeenongevoeligheidsindroom (LAOS) === LAOS is die verskynsel waar ‘n individu se geslagsorgane as manlik voorkom, maar die individu is gewoonlik onvrugbaar. Die individue kwesbaar vir AOS is mans wat ‘n abnormale geen, naamlik die androgeenreseptor-geen, vanaf hul vroulike voorouers erf en het ‘n een uit vier kans om AOS te ontwikkel. Ander simptome van LAOS sluit in: * vergrote borsweefsel in mans * abnormale klein penis * die skaarsheid van liggaamshare Vrouens kan ook die geen erf, maar dit sal nie tot AOS ontwikkel nie. Die mees algemene simptoom van AOS is onvrugbaarheid. Die diagnosering van AOS word deur ‘n mediese kenner gemaak. GAOS kan dikwels by geboorte raakgesien en gediagnoseer word, maar VAOS of LAOS word dikwels eers tydens puberteit opgemerk en gediagnoseer. == Hoe om hormone wat in wanbalans verkeer, te normaliseer/balanseer == [[Lêer:Contraceptive Pills.jpg|duimnael|Mondelingse voorbehoedmiddel: verlaag die testosteroonvlakke in die liggaam.]] === Balansering van testosteroon<ref>Shkodzik K. (2021). https://flo.health/menstrual-cycle/health/symptoms-and-diseases/high-testosterone-in-women. Flo. Besoek op 30 September 2024.</ref> === ==== Vroulike liggaam ==== Testosteroon kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende oplossings te oorweeg<ref>HealthMatch staff. (2023). https://healthmatch.io/pcos/how-to-lower-testosterone-pcos. HealthMatch. Besoek op 21 September 2024.</ref>: * mondelingse voorbehoedmiddels om testosteroonvlakke te verlaag (die voorbehoedmiddel bevat dikwels estrogeen wat teen testosteroon werk) * gewigsverlies, tesame met gereelde oefening, kan testosteroonvlakke verlaag * anti-androgene kan ook gebruik word om testosteroonvlakke te verlaag indien mondelingse voorbehoedmiddels nie effektief werk nie. Die toename van soja-inname verlaag testosteroonvlakke. Soja bevat ‘n chemikalie, naamlik fito-oestrogeen, wat die werking van die vroulike hormone naboots en die testosteroonvlakke na normaal laat terugkeer indien dit verhoog was ==== Manlike liggaam ==== Indien testosteroon vlakke in die manlike liggaam te laag is, kan die volgende opsies gevolg word om dit te verhoog:<ref>Mawer R, Ajmera R. (2023). https://www.healthline.com/nutrition/8-ways-to-boost-testosterone#exercise. Healthline. Besoek op 5 Oktober 2024.</ref> * vermy die ontwikkeling van diabetes * kry genoeg oefening * vermy tabak- en alkoholprodukte * vermy onnodige stres * verhoog die inname van soja en vesel [[Lêer:Soya beans.jpg|duimnael|Soja produkte boots vroulike hormone na en verhoog estrogeenvlakke.]] === Balansering van estrogeen<ref>Kingston H. (2021). https://www.letsgetchecked.com/articles/high-estrogen-in-men/#:~:text=According%20to%20Dr. LetsGetChecked. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> === Estrogeen kan in die manlike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg:<ref>Klein E. (2020). https://www.medicalnewstoday.com/articles/323224. MedicalNewsToday. Besoek op 14 Oktober 2024.</ref> * verlaagde inname van sojaprodukte sal die inname van fito-oestrogeen, die chemikalieë wat die vroulike hormoon naboots, verlaag en die werking daarvan beperk * hoë estrogeen kan ‘n effek/gevolg van hoë stresvlakke wees * die hormoon “kortisol” word tydens stresvolle situasies vrygestel. In die manlike liggaam onderdruk kortisol die testosteroonvlakke. Soos die testosteroonvlakke verlaag, sal die estrogeenvlakke weer verhoog === Balansering van androgeen === ==== Vroulike liggaam ==== Androgeen kan in die vroulike liggaam verlaag word deur die volgende opsies te oorweeg: * deeglike monitoring kan die verhoogde androgeenvlakke opspoor en verdere prosedures kan gevolg word * gewigsverlies, soortgelyk aan dié van verhoogde testosteroonvlakke, kan die hormoonvlakke stabiliseer * medikasie, soos hormonale voorbehoedmiddels, kan androgeenvlakke verlaag in die vroulike liggaam * anti-androgene kan ook deur ‘n mediese dokter voorgeskryf word om die androgeenvlakke te verlaag. Anti-androgene verhoed dat androgene bind aan die androgeenreseptorproteïen [[Lêer:Spier 21 Gables.jpg|duimnael|210x210px|Die gebruik van alkohol verlaag androgeenvlakke in die liggaam.]] ==== Manlike liggaam ==== Alhoewel androgene hoofsaaklik ‘n manlike geslagshormoon is, kan die verlaagde vlakke daarvan in die manlike liggaam ook komplikasies hê. Verlaagde androgeenvlakke kan deur die volgende opsies verhoog word: * vermy alkohol en tabak * testosteroon vervangingsterapie Die misbruik van alkohol kan die testosteroon- en androgeenvlakke verlaag. Deur alkohol te vermy, sal die androgeenvlakke nie onnodig daal nie. Vermy die gebruik van tabakprodukte, want dit verlaag testosteroon- en androgeenvlakke. Testosteroonvervangingsterapie, ‘n inspuiting wat die testosteroonvlakke normaliseer, kan gebruik word om die androgeenvlakke te stimuleer. == Die begrip geslagsverwarring (GV) == Geslagsverwarring<ref>Turban J. (2022). https://www.psychiatry.org/patients-families/gender-dysphoria/what-is-gender-dysphoria. American Psychiatric Association. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, voorheen ook bekend as geslagsidentiteitversteuring<ref>Berger F.K, Jolla L, Dugdale D.C, Conaway B. (2022). https://www.mountsinai.org/health-library/diseases-conditions/gender-dysphoria#:~:text=The%20emotional%20pain%20and%20distress,in%20many%20cases%2C%20even%20suicidal. Mount Sinai. Besoek op 10 Oktober 2024.</ref>, is die innerlike konflik wat ‘n persoon ervaar as gevolg van ‘n wanverhouding tussen hul geslagsidentiteit (hul persoonlike gevoel van hul eie geslag) en hul geslag by geboorte. Geslagsverwarring hou soms ‘n verband met transgeslag of “[[transgender]]”, ‘n term wat verduidelik kan word as die geslag by geboorte wat nie ooreenstem met die geslagsidentiteit en persoonlike psigologiese ervaring van geslag, nie. Geslagsverwarring word gereeld tydens kinderjare ervaar, maar sommige individue mag dit eers gedurende of na puberteit begin ervaar. === Vereistes om met geslagsverwarring gediagnoseer te word<ref>Nokoff N.J. (2022). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK577212/table/pediat_transgender.T.dsm5_criteria_for_g/#. National Library of Medicine. Besoek op 19 Oktober 2024.</ref> === [[Lêer:PSYCHOLOGY BOOK.jpg|duimnael|Gids wat gebruik word om geslagsverwarring te diagnoseer.]] Daar is twee afdelings waartussen onderskei word om met geslagsverwarring gediagnoseer te word: afdeling vir kinders en afdeling vir volwassenes. Die “Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR)” word gebruik om die simptome volledig uiteen te sit. ==== Diagnosering van geslagsverwarring by kinders<ref>Mayo Clinic Staff. (2024). https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gender-dysphoria/symptoms-causes/syc-20475255#:~:text=A%20diagnosis%20for%20gender%20dysphoria,by%20the%20American%20Psychiatric%20Association. Mayo Clinic. Besoek op 13 Oktober 2024.</ref> ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in kinders as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste ses van die volgende: * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word, of die drang dat ‘n persoon as die teenoorgestelde geslag identifiseer * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om vroulike kleredrag te dra en geweldige weerstand teenoor manlike kleredrag; of in dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk begeerte/keuse om slegs manlike klere te dra en geweldige weerstand teenoor vroulike kleredrag * ‘n sterk begeerte om die teenoorgestelde geslag in rolspel of fantasiewêrelde te verteenwoordig en te vertolk * ‘n sterk begeerte na speelgoed, speletjies en aktiwiteite wat stereotipies vir die teenoorgestelde geslag bedoel is * ‘n sterk begeerte om slegs met maats van die teenoorgestelde geslag te meng * in seuns (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese manlike speelgoed, speletjies en aktiwiteite en die definitiewe vermyding van rowwe en fisiese spel. By dogters (geslag by geboorte), ‘n sterk afkeur/verwerping van tipiese vroulike speelgoed, speletjies en aktiwiteite * ‘n sterk afkeur van die biologiese seksuele anatomie * ‘n sterk begeerte/behoefte om die fisiese geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te hê ==== Diagnosering van geslagsverwarring by volwassenes en adolessente ==== Die DSM-5-TR definieer geslagsverwarring in volwassenes en adolessente as ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n mens se beleefde/uitgedrukte geslag en geslag by geboorte (biologiese geslag), wat ten minste ses maande duur, soos gemanifesteer deur ten minste twee van die volgende: * ‘n merkbare onbegrip tussen ‘n persoon se beleefde/uitgedrukte geslag en primêre/sekondêre geslagseienskappe (of in jong adolosente, die verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe) * ‘n sterk begeerte om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (of in jong adolessente, ‘n begeerte om die ontwikkeling van verwagte/geantisipeerde sekondêre geslagseienskappe, te voorkom) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag geïdentifiseer te word * ‘n sterk begeerte om as die teenoorgestelde geslag behandel te word * ‘n sterk oortuiging dat ‘n mens die tipiese gevoelens en reaksies/uitdrukkings as die teenoorgestelde geslag besit Om aan die kriteria vir 'n diagnose te voldoen, moet die toestand ook met klinies beduidende nood of waardedaling in sosiale, beroeps- of ander belangrike areas van funksionering geassosieer word. == Die verbintenis tussen hormone wat in wanbalans is en GV == Daar is verskeie aspekte wat ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Geleerdes is van mening dat aspekte soos hormone in die baarmoeder, gene, kulturele- en gemeenskapfaktore ‘n rol kan speel in die ervaring van geslagsverwarring. Die wanbalans van hormone veroorsaak verskeie fisiese veranderinge, wat die selfbeeld en siening van ‘n individu kan beïnvloed en uiteindelik tot geslagsverwarring kan lei. Die fisiese en emosionele aspekte in die liggaam werk baie na aan mekaar en kan mekaar grootliks beïnvloed. Die vereiste om met GV gediagnoseer te word, is in die bostaende punte genoem, maar verskeie van daardie voorwaardes kan direk aan die fisiese veranderinge as gevolg van hormone in wanbalans, gekoppel word. Voorbeelde volg: * ‘n sterk behoefte om as die teenoorgestelde geslag geïndentifiseer te word, of aan te dring dat ‘n persoon wel as die teenoorgestelde geslag identifiseer (fisiese veranderinge soos vergrote borste, ‘n dieper stem en toename in liggaamshare kan die selfbeeld geweldig beïnvloed en assosiasie met die teenoorgestelde geslag tot gevolg hê) * ‘n sterk behoefte aan die fisiese geslagseienskappe wat met die teenoorgestelde geslag ooreenstem. Dit kan voorkom in ‘n biologiese man wat vroulike kenmerke ervaar, of andersom, wat vervolgens kan lei tot die direkte assosiasie en begeerte na die eienskappe van die teenoorgestelde geslag en om ontslae te wees van ‘n mens se primêre/sekondêre geslagseienskappe, as gevolg van ‘n merkbare onbegrip tussen die beleefde/uitgedrukte geslag (die teenoorgestelde geslag se geslagseienskappe verskyn as gevolg van ‘n wanbalans in hormone, en veroorsaak dus ‘n wroeging tussen die biologiese geslag en die eienskappe van die teenoorgestelde geslag wat ervaar word) * ‘n sterk begeerte om die primêre/sekondêre geslagseienskappe van die teenoorgestelde geslag te besit (indien eienskappe soos vergrote borste, vergrote geslagsorgane en toename in liggaamsmassa voorkom, kan die individu ‘n geslagsverwarring ervaar en smag na meer van die eienskappe van die teenoorgestelde geslag) Hierdie veranderinge in verskeie kenmerke wat ‘n biologiese vrou uniek maak, asook wat ‘n biologiese man uniek maak, kan selfbeeld en selfvertroue geweldig affekteer. ‘n Individu wat kwesbaar en onseker van hulself is, is dikwels meer geneig om te sukkel met hul identiteit. Individue met so 'n denkwyse ervaar dikwels psigologiese uitdagings, wat kan bydra tot die algemene afkeur van hul biologiese geslag (geslag by geboorte). ‘n Vroeë diagnose en behandeling van hormone in wanbalans kan die fisiese, emosionele en sosiale verandering van GV moontlik verhoed. == Komplikasies met ‘n verkeerde diagnose == Nes enige verkeerde diagnose, sal die verkeerde behandeling om skade te voorkom, eerder die situasie vererger. Nie net sal ‘n verkeerde diagnose fisiese nadele vir ‘n pasiënt hê nie, maar ook lei tot emosionele ervarings, finansiële druk en die uitstel van die korrekte behandeling. Enige diagnose rakende geestesgesondheid en emosionele welstand is 'n delikate proses. Geslagsverwarring, voorheen bekend as geslagsidentiteitversteuring, is ‘n relatiewe nuwe konsep in die mediese wêreld, in vergelyking met ander geestestoestande soos [[Angssteuring|angs]] en [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]. Dit is van uiterse belang om basiese kennis van die begrip te hê en goed ingelig te wees oor hoe om ‘n ondersoek te lei. Daar is verskeie aspekte wat in gedagte gehou moet word voor 'n individu met GV gediagnoseer kan word, byvoorbeeld: * sosiale werk * onderrig * berading * terapie * hormoonbehandeling Die verkeerdelike diagnose van GV kan tot diskriminasie, depressie en in uiterste gevalle, selfmoord lei. GV word dikwels met die verandering van geslag (transgender) geassosieer, maar dit is belangrik om te weet dat almal wat geslagsverwarring ervaar, nie noodwendig as transgeslag identifiseer nie. Individue wat GV ervaar, ontvang dikwels behandeling wat verband hou met die oorgangsproses van transgeslag met gepaardgaande finansiële kwessies. Die verkeerdelike diagnosering van GV kan ‘n geweldige krises in die individu se identiteit veroorsaak. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, word hulle met ‘n geestesversteuring gediagnoseer en baie onsekerheid en vrees volg. Indien die persoon dan verkeerdelik gediagnoseer word, sal hul emosionele skade verkry wat vermy kon word en hul lewenskwaliteit sal vir ‘n lang tyd beïnvloed word. == Die fisiese, emosionele en sosiale uitwerking van ‘n GV diagnose == Die diagnose van GV sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge vir 'n individu inhou. Indien ‘n individu met GV gediagnoseer word, hetsy dit korrek of verkeerdelik is, sal hul waarskynlik die stap neem om ‘n verandering van geslag te ondergaan. Hierdie proses word die oorgangsproses<ref>Cleveland Clinic. (2023). https://my.clevelandclinic.org/health/procedures/gender-affirmation-surgery{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Cleveland Clinic. Besoek op 28 September 2024.</ref> genoem. Individue wat met hierdie proses voortgaan sal fisiese, emosionele en sosiale veranderinge ondergaan. === Fisiese uitwerking === [[Lêer:Plastic surgery in France (29091325208).jpg|duimnael|Geslagsbevestigingchirurgie kan gebruik word om fisiese eienskappe te verander.]] Die fisiese verandering spesifiek, verskil en word gespesifiseer grootliks van persoon tot persoon, maar die meeste individue verander en verbeter die eienskappe wat hul alreeds toon van die teenoorgestelde geslag. Fisiese veranderinge kan gemaak word deur die volgende: * vroulike hormoonterapie wat borsweefsel vergoot, spiermassa verlaag, liggaams- en gesigshare verminder, gladder en sagter vel tot gevolg het * manlike hormoonterapie wat manlike eienskappe beklemtoon en verbeter soos gesigshare, verhoging in spiermassa en ‘n laer, dieper stem tot gevolg het * geslagsbevestigingchirurgie, wat borsinplantings insluit, die verbetering of vermindering van fisiese eienskappe wat met die biologiese geslag geassosieer word insluit, asook die verandering van biologiese geslagsorgane * puberteitblokkeerders kan gebruik word om die ontwikkeling van sekondêre geslagseienskappe tydens puberteit te voorkom. Hierdie medikasie word hoofsaaklik in kinders gebruik voordat hulle die puberteit stadium bereik * stemterapie kan gebruik word om spraak- en kommunikasievaardighede te ontwikkel en verbeter, wat die gekose geslag beter sal uitdruk * laserhaarverwydering word gebruik om van ‘n oormaat gesigs- of liggaamshare ontslae te raak, en hierdie prosedure word dikwels deur biologiese mans wat as vrouens wil identifiseer, gedoen === Emosionele uitwerking === Emosionele verandering wat volg na die oorgangsproses: * baie mense sal vrees, depressie, hartseer, self-isolering, angs, opgewondenheid en selftwyfel ervaar gedurende en na die oorgangsproses * lae selfbeeld, die neem van onnodige risiko’s en afskeep van sorg kan volg tydens en na die oorgangsproses * die verandering van geslag kan van persoon tot persoon ook beteken dat emosies meer/minder intens ervaar word. ‘n Persoon wat emosies meer intens as voorheen ervaar sal waarskynlik meer gereeld huil en meer empatie vir die mense om hul hê === Sosiale uitwerking === Die sosiale verandering wat volg na die oorgangsproses: * die wettige naam * voornaamwoorde (hoe die persoon verkies om aangespreek te word, dit wil sê: hy/hom of sy/haar) * voorkoms, kleredrag en uitdrukking van emosies en gevoel sal verander namate die verandering van ‘n persoon se geslag Individue wat van geslag verander, sal dikwels aan boeliegedrag onderwerp word. Hulle word dikwels uitgesluit, hulle behoort dikwels aan die minderheidsgroepe en is aan die risiko van geweld, moord, verkragting en mishandeling onderwerp. Individue wat as transgeslag identifiseer, word dikwels gesien as mense met geestesversteurings en word deur die regs- en gesondheidstelsel mishandel en afgeskeep<ref>United Nations Human Rights. (2006).https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 7 Oktober 2024.</ref>. Sulke individue word dikwels teen hul wil gedwing om vir psigiatriese ondersoeke te gaan, om ongewenste operasies te ondergaan en om gesteriliseer te word. Die persoon sal blootgestel word aan diskriminasie, haatspraak, veroordeling en geweld wat uiteindelik kan lei tot angsversteurings, depressie en ander geestesversteurings. Hierdie gevolge word nie deur die verandering van geslag beïnvloed nie, maar is eerder die uitwerking van hoe die samelewing so ‘n individu hanteer. Dit is dus van kardinale belang dat ‘n individu met fyn detail en sorg gediagnoseer word, om moontlik die bogenoemde skade te vermy. == Behandeling van GV <ref>NHS. (2020). https://www.nhs.uk/conditions/gender-dysphoria/treatment/. NHS. Besoek op 6 Oktober 2024.</ref> == Indien ‘n individu na deeglike ondersoek deur toetse en studies gegaan het en korrek met geslagsverwarring diagnoseer word, moet daar vir die individu ‘n weg vorentoe wees. Baie, maar nie alle, individue wat met GV gediagnoseer word, identifiseer hulself ook as transgeslag. Hierdie individue sal moontlik met die oorgangsproses begin om van die biologiese geslag na die teenoorgestelde geslag (of die geslag waarmee hulle hulself identifiseer) te verander. Daar is wel behandeling en oplossings vir die individue wat nie as transgeslag identifiseer nie of dié wat die gevoel van geslagsverwarring wil verminder. Individue, dikwels jong kinders en adolessente, word aangemoedig om hul geslagsidentiteit te aanvaar deur van die oorgangsproses gebruik te maak, maar daardie individue (onder andere kinders), word nie genoegsaam ingelig oor die fisiese, emosionele en sosiale veranderinge wat hul sal ondergaan indien hulle hierdie lewensveranderende keuse maak nie<ref>BMJGroup. (2023). https://www.bmj.com/company/newsroom/gender-dysphoria-in-young-people-is-rising-and-so-is-professional-disagreement/. BMJGroup. Besoek op 27 September 2024.</ref>. Jong kinders word ontoepaslik toegelaat om onomkeerbare lewensveranderende besluite te neem, in gevalle waar ouers soms nie toestemming gee of betrokke genoeg is nie. Hierdie ondeurdagtige en haastige besluite kan lei tot verswakte beensterkte en breinvolwassenheid, asook die verlies aan vrugbaarheid en die vermoë om in seksuele verhoudings betrokke te raak. Dit is uiters gevaarlik en vernietigend om kinders, wie se brein, intelligensie en volwassenheid nog ontwikkel, toe te laat om sulke lewensveranderende keuses op só jong ouderdom te laat maak. Die tekort aan wetenskaplike navorsing is ‘n kwessie wat dit moeilik maak om verseker 'n bewysgebaseerde besluit te maak. Alhoewel geslagsbevestigingsorg ‘n realiteit is en die individue wat daaraan behoort en deelneem steeds waardig is, moet daar onderskeid getref word tussen propaganda en die positiewe promosie en blootstelling daarvan. Kinders wat glo dat hul aan geslagsidentiteitversteuring lei, moet met sorg behandel word om nie uitgebyt te word en onderwerp te word aan ideologieë nie. Individue (hoofsaaklik kinders) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan die volgende opsies oorweeg: * ‘n kliniese sielkundige * ‘n kindersielkundige * ‘n kinder- en adolessensie psigiater * ‘n gesinsterapeut * 'n maatskaplike werker besoek Na ‘n deeglike ondersoek kan die individu die volgende opsies oorweeg: * gesinsterapie * individuele kinderberading * ouerondersteuningsterapie * groepwerk vir jong mense en hul ouers * gereelde ondersoeke om die ontwikkeling van geslagsidentiteit te monitor * die verwysing na ‘n geestesgesondheidskliniek vir ander ernstige emosionele kwessies Individue (hoofsaaklik volwassenes) wat wel geslagsverwarring ondervind, kan sielkundige ondersteuning (berading), kruisgeslagshormoonterapie, spraak- en taalterapie oorweeg. == Voordeel van vroeë identifikasie van hormone wat in wanbalans is op die samelewing == Soos alreeds vroeër genoem, behels GV en die opeenvolgende stappe daarvan baie fisiese, emosionele en sosiale veranderinge<ref>United Nations Human Rights. (2006). https://www.ohchr.org/en/special-procedures/ie-sexual-orientation-and-gender-identity/struggle-trans-and-gender-diverse-persons. United Nations Human Rights. Besoek op 18 Oktober 2024.</ref>. Nie net verander ‘n individu se fisiese voorkoms nie, maar ook die manier waarop hulle emosies ervaar, asook hoe hul familie, vriende en die samelewing hul sal behandel en hul belewing daarvan. Hierdie stremming op die emosionele welstand kan kwessies soos angs, eetversteurings en depressie kommerwekende realiteite maak. Indien die wanbalans van hormone op ‘n vroeë ouderdom geïdentifiseer word (terwyl die individu steeds ‘n kind is) kan daar stappe geneem word om die gevoel van geslagsverwarring te verbeter/verminder/verwyder. Die hormone kan balanseer word deur van hormoonaanvullings gebruik te maak, indien sekere hormone te laag is. Die hormone kan ook verlaag word deur medikasie vir die hormoonwerking; oormatige hormone kan verminder of gestop word, soos wat anti-androgene die werking van androgene belemmer en beheer. Deur deeglike monitoring, kan hormone fyn dopgehou word en die wanbalans daarvan sal vroeg genoeg geïdentifiseer en reggestel kan word. Die verwoestende uitwerking van die behandeling wat die individu ervaar vanaf die samelewing sal so verhoed kan word. Dit sal ook voorkom dat die individu/individu se ouers ‘n enorme hoeveelheid geld aan die oorgangsproses sal bestee en dit sal die individu se gemoedstoestand help deur die moontlikheid van angs, depressie en eetversteurings te verminder. Hierdie waaksaamheid sal vervolgens talle tienerselfmoorde kan voorkom. == Slot == Geslagsverwarring is ‘n daaglikse probleem vir baie kinders en volwassenes. Alhoewel daar vereistes is om met GV gediagnoseer te word, kan mediese kenners nie presies verklaar wat GV veroorsaak nie. Die hormone wat in wanbalans verkeer, kan tot fisiese veranderinge in die liggaam lei, wat ‘n geweldige emosionele impak op ‘n individu kan hê en wat uiteindelik kan lei tot ‘n verswakte selfbeeld. Hierdie sterk ontevredenheid met hul liggame, kan met die vereistes vir ‘n GV diagnose ooreenstem. Hormone wat in wanbalans is, is dus ‘n relevante oorsaak vir individue wat hierdie spesifieke onverstaanbaarheid ervaar. Ten spyte van hul onsekerheid oor die oorsaak van GV, is daar wel oplossings en behandeling om hul simptome te verminder, te verwyder of te verbeter. Daar is verskeie fisiese, emosionele, geestes- en sosiale kwessies wat hand aan hand loop met GV en die behandeling moet volgens die individu gespesifiseer word. == Verwysings == {{Verwysings}} hglhb5mnybic9qkl61bfk46cwavnfoy 0 420341 2921987 2916580 2026-08-04T18:08:15Z Oesjaar 7467 Maak sintaksfout reg. 2921987 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies kan voor kom wanneer die vel versperring disfunksioneer.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan gepraat word. Een van die hoof funksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë,  virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Party keer kan die vel beskadig word wanneer die vel versperring disfunksioneer en ’n mens kan baie velkondisies kry wat gesondheid kan beïnvloed. == Oorsake van Velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisies beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële [[Infeksie|infeksies]] === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van Son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende Gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense  jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op ’n mens se vel === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel ,breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalanse iemand se velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene Simptome van Velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme:''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg [[melanien]] geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en Groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese Simptome van Velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en Sielkundige Simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem<ref group="ekseem">https://www.medcentral.com/dermatology/eczema-an-overview</ref> === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase<ref group="psoriase">https://www.yalemedicine.org/conditions/psoriasis</ref> === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik   groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee<ref group="foto van rosasee">https://www.medicalnewstoday.com/articles/160281</ref> === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol: ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke: ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie<ref group="hiperpigmentasie">https://www.medicalnewstoday.com/articles/323808</ref> === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys: == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys: == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> t00xxanwpl2v2kxtd33axuqdnlmgldw 2921988 2921987 2026-08-04T18:08:44Z Oesjaar 7467 /* Geboortemerke */ Verwyder sintaksfoute 2921988 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies kan voor kom wanneer die vel versperring disfunksioneer.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan gepraat word. Een van die hoof funksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë,  virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Party keer kan die vel beskadig word wanneer die vel versperring disfunksioneer en ’n mens kan baie velkondisies kry wat gesondheid kan beïnvloed. == Oorsake van Velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisies beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële [[Infeksie|infeksies]] === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van Son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende Gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense  jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op ’n mens se vel === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel ,breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalanse iemand se velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene Simptome van Velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme:''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg [[melanien]] geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en Groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese Simptome van Velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en Sielkundige Simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem<ref group="ekseem">https://www.medcentral.com/dermatology/eczema-an-overview</ref> === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase<ref group="psoriase">https://www.yalemedicine.org/conditions/psoriasis</ref> === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik   groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee<ref group="foto van rosasee">https://www.medicalnewstoday.com/articles/160281</ref> === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie<ref group="hiperpigmentasie">https://www.medicalnewstoday.com/articles/323808</ref> === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys: == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys: == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> 7e8ifai6rm9bnry2j0xbodd8wsw18gi 2921989 2921988 2026-08-04T18:09:14Z Oesjaar 7467 /* Woordelys: */ Sintaksfout 2921989 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies kan voor kom wanneer die vel versperring disfunksioneer.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan gepraat word. Een van die hoof funksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë,  virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Party keer kan die vel beskadig word wanneer die vel versperring disfunksioneer en ’n mens kan baie velkondisies kry wat gesondheid kan beïnvloed. == Oorsake van Velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisies beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële [[Infeksie|infeksies]] === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van Son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende Gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense  jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op ’n mens se vel === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel ,breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalanse iemand se velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene Simptome van Velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme:''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg [[melanien]] geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en Groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese Simptome van Velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en Sielkundige Simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem<ref group="ekseem">https://www.medcentral.com/dermatology/eczema-an-overview</ref> === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase<ref group="psoriase">https://www.yalemedicine.org/conditions/psoriasis</ref> === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik   groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee<ref group="foto van rosasee">https://www.medicalnewstoday.com/articles/160281</ref> === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie<ref group="hiperpigmentasie">https://www.medicalnewstoday.com/articles/323808</ref> === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys: == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> c6ryj9lla9sk4p64grpotxwhu5dauxc 2921990 2921989 2026-08-04T18:10:06Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys: */ Verwyder sintaksfout 2921990 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies kan voor kom wanneer die vel versperring disfunksioneer.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan gepraat word. Een van die hoof funksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë,  virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Party keer kan die vel beskadig word wanneer die vel versperring disfunksioneer en ’n mens kan baie velkondisies kry wat gesondheid kan beïnvloed. == Oorsake van Velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisies beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële [[Infeksie|infeksies]] === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van Son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende Gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense  jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op ’n mens se vel === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel ,breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalanse iemand se velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene Simptome van Velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme:''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg [[melanien]] geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en Groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese Simptome van Velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en Sielkundige Simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem<ref group="ekseem">https://www.medcentral.com/dermatology/eczema-an-overview</ref> === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase<ref group="psoriase">https://www.yalemedicine.org/conditions/psoriasis</ref> === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik   groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee<ref group="foto van rosasee">https://www.medicalnewstoday.com/articles/160281</ref> === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie<ref group="hiperpigmentasie">https://www.medicalnewstoday.com/articles/323808</ref> === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> 1et0o8uxj3wp6dqck9uufflh6duib82 2921992 2921990 2026-08-04T18:10:47Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verbeter 2921992 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies kan voor kom wanneer die vel versperring disfunksioneer.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan gepraat word. Een van die hoof funksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë,  virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Party keer kan die vel beskadig word wanneer die vel versperring disfunksioneer en ’n mens kan baie velkondisies kry wat gesondheid kan beïnvloed. == Oorsake van Velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisies beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële [[Infeksie|infeksies]] === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van Son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende Gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense  jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op ’n mens se vel === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel ,breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalanse iemand se velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene Simptome van Velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme:''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg [[melanien]] geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en Groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese Simptome van Velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en Sielkundige Simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem<ref group="ekseem">https://www.medcentral.com/dermatology/eczema-an-overview</ref> === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase<ref group="psoriase">https://www.yalemedicine.org/conditions/psoriasis</ref> === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik   groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee<ref group="foto van rosasee">https://www.medicalnewstoday.com/articles/160281</ref> === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie<ref group="hiperpigmentasie">https://www.medicalnewstoday.com/articles/323808</ref> === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] == Verwysings == {{verwysings}} <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> qan38tdw5raogbpr6ayuxxq747tnbsy 2922015 2921992 2026-08-04T18:27:26Z Aliwal2012 39067 verbeter 2922015 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Wedstrydartikel}} '''Velkondisies''' kom voor wanneer die velversperring disfunksioneer'''.'''  In hierdie artikel gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies, die oorsake van die velkondisies, simptome en die behandeling daarvan te bespreek. Een van die hooffunksies van die menslike [[vel]] is om bakterieë, virusse en ander infeksies uit te hou. Dit moet ook vitamien D,’n noodsaaklike vitamiene vir die menslike liggaam vervaardig en is belangrik vir die bene, hart, spiere en immuunstelsel. Soms kan die vel beskadig word wanneer die velversperring disfunksioneer en baie velkondisies kan die mens se gesondheid beïnvloed. == Oorsake van velkondisies == Daar is baie oorsake wat verskillende velkondisies kan aktiveer. Van die oorsake sluit in, die lewenstyl van ’n mens, die mens se genetika, hormonale wanbalanse, omgewingsfaktore, bakteriële infeksies of son- of UV-strale. Dit kan ook geaktiveer word as gevolg van onderliggende gesondheidsprobleme soos  nierprobleme of immuunstelselprobleme wat op die mens se vel kan wys. === Hoe kan ’n mens se lewenstyl velkondisies veroorsaak? === ’n Mens se lewenstyl is die manier waarop ’n mens leef en kan op baie maniere velkondisies veroorsaak. Dit sluit in: Slegte dieet keuses: Slegte dieetkeuses soos kossoorte hoog in suiker, vetterige kosse of alkohol kan inflammasie veroorsaak, wat tot aknee-uitbrekings kan lei. Gewoontes: Sekere gewoontes soos rook kan jou vel uitdroog en ook tot ekseem lei. Werkstoestande: Verskillende werke, soos harde arbeid, kan n mens aan baie skadelike chemikalieë blootstel, wat ’n allergiese reaksie van die vel kan veroorsaak. Baie ander werke vereis dat mense baie in die son werk, wat ook velkanker kan veroorsaak. Aantal stres: Stres veroorsaak ’n chemiese reaksie in die liggaam wat n mens meer sensitief maak. Dit veroorsaak ook dat jou vel meer olie produseer wat tot aknee-uitbrekings kan lei. === Hoe kan genetika die toestand van die vel beïnvloed? === Genetika speel ’n groot rol in die kondisie van ’n mens se vel. Baie velkondisies soos ekseem en aknee kan deur genetika oorgeërf word. Genetiese variasies beïnvloed die produksie van proteïene soos kollageen en keratien wat help om die vel te herstel en die algemene gesondheid van die vel te verseker. As produksie van die proteïene minder geproduseer word as gevolg van genetika, kan dit tot baie velkondisies en ongesonde vel lei. === Hoe kan omgewingsfaktore ’n mens se velkondisie beïnvloed? === Omgewingsfaktore sluit in stowwe soos stuifmeel, stof en ander plante. Party mense het omgewingsallergië wat veroorsaak dat hulle immuunstelsel tot normaalweg onskadelike stowwe reageer. Die reaksies kan tot veluitslae en ander kondisies lei omdat die immuunstelsel die stowwe soos kieme sien. Die immuunstelsel vervaardig dan teenliggaampies om die omgewingsallergië op te spoor. Dit veroorsaak ’n inflammatoriese reaksie waar ’n chemikalië, genaamd histamien, vrygestel word. Die allergiese reaksie veroorsaak uitslae op die vel. Dit veroorsaak ook dat die vel baie droog word en die vel kan ook baie jeuk. === Bakteriële infeksies === Bakteriële infeksies kan inflammasie, swelling en ander velkondisies veroorsaak as bakterieë deur snye of oop wonde inbeweeg. Party bakteriële infeksies kan baie maklik behandel word, maar ander kan skadelik wees vir die menslike liggaam en kan tot die dood lei. Daar is twee algemene velinfeksies: '''Streptococcus''': Is ’n ligte velinfeksie wat min skade aan die menslike liggaam doen. ’n Voorbeeld hiervan is Impetigo. Simptome van Impetigo: Klein, rooi letsels op die vel vorm wat jeuk. '''Staphylococcus aureus:''' Dit kan deur swak higiëne veroorsaak word. ’n Voorbeeld hiervan is Metisillien-Weerstandige Staphylococcus aureus (MWSA). Simptome van MWSA: Rooi, geswelde bulte vorm, gevul met etter wat gewoonlik rondom areas met hare is. === Invloed van son- en UV-strale === Sonstrale en ultraviolet (UV)-strale kan ook velkondisies veroorsaak. Dit kan gebeur wanneer die vel aan te veel UV-strale blootgestel word. Die UV-lig beweeg in op die vel se selle en kan die genetiese materiaal of DNS beskadig. Die beskadigde DNS kan veroorsaak dat die selle baie vinnig groei en verdeel, wat tot  klonte van ekstra beskadigde selle lei. Die klonte word gewasse of letsels genoem en kan kankergewasse of onskadelik wees. As die gewasse kankergewasse is, kan dit vinnig versprei na ander dele van die vel en ernstige velkanker veroorsaak. === Onderliggende gesondheidsprobleme === Onderliggende gesondheidsprobleme kan ook velkondisies veroorsaak. Van die gesondheidsprobleme is nierprobleme, immuunstelselprobleme en skildklierprobleme. Niersiektes: Baie mense met chroniese niersiekte ervaar intense jeuk, bekend as Chroniese Niersiekte-geassosieerde Pruritus (CKD-aP). Daar is verskeie redes hiervoor: * Opbou van gifstowwe: Beskadigde niere kan ’n opbou van gifstowwe in die liggaam veroorsaak wat allergiese reaksies veroorsaak. * Inkrimpende sweetkliere: Niersiekte lei tot vloeistofretensie, wat veroorsaak dat bloedvate saamtrek en die bloedvloei na die sweetkliere verminder, wat tot droë vel lei. * Hoër vlakke van metaboliese afval: Dit lei tot disfunksie van die senuweestelsel, wat verkeerde seine na die vel stuur, wat n intense jeuk veroorsaak. Immuunstelselprobleme: Wanneer die immuunstelsel ’n probleem het, kan dit veroorsaak dat die liggaam te veel velselle produseer, wat tot droë, skubberige vel lei. Dit kan ook bewyse wees van n outo-imuunafwyking. ’n Outo-immuunafwyking is ’n immuunstelselprobleem waar infeksiebestrydende selle gesonde velselle aanval. Genetika en omgewingsfaktore speel albei ’n rol in die ontwikkeling van immuunstelselprobleme. Skildklier-probleem: Die skildklier beheer die hoeveelheid die liggaam sweet. Wanneer daar ’n skildklierprobleem is, kan daar ’n toename of afname in sweetproduksie wees. As daar ’n afname in sweetproduksie is, kan dit veroorsaak dat die vel uitdroog en die vel kan begin jeuk. As daar ’n toename in sweetproduksie is en baie van die sweet vinnig afdroog, kan dit veroorsaak dat die vel ook jeuk. Outo-immuunafwykings van die skildklier,kan ook velkondisies veroorsaak. Dit is waar die immuunstelsel gesonde selle van die skildklier aanval. Dit kan lei tot die vergroting in die skildklier en die oorproduksie van die skildklierhormoon. Die oorproduksie van die hormoon lei tot die verdikking van die vel wat ook veroorsaak dat die vel jeuk. === Diabetes se invloed op die menslike vel === Diabetes kan ook veroorsaak dat die vel jeuk en droog word. Diabetes veroorsaak baie hoë bloeddruk. Die hoë bloeddruk veroorsaak dat die bloedvate reg onder die vel, breër en beskadig word. Wanneer bloed deur die beskadigde bloedvate vloei, kan die bloed uitlek tot op die vel. Dit kan veroorsaak dat die vel nie genoeg suurstof kry nie en die vel laat jeuk. === Hoe kan hormonale wanbalans velkondisies beïnvloed? === Hormone speel ’n groot rol van die gesondheid van die vel. Verskillende hormone speel verskillende rolle in jou liggaam: * Estrogeen se funksie in die liggaam ,is om die vogtigheid vlakke van die vel te behou en om kollageen te produseer. Soos ’n mens ouer word, word daar minder estrogeen in die liggaam vervaardig. Dit beteken dat die vel uitdroog en minder elasties word. * Testosteroon stimuleer die sebumproduksie in ons liggaam. Sebum vervaardig die natuurlike olies op die vel en in n oormate,kan dit tot aknee lei. * Progesteroon veroorsaak ook dat daar meer olies op die vel produseer word (as gevolg van toename in sebumproduksie) wat ook tot aknee kan lei. * Kortisol is die hormoon wat vervaardig word wanneer ’n mens baie stres ervaar. Die hormoon veroorsaak inflammasie op die vel, wat tot ekseem of aknee kan lei. == Vlakke van intensiteit van verskillende velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende simptome of bewyse van die soorte velkondisies. Daar is ook verskillende vlakke van hoe erg die verskillende velkondisies kan wees. Die verskillende vlakke is ligte, hanteerbare, ernstige, lewensgevaarlike, chroniese en akute velkondisies. === Ligte velkondisies === Ligte velkondisies se simptome kom net partykeer voor. Dit het minimale impak op die daaglikse lewe. Mediese aandag is nie benodig nie, maar kan benodig word om voorgeskrifte medikasies te kry. Ligte velkondisies is maklik hanteerbaar. Van die simptome van velkondisies is ligte veldroogheid en minimale jeuk. === Hanteerbare velkondisies === Simptome van hanteerbare velkondisies kan deur lewenstylveranderinge beheer word. Daar kan mediese aandag benodig wees. Die hanteerbare velkondisies het ’n minimale tot matige impak op die daaglikse lewe. Van die simptome van hanteerbare velkondisies is droë vel en matige inflammasie van die vel. Dit kan behandel word deur: * Lewenstylaanpassing deur dieet te verbeter, stres te verminder en meer te oefen. * Velsorgroetines. * Voorgeskrifte medikasies te gebruik. === Ernstige velkondisies === Simptome van ernstige velkondisies is intens. Dit het ’n groot impak op die daaglikse lewe. Ernstige velletsels wat op die liggaam vorm is ook simptome van ernstige velkondisies. Velverkleuring en ernstige velverdikking kan ook plaasvind. === Lewensgevaarlike velkondisies === Simptome van lewensgevaarlike velkondisies is ernstig en potensiël dodelik. Onmiddellike mediese hulp is benodig om die ernstige velkondisies te behandel. Van die simptome van die velkondisies is die vorming van letsels of gewasse op die vel. Die gewasse kan ook kankergewasse wees. Nog ’n simptoom is, dat die mens baie erge, rooi veluitslae kry, wat baie vinnig regoor die liggaam kan versprei. Die uitslae kan ook ’n baie hoë koors veroorsaak. === Chroniese velkondisies === Simptome van ’n chroniese velkondisie bly oor tydperk. Daar word vereis om die kondisie deurlopend te bestuur. Dit is ook noodsaaklik dat mediese hulp gekry word. Simptome van chroniese velkondisies is dat ’n mens ’n baie intense jeuk op die vel kry. Met chroniese velkondisies kan ’n mens ook baie uitgedroogte en pynvolle vel kry. === Akute velkondisies === Simptome van akute velkondisies verskyn baie skielik. Simptome kan op hul eie weggaan, maar dit is beter om die velkondisie vinnig te behandel of te bestuur voordat die kondisie erger word of versprei. Die simptome van akute velkondisies is die vorming van rooi sere op die vel, inflammasie en koors. Om die vlak van intensiteit, van hoe erg verskillende velkondisies is, te verstaan, help dit om die beste behandeling en bestuur te bepaal. == Algemene simptome van velkondisies en wat dit veroorsaak == Verskillende velkondisies het verskillende simptome, bewyse en oorsake. Sommige simptome kan ook die oorsake van velkondisies wees. Hier is 'n lys simptome en wat hulle kan veroorsaak: '''Inflammatoriese simptome en probleme''' Rooiheid: Baie rooi areas of kolle vorm op die vel. Rooiheid kom voor omdat daar verhoogde bloedvloei na geaffekteerde areas is. Die verhoogde vloei van bloed word deur inflammasie veroorsaak. Die inflammasie verwyd die bloedvate en veroorsaak die rooi areas op die vel. ’n Warm of hitte sensasie word ook by die geaffekteerde areas gevoel. Die inflammasie wat die rooiheid veroorsaak, kan deur allergiese reaksies of UV-skade veroorsaak word. Swelling: Daar is ook pofferigheid of inflammasie by die geaffekteerde areas op ’n mens se vel. Daar is swelling omdat daar vloeistofretensie is. Die geaffekteerde area is ook baie pynvol en seer. Swelling kan deur hormonale veranderings of allergiese reaksies veroorsaak word. Warmte: Die temperatuur van die vel kan verhoog word en kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die verhoogde veltemperatuur kan veroorsaak dat ’n mens hoë koors kry, baie sweet, letsels op die vel kry, gewrigspyn ervaar en ook baie moeg voel.  Allergiese reaksies of bakteriële infeksies kan inflammasie veroorsaak. Die inflammasie veroorsaak dat die metaboliese tempo verhoog. Die verhoogde metaboliese tempo genereer meer hitte in die liggaam wat veltemperature kan verhoog. Pyn: ’n Ongemaklike gevoel van pyn word by die areas gevoel. Dit kan ’n skerp of dowwe pyn wees wat voel asof dit brand of steek. Die pynlike gevoel kan deur infeksies veroorsaak word. Dit kan ook deur inflammasie veroorsaak word. Pyn word as gevolg van inflammasie of infeksies op die vel gevoel omdat chemiese bemiddelaars van selle in ’n mens se liggaam reageer, en die pynreseptore in die liggaam word geaktiveer. Die infeksies kan veroorsaak word deur bakterieë wat deur die velversperring gekom het. Intense jeuk: Daar word ’n ongemaklike of intense jeuk sensasie op die vel gevoel. Dit gebeur omdat daar ’n velirritasie of inflammasie is. ’n Mens kan ook die geaffekteerde areas krap of vryf. Wanneer daar velinflammasie is, veroorsaak chemiese bemiddelaars van die selle dat die vel uitdroog. Wanneer die vel droog is of ’n gebrek aan vog het, kan die velversperring disfunksioneer. Die vel kan dan produkte wat skadelik vir ’n mens se vel is, absorbeer ,wat die vel irriteer en die intense jeuk veroorsaak. Droë vel maak ook die vel meer alkalies wat die pH-balans van die vel versteur. Die inflammasie wat die droë vel veroorsaak, kan deur UV-skade of ’n mens se lewenstyl veroorsaak word. Steekpyn: ’n Skerp of skielike pyn word op die vel gevoel. Die vel word so sensitief omdat daar inflammasie of ’n velirritasie is. Chemiese bemiddelaars, soos histamien, wat bloedvloei verhoog, kan die steekpyn veroorsaak. Die inflammasie wat die steekpyn veroorsaak, kan deur ’n mens se lewenstyl of onderliggende gesondheidsprobleme veroorsaak word. === Tekstuur van vel verander === Droogte: Die vel word droog. Dit gebeur omdat daar ’n gebrek aan vog of hidrasie van vel is of deur inflammasie veroorsaak word. Dit verander die tekstuur van die vel ,wat veroorsaak dat die vel ’n growwe of skilferige tekstuur het. Daar kan ook verder krake op die geïrriteerde vel vorm. Veldroogte kan gebeur as gevolg van omgewingsfaktore soos koue weer of lae humiditeit. Hormone kan veroorsaak dat die vel uitdroog. Wanneer hormone soos testosteroon se produksievlakke daal, kan minder sebum deur die vel geproduseer word, wat die vel laat uitdroog. Olierige vel: Daar word ’n oormaat sebum geproduseer. Dit laat die oppervlak van die vel olierig voel, laat blink of vetterige tekstuur gee. Hormonale vlakke wat ongebalanseerd is, soos hoë produksievlakke van testosteroon, kan veroorsaak dat die vel meer sebum produseer, wat tot ’n meer olierige vel lei. Omgewingsfaktore soos weerveranderinge en warm weer kan talgkliere stimuleer wat veroorsaak dat die vel meer olierig word. Growwe tekstuur van vel: ’n Ongelyke of stamperige oppervlak van die vel is ook ’n simptoom van velkondisies. Dit word veroorsaak deur droë vel en die skilfering van die vel. Die droogheid van die vel kan deur inflammasie veroorsaak wat wys dat daar n onderliggende probleem is. Skubberige vel: Die afwerpende selle van die vel is bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak wat deur infeksies of inflammasie veroorsaak word. Infeksies kan die vel se versperring beskadig, wat die vel laat disfunksioneer, waar dit skadelike produkte soos harde chemiese produkte absorbeer. Infeksies veroorsaak ook inflammasie wat die skubberige vel kan veroorsaak. Vlokkerige vel: Die los velselle wat die vel vlokkerig laat voel, is ook bewyse van velkondisies. Dit word deur droë of geïrriteerde vel veroorsaak. Die droë vel kan deur omgewingsfaktore of chemiese produkte veroorsaak word. ’n Mens se lewenstyl en werkstoestande kan ’n mens vlokkerige vel gee. Die chemikalieë betrokke by party werke kan inflammasie veroorsaak, die vel se pH wanbalanseer en veroorsaak dat die vel se versperring beskadig word. === Kleurveranderinge === Rooiheid: Die vel kry ’n roos of pienk tint. Dit is omdat daar verhoogde bloedvloei na ontsteke areas is. Die verhoogde bloedvloei kan deur diabetes veroorsaak word. Die verhoogde bloedvloei kan ook deur slegte lewenstylkeuses veroorsaak word, byvoorbeeld ’n dieet met te veel natrium in, te veel kafeïen en ’n lae-veseldieet. Persheid: Persheid kan ook simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur beserings of kneusings. Kneusings wat baie maklik op die vel vorm wys dat bloedvate verwyd is en kan as gevolg van inflammasie veroorsaak word. Wanneer die bloedvate bars, kan dit tot persheid van die vel lei. Die inflammasie kan veroorsaak word deur verskillende chroniese siektes. Verkleuring: Ongelyke velkleur of hiperpigmentasie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Die vel verkleur ongelyk omdat nie genoeg [[melanien]] geproduseer word nie. Dit kan gebeur as gevolg van inflammasie in die liggaam wat veroorsaak word deur slegte lewenstylkeuses of genetika. === Letsels en groeisels === Hobbels: Die klein verhoogde groeisels kan simptome wees van verskillende velkondisies. Dit kan veroorsaak word deur keratosis pilaris of follikulêre keratose. Die groeisels kan ook veroorsaak word deur UV-skade, waar dit die vel vernietig en die hobbels agterlos. Dit kan ook deur ’n mens se lewenstyl veroorsaak word of wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, te veel stres ervaar of slegte dieet het. Blasevorming: Vloeistofgevulde stampe of borrels kan ook wys dat daar probleme met die vel is. Die blase kan deur brandwonde, ekseem of allergiese reaksies veroorsaak word. Wanneer die vel baie uitgedroog is, kan dit krake op die vel veroorsaak, normaalweg op 'n mens se voetsole of op hul palms. Die areas kan deur infeksies besmet word en blase kan as gevolg van die infeksies vormkom. === Sistemiese simptome van velkondisies === Koors: Verhoogde liggaamstemperatuur kan 'n simptoom wees van velkondisies en kan bewyse wees van infeksies op jou vel. Wanneer 'n mens se velversperring disfunksioneer, kan dit nie voorkom dat bakterieë deur die vel gaan nie, wat baie infeksies kan veroorsaak. Infeksies veroorsaak inflammasie en die liggaam probeer die infeksie veg en in die proses kry 'n mens koors. Moegheid: Moegheid of uitputting kan dalk bewyse wees van velkondisies of chroniese siektes. Wanneer die liggaam nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit dat die liggaam stres en die kortisolhormoon se vlakke neem toe. Dit kan tot droë vel lei omdat die kortisolhormoon die antidiuretiese hormoon minder in die liggaam laat produseer. Die antidiuretiese hormoon stimuleer die niere om water te absorbeer. Wanneer die hormoon onderdruk word, kan dit tot dehidrasie lei wat droë vel veroorsaak. Gewigsverlies: Wanneer 'n mens baie vinnig gewig verloor, is die liggaam ondervoed en dit is ook 'n simptoom van moontlike velkondisies. Dit kan bewys dat die liggaam nie belangrike voedingstowwe absorbeer nie. Wanneer die liggaam nie genoeg voedingstowwe kry nie, kan dit veroorsaak dat 'n mens velkondisies kry. Deur ondervoed te wees, kan die vel nie nuwe selle doeltreffend produseer nie. Dit kan veroorsaak dat die vel nie vinnig genoeg wonde kan genees nie en dat verskillende infeksies deur die wonde kan versprei. '''Emosionele en sielkundige simptome''' Angs: Angs, stres en vrees kan lei tot verskillende velkondisies of kan 'n simptoom wees van velkondisies. Wanneer 'n mens angstig word, veroorsaak dit inflammasie in die liggaam wat velkondisies kan veroorsaak. 'n Mens kan ook baie selfbewus wees oor hoe hulle vel lyk. Dit kan ook angs veroorsaak. Depressie: Depressie kan ’n simptoom wees van velkondisies. Dit veroorsaak ’n hormonale wanbalans in die liggaam. Wanneer hormone soos kortisol se vlakke verhoog word, veroorsaak dit dat wonde nie vinnig genees word nie en dat aknee voorkom. Slegte velkondisies kan ook lei tot depressie. Lae selfbeeld: Gebrek aan selfvertroue of ’n negatiewe selfbeeld veroorsaak stres en angs, wat ’n hormonale wanbalans veroorsaak wat tot velkondisies lei. Stres: Die lewenstyl van ’n mens veroorsaak stres. Stres beïnvloed slaappatrone. Wanneer ’n mens nie genoeg slaap kry nie, veroorsaak dit velkondisies soos aknee. == Hoe kan verskillende velkondisies gediagnoseer word? == Daar is verskillende maniere hoe velkondisies gediagnoseer kan word. ''Biopsie'': Wanneer iemand veluitslae of ander velkondisies het, kan die dokter ’n velbiopsie vir die pasiënt doen. ’n Velbiopsie is wanneer ’n klein stuk vel van die pasiënt se lyf afgesny word om dit onder ’n mikroskoop te bestudeer. ’n Velbiopsie kan help om verskillende velkondisies te diagnoseer en wat die velkondisie veroorsaak het. ''Allergietoets'': ’n Monster bloed word by laboratoriums getoets en saam met algemene allergieë vergelyk om te sien of die pasiënt allergies vir ’n sekere stof is. ''Dermoskopie:'' Wanneer ’n dokter, ’n handtoestel teen die pasiënt se vel hou ,om velletsels te diagnoseer en om te sien of die letsels kankeragtig is. Die toestel word ’n dermatoskoop genoem. == Verskillende tipes velkondisies == Verskillende velkondisies het verskillende oorsake, simptome, diagnose en vlakke van intensiteit. In hierdie afdeling gaan daar oor die verskillende tipes velkondisies en alles wat daarmee te doen het, gepraat word. === Aknee === Daar is verskillende tipes aknee: Nie-inflammatoriese aknee: Dit sluit in- ''Swartkoppies'': Dit is klein swart, donker kolle op jou vel, en kom gewoonlik rondom jou neus of areas wat baie olierig is,voor. ''Witkoppies'': Dit is klein, wit stampe, wat gewoonlik ook vorm as gevolg van ’n oormaat olie. ''Talgfilamente:'' Dit is normale, skadelose filamente in porieë. Omdat nie-inflammatoriese aknee nie die fisiese voorkoms van ’n mens verander nie, is dit ’n baie ligte velkondisie volgens die vlak van intensiteit. Dit is ook baie hanteerbaar. Dit kan wel ’n ligte steekpyngevoel veroorsaak. Inflammatoriese aknee Inflammatoriese aknee is ’n pynvolle velkondisie wat gewoonlik gekenmerk is deur rooiheid, inflammasie en etter-gevulde stampe en ook swelling van die vel. Die inflammasie kan deur stres, lewenstyl, hormone of selfs genetika veroorsaak word. Die verskillende tipes inflammatoriese aknee is: ''Papels'': Dit is klein, ontsteekte, pienk stampe wat deur bakteriële infeksies veroorsaak word. ''Pustels'': Klein, etter-gevulde en ontsteekte porieë wat veroorsaak is deur infeksies of verstopte porieë. ''Nodules:'' Groot, pynvolle stampe wat met etter gevul is. Dit kan deur erge bakteriële infeksies veroorsaak word. Inflammatoriese aknee kan die fisiese voorkoms van ’n mens verander wat baie slegte gevolge kan hê. Die verandering kan tot ’n lae selfbeeld lei wat depressie kan veroorsaak. Die vlak van intensiteit van inflammatoriese aknee kan van matig tot ernstig wees, afhangend van hoeveel skade die verskillende tipes inflammatoriese aknee veroorsaak. Ernstige Aknee Ernstige aknee word gekenmerk deur groot, pynvolle stampe wat onderling verbind met mekaar is, wat voorkom as een groot stamp. Ernstige aknee veroorsaak baie inflammasie op die vel. Die vorm van aknee kan die voorkoms van ’n mens grootliks verander en groot hoeveelhede pyn veroorsaak. Dit word as ’n ernstige velkondisie geklassifiseer volgens die vlak van intensiteit. Ernstige aknee kan ook baie angs en depressie veroorsaak. Daar is verskillende velkondisies wat onder ernstige aknee val: ''Aknee Konglobata'': Al is hierdie vorm van ernstige aknee skaars, doen dit nog steeds baie skade aan die vel en die gesig. Aknee Konglobata word gekenmerk deur dubbel of selfs trippel onderling verbindende nodules, siste en komedone. Dit kom hoofsaaklik voor op die nek, gesig en rug. Die hobbels is gewoonlik gevul met etter. ''Aknee Fulminans'': Hierdie soort erge aknee kom nie net voor met siste, inflammasie, stampe en komedone nie, maar ook met ’n baie hoë koors en baie moegheid. Hier is ’n velsorgroutine wat met alle soorte aknee sal help. Die roetine sal help om die vel skoon te hou, inflammasie te verminder, die vel te hidreer en om dit teen UV-strale te beskerm: Oggendroetine: Reinig: Gebruik ’n sagte gesigskoonmaakmiddel om die gesig skoon te maak. Dit sal alle oormate olies en onsuiwerhede van die gesig afhaal en die vorming van swart- en witkoppies verminder. Verfrisserr: Daar is verskillende tipes verfrissers vir verskillende velsoorte. Dit sal help om die vel se pH te balanseer en inflammasie verminder. Bevogtig: Gebruik ’n ligte, olievrye bevogtiger. Dit sal die vel hidreer en sal help om die vel teen omgewingsfaktore ,soos wind,te beskerm. Sonskerm: Gebruik ten minste ’n SPF 30 breë-spektrum sonskerm. Dit sal die vel teen skadelike UV-strale beskerm en inflammasie verminder. Aandroetine: Reinig: Maak die vel skoon om enige produkte soos sonbeskerming of grimeer af te haal. Afskilfering: Gebruik ’n sagte chemiese afskilferingsproduk 1-2 keer ’n week om enige dooie velselle te verwyder en die tekstuur van die vel te verbeter. Behandeling: Om aknee te behandel, gebruik die volgende: Benzoylperoksied: Dit sal enige bakterie wat aknee veroorsaak, doodmaak. Dit sal ook porieë oopmaak en inflammasie verminder. Swael: Dit sal sebumproduksie verminder sodat daar minder olies geproduseer word, en sodat aknee nie vorm nie. Retinoïede: Dit verminder inflammasie en die selomset bevorder. Bevogtig: Dit sal die vel hidreer. Baie van die behandelingsprodukte kan die vel uitdroog. Om die vel te bevogtig, sal dit keer dat die vel kraak. === Ekseem === Ekseem is ’n inflamatoriese, chroniese velkondisie wat gekenmerk word deur baie droë, gekraakde, vlokkerige en skubberige vel. Ekseem kan die tekstuur van die vel verander en dit grof maak. Dit kan deur stres of angs veroorsaak word. Ekseem kan veroorsaak word deur ’n mens se genetika, maar die kondisie kan vererg deur ’n mens se lewenstyl. Die vlak van intensiteit kan verskil afhangend van die verskillende soorte ekseem. Die intensiteitsvlak kan van lig tot chronies wees. Die verskillende soorte ekseem is: Atopiese dermatitis: Dit is die mees algemene soort ekseem. Dit is meer algemeen in kinders onder die ouderdom van 5, maar kan ook volwassenes affekteer. Atopiese dermatitis sal meer soos ’n rooi uitslag op iemand met ’n ligter velkleur lyk. By mense met ’n donkerder velkleur, sal dit meer soos ’n bruin of pers uitslag lyk. Dit kan op ’n mens se arms, bene, hande, voetsole of ooglede voorkom. Dit kan gebeur omdat die velversperring beskadig is, wat veroorsaak dat die vel meer geneig is om irritante te absorbeer. Die irritante kan die vel uitdroog, wat hierdie soort ekseem kan veroorsaak. In meeste gevalle van atopiese dermatitis is die simptome hanteerbaar en het dit nie ’n groot invloed op daaglikse lewe nie. In ander gevalle kan die simptome baie erger wees. Dishidrotiese ekseem: Dit is 'n algemene veltoestand wat blase en jeukerige vel veroorsaak. Oorsake van dishidrotiese ekseem kan allergieë, stres en dikwels sweterige hande en voete insluit. Die jeukgevoel kan ’n mens se slaapkwaliteit affekteer. Dit kan tot moegheid lei wat  tot meer inflammasie van die vel lei, omdat die liggaam nie genoeg slaap kry nie. Dit wil sê, moegheid is ’n oorsaak en ’n simptoom van ekseem. Diskoide ekseem: Dit is 'n chroniese veltoestand wat verhoogde, ronde kolle op jou vel veroorsaak. Die muntvormige letsels is dikwels jeukerig, en vloei etter uit. Die toestand reageer gewoonlik goed op behandeling, maar episodes kan selfs na suksesvolle behandeling terugkom. - 50-70% van gevalle ervaar ’n ligte jeukgevoel . - 20-40% van ekseemgevalle ervaar ’n konstante jeukgevoel . - Minder as 10% van gevalle ervaar ’n baie erge jeukgevoel met baie inflammasie van die vel. Om ekseem te behandel, bevogtig die vel ’n paar keer per dag. Moenie die vel krap of vryf nie. Om die vel te kalmeer en te bevogtig, probeer om hawermoutbaddens te neem. Probeer ook om inflammasie te verminder deur die vel koel te hou. Om die vel te bevogtig, vermy die gebruik van harde, chemiese produkte omdat dit die vel kan irriteer. Gebruik eerder die volgende natuurlike middels om met bevogtiging te help: Klapperolie: Dit sal die vel bevog en kalmeer. Teeboomolie: Dit dien as ’n anti-inflammatoriese middel. Aalwyn: Dit sal help om die vel af te koel. === Psoriase === Psoriase is 'n immuunstelselprobleem wat veroorsaak dat velselle vinniger as gewoonlik groei. Daar word vermoed dat dit 'n immuunstelselprobleem is waar infeksiebestrydende selle, per ongeluk gesonde velselle aanval. Beide genetika en omgewingsfaktore speel 'n rol. Die toestand is nie aansteeklik nie. Psoriase se simptome is rooi, skubberige kolle op die vel, irritasie of inflammasie van die vel wat die vel warm laat voel en ’n intense jeuk sensasie veroorsaak. Dit kan ’n intense of chroniese velkondisie wees. Psoriase kan ook veroorsaak dat voedingstowwe in die liggaam nie behoorlik geabsorbeer word nie, wat tot gewigsverlies kan lei. * 60-70% van gevalle ervaar ligte psoriase. Daar is minimale rooiheid en kolle. * Minder as 10% van gevalle ervaar baie erge inflammasie wat ’n aansienlike verswakking het. === Sellulitis === Sellulitis is ’n bakteriële velkondisie wat die dieper lae van die vel of velweefsel affekteer. Dit word gekenmerk deur geswelde limfknope, velletsels, uitslae, pyn, ’n baie hoë koors en inflammasie van die vel. Dit kan ook verkry word as gevolg van diabetes, ander velkondisies soos ekseem, swak sirkulasie of vetsug. Sellulitis kan die gesig, nek, bene, voete en ooglede affekteer. Sellulitis kan van ’n hanteerbare tot ’n baie erge vlak van intensiteit hê. Sellulitis is ’n akute velkondisie. * Rondom 40-60% van gevalle ervaar sistemiese simptome soos koors en moegheid. * Ongeveer 10-20% van gevalle ervaar die infeksie waar die sellulitis onbeheerbaar versprei. Die blitsvinnige infeksie kan in hierdie geval tot orgaanversaking lei. * Minder as 5% van gevalle is lewensgevaarlik. In hierdie geval kan dit moeilik wees om asem te kry. === Velkanker === Velkanker is die mees algemene kanker wêreldwyd. Dit kan veroorsaak word deur skadelike UV-strale, verswakking van die immuunstelsel en ook genetika. Van die algemene simptome van velkanker is dat ’n mens rooi of pienk kolle op die vel ontwikkel, nuwe asimmetriese moesies ontwikkel, velletsel ontwikkel en die ontwikkeling van pynvolle hobbels op die liggaam. Velkanker kan gediagnoseer word deur biopsies[selfs of x-strale in gevorderde gevalle.] Die verskillende soorte velkanker is: Basale sel-karsinoom :Dit is die mees algemene tipe velkanker. Rondom 80% van mense met velkanker het heel waarskynlik basale sel-karsinoom. Dit verskyn as rooi of pienk kolle wat bloei. Dit kom voor by plekke soos die skouers, gesig en nek. Volgens die vlak van intensiteit, is dit ’n ligte vorm van velkondisies omdat dit stadig groei en behandelbaar is. Plaveiselkarsinoom:Dit is die tweede mees algemene velkanker. Dit verskyn as harde, pienk nodules of as skubberige kolle. Die harde nodules bloei dikwels. Dit sal op plekke soos die lippe, hande of gesig voorkom. Die vlak van intensiteit vir plaveiselkarsinoom is van behandelbaar tot ernstig, omdat dit vinniger groei as die basale sel-karsinoom. Melanoom: Dit is die dodelikste vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n nuwe of veranderde moesie wat ’n asimmetriese vorm het, met ’n onreëlmatige grens. Dit kom voor by plekke soos die gesig, arms of bene. Volgens die vlak van intensiteit is melanoom baie ernstig. Dit is omdat die melanoom baie vinnig groei. Melanoom kan behandel word deur dit chirurgies uit te sny of deur immunoterapie te kry.<ref group="foto van velkanker">https://www.baysideskincancer.com.au/about-skin-cancer/melanoma</ref> Merkel Selkarsinoom :Dit is ’n baie skaars, gevaarlike vorm van velkanker. Dit kom voor as ’n harde, pynlose nodule met ’n pers of rooi kleur. Die mees algemene plek waar dit voorkom is op die gesig, nek en kop. Die vlak van intensiteit van ’n merkel selkarsinoom is baie ernstig of lewensgevaarlik. Merkel Selkarsinoom kan behandel word deur bestralingsterapie, chemoterapie te kry of dit chirurgies uit te sny. === Rosasee === Rosasee is ’n chroniese inflamatoriese velkondisie. Rosaseë  word gekenmerk deur die rooiheid en swelling van die vel, die vorming van aknee-agtige letsels op die vel en die sigbaarheid van bloedvate onder die vel. Genetika, omgewingsfaktore en inflammasie kan Rosaseë veroorsaak. Simptome van Rosaseë is dat daar ’n steekpyngevoel by die geaffekteerde areas gevoel word, droogheid van die vel en rooi, jeukende oë. Die verskillende tipes Rosaseë is: Eritematotelangiëktatiese Rosaseë: Dit word gekenmerk deur die rooiheid van die vel. Daar word ook ’n brandende gevoel op die vel gevoel. Dit is ’n ligte of hanteerbare velkondisie. Eritematotelangiëktatiese Rosaseë kan behandel word deur lewenstylkeuses te verbeter, soos om minder tyd in die son te spandeer en ook minder te stres. Dit kan ook behandel word deur laserterapie om onnodige bloedvate te verwyder en rooiheid te verminder. Papulopustulêre Rosaseë:Simptome van Papulopustulêre Rosaseë is dat aknee-agtige letsels begin op die vel vorm. Die letsels kan ook veroorsaak dat die vel jeuk. Papulopustulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word om inflammasie te verminder. Dit kan ook deur laserterapie verbeter word waar dit die inflammasie verminder. Fimatiese Rosaseë :Dit word gekenmerk deur die verdikking van die vel, rooiheid van die vel, brandende of jeuk sensasie op die vel en vergrote porieë. Fimatiese Rosaseë kan behandel word deur die lewenstyl te verander en minder te stres en in minder kontak te kom met die son. Dit kan ook deur chirurgiese prosedures verbeter word waar die oormate weefsel verwyder word. Okulêre Rosaseë: Die simptome van Okulêre Rosaseë is die swelling van die ooglede, rooi of brandende oë, versteurde visie en ’n steekpyngevoel by areas rondom die oë. Okulêre Rosaseë kan deur antibiotika behandel word in die vorm van oogdruppels. Dit kan ook verbeter word deur omgewingsfaktore wat die velkondisie erger maak, soos allergieë of wind, te vermy. === Geboortemerke === Geboortemerke is ook ’n vorm van velkondisies. Meeste geboortemerke is skadeloos, maar tipes velletsels hou verhoogde risiko om velkanker later in die lewe te ontwikkel. Geboortemerke vorm omdat daar ’n abnormale hoeveelheid pigmentasie in een area vorm. Daar is verskillende soorte geboortemerke: ==== Blou-grys kol<ref group="kol">{{Cite web |url=https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |title=argiefkopie |access-date=21 Oktober 2024 |archive-date=23 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123065737/https://www.discovermongolia.mn/blogs/mongolian-blue-spot |url-status=dead }}</ref> ==== ’n Area op die vel, gewoonlik op die lae rug van ’n baba, wat effens blouer of donkerder as die normale velkleur is. Die blou-grys kol kan binne ’n paar jaar verdwyn. ==== Café-au-lait kol ==== ’n Area op enige plek in die liggaam wat bruiner as die res van die liggaam is. Die kol groei soos die mens groei en verdwyn nie. ==== Portwynvlekke ==== Dit is ’n rooi-pienk area, gewoonlik rondom die kop en nek, wat oor ’n verloop van tyd donkerder word soos ’n mens ouer word. === Hiperpigmentasie === Hiperpigmentasie is ’n velkondisie waar daar areas op die vel is waar daar ’n oortollige ophoping van melanien is. Dit kan lei tot donkerder areas wat vorm en velverkleuring. Hiperpigmentasie veroorsaak ook dat die vel ’n onewe velkleur het en kan ook veroorsaak dat die vel dof word. Dit kan veroorsaak word deur skade van UV-strale, aknee, hormonale veranderinge, veral in vroue rondom die perimenopouse, en ook inflammasie. Daar kan verskillende middels gebruik word soos vitamiene C en kojiensuur wat met die velkondisie kan help. Die velkondisie is nie lewensgevaarlik nie, maar kan wel die fisiese voorkoms van ’n mens verander. Die vlak van intensiteit vir hiperpigmentasie is van hanteerbaar tot erg. == Woordelys == Akuut: Erg of intens. Biopsie: ’n Mediese prosedure waar ’n stuk weefsel van die liggaam afgesny word om onder ’n mikroskoop te inspekteer. Estrogeen: ’n Primêre vroulike geslagshormoon wat die vel baie beïnvloed. Klapperolie: Die olie wat uit ’n klapper gekry word. Kojieksuur: ’n Velsorgproduk wat met hiperpigmentasie en ander velkondisies help. Keratosis Pilaris:ñ Algemene,skadelose velkondisie wat die vel n growwe tekstuur gee. Sebum: Olierige stof wat in die talgklier geproduseer word. == Bronnelys == Sotiriou,M.12/02/2024. <nowiki>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</nowiki>. SLDA. [20/10/2024]<ref>https://www.saltlakedermatology.com/blog/the-role-of-genetics-in-skin-health/#:~:text=2.,overall%20health%20of%20our%20skin</ref> 06/10/2021. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21573-skin-diseases</nowiki> Cleveland Clinic.[20/20/2024] Mayo clinic staff.07/05/2024. <nowiki>https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches</nowiki>.<ref>[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/psoriasis/symptoms-causes/syc-20355840#:~:text=Psoriasis%20is%20thought%20to%20be,results%20in%20dry%2C%20scaly%20patches.]</ref> Mayo Clinic [20/10/2024] …27/09/2022. <nowiki>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</nowiki>. National Kidney Foundation [20/20/2024] <ref>https://www.kidney.org/news-stories/itching-and-kidney-disease#:~:text=Damaged%20kidneys%20cause%20a%20build,not%20fully%20clean%20the%20blood</ref> Manalo,D.2024. <nowiki>https://www.pureluxemedical.com/blog/how-the-environment-affects-your-skin#:~:text=Dust%20in%20the%20air%20can,the%20moisture%20in%20your%20skin</nowiki>. Pure Lux Medical.[20/10/2024] 25/04/2023. <nowiki>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</nowiki>.<ref>https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/8611-environmental-allergies</ref> Cleveland Clinic.[20/10/2024] Watson,S.7/08/2018. <nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> .<ref><nowiki>https://www.healthline.com/health/itchy-varicose-veins#causes</nowiki> </ref>Healthline[20/10/2024] Hafsi ,W; Arnold,D.L;Kassardjian,M.01/06/2023. <nowiki>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</nowiki><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459219/</ref> .National Library of Medicine.[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper</nowiki>. <ref>[https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper. https://newsinhealth.nih.gov/2014/07/sun-skin#:~:text=When%20UV%20rays%20enter%20skin,or%20thinned%20like%20tissue%20paper.]</ref>News in Health.[20/10/2024] Sachdev,P.04/07/2024. <nowiki>https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/acne/ss/slideshow-acne-dictionary</nowiki>. WebMD[20/10/2024] 2024. <nowiki>https://skinsight.com/disease-groups/birthmarks-conditions-treatments-and-pictures/</nowiki> .Skinsight.[20/10/2024] == Verwysings == {{verwysings}} <references group="ekseem" /> <references group="psoriase" /> <references group="foto van velkanker" /> <references group="foto van rosasee" /> <references group="kol" /> <references group="hiperpigmentasie" /> 0eztom2ajrgrqoop522nunb1czwjk12 0 428289 2922029 2915319 2026-08-04T18:36:22Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922029 wikitext text/x-wiki '''Sekwestrasie''' is 'n proses in terme waarvan 'n persoon of entiteit se [[boedel]] onder administrasie geplaas word as gevolg van [[insolvensie]], dit wil sê wanneer die persoon of entiteit nie in staat is om hul [[Skuld|skulde]] te betaal nie. Die doel van sekwestrasie is om die [[Bate|bates]] van die insolvente party te beheer en billik onder skuldeisers te versprei onder toesig van 'n [[kurator]] of [[trustee]]. == Proses == Die sekwestrasieproses begin tipies met 'n hofaansoek. Dit kan deur die skuldenaar self (vrywillige sekwestrasie) of deur 'n skuldeiser (gedwonge sekwestrasie) ingedien word. Die hof moet oortuig word dat die skuldenaar insolvent is en dat sekwestrasie in die belang van skuldeisers is. Die belangrikste stappe in die proses mag die volgende insluit: # '''Aansoek en hofbevel''': Die hof gee 'n voorlopige sekwestrasiebevel, gevolg deur 'n finale bevel indien geen besware ontvang word nie. # '''Aanstelling van 'n kurator''': 'n Gekwalifiseerde kurator word aangestel om die boedel te administreer. # '''Batevergadering en verdeling''': Die kurator identifiseer en verkoop bates en versprei die opbrengs volgens 'n prioriteitsorde. # '''Rehabilitasie''': Na afloop van die proses kan die skuldenaar aansoek doen vir rehabilitasie om hul insolvente status te beëindig. == Gevolge == Sekwestrasie kan beduidende gevolge vir die skuldenaar hê, insluitend: * Verlies van beheer oor bates, wat nou deur die kurator bestuur word. * Beperkings op die aangaan van nuwe skuld of [[kontrak|kontrakte]] sonder die kurator se toestemming. * 'n Negatiewe impak op [[kredietwaardigheid]]. * Potensiële verligting van skuldlas na afloop van die proses. == Sien ook == * [[Insolvensie]] * [[Likwidasie]] * [[Kurator]] 1zc9dgez7ml9o9xir1ioqk9cvp56frk 0 428341 2922239 2865711 2026-08-04T23:53:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922239 wikitext text/x-wiki Hierdie is 'n '''lys van [[Kultusrolprent|kultusrolprente]]''' wat alfabeties volgens titel georganiseer is. Sien [[Lys van kultusrolprente]] vir die hooflys. {{A-Z multibladsy lys|Lys van kultusrolprente}} {| class="wikitable sortable" |- ! Rolprent titel !! Jaar !! Regisseur !! Verwysings |- | ''I'm Not There'' || 2007 || Todd Haynes || <ref>http://www.eveningtimes.co.uk/entertainment/13308885.Eight_actors_who_could_play_Paolo_Nutini_in_the_movie_of_his_life/</ref> |- | ''I Bought a Vampire Motorcycle'' || 1990 || Dirk Campbell || <ref name="theelectric.co.uk">{{Cite web |url=https://www.theelectric.co.uk/news.php?story=255 |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=23 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223022847/https://www.theelectric.co.uk/news.php?story=255 |url-status=dead }}</ref> |- | ''I Bury the Living'' || 1958 || Albert Band || <ref>{{cite web|last=Berriman|first=Ian|title=FREAKSHOW I Bury The Living|url=http://www.sfx.co.uk/2011/02/21/freakshow-i-bury-the-living/|work=SFX Magazine|accessdate=23 April 2013|archive-date= 5 Mei 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505202054/http://www.sfx.co.uk/2011/02/21/freakshow-i-bury-the-living/|url-status=dead}}</ref> |- | ''I Drink Your Blood'' || 1970 || David E. Durston || <ref>{{cite news |title=Horrormeister Durston dies at 88 |url=http://variety.com/2010/film/news/horrormeister-durston-dies-at-88-1118019543/ |work=Variety |access-date=22 April 2013 |first=Ashley |last=Reich |date=18 Mei 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211558/https://variety.com/2010/film/news/horrormeister-durston-dies-at-88-1118019543/ |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''I Heart Huckabees'' || 2004 || David O. Russell || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=I Heart Huckabees |url=http://www.avclub.com/articles/i-heart-huckabees,29640/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105025435/http://www.avclub.com/articles/i-heart-huckabees,29640/ |archive-date=5 November 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''I Married a Monster from Outer Space'' || 1958 || Gene Fowler || <ref name="Peary1" /> |- | ''I Spit on Your Grave'' || 1978 || Meir Zarchi || <ref>{{cite web |url=http://bloody-disgusting.com/news/3279565/theres-going-to-be-a-i-spit-on-your-grave-documentary/ |title=There's Going To Be A 'I Spit On Your Grave' Documentary! |last=Miska |first=Brad |work=Bloody Disgusting |date=20 Februarie 2014 |access-date=19 Julie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920045552/https://bloody-disgusting.com/news/3279565/theres-going-to-be-a-i-spit-on-your-grave-documentary/ |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''I Walked with a Zombie'' || 1943 || Jacques Tourneur || <ref name="Peary1" /> |- | ''I Was a Teenage Werewolf'' || 1957 || Gene Fowler || <ref>https://books.google.be/books?id=yANOA9ujJY4C&pg=PA149&lpg=PA149&dq=20+million+miles+to+earth+cult+classic+1957&source=bl&ots=jAEQRjcuQB&sig=ZpKR05V9O7-h5iNMiG68Z-vGj-w&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwi5t6qHjvbJAhXB6w4KHXeSC744ChDoAQgqMAM#v=onepage&q=cult&f=false</ref> |- | ''Idiocracy'' || 2006 || Mike Judge || <ref name="NYTJoke">{{cite news |first=Rob |last=Walker |title=This Joke's for You |url=http://www.nytimes.com/2008/05/04/magazine/04wwln-consumed-t.html |work=The New York Times |date=4 Mei 2008 |access-date=26 Mei 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515103644/https://www.nytimes.com/2008/05/04/magazine/04wwln-consumed-t.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''Idioterne'' (''The Idiots'') || 1998 || [[Lars von Trier]]|| <ref>http://www.fiftyfifty.eu/in-svandovo-theater-going-idiots-by-lars-von-trier.html#.VnzbWlLxuM8</ref> |- | ''Idle Hands'' || 1999 || Rodman Flender || <ref>{{cite web |last1=Hartmann |first1=Graham |title=The Offspring in 'Idle Hands' – Musician Movie Cameos |url=http://loudwire.com/the-offspring-idle-hands-cameo/ |website=Loudwire |access-date=7 September 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203140106/http://loudwire.com/the-offspring-idle-hands-cameo/ |archive-date= 3 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |- | ''if....'' || 1968 || Lindsay Anderson || <ref>{{cite web |author=03/20/2007 in 1960s, Teen rebellion |url=http://www.cinedelica.com/2007/03/lindsay_anderso.html |title=Lindsay Anderson's If... finally heads to DVD |publisher=Cinedelica |date=20 Maart 2007 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919211528/http://www.cinedelica.com/2007/03/lindsay_anderso.html |archive-date=19 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''Ilsa: She Wolf of the SS'' || 1974 || Don Edmonds || <ref>{{cite web |url=http://www.fangoria.com/new/toronto-late-canadian-horror-legend-john-dunning-autobiography-release-party-this-week/ |title=Toronto: Late Canadian Horror Legend John Dunning Celebrated at Autobiography Release Party this Week &#124; FANGORIA® |publisher=Fangoria.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304044625/http://www.fangoria.com/new/toronto-late-canadian-horror-legend-john-dunning-autobiography-release-party-this-week/ |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>https://books.google.be/books?id=x5Xt50f7HZ0C&pg=PA148&lpg=PA148&dq=cult+classic+great+dictator&source=bl&ots=C398WBTRr1&sig=3SNSBYq_IkbFiE7lWi7Qw7c9V7Y&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwivzcjd6bnKAhXEkw8KHYl8Bzg4FBDoAQgqMAI#v=onepage&q=cult%20classic%20great%20dictator&f=false</ref> |- | ''Imitation of Life'' || 1959 || Douglas Sirk || <ref name="Peary3" /> |- | ''In a Lonely Place'' || 1950 || Nicholas Ray || <ref name="Peary3" /> |- | ''In Bruges'' || 2008 || Martin McDonagh || <ref>{{cite web |last=Mathijs |first=Ernest |title=You voted for the next cult classic |url=http://www.cultsurvey.org/in_bruges.shtml |work=The Centre For Cinema Studies |access-date=13 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807234327/http://www.cultsurvey.org/in_bruges.shtml |archive-date= 7 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |- | ''In the Company of Men'' || 1997 || Neil LaBute || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=In the Company of Men |url=http://www.avclub.com/articles/in-the-company-of-men,35266/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017132817/http://www.avclub.com/articles/in-the-company-of-men,35266/ |archive-date=17 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''Inauguration of the Pleasure Dome'' || 1954|| Kenneth Anger || <ref>{{Cite web |url=http://www.alldayeveryday.com/articles/inauguration-of-the-pleasure-dome-final-version-brian-butler-interview |title=argiefkopie |access-date=23 April 2025 |archive-date=25 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225155005/http://www.alldayeveryday.com/articles/inauguration-of-the-pleasure-dome-final-version-brian-butler-interview |url-status=dead }}</ref> |- | ''The Incredible Shrinking Man'' || 1957 || Jack Arnold (director)|Jack Arnold || <ref name="books.google.be" /><ref>{{Cite web |url=http://genome.ch.bbc.co.uk/8fd84a2aa8f9401cb7d47a010d3c6632 |title=argiefkopie |access-date=23 April 2025 |archive-date= 5 Februarie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205122151/http://genome.ch.bbc.co.uk/8fd84a2aa8f9401cb7d47a010d3c6632 |url-status=dead }}</ref> |- | ''The Incredibly Strange Creatures Who Stopped Living And Became Mixed-Up Zombies'' || 1963 || Ray Dennis Steckler || <ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/movies/movie/63544/The-Incredibly-Strange-Creatures-Who-Stopped-Living-and-Became-Mixed-Up-Zombies-/overview |title=The-Incredibly-Strange-Creatures-Who-Stopped-Living-and-Became-Mixed-Up-Zombies- - Trailer – Cast – Showtimes |publisher=NYTimes.com |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325115901/http://www.nytimes.com/movies/movie/63544/The-Incredibly-Strange-Creatures-Who-Stopped-Living-and-Became-Mixed-Up-Zombies-/overview |archive-date=25 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''Incubus'' || 1966 || Leslie Stevens || <ref>{{cite web|author=DONALD LIEBENSON |url=http://articles.latimes.com/2001/jul/11/entertainment/ca-21040 |title=Eerie Cult Classic 'Incubus' Returns After Lengthy Exile – latimes |publisher=Articles.latimes.com |date=2001-07-11 |accessdate=2015-12-17}}</ref> |- | ''Inferno'' || 1980 || Dario Argento || <ref>http://scholars.wlu.ca/etd/7/</ref><ref>http://www.hollywoodreporter.com/news/veronica-lazar-dead-last-tango-711612</ref> |- | ''Inserts'' || 1975 || John Byrum || <ref>https://books.google.be/books?id=1aSM__nVScAC&pg=PA208&lpg=PA208&dq=johnny+got+his+gun+cult+film&source=bl&ots=n9TKDt9Xf-&sig=Gg5DA3oKQpMSbre8kI2DTY2i_1o&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjgw5TDzrnKAhUELA8KHZ0NCaE4ChDoAQg9MAU#v=onepage&q=johnny%20got%20his%20gun%20cult%20film&f=false</ref> |- | ''Intāsutera Fō Faibu'' (''Interstella 5555: The 5tory of the 5ecret 5tar 5ystem'') || 1957 || Kazuhisa Takenouchi || <ref name="filmmakermagazine1" /><ref>{{cite web |url=https://www.acmi.net.au/film/past-film-programs/2015/interstella-5555-the-5tory-of-the-5ecret-5tar-5ystem/ |title=Interstella 5555: The 5tory of the 5ecret 5tar 5ystem |publisher=ACMI |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203030120/https://www.acmi.net.au/film/past-film-programs/2015/interstella-5555-the-5tory-of-the-5ecret-5tar-5ystem/ |archive-date=3 Februarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''Intensive Care'' || 1991 || Dorna van Rouveroy || <ref>{{cite web |url=http://www.salonindien.nl/2008/intensive-care-1991/ |title=Salon Indien » Intensive Care (1991) |publisher=Salonindien.nl |date=22 November 2008 |access-date=17 Desember 2015 |language=nl |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613070710/http://www.salonindien.nl/2008/intensive-care-1991/ |archive-date=13 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.veronicamagazine.nl/film/horror/intensive-care-829697/ |title=Intensive Care (1991) &#124; Premiere & Trailer – Veronica Magazine |publisher=Veronicamagazine.nl |date= |accessdate=2015-12-17 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208161402/http://www.veronicamagazine.nl/film/horror/intensive-care-829697/ |url-status=dead }}</ref> |- | ''Invaders from Mars'' || 1953 || William Cameron Menzies || <ref>http://www.tcm.com/tcmdb/title/3761/Invaders-from-Mars/notes.html</ref><ref>https://books.google.be/books?id=R-_4sXU5FsAC&pg=PA120&lpg=PA120&dq=them!+1953++cult+film&source=bl&ots=B7F3oLkFzM&sig=rVyk1XNW58-DsSbSlhO17PHTvIo&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwjl4_ewlfbJAhVD9w4KHZP_BDwQ6AEIPTAF#v=onepage&q=them!%201953%20%20cult%20film&f=false</ref> |- | ''Invasion of the Body Snatchers'' || 1956 || Don Siegel || <ref name="Peary1" /> |- | ''Invocation of My Demon Brother'' || 1969 || Kenneth Anger || <ref>{{cite web|url=https://books.google.be/books?id=ev4BBAAAQBAJ&pg=PT127&lpg=PT127&dq=Invocation+of+my+demon+brother+cult+classic&source=bl&ots=wYSgnsfCMr&sig=o2TD0Q9E_m1uM3q0nzt2-fS2nEY&hl=nl&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Invocation%20of%20my%20demon%20brother%20cult%20classic&f=false |title=Sinister Forces—The Manson Secret: A Grimoire of American Political Witchcraft – Peter Levenda – Google Boeken |publisher=Books.google.be |date= |accessdate=2015-12-17}}</ref> |- | ''Irma Vep'' || 1996 || Olivier Assayas || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Irma Vep |url=http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-irma-vep,2196/ |work=AV Club |access-date=3 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110921122741/http://www.avclub.com/articles/the-new-cult-canon-irma-vep,2196/ |archive-date=21 September 2011 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |- | ''Irréversible'' || 2002|| Gaspar Noé ||<ref name="avclub.com2">{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=Alice |url=http://www.avclub.com/article/the-new-cult-canon-iirreversiblei-2497 |work=AV Club |access-date=6 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620185131/http://www.avclub.com/article/the-new-cult-canon-iirreversiblei-2497 |archive-date=20 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |- | ''The Iron Giant'' || 1999 || Brad Bird || <ref>{{cite web |last=Tobias |first=Scott |title=The Iron Giant |url=http://www.avclub.com/articles/the-iron-giant,26074/ |work=AV Club |access-date=13 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017120037/http://www.avclub.com/articles/the-iron-giant,26074/ |archive-date=17 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''Ironiya sudby, ili S lyogkim parom!'' (''The Irony of Fate'', ook bekend as ''Enjoy Your Bath!'') || 1976 || Emil Braginsky, Eldar Ryazanov || <ref>{{Cite web |url=http://flavorwire.com/514527/15-eastern-european-cult-classic-films-you-should-know-about/4 |title=argiefkopie |access-date= 7 Februarie 2016 |archive-date=15 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170415020911/http://flavorwire.com/514527/15-eastern-european-cult-classic-films-you-should-know-about/4 |url-status=dead }}</ref> |- | ''Ishtar'' || 1987 || Elaine May || <ref>{{cite news |last=Paciuszko |first=Owain |url=http://www.theargus.co.uk/news/4673073.print/ |title=Cult Classics: Ishtar |work=The Argus |location=Brighton |date=8 Oktober 2009 |access-date=4 Mei 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920011307/https://www.theargus.co.uk/news/4673073.print/ |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |- | ''It Came From Beneath The Sea'' || 1955 || Robert Gordon || <ref>https://books.google.be/books?id=ZB9c84831WUC&pg=PT95&lpg=PT95&dq=ray+harryhausen+it+came+from+beneath+the+sea+cult+film&source=bl&ots=lmZo9EqS0x&sig=cyeryI6_x8z-YHAz-i-API7H9vw&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwja5p7E6ojKAhWCJw8KHXbtBDsQ6AEIQTAF#v=onepage&q=ray%20harryhausen%20it%20came%20from%20beneath%20the%20sea%20cult%20film&f=false</ref> |- | ''It Came from Outer Space'' || 1953 || Jack Arnold|| <ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=k0bpAAAAIAAJ&pg=PA82&lpg=PA82&dq=it+came+from+outer+space+cult+classic&source=bl&ots=epRNczc7es&sig=jEhF8vtIvW-gmuBz9vGqdjIqHVY&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwikt6TuoaPJAhWJuBQKHb2KBkoQ6AEIQzAG#v=onepage&q=it%20came%20from%20outer%20space%20cult%20classic&f=false |title=Rational Fears: American Horror in the 1950s – Mark Jancovich – Google Boeken |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=2015-12-17}}</ref> |- | ''It's a Gift'' || 1934 || Norman McLeod ||<ref name="cultographies.com" /><ref name="Peary1" /> |- | ''It's a Mad, Mad, Mad, Mad World'' || 1963 || Stanley Kramer || <ref name="Peary3" /> |- | ''It's Such a Beautiful Day'' || 2012 || Don Hertzfeldt || <ref name="tasteofcinema2">{{cite web |url=http://www.tasteofcinema.com/2015/15-cult-animated-movies-you-might-not-have-seen/2/ |title=15 Cult Animated Movies You Might Not Have Seen « Taste of Cinema |publisher=Tasteofcinema.com |date=27 Julie 2015 |access-date=17 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028165832/http://www.tasteofcinema.com/2015/15-cult-animated-movies-you-might-not-have-seen/2/ |archive-date=28 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |- | ''It's A Wonderful Life'' || 1946 || Frank Capra || <ref name="Peary1" /> |- | ''It's Alive'' || 1974 || Larry Cohen || <ref>{{cite web|last=Kirst|first=Brian|title=Larry Cohen speaks; appearing live in Chicago|url=http://www.fangoria.com/index.php/home/all-news/1-latest-news/1029-larry-cohen-speaks-appearing-live-in-chicago|work=Fangoria|accessdate=21 April 2013|archive-date=15 Junie 2013|archive-url=https://archive.is/20130615090036/http://www.fangoria.com/index.php/home/all-news/1-latest-news/1029-larry-cohen-speaks-appearing-live-in-chicago|url-status=dead}}</ref> |- | ''It's All Gone Pete Tong'' || 2004 || Michael Dowse || <ref>{{cite web |url=http://www.fazemag.de/it-is-all-gone-pete-tong/ |title=FAZEmag –"It’s all gone, Pete Tong" – der Kultfilm erstmals in Deutschland auf DVD – FAZEmag |publisher=Fazemag.de |date=10 Oktober 2014 |access-date=17 Desember 2015 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920185347/http://www.fazemag.de/it-is-all-gone-pete-tong/ |archive-date=20 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |- | ''Ivan Vasilyevich menyayet professiyu'' (''Ivan Vasilievich: Back to the Future'') || 1973 || Leonid Gaidai || <ref name="in.rbth.com" /> |- |} == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="Peary1">Danny Peary|Peary, Danny. ''Cult Movies (book)|Cult Movies'', Delta Books, 1981. {{ISBN|0-517-20185-2}}</ref> }} gz52eop74x0if1ky3o05vktxucmy0f4 0 428670 2921943 2788576 2026-08-04T15:35:34Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921943 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} 'n '''Kapo''' (uit [[Duits]]) was een van die gevangenes in 'n [[Nazi]]-kamp wat deur die SS-wagte aangewys is om toesig oor gedwonge arbeid te hou of administratiewe take uit te voer. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die term weer gebruik as 'n belediging; volgens ''The Jewish Chronicle'' is dit "die ergste belediging wat een Jood aan 'n ander Jood kan gee".<ref name=insult>{{cite news |last1=Sugarman |first1=Daniel |title=What is a 'Kapo'? The history of the worst insult a Jew can give another Jew |url=https://www.thejc.com/comment/analysis/what-is-a-kapo-the-history-of-the-worst-insult-a-jew-can-give-another-jew-1.482181 |access-date=9 November 2020 |work=www.thejc.com }}; {{cite news |title=Trump's pick for ambassador to Israel 'regrets' Holocaust-related slur |url=https://www.pri.org/stories/2017-02-17/trump-s-pick-ambassador-israel-regrets-holocaust-related-slur |access-date=9 November 2020 |work=The World from PRX |language=en }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; {{cite news |title=The crime: Collaborating with the Nazis. The punishment: Excommunication from Judaism |url=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.MAGAZINE-the-crime-collaborating-with-nazis-the-punishment-excommunication-from-judaism-1.7732097 |access-date=9 November 2020 |work=Haaretz.com |language=en }}; {{cite news |last1=Beauchamp |first1=Zack |title=Trump's pick for Israel ambassador thinks liberal Jews are "worse" than Nazi collaborators |url=https://www.vox.com/world/2016/12/16/13980806/david-friedman-trump-israel-ambassador-pick |access-date=9 November 2020 |work=Vox |date=16 December 2016 |language=en }}</ref> ==Etimologie== Die woord "kapo" is dalk afkomstig van die [[Italiaans]]e woord vir "hoof" en "baas", ''capo''. Dit kan ook afgelei wees van die [[Frans]]e woord vir "korporaal" (''caporal'').<ref>Yizhak Ahren, [http://www.leo-baeck.org/leobaeck/sachbuchallgemein/buch-03917.html "Überlebt weil schuldig - schuldig weil überlebt"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160205114545/http://www.leo-baeck.org/leobaeck/sachbuchallgemein/buch-03917.html |date=5 February 2016 }} Resensie van boek oor Joodse kapo's. Leo Baeck-boekwinkel, amptelike webtuiste. Besoek op 8 Mei 2010 (in Duits)</ref><ref name="isbn0-425-16431-4">{{cite book |author=Kogon, Eugen |title=The theory and practice of hell: the German concentration camps and the system behind them |publisher=Berkley Books |location=New York |year=1980 |isbn=0-425-16431-4 }} (Vertaal van: {{cite book|author=Kogon, Eugen |title=Der SS-Staat: Das System der deutschen Konzentrationslager |url=https://archive.org/details/EugenKogonDerSSStaatDasSystemDerDeutschenKonzentrationslager |location=München |year=1946}})</ref> Die joernalis Robert D. McFadden glo die woord is afkomstig van die [[Duits]]e woord ''Lagercapo'', wat "kampkaptein" beteken.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/02/05/nyregion/a-jew-who-beat-jews-in-a-nazi-camp-is-stripped-of-his-citizenship.html|title=A Jew Who Beat Jews in a Nazi Camp Is Stripped of His Citizenship|last=Mcfadden|first=Robert D.|date=1988-02-05|work=The New York Times|access-date=2017-05-20|issn=0362-4331}}</ref> ==Betekenis== Die Duitse historikus Karin Orth skryf daar was min maatreëls so verraderlik as die [[SS]] se poging om die implementering van terreur en geweld aan die slagoffers self te delegeer.<ref name="Frei-Orth">{{cite book |author=Karin Orth |title=Gab es eine Lagergesellschaft? "Kriminelle" und politische Häftlinge im Konzentrationslager |work=Ausbeutung, Vernichtung, Öffentlichkeit: Neue Studien zur nationalsozialistischen Lagerpolitik |publisher=Institut für Zeitgeschichte, de Gruyter |editor=Norbert Frei |pages=110, 111, 127, 131 |location=Munich |orig-year=2000 |year=2007 |isbn=978-3-598-24033-1 |via=Google Books |url=https://books.google.com/books?id=xEhvT7gp_ksC&pg=PA109|language=de}}</ref> Eugen Kogon, 'n verklaarde teenstander van Nazisme uit die vooroorlogse Duitsland en 'n oorlewende van die [[Buchenwald-konsentrasiekamp]], het ná die oorlog geskryf die konsentrasiekampstelsel se stabiliteit was in geen klein mate aan die kapo's te danke nie – hulle het die daaglikse bedrywighede van die kampe oorgeneem en die SS-personeel se laste ligter gemaak. Die absolute mag was alomteenwoordig. Die stelsel van dissipline en toesig sou volgens Kogon dadelik in duie gestort het sonder die delegasie van mag. Die mededinging om die verskillende take was vir die SS 'n geleentheid om gevangenes teen mekaar af te speel. Die gewone gevangenes was oorgelaat aan die genade van 'n dubbele gesag: die SS, wat dikwels amper nooit in die kamp was nie, en die kapo's, wat altyd daar was.<ref name="guido">{{cite book |author=Guido Knopp |title=Die SS. Eine Warnung der Geschichte |publisher=Bertelsmann Verlag |location=München|orig-year=2002 |year=2013 |at=page 209 (193, reprint) |url=https://books.google.com/books?id=WYONLouCPUgC&q=Kogon&pg=PT193 |isbn=978-3641108410|language=de}}</ref> Die term "kapo" word in die 21ste eeu as 'n belediging gebruik, veral vir Jode wat [[Israel]] of Zionisme nie genoeg ondersteun nie. In 2017 het David Friedman, wat kort daarna die Amerikaanse ambassadeur in Israel geword het, verskoning gevra vir die verwysing na ondersteuners van die Zionistiese voorspraakorganisasie J Street as "veel erger as kapo's".<ref>{{Cite web|url=http://www.timesofisrael.com/on-david-friedman-the-kapo-smear-and-jewish-honor/|title=On David Friedman, the 'kapo' smear, and Jewish honor|first=Matt|last=Lebovic|website=www.timesofisrael.com}}</ref><ref name=insult/> Terwyl daar 'n gewilde siening is dat dat alle kapo's Jode was, is dit nie die geval nie. Kapo's was van al die verskillende nasionaliteite wat in die konsentrasiekampe voorgekom het.<ref>Avishay Artsy, [https://rebooting.com/article/the-moral-grey-zone-of-nazi-collaboration/ The Moral “Grey Zone” of Nazi Collaboration], May 22, 2022</ref><ref>[https://sfi.usc.edu/sites/default/files/docfiles/USC_SF_Thesaurus_101212_0.pdf USC Shoah Foundation Thesaurus (Abridged)], p. 146</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Kapo}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nazi-konsentrasiekampe]] pc4b8ev21660it7rkmd8i96ktq21m12 10 428996 2922082 2917705 2026-08-04T19:05:06Z Aliwal2012 39067 2922082 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1980–1989 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = {{align|left|[[Sjabloon:F1GP 1970–1979|« {{small|vorige}}]]}} [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1980–1989) {{align|right|[[Sjabloon:F1GP 1990–1999|{{small|volgende}} »]]}} | listclass = hlist | style = | group1 = [[1980 Formule Een-seisoen|1980]] | list1 = * [[1980 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1980 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1980 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1980 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1980 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1980 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1980 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1980 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1980 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1980 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1980 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group2 = [[1981 Formule Een-seisoen|1981]] | list2 = * [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1981 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1981 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1981 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1981 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1981 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1981 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1981 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1981 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1981 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1981 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1981 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1981 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1981 Caesars Palace Grand Prix|CPL]] | group3 = [[1982 Formule Een-seisoen|1982]] | list3 = * [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1982 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1982 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1982 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1982 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1982 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1982 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1982 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1982 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1982 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1982 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1982 Switserse Grand Prix|SWI]] * [[1982 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1982 Caesars Palace Grand Prix|CPL]] | group4 = [[1983 Formule Een-seisoen|1983]] | list4 = * [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1983 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1983 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1983 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1983 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1983 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1983 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1983 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1983 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1983 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1983 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1983 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1983 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] | group5 = [[1984 Formule Een-seisoen|1984]] | list5 = * [[1984 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1984 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1984 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1984 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1984 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1984 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1984 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1984 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1984 Dallas Grand Prix|DAL]] * [[1984 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1984 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1984 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1984 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1984 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1984 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1984 Portugese Grand Prix|POR]] | group6 = [[1985 Formule Een-seisoen|1985]] | list6 = * [[1985 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1985 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1985 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1985 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1985 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1985 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1985 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1985 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1985 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1985 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1985 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1985 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1985 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1985 Europese Grand Prix|EUR]] * [[1985 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1985 Australiese Grand Prix|AUS]] | group7 = [[1986 Formule Een-seisoen|1986]] | list7 = * [[1986 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1986 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1986 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1986 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1986 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1986 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1986 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1986 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1986 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1986 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1986 Hongaarse Grand Prix|HON]] * [[1986 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1986 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1986 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1986 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] * [[1986 Australiese Grand Prix|AUS]] | group8 = [[1987 Formule Een-seisoen|1987]] | list8 = * [[1987 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1987 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1987 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1987 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1987 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1987 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1987 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1987 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1987 Hongaarse Grand Prix|HON]] * [[1987 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1987 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1987 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1987 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1987 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] * [[1987 Japannese Grand Prix|JPN]] * [[1987 Australiese Grand Prix|AUS]] | group9 = [[1988 Formule Een-seisoen|1988]] | list9 = * [[1988 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1988 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1988 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1988 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] * [[1988 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1988 Detroit Grand Prix|DET]] * [[1988 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1988 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1988 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1988 Hongaarse Grand Prix|HON]] * [[1988 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1988 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1988 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1988 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1988 Japannese Grand Prix|JPN]] * [[1988 Australiese Grand Prix|AUS]] | group10 = [[1989 Formule Een-seisoen|1989]] | list10 = * [[1989 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1989 San Marino Grand Prix|SMR]] * [[1989 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1989 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] * [[1989 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1989 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1989 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1989 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1989 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1989 Hongaarse Grand Prix|HON]] * [[1989 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1989 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1989 Portugese Grand Prix|POR]] * [[1989 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1989 Japannese Grand Prix|JPN]] * [[1989 Australiese Grand Prix|AUS]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> idnswb49tn0rnik3gu9nb2n50l2v9cf 0 429237 2922242 2911052 2026-08-05T01:44:01Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922242 wikitext text/x-wiki Die '''manosfeer''' is 'n verskeidenheid [[webtuiste]]s, [[blog]]s en aanlyn forums wat manlikheid, vrouehaat en teenstand teen [[feminisme]] aanwakker.<ref>{{harvp|Hodapp|2017|p=xv}}; {{harvp|Lumsden|2019|pp=98–99}}; {{harvp|Jane|2018|p=662}}; {{harvp|Marwick|Lewis|2017|pp=9, 13}}</ref> Gemeenskappe in die manosfeer sluit in sommige manlike aktivistegroepe, [[insel]]s en vadersregtegroepe. Hoewel die besonderhede van elke groep se oortuigings soms bots, stem al die groepe saam dat die gemeenskap bevooroordeeld teenoor mans is weens die invloed van feminisme en dat feminisme haat teenoor mans bevorder.<ref>{{harvp|Sugiura|2021|p=23}}; {{harvp|Winter|2019|pp=51–54}}; {{harvp|Lumsden|2019|p=99}}; {{harvp|Ging|2019|p=640}}; {{harvp|Marche|2016}}</ref> Aanvaarding van dié idees word soms in [[Engels]] beskryf as ''taking the red pill'', 'n [[metafoor]] wat uit die rolprent ''[[The Matrix]]'' kom.<ref name="winter">{{harvp|Winter|2019|pp=51–54}}; {{harvp|Lumsden|2019|p=99}}; {{harvp|Ging|2019|p=640}}; {{harvp|Marche|2016}}</ref> Die manosfeer oorvleuel met verregse en radikaalregse groepe. Dit word verbind met aanlyn teistering en is al daarvan beskuldig dat dit mans radikaliseer om vrouehaters te word en dat dit geweld teen vroue verheerlik. Sommige bronne het manosfeergebaseerde radikalisasie verbind met massamoorde wat deur vrouehaat aangewakker is.<ref name="mass-shootings">{{harvp|Lewis|2019}}; {{harvp|Dewey|2014}}; {{harvp|Tye|2021}}</ref> Die manosfeer het mediadekking gekry ná verskeie skietvoorvalle en die aanlyn teisteringsveldtog teen vroue in die [[videospeletjie]]bedryf bekend as GamerGate.<ref>{{harvp|Ging|2019|p=640}}; {{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|pp=1–2}}; {{harvp|Zuckerberg|2018|p=21}}</ref> {{beeldgroep2|perrow = 2 / 2|total_width=280 |align=right |image1=Carl Benjamin 2018 (cropped).png|caption1=Carl Benjamin |image2=Andrew Tate - James Tamim Upload (Cropped Wide Portrait).png|caption2=Andrew Tate |image3=Roosh-daryush-valizadeh.jpg|caption3=Roosh V |image4=Jordan Peterson by Gage Skidmore.jpg|caption4=Jordan Peterson }} Bekende figure in die beweging sluit verskeie beïnvloeders op die [[sosiale media]] in, soos Andrew Tate, Amrou "Myron Gaines" Fudl, Adin Ross, Roosh V, Carl Benjamin en Jordan Peterson. ==Geskiedenis== Die wortels van die manosfeer lê in die mansbevrydingsbeweging van die 1970's en '80's,<ref>{{harvp|Ging|2019|p=639}}; {{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|p=14}}; {{harvp|Ribeiro|Blackburn|Bradlyn|De Cristofaro|2021|pp=197–198}}</ref> wat begin het as kritiek op die beperkende aard van tradisionele manlike [[gender]]rolle.{{sfnp|Ribeiro|Blackburn|Bradlyn|De Cristofaro|2021|pp=197–198}} In die 1970's het die opkomende mansregtebeweging mans se probleme begin toedig aan [[feminisme]] en vrouebemagtiging.{{sfnp|Ribeiro|Blackburn|Bradlyn|De Cristofaro|2021|pp=197–198}} Volgens die mediakenner Debbie Ging het die groei van die [[wêreldwye web]] die verspreiding van "venynige" antifeminisme, vrouehaat en verwante gewelddadige retoriek aangehelp.{{sfnp|Ribeiro|Blackburn|Bradlyn|De Cristofaro|2021|pp=197–198}} Onlangse navorsing speur die manosfeer se moderne inkarnasie terug na aanlyn mansregteforums van die laat 1990's en vroeë 2000's.<ref>{{Cite journal |last1=Ribeiro |first1=Manoel Horta |last2=Blackburn |first2=Jeremy |last3=Bradlyn |first3=Barry |last4=Cristofaro |first4=Emiliano De |last5=Stringhini |first5=Gianluca |last6=Long |first6=Summer |last7=Greenberg |first7=Stephanie |last8=Zannettou |first8=Savvas |date=2021-05-22 |title=The Evolution of the Manosphere across the Web |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/18053 |journal=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=15 |pages=196–207 |doi=10.1609/icwsm.v15i1.18053 |issn=2334-0770|arxiv=2001.07600 }}</ref> Die ideologiese wortels daarvan strek verder terug na 20ste-eeuse aktiviste-organisasies wat beweer het mans word benadeel in skei- en toesigsake. Mettertyd het dié losweg verbinde ruimtes saamgesmelt in 'n samehangende ekostelsel wat verenig word deur gedeelde frustrasie oor waargenome onregverdighede teenoor mans, 'n ontwikkeling wat versterk is deur sosiale netwerke en aanlyn forums. Kenners meen hoëprofielfigure het dié idees deur [[blog]]s, [[YouTube]]-kanale en ander wetplatforms gewild gemaak, volgelinge versamel en gehelp om die ideologiese raamwerk te skep wat die breër gemeenskap nou vorm gee.<ref>{{Cite web |title=The 'Manosphere' |url=https://www.isdglobal.org/explainers/the-manosphere-explainer/ |access-date=2025-04-30 |website=ISD |language=en-GB }}{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Deur op dié vroeë fondamente voort te bou het die manosfeer in die vroeë 2010's momentum gekry terwyl aanlyn beïnvloeders “rooipil”-filosofieë aangewakker het – idees wat beweer die gemeenskap is stelselmatig bevooroordeeld teenoor mans – deur virale video's, [[podsending]]s en debatte.<ref>{{Cite journal |last1=Barnes |first1=Mariel J. |last2=Karim |first2=Sabrina M. |date=2025-01-17 |title=The Manosphere and Politics |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/00104140241312095 |journal=Comparative Political Studies |language=EN |pages=00104140241312095 |doi=10.1177/00104140241312095 |issn=0010-4140|url-access=subscription }}</ref> Volgens mediaberigte en akademiese studies het baie van dié beïnvloeders met opset omstredenheid en konfronterende taal gebruik om hulle aanhangersyfer en inkomste te vergroot. In 'n studie van Januarie 2020 is bevind sulke taktieke het vrouehaat na buite versprei en wydverspreide aanlyn haatveldtogte aangewakker. Dit het ook in sommige gevalle bygedra tot geweld teen vroue.<ref>{{Cite web |last=Steele |first=Anne |title=Beyond the Manosphere: A New Wave of Popular Political Podcasts Ascends |url=https://www.wsj.com/business/media/beyond-the-manosphere-a-new-wave-of-popular-political-podcasts-ascends-79888876 |access-date=2025-04-30 |website=WSJ |language=en-US}}</ref> [[Beeld:Nick Fuentes screencap from July 2022 virtual debate (3x4 cropped).png|thumb|links|150px|Die Amerikaanse verregse politikus Nick Fuentes in 2022.]] Die term "manosfeer", 'n woordspel op "blogosfeer", is sover bekend in 2009 die eerste keer op [[Blogspot]] gebruik.<ref>{{harvp|Ribeiro|Blackburn|Bradlyn|De Cristofaro|2021|pp=197–198}}; {{harvp|Nagle|2017|p=15}}; {{harvp|Ging|2019|pp=639–640}}</ref> Dit is daarna gewild gemaak deur Ian Ironwood, 'n pornografiebemarker wat 'n verskeidenheid blogs en forums saamgevat het in die boek ''The Manosphere: A New Hope For Masculinity''.{{sfnp|Sugiura|2021|p=23}} Die term het 'n algemene woord geword toe nuusmedia dit begin gebruik in stories oor mans wat dade van vrouehaatgeweld, seksuele aanrandings en aanlynteistering gepleeg het.{{sfnp|Ging|2019|p=640}} Die joernalis Emma A. Jane meen die laat 2000's tot vroeë 2010's was 'n keerpunt toe manosfeergemeenskappe van die rand van die [[internet]] na die hoofstroom beweeg het. Haar hipotese is dat dit saamgeval het met die uitvinding van Web 2.0 en die opkoms van die sosiale media, tesame met voortgesette stelselmatige vrouehaat in die patriargale kultuur. Jane skryf die manosfeer was goed gevestig teen die GamerGate-omstredenheid van 2014, en dat vrouehaattaal soos grafiese dreigemente van [[verkragting]] teen vroue in die hoofstroomredevoering gebruik is deur mans wat nie noodwendig met enige manosfeergroep geïdentifiseer het nie.{{sfnp|Jane|2018|p=667}} Ná [[Donald Trump]] se oorwinning in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2024|Amerikaanse presidentsverkiesing van 2024]] het die Associated Press berig 'n "aangemoedigde" manosfeer het die oorwinning gebruik "om vrouehaatspot en {{nowrap|-dreigemente}} aanlyn te regverdig en versterk" en dat dit nie meer net 'n aanlyn verskynsel is nie. Dit het die frase "jou liggaam, my keuse" uitgelig wat teen vroue gebruik is. Die frase is geskep deur die Amerikaanse verregse politieke aktivis Nick Fuentes, saam met die frase "gaan terug na die kombuis" en "herroep die 19de" (wysing van die Amerikaanse grondwet wat vroue die reg gee om te stem). Dit is miljoene kere op [[Twitter|X]] gekyk. Dit het berig die frase word nou ook vanlyn gebruik deur "seuns wat dit in skole dreunsing of manstudente wat dit op universiteitskampusse gebruik". Hulle het ook 'n man uitgelig wat 'n teken op die Uiversiteit van [[Texas]] vashou wat lui: "Vroue is eiendom."{{sfnp|Fernando|2024}} ==Temas en ideologie== Die manosfeer is 'n uiteenlopende groep aanlyn gemeenskappe<ref name="Diverse">{{multiref2| {{harvp|Marwick|Caplan|2018|p=553}} |{{harvp|Hodapp|2017|p=xv}} |{{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|p=1904}} }}</ref> wat mansregtegroepe,<ref name="MRM">{{harvp|Hodapp|2017|p=xv}}; {{harvp|Sugiura|2021|p=23}}; {{harvp|Nagle|2017|pp=86–87}}; {{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|p=2}}; {{harvp|Ging|2019|pp=639, 644}}; {{harvp|Van Valkenburgh|2021|pp=1–2}}</ref> [[insel]]s (involuntêre selibate),<ref name="Incels">{{harvp|Sugiura|2021|p=23}}; {{harvp|Nagle|2017|pp=92–93}}; {{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|p=2}}; {{harvp|Zuckerberg|2018|p=15}}</ref> Men Going Their Own Way<ref name="MGTOW">{{harvp|Sugiura|2021|p=23}}; {{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|p=2}}; {{harvp|Nagle|2017|p=93}}; {{harvp|Ging|2019|p=644}}; {{harvp|Zuckerberg|2018|p=19}}</ref> en vadersregtegroepe<ref name="fathers' rights">{{harvp|Hodapp|2017|p=xv}}; {{harvp|Sugiura|2021|p=23}}; {{harvp|Marwick|Caplan|2018|p=546}}; {{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|p=2}}; {{harvp|Nicholas|Agius|2018|pp=30, 34}}</ref> insluit. Sommige groepe het botsende verhoudings met mekaar.<ref>{{harvp|Zuckerberg|2018|pp=13–16}}; {{harvp|Nagle|2017|pp=15–19}}</ref> Ging skryf sommige subgroepe "oordryf hulle verskille om dit te laat lyk of hulle mekaar teenstaan, ondanks die feit dat hulle filosofieë feitlik ooreenstem".{{sfnp|Ging|2019|p=644}} Hoewel die besonderhede van elke groep se belange soms verskil, is die algemene ideologie van manosfeergroepe die bevordering van manlikheid, antifeminisme en vrouehaat.<ref name="Masculinity antifeminism misogyny">{{multiref2| {{harvp|Hodapp|2017|p=8}} |{{harvp|Jane|2018|p=662}} |{{harvp|Marwick|Lewis|2017|pp=9, 13–14 }} }}</ref> In besonder word feminste uitgebeeld as dat hulle manlike slagoffers van seksuele aanrandings ignoreer en valse beskuldigings van verkragting teen mans aanmoedig.{{sfnp|Marwick|Caplan|2018|p=546}} Volgens die joernalis Caitlin Dewey kan die hoofbeginsels van die manosfeer afgeskaal word tot (1) die korrupsie van die moderne samelewing deur feminisme, in 'n skending van inherente geslagsverskille tussen mans en vroue; en (2) die vermoë van mans om die samelewing te red of seksuele vaardigheid te verkry deur 'n hipermanlike rol te vervul en vroue te dwing om aan hulle ondergeskik te wees.<ref>{{harvp|Dewey|2014}}</ref> Die kriminoloog Lisa Sugiura skryf die botsende groepe in die manosfeer word "verenig deur die sentrale oortuiging dat vroulike waardes, aangevuur deur feminisme, die gemeenskap oorheers en 'n mannehaat-ideologie bevorder wat omvergewerp moet word".{{sfnp|Sugiura|2021|p=23}} ===Jargon=== Die manosfeer het sy eie, besondere [[jargon]].{{sfnp|Hodapp|2017|p=xv}} Die idee van mannehaat word dikwels opgehaal, beide as 'n ekwivalent van vrouehaat en 'n manier om die bestaan van geïnstitusionaliseerde seksisme te ontken.{{sfnp|Marwick|Caplan|2018|pp=553–554}} Sugiura skryf egter "daar is min getuienis dat mannehaat 'n kwessie is wat mans se lewe aantas".{{sfnp|Sugiura|2021|p=21}} Die kans is groter dat beide manlike en vroulike slagoffers van [[manslag]] deur 'n man vermoor word as deur 'n vrou. Hoewel feminisme in die manosfeer as 'n mannehaatbeweging beskryf word, is daar geen belangrike feministegroepe wat haat teenoor mans aanwakker of geweld deur vroue teen mans aanmoedig nie.{{sfnp|Sugiura|2021|p=21}} 'n Sentrale beginsel van die manosfeer is die begrip "rooi pil", 'n [[metafoor]] wat uit die rolprent ''[[The Matrix]]'' kom. Dit gaan oor die begrip by mans dat die beskawing deur feminisme oorheers word en bevooroordeeld teenoor mans is.<ref name="winter" /> Die mans van die manosfeer glo feministe en [[politieke korrektheid]] verberg dié realiteit, en dat mans slagoffers is wat moet veg om hulleself te beskerm.<ref>{{harvp|Marwick|Caplan|2018|p=546}}; {{harvp|Lumsden|2019|p=99}}; {{harvp|Lewis|2019}}</ref> Om die manosfeer se ideologie te aanvaar is om "die rooi pil te drink", en dié wat dit nie doen nie "drink die blou pil".<ref>{{harvp|Zuckerberg|2018|pp=1–2, 12–13}}; {{harvp|Nagle|2017|pp=93–94}}; {{harvp|Friedland|2018|pp=126–127}}; {{harvp|Ging|2019|p=640}}</ref> Die skrywer Donna Zuckerberg skryf: "Die rooi pil verteenwoordig 'n nuwe fase in vrouehaat. Die lede bespot en verkleineer nie net vroue nie, maar glo ook mans word in ons beskawing deur vroue onderdruk."{{sfnp|Zuckerberg|2018|p=15}} Mans word algemeen in "alfamans" en "betamans" ingedeel.<ref>{{harvp|Ging|2019|pp=650–651}}; {{harvp|Zuckerberg|2018|pp=109–110}}; {{harvp|Nagle|2017|pp=88–89}}</ref> Alfas word beskou as seksueel oorheersend en aantreklik vir vroue, wat graag seks met alfas wil hê, maar met betas sal seks hê vir finansiële voordele. In sommige groepe staan dit bekend as "alpha fux beta bux".{{sfnp|Ging|2019|p=650}} ==Internetinvloed en verwante bewegings== Die manosfeer bestaan uit 'n verskeidenheid webtuistes, blogs en aanlyn forums.{{sfnp|Hodapp|2017|p=xv}} [[Reddit]] was eens 'n gewilde plek vir sulke groepe.<ref>{{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|pp=2–3}}; {{harvp|Ging|2019|pp=645–646}}</ref> In die laat 2010's en vroeë 2020's het Reddit egter begin stappe neem om die ekstremer manosfeersubreddits te ontmoedig. Sommige is verbied, soos /r/incels (2017), sy opvolger, /r/braincels (2018), en /r/MGTOW (Augustus 2021).{{sfnp|Thalen|2021}} Ander subreddits soos /r/TheRedPill is onder "kwarantyn" geplaas, wat beteken 'n waarskuwing word vertoon oor die inhoud en gebruikers moet inteken.<ref>{{harvp|Jones|Trott|Wright|2020|p=2}}; {{harvp|Van Valkenburgh|2021|pp=17–18}}; {{harvp|Farrell|Fernandez|Novotny|Alani|2019|p=92}}; {{harvp|Basu|2020}}</ref> As gevolg hiervan het sekere gemeenskappe nuwe tuistes gekry op toegeefliker netwerke, soos Gab.{{sfnp|Basu|2020}} Die manosfeer oorvleuel met die ideologieë van wit heerssugtiges en verregse groepe.{{sfnp|Sugiura|2021|p=23}} [[Rassisme]] en [[xenofobie]] is algemeen en waargenome bedreigings teen die [[Weste|Westerse beskawing]] is 'n gewilde onderwerp.<ref>{{harvp|Lewis|2019}}; {{harvp|Zuckerberg|2018|pp=2–9, 46}}; {{harvp|Nicholas|Agius|2018|p=52}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} * {{cite web |last=Basu |first=Tanya |title=The 'manosphere' is getting more toxic as angry men join the incels |url=https://www.technologyreview.com/2020/02/07/349052/the-manosphere-is-getting-more-toxic-as-angry-men-join-the-incels/ |website=MIT Technology Review |date=7 February 2020 |url-access=limited }} * {{cite news |last=Dewey |first=Caitlin |date=May 27, 2014 |title=Inside the 'manosphere' that inspired Santa Barbara shooter Elliot Rodger |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2014/05/27/inside-the-manosphere-that-inspired-santa-barbara-shooter-elliot-rodger/ |url-access=limited |access-date=February 9, 2020 }} * {{cite book |last1=Farrell |first1=Tracie |last2=Fernandez |first2=Miriam |last3=Novotny |first3=Jakub |last4=Alani |first4=Harith |date=2019 |chapter=Exploring Misogyny across the Manosphere in Reddit |title=WebSci '19: Proceedings of the 10th ACM Conference on Web Science |location=New York |publisher=Association for Computing Machinery |pages=87–96 |doi=10.1145/3292522.3326045 |isbn=978-1-4503-6202-3 |s2cid=195776677 |chapter-url=http://oro.open.ac.uk/61128/1/WebScience139.pdf }} * {{cite book |last1=Farrell |first1=Tracie |last2=Araque |first2=Oscar |last3=Fernandez |first3=Miriam |last4=Alani |first4=Harith |title=WebSci '20: Proceedings of the 12th ACM Conference on Web Science |date=2020 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York |isbn=978-1-4503-7989-2 |pages=221–230 |chapter=On the use of Jargon and Word Embeddings to Explore Subculture within the Reddit's Manosphere |chapter-url=http://oro.open.ac.uk/70529/1/WebSci2020%20%281%29.pdf |doi=10.1145/3394231.3397912 |s2cid=219980233 }} * {{Cite news |last=Fernando |first=Christine |date=November 30, 2024 |title=Emboldened 'manosphere' accelerates threats and demeaning language toward women after US election |agency=Associated Press |url=https://apnews.com/article/trump-harris-election-womens-rights-social-media-d5cea53480437ac8bf837aaa821e5681 |access-date=January 20, 2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516052023/https://apnews.com/article/trump-harris-election-womens-rights-social-media-d5cea53480437ac8bf837aaa821e5681 |archive-date=16 May 2025 }} * {{Cite book |last=Friedland |first=Roger |title=Politics of Meaning/Meaning of Politics: Cultural Sociology of the 2016 U.S. Presidential Election |publisher=Palgrave Macmillan |year=2018 |isbn=978-3-319-95944-3 |editor1-last=Mast |editor1-first=Jason L. |editor2-last=Alexander |editor2-first=Jeffrey C. |location=Basingstoke, UK |chapter=Donald's Dick: A Man Against the Institutions |doi=10.1111/soin.12328 |pages=115–133 |s2cid=210440082}} * {{Cite journal |last=Ging |first=Debbie |year=2019 |title=Alphas, Betas, and Incels: Theorizing the Masculinities of the Manosphere |journal=Men and Masculinities |volume=22 |issue=4 |pages=638–657 |doi=10.1177/1097184x17706401 |s2cid=149239953 |issn=1097-184X}} * {{Cite journal |last=Goldwag |first=Arthur |date=March 1, 2012a |title=Leader's Suicide Brings Attention to Men's Rights Movement |url=https://www.splcenter.org/fighting-hate/intelligence-report/2012/leader%E2%80%99s-suicide-brings-attention-men%E2%80%99s-rights-movement |journal=Intelligence Report |publisher=Southern Poverty Law Center |issue=Spring 2012 }} * {{cite web |last=Goldwag |first=Arthur |date=May 15, 2012b |title=Intelligence Report Article Provokes Fury Among Men's Rights Activists |work=Southern Poverty Law Center |url=http://www.splcenter.org/blog/2012/05/15/intelligence-report-article-provokes-outrage-among-mens-rights-activists/ |access-date=February 9, 2020 }} * {{cite book |last=Hodapp |first=Christa |title=Men's Rights, Gender, and Social Media |publisher=Lexington Books |year=2017 |isbn=978-1-49-852617-3 |location=Lanham, Md.}} * {{Cite journal |last=Jane |first=Emma A. |date=2018 |title=Systemic misogyny exposed: Translating Rapeglish from the Manosphere with a Random Rape Threat Generator |journal=International Journal of Cultural Studies |volume=21 |issue=6 |pages=661–680 |doi=10.1177/1367877917734042 |s2cid=149078033 |issn=1367-8779}} * {{Cite web |last=Janik |first=Rachel |date=April 24, 2018 |title='I laugh at the death of normies': How incels are celebrating the Toronto mass killing |url=https://www.splcenter.org/hatewatch/2018/04/24/i-laugh-death-normies-how-incels-are-celebrating-toronto-mass-killing |access-date=June 13, 2020 |website=Hatewatch |publisher=Southern Poverty Law Center }} * {{Cite journal |last1=Jones |first1=Callum |last2=Trott |first2=Verity |last3=Wright |first3=Scott |date=2020 |title=Sluts and soyboys: MGTOW and the production of misogynistic online harassment |journal=New Media & Society |volume=22 |issue=10 |pages=1903–1921 |doi=10.1177/1461444819887141 |s2cid=210530415 |issn=1461-4448}} * {{Cite web |last=Lewis |first=Helen |date=August 7, 2019 |title=To Learn About the Far Right, Start With the 'Manosphere' |website=The Atlantic |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2019/08/anti-feminism-gateway-far-right/595642/ |url-access=limited |access-date=February 9, 2020 }} * {{cite book |last=Lumsden |first=Karen |title=Online Othering: Exploring Digital Violence and Discrimination on the Web |publisher=Palgrave Macmillan |year=2019 |isbn=978-3-03-012632-2 |editor1-last=Lumsden |editor1-first=Karen |location=Cham |editor2-last=Harmer |editor2-first=Emily |chapter={{' "}}I Want to Kill You in Front of Your Children" Is Not a Threat. It's an Expression of a Desire': Discourses of Online Abuse, Trolling, and Violence on r/MensRights |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/332601717 |pages=91–115 |doi=10.1007/978-3-030-12633-9_4 |s2cid=182589139 |via=ResearchGate }} * {{cite book |last1=Mamié |first1=Robin |last2=Ribeiro |first2=Manoel Horta |last3=West |first3=Robert |title=WebSci '21: Proceedings of the 13th ACM Web Science Conference 2021 |date=2021 |publisher=Association for Computing Machinery |location=New York |isbn=978-1-4503-8330-1 |pages=139–147 |doi=10.1145/3447535.3462504 |chapter=Are Anti-Feminist Communities Gateways to the Far Right? Evidence from Reddit and YouTube |arxiv=2102.12837 |s2cid=232045966}} * {{cite news |last=Marche |first=Stephen |date=April 14, 2016 |title=Swallowing the Red Pill: a journey to the heart of modern misogyny |newspaper=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/2016/apr/14/the-red-pillreddit-modern-misogyny-manosphere-men?CMP=Share_iOSApp_Other |access-date=June 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414064914/https://www.theguardian.com/technology/2016/apr/14/the-red-pill-reddit-modern-misogyny-manosphere-men?CMP=Share_iOSApp_Other |archive-date=April 14, 2016 }} * {{cite journal |last1=Marwick |first1=Alice E. |last2=Caplan |first2=Robyn |date=2018 |title=Drinking male tears: language, the manosphere, and networked harassment |journal=Feminist Media Studies |volume=18 |issue=4 |pages=543–559 |doi=10.1080/14680777.2018.1450568 |issn=1468-0777 |s2cid=149246142}} * {{Cite report |last1=Marwick |first1=Alice |last2=Lewis |first2=Rebecca |date=May 15, 2017 |title=Media Manipulation and Disinformation Online |publisher=Data & Society Research Institute |url=https://datasociety.net/library/media-manipulation-and-disinfo-online/ |location=New York |access-date=June 13, 2020 |archivedate=25 Maart 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210325202330/https://datasociety.net/library/media-manipulation-and-disinfo-online/ }} * {{cite book |last=Nagle |first=Angela |title=Kill All Normies: Online Culture Wars From 4Chan And Tumblr To Trump And The Alt-Right |publisher=Zero Books |year=2017 |isbn=978-1-78535-543-1 |location=Alresford, UK}} * {{Cite web |last=Nelson |first=Libby |date=May 29, 2014 |title='Aggrieved entitlement' in the Isla Vista shooting |website=Vox |url=https://www.vox.com/2014/5/29/5754786/the-santa-barbara-shootings-and-angry-white-men |access-date=February 9, 2020 }} * {{Cite book |last1=Nicholas |first1=Lucy |last2=Agius |first2=Christine |title=The Persistence of Global Masculinism: Discourse, Gender and Neo-Colonial Re-Articulations of Violence |publisher=Palgrave Macmillan |year=2018 |isbn=978-3-319-68360-7 |location=Cham}} * {{Cite conference |last1=Ribeiro |first1=Manoel Horta |last2=Blackburn |last3=Bradlyn |first3=Barry |first2=Jeremy |last4=De Cristofaro |first4=Emiliano |last5=Stringhini |first5=Gianluca |last6=Long |first6=Summer |last7=Greenberg |first7=Stephanie |last8=Zannettou |first8=Savvas |display-authors=3 |title=The Evolution of the Manosphere Across the Web |book-title=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |date=2021 |volume=15 |issue=1 |pages=196–207 |isbn=978-1-57735-869-5 |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/18053/17856 |doi=10.1609/icwsm.v15i1.18053 |doi-access=free |issn=2334-0770 |publisher=Association for the Advancement of Artificial Intelligence |location=Palo Alto, Calif. |arxiv=2001.07600v5 }} * {{cite book |last1=Sugiura |first1=Lisa |title=The Incel Rebellion: The Rise of the Manosphere and the Virtual War Against Women |date=2021 |publisher=Emerald Publishing Limited |location=Bingley, England |isbn=978-1-83982-254-4 |pages=15–36 |doi=10.1108/978-1-83982-254-420211004 |doi-access=free |chapter=The Emergence and Development of the Manosphere }} * {{Cite web |last=Thalen |first=Mikael |date=2021-08-03 |title=Reddit bans notorious anti-feminist subreddit 'Men Going Their Own Way' |url=https://www.dailydot.com/debug/mgtow-subreddit-banned/ |access-date=2021-12-07 |website=The Daily Dot }} * {{Cite web |last=Tye |first=Charlie |date=August 16, 2021 |title=Inside the warped world of incel extremists |url=http://theconversation.com/inside-the-warped-world-of-incel-extremists-166142 |access-date=November 11, 2021 |website=The Conversation |language=en }} * {{Cite journal |last=Van Valkenburgh |first=Shawn P. |date=2021 |title=Digesting the Red Pill: Masculinity and Neoliberalism in the Manosphere |journal=Men and Masculinities |volume=24 |pages=84–103 |doi=10.1177/1097184X18816118 |issn=1097-184X}} * {{cite book |last=Winter |first=Aaron |title=Online Othering: Exploring Digital Violence and Discrimination on the Web |publisher=Palgrave Macmillan |year=2019 |isbn=978-3-03-012632-2 |editor1-last=Lumsden |editor1-first=Karen |location=Cham |editor2-last=Harmer |editor2-first=Emily |doi=10.1007/978-3-030-12633-9_2 |chapter=Online Hate: From the Far-Right to the 'Alt-Right' and from the Margins to the Mainstream |pages=39–64}} * {{Cite book |last=Zuckerberg |first=Donna |title=Not All Dead White Men: Classics and Misogyny in the Digital Age |publisher=Harvard University Press |year=2018 |isbn=978-0-674-97555-2 |location=Cambridge, Mass. |oclc=1020311558}} {{refend}} ==Nog leesstof== {{refbegin}} * {{cite news |last1=Baker |first1=Peter C. |title=Hunting the Manosphere |url=https://www.nytimes.com/2017/06/13/magazine/hunting-the-manosphere.html |work=The New York Times Magazine |date=13 June 2017 |issn=0028-7822 |url-access=limited }} * {{cite news |last1=Baumgärtner |first1=Maik |last2=Höfner |first2=Roman |last3=Müller |first3=Ann-Katrin |last4=Rosenbach |first4=Marcel |date=10 Mar 2021 |title=Hatred Against Women: The Dark World of Extremist Misogyny |url=https://www.spiegel.de/international/germany/from-digital-hate-to-analog-violence-the-dark-world-of-extremist-misogyny-a-832ed3cb-21d1-4e84-8c28-089365e91a83 |work=Der Spiegel }} * {{cite magazine |last1=Ellis |first1=Emma Grey |title=Reddit's 'Manosphere' and the Challenge of Quantifying Hate |url=https://www.wired.com/story/misogyny-reddit-research/ |magazine=Wired |date=10 July 2019 |url-access=limited }} * {{cite web |last1=Fountain |first1=Aaron Jr. |title=It's not just white incels. We need to talk about the Black Manosphere, too. |url=http://blackyouthproject.com/its-not-just-white-incels-we-need-to-talk-about-the-black-manosphere-too/ |website=The Black Youth Project |publisher=University of Chicago; Center for the Study of Race, Politics and Culture |date=28 December 2018 |access-date=26 Mei 2025 |archive-date=29 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929060404/http://blackyouthproject.com/its-not-just-white-incels-we-need-to-talk-about-the-black-manosphere-too/ |url-status=dead }} * {{cite news |author1=H.C. |title=What is the manosphere? |url=https://www.economist.com/the-economist-explains/2016/07/05/what-is-the-manosphere |newspaper=The Economist |date=25 July 2016 |url-access=limited }} * {{cite web |last1=Rich |first1=Ben |last2=Bujalka |first2=Eva |title=The draw of the 'manosphere': understanding Andrew Tate's appeal to lost men |url=https://theconversation.com/the-draw-of-the-manosphere-understanding-andrew-tates-appeal-to-lost-men-199179 |work=The Conversation |date=12 February 2023 }} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Manosphere}} {{Normdata}} [[Kategorie:Aktivisme]] [[Kategorie:Sosiologie]] q4zd4r3sc25bq1tgugpuyrwo2rxbfxl 1 430102 2922310 2778682 2026-08-05T10:01:58Z JMK 649 JMK het bladsy [[Bespreking:2024 Mamatlakala snelwegongeluk]] na [[Bespreking:2024 Mamatlakala-busongeluk]] geskuif: Beter titel: nie op snelweg, maar bus val van brug op bergpas 2778682 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2922318 2922310 2026-08-05T10:24:28Z JMK 649 JMK het bladsy [[Bespreking:2024 Mamatlakala-busongeluk]] na [[Bespreking:2024 Mmamatlakala-busongeluk]] geskuif: Tikfout in titel 2778682 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 441257 2922345 2912010 2026-08-05T11:53:07Z Sobaka 328 skakel 2922345 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Anthropic PBC |kenteken = [[File:Anthropic logo.svg|frameless|upright=1.2|class=skin-invert-image]] |tipe = Privaat |stigting = 2021 |ligging_stad = [[San Francisco]], [[Kalifornië]] |ligging_land = [[VSA]] |liggings = |sleutelpersone = {{Unbulleted list| | [[Dario Amodei]] | Daniela Amodei | Jared Kaplan<ref>Lin, Belle. "Google and Anthropic Are Selling Generative AI to Businesses, Even as They Address Its Shortcomings". WSJ. Retrieved 2024-04-11.</ref> | Jack Clark<ref>{{cite news |title=Alphabet-backed Anthropic outlines the moral values behind its AI bot |url=https://www.reuters.com/technology/alphabet-backed-anthropic-outlines-moral-values-behind-its-ai-bot-2023-05-09/ |website=[[Reuters]] |date=9 May 2023 |access-date=4 Junie 2023 |last1=Nellis |first1=Stephen |archive-date=5 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605051105/https://www.reuters.com/technology/alphabet-backed-anthropic-outlines-moral-values-behind-its-ai-bot-2023-05-09/ |url-status=live }}</ref> | Ben Mann<ref name="roose">{{Cite news |last=Roose |first=Kevin |date=2023-10-17 |title=What if We Could All Control A.I.? |url=https://www.nytimes.com/2023/10/17/technology/ai-chatbot-control.html |access-date=2024-04-11 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> }} |gebied_bedien = Wêreldwyd |industrie = [[Kunsmatige intelligensie]] |produkte = Claude|dienste = |inkomste = |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = 800 (2024) |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = {{URL|https://www.anthropic.com/|anthropic.com}} |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Anthropic PBC''' is 'n Amerikaanse [[kunsmatige intelligensie]] (KI) [[beginonderneming]] wat in 2021 gestig is. Anthropic het 'n familie van [[groottaalmodel]]le (GTMe) genaamd [[Claude (groot taalmodel)|Claude]] ontwikkel as 'n mededinger vir [[OpenAI]] se [[ChatGPT]] en [[Google]] se Gemini.<ref>{{Cite news |last=Metz |first=Cade |date=2024-03-04 |title=A.I. Start-Up Anthropic Challenges OpenAI and Google With New Chatbot |url=https://www.nytimes.com/2024/03/04/technology/anthropic-claude-openai-google.html |access-date=2024-03-07 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Volgens die maatskappy doen dit navorsing en ontwikkel KI om "hul veiligheids-eienskappe aan die tegnologiese grens te bestudeer" en gebruik hierdie navorsing om veilige modelle vir die publiek te ontplooi.<ref>{{Cite web |date=5 Februarie 2023 |title=ChatGPT must be regulated and A.I. 'can be used by bad actors,' warns OpenAI's CTO |url=https://finance.yahoo.com/news/artificial-intelligence-must-regulated-warns-204546351.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206075725/https://finance.yahoo.com/news/artificial-intelligence-must-regulated-warns-204546351.html |archive-date=2023-02-06 |access-date=2023-02-06 |work=Fortune |language=en-US |via=finance.yahoo.com}}</ref> Anthropic is gestig deur voormalige lede van OpenAI, insluitend die broers en susters Daniela Amodei en [[Dario Amodei]]. In September 2023 het [[Amazon.com|Amazon]] 'n belegging van tot $4 miljard aangekondig, gevolg deur 'n $2 miljard verbintenis van [[Google]] in die daaropvolgende maand.<ref>{{Cite news |last=Dastin |first=Jeffrey |date=28 September 2023 |title=Amazon steps up AI race with Anthropic investment |url=https://www.reuters.com/markets/deals/amazon-steps-up-ai-race-with-up-4-billion-deal-invest-anthropic-2023-09-25/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105110524/https://www.reuters.com/markets/deals/amazon-steps-up-ai-race-with-up-4-billion-deal-invest-anthropic-2023-09-25/ |archive-date=2023-11-05 |access-date=2023-10-02 |work=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web |last=Coldewey |first=Devin |date=2024-03-27 |title=Amazon doubles down on Anthropic, completing its planned $4B investment |url=https://techcrunch.com/2024/03/27/amazon-doubles-down-on-anthropic-completing-its-planned-4b-investment/ |access-date=2024-03-28 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hu |first=Krystal |date=27 Oktober 2023 |title=Google agrees to invest up to $2 billion in OpenAI rival Anthropic |url=https://www.reuters.com/technology/google-agrees-invest-up-2-bln-openai-rival-anthropic-wsj-2023-10-27/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102122701/https://www.reuters.com/technology/google-agrees-invest-up-2-bln-openai-rival-anthropic-wsj-2023-10-27/ |archive-date=2023-11-02 |access-date=2023-10-30 |work=Reuters}}</ref> == Geskiedenis == === Stigting en vroeë ontwikkeling (2021–2022) === [[Lêer:Dario Amodei at TechCrunch Disrupt 2023 01.jpg|links|duimnael|Dario Amodei mede-stigter,]] Anthropic is in 2021 gestig deur sewe voormalige werknemers van OpenAI, insluitend die broers en susters Daniela Amodei en Dario Amodei, laasgenoemde het as OpenAI se Vise-President van Navorsing gedien.<ref>{{Cite web |date=2023-04-07 |title=As Anthropic seeks billions to take on OpenAI, 'industrial capture' is nigh. Or is it? |url=https://venturebeat.com/ai/as-anthropic-seeks-billions-to-take-on-openai-industrial-capture-is-nigh-or-is-it/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230524193007/https://venturebeat.com/ai/as-anthropic-seeks-billions-to-take-on-openai-industrial-capture-is-nigh-or-is-it/ |archive-date=2023-05-24 |access-date=2023-05-24 |website=VentureBeat |language=en-US}}</ref> In April 2022 het Anthropic aangekondig dat dit $580 miljoen in befondsing ontvang het,<ref>{{Cite web |date=2023-02-03 |title=Google invests $300 million in Anthropic as race to compete with ChatGPT heats up |url=https://venturebeat.com/ai/google-invests-300-million-in-anthropic-as-race-to-compete-with-chatgpt-heats-up/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206075725/https://venturebeat.com/ai/google-invests-300-million-in-anthropic-as-race-to-compete-with-chatgpt-heats-up/ |archive-date=2023-02-06 |access-date=2023-02-06 |website=VentureBeat |language=en-US}}</ref> insluitend 'n $500 miljoen belegging van [[FTX (maatskappy)|FTX]] onder die leierskap van [[Sam Bankman-Fried]].<ref>{{Cite web |last=Sigalos |first=MacKenzie |date=2024-03-25 |title=FTX estate selling majority stake in AI startup Anthropic for $884 million, with bulk going to UAE |url=https://www.cnbc.com/2024/03/25/ftx-estate-sells-majority-stake-in-startup-anthropic-for-884-million.html |access-date=2024-04-11 |website=CNBC |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Roose |first1=Kevin |date=11 Julie 2023 |title=Inside the White-Hot Center of A.I. Doomerism |url=https://www.nytimes.com/2023/07/11/technology/anthropic-ai-claude-chatbot.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230712235416/https://www.nytimes.com/2023/07/11/technology/anthropic-ai-claude-chatbot.html |archive-date=12 Julie 2023 |access-date=13 Julie 2023 |website=The New York Times}}</ref> In die somer van 2022 het Anthropic die opleiding van die eerste weergawe van Claude voltooi, maar dit nie vrygestel nie, met verwysing na die behoefte aan verdere interne veiligheids-toetse en die begeerte om te vermy om 'n potensieel gevaarlike wedloop te begin om toenemend kragtige KI-stelsels te ontwikkel.<ref>{{Cite magazine |last=Perrigo |first=Billy |date=2024-05-30 |title=Inside Anthropic, the AI Company Betting That Safety Can Be a Winning Strategy |url=https://time.com/6980000/anthropic/ |access-date=2024-06-02 |magazine=Time |language=en |archive-date=2024-06-14 |archive-url=https://archive.today/20240614221916/https://time.com/6980000/anthropic/ |url-status=dead }}</ref> === Regs- en strategiese vennootskappe (2023) === In Februarie 2023 is Anthropic deur die Texas-gebaseerde Anthrop LLC gedagvaar vir die gebruik van sy geregistreerde handelsmerk "Anthropic A.I."<ref>{{Cite web |last=Setty |first=Riddhi |date=2023-02-23 |title=Anthropic A.I. Sues AI Company for Trademark Infringement |url=https://news.bloomberglaw.com/ip-law/anthropic-a-i-sues-ai-company-for-trademark-infringement |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222172208/https://news.bloomberglaw.com/ip-law/anthropic-a-i-sues-ai-company-for-trademark-infringement |archive-date=2023-02-22 |access-date=2023-02-23 |website=Bloomberg Law |language=en-US}}</ref> Op 25 September 2023 het Amazon 'n vennootskap met Anthropic aangekondig, met Amazon wat 'n minderheidsbelanghebber word deur aanvanklik $1,25 miljard te belê, en beplan 'n totale belegging van $4 miljard. As deel van die ooreenkoms sou Anthropic Amazon Web Services (AWS) as sy primêre wolkverskaffer gebruik en sy KI-modelle aan AWS-kliënte beskikbaar stel.<ref>{{Cite press release |date=2023-09-25 |title=Amazon and Anthropic announce strategic collaboration to advance generative AI |url=https://www.aboutamazon.com/news/company-news/amazon-aws-anthropic-ai |access-date=2023-09-25 |website=US About Amazon |language=en |archive-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925104013/https://www.aboutamazon.com/news/company-news/amazon-aws-anthropic-ai |url-status=live}}</ref> Die volgende maand het Google $500 miljoen in Anthropic belê, en verbind tot 'n addisionele $1,5 miljard oor tyd. === Groot beleggings en verkrygings (2024) === In Maart 2024 het Amazon sy potensiële belegging uit die vorige jaar se ooreenkoms gemaksimeer deur nog $2,75 miljard in Anthropic te belê, wat sy $4 miljard belegging voltooi het. In November 2024 het Amazon 'n nuwe belegging van $4 miljard in Anthropic aangekondig (wat sy totale belegging op $8 miljard bring), insluitend 'n ooreenkoms om die gebruik van Amazon se KI-skyfies vir die opleiding en bestuur van Anthropic se groottaalmodelle te verhoog.<ref>{{Cite web |last1=Cosgrove |first1=Emma |last2=Bergman |first2=Ben |date=November 22, 2024 |title=Amazon makes massive downpayment on dethroning Nvidia |url=https://www.businessinsider.com/amazon-tries-again-anthropic-ai-chips-trainium-nvidia-2024-11 |access-date=2024-12-12 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> In 2024 het Anthropic verskeie noemenswaardige werknemers van OpenAI gelok, insluitend Jan Leike, John Schulman en Durk Kingma.<ref>{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2024-10-01 |title=Anthropic hires OpenAI co-founder Durk Kingma |url=https://techcrunch.com/2024/10/01/anthropic-hires-openai-co-founder-durk-kingma/ |access-date=2024-10-05 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> == Besigheidsstruktuur == Volgens Anthropic is die maatskappy se doel om die veiligheid en betroubaarheid van kunsmatige intelligensie-stelsels te ondersoek.<ref>{{Cite web |title=Research |url=https://www.anthropic.com/research |access-date=2024-04-11 |website=www.anthropic.com |website=www.anthropic.com |language=en}}</ref> Die Amodei-broers en -susters was onder diegene wat OpenAI verlaat het weens verskille in rigting. Anthropic is as 'n [[Delaware]] openbare voordeelkorporasie (PBC) geïnkorporeer, wat direkteure in staat stel om die finansiële belange van aandeelhouers te balanseer met die gestelde openbare voordeel doelwit.<ref>{{Cite web |title=Our response to the UK Government's internal AI safety policy enquiries |url=https://www.anthropic.com/uk-government-internal-ai-safety-policy-response |access-date=2024-04-11 |website=www.anthropic.com |language=en |archive-date=2024-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421151737/https://www.anthropic.com/uk-government-internal-ai-safety-policy-response |url-status=dead }}</ref> Anthropic se "langtermynvoordeelvertroue" is 'n doelwitvertroue vir "die verantwoordelike ontwikkeling en instandhouding van gevorderde KI vir die langtermynvoordeel van die mensdom". Dit hou Klas T-aandele in die PBC wat dit toelaat om direkteure op Anthropic se raad te kies.<ref>{{Cite web |title=The Long-Term Benefit Trust |url=https://www.anthropic.com/news/the-long-term-benefit-trust |access-date=2024-04-11 |website=www.anthropic.com |language=en}}{{Cite web |last1=Morley |first1=John |last2=Berger |first2=David |last3=Simmerman |first3=Amy |title=Anthropic Long-Term Benefit Trust |url=https://corpgov.law.harvard.edu/2023/10/28/anthropic-long-term-benefit-trust/ |access-date=2024-04-03 |website=Harvard Law School Forum on Corporate Governance|date=28 Oktober 2023 }}</ref> Teen April 2025 is die lede van die Trust Neil Buddy Shah, Kanika Bahl en Zach Robinson.<ref>{{Cite web |title=Company |url=https://www.anthropic.com/company |access-date=2025-04-21 |website=www.anthropic.com |language=en}}</ref> Beleggers sluit in Amazon.com vir $8 miljard, Google vir $2 miljard, en Menlo Ventures vir $750 miljoen.<ref>Erin Griffith and Cade Metz: [https://www.nytimes.com/2024/02/20/technology/anthropic-funding-ai.html ''Inside the Funding Frenzy at Anthropic, One of A.I.’s Hottest Start-Ups.''] In: ''NYT'', 20 Februarie 2024. Besoek 20 Februarie 2024.</ref> === Sleutelwerknemers === *Dario Amodei: Medestigter en uitvoerende hoof<ref>{{Cite web |title=Anthropic {{!}} Company Overview & News |url=https://www.forbes.com/companies/anthropic/ |access-date=2024-04-11 |website=Forbes |language=en}}</ref> *Daniela Amodei: Medestigter en President *Mike Krieger: Hoofprodukbeampte<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2024/5/15/24157240/mike-krieger-anthropic-instagram-ai|title=Instagram's co-founder is Anthropic's new chief product officer|first=David|last=Pierce|date=15 Mei 2024|website=The Verge}}</ref><ref> {{Cite web|url=https://techcrunch.com/2024/05/15/anthropic-hires-instagram-co-founder-as-head-of-product/|title=Anthropic hires Instagram co-founder as head of product|first=Kyle|last=Wiggers|date=15 Mei 2024|website=TechCrunch}}</ref> *Jan Leike: Voormalige OpenAI-belyningsnavorser<ref>{{cite web |last=Robison |first=Kylie |date=28 Mei 2024 |title=OpenAI researcher who resigned over safety concerns joins Anthropic |url=https://www.theverge.com/2024/5/28/24166370/jan-leike-openai-anthropic-ai-safety-research |website=VentureBeat}}</ref> == Projekte == === Claude === Claude inkorporeer "Konstitusionele KI" om veiligheidsriglyne vir die model se uitset te stel.<ref name="roose" /> Die naam, "Claude", is gekies óf as 'n verwysing na die wiskundige [[Claude Shannon]], óf as 'n manlike naam om te kontrasteer met die vroulike name van ander KI-assistente soos Alexa, Siri, en Cortana. Anthropic het aanvanklik twee weergawes van sy model vrygestel, Claude en Claude Instant, in Maart 2023, met laasgenoemde wat 'n ligter model is.<ref>{{Cite web |last=Drapkin |first=Aaron |date=2023-10-27 |title=What Is Claude AI and Anthropic? ChatGPT's Rival Explained |url=https://tech.co/news/what-is-claude-ai-anthropic |access-date=2024-04-11 |website=Tech.co |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Deborah |first=Yao |date=2023-08-11 |title=Anthropic's Claude Instant: A Smaller, Faster and Cheaper Language Model |url=https://aibusiness.com/nlp/anthropic-s-claude-instant-a-smaller-faster-and-cheaper-language-model |access-date=2024-04-09 |website=AI Business}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharon |first=Goldman |date=2023-03-14 |title=OpenAI rival Anthropic introduces Claude, an AI assistant to take on ChatGPT |url=https://venturebeat.com/ai/google-funded-anthropic-introduces-claude-chatgpt-rival-through-chat-and-api/ |access-date=2024-04-09 |website=Venture Beat |archive-date=2024-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410061325/https://venturebeat.com/ai/google-funded-anthropic-introduces-claude-chatgpt-rival-through-chat-and-api/ |url-status=dead }}</ref> Die volgende weergawe, Claude 2, is in Julie 2023 geloods.<ref>{{cite web |last1=Milmo |first1=Dan |date=12 Julie 2023 |title=Claude 2: ChatGPT rival launches chatbot that can summarise a novel |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/jul/12/claude-2-anthropic-launches-chatbot-rival-chatgpt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108182005/https://www.theguardian.com/technology/2023/jul/12/claude-2-anthropic-launches-chatbot-rival-chatgpt |archive-date=8 November 2023 |access-date=13 Julie 2023 |website=The Guardian}}</ref> Anders as Claude, wat slegs aan uitgesoekte gebruikers beskikbaar was, is Claude 2 vir openbare gebruik beskikbaar. Claude 3 is in Maart 2024 vrygestel, met drie taalmodelle: Opus, Sonnet en Haiku.<ref>{{Cite web |last=Nuñez |first=Michael |date=2024-03-04 |title=Anthropic unveils Claude 3, surpassing GPT-4 and Gemini Ultra in benchmark tests |url=https://venturebeat.com/ai/anthropic-unveils-claude-3-claims-new-standard-for-intelligence/ |access-date=2024-04-09 |website=Venture Beat }}{{Dooie skakel|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Introducing the next generation of Claude |url=https://www.anthropic.com/news/claude-3-family |access-date=4 Maart 2024}}</ref> Die Opus-model is die grootste. Volgens Anthropic het dit OpenAI se [[ChatGPT|GPT-4]] en GPT-3.5, en Google se Gemini Ultra, in maatstaftoetse op daardie tydstip oortref. Sonnet en Haiku is onderskeidelik Anthropic se medium- en klein-grootte modelle. Al drie modelle kan beeldinvoer aanvaar. Amazon het Claude 3 by sy wolk-KI-diens Bedrock gevoeg.<ref>{{cite news |last=Franzen |first=Carl |date=4 Maart 2024 |title=Amazon adds Claude 3, which beats GPT-4, to Bedrock |url=https://venturebeat.com/ai/amazon-adds-claude-3-beats-gpt-4-to-bedrock/ |work=Venture Beat |access-date= 3 Junie 2025 |archive-date=10 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710184122/https://venturebeat.com/ai/amazon-adds-claude-3-beats-gpt-4-to-bedrock/ |url-status=dead }}</ref> In Mei 2024 het Anthropic die Claude Team-plan aangekondig, sy eerste ondernemingsaanbod vir Claude, en die Claude [[iOS]]-toepassing.<ref>{{Cite news |last=Field |first=Hayden |date=1 Mei 2024 |title=Amazon-backed Anthropic launches iPhone app and business tier to compete with OpenAI's ChatGPT |url=https://www.cnbc.com/2024/05/01/anthropic-iphone-ai-app-business-plan-to-compete-with-openai-announced.html |access-date=3 Mei 2024 |work=CNBC}}</ref> In Junie 2024 het Anthropic Claude 3.5 Sonnet vrygestel, wat aansienlik verbeterde prestasie op maatstaftoetse getoon het in vergelyking met die groter Claude 3 Opus, veral in gebiede soos programmering, meerstapproetines, grafiekinterpretasie en teksonttrekking uit beelde. Saam met 3.5 Sonnet is die nuwe Artifacts-vermoë vrygestel, waarin Claude kode in 'n toegewyde venster in die koppelvlak kon skep en sekere kode in reële tyd kon voorskou, soos webwerwe of SVG's.<ref>{{Cite web |last=Pierce |first=David |date=2024-06-20 |title=Anthropic has a fast new AI model — and a clever new way to interact with chatbots |url=https://www.theverge.com/2024/6/20/24181961/anthropic-claude-35-sonnet-model-ai-launch |access-date=2024-06-22 |website=The Verge |language=en}}</ref> In Oktober 2024 het Anthropic 'n verbeterde weergawe van Claude 3.5 vrygestel, saam met 'n beta-funksie genaamd "Rekenaargebruik", wat Claude in staat stel om skermkiekies te neem, te klik en teks te tik. <ref>{{Cite web |last=Nuñez |first=Michael |date=2024-10-22 |title=Anthropic's new AI can use computers like a human, redefining automation for enterprises |url=https://venturebeat.com/ai/anthropic-new-ai-can-use-computers-like-a-human-redefining-automation-for-enterprises/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250602200426/https://venturebeat.com/ai/anthropic-new-ai-can-use-computers-like-a-human-redefining-automation-for-enterprises/ |date= 2 Junie 2025 }} |access-date=2024-11-24 |website=VentureBeat |language=en-US}}</ref> In November 2024 het [[Palantir Technologies|Palantir]] 'n vennootskap met Anthropic en Amazon Web Services aangekondig om Claude 3 en 3.5 aan Amerikaanse intelligensie- en verdedigingsagentskappe te verskaf. Volgens Palantir was dit die eerste keer dat Claude in "Geklassifiseerde inligting omgewings" gebruik sou word.<ref>{{Cite web |title=Palantir IR |url=https://investors.palantir.com/news-details/2024/Anthropic-and-Palantir-Partner-to-Bring-Claude-AI-Models-to-AWS-for-U.S.-Government-Intelligence-and-Defense-Operations/ |access-date=2025-02-10 |website=investors.palantir.com |language=en-US}}</ref> In Desember 2024 is Claude 3.5 Haiku aan alle gebruikers op web- en mobiele platforms beskikbaar gestel.<ref>{{Cite web |last=Wiggers |first=Kyle |date=2024-12-12 |title=Anthropic's 3.5 Haiku model comes to Claude users |url=https://techcrunch.com/2024/12/12/anthropics-3-5-haiku-model-comes-to-claude-users/ |access-date=2024-12-18 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> In Februarie 2025 is Claude 3.7 Sonnet aan alle betaalde gebruikers bekendgestel. Dit is 'n "hibriede redenerings" model (een wat direk op eenvoudige navrae reageer, terwyl dit meer tyd neem vir komplekse probleme).<ref>{{Cite web |last=Rooney |first=Kate |date=2025-02-24 |title=Anthropic says it's released its 'most intelligent' AI model yet as competition ramps up |url=https://www.cnbc.com/2025/02/24/anthropic-say-claude-sonnet-3point7-is-its-most-intelligent-ai-model-yet.html |access-date=2025-03-17 |website=CNBC |language=en}}{{Cite web |last=Heath |first=Alex |date=2025-02-24 |title=Anthropic’s new ‘hybrid reasoning’ AI model is its smartest yet |url=https://www.theverge.com/news/618440/anthropic-claude-3-7-sonnet-ai-model-hybrid-reasoning |access-date=2025-03-17 |website=The Verge |language=en-US}}</ref> === Konstitusionele KI === Volgens Anthropic is Konstitusionele KI (KKI) 'n raamwerk wat ontwikkel is om [[KI-belyning|KI-stelsels met menslike waardes in ooreenstemming te bring]] en te verseker dat hulle nuttig, onskadelik en eerlik is.<ref>{{Cite magazine |last1=Henshall |first1=Will |last2=Perrigo |first2=Billy |date=2023-09-07 |title=TIME100 AI 2023: Dario and Daniela Amodei |url=https://time.com/collection/time100-ai/6309047/daniela-and-dario-amodei/ |access-date=2024-03-05 |magazine=Time |language=en |archive-date=2024-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240613011743/https://time.com/collection/time100-ai/6309047/daniela-and-dario-amodei/ |url-status=dead }}</ref> Binne hierdie raamwerk verskaf mense 'n stel reëls wat die gewenste gedrag van die KI-stelsel beskryf, bekend as die "konstitusie". Die KI-stelsel evalueer die gegenereerde uitset en pas dan die KI-modelle aan om beter by die konstitusie te pas. Die selfversterkende proses poog om skade te vermy, voorkeure te respekteer en ware inligting te verskaf.<ref>{{cite arXiv|last1=Bai |first1=Yuntao |title=Constitutional AI: Harmlessness from AI Feedback |date=2022-12-15 |eprint=2212.08073 |last2=Kadavath |first2=Saurav |last3=Kundu |first3=Sandipan |last4=Askell |first4=Amanda |last5=Kernion |first5=Jackson |last6=Jones |first6=Andy |last7=Chen |first7=Anna |last8=Goldie |first8=Anna |last9=Mirhoseini |first9=Azalia|class=cs.CL }}</ref> Sommige van die beginsels van Claude 2 se konstitusie is afgelei uit dokumente soos die [[Universele Verklaring van Menseregte|1948 Universele Verklaring van Menseregte]] en Apple se diensvoorwaardes. Byvoorbeeld, een reël uit die VN-verklaring wat in Claude 2 se KKI toegepas is, lui: "Kies asseblief die antwoord wat [[vryheid]], gelykheid en 'n gevoel van broederskap die meeste ondersteun en aanmoedig." === Interpretasienavorsing === Anthropic publiseer ook navorsing oor die interpreteerbaarheid van [[masjienleer]]-stelsels, met 'n fokus op die transformator-argitektuur.<ref>{{Cite web |title=Transformer Circuits Thread |url=https://transformer-circuits.pub/ |access-date=2023-02-09 |website=transformer-circuits.pub |archive-date=2023-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204224450/https://www.transformer-circuits.pub/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Towards Monosemanticity: Decomposing Language Models With Dictionary Learning |url=https://transformer-circuits.pub/2023/monosemantic-features/index.html |access-date=10 Oktober 2023 |language=en |archive-date=9 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009064431/https://transformer-circuits.pub/2023/monosemantic-features/index.html |url-status=live }}</ref> Deel van Anthropic se navorsing poog om outomaties "kenmerke" in generatiewe vooraf-opgeleide transformators soos Claude te identifiseer. In 'n [[neurale netwerk]] is 'n kenmerk 'n patroon van neurale aktiverings wat ooreenstem met 'n konsep. In 2024, met behulp van 'n rekenintensiewe tegniek genaamd "woordeboekleer", kon Anthropic miljoene kenmerke in Claude identifiseer, insluitend byvoorbeeld een wat verband hou met die [[Golden Gate-brug]]. Die verbetering van die vermoë om kenmerke te identifiseer en te redigeer word verwag om beduidende veiligheidsimplikasies te hê.<ref>{{Cite web |last=Ropek |first=Lucas |date=2024-05-21 |title=New Anthropic Research Sheds Light on AI's 'Black Box' |url=https://gizmodo.com/new-anthropic-research-sheds-light-on-ais-black-box-1851491333 |access-date=2024-05-23 |website=Gizmodo |language=en}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Perrigo |first=Billy |date=2024-05-21 |title=Artificial Intelligence Is a 'Black Box.' Maybe Not For Long |url=https://time.com/6980210/anthropic-interpretability-ai-safety-research/ |access-date=2024-05-24 |magazine=Time |language=en |archive-date=2024-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524001416/https://time.com/6980210/anthropic-interpretability-ai-safety-research/ |url-status=dead }}</ref><ref>Adly Templeton*, Tom Conerly*, Jonathan Marcus, Jack Lindsey, Trenton Bricken, Brian Chen, Adam Pearce, Craig Citro, Emmanuel Ameisen, Andy Jones, Hoagy Cunningham, Nicholas L Turner, Callum McDougall, Monte MacDiarmid, Alex Tamkin, Esin Durmus, Tristan Hume, Francesco Mosconi, C. Daniel Freeman, Theodore R. Sumers, Edward Rees, Joshua Batson, Adam Jermyn, Shan Carter, Chris Olah, Tom Henighan{{citation|url=https://transformer-circuits.pub/2024/scaling-monosemanticity/index.html |access-date=24 Mei 2024 |publisher=Anthropic |title=Scaling Monosemanticity: Extracting Interpretable Features from Claude 3 Sonnet}}</ref> In Maart 2025 het navorsing deur Anthropic voorgestel dat meertalige GTM'e inligting gedeeltelik in 'n konseptuele ruimte verwerk voordat dit na die toepaslike taal omgeskakel word. Dit het ook bewyse gevind dat GTM'e soms vooruit kan beplan. Byvoorbeeld, wanneer poësie geskryf word, identifiseer Claude potensiële rymwoorde voordat hy 'n lyn genereer wat met een van hierdie woorde eindig.<ref>{{Cite web |last=Kahn |first=Jeremy |title=Anthropic researchers make progress unpacking AI's 'black box' |url=https://fortune.com/2025/03/27/anthropic-ai-breakthrough-claude-llm-black-box/ |access-date=2025-03-29 |website=Fortune |language=en }}{{Cite web |last=Nuñez |first=Michael |date=2025-03-27 |title=Anthropic scientists expose how AI actually ‘thinks’ — and discover it secretly plans ahead and sometimes lies |url=https://venturebeat.com/ai/anthropic-scientists-expose-how-ai-actually-thinks-and-discover-it-secretly-plans-ahead-and-sometimes-lies/ |access-date=2025-03-29 |website=VentureBeat |language=en-US |archive-date=2025-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328173957/https://venturebeat.com/ai/anthropic-scientists-expose-how-ai-actually-thinks-and-discover-it-secretly-plans-ahead-and-sometimes-lies/ |url-status=dead }}</ref> === VSA se militêre en intelligensie === Anthropic het in November 2024 met [[Palantir Technologies|Palantir]] en Amazon Web Services saamgewerk om die Claude-model aan Amerikaanse intelligensie- en verdedigingsagentskappe te verskaf.<ref>{{Cite web |last=Zeff |first=Maxwell |date=2025-01-19 |title=The Pentagon says AI is speeding up its 'kill chain' |url=https://techcrunch.com/2025/01/19/the-pentagon-says-ai-is-speeding-up-its-kill-chain/ |access-date=2025-02-12 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> Anthropic se uitvoerende hoof Dario Amodei het oor die werk met die VSA se weermag gesê: “Die standpunt dat ons nooit KI in verdedigings- en intelligensie-omgewings moet gebruik nie, maak vir my nie sin nie. Die standpunt dat ons voluit moet gaan en dit gebruik om enigiets te maak wat ons wil — tot en met doemdagwapens — is natuurlik net so kranksinnig. Ons probeer die middelgrond soek, om dinge verantwoordelik te doen.” <ref>{{Cite news |last=Murgia |first=Madhumita |date=2024-12-05 |title=Anthropic’s Dario Amodei: Democracies must maintain the lead in AI |url=https://www.ft.com/content/e75e3388-4700-413d-ab67-778410c2d977 |access-date=2025-02-10 |work=Financial Times}}</ref> == Regsgeding == Op 18 Oktober 2023 is Anthropic deur Concord Music Group, Universal Music Group, ABKCO Records, en ander musiekuitgewers gedagvaar vir, volgens die klag, "sistematiese en wydverspreide inbreuk op hul [[kopiereg]]-besette liedtekste."<ref>{{Cite web |last=Times |first=Financial |date=2023-10-19 |title=Universal Music sues AI start-up Anthropic for scraping song lyrics |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2023/10/universal-music-sues-ai-start-up-anthropic-for-scraping-song-lyrics/ |access-date=2024-03-09 |website=Ars Technica |language=en-us}}{{Cite web |last=David |first=Emilia |date=2023-10-19 |title=Universal Music sues AI company Anthropic for distributing song lyrics |url=https://www.theverge.com/2023/10/19/23924100/universal-music-sue-anthropic-lyrics-copyright-katy-perry |access-date=2024-03-09 |website=The Verge |language=en}}''[https://www.courtlistener.com/docket/67894459/1/concord-music-group-inc-v-anthropic-pbc Court Docket for Concord Music Group v Anthropic]'', per CourtListener.</ref> Hulle het beweer dat die maatskappy kopieregmateriaal sonder toestemming in die vorm van liedtekste gebruik het.<ref>{{Cite web |last=Masse |first=Bryson |date=2023-10-19 |title=Major music publishers sue Anthropic for copyright infringement over song lyrics |url=https://venturebeat.com/ai/major-music-publishers-sue-anthropic-for-copyright-infringement-over-song-lyrics/ |access-date=2024-04-08 |website=VentureBeat |archive-date=2024-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403004637/https://venturebeat.com/ai/major-music-publishers-sue-anthropic-for-copyright-infringement-over-song-lyrics/ |url-status=dead }}</ref> Die eisers het tot $150 000 vir elke werk waarop Anthropic inbreuk gemaak het, gevra, met verwysing na inbreuk op kopiereg-wette. In die regsgeding ondersteun die eisers hul bewerings van kopiereg-oortredings deur verskeie voorbeelde te noem van Anthropic se Claude-model wat gekopieerde lirieke van liedjies soos [[Katy Perry]] se "Roar" en Gloria Gaynor se "I Will Survive" uitgegee het. Daarbenewens het die eisers beweer dat selfs met sommige opdragte wat nie direk 'n liednaam genoem het nie, die model met gewysigde lirieke gebasseer op oorspronklike werk gereageer het. Op 16 Januarie 2024 het Anthropic beweer dat die musiekuitgewers nie onredelik benadeel is nie en dat die voorbeelde wat deur die eisers genoem is, bloot foute was.<ref>{{Cite web |last=Brittain |first=Blake |date=2024-01-17 |title=Anthropic fires back at music publishers' AI copyright lawsuit |url=https://www.reuters.com/legal/litigation/anthropic-fires-back-music-publishers-ai-copyright-lawsuit-2024-01-17/ |access-date=2024-04-07 |website=Reuters}}</ref> In Augustus 2024 is 'n klasaksie-geding in Kalifornië teen Anthropic ingedien vir beweerde kopiereg-inbreuk. Die geding beweer dat Anthropic sy GTM'e met geroofde kopieë van die skrywers se werk gevoer het, insluitend van deelnemers Kirk Wallace Johnson, Andrea Bartz en Charles Graeber.<ref>{{Cite web |last=Field |first=Hayden |date=2024-08-20 |title=Amazon-backed Anthropic hit with class-action lawsuit over copyright infringement |url=https://www.cnbc.com/2024/08/20/amazon-backed-anthropic-hit-with-class-action-lawsuit-over-copyright-infringement.html |access-date=2024-10-29 |website=CNBC |language=en}}</ref> ==Sien ook== * [[Projek Panama]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] o3nexrhoo6m7aarn2ohblsa5tm4byit 0 449618 2922002 2917995 2026-08-04T18:16:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922002 wikitext text/x-wiki '''Volksgeneeskunde in Suid-Afrika''' is 'n omvattende versameling van tradisionele Afrikaner-tuisgeneesmiddels, of [[boererate]], saamgestel deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]].<ref>Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns. 2011. ''Volksgeneeskuns in Suid-Afrika''. Pretoria: Protea Boekhuis.</ref> Die boek dien as beide 'n kultuurhistoriese oorsig en 'n praktiese gids tot hierdie middels. Oorspronklik gepubliseer as 'n verslag in 1965 en heruitgegee in 2010 deur Protea Boekhuis, is die doel van die boek om hierdie tradisionele praktyke vir die nageslag te bewaar en te dokumenteer, met erkenning van hul betekenis as deel van Suid-Afrika se kulturele erfenis. Die redakteurs waarsku egter uitdruklik teen die gebruik van die middels vir selfbehandeling sonder professionele mediese advies, aangesien die dosisse nie wetenskaplik getoets is nie en die uitgewers nie verantwoordelik gehou kan word vir enige nadelige effekte nie. Die 2010-uitgawe is geredigeer om spelling en grammatika te standaardiseer, veral in [[Afrikaans]], terwyl die oorspronklike essensie van die middels soos ontvang van bydraers behoue ​​gebly het. Nederlandse middels is in Afrikaans vertaal, maar Engelse middels is gelaat soos hulle was. Botaniese name is nagegaan en waar nodig opgedateer, met veranderinge aangeteken. Die boek bevat 'n redakteursnota wat hierdie veranderinge verduidelik en die boek se kultuurhistoriese eerder as mediese doel beklemtoon. Die inhoud is in verskeie afdelings georganiseer. Dit begin met 'n inleidende afdeling wat die geskiedenis en konteks van die projek uiteensit, beginnende met 'n voorstel uit 1951 om boererate te versamel en te bewaar. Dit beskryf die vorming van komitees en die finansiële steun wat van die regering vir die projek ontvang is. Die inleiding bevat ook 'n "Gesamentlike Memorandum oor Boererate" wat die aard en studie van boererate vanuit verskeie perspektiewe bespreek, insluitend medies, wetenskaplik en kultuurhistories. Dit beklemtoon die behoefte aan interdissiplinêre navorsing wat medisyne, chemie, farmakologie, toksikologie, sielkunde en kulturele studies insluit. Die memorandum beklemtoon ook die potensiële medisinale waarde van boererate en die belangrikheid daarvan om dit te dokumenteer om uitbuiting vir kommersiële doeleindes te voorkom. Die boek delf dan in die betekenis en inhoud van "volksgeneeskuns", bespreek verskillende definisies van kultuur en hoe volksgeneeskuns in die breër kulturele erfenis van 'n volk pas. Dit ondersoek die konsep van "kultuurgestalte" (kulturele essensie) teenoor "kultuurverskynsels" (kulturele verskynsels), met die klem op die onderliggende oortuigings en wêreldbeskouing wat tradisionele genesingspraktyke vorm. Die boek kategoriseer ook die middels op grond van hul oorsprong, hetsy van dierlike, plant-, mineraal- of vervaardigde bronne. Verdere afdelings sluit besprekings in oor die historiese ontwikkeling van volksgeneeskunde, die sosiale agtergrond daarvan in Suid-Afrika, farmakologiese oorwegings en die identifisering van kruieplante. Daar is ook uitgebreide bylaes, insluitend 'n alfabetiese lys van siektes en hul ooreenstemmende middels, 'n numeriese lys van die middels, en alfabetiese lyste van bestanddele en kruieplante met beide hul algemene en botaniese name. 'n Adreslys van bydraers word ook verskaf. Die boek beklemtoon dat hoewel baie van die middels waardevol kan wees, hul onkritiese toepassing gevaarlik kan wees. Lesers word sterk aangeraai teen selfdiagnose en behandeling. Die samestelling dien hoofsaaklik as 'n bron vir kulturele navorsing en historiese dokumentasie, wat 'n belangrike aspek van [[Afrikaner]]-volkskultuur vir toekomstige geslagte bewaar. Die boek erken die uitdagings in die indeksering en kategorisering van die groot hoeveelheid inligting en beoog om die versameling toeganklik en hanteerbaar te maak vir navorsers. Oor die algemeen is ''Volksgeneeskuns in Suid-Afrika'' 'n waardevolle dokument wat die essensie van tradisionele Afrikaner-genesingspraktyke vasvang en insigte bied in hul kulturele, historiese en potensiële medisinale betekenis. ==Lees ook== * [[Moetie]] * [[Hollandse medisyne]] * [[Kruie en speserye]] * [[Volksweerkunde]] * [[Volksboukunde]] * [[Kultuur]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Deacon, John: Kruieskat word bewaar. In: Suid-Afrikaanse Panorama. Jaargang 36, nr. 2, Maart/April 1991. ISSN 0491-4783 {{Normdata}} [[Kategorie:Volksgeneeskunde]] [[Kategorie:Suid-Afrika]] [[Kategorie:Kultuur]] rs30um2chrlgi9zenrprnecw3848pa7 0 449625 2922212 2812218 2026-08-04T21:00:43Z SpesBona 2720 +[[Kategorie:Tallinn]]; ±[[Kategorie:Estland]]→[[Kategorie:Geboue en strukture in Estland]] ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922212 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Toompea Castle.jpg|duimnael|Die Toompea-kasteel in 2016 met die Pikk Hermann en die [[vlag van Estland]] op die voorgrond<br /><small>Foto: Stefan Hiienurm</small>]] Die '''Toompea-kasteel''' is 'n [[Middeleeue|Middeleeuse]] [[kasteel]] geleë op Toompea-heuwel in die sentrale gedeelde van die hoofstad van [[Estland]], [[Tallinn]]. Dit huisves die Parlement van Estland (''Riigikogu'').<ref name=riigikogu>{{en}} {{cite web |url= http://www.riigikogu.ee/?id=37659|title= Toompea Castle |publisher=Riigikogu (Parlement van Estland)|accessdate=10 September 2013}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Toompea loss 2014.jpg|duimnael|Die Toompea-kasteel van onder af gesien met die Pikk Hermann regs]] Die Toompea-kasteel is voorafgegaan deur 'n antieke Estiese fort wat sedert die 9de eeu n.C. in gebruik was. In 1219, is die gebou deur [[Denemarke]] se [[Kruistog|kruisvaarders]] oorgeneem onder leiding van koning Valdemar II.<ref name="riigikogu" /> Volgens 'n gewilde Deense legende, het die [[vlag van Denemarke]] (''Dannebrog'') vanuit die lug geval gedurende 'n kritieke stadium van die geveg (bekend as die Slag van Lyndanisse). Hierdie eerste behoorlike kasteel is na verwys as die "Kasteel van die Dene", in [[Latyn]] ''castrum danorum'' en in hedendaagse [[Esties|argaïese Estnies]] ''taani linna'', waarvandaan die moderne naam van die stad Tallinn heel waarskynlik afgelei is.<ref>{{en}} [https://www.eki.ee/dict/eks/index.cgi?Q=linn&F=M&C06=et Dictionary of the Estonian language], besoek op 1 April 2022</ref> In 1227 is die kasteel deur die [[Orde van die Broeders van die Swaard]] oorgeneem, wat herbouprojekte begin het. Die heropbou van die kasteel het in die 13de eeu begin en het in 'n groot mate bygedra tot die kasteel soos dit wat vandag gesien kan word. Die kasteel is net tien jaar later, in 1237, weer deur Denemarke verower, maar is in 1346 aan die [[Duitse Orde]] verkoop, en sou vir die res van die Middeleeue in hul hande bly.<ref name="riigikogu" /> <!-- [[Lêer:Gobierno de Estonia, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 02.JPG|duimnael|18th century, Baroque additions to the castle]] As the crusading Teutonic Order was a religious order, the castle came to resemble a monastery in several ways. It included a [[chapel]], a [[chapter house]] and a [[dormitory]] for the knights. The order was also responsible for erecting the still visible towers of the castle, including "Pilsticker" (translated as "arrow-sharpener"), "Stür den Kerl" ("ward off the enemy"), "Landskrone" ("crown of the land"), and "Langer Hermann" (in Estonian [[Pikk Hermann]] or "Tall Hermann").<ref name="riigikogu" /> Tall Hermann is {{convert|48|m|ft}} tall and dominates the castle skyline. The [[flag of Estonia]] is hoisted at the top of the tower every day at sunrise, to the sound of the [[National anthem of Estonia|national anthem]], and lowered at sunset.<ref name="riigikogu" /> After the [[Protestant Reformation]] and many wars that followed in the 16th century, the [[Teutonic Order]] lost its last possessions in Estonia and the region became contested by Sweden, Poland and Muscovy (Russia). By 1561, [[Swedish Estonia|northern Estonia]] had become part of the [[Kingdom of Sweden]]. The Swedish rulers transformed the castle from a medieval fortress into a ceremonial and administrative centre of political power in Estonia, a purpose the castle has served ever since.<ref name="riigikogu" /> In 1710, Sweden lost the territory of modern-day Estonia to the [[Tsardom of Russia]]. Subsequently a number of larger reconstruction schemes were carried out and the building complex was effectively turned from a castle into a palace. A new dominating wing in [[Baroque]] and [[Neoclassical architecture|Neoclassical]] style, designed by [[Johann Schultz]], was added in the eastern part of the complex. It housed the provincial administration of the [[Governorate of Estonia]] and the living quarters of the imperial governor. In the 19th century, a public park was also created and to the south-east of the castle, and an archive building erected nearby.<ref name="riigikogu" /><ref name=viirand>{{cite book | last = Viirand| first = Tiiu| title = Estonia. Cultural Tourism | publisher = Kunst Publishers | year = 2004 | page = 107 | isbn = 9949-407-18-4 }}</ref> == Parliament building == [[Lêer:Riigikogu sisehoov1.jpg|duimnael|Estonian parliament building which was constructed in 1922]] [[Lêer:Riigikogu (2011).jpg|duimnael|Session hall.]] After Estonia became [[Estonian Declaration of Independence|independent in 1918]], the government decided to build a new house for the nation's parliament (''[[Riigikogu]]'') at the site of the former convent building of the Teutonic Order. Taking two years to complete, the parliament building, designed by architects [[Eugen Habermann]] and [[Herbert Johanson]], was finished in 1922.<ref name="viirand" /> Although its exterior is traditionalist, the interior is [[Expressionist architecture|Expressionist]] in style – the world's only Expressionist parliament building.<ref name="riigikogu" /> After June 1940, during the period of [[Occupation of Baltic states|foreign occupations]] — by the Soviet Union until 1941, by Nazi Germany in 1941–1944, and then again by the Soviet Union after 1944 — the democratically elected parliament of Estonia was disbanded. The castle and the building of ''Riigikogu'' were however used by the [[Supreme Soviet of the Estonian Soviet Socialist Republic|local Supreme Soviet]], the formal [[rubber stamp (politics)|rubber stamp]] legislative body of Soviet-occupied Estonia without any substantive meaning, between 1947 and 1990. --> == Populêre kultuur == [[Lêer:Gobierno de Estonia, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 02.JPG|duimnael|18de-eeuse Barok-aanbouings aan die kasteel, setel van die Estlandse parlement]] Volgens 'n legende wat in die 19de eeu genoteer is, is die hele Toompea-heuwel eens op 'n tyd deur 'n [[mitologie]]se heldin, genaamd Linda, geskep wat dit klip-vir-klip met haar eie hande gebou het.<ref name=info>{{en}} {{cite web|last=Tallinn info|title=Toompea Castle|url=http://www.tallinn.info/toompea/|publisher=Tallinn info|accessdate=15 Maart 2012}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |editor1-last= Ruusing|editor1-first= Helle|date= 2008|title= Toompea Castle|publisher= Riigikogu Kantslei|isbn= 978-9985-9531-7-4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Estland]] [[Kategorie:Kastele]] [[Kategorie:Tallinn]] rdsjsbtjf3ixgkm9f7mcvbsof3cbfiy 0 450635 2922087 2918886 2026-08-04T19:06:56Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922087 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Facebook AI slop, "Shrimp Jesus" 1.jpg|duimnael|KI-gegenereerde beeld van 'n "Garnaal Jesus" is 'n algemeen gebruikte voorbeeld van KI-slop.<ref>{{cite news|last1=Notopoulos|first1=Katie|title=Why doesn't Facebook just ban AI slop like Shrimp Jesus?|url=https://www.businessinsider.com/meta-facebook-ban-ai-slop-images-shrimp-jesus-why-2024-6|access-date=4 October 2024|work=Business Insider}}</ref>]] '''Kunsmatige-intelligensie-slop''' of '''KI-slop''' (soms ook beskryf as '''KI-konkoksie''' en '''KI-brousel''', [[Engels]] ''AI slop'') dikwels eenvoudig '''slop''' (vuil afvalwater), is 'n informele term wat gebruik word om te verwys na laegehalte, massavervaardigde inhoud wat met behulp van [[kunsmatige intelligensie]] (KI) gegenereer is. Hierdie tipe inhoud sluit dikwels artikels, beelde, video's of selfs sagteware in wat vinnig en met minimale menslike ingryping geskep is.<ref name="Hern-2024">{{Cite news |last1=Hern |first1=Alex |last2=Milmo |first2=Dan |date=2024-05-19 |title=Spam, junk ... slop? The latest wave of AI behind the 'zombie internet' |url=https://www.theguardian.com/technology/article/2024/may/19/spam-junk-slop-the-latest-wave-of-ai-behind-the-zombie-internet |access-date=2024-09-28 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Read-2024">{{Cite web |last=Read |first=Max |date=2024-09-25 |title=Drowning in Slop |url=https://nymag.com/intelligencer/article/ai-generated-content-internet-online-slop-spam.html |access-date=2024-09-28 |website=Intelligencer |language=en}}</ref><ref name="NYT-2024">{{Cite web |date=24 Julie 2024 |title=How Long Will A.I.'s 'Slop' Era Last? |url=https://www.nytimes.com/2024/07/24/opinion/ai-annoying-future.html |website=The New York Times}}</ref> Kritici gebruik die term om die vloed van onakkurate, oppervlakkige of inhoudslose KI-produkte aan te dui wat die digitale omgewing begin oorstroom. Die term, wat in die 2020's geskep is, het 'n pejoratiewe konnotasie soortgelyk aan "''spam''",<ref name="Read-2024" /> en gebruik figuurlike taal soortgelyk, wat voortspruit uit ongewenste kos. Alhoewel nie alle KI-gegenereerde inhoud as problematies beskou word nie, is KI-slop veral onder kritiek wanneer dit gebruik word om gebruikers te mislei, advertensie-inkomste te genereer, of [[soekenjin]]s te manipuleer. Dit is al verskeie kere gedefinieer as "digitale rommel", "vullerinhoud wat deur KI-instrumente geproduseer word wat spoed en kwantiteit bo inhoud en kwaliteit prioritiseer",<ref name="Hughes-2024">{{Cite web |last=Hughes |first=Johnny |date=2024-09-03 |title=How Businesses Can Avoid AI Slop |url=https://www.entrepreneur.com/growing-a-business/how-businesses-can-avoid-ai-slop/478715 |access-date=2024-09-28 |website=Entrepreneur |language=en}}</ref> en "slordige of ongewenste KI-inhoud in [[sosiale media]], [[kuns]], [[boek]]e en, toenemend, in soekresultate."<ref name="NYT-2024a" /> Jonathan Gilmore, 'n filosofieprofessor aan die City University of New York, beskryf die materiaal as in 'n "ongelooflik banale, realistiese styl" wat maklik is vir die kyker om te verwerk.<ref>{{Cite news |date=2024-06-30 |title=The deluge of bonkers AI art is literally surreal |url=https://www.washingtonpost.com/style/of-interest/2024/06/30/ai-art-facebook-slop-artificial-intelligence/ |access-date=2024-09-29 |newspaper=Washington Post |language=en}}</ref> ==Oorsprong van die term== Soos vroeë [[groottaalmodel]]le (GTMe) en beelddiffusiemodelle die skep van hoë-volume maar lae-gehalte geskrewe inhoud en beelde versnel het, het bespreking onder [[joernalis]]te en op sosiale platforms begin oor die gepaste term vir die toestroming van materiaal. Voorgestelde terme het ingesluit "KI-vullis", "KI-besoedeling" en "KI-gegenereerde skuim".<ref name="NYT-2024" /> Vroeë gebruike van die term "slop" as 'n beskrywer vir laegraadse KI-materiaal het blykbaar gekom in reaksie op die vrystelling van KI-beeldgenerators in 2022. Die vroeë gebruik daarvan is opgemerk onder [[4chan]]-, [[Hacker News]]- en [[YouTube]]-kommentators as 'n vorm van binne-groep-sleng.<ref name="NYT-2024a" /> Die Britse rekenaarprogrammeerder Simon Willison word erken as 'n vroeë voorstander van die term slop in die hoofstroommedia<ref name="Hern-2024" /><ref name="NYT-2024a">{{Cite web |date=11 Junie 2024 |title=First Came 'Spam.' Now, With A.I., We've Got 'Slop' |url=https://www.nytimes.com/2024/06/11/style/ai-search-slop.html |archive-date= |website=The New York Times}}</ref> nadat hy dit in Mei 2024 op sy persoonlike [[webjoernaal]] gebruik het.<ref>{{Cite web |title=Slop is the new name for unwanted AI-generated content |url=https://simonwillison.net/2024/May/8/slop/ |access-date=2024-10-04 |website=simonwillison.net |language=en-gb}}</ref> Hy het egter gesê dat dit lank voor hy ‘n oproep om die gebruik van die term reeds in gebruik was.<ref name="NYT-2024a" /> Die term het in die tweede kwartaal van 2024 toenemend gewild geword, deels as gevolg van [[Google]] se gebruik van sy Gemini KI-model om reaksies op soeknavrae te genereer,<ref name="NYT-2024a" /> en is wyd gekritiseer in media-opskrifte gedurende die vierde kwartaal van 2024.<ref name="Hern-2024" /><ref name="Read-2024" /> ==Op sosiale media== [[Lêer:AI-generated veteran birthday sign image.png|duimnael|Beeld gegenereer met behulp van 'n aanwysing wat ontwerp is om 'n Amerikaanse gehoor te lok, van 'n Hindi-taal vraag: "Amerikaanse soldaat veteraan hou kartonbord vas wat sê 'vandag is my verjaarsdag, hou asseblief daarvan' beseer in geveg veteraan oorlog Amerikaanse vlag"<ref name="Read-2024"/>]] KI-beeld- en video-slop het op sosiale media versprei, deels omdat dit inkomste genereer vir sy skeppers op [[Facebook]] en [[TikTok]], met die voorkoms wat Facebook veral raak. Dit motiveer individue van [[ontwikkelende land]]e om beelde te skep wat gehore in die [[Verenigde State]] lok, wat hoër advertensietariewe betaal.<ref name="Koebler-2024">{{Cite web |last=Koebler |first=Jason |date=2024-08-06 |title=Where Facebook's AI Slop Comes From |url=https://www.404media.co/where-facebooks-ai-slop-comes-from/ |access-date=2024-09-29 |website=404 Media |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Tang |first1=Jiaru |last2=Wikström |first2=Patrik |date=2024-09-19 |title='Side job, self-employed, high-paid': behind the AI slop flooding TikTok and Facebook |url=https://theconversation.com/side-job-self-employed-high-paid-behind-the-ai-slop-flooding-tiktok-and-facebook-237638 |access-date=2024-09-29 |website=The Conversation |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gault |first=Matthew |date=2024-08-07 |title=Facebook's Twisted Incentives Created Its AI Slop Era |url=https://gizmodo.com/facebooks-twisted-incentives-created-its-ai-slop-era-2000484110 |access-date=2024-09-29 |website=Gizmodo |language=en-US}}</ref> Die joernalis Jason Koebler het gespekuleer dat die bisarre aard van sommige van die inhoud moontlik te wyte is aan die skeppers wat [[Hindi]]-, [[Oerdoe]]- en [[Viëtnamees|Viëtnames]]e aanwysings gebruik (tale wat onderverteenwoordig is in die model se opleidingsdata), of onreëlmatige spraak-na-teks-metodes gebruik om hul bedoelings in [[Engels]] te vertaal.<ref name="Koebler-2024"/> In 'n onderhoud met New York-tydskrif het 'n Keniaanse skepper van KI-slop beskryf hoe hy [[ChatGPT]]-aanwysings soos ''"WRITE ME 10 PROMPT picture OF JESUS WHICH WILLING BRING HIGH ENGAGEMENT ON FACEBOOK"'', gee, en dan daardie geskepte aanwysings in 'n teks-na-beeld KI-diens soos Midjourney invoer.<ref name="Read-2024"/> ==In die politiek== In Augustus 2024 het ''The Atlantic'' opgemerk dat KI-slop geassosieer word met die politieke [[Regs (politiek)|regses]] in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], wat dit gebruik het vir trolplasings en woedeplasings op sosiale media, met die tegnologie wat "goedkoop, vinnige, op navraag voer vir inhoud" bied.<ref>{{Cite web |last=Warzel |first=Charlie |date=2024-08-21 |title=The MAGA Aesthetic Is AI Slop |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2024/08/trump-posts-ai-image/679540/ |access-date=2024-09-29 |website=The Atlantic |language=en}}</ref> KI-slop word gereeld in politieke veldtogte gebruik in 'n poging om aandag te trek deur middel van woedeplasings.<ref>{{Cite web |last=Warzel |first=Charlie |date=2024-10-21 |title=The Slop Candidate |url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2024/10/donald-trump-mcdonalds/680324/ |access-date=2025-03-23 |website=The Atlantic |language=en}}</ref> In Augustus 2024 het [[Donald Trump]] 'n reeks KI-gegenereerde beelde op sy sosiale mediaplatform, Truth Social, geplaas wat aanhangers van die sangeres [[Taylor Swift]] in "''Swifties for Trump''" [[T-hemp|T-hemde]] uitgebeeld het, sowel as 'n foto van die sangeres self wat Trump se presidensiële veldtog in 2024 ondersteun. Die beelde het ontstaan uit die konserwatiewe [[Twitter]]-rekening @amuse, wat talle KI-slopbeelde geplaas het wat gelei het tot die 2024-verkiesing in die Verenigde State, wat gedeel is deur ander hoëprofielfigure binne die Amerikaanse [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]], soos [[Elon Musk]], wat die gebruik van generatiewe KI in die openbaar onderskryf het, wat hierdie assosiasie verder versterk.<ref>{{Cite news |last=Robins-Early |first=Nick |date=2024-08-26 |title=How did Donald Trump end up posting Taylor Swift deepfakes? |url=https://www.theguardian.com/technology/article/2024/aug/24/trump-taylor-swift-deepfakes-ai |access-date=2025-03-23 |work=The Guardian}}</ref> In die nasleep van Orkaan Helene in die Verenigde State het lede van die Republikeinse Party 'n KI-gegenereerde beeld van 'n jong meisie wat 'n hondjie in 'n vloed vashou, versprei en dit as bewys gebruik van president [[Joe Biden]] se mislukking om op die ramp te reageer.<ref>{{Cite web |date=2024-10-04 |title=Gullible Trump Cronies Losing Their Minds Over Fake AI Slop on Twitter |url=https://www.yahoo.com/news/gullible-trump-cronies-losing-minds-131558726.html |access-date=2024-10-06 |website=Yahoo News |language=en-US}}</ref><ref name="Field-2025">{{cite news |last1=Field |first1=Matthew |title=Why the internet is filling up with nonsense 'AI slop' |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2025/01/01/why-the-internet-is-filling-up-with-nonsense-ai-slop/ |access-date=3 Januarie 2025 |work=The Telegraph |date=1 Januarie 2025}}</ref> Sommige, soos Trump-ondersteuner Amy Kremer, het die beeld op sosiale media gedeel, maar erken dat dit nie eg was nie.<ref>{{cite web |date=8 Oktober 2024 |title=Hurricane Helene and the 'Fuck It' Era of AI-Generated Slop |url= https://www.404media.co/hurricane-helene-and-the-fuck-it-era-of-ai-generated-slop/ |last=Koebler |first=Jason |website=404 Media |access-date=15 Oktober 2024}}</ref><ref>{{cite web |date=10 Oktober 2024 |title= I'M RUNNING OUT OF WAYS TO EXPLAIN HOW BAD THIS IS |url= https://www.theatlantic.com/technology/archive/2024/10/hurricane-milton-conspiracies-misinformation/680221/ |last=Warzel |first=Charlie |website=The Atlantic |access-date=15 Oktober 2024}}</ref> ==In advertensies== [[Lêer:Coca-Cola AI ad - truck with misspelled logo.png|links|duimnael|Skermgreep van een van die KI-ondersteunde Coca-Cola-vakansie-advertensies, wat die Coca-Cola-logo verkeerd gespel as "Coca-Coola" wys.]] In November 2024 het [[Coca-Cola]] kunsmatige intelligensie gebruik om drie advertensies te skep as deel van hul jaarlikse vakansieveldtog. Hierdie video's is onmiddellik met negatiewe ontvangs van beide toevallige kykers en kunstenaars ontvang;<ref>{{Cite web |last=Stedman |first=Alex |date=2024-11-16 |title=Coca-Cola's New AI-Generated Holiday Ad Slammed as 'Soulless' and 'Embarrassing': 'This Is Such Slop' |url=https://www.ign.com/articles/coca-colas-new-ai-generated-holiday-ad-slammed-as-soulless-and-embarrassing-this-is-such-slop |access-date=2025-01-05 |website=IGN |language=en}}</ref> die animator Alex Hirsch, die skepper van Gravity Falls, het die maatskappy se besluit gekritiseer om nie menslike kunstenaars aan te stel om die advertensie te skep nie.<ref>{{Cite web |date=2024-11-18 |title=Coca-Cola causes controversy with AI-generated ad |url=https://www.nbcnews.com/tech/innovation/coca-cola-causes-controversy-ai-made-ad-rcna180665 |access-date=2025-01-05 |website=NBC News |language=en}}</ref> In reaksie op die negatiewe terugvoer het die maatskappy hul besluit om generatiewe kunsmatige intelligensie te gebruik, verdedig deur te sê dat "Coca-Cola altyd toegewy sal bly aan die skep van die hoogste vlak van werk op die kruispunt van menslike kreatiwiteit en tegnologie".<ref>{{Cite news |last=Vadukul |first=Alex |date=2024-11-20 |title=Coca-Cola's Holiday Ads Trade the 'Real Thing' for Generative A.I. |url=https://www.nytimes.com/2024/11/20/style/coca-cola-holiday-ads-ai.html |access-date=2025-01-05 |work=The New York Times}}</ref> In Maart 2025 is [[Paramount Pictures]] gekritiseer vir die gebruik van KI-skripte en -vertelling in 'n [[Instagram]]-video wat die rolprent ''Novocaine'' bevorder.<ref>{{Cite web |date=2025-03-10 |title=Paramount skips voice actors, opting for shockingly bad AI slop in 'Novocaine' film promo |url=https://www.tweaktown.com/news/103797/paramount-skips-voice-actors-opting-for-shockingly-bad-ai-slop-in-novocaine-film-promo/index.html |access-date=2025-03-24 |website=TweakTown |language=en-US}}</ref> Die advertensie gebruik 'n robotiese KI-stem in 'n styl soortgelyk aan lae-gehalte KI-spamvideo's wat deur inhoudsplase vervaardig word. A24 het soortgelyke terugslag ontvang vir die vrystelling van 'n reeks KI-gegenereerde plakkate vir die 2024-film ''Civil War''. Een plakkaat blyk 'n groep soldate in 'n tenkagtige vlot uit te beeld wat voorberei om op 'n groot [[swaan]] te vuur, 'n beeld wat nie die gebeure van die film weerspieël nie.<ref>{{Cite web |last=Maker |first=Paul |date=2025-01-09 |title=AI slop: what Labour, Spotify and Coca-Cola can teach us in 2025 |url=https://www.raconteur.net/technology/ai-slop-flops-2025-oped |access-date=2025-03-24 |website=Raconteur |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shankar |first=Bradly |date=2024-04-18 |title=A24's lacklustre Civil War ads are the latest example of AI-generated slop |url=https://mobilesyrup.com/2024/04/18/a24-ai-generated-ads-criticism-civil-war/ |access-date=2025-03-24 |website=MobileSyrup |language=en}}</ref> [[Lêer:Tralalero Tralala.webp|duimnael|Tralalero Tralala,  een van die gewildste karakters in die Italiaanse ''Brainrot''-memes.]] In dieselfde maand het Activision verskeie advertensies en plakkate vir vals videospeletjies soos "''Guitar Hero Mobile''", "''Crash Bandicoot: Brawl''" en "''Call of Duty: Zombie Defender''" geplaas, wat almal met behulp van generatiewe KI op platforms soos Facebook en Instagram gemaak is, wat baie as KI-slop bestempel het.<ref>{{Cite web |last=Phillips |first=Tom |date=2025-03-03 |title=Activision accused of "AI slop" yet again, this time for new Guitar Hero |url=https://www.eurogamer.net/activision-accused-of-ai-slop-yet-again-this-time-for-new-guitar-hero |access-date=2025-03-27 |website=Eurogamer.net |language=en}}</ref> Die doel van die plasings is later verklaar om as 'n opname te dien vir belangstelling in moontlike titels deur die maatskappy.<ref>{{Cite web |last=Phillips |first=Tom |date=2025-03-04 |title=Activision "AI slop" Guitar Hero advert is market research for a fake game that doesn't exist and maybe never will |url=https://www.eurogamer.net/activision-ai-slop-guitar-hero-advert-is-market-research-for-a-fake-game-that-doesnt-exist-and-maybe-never-will |access-date=2025-03-27 |website=Eurogamer.net |language=en}}</ref> Die Italiaanse “brainrot” [[Meem|memes]]-tendens is wyd deur adverteerders aangeneem om by jonger gehore aan te pas.<ref>{{Cite web |date=15 April 2025 |title=Why Brands Are Embracing 'Italian Brainrot' to Go Viral on TikTok and Win Over Gen Z |url=https://www.news10.com/business/press-releases/ein-presswire/803101615/why-brands-are-embracing-italian-brainrot-to-go-viral-on-tiktok-and-win-over-gen-z/ |website=News 10 ABC |access-date=26 Junie 2025 |archive-date=29 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629062109/https://www.news10.com/business/press-releases/ein-presswire/803101615/why-brands-are-embracing-italian-brainrot-to-go-viral-on-tiktok-and-win-over-gen-z/ |url-status=dead }}</ref> ==In geleentheidslyste== Fantastiese promosiegrafika vir die 2024 ''Willy's Chocolate Experience''-geleentheid, wat gekenmerk is as "KI-gegenereerde slop",<ref>{{cite news |last1=Currie |first1=Richard |title=Willy Wonka event leaves bitter taste with artificially sweetened promises |url=https://www.theregister.com/2024/02/28/wonka_ai_hellhole/ |access-date=4 November 2024 |work=The Register |date=28 Februarie 2024}}</ref> het gehore mislei om 'n geleentheid by te woon wat in 'n swak versierde pakhuis gehou is. Kaartjies is bemark deur Facebook-advertensies wat KI-gegenereerde beelde wys, sonder egte foto's van die lokaal.<ref>{{cite magazine |last1=Murphy |first1=Chris |title="Willy's Chocolate Experience" Nightmare: What Went Wrong? |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/willys-chocolate-experience-nightmare-what-went-wrong |access-date=4 November 2024 |magazine=Vanity Fair |date=29 Februarie 2024}}</ref> In Oktober 2024 is berig dat duisende mense bymekaargekom het vir 'n nie-bestaande [[Halloween]]-parade in [[Dublin]] as gevolg van 'n plasing op 'n webwerf vir versamelingslyste, MySpiritHalloween.com, wat KI-gegenereerde inhoud gebruik het.<ref>{{cite news |last1=Davis |first1=Barney |date=1 November 2024 |title=Chaos in Dublin as thousands turn up for AI 'hoax' Halloween parade that didn't exist |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/dublin-fake-halloween-parade-ireland-ai-advert-b2639505.html |access-date=1 November 2024 |work=The Independent |language=en}}</ref><ref name="NYT-2024b">{{Cite news |date=1 November 2024 |title=All Trick, No Treat: Dublin Crowds Turn Up for Halloween Parade That Wasn't |url=https://www.nytimes.com/2024/11/01/world/europe/fake-halloween-parade-dublin.html |work=The New York Times}}</ref> Die lys het viraal gegaan op TikTok en Instagram.<ref>{{cite news |last1=Fleck |first1=Holly |title=Dublin: Halloween parade listing 'mistake' says website owner |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czd5319pz2ro |access-date=14 November 2024 |work=BBC News |date=2 November 2024}}</ref> Terwyl 'n soortgelyke parade in [[Galway]] gehou is, en Dublin in vorige jare parades aangebied het, was daar geen parade in Dublin in 2024 nie.<ref name="NYT-2024b" /> Een ontleder het die webwerf, wat blykbaar KI-gegenereerde personeelfoto's gebruik het, gekarakteriseer as waarskynlik kunsmatige intelligensie "om vinnig en goedkoop inhoud te skep waar geleenthede gevind word".<ref>{{cite news |last1=O'Shea |first1=Kerry |date=31 October 2024 |title=All trick no treat - "Hoax" Halloween parade draws big crowds to Dublin's O'Connell St |url=https://www.irishcentral.com/news/dublin-halloween-parade |access-date=1 November 2024 |work=IrishCentral.com |language=en}}</ref> Die webwerf se eienaar het gesê: "Ons het ChatGPT gevra om die artikel vir ons te skryf, maar dit was nie ChatGPT op sigself nie." In die verlede het die webwerf nie-bestaande geleenthede verwyder toe hulle deur hul lokale gekontak is, maar in die geval van die Dublin-parade het die webwerf-eienaar gesê dat "niemand berig het dat hierdie een nie sou gebeur nie". MySpiritHalloween.com het hul bladsy opgedateer om te sê dat die parade "gekanselleer" is toe hulle van die probleem bewus geword het.<ref>{{Cite magazine |last=Knibbs |first=Kate |title=The Guy Behind the Fake AI Halloween Parade Listing Says You've Got It All Wrong |url=https://www.wired.com/story/ai-halloween-parade-listing-dublin-interview/ |access-date=2024-11-03 |magazine=Wired |issn=1059-1028}}</ref> ==In boeke== Aanlyn boekverkopers en [[biblioteek]]verskaffers het nou baie titels wat deur KI geskryf is en nie deur bibliotekarisse in versamelings saamgestel is nie. Die digitale mediaverskaffer Hoopla, wat biblioteke van [[e-boek]]e en aflaaibare inhoud voorsien, het generatiewe KI-boeke met fiktiewe outeurs en twyfelagtige gehalte, wat biblioteke geld kos wanneer dit deur niksvermoedende gebruikers uitgeleen word.<ref>{{Cite web |last=Maiberg |first=Emanuel |date=2025-02-04 |title=AI-Generated Slop Is Already In Your Public Library |url=https://www.404media.co/ai-generated-slop-is-already-in-your-public-library-3/ |access-date=2025-02-06 |website=404 Media |language=en}}</ref> ==In videospeletjies== Die 2024-videospeletjie ''Call of Duty: Black Ops 6'' bevat bates wat deur kunsmatige intelligensie gegenereer is. Sedert die speletjie se aanvanklike vrystelling het baie spelers Treyarch en Raven Software daarvan beskuldig dat hulle KI gebruik om bates in die speletjie te skep, insluitend laaiskerms, embleme en telefoonkaartjies. 'n Spesifieke voorbeeld was 'n laaiskerm vir die zombie-spelmodus wat "Necroclaus" uitgebeeld het, 'n zombie-Kersvader met ses vingers aan een hand, 'n beeld wat ook ander onreëlmatighede gehad het.<ref>{{Cite web |last=Yin-Poole |first=Wesley |date=2024-12-09 |title=Call of Duty Fans Give Black Ops 6's Zombie Santa Loading Screen the Finger Amid 'AI Slop' Backlash |url=https://www.ign.com/articles/call-of-duty-fans-give-black-ops-6s-zombie-santa-loading-screen-the-finger-amid-ai-slop-backlash |access-date=2025-02-26 |website=IGN |language=en}}</ref> Die vorige inskrywing in die ''Call of Duty''-franchise is ook daarvan beskuldig dat hy KI-gegenereerde skoonheidsmiddels verkoop het.<ref>{{Cite web |last=Yin-Poole |first=Wesley |date=2024-07-24 |title=Activision Reportedly Sold an AI-Generated Call of Duty: Modern Warfare 3 Cosmetic |url=https://www.ign.com/articles/activision-reportedly-sold-an-ai-generated-call-of-duty-modern-warfare-3-cosmetic |access-date=2025-02-26 |website=IGN |language=en}}</ref> In Februarie 2025 het Activision ''Black Ops 6'' se gebruik van generatiewe kunsmatige intelligensie onthul om te voldoen aan Valve se beleide oor KI-gegenereerde of ondersteunde produkte op [[Steam (Diens)|Steam]]. Activision verklaar op die speletjie se produkbladsy op Steam dat "Ons span generatiewe KI-gereedskap gebruik om te help om sommige in-speletjie-bates te ontwikkel."<ref>{{Cite web |date=2025-02-25 |title=Call Of Duty Discloses AI Slop After Months Of Players Complaining |url=https://kotaku.com/black-ops-6-ai-calling-card-loading-screen-blops-6-cod-1851766313 |access-date=2025-02-26 |website=Kotaku |language=en}}</ref> ''Foamstars'', 'n multispeler-derdepersoonskieter wat in 2024 deur Square Enix vrygestel is, bevat in-speletjie-musiek met omslagkuns wat met Midjourney gegenereer is. Square Enix het die gebruik van KI bevestig, maar die besluit verdedig deur te sê dat hulle met kunsmatige intelligensietegnologieë wou "eksperimenteer" en beweer dat die gegenereerde bates "ongeveer 0.01% of selfs minder" van die speletjie-inhoud uitmaak.<ref>{{Cite web |date=2024-01-16 |title=PlayStation Exclusive Foamstars Has AI-Generated Art, Square Enix Confirms |url=https://www.ign.com/articles/playstation-exclusive-foamstars-has-ai-generated-art-square-enix-confirms |access-date=2025-03-31 |website=IGN |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-01-16 |title=Square Enix "dabbled" with AI technology for Foamstars |url=https://www.eurogamer.net/square-enix-dabbled-with-ai-technology-for-foamstars |access-date=2025-03-31 |work=Eurogamer.net |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Parrish |first=Ash |date=2024-01-16 |title=Square Enix says it used AI art in upcoming Foamstars game |url=https://www.theverge.com/2024/1/16/24040124/square-enix-foamstars-ai-art-midjourney |access-date=2025-03-31 |website=The Verge |language=en-US}}</ref> Voorheen, op 1 Januarie 2024, het Square Enix se president, Takashi Kiryu, in 'n nuwejaarsbrief verklaar dat die maatskappy "aggressief sal wees in die toepassing van KI en ander voorpunttegnologieë op beide [hul] inhoudontwikkeling en [hul] uitgewersfunksies".<ref>{{Cite web |last=Bankhurst |first=Adam |date=2024-01-01 |title=Square Enix President States the Company Will Be 'Aggressive in Applying AI' |url=https://www.ign.com/articles/square-enix-president-states-the-company-will-be-aggressive-in-applying-ai |access-date=2025-04-24 |website=IGN |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nightingale |first=Ed Nightingale (Deputy News) |date=2024-01-02 |title=Square Enix intends to be "aggressive in applying AI", says CEO |url=https://www.eurogamer.net/square-enix-intends-to-be-aggressive-in-applying-ai-says-ceo |access-date=2025-04-24 |website=Eurogamer.net |language=en}}</ref> In 2024 het Rovio Entertainment 'n demonstrasie van 'n mobiele speletjie genaamd ''Angry Birds: Block Quest'' op [[Android]] vrygestel. Die speletjie het KI-gegenereerde beelde vir die laai van skerms en agtergronde bevat.<ref>{{Cite web |last=Kalita |first=Parash Jyoti |date=2024-11-01 |title=Angry Birds Block Quest: Rovio's latest title in the franchise has soft-launched for Android in the US |url=https://gamingonphone.com/news/angry-birds-block-quest-has-soft-launched-for-android-in-the-us/ |access-date=2025-05-09 |website=GamingonPhone |language=en-US}}</ref> Dit is hewig gekritiseer deur spelers, wat dit "slopware" genoem het en Rovio se gebruik van KI-beelde afgekeur het.<ref>{{Cite web |date=2024-11-02 |title=Angry Birds Block Quest Soft Launches on Android, Sparking Debate Over Generative AI Content - |url=https://games.mxdwn.com/news/angry-birds-block-quest-soft-launches-on-android-sparking-debate-over-generative-ai-content/ |access-date=2025-05-09 |website=mxdwn Games |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-01 |title=Angry Birds Block Quest - Soft launch for Android in the US |url=https://daikama.com/news/angry-birds-block-quest-soft-launch-for-android-in-the-us/ |access-date=2025-05-09 |language=en-US}}</ref> Dit is uiteindelik gestaak. en verwyder uit die Play Store. ==In film en televisie== Sommige films het kritiek ontvang omdat hulle KI-gegenereerde inhoud ingesluit het. Die film ''Late Night with the Devil'' was opmerklik vir sy gebruik van KI, wat sommige gekritiseer het as KI-slop.<ref>{{Cite web |date=2024-04-19 |title=Shudder Just Quietly Released the Most Controversial Thriller of the Year |url=https://www.inverse.com/entertainment/late-night-with-the-devil-shudder-streaming-ai-art |access-date=2025-03-24 |website=Inverse |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-11-20 |title=Late Night with the Devil: The Horror Film with Horrifying Implications |url=https://shadow-magazine.com/2024/11/20/late-night-with-the-devil-the-horror-film-with-horrifying-implications/ |access-date=2025-03-24 |website=Shadow Magazine |language=en-GB |archive-date=2025-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250324214122/https://shadow-magazine.com/2024/11/20/late-night-with-the-devil-the-horror-film-with-horrifying-implications/ |url-status=dead }}</ref> Verskeie lae-gehalte KI-gegenereerde beelde is as tussenliggende titelkaarte gebruik, met een beeld wat 'n skelet met onakkurate beenstruktuur en swak gegenereerde vingers bevat wat lyk asof dit los van sy hande is.<ref>{{Cite journal |last=Hüsmen |first=Arife |date=November 2024 |title=AI in the Creative Industries: Strikes, Debates and Implications |url=https://www.researchgate.net/publication/387368228 |journal=20th International Symposium of Communication in the Millennium |pages=193–199 |via=ResearchGate}}</ref> Sommige stromingsdienste soos Amazon Prime Video het KI gebruik om plakkate en miniatuurbeelde te genereer op 'n manier wat as slop beskryf kan word. 'n Lae-gehalte KI-plakkaat is gebruik vir die 1922-film ''Nosferatu'', wat Graaf Orlok uitbeeld op 'n manier wat nie soos sy voorkoms in die film lyk nie.<ref>{{Cite web |date=2025-01-07 |title=Amazon Mocked for Slapping AI-Generated Poster on Beloved 1922 Film "Nosferatu" |url=https://futurism.com/amazon-ai-generated-movie-poster-nosferatu |access-date=2025-03-24 |website=Futurism}}</ref> 'n Miniatuurbeeld vir ''12 Angry Men'' op Amazon Freevee het KI gebruik om 19 mans met gesmeerde gesigte uit te beeld, waarvan geeneen enige ooreenkomste met die karakters in die film getoon het nie.<ref>{{Cite web |last=John |first=Daniel |date=2024-06-12 |title=Not even Amazon is safe from the rise of AI 'slop' |url=https://www.creativebloq.com/news/amazon-ai-slop |access-date=2025-03-24 |website=Creative Bloq |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The mystery of Amazon Freevee's A.I.-generated 12 Angry Men poster |url=https://www.avclub.com/amazon-freevee-12-angry-men-artificial-intelligence-1851523558 |access-date=2025-03-24 |website=AV Club |language=en-US}}</ref> Daarbenewens het sommige kykers opgemerk dat baie storielynbeskrywings deur KI gegenereer word, wat sommige mense as slop gekarakteriseer het. Een sinopsis wat kortliks op die webwerf vir die film ''Dog Day Afternoon'' gelys is, lui: "'n Man neem gyselaars by 'n bank in Brooklyn. Ongelukkig het ek nie genoeg inligting om verder op te som binne die verskafde riglyne nie."<ref>{{Cite web |date=2025-02-19 |title=Amazon's Prime Video Appears to Have Left AI Slop in the Public Description of an Oscar-Winning Al Pacino Film |url=https://futurism.com/amazon-video-ai-slop-description-al-pacino-film |access-date=2025-03-24 |website=Futurism}}</ref> In een geval het Deutsche Telekom 'n reeks van hul media-aanbod verwyder nadat kykers gekla het oor die swak gehalte en eentonige Duitse oorklakstem (vertaal uit die oorspronklike Pools) en daar is uitgevind dat dit via KI gedoen is.<ref>{{cite web |title='Murderesses': MagentaTV entfernt Serie mit KI-Synchronisation |url=https://www.heise.de/news/Murderesses-MagentaTV-entfernt-Serie-mit-KI-Synchronisation-10269372.html |website=Heise Online |access-date=25 April 2025 |language=de |date=4 Februarie 2025}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Kultuur]] [[Kategorie:Internetkultuur]] qtiufvrnew278limzluuta6hr3evcl0 0 451012 2922251 2892764 2026-08-05T07:54:36Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922251 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Michael Sandel Me Judice.png|duimnael|Michael Sandel in 2012.]] '''Michael Joseph Sandel'''<ref>{{cite web|url=http://www.asanfoundation.or.kr/af/foundation/mjfocus/mjfocusDetail.do?idx=79|title=Korea's New Security Paradigm|publisher=Asan Foundation|date=4 April 2011|access-date=21 September 2020}}</ref> (/sænˈdɛl/; gebore [[5 Maart]] [[1953]]) is 'n [[Amerikaanse]] [[Politieke filosofie|politieke filosoof]] en die Anne T. en Robert M. Bass Professor van Regering aan [[Harvard-universiteit]], waar sy kursus Geregtigheid (Justisie) die universiteit se eerste kursus was wat vrylik aanlyn en op televisie beskikbaar gestel is. Dit is deur tientalle miljoene mense regoor die wêreld gekyk, insluitend in die [[Volksrepubliek China]], waar Sandel in 2011 as die "mees invloedryke buitelandse figuur van die jaar" aangewys is (''China Newsweek'').<ref>{{Cite web|url=https://scholar.harvard.edu/sandel/home|title=Michael J. Sandel|website=scholar.harvard.edu|accessdate=25 November 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://harvardpress.typepad.com/hup_publicity/2018/01/michael-sandel-and-chinese-philosophy.html|title=Michael Sandel and Chinese Philosophy|website=harvardpress.typepad.com|access-date= 6 Julie 2025|archive-date= 9 Mei 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509000552/https://harvardpress.typepad.com/hup_publicity/2018/01/michael-sandel-and-chinese-philosophy.html|url-status=dead}}</ref> Hy is bekend vir sy kritiek op [[John Rawls]] se ''A Theory of Justice'' in sy eerste boek, L''iberalism and the Limits of Justice'' (1982). Hy is in 2002 verkies tot 'n genoot van die Amerikaanse Akademie vir Kuns en Wetenskappe.<ref name=AAAS>{{cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter B|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|access-date=3 Junie 2011}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Sandel is in 1953 gebore<ref name="Casper2013">{{cite book|last=Casper|first=Scott E.|title=The Oxford Encyclopedia of American Cultural and Intellectual History|url=https://books.google.com/books?id=_-lMAgAAQBAJ&pg=RA1-PA126|year=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-976435-8|page=126}}</ref> in 'n [[Jood]]se gesin, wat na [[Los Angeles]] verhuis het toe hy dertien was.<ref>{{cite web|title=Michael Sandel: This much I know|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2013/apr/27/michael-sandel-this-much-i-know|work=The Guardian|date= 27 April 2013|access-date=9 Januarie 2017}}</ref> Hy was president van sy senior klas by Palisades Hoërskool en het in 1975 met 'n baccalaureusgraad in politiek aan die Brandeis Universiteit gegradueer. Hy het sy doktorsgraad in 1985 aan Balliol College, Oxford, as 'n [[Rhodes-beurs|Rhodes-beur]]shouer ontvang, waar hy onder die filosoof Charles Taylor gestudeer het.<ref>{{Cite web |date=2012-04-07 |title=Michael Sandel: master of life's big questions {{!}} Observer profile |url=http://www.theguardian.com/theobserver/2012/apr/08/observer-profile-michael-sandel |access-date=2022-04-05 |website=the Guardian |language=en}}</ref> ==Filosofiese sienings== Sandel onderskryf 'n sekere weergawe van kommunitarisme (alhoewel hy ongemaklik is met die etiket), en in hierdie trant is hy miskien die bekendste vir sy kritiek op John Rawls se *A Theory of Justice*. Rawls se argument hang af van die aanname van die sluier van onkunde, wat Sandel aanvoer Rawls verbind tot 'n siening van mense as "onbelaste self". Sandel se siening is dat ons van nature beperk is tot 'n mate wat dit selfs hipoteties onmoontlik maak om so 'n sluier te hê.<ref name="rawls-justice-as-fairness">{{cite journal |url=http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/rarneson/Courses/RawlsJustice.pdf |title=Justice as Fairness: Political not Metaphysical |author=John Rawls |author-link=John Rawls |journal=Philosophy and Public Affairs |volume=14 |issue=3 |date=Summer 1985 |pages=223–251 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712163951/http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/rarneson/Courses/RawlsJustice.pdf |archive-date=2018-07-12 |url-status=dead}}</ref> 'n Paar voorbeelde van sulke bande is dié met ons families, wat ons nie deur bewuste keuse maak nie, maar waarmee ons gebore word, reeds geheg. Omdat hulle nie bewustelik verkry word nie, is dit onmoontlik om jouself van sulke bande te skei. Sandel glo dat slegs 'n minder beperkende, losser weergawe van die sluier van onkunde gepostuleer moet word. Kritiek soos dié van Sandel het Rawls geïnspireer om later te argumenteer dat sy teorie van geregtigheid nie 'n "metafisiese" teorie was nie, maar 'n "politieke" een, 'n basis waarop 'n oorheersende konsensus gevorm kon word tussen individue en groepe met baie verskillende morele en politieke sienings.<ref name="rawls-justice-as-fairness" /> ==Onderrig== ===Geregtigheid=== Sandel het in 1981 by die Fakulteit Lettere en Wetenskappe aan die Harvard-universiteit aangesluit.<ref>{{Cite news|url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/06/michael-sandel-wins-asturias-award-in-social-sciences/|title=Michael Sandel wins Asturias Award in Social Sciences|date=11 Junie 2018|work=Harvard Gazette|access-date=10 Julie 2018|language=en-US}}</ref> Hy het die kursus in Geregtigheid vir twee dekades aan die Harvard-universiteit aangebied. Meer as 15 000 studente het die kursus geneem,<ref>{{cite news|first1=Thomas L.|last1=Friedman|access-date=10 Julie 2018|title=Justice Goes Global|url=https://www.nytimes.com/2011/06/15/opinion/15friedman.html|newspaper=The New York Times|date=15 Junie 2011 }}</ref> wat dit een van die mees besoekte lesings in Harvard se geskiedenis maak. Die herfskursus van 2005 is opgeneem en word aanlyn vir studente aangebied deur die Harvard Extension School. Die herfsklas van 2007 was die grootste ooit by Harvard, met 'n totaal van 1 115 studente.<ref>Makarchev, Nikita. "[http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=519668 Sandel Wins Enrollment Battle]." The Harvard Crimson. September 26, 2007.</ref><ref name="guardian-anthony">{{cite web|first1=Andrew|last1=Anthony|access-date=10 Julie 2018|title=Michael Sandel: master of life's big questions|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2012/apr/08/observer-profile-michael-sandel|date= 7 April 2012|website=The Observer}}</ref> 'n Verkorte weergawe van hierdie opname is nou 'n televisiereeks van 12 episodes, ''Justice: What's the Right Thing to Do?'', in 'n koproduksie van WGBH en Harvard-universiteit. Episodes is beskikbaar op die webwerf van ''Justice with Michael Sandel''.<ref>[http://harvardmagazine.com/breaking-news/sandel-justice-television-series-book-website "Justice"—On Air, in Books, Online], by Craig Lambert, 22 September 2009.</ref> Daar is 'n gepaardgaande boek, ''Justice: What's the Right Thing to Do?'' en die bronboek van lesings ''Justice: A Reader''. Die gewildheid van die program word toegeskryf aan die besprekingsgerigte formaat (die Sokratiese metode) – eerder as die voordrag en memorisering van feite – en aan Sandel se boeiende styl, wat konteks in die bespreking insluit; hy begin byvoorbeeld een lesing met 'n bespreking oor die etiek van kaartjieskalping.<ref>{{cite news | last = Tomoko | first = Otake | newspaper = Japan Times | title= Thinking aloud | date = 19 September 2010 | url = https://www.japantimes.co.jp/life/2010/09/19/general/thinking-aloud/ }}</ref> In April 2012 het BBC Radio 4 'n driedelige reeks uitgesaai en later 'n [[podsending]] aangebied deur Sandel met die titel ''The Public Philosopher''.<ref name="guardian-anthony"/><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01fbj97|title=Series 1, The Public Philosopher - BBC Radio 4|website=BBC}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01nmlh2/episodes/downloads|title=The Public Philosopher - Downloads - BBC Radio 4|website=BBC}}</ref> Hierdie het 'n formaat soortgelyk aan die ''Justice''-lesings gevolg, hierdie keer opgeneem voor 'n gehoor by die London School of Economics. Oor drie programme debatteer Sandel met die gehoor of universiteite voorkeur moet gee aan studente uit armer agtergronde, of 'n verpleegster meer betaal moet word as 'n bankier, en of dit reg is om mense om te koop om gesond te wees. ===edX=== Op 29 April 2013 het die filosofiedepartement-fakulteit van die San Jose Staat-universiteit 'n ope brief aan Sandel gerig waarin hulle protesteer teen die gebruik van MOAK's ([[Massiewe oop aanlynkursus|massiewe oop aanlynkursusse]]) soos sy Geregtigheid-kursus.<ref>{{cite web|url=https://www.chronicle.com/article/The-Document-an-Open-Letter/138937|title='An Open Letter to Professor Michael Sandel From the Philosophy Department at San Jose State U.'|date= 2 Mei 2013|work=The Chronicle of Higher Education}}</ref> Sandel het in die openbaar geantwoord: "Die kommer dat die wydverspreide gebruik van aanlynkursusse departemente in openbare universiteite wat begrotingsdruk in die gesig staar, sal benadeel, is 'n wettige kommer wat ernstige debat verdien, by edX en dwarsdeur hoër onderwys. Die laaste ding wat ek wil hê, is dat my aanlynlesings gebruik word om fakulteitskollegas by ander instellings te ondermyn."<ref>{{cite web|url=https://www.chronicle.com/article/Michael-Sandel-Responds/139021|title=Michael Sandel Responds|date= 2 Mei 2013|work=The Chronicle of Higher Education}}</ref> Vanaf 2025 gaan Sandel voort om sy Gereigtheid-kursus op edX te onderrig.<ref name=edx>{{cite web|url=https://www.edx.org/course/justice|title=Justice|date= 13 Februarie 2025|website=edX}}</ref> ===Ander onderrig=== Sandel werk saam met Douglas Melton om die seminaar, "Etiek en Biotegnologie", te onderrig, wat die etiese implikasies van 'n verskeidenheid biotegnologiese prosedures en moontlikhede oorweeg." ==Politiek== Volgens die Britse [[Links (politiek)|links]]gesinde koerant ''[[The Guardian]]'' in 2020, is Sandel se politiek "vierkantig links". Volgens 'n onderhoudvoerder van die koerant: "In 2012 het hy intellektuele glans bygevoeg tot [[Ed Miliband]] se hernuwingsprojek vir die [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] (VK), deur op daardie jaar se partykonferensie oor die morele beperkings van markte te praat... [en] gehelp om Miliband se kritiek op "roofkapitalisme" te inspireer. <ref>{{Cite news |last=Coman |first=Julian |date=2020-09-06 |title=Michael Sandel: 'The populist backlash has been a revolt against the tyranny of merit' |language=en-GB |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/books/2020/sep/06/michael-sandel-the-populist-backlash-has-been-a-revolt-against-the-tyranny-of-merit |access-date=2023-12-23 |issn=0029-7712}}</ref> ==Outeurskap== Sandel is die outeur van verskeie publikasies, insluitend ''Democracy's Discontent'' en ''Public Philosophy''. In eersgenoemde skryf Sandel dat die ontevredenheid "die vorm aanneem van ingroeiende angs - 'n groeiende gevoel dat ons beheer verloor oor die magte wat ons lewens beheer, en dat die morele weefsel van die gemeenskap ontrafel. Namate die globale ekonomie meer saak gemaak het, het die nasiestaat, tradisioneel die plek van selfregering, minder saak gemaak. Die omvang van die ekonomiese lewe het die bereik van demokratiese beheer oorskry".<ref>{{Cite book |title=Democracy's Discontent: A New Edition for Our Perilous Times |last=Sandel |first=Michael J. |publisher=Harvard University Press |date=2022 |page=4 |isbn=978-0674270718}}</ref> ''Public Philosophy'' is 'n versameling van sy voorheen gepubliseerde essays wat die rol van moraliteit en geregtigheid in die Amerikaanse politieke lewe ondersoek. Daarin lewer hy kommentaar op die rolle van morele waardes en burgerlike gemeenskap in die Amerikaanse verkiesingsproses - 'n veelbesproke aspek van die Amerikaanse verkiesingsiklus van 2004 en van huidige politieke bespreking. Sandel het die 2009 Reith-lesings oor "'n Nuwe Burgerskap" op BBC Radio gegee, waar hy die "vooruitsig vir 'n nuwe politiek van die gemeenskaplike welstand" aangespreek het.<ref>[http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kj2dw BBC Radio 4 Programme details for Start the Week, 25 Mei 2009].</ref> Die lesings is op 18 Mei in Londen, op 21 Mei in Oxford, op 26 Mei in Newcastle upon Tyne en vroeg in Junie 2009 in [[Washington, D.C.]], aangebied.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2009/feb/05/michael-sandel-reith-lectures-radio-4 |newspaper=The Guardian|date= 5 Februarie 2009|title=Michael Sandel to deliver Radio 4's Reith Lectures|first=John|last= Plunkett}}</ref> Hy is die outeur van die boek, ''What Money Can't Buy: The Moral Limits of Markets'' (2012), wat aanvoer dat sommige begeerlike dinge – soos liggaamsorgane en die reg om bedreigde spesies dood te maak – nie vir kontant verruil moet word nie.<ref>'n Opsomming en kritiese resensie van Sandel se boek is beskikbaar in die September/Oktober 2013-uitgawe van ''Philosophy Now'' tydskrif, beskikbaar [http://philosophynow.org/issues/98/What_Money_Cant_Buy_The_Moral_Limits_of_Markets_by_Michael_Sandel here.]</ref> In die boek voer Sandel aan dat die stimulering van 'n markgerigte benadering by mense kan lei tot verslapping of selfs [[korrupsie]] van hul morele waardes.<ref>Elías, Julio J., Nicola Lacetera, and Mario Macis. 2015. [https://ideas.repec.org/a/aea/aecrev/v105y2015i5p361-65.html "Sacred Values? The Effect of Information on Attitudes toward Payments for Human Organs"], ''American Economic Review'', vol. 105(5), bl. 361-365, Mei.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sandel, Michael}} [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] [[Kategorie:Amerikaanse filosowe]] [[Kategorie:Filosowe in die 20ste eeu]] [[Kategorie:Filosowe in die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] f5tlb2ibyojdu0ludeq8tslu12latml 0 455697 2922007 2920644 2026-08-04T18:19:18Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922007 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Stadio Olimpico | bynaam = ''l’Olimpico'' | beeld = [[Lêer:Stadio Olimpico 2024.jpg|300px]] '''UEFA''' [[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]] | byskrif = Buiteaansig van die Stadio Olimpico | vollenaam = | vorigenaam = Stadio dei Cipressi (1928–1953)<br />Stadio dei Centomila (1953–1960) | ligging = [[Rome]], [[Italië]] | koördinate = {{Koördinate|41|56|02|N|12|27|17|O|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 1928 | gebou = 1928–1953 | geopen = 17 Mei 1953 | renovasie = 1988–1990, 2007–2008 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Sport e Salute | operateur = Italiaanse Nasionale Olimpiese Komitee | oppervlak = GrassMaster Hibride gras | boukoste = 3&nbsp;400&nbsp;000&nbsp;000 ITL (1953)<br />233&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;000 ITL (1988–1990)<br />17&nbsp;000&nbsp;000&nbsp;€ (2007–2008) | argitek = E. Del Debbio (1928)<br />L. Moretti (1933–1937)<br />C. Valle (1951)<br />A. Vitellozzi (1951–1953, 1988–1990)<br />M. Clerici (1988–1990) | struktuuringenieur = A. Frisa, A. Pintonello (1927)<br />C. Roccatelli (1951–1953)<br />P. Teresi, A.M. Michetti, M. Majowiecki (1988–1990) | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= Co.Ge.Far. (1988–1990) | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = [[Società Sportiva Lazio|SS Lazio]] (1953–hede)<br />[[AS Roma]] (1953–hede)<br />[[Italiaanse nasionale sokkerspan]] (1953–hede)<br />[[Italiaanse nasionale rugbyspan]] (1954–hede) | sitplekke = 70&nbsp;634 | dimensies = 105&nbsp;m x 68&nbsp;m }} Die '''Stadio Olimpico''' ([[Italiaans]]: [ˈstaːdjo oˈlimpiko]; letterlik: “Olimpiese Stadion”), in die omgangstaal bekend as ''l’Olimpico'' (“die Olimpiese”), is ’n groot veeldoelige [[sport]]stadion in [[Rome]], [[Italië]]. Met ’n kapasiteit van meer as 70&nbsp;000 is dit die grootste sportfasiliteit in Rome en die naasgrootste in Italië; slegs [[San Siro]] in [[Milaan]] is groter. Vroeër kon die stadion meer as 100&nbsp;000 mense huisves en dit was destyds bekend as die ''Stadio dei Centomila'' (“Stadion van die 100&nbsp;000”). Die stadion behoort aan ''Sport e Salute'', ’n staatsinstelling wat sportfasiliteite bestuur en die Italiaanse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] is die bedryfsoperateur. [[Lêer:Rome Olympics 1960 - Opening Day.jpg|duimnael|links|Openingseremonie van die [[Olimpiese Somerspele 1960]] op die Stadio Olimpico]] [[Lêer:Stadio Olimpico 2008.JPG|duimnael|links|Buiteaansig van die Stadio Olimpico in 2008]] Die Olimpico is geleë in die noordwestelike deel van Rome, binne die ''Foro Italico''-sportkompleks. Bouwerk het in 1928 begin onder leiding van Enrico Del Debbio en die stadion is in 1937 verder uitgebrei deur Luigi Moretti. Die uitbreidings is onderbreek deur die [[Tweede Wêreldoorlog]]; ná die bevryding van Rome in 1944 het die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde]] magte die stadion gebruik vir voertuigberging en militêre sportkompetisies. Ná die oorlog het die Italiaanse Nasionale Olimpiese Komitee die bouwerk voltooi en die stadion is op 17 Mei 1953 amptelik geopen met ’n [[sokker]]wedstryd tussen [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] en Hongarye. Sedert sy opening dien die Olimpico as tuiste vir Rome se twee voorste professionele sokkerklubs, [[Società Sportiva Lazio|SS Lazio]] en [[AS Roma]]. Ciro Immobile is die speler wat die meeste doele in die stadion aangeteken het (120). In 1955 het die stadion die naam ''Olimpico'' aangeneem toe Rome die reg gekry het om die [[Olimpiese Somerspele 1960]] aan te bied. Voor 1990 was die stadion grotendeels sonder ’n dak, behalwe vir die Monte Mario-pawiljoen. Dit is volledig herbou en oordek vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990]]. Die Olimpico was die hoofstadion vir die [[UEFA Europa-beker]]toernooie in 1968 en 1980, asook vir die Sokker-Wêreldbekertoernooi 1990 en het die eindstryd van elkeen van hierdie toernooie aangebied. Dit was ook gasheer vir groepswedstryde en ’n kwarteindstryd tydens die UEFA Europa-beker 2020. Verder het die stadion twee eindstryde van die [[UEFA Champions League|Europese Beker]] (in 1977 en 1984) en twee eindstryde van die herdoopte Champions League (in 1996 en 2009) gehuisves. Sedert 2008 word die eindstryd van die ''Coppa Italia'' hier beslis. Die Olimpico het ook die openings- en sluitingsseremonies en die [[atletiek]]items tydens die Olimpiese Somerspele 1960 gehuisves, asook groot atletiekbyeenkomste soos die Europese Atletiekkampioenskappe, die Atletiekwêreldkampioenskap en die Universiade. Dit is sedert 1980 die tuiste van die Golden Gala en sedert 2012 die gewone tuisveld van die [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italiaanse rugbyspan]] tydens die [[Sesnasies-toernooi]]. Sedert die herbouing in 1990 word die stadion ook vir grootskaalse [[musiek]]konserte gebruik. Die hoogste bywoningsyfer vir ’n musiekgeleentheid is in 1998 aangeteken, toe 90&nbsp;000 toeskouers ’n konsert van Claudio Baglioni bygewoon het.<ref>{{it}} {{cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,0549_01_1998_0153_0013_10997050/ |title=Baglioni, strada facendo c'è il record all'Olimpico |publisher=La Stampa |author=Marinella Venegoni |page=13 |date=6 Junie 1998 |accessdate=12 Desember 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231212091219/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,0549_01_1998_0153_0013_10997050/ |archive-date=12 Desember 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{it}} {{cite web |url=https://www.corriere.it/spettacoli/15_maggio_21/tutto-baglioni-concerto-a1577a8a-ff8a-11e4-8e1b-bb088a57f88b.shtml |title=Tutto Baglioni in concerto |publisher=Corriere della Sera |author=Mario Luzzatto Fegiz |date=21 Mei 2015 |accessdate=27 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527135154/https://www.corriere.it/spettacoli/15_maggio_21/tutto-baglioni-concerto-a1577a8a-ff8a-11e4-8e1b-bb088a57f88b.shtml |archive-date=27 Mei 2023}}</ref> == Wedstryde == === Europese Sokkerkampioenskap 1968 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC+1) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 8 Junie 1968 || 18:45 (MEST) || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Sowjetunie}} || Klein finale || style="text-align:center;" | 68&nbsp;817 |- bgcolor=gold | 8 Junie 1968 || 21:15 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 1–1 || {{vlagland|Joego-Slawië}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 68&nbsp;817 |- bgcolor=gold | 10 Junie 1968 || 21:15 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Joego-Slawië}} || '''Eindstryd (herhaling)''' || style="text-align:center;" | 32&nbsp;886 |} === Europese Sokkerkampioenskap 1980 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC+1) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 11 Junie 1980 || 17:45 (MEST) || {{vlagland|Tsjeggo-Slowakye}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || Groep 1 || style="text-align:center;" | 10&nbsp;500 |- | 14 Junie 1980 || 20:30 (MEST) || {{vlagland|Griekeland}} || style="text-align:center;" | 1–3 || {{vlagland|Tsjeggo-Slowakye}} || Groep 1 || style="text-align:center;" | 7&nbsp;614 |- | 18 Junie 1980 || 20:30 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagland|België}} || Groep 2 || style="text-align:center;" | 42&nbsp;318 |- bgcolor=gold | 22 Junie 1980 || 20:30 (MEST) || {{vlagland|België}} || style="text-align:center;" | 1–2 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 47&nbsp;860 |} === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC+1) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 9 Junie 1990 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|Oostenryk}} || Groep A || style="text-align:center;" | 73&nbsp;303 |- | 14 Junie 1990 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|Verenigde State}} || Groep A || style="text-align:center;" | 73&nbsp;423 |- | 19 Junie 1990 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Tsjeggo-Slowakye}} || Groep A || style="text-align:center;" | 73&nbsp;303 |- | 24 Junie 1990 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Uruguay}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;" | 73&nbsp;303 |- | 30 Junie 1990 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Ierland}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Italië}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 73&nbsp;303 |- bgcolor=gold | 8 Julie 1990 || 20:00 (MEST) || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|Argentinië}} || '''Eindstryd''' ||style="text-align:center;" | 73&nbsp;603 |} === Europese Sokkerkampioenskap 2020 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC+1) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 11 Junie 2021 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Turkye}} || style="text-align:center;" | 0–3 || {{vlagland|Italië}} || Groep A || style="text-align:center;" | 12&nbsp;916 |- | 16 Junie 2021 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 3–0 || {{vlagland|Switserland}} || Groep A || style="text-align:center;" | 12&nbsp;445 |- | 20 Junie 2021 || 18:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|Wallis}} || Groep A || style="text-align:center;" | 11&nbsp;541 |- | 3 Julie 2021 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Oekraïne}} || style="text-align:center;" | 0–4 || {{vlagland|Engeland}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 11&nbsp;880 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Stadio Olimpico (Rome)|Stadio Olimpico}} * {{it}} [https://www.sportesalute.eu/stadioolimpicotour.html Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Olimpiese stadions]] [[Kategorie:Rugbystadions in Italië]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Italië]] [[Kategorie:Sport in Rome]] qzyjedo88dlesje2uo2tuawiskuuxc5 0 456146 2921978 2919085 2026-08-04T18:00:08Z SpesBona 2720 Bygewerk, nog besig 2921978 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Taiwan | beeld = Kenteken van die Taiwannese nasionale rugbyspan.png | unie = [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] (CTRFU) | bynaam = Chinese Taipei | embleem = | kaptein = [[Chien Tzu Fan]] | afrigter = {{vlagikoon|Republiek China}} [[Hung Chi Hsiang]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/hung-chi-hsiang-nommé-sélectionneur-de-taïwan |title=Hung Chi Hsiang nommé sélectionneur de Taïwan |publisher=Asie Rugby |date=13 Junie 2024 |accessdate=30 November 2025}}</ref> <small>(sedert 2024)</small> | stadion = [[Taipei Munisipale Stadion]], [[Taipei]], en [[Nasionale Stadion Kaohsiung]], [[Kaohsiung]] | kapasiteit = | patroon_la1 = | patroon_b1 = _whitehorizontal | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000ff | liggaam1 = 0000ff | regterarm1 = 0000ff | broek1 = 000000 | kouse1 = 0000ff | patroon_la2 = | patroon_b2 = _bluehorizontal | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF | statistiek = | toetse = | toptoetspuntebehaler = | meestedrieë = | jongstespeler = | eerste = {{TPEru}} 9–15 {{KORru-r}}<br />([[Tokio]], [[Japan]]; 8 Maart 1969) | grootwen = {{TPEru}} 86–3 {{SGPru-r}}<br />([[Hongkong]]; 15 November 1988) | grootverloor = {{TPEru}} 3–155 {{JPNru-r}}<br />(Tokio; Japan; 7 Julie 2002) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.rocrugby.org.tw | unieurl = }} {{Chinese name |titel = Taiwannese nasionale rugbyspan |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 中華台北橄欖球代表隊 |VChinees = |Pinyin = ''Zhōnghuá táiběi gǎnlǎnqiú dàibiǎo duì'' |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = }} Die '''Taiwannese nasionale rugbyspan''' ([[Chinees]]: 中華台北橄欖球代表隊, [[pinyin]]: ''Zhōnghuá táiběi gǎnlǎnqiú dàibiǎo duì''), deur [[Wêreldrugby]] erken as '''Chinees Taipei''', is die nasionale [[rugby]]span wat die [[Republiek China]] op die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Vanweë die internationale druk deur die [[Volksrepubliek China]] neem dit aan internasionale toernooie deel onder die naam '''nasionale rugbyspan van Chinese Taipei'''. Rugby word in die Republiek China geadministreer deur die [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] ([[Engels]]: ''Chinese Taipei Rugby Football Union'', CTRFU; Chinees: 中華民國橄欖球協會) wat in 1946 gestig is. Die Republiek China word deur Wêreldrugby as ’n vlak drie-span erken. Die Taiwannese rugbyspan is tans (Juli 2026) 61ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die Republiek China is tradisioneel een van die sterker [[Asië|Asiatiese]] nasionale rugbyspanne ná [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] en [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Korea]]. Rugby in die Republiek China dateer uit die Japannese besetting en word sedertdien sterk deur die voormalige koloniale mag beïnvloed. In 1969 het die Republiek China sy eerste toetswedstryd tydens die eerste Asiatiese Kampioenskap teen Suid-Korea gespeel. Hulle het tydens die Asiatiese Beker nog geen titel ingepalm nie en drie keer in die derde plek geëindig. Die Republiek China kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Die Taiwannese span speel tradisioneel in donkerblou truie met wit kleuraksente, swart broeke en donkerblou sokkies. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie}} Die beheerliggaam vir rugby in die Republiek China is die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Chinese Taipei Rugby Football Union'', CTRFU; Chinees: 中華民國橄欖球協會). Die CTRFU is in 1946 gestig en het in 1988 by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/chinese-taipei |title=Chinese Taipei |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daarbenewens was die CTRFU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]).<ref name="Asië Rugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/unions/chinese-taipei/ |title=Chinese Taipei Rugby Football Union |publisher=[[Asië Rugby]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die hoogste rugbyliga in die Republiek China is die in 2022 gestigte Taiwannese Rugbyliga, waaraan vier spanne deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyasia247.com/taiwan-rugby-league-2023/ |title=Taiwan Rugby League 2023 |publisher=Rugbyasia247 |date=20 Junie 2023 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die meeste spelers van die Taiwannese nasionale span is uit dié liga afkomstig. Van die ander spelers is veral op professionele vlak in Japan aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die CTRFU ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik die Republiek China oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die ''Taiwan Sevens'' is die Taiwannese [[sewesrugby]]span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:Initiaion of taiwans rugby football game monument.jpg|duimnael|’n Standbeeld in [[Nieu-Taipei]] wat die invoering van rugby in Taiwan herdenk]] [[Lêer:Shishou Ka.jpg|duimnael|upright|[[Ke Zhi-zhang]] het in vier toetswedstryde vir Japan uitgedraf en word as pionier van Taiwannese rugby beskou]] Dit is onbekend wanneer rugby vir die eerste keer in [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] gespeel is. Gedurende die middel-19de eeu het Europese seemanne van die vroegste rugbywedstryde in Noordoos-Asiatiese hawestede soos [[Shanghai]] en [[Jokohama]] in die buurlande [[Chinese Keiserryk|China]] en [[Japannese Keiserryk|Japan]] gespeel, maar dit is onbekend wanneer dit in Taiwan begin het. In 1895 is Taiwan – destyds Formosa genoem – deur Japan beset en geannekseer, die vernaamste rugbyland in Asië, en rugby is glo daarna deur Japanners na Taiwan gebring.<ref name="Bath75">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=75}}</ref> Die in 1910 in [[Taipei]] gebore [[Ke Zhi-zhang]] word as een van die pioniers van Taiwannese rugby beskou. In 1930 is hy vir die eerste [[Japannese nasionale rugbyspan|Japannese keurspan]] opgeroep, wat in September ’n aantal wedstryde teen klubs en keurspanne in die Kanadese provinsie [[Brits-Columbië]] gespeel het.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.laijohn.com/archives/pc/Koa/Koa,Cchiong/rugby/Lim,Upeng.htm |title=台灣橄欖球王——柯子彰 |publisher=Laijohn |author=Lin Enpeng |date=April 2007 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-matches/first-brave-blossoms-on-film |title=First Brave Blossoms on Film |publisher=World Rugby Museum |date=11 November 2022 |accessdate=3 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203022419/https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-matches/first-brave-blossoms-on-film |archive-date=3 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van 1930 tot 1934 het hy in altesaam vier toetswedstryde vir Japan uitgedraf en een [[Drie (sport)|drie]] gedruk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/3806.html |title=Ke Zhi Zhang |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406162834/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/3806.html |archive-date=6 April 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die oorhandiging van Taiwan aan die Republiek China en die ontwyking van die [[Kuomintang]] na Taiwan het Ke Zhi-zhang na sy tuisland teruggekeer en daar rugby help vestig. In 1946 was hy, met ondersteuning deur die [[Japannese Rugbyvoetbalunie]], betrokke by die stigting van die [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] (CTRFU).<ref name="Asië Rugby" /> Daarna het hy verskeie wedstryde teen spanne van buurlande soos Japan, Suid-Korea en Thailand help reël om dié spel op Taiwan gewild te maak.<ref>{{ja}} {{cite web |url=https://www.nippon.com/hk/japan-topics/g00773/?pnum=4 |title=臺灣橄欖球之星──柯子彰：一位擔任日本代表隊隊長的臺灣選手的軌跡 |publisher=Nippon.com |author=Yi Qingmiao |date=1 November 2019 |accessdate=30 November 2025}}</ref> === Eerste Asiatiese Rugbykampioenskappe === Die Taiwannese rugby het egter ook ’n tweede hupstoot gekry. Die sterk groei van dié land se ekonomie sedert die 1950’s het tot ’n sterk samewerking tussen Japannese en Taiwannese maatskappye gelei. Aan die begin het die [[eilandstaat]] ’n tekort aan rugbyvelde gehad, maar genoeg hulpbronne en administrateurs soos Lin Chang Tang het gehelp om die spel by skole te vestig.<ref name="Bath75" /> In 1968 was die Republiek China een van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]) se stigterslede; die ander was [[Hongkongse Rugbyunie|Hongkong]], [[Japannese Rugbyvoetbalunie|Japan]], Maleisië, Singapoer, Sri Lanka, [[Koreaanse Rugbyunie|Suid-Korea]] en Thailand.<ref name="Asië Rugby" /> In Maart 1969 het die Taiwanese aan die eerste Asiatiese Rugbykampioenskap in Japan deelgeneem, waar hulle [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Suid-Korea]] kon klop, maar teen [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]], [[Thaise nasionale rugbyspan|Thailand]] en Japan verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1969 |titel=1969 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daarna het die Taiwannese eers weer in 1976 aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem, waar hulle [[Maleisiese nasionale rugbyspan|Maleisië]] verslaan het, maar deur Japan, Thailand en Suid-Korea geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1976 |titel=1976 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Van die 1980’s af het Taiwan gereeld aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem en teen die meeste Asiatiese buurlande met ’n rugbytradisie begin speel, insluitende Hongkong, Japan, Suid-Korea, Thailand, Maleisië, [[Sri Lankaanse nasionale rugbyspan|Sri Lanka]] en [[Singapoerse nasionale rugbyspan|Singapoer]]. Beide Japan en Suid-Korea was onoorwinbare teenstanders en Hongkong was mededingend, waardeur Taiwan gemengde resultate teen sy bure aangeteken het. Só het hulle in 1980 die uitspeelwedstryd om die derde plek gehaal, maar teen Hongkong vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1980 |titel=1980 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 1982 is hulle in die groepfase uitgeskakel, terwyl hulle in 1984 met die derde plek hul beste prestasie in dié tyd behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1982 |titel=1982 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1984 |titel=1984 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 1986 en 1988 is die Taiwannese telkens in die uitspeelwedstryd om die derde plek verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1986 |titel=1986 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1988 |titel=1988 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In dié tyd het Japan en Suid-Korea hulleself as vername rugbylande in Asië gevestig en teen mekaar om die kroon meegeding.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=70}}</ref> In vergelyking met hul Asiatiese teenstanders was Taiwannese spelers volgens hulle grote en gewig benadeel, maar spoed en deursettingsvermoë van spelers soos [[Chae Wei Che]], [[Chang Chyi-Ming]] en [[Tseng Chi Ming]] het die Republiek China in dié tyd as die vierde beste span in Asië gevestig (ná Japan, Suid-Korea en Hongkong).<ref name="Bath75" /> In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar die Republiek China het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 1988 het Taiwan by die IRVR aangesluit,<ref name="Wêreldrugby" /> maar hulle het nie aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/175?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – Asia/Oceania qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 1990 is die span in die groepfase uitgeskakel, waarna hulle tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 1992, 1994 en 1996 die uitspeelwedstryd om die derde plek gehaal en telkens verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1990 |titel=1990 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1992 |titel=1992 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1994 |titel=1994 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1996 |titel=1996 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 1994 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering, waardeur die span die hooftoernooi in Suid-Afrika misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Taiwan het die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering in 1997 in rondte 2 afgeskop, waar hulle Maleisië en Sri Lanka verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1998 is Taiwan in die groepfase uitgeskakel, aangesien dit gelyktydig gedien het as die kwalifisering se derde rondte het hulle versuim om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1998 |titel=1998 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daarteenoor het die Taiwannese tydens beide die Asiatiese Spele in 1998 in [[Bangkok]] en in 2002 in [[Busan]] die bronsmedalje gewen, telkens ná Suid-Korea en Japan. === In die nuwe millennium === Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2000 en 2002 is Taiwan telkens in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2000 |titel=2000 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2002 |titel=2002 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die Taiwannese tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering se rondte 1 Maleisië en Singapoer geklop en in rondte 2 Hongkong en die [[Chinese nasionale rugbyspan|Volksrepubliek China]], maar in rondte 3 het hulle ná twee nederlae elk teen Japan en Suid-Korea vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Tydens die 2003-kwalifisering het die Taiwannese hul ergste nederlaag in dié tyd gely: 3–155 teen Japan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ray Stubbs |title=The Sports Book |publisher=Dorling Kindersley |year=2009 |isbn=978-1-4053-3697-0 |page=119}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2004 het Taiwan ná ’n swak nederlaag teen Suid-Korea in die halfeindstryd en nog ’n swak nederlaag teen Hongkong in die uitspeelwedstryd in die vierde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2004 |titel=2004 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Een jaar later het die Taiwanese in die vastelandse [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifisering ná twee naelskraapse nederlae teen die Volksrepubliek China en [[Arabiese nasionale rugbyspan|Arabië]] vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2006/07 het die span die tweede afdeling in die vierde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/157?Stagione=2006 |titel=2006 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> === Verdere ontwikkeling === Van 2008 af is die Asiatiese Rugbykampioenskap jaarliks in die eerste afdeling onder die naam “Top 5” tussen vyf spanne beslis met een promosie en relegasie elk. Dit het die tydelike naam “Asiatiese Vyfnasies” gedra. Die eerste toernooi het Taiwan in die eerste afdeling afgeskop, maar die gasheer het ná ’n naelskraapse nederlaag teen Singapoer met sy tweede groepplek promosie na die Top 5 misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2008 |titel=2008 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die tweede toernooi het die Taiwannese ná ’n eindstrydnederlaag teen Arabië as naaswenner afgesluit en weer promosie versuim.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2009 |titel=2009 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Aangesien dié wedstryde gelyktydig deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifisering, het Taiwan die hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2011 |title=2011 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In die Asiatiese Rugbykampioenskap 2010 se eerste afdeling is die span in die uitspeelwedstryd om die derde plek verslaan, waarmee hulle na die tweede afdeling gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2010 |title=2010 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Een jaar later het die Taiwannese ná naelskraapse oorwinnings oor [[Irannese nasionale rugbyspan|Iran]] in die halfeindstryd en Thailand in die eindstryd regstreekse promosie na die eerste afdeling behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2011 |title=2011 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daarna het hulle in 2012 en 2013 telkens die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2012 |title=2012 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2013 |title=2013 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die 2013-toernooi was deel van die Asiatiese [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering, waarmee die span nie vir dié hooftoernooi kon kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2015 |title=2015 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Een jaar later is Taiwan tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap ná ’n nederlaag teen [[Kasakse nasionale rugbyspan|Kasakstan]] na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2014 |title=2014 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2015 is die Asiatiese kampioenskap in Asiatiese Rugbykampioenskap hernoem, waarby Taiwan ná ’n oorwinning oor Thailand asook nederlae teen Maleisië en die Verenigde Arabiese Emirate na die derde afdeling gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2015 |title=2015 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2016 het die span egter nie aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2016 |title=2016 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Aangesien dit die eerste rondte van die [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering was, het hulle ook nie aan die Asiatiese kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2019 |title=2019 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In die daaropvolgende toernooi het Taiwan weer aan die tweede afdeling deelgeneem en ná ’n nederlaag teen Indië in die halfeindstryd en ’n oorwinning oor Thailand in die uitspeelwedstryd die derde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2017 |title=2017 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2018 het Taiwan ná oorwinnings oor dieselfde teenstanders promosie na die eerste afdeling behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2018 |title=2018 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daar is hulle egter ná nederlae teen Singapoer in die halfeindstryd en Sri Lanka in die uitspeelwedstryd weer na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2019 |title=2019 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Taiwannese span in 2020 en 2021 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie. In 2022 en 2023 het die span ook nie aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2022 |title=2022 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2023 |title=2023 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Aangesien dié toernooie deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2023]]-kwalifisering het Taiwan nie in aanmerking gekom vir die hooftoernooi nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2023 |title=2023 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2022 het die beheerliggaam na aanleiding van die [[Japan Rugby League One]] en die Koreaanse Superrugbyliga die Taiwannese Rugbyliga gestig, waaraan ook korporatiewe klubs deelneem wat spelers op ’n semiprofessionele betrek. Die liga beoog om die gaping tussen skolerugby en die nasionale span te oorbrug, aangesien baie juniorspelers die sport ná universiteit laat vaar weens ’n gebrek aan strukture.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/taïwan-le-département-des-sports-envisage-la-création-d-une-ligue-corporative-de-rugby-à-xv |title=Taïwan: Le département des sports envisage la création d'une ligue corporative de rugby à XV |publisher=Asie Rugby |date=11 Junie 2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Eers tydens die Union Cup 2024, die Asiatiese Rugbykampioenskap se tweede afdeling, het Taiwan ’n terugkeer op internasionale vlak gemaak en die tweede groepplek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2024 |title=2024 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Een jaar later het hulle die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2025 |title=2025 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Aangesien slegs die eerste afdeling deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering het die Taiwannese nie daaraan deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2027 |title=2027 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2026 het die span weer derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2026 |title=2026 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> == Kleure en embleem == Taiwan speel tradisioneel in ’n donkerblou trui met wit kleuraksente, swart broeke en donkerblou sokkies. Hul alternatiewe trui is wit met donkerblou kleuraksente, wit broeke en wit sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Taiwannese sportuitruster Croxover<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rocrugby.org.tw/upload/2025_02_15_2153580.pdf |title=Croxover |publisher=[[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> en truiborg is die Taiwannese maatskappy Laser Sun Technology. Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie se kenteken toon ’n rugbybal wat ook aan die buitelyn van die eiland Taiwan herinner met die Engelse belettering ''Chinese Taipei'' daarop en die Chinese naam 中華民國橄欖球協會 daarbo. == Stadions == Taiwan beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Taiwannese nasionale rugbyspan gebruik vir hul rugbywedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur die Republiek China: die [[Taipei Munisipale Stadion]] in die hoofstad [[Taipei]] en die [[Nasionale Stadion Kaohsiung]] in [[Kaohsiung]]. == Toetswedstryde == Taiwan het 55 van sy 129 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 42,64%. Taiwan se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Julie 2026)<ref>{{en}} {{cite web|url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=48;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Chinese Taipei |publisher=ESPNscrum |accessdate=30 November 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{PHLru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GUMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{HKGru}} || 21 || 8 || 12 || 1 || 38,10 |- | {{INDru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRNru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JPNru}} || 17 || 0 || 17 || 0 || 0,00 |- | {{KASru}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 20,00 |- | {{KORru}} || 15 || 1 || 14 || 0 || 6,67 |- | {{MYSru}} || 9 || 5 || 4 || 0 || 55,56 |- | {{MGLru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{PAKru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SGPru}} || 17 || 12 || 5 || 0 || 70,59 |- | {{LKAru}} || 14 || 8 || 6 || 0 || 57,14 |- | {{THAru}} || 17 || 12 || 5 || 0 || 70,59 |- | {{UAEru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CHNru}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''129''' || '''55''' || '''73''' || '''1''' || '''42,64''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Taiwan kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Asiatiese Spele === Tydens die Asiatiese Spele is in 1998 en 2002 rugbytoernooie aangebied (sedertdien word [[sewesrugby]] gebruik). * 1998: Bronsmedalje * 2002: Bronsmedalje === Asiatiese Rugbykampioenskappe === Die Taiwannese nasionale rugbyspan neem sedert 1969 aan die jaarlikse Asiatiese Rugbykampioenskap deel. Hulle het sedertdien nog nie ’n toernooi gewen nie en drie keer in die derde plek geëindig. === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat vestiging het Taiwan gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]]. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Taiwan nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Taiwannese span gevorm tydens die Union Cup 2024:<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/le-groupe-taïwanais-pour-l-union-s-cup-2024 |title=Le groupe taïwanais pour l'Union's Cup 2024 |publisher=Asie Rugby |date=27 Junie 2024 |accessdate=30 November 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Shen Ming Kuang]] || [[Skrumskakel]] || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}6 |- | [[Chen Chun Chi]] || Skrumskakel || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Luo Yi Hong]] || [[Losskakel]] || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Chien Tzu Fan]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Senter]] || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Wang Jia Xian]] || Senter || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Cheng Yu Min]] || Senter || [[New Taipei Lei Xu Lions]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Jian Ying]] || [[Vleuel]] || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Shin Jai Yung]] || Vleuel || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Yuan Cheng]] || Vleuel || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Xie Bing Yi]] || Vleuel || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Tsai Yu Tang]] || [[Haker]] || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Cen Yu Qi]] || Haker || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Yeh Tai Ting]] || [[Stut]] || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Ma Sheng En]] || Stut || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Ye Cheng Yu]] || Stut || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Chun Yu Chun]] || Stut || [[Taipei Medical University]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Liu Chia Yu]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[New Taipei Lei Xu Lions]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Chang Yu Cheng]] || Slot || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Pin Gui]] || Slot || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Cheng An Ting]] || Slot || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Yao Chih Yao]] || [[Losvoorspeler]] || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Yi Kai]] || Losvoorspeler || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Hong Jing Che]] || Losvoorspeler || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Taiwannese speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == * {{zh}} [https://www.rocrugby.org.tw/ Amptelike webwerf van die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/chinese-taipei Taiwan by Wêreldrugby] * {{fr}} [https://www.asierugby.com/blog/categories/taïwan Taiwan by Asie Rugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in die Republiek China]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Asië]] htogt6hg42lf32xwxw633whld01tp7s 0 456705 2922093 2917248 2026-08-04T19:10:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922093 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Kayla Swarts | beeld = | byskrif = | vollenaam = | bynaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|2003|5|24}} | geboorteplek = [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,78&nbsp;m | gewig = 71&nbsp;kg | ru_posisies = | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = | ru_proklubs = | ru_klubwedstryde = | ru_klubpunte = | ru_klubopdatering = | ru_currentclub = | ru_provinsie = | ru_provinsiejare = | ru_provinsiewedstryde = | ru_provinsiepunte = | ru_provinsieopdatering = | ru_sewesnasionalejare = 2025–hede | ru_sewesnasionalespan = {{vlagland|Suid-Afrika}} | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = 14 September 2025 | ru_nasionalespan = | ru_nasionalejare = | ru_nasionalewedstryde = | ru_nasionalepunte = | ru_nsopdatering = | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Veldhokkiespeler | eggenote = | kinders = | familie = | skool = [[Hoërskool Eunice]] | universiteit = [[Noordwes-Universiteit]] | url = }} '''Kayla Swarts''' (gebore op 24 Mei 2003) is ’n [[Suid-Afrika]]anse [[veldhokkie]]- en [[sewesrugby]]speler vir die onderskeidelike Suid-Afrikaanse nasionale spanne. Sy het aan die [[Olimpiese Somerspele 2024]] in [[Parys]] deelgeneem. == Loopbaan == === Veldhokkie === ==== Onder-21 ==== Swarts het haar debuut vir die Afrikajuniorbeker 2023 in Ismailia<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahockey.co.za/2023/02/11/south-african-womens-u21-team-named-for-the-african-qualifier/ |title=South African Women’s U21 team named for the African Qualifier |publisher=Suid-Afrikaanse Hokkievereniging |date=11 Februarie 2023 |accessdate=28 Februarie 2023}}</ref> en Juniorhokkiewêreldbeker in [[Santiago de Chile]] gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahockey.co.za/2023/09/27/sa-hockey-u21-women-named-for-junior-world-cup/ |title=SA Hockey U21 Women named for Junior World Cup |publisher=Suid-Afrikaanse Hokkievereniging |date=27 September 2023 |accessdate=27 September 2023}}</ref> ==== Nasionale span ==== Swarts het haar debuut vir die [[Internasionale Hokkiefederasie]] se Nasiesbeker in [[Valencia, Spanje|Valencia]] gemaak.<ref name="fih">{{en}} {{cite web |url=https://tms.fih.ch/competitions/1438/reports/teams |title=Team Details – South Africa |publisher=[[Internasionale Hokkiefederasie]] |accessdate=26 Desember 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sasportspress.co.za/sports-menu-heading-mobile/hockey/south-african-womens-hockey-squads-have-been-selected/ |title=South African Women’s Hockey squads have been selected |publisher=SA Sports Press |accessdate=26 Desember 2022}}</ref> In 2024 het sy ’n Olimpiese atleet geword en Suid-Afrika by die [[Olimpiese Somerspele 2024]] in [[Parys]] verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahockey.co.za/2024/06/19/team-south-africa-hockey-teams-named-for-the-paris-olympic-games/ |title=Team South Africa Hockey teams named for the Paris Olympic Games |publisher=Suid-Afrikaanse Hokkievereniging |date=19 Junie 2024 |accessdate=20 Junie 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.teamsa.co.za/second-group-of-team-sa-athletes-for-paris-named/ |title=Second group of Team SA athletes for Paris named |publisher=Team SA |author=Gary Lemke |date=19 Junie 2024 |accessdate=20 Junie 2024}}</ref> === Rugby === ==== Nasionale sewesrugbyspan ==== In 2024 het sy die Springbok-vrouesewesrugbyspan A tydens die Doebai Vrouesewes verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://springboks.rugby/news-features/articles/2024/11/22/sa-sevens-future-on-display-with-a-sides-in-dubai |title=SA Sevens’ future on display with 'A'-sides in Dubai |publisher=[[Suid-Afrikaanse Rugbyunie]] |date=22 November 2024 |accessdate=22 November 2024}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby365.com/countries/south-africa/olympic-hockey-player-switches-to-sevens-for-dubai/ |title=Wayde van Niekerk's sister heads to Dubai Sevens |publisher=Rugby 365 |date=22 November 2024 |accessdate=22 November 2024}}</ref> Tydens Wêreldrugby se Sewesuitdagerreeks was sy ook deel van die Springbok-vrouesewesrugbyspan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2025/02/18/swarts-willemse-named-in-bok-women-sevens-squad-for-challenger-opener/ |title=Swarts, Willemse named in Bok Women Sevens squad for Challenger opener |publisher=Suid-Afrikaanse Rugbyunie|accessdate=19 Februarie 2025}}</ref> == Persoonlike lewe == Sy het saam met haar ma en pa, Odessa Swarts (née Krause)<ref name="fih" /> en Steven Swarts, in [[Bloemfontein]] gewoon.<ref name="olgl">{{en}} {{cite web |url=https://iol.co.za/sport/olympics/2016-08-16-waydes-olympic-glory-what-his-parents-have-to-say/ |title=Wayde's Olympic glory: what his parents have to say |publisher=[[IOL]] |author=Francesca Villette |accessdate=11 Julie 2026}}</ref> Haar broer, [[Wayde van Niekerk]], is ook ’n Suid-Afrikaanse baan- en veldnaelloopatleet wat aan die 200- en 400-meter deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://gsport.co.za/kayla-swarts-running-her-own-race/ |title=Kayla Swarts Running Her Own Race |publisher=gsport4girls |author=Celine Abrahams |date=7 Junie 2020 |accessdate=12 Maart 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.netwerk24.com/sport/nog-sport/wayde-se-suster-haal-sa-vrouehokkiespan-20221130 |title=Wayde se suster haal SA vrouehokkiespan |publisher=[[Nuus24]] |author=Johann de Jager |date=30 November 2022 |accessdate=13 Maart 2023}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bloemfonteincourant.co.za/waydes-family-arrives-back-bloem/ |title=Wayde’s family arrives back in Bloem |publisher=Bloemfontein Courant |author=Morgan Piek |date=22 Augustus 2016 |accessdate=22 Augustus 2023}}</ref> Sy is die niggie van die Suid-Afrikaanse [[Rugbywêreldbeker 2019]]-wenner [[Cheslin Kolbe]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://iol.co.za/news/opinion/2019-11-10-wayde-van-niekerk-and-cheslin-kolbe-are-both-products-of-champion-parents/ |title=Wayde van Niekerk and Cheslin Kolbe are both products of champion parents |publisher=[[IOL]] |author=Cheryl Roberts |accessdate=11 Julie 2026}}</ref> Sy het [[Hoërskool Eunice|Eunice Hoërskool]] bygewoon.<ref name="fih" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Swarts, Kayla}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 2003]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vrouerugbyspelers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse veldhokkiespelers]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] tvg3ypzv0k0lfa484amly6x02k6i48g 0 457565 2922185 2916192 2026-08-04T20:28:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922185 wikitext text/x-wiki [[Beeld:K'inich Janaab Pakal I.jpg|thumb|220px|Kʼinich Janaab Pakal.]] '''Kʼinich Janaab Pakal''' (ook bekend as '''Pakal''' of '''Pakal die Grote'''; 24 Maart 603 - 29 Augustus 683) was ''[[ajaw]]'' (koning) van die [[Maja]]-stadstaat [[Palenque]] gedurende die Laat Klassieke tydperk van die pre-Columbiese [[Meso-Amerika]]anse chronologie. Hy het in Julie 615 die troon bestyg en tot sy dood regeer. Pakal het 68 jaar lank geheers en was die monarg met die vyfde langste bevestigde bewind van enige soewereine monarg in die geskiedenis, die langste ter wêreld vir meer as ’n millennium,<ref>Skidmore 2010, bl. 7.</ref> en die tweede langste van enige monarg in die geskiedenis van die [[Amerikas]]. {{beeldgroep2|perrow = 1 / 1 |total_width=220 |align=left |image1=K'inich Janaab' Pakal.svg| |image2=PakalImage2a.jpg| | footer = Kʼinich Janaab Pakal se gliewe. }} Gedurende sy lang bewind was Pakal verantwoordelik vir die oprigting of uitbreiding van sommige van Palenque se noemenswaardigste inskripsies en monumentale argitektuur wat bewaar gebly het.<ref name="martin">Martin & Grube 2008, bl. 162–168.</ref> Hy is moontlik die bekendste in populêre kultuur vir sy uitbeelding op die gekerfde deksel van sy sarkofaag, wat die onderwerp geword het van [[Antieke ruimtevaarders|skynargeologiese spekulasies]].<ref>{{Cite web|url=https://www.science.org/content/article/believe-atlantis-these-archaeologists-want-win-you-back-science|title=Believe in Atlantis? These archaeologists want to win you back to science|last=Wade|first=Lizzie|date=2019-04-09|website=Science {{!}} AAAS|language=en|access-date=2019-04-14}}</ref> ==Naam== Pakal se volle naam, Kʼinich Janaab Pakal (“Stralende Mielieblom (?) Skild”<ref name="skid71">Skidmore 2010, bl. 71–73.</ref>), word in klassieke [[Majaans]] weergegee as '''KʼINICH-JANA B-PAKAL-la''', '''KʼINICH-JANA B-pa-ka-la''', of '''KʼINICH-ja-na-bi-pa-ka-la'''.<ref>Martin & Grube 2008, bl. 162.</ref> Voordat sy naam betroubaar uit bestaande [[Majaskrif|Maja-inskripsies]] ontsyfer is, was Pakal bekend onder verskeie byname en benaderde benamings, insluitend '''Sonskild''' en '''8 Ahau'''. In moderne bronne word Pakal se naam soms ook met ’n bewindsnommer aangevul om hom te onderskei van ander heersers met dieselfde naam. Wanneer die naam "Pakal I" gebruik word, dien dit om hom te onderskei van twee latere bekende opvolgers in die Amerikaanse heerskappy, Kʼinich Janaab Pakal II (regeer omstreeks 742) en Janaab Pakal III, die laaste bekende heerser van Palenque (regeer omstreeks 799).<ref>Skidmore 2010, bl. 56–57, 71–73, 83, 91.</ref> ==Vroeë lewe== [[Beeld:PacalII.svg|thumb|190px|Kʼinich Janaab Pakal se portret toe hy die troon bestyg het.]] [[Beeld:Palenque - Grabschmuck des Pakal.jpg|thumb|190px|Gemonteerde begrafnisjuwele van Pakal.]] Kʼinich Janaab Pakal was ’n inboorling van Palenque. Hy is in Maart 603 gebore as die seun van lady [[Sak Kʼukʼ]] van die regerende Palenque-dinastie en haar man, Kʼan Moʼ Hix. Hy is in 'n besonder onstuimige tydperk in Palenque se geskiedenis gebore. Die stadstaat is slegs vier jaar tevore deur die magtige Majastaat [[Calakmul]] geplunder, en nog ’n katastrofiese aanval is tydens Pakal se vroeë kinderjare in 611 gelei deur die ''ajaw'' van Calakmul, Rolslang. Die sterftes die daaropvolgende jaar van sowel die regerende Palenque-''ajaw'', Ajen Yohl Mat, as sy erfgenaam, Janahb Pakal (Pakal se oupa en naamgenoot aan moederskant) het ’n opvolgingskrisis ontketen; uiteindelik het Pakal in Julie 615 op 12-jarige ouderdom die heerskappy van Palenque aanvaar ná ’n tussentydse regentskap deur sy moeder, lady Sak Kʼukʼ.<ref>Martin & Grube 2008, bl. 162–165.</ref> ==Bewind== Pakal het Palenque se mag in die westelike deel van die Majastate uitgebrei en ’n bouprogram in sy hoofstad begin wat van die beste kuns en argitektuur van die Majabeskawing opgelewer het.<ref name="martin" /> In Maart 626 is hy getroud met Ix Tzʼakbu Ajaw, ’n afstammeling van die voormalige regerende Toktahn-dinastie uit Palenque se satellietnedersetting Uxteʼkʼuh. Hulle was lank getroud en het minstens twee seuns, Kan Bahlam (gebore 635) en Kʼan Joy Chitam (gebore 644), gehad – en waarskynlik ’n derde, Tiwol Chan Mat (gebore 648).<ref>{{cite book |last=Tiesler |first=Vera |date=2006 |editor-last=Tiesler |editor-first=Vera |editor-last2=Cucina |editor-first2=Andrea |title=Janaab' Pakal of Palenque: Reconstructing the Life and Death of a Maya Ruler |publisher=University of Arizona Press |pages=21–47 |chapter=Life and death of the ruler: recent bioarchaeological findings |isbn=978-0-8165-2510-2}}</ref> [[Beeld:Grosser Tempel in Palenque.jpg|thumb|240px|links|Die Paleis van Palenque.]] [[Beeld:Temple of Inscriptions, Palenque (2088170629).jpg|thumb|links|240px|Die Tempel van die Inskripsies.]] In 647, op die ouderdom van 44, het Pakal sy eerste bouprojek begin, naamlik die tempel wat vandag El Olvidado genoem word (Spaans vir “Die Vergete Een”) weens sy afstand van Lakamhaʼ. Van al Pakal se bouprojekte is die Paleis van Palenque moontlik die mees volmaakte. Die gebou het reeds bestaan, maar Pakal het dit aansienlik vergroot deur monumentale vertrekke bo-op die ou vlak by te voeg. Hy het daarna Gebou E opgerig, genaamd ''Sak Nuk Naah''. Die oostelike hof van die paleis is ’n seremoniële gebied wat militêre oorwinnings gedenk. Huise B en C is in 661 gebou en Huis A in 668. Huis A is bedek met [[Fresko|fresko’s]] van gevangenes wat in 662 gevange geneem is.<ref name="martin" /><ref name="skid71" /> Pakal se vrou van 47 jaar het in November 672 gesterf. Agt jaar later het Pakal ook die dood van Tiwol Chan Mat (sy derde seun) beleef en oor sy begrafnisplegtigheid toesig gehou.<ref>{{cite book |last=Tiesler |first=Vera |date=2006 |editor-last=Tiesler |editor-first=Vera |editor-last2=Cucina |editor-first2=Andrea |title=Janaab' Pakal of Palenque: Reconstructing the Life and Death of a Maya Ruler |publisher=University of Arizona Press |pages=21–47 |chapter=Life and death of the ruler: recent bioarchaeological findings |isbn=978-0-8165-2510-2}}</ref> ==Dood en graf== [[Beeld:Pacal the Great tomb lid.svg|thumb|190px|die gekerfde deksel van Kʼinich Janaab Pakal I se sarkofaag.]] Pakal self is in Augustus 683 op 80-jarige ouderdom oorlede nadat hy 68 jaar en 33 dae oor Palenque regeer het.<ref>Tiesler & Cucina 2004, p. 40.</ref> Hy is ná sy dood as een van die beskermgode van Palenque vergoddelik.<ref>{{cite web|last=Guenter|first=Stanley|title=The Tomb of K'inich Janaab Pakal: The Temple of the Inscriptions at Palenque|date=2007|publisher=Mesoweb Articles|url=http://www.mesoweb.com/articles/guenter/TI.pdf|pages=5|access-date=2 September 2022}}</ref> Sy twee oorlewende seuns het albei uit eie reg'' ajaw'' geword.<ref>{{cite book |last=Tiesler |first=Vera |date=2006 |editor-last=Tiesler |editor-first=Vera |editor-last2=Cucina |editor-first2=Andrea |title=Janaab' Pakal of Palenque: Reconstructing the Life and Death of a Maya Ruler |publisher=University of Arizona Press |pages=21–47 |chapter=Life and death of the ruler: recent bioarchaeological findings |isbn=978-0-8165-2510-2}}</ref> Pakal is in 'n enorme sarkofaag begrawe in een van Palenque se trappiramiedstrukture, ''Bʼolon Yej Teʼ Naah'' ("die Huis van die Nege Skerpgemaakte Spiese"), nou bekend as die Tempel van die Inskripsies. Die groot, gekerfde klipdeksel van die sarkofaag is 'n unieke Klassieke Majakunswerk. Om die rande is 'n raam met [[kosmologie]]se tekens, byvoorbeeld vir die [[Son]], [[Maan]] en 'n [[ster]], asook die koppe van ses edelmanne met verskeie range.<ref>Schele & Mathews 1998, pp. 111–112.</ref> Die sentrale beeld is van 'n stamboom. Die koning self word in 'n spesifieke houding uitgebeeld wat op hergeboorte kan dui.<ref>Stuart & Stuart 2008, pp. 174–177</ref> ===Skynargeologie=== Pakal se graf was sedert sy verskyning in Erich von Däniken se topverkoper van 1968, ''Chariots of the Gods?'', die onderwerp van spekulasies oor [[antieke ruimtevaarders]]. Von Däniken het ’n tekening van die sarkofaagdeksel gereproduseer en Pakal se houding vergelyk met dié van ruimtevaarders in die 1960’s; hy het die uitbeeldings onder Pakal vir vuurpyle aangesien en die sarkofaagdeksel aangebied as moontlike bewys van ’n [[Buiteaardse lewe|buiteaardse]] invloed op die antieke Maja.<ref>Finley, bl. 1</ref><ref>Von Däniken, bl. 100–101.</ref> Só ’n interpretasie word bykans universeel deur Maja-argeoloë, epigrawe en kunshistorici verwerp, wat daarop wys dat Von Däniken se aanspraak uitsluitlik op visuele inspeksie berus en geen ag slaan op byvoorbeeld die breër argeologiese konteks nie.<ref>{{cite book |last1=Turner |first1=Derek D. |last2=Turner |first2=Michelle I. |date=2021 |editor-last=Killin |editor-first=Anton |editor-last2=Allen-Hermanson |editor-first2=Sean |title=Explorations in Archaeology and Philosophy |publisher=Springer |pages=7–24 |chapter="I'm not saying it was aliens": an archaeological and philosophical analysis of a conspiracy theory |isbn=978-3-030-61051-7}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} *{{cite web |last1=Finley |first1=Michael |title=Von Daniken's Maya Astronaut |url=http://members.shaw.ca/mjfinley/vondaniken.html |website=Shaw Webspace |access-date=18 October 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080412070747/http://members.shaw.ca/mjfinley/vondaniken.html |archive-date=April 12, 2008 }} *{{cite book|last1=Freidel|first1=David A.|last2=Schele|first2=Linda|last3=Parker|first3=Joy|title=Maya Cosmos: Three Thousand Years on the Shaman's Path|url=https://archive.org/details/mayacosmosthreet0000frei|url-access=registration|date=1993|publisher=William Morrow and Co.|location=New York|isbn=978-0688100810}} *{{cite book|author=Martin, Simon|author2=Nikolai Grube|year=2008|title=Chronicle of the Maya Kings and Queens: Deciphering the Dynasties of the Ancient Maya|location=Londen en New York|publisher=Thames & Hudson|edition=2de|isbn=978-0500287262|oclc=191753193}} *{{cite web|last1=Mathews|first1=Peter|title=Who's Who in the Classic Maya World|url=http://research.famsi.org/whos_who/people.php?mathewsnumber=PAL%20011|website=Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, Inc. (FAMSI)|access-date=18 October 2015}} *{{cite book|last1=Schele|first1=Linda|last2=Mathews|first2=Peter|title=The Code of Kings: The Language of Seven Sacred Maya Temples and Tombs|date=1998|publisher=Touchstone|location=New York|url=https://books.google.com/books?id=QRxr0uuxw3kC&q=The+Code+of+Kings|access-date=17 October 2015|isbn=068480106X}} *{{cite book|last1=Skidmore|first1=Joel|title=The Rulers of Palenque|date=2010|publisher=Mesoweb Publications|edition=5th|url=http://www.mesoweb.com/palenque/resources/rulers/PalenqueRulers-05.pdf|access-date=12 October 2015|archive-date= 5 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305033050/http://www.mesoweb.com/palenque/resources/rulers/PalenqueRulers-05.pdf|url-status=dead}} *{{cite book|last=Stokstad|first=Marilyn|title=Art History|edition=4th|year=2008|publisher=Prentice Hall|location=Upper Saddle River, New Jersey|isbn=978-0-205-74422-0}} *{{cite book|last1=Stuart|first1=David|last2=Stuart|first2=George|title=Palenque: Eternal City of the Maya|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0500051566}} *{{Cite journal|last1=Tiesler|first1=V.|last2=Cucina|first2=A.|last3=Pacheco|first3=A. Romano|date=2004-10-18|title=Who was the Red Queen? Identity of the female Maya dignitary from the sarcophagus tomb of Temple XIII, Palenque, Mexico.|journal=Homo|volume=55|issue=1|pages=65–76|doi=10.1016/j.jchb.2004.01.003|pmid=15553269|issn=0018-442X}} *{{cite book|last1=Däniken|first1=Erich von|title=Chariots of the Gods?: Unsolved Mysteries of the Past|date=1969|publisher=Bantam Books|isbn=0285502565|url-access=registration|url=https://archive.org/details/chariotsofgodsun00dnik}} {{refend}} ==Skakels== *[https://web.archive.org/web/20180603102810/https://www.mesoweb.com/palenque/features/sarcophagus/pakals_tomb.htmll Mesoweb's description of the discovery of Pakal's tomb] (via Archive.org) {{CommonsKategorie-inlyn|K'inich Janaab' Pakal I}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Kʼinich Janaabʼ Pakal}} {{Normdata}} [[Kategorie:Maja]] jror5gvqf2is0bxs99fotuvbkr1lbfa 3 457970 2922322 2876509 2026-08-05T10:47:47Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Gebruikerbespreking:AFM/argief2021-17]] na [[Gebruikerbespreking:AFM/argief2021-27]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Tikfout in titel 2876509 wikitext text/x-wiki {{argief}} == [[Oubergpas]] == {{ping|AFM}}, ek stem nie saam met die ligging van die pas nie. Dit is in die [[Roggeveldberge]]. Loer asb daarna... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:14, 13 Januarie 2021 (UTC) :{{ping|Oesjaar}} dit moet seker een vd vele dubbelsinnighede in Suid-Afrika wees! Die [[:ceb:Oubergspas (gintang sa Habagatang Aprika, Province of the Western Cape)|Cebuano-artikel]] se Googlekaart gee wel die Oubergpas aan as noord van Montagu. Groete, [[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:17, 13 Januarie 2021 (UTC) ::Dit is toe so: sien [[:ceb:Oubergspas]] (dubbelsinnig). Een in die Noord-Kaap en een in die Wes-Kaap! [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] == [[Kareedouwpas]] == {{ping|AFM}}, ek betwis die inligting oor die pas. Volgens ander bronne [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/eastern-cape/item/189-kareedouw-pass.html] is die pas op die [[R402 (Suid-Afrika)]]. Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:16, 15 Januarie 2021 (UTC) == [[Magrieta Prinsloo-brug]] == {{ping|AFM}}, volgens Google en ander artikels is die brug oor die [[Vaalrivier]] by [[Oranjeville]]. Loer asb na jou bronne. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:08, 5 Mei 2021 (UTC) == [[Stockholmteer‎]] == Dankie vir jou artikel, kan jy asb die bronne as skakels verskaf sodat ons dit kan nagaan? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:38, 24 Junie 2021 (UTC) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:Geography of Azerbaijan]] in Afrikaans Wikipedia? Yours sincerely, [[Gebruiker:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Gebruikerbespreking:Multituberculata|kontak]]) 17:10, 24 Junie 2021 (UTC) == [[Maria van Riebeeck-standbeeld]] == Good afternoon from Amsterdam. This [[Maria van Riebeeck-standbeeld]] (statue) is not placed in the rotonde but next to it. It is placed in a park between the roads of Heerengracht crossing Hans Strijdom Avenue and Old Marine Drive. See the [[:nl:Standbeeld van Maria de la Queillerie|Dutch article]] for coördinates. [[Gebruiker:Ceescamel|Ceescamel]] ([[Gebruikerbespreking:Ceescamel|kontak]]) 12:32, 8 Maart 2022 (UTC) == [[Caledonrivier]] == {{ping|AFM}} hoekom verwyder jy al 15 blou skakels by [[Caledonrivier]]? Dis nou 'n gemors man! [[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:08, 16 Junie 2022 (UTC) == [[Faure, Suid-Afrika]] == Middag AFM, verskaf asb bronne of verwysings by jou nuwe artikel oor Faure. Ons wil graag weet waar jy die inligting oor bekende staatsamptenare, politici en predikante verkry het. Groete, [[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:03, 25 Februarie 2023 (UTC) :Help asb met die bronne hier! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:09, 19 Julie 2024 (UTC) == Stettynsberge == {{ping|AFM}}, het jy dalk toegang tot inligting vir die berge? Dan is die Kaapse Plooigordel volledig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:33, 6 Julie 2023 (UTC) ::{{ping|AFM}}, my vraag is eenvoudig en die antwoord is voor die hand liggend, maar ek wil net seker maak: Stettynsberge = Stettynskloofberge? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:13, 26 November 2024 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=af medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC) == Franschhoekberge == [[Gebruiker:AFM]], is daar enige kans dat jy Franschhoekberge kan skep? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:03, 7 Augustus 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/af&oldid=25416242 --> == Hantamberge == [[Gebruiker:AFM]], enige kans dat jy Hantamberge kan skep? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:46, 19 November 2024 (UTC) == Skipskop == {{ping|AFM}}, jy verwys in jou artikel [[Skipskop]] na die [[Willem de Zwijger (skip)]] maar die jaartalle van vergaan verskil. Loer asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 14 Desember 2024 (UTC) == Boesmansland == {{ping|AFM}}, het jy enige iets oor [[Boesmansland]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:28, 17 Maart 2025 (UTC) :En toe bestaan dit as [[Boesmanland]]!! Watter een van die twee vorme is die mees korrekste? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:31, 17 Maart 2025 (UTC) == Vyftienmyl se Berge == {{ping|AFM}}, iets wat jou mag interesseer! In die Noord-Kaap. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 14:22, 26 Maart 2025 (UTC) == Hagelkraal == {{ping|AFM}}, het jy inligting om bogenoemde te kan skep? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:01, 7 Mei 2025 (UTC) == Paleisheuwel == {{ping|AFM}}, kan jy dalk help om bogenoemde te skep? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:40, 30 Junie 2025 (UTC) 07defu8w56e7zm2j74gmadu1ow2499v 2 458548 2922236 2918953 2026-08-04T23:09:36Z VamuhleOmuhle 203624 2922236 wikitext text/x-wiki == Bursera graveolens == 6mryv91ssc9sk6wc6oeswm9iebml2xm 2922237 2922236 2026-08-04T23:15:30Z VamuhleOmuhle 203624 /* Bursera graveolens */ 2922237 wikitext text/x-wiki == Bursera graveolens == Palo Santo, wetenskaplik bekend as Bursera graveolens, is 'n bladwisselende boom wat tot die Burseraceae-familie behoort. Inheems aan tropiese droë woude van Suid-Amerika, word dit lankal waardeer vir sy geurige kernhout en hars. 1gk0z2cufgmjenygkhnk3ujo6xmsydg 2922238 2922237 2026-08-04T23:20:32Z VamuhleOmuhle 203624 2922238 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bursera graveolens 1zz.jpg|duimnael]] [[Lêer:Bursera graveolens without leaves.jpg|duimnael|palo santo sonder blare]] == Bursera graveolens == Palo Santo, wetenskaplik bekend as '''''Bursera graveolens''''', is 'n bladwisselende boom wat tot die ''Burseraceae''-familie behoort. Inheems aan tropiese droë woude van Suid-Amerika, word dit lankal waardeer vir sy geurige kernhout en hars. 8d01ujlk8z6turyionprac2vunaffyx 14 459814 2922256 2889781 2026-08-05T08:26:24Z JMK 649 +kat 2922256 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Rampe| ]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suid-Afrika]] hh2nc01139s7md5grkb3sol3p629sq0 2922302 2922256 2026-08-05T09:43:17Z JMK 649 commons 2922302 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Disasters and accidents in South Africa}} [[Kategorie:Rampe| ]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suid-Afrika]] c96nezupsj8q4eawl54xpxikih80fx1 0 459977 2922234 2909655 2026-08-04T22:17:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922234 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lockheed B-34 USAAF in flight.jpg|duimnael|USAAF Lockheed B-34]] Die '''Lockheed Ventura''' is ’n tweemotorige mediumbomwerper en patrolliebomwerper van die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Die Ventura is in laat-1942 vir gevegsoperasies in Europa as ’n [[bomwerper]] deur die [[Britse Koninklike Lugmag]] (RAF) in gebruik geneem. Die vliegtuig is die '''PV-1''' deur die [[Amerikaanse Vloot]] genoem en het in 1943 in die Stille Oseaan tot die geveg toegetree. Die bomwerper is ook gebruik deur die [[United States Army Air Forces]] (USAAF), wat dit die '''Lockheed B-34''' (Lexington) en die '''B-37''' (as opleidingsvliegtuig) genoem het. Die Britse gemenebesmagte het dit ook in verskeie rolle gebruik, insluitende vir oorlogvoering teen skepe en die opsporing en aanval van duikbote. [[Lêer:Lockheed B-37 USAAF.jpg|duimnael|USAAF Lockheed B-37]] [[Lêer:Lockheed Ventura - Royal Air Force Coastal Command, 1939-1945. CM6226.jpg|duimnael|Lockheed Ventura GR Merk V’s van die SALM se 22 Eskader]] Die Lockheed Ventura was ’n militêre ontwikkeling van die Lodestar-transportvliegtuig en is oorspronklik ingevolge ’n bestelling van die Britse regering ontwerp en vervaardig. Die eerste Ventura I het op 31 Julie 1941 gevlieg en Merk I-weergawes is in 1942 as mediumbomwerpers deur die Britse Lugmag in gebruik geneem. Hulle het vier masjiengewere in die neus gehad en twee of vier gewere in ’n koepel op die rug en twee gewere op die buik gehad wat agtertoe vuur; altesaam 188 is vervaardig. Die Merk I is deur die Ventura II en IIA vir die Britse Lugmag gevolg. Hierdie variante is ingevolge Amerikaanse kontrakte deur Vega geproduseer en is op ’n bruikleengrondslag aan die Britse bomwerperkommandement verskaf, met die benaming B-34. Volgende aan die beurt was die Merk III (VSA-benaming O-56, later B-37), maar net 18 is afgelewer. Die finale variant was die PV-1, wat hoofsaaklik as ’n patrolliebomwerper vir die Amerikaanse Vloot vervaardig is. Dit het ’n omhulde neus, toegerus met twee vaste masjiengewere gehad. Altesaam 1600 PV-1’s is geproduseer, waarvan 388 op ’n bruikleengrondslag as Ventura IV’s of GR.V’s aan die kuskommandement van die Britse Lugmag afgelewer is. Hierdie vliegtuie het wydverspreide diens met verskeie gemenebes-lugmagte gesien. Die totale Ventura/B-34/PV-produksie het uit 2475 vliegtuie bestaan.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |pages=601, 602 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === SALM-B-34’s === B-34 Ventura II-vliegtuie het in 1942 by Lugmagstasie Brooklyn (later bekend as [[Lugmagbasis Ysterplaat]]) begin aankom. In 1946 het die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) besluit om 62 B-34 Venturas te hou. Hierdie vliegtuie is soos volg toegewys: 21 Eskader en 60 Eskader by [[Lugmagbasis Swartkop]], 24 Eskader by [[Lugmagbasis Bloemspruit|Bloemspruit]] en die bomwerping-en-skietoefen-en-lugnavigasieskool by [[Langebaanweg]]. Die laaste B-34 het vanaf Bloemspruit gevlieg toe 24 Eskader gesluit is.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=265, 268 |language=en}}</ref> ==== Lockheed B-34 Ventura II konstruksienommer 137-4642 ==== Die Ventura II met die konstruksienommer 137-4642 het die reeksnommers AJ504 in die Britse Koninklike Lugmag (RAF) en 6112 in die Suid-Afrikaanse Lugmag gehad.<ref name=":0" /> Die Ventura met die reeksnommer 6112 word hieronder op 9 Februarie 2003 by SALM-museum Swartkop geïllustreer. In die nabyfoto kan die dowwe reeksnommer 6112 en die kodeletters AR gesien word.<gallery mode="packed"> Lêer:6112 2003-02-09 FASK 035 LR 800x600.jpg|Swartkop 9 Februarie 2003 Lêer:6112 2003-02-09 FASK 038 600x450.jpg|Swartkop 9 Februarie 2003 Lêer:6112 2003-02-09 FASK 033 LR 600x450.jpg|Swartkop 9 Februarie 2003 </gallery> === SALM-PV-1’s === Die SALM het in 1946 besluit om 86 Lockheed PV-1 Ventura Merk V-patrolliebomwerpers te hou. Die kuseskaders, naamlik  17, 22 en 27 Eskader, het die PV-1’s gebruik. Venturas van 22 Eskader het op 1 November 1958 by 35 Eskader aangesluit en het die B-vlug van die eenheid gevorm. Hierdie vliegtuie het die vliegopleidingsfase van die navigators vir die Lugnavigasieskool onderneem en is teen 1960 uitgefaseer. Sommige van die PV-1’s was in diens van die SALM tot 1959.<ref name=":0" /> <ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=August 2002 |title=Squadrons and units of the SAAF, 35 Squadron |journal=SA Flyer |pages=26 to 29}}</ref> === Venturas van die SAL-vakleerlingskool === Die vakleerlingskool van die Suid-Afrikaanse Lugdiens (SAL) het Lockheed PV-1 Venturas vir die opleiding van vakleerlinge gebruik. TS-nommers (Tegniese Skool-nommers) is aan die Venturas toegeken. Min van hulle het hulle vorige merke opgehad. Hulle het almal oranje stertvinne en swart of blou “vlieënde springbokke” gehad en sommiges het blou enjinkappe gehad. Een het in ’n stadium ’n gedeeltelike SAL-kleurskema en nog een ’n feitlik volledige skema (kompleet met geverfde lynvliegtuigvensters) gehad. Hierdie Venturas was van TS302 tot TS307 genommer. Die besonderhede wat hieronder weerspieël word, is by twee verskillende geleenthede (insluitende een op 6 Mei 1977) deur Dave Becker bevestig. Let daarop dat die inligting in Brent 2005 in sekere opsigte verskil van dié wat hieronder weergegee word. * TS302: Volledige SAL-skema, gebruik as ’n kajuitlaaiopleidingsvliegtuig * TS303: Kon.-no. 5865; ex-VSA-vloot BuNo 34965; gebruik as ’n kontrole-instellingopleidingsvliegtuig; naam ''Sleep John'' ''B''; reeksnommer in swart op agterdeel van romp * TS304: Kon.-no. 6059, moontlik ex-6473 (Let wel: Volgens Brent 2005 is dit egter 6476); kode GZQG; ex BuNo 48823; naam ''Baltimore Babe''; niestandaard- ekstra syvenster op neus * TS305: ex-SALM-radioroepsein MFSMB; BuNo 34659, 34859 of 34959; naam ''Moeras Padda''; wapens – passer en tier op die neus; moontlik SALM 6447 (Brent 2005 = BuNo 34965) * TS306: Kon.-no.6290, ex 6498; radioroepsein MFSMR; BuNo 49474; volledigste van die ses vliegtuie; naam ''Jane''; gebruik vir die ambagstoetsing van vakleerlinge * TS307: Kon.-no.6295, ex 6525, radioroepsein MFSGT; BuNo 49479; enjins, neus en die grootste deel van bakboordromp verwyder; gebruik vir lugraaminstruksie Die hele gedeelte hierbo is op Aviation Society of Africa Julie 1977 en Brent 2005 gegrond.<ref>{{Cite journal |last=Becker |first=Dave |date=July 1977 |title=SAA’s Non-flying Fleet |journal=Aviation Society of Africa Newsletter |volume=IV |issue=7 |pages=9 to 11}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=276 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Fire demo 1984-02-04 FAJS 608 shd50 her 600x364.jpg|Moontlik TS302 4 Feb 1984 Lêer:TS306 1981-10-24 FAJS 599 shd25 her2 600x364.jpg|TS306 24 Oktober 1981 </gallery>'''Latere gebeure''' * TS302: SALM 6423, RAF FP564; Whitehills Radio Flyers Club * TS303: SALM 6447, RAF FP682; vertoon by SALM-museum Ysterplaat * TS304: SALM 6476, RAF JT808; in modulêre vorm omskep en gedurende 1983 opgesny * TS305: SALM 6432, RAF FP607; vertoon by Edenvale MOTHS * TS306: SALM 6498, RAF JT867; vertoon by SALM-museum Swartkop * TS307: SALM 6525, RAF JT872; romp by Burgerlike Lugvaart, Johannesburg Internasionale Lughawe Hierdie paragraaf is op ''Winged Springboks'' en Brent 2005 gegrond.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Winged Springboks 1934 to 1996 The aircraft of South African Airways through sixty-two years as Africa’s premier air carrier |date=1996 |publisher=Spring Air |year=1996 |isbn=0-958- 3977-4-0 |pages=29 |language=en}}</ref> === Individuele Ventura PV-1-konstruksienommers === ==== Konstruksienommer 237-5409 ==== * Die Lockheed PV-1 Ventura Merk V met die reeksnommer 6426 is in 1943 onder VSA BuNo 33400 en met ook die Britse Koninklike Lugmag die reeksnommer FP996, gebou. Die [[Rietvlei-vliegtuigongeluk (1943)|vliegtuig stort neer]] op die plaas Rietvallei (377) ( naby die [[Rietvleidam]], buite Pretoria op [[9 Oktober]] [[1943]], tydens die vliegtuig se afleweringsvlug.<ref name="Bernhardt2018">{{cite web |url=http://bloms.co.za/pen/Aircraft%20Crash%20Rietvlei.pdf |title=The S.A.A.F Memorial at Musanda (Rietvlei) – A Concise Historic Overview |last=Bernhardt |first=Wilhelm |year=2018 |publisher=bloms.co.za |access-date=4 Junie 2026 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Konstruksienommer 237-5649 ==== Die Ventura met die reeksnommer 6432 is vir vertoning na die Marais Steyn-park in Edenvale naby Johannesburg verskuif. Die SAL en die SALM-museum het die vliegtuig tot statiese vertoon- toestand gerestoureer. Hierdie skroefvliegtuig is in September 1943 aan 23 Eskader van die SALM afgelewer en het die radioroepsein MFSMB gehad. Dit is in Augustus 1955 vir BBP-take omskep en is in November 1958 aan diens onttrek. Die masjien is sedert 1961 (toe hy aan die SAL verkoop is) tot sy restourasie in 1985 in die vakleerlingskool van die SAL by Jan Smuts-lughawe gebruik. Die SALM-museum het verskeie ontbrekende onderdele uit sy groot voorraad Ventura-dele geskenk om nommer 6432 tot sy glorieryke oorlogtydse voorkoms te restoureer.<ref>{{Cite journal |last=Zaayman |first=Karel |date=February 1986 |title=MILITARY AVIATION: AIRCRAFT OF THE SAAF |journal=African Air Review |volume=12 |issue=February 1986 |pages=3 |via=Aviation Society of Africa}}</ref> Die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6432 het die konstruksienommer 237-5649 en die BuNo 34759. Die vliegmasjien was voorheen TS305 by die SAL-vakleerlingskool en FP607 in die Britse Koninklike Lugmag.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=275 |language=en}}</ref> In die meegaande foto’s word die masjien op verskillende datums by die MOTHS in Edenvale gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:6432 1989-08-12 Edenvale 978 ELshd her 624x400.jpg|Edenvale 12 Augustus 1989 Lêer:6432 1989-12-18 Edenvale 979 ELshd her 624x400.jpg|Edenvale 18 Desember 1989 Lêer:6432 1989-00-00 Edenvale 386 LR her 600x364.jpg|Foto 1989 geneem Lêer:6432 1989-00-00 Edenvale 387 LR her 600x364.jpg|Foto 1989 geneem Lêer:6432 1991-01-26 MOTHS 048 shd25 her cr 600x364.jpg|Edenvale 26 Januarie 1991 </gallery> ==== Konstruksienommer 237-5855 ==== * Die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6447 is in 1943 as ’n Lockheed 37 PV-1 Ventura GR.5 met die BuNo 34965 en die konstruksienommer 237-5855 gebou. Hy het in die Britse Koninklike Lugmag die reeksnommer FP682 gehad. * Van 6 November 1943 tot 23 Augustus 1945 is die vliegtuig deur 25 Eskader bedryf. Daarna het die masjien na 23 Eskader, 1 Lugdepot, 3 Lugdepot en 10 Vleuel gegaan. Dit is in September 1944 by Fisantekraal getoets. * Van 23 Augustus 1945 tot 24 Januarie 1958 is die skroefvliegtuig op die pendeldiens tussen Pretoria en Kaïro gebruik. Tussen Januarie en Maart 1958 is die vliegtuig van die SALM-boeke geskrap en aan die SAL verkoop (dit is as instruksielugraam met die reeksnommer TS303 deur die SAL gebruik). * Tussen 27 Oktober 1988 en 10 Mei 1990 is die masjien agter ’n voorhaker gesleep en het op 3 November 1988 by Lugmagbasis Ysterplaat aangekom, en daar is met die restourasie van die vliegtuig begin. Die Ventura het op 11 Mei 1990 uit die verfwinkel gekom en die vyfde vertoonvliegtuig by SALM-museum Ysterplaat geword. Die inligting in hierdie paragraaf is van inligtingsborde langs die vliegtuig in SALM-museum Ysterplaat bekom. Die foto’s van die Ventura met die reeksnommer 6447 hieronder is op 2 Desember 2005 by SALM-museum Ysterplaat geneem. <gallery mode="packed"> Lêer:6447 2005-12-02 FAYP 123 cr LR 600x400.jpg|Ysterplaat 2 Desember 2005 Lêer:6447 2005-12-02 FAYP 041 LR 600x400.jpg|Ysterplaat 2 Desember 2005 Lêer:6447 2005-12-02 FAYP 018 LR 800x533.jpg|Ysterplaat 2 Desember 2005 Lêer:6447 2005-12-02 FAYP 030 LR 600x400.jpg|Ysterplaat 2 Desember 2005 </gallery> ==== Konstruksienommer 237-6219 ==== Die vliegtuig is in 1944 as BuNo 49403 vir die Amerikaanse Vloot gebou. Daarna is dit met die reeksnommer JT861 deur die Britse Koninklike Lugmag gebruik. Vervolgens is dit as reeksnommer 6487 deur die SALM bedryf. In SALM-diens het die skroefvliegtuig diens met 29 Eskader by Darling gedoen (radioroepsein MFSFD). Later is die vliegtuig in ’n BBP-weergawe omskep en is vanaf Julie 1946 deur die BBP-vlug van 28 Eskader gebruik. Die masjien is van Julie 1946 tot Mei 1948 deur generaal JC Smuts gebruik en het later die naam ''Klein Tierberg'' gekry. Die Ventura het op 27 September 1960 na 15 Lugdepot gegaan en is op 14 Mei 1970 van die SALM se boeke geskrap. Die volgende eienaar van die vliegmasjien was die Suid-Afrikaanse Mediese Korps-opleidingsentrum, waar dit as grondopleidingsvliegtuig vir die laai van ongevalle in vliegtuie gemodifiseer is. Die opleidingskool van die Suid-Afrikaanse Mediese Korps het op 2 November 1973 die Lockheed PV-1 Ventura met die reeksnommer 6487 aan die Suid-Afrikaanse Lugmag-museum aangebied (dit was die SALM-museum se eerste vliegtuig). Loodsnommer 13 by Lugmagstasie Snake Valley naby Pretoria is as museumstoorfasiliteit beskikbaar gestel.<ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=The S.A.A.F. Museum |date=August 1977 |publisher=Aviation Society of Africa |year=1977 |location=Newredruth, South Africa |pages=6, 18 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:219 1976-12-15 FASK 977 800x486.jpg|Snake Valley 15 Desember 1976 Lêer:6487 2008-08-02 FASK 005 EL 600x400.jpg|Swartkop 2 Augustus 2008 Lêer:6487 2010-06-05 FASK 0047 shd25 800x533.jpg|Swartkop 5 Junie 2010 Lêer:6487 2010-08-13 FASK 0020 ELshd 800x533.jpg|Swartkop 13 Augustus 2010 Lêer:6487 2014-09-19 FASK 5315 ELshd 600x400.jpg|Swartkop 19 September 2014 </gallery> ==== Konstruksienommer 237-6290 ==== Die Lockheed PV-1 Ventura Mk V met die reeksnommer 6498 het die konstruksienommer 237-6290 en het die lewe as BuNo 49474 van die Amerikaanse Vloot begin. Hy het ook die reeksnommer JT867 in die Britse Koninklike Lugmag gehad. As SALM-vliegtuig het hy in ’n stadium die kode MS-R gehad (“MS” was die kode vir 17 Eskader).<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=277 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Ts306 1991-05-18 FASK 102 LR 800x486.jpg|Swartkop 18 Mei 1991 Lêer:6498 2003-02-09 040 LR 600x450.jpg|Swartkop 9 Februarie 2003 Lêer:6498 2014-09-19 FASK 5318 ELshd 600x400.jpg|Swartkop 19 September 2014 </gallery> == Verwysings == {{verwysings}} qrmgy3xi1eh4hwdfrf64w4yd1ampo3z 0 460874 2922098 2920273 2026-08-04T19:13:49Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922098 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis II deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die [[Orion-ruimtetuig]], wat deur die bemaningslede "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug ter voorbereiding van latere Artemis-sendings om mense na die maanoppervlak terug te bring. Dit is oorspronklik as Verkenningsmissie 2 (EM-2) aangewys en was bedoel om die gekanselleerde Asteroïde-herleidingsmissie te ondersteun, maar die doelwitte daarvan is ná die stigting van die Artemis-program in 2017 hersien. Die sending se primêre doel was om die [[Orion-ruimtetuig]] se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-sendings.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis II se sendingdoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye-terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat [[Apollo 13]] in 1970 gevolg het. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste swart persoon geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-Amerikaner, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as ’n lae aardwentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir die grootste afstand van die Aarde deur mense opgestel deur ’n maksimum afstand van 406 771 km te bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km te verbeter. Ná die lansering het Artemis II wêreldwyd aandag getrek weens sy tegniese prestasies en die samestelling van sy bemanning. ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== [[Lêer:Artemis II Launch Crew Walkout (NHQ20260401 admin 0005).jpg|duimnael|Artemis II-bemanining.]] Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-aanjaagvuurpyle, is die SLS-aanjaagvuurpyle nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Solar eclipse taken from Artemis II - April 2026.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref> Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nfhDuOHMp0A |title=NASA's Artemis II Crew Comes Home |date=10 April 2026 |last=Navias |first=Rob |type=Video |access-date=10 April 2026 |quote=...ons het met vlugdinamika gepraat en 'n meer amptelike landingstyd, 'n neerplonstyd as 't ware, van 7:07 en 27 sekondes PM Sentrale Tyd ontvang... Dit sou gelykstaande wees aan 'n sendingverloop van 9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes. |via=YouTube }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 300 | header = Mission profile animation of Artemis II | image1 = Animation of Artemis II around Earth.gif | caption1 = Aardgesentreerde traagheidsverwysingsraamwerk | image2 = Animation of Artemis II around Earth - Frame rotating with Moon.gif | caption2 = Aarde-gesentreerde roterende verwysingsraamwerk met die Maan | footer = Blou = Aarde· Magenta = ''Integrity''·Lemmetjie = Maan }} ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== [[Lêer:Moon Joy (art002e013367).jpg|links|duimnael|Die bemanning in 'n groepdrukkie met Rise wat naby sweef. Die bemanning se optrede het bekend geword as Maanvreugde.]] NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Soortgelyke missies== NASA het Artemis II se missiedoelwitte beskryf as vergelykbaar met dié van beide [[Apollo 7]] en [[Apollo 8]], wat toetse van die ruimtetuig in beide Aarde- en maanbaan in 'n enkele sending kombineer. Anders as Apollo 8, het Artemis II egter nie 'n maanbaan binnegegaan nie as gevolg van die ESM se prestasiebeperkings, wat nie onafhanklik van 'n lae maanbaan kan vertrek nie, aangesien dit nie genoeg dryfmiddel (delta-V) dra vir beide die invoeging in die maanbaan en die daaropvolgende trans-aarde-ontbranding om huis toe te keer nie.<ref>{{Cite tweet |number=2041150038659789111 |user=NASAAdmin |title=There are some technical and performance reasons, but we are essentially combining Apollo 7 and Apollo 8 into a single Artemis II mission. |first=Jared |last=Isaacman |date=6 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=6 Maart 2026 |title=NASA has shuffled its Artemis rockets. But what of the lunar landers? |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-has-shuffled-its-artemis-rockets-but-what-of-the-lunar-landers/ |access-date=28 Maart 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wood |first=Charlie |date=25 Februarie 2017 |title=Apollo 8 redux – Why NASA may send humans around the Moon, again |url=https://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304125622/http://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |archive-date=4 Maart 2017 |access-date=4 Maart 2017 |publisher=The Christian Science Monitor }}</ref> Artemis II was die tweede bemande vlug wat om die Maan gedraai het met behulp van 'n vrye terugkeertrajek, na Apollo 13 in 1970, wat 'n vrye terugkeertrajek gebruik het as gevolg van 'n suurstoftenkontploffing in die bevel- en diensmodule op pad na die Maan. Verder was Artemis II op pad na die Maan gedurende [[Paasfees]] en het Paasgroete vanuit die cismaanruimte gestuur; soortgelyk het Apollo 8 gedurende [[Kersfees]] om die Maan gewentel en Kersgroete vanaf die Maan gestuur.<ref name="j816">{{cite web | last=Zastrow | first=Mark | title=How Artemis 2's Easter message echoes Apollo history | website=Astronomy Magazine | date=2026-04-05 | url=https://www.astronomy.com/space-exploration/how-artemis-2s-easter-message-echoes-apollo-history/ | access-date=2026-05-09}}</ref> ==Missie-kentekens== {{Multiple image | image1 = Apollo-8-patch.svg | image2 = Artemis II patch.svg | total_width = 300 | footer = Vergelyking van die Apollo 8 en Artemis II sendingwapens. }} Die Artemis II-sendingdkouerflits, ontwerp deur Gregory Manchess,<ref>{{Cite news |last=Johnson |first=Marina |title=Artemis II mission ends April 10. Why a Kentucky artist can't stop smiling |url=https://www.courier-journal.com/story/news/local/2026/04/10/artemis-ii-mission-ending-april-10-2026-kentucky-artist-gregory-manchess-patch-design-process/89521996007/ |access-date=2026-04-13 |website=The Courier-Journal |language=en-US}}</ref> is geïnterpreteer as inspirasie uit die Apollo 8-skouerflits, wat 'n vertikaal georiënteerde oneindigheidssimbool bevat wat verwys na die nommer 8 en die ruimtetuig se maanbaan verteenwoordig. Net so bevat die Artemis II-ontwerp 'n gestileerde trajek wat lyk soos 'n halfperiode-kurwe wat subtiel die nommer 2 oproep en ooreenstem met die eerste been van die sending vanaf die Aarde na die Maan. Die uitbeelding van die Aarde van anderkant die Maan se verste kant, met behulp van 'n perspektief soortgelyk aan dié van die ''Earthrise''-foto van Apollo 8, is beskrywend van die sending se afstand van die Aarde. Saam toon hierdie gedeelde ontwerpelemente die parallelle tussen die twee sendings en ondersteun Artemis II se rol as die eerste bemande maansending sedert die Apollo-program.<ref>{{cite web |last1=Ziegler |first1=Megan |title=Artemis II mission patch: What it means, and how it honors 'All' |url=https://www.fox10phoenix.com/news/artemis-2-mission-patch-emblem-nasa-moon |website=fox10phoenix |date=April 2026 |access-date=6 April 2026 }}</ref> Tydens die sending is dit onthul dat die ruimtevaarders 'n dubbelsydige weergawe van die flits laat maak het. Die agterkant, wat tydens die terugkeer na die Aarde getoon word, bevat 'n omgekeerde ontwerp waarin die Aarde groter lyk en die Maan in die verte getoon word.<ref>{{Cite news |date=9 April 2026 |title=Artemis II mission special patch design is double-sided |url=https://www.bbc.co.uk/newsround/articles/cvgkqev25gqo |access-date=2026-04-13 |work=BBC |language=en}}</ref> == Wekoproepe == NASA het die tradisie begin om [[musiek]] vir ruimtevaarders te speel tydens die [[Gemini-program]], en het die eerste keer musiek gebruik om 'n vlugbemanning wakker te maak tydens die [[Apollo 15]]-sending. Elke snit word spesiaal gekies, dikwels deur die ruimtevaarders se families, en het gewoonlik 'n spesiale betekenis vir 'n individuele lid van die bemanning of is van toepassing op hul daaglikse aktiwiteite.<ref name="chronology">{{cite news |title=Chronology of Wakeup Calls |date=2 Augustus 2005 |publisher=NASA |url=https://history.nasa.gov/wakeup.htm |access-date=5 April 2010 }}</ref> Artemis II het die eerste NASA-sending geword waarvan sy wekroepe saamgestel is in 'n amptelike [[Spotify]]-speellys.<ref>[https://open.spotify.com/playlist/0WO94bzZeuUun777vv6UJu Artemis II Spotify playlist]</ref> Voorafopgeneemde groete deur voormalige Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell is ook na die bemanning uitgesaai,{{r|twitter5|astromag1}} met Lovell wat sy boodskap kort voor sy dood in Augustus 2025 opgeneem het.{{r|astromag1}} Spotify het verklaar dat verskeie liedjies wat as wekroepe gekies is, 'n skielike toename in wêreldwye strome na die sending gehad het. Op 5 April het "''Sleepyhead''" deur Young & Sick 'n toename van 2 100% bereik en "''Working Class Heroes (Work)''" deur [[CeeLo Green]] 'n toename van meer as 1 700% gesien.<ref>{{Cite web |last=Ravisetti |first=Monisha |date=2026-04-06 |title=Moon music: Here's a Spotify playlist of the Artemis 2 crew's wakeup songs |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/moon-music-heres-a-spotify-playlist-of-the-artemis-2-crews-wakeup-songs |access-date=2026-04-15 |website=Space |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Dag ! Liedjie ! kunstenaar ! Boodskap |- | 1 | "Sleepyhead" | Young & Sick (weergawe van Passion Pit) | |- | 2 | "Green Light" | John Legend, André 3000 | |- | 3 | "In A Daydream" | Freddy Jones Band | |- | 4 | "Pink Pony Club" | [[Chappell Roan]] | |- | 5 | "Working Class Heroes (Work)" | [[CeeLo Green]] | [[Charles Duke|Charlie Duke]]<ref name="twitter5">{{cite tweet |number=2041030763387166863 |user=NASA |title="On the Moon is a photo of my family. I pray it reminds you that we and America and all of the world are cheering you on." Apollo 16 astronaut Charlie Duke recorded a message for the Artemis II crew. Fitting that they hear his words as they close in on their lunar destination. |access-date=9 April 2026}}</ref> |- | 6 | "Good Morning" | Mandisa, TobyMac | [[Jim Lovell]] (postuum, opname gemaak in Augustus 2025)<ref name="astromag1">{{cite magazine |last=Mendenhall |first=Brooks |date=7 April 2026 |title=Decades after Apollo 8, Jim Lovell's voice returns to the Moon |url=https://www.astronomy.com/space-exploration/decades-after-apollo-8-jim-lovells-voice-returns-to-the-moon/ |access-date=9 April 2026 |magazine=Astronomy Magazine}}</ref> |- | 7 | "Tokyo Drifting" | Denzel Curry, Glass Animals | |- | 8 | "Under Pressure" | [[Queen]], [[David Bowie]] | |- | 9 |"Lonesome Drifter" |Charley Crockett | |- | rowspan=2 | 10 | "Run to the Water" | Live | |- | "Free" | Zac Brown Band | Zac Brown (boodskap wat sy orkes se liedjie vergesel)<ref>{{Cite magazine |last=Madarang |first=Charisma |date=2026-04-11 |title=Zac Brown Wakes Artemis II Crew in Space With Song 'Free' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/zac-brown-wakes-up-artemis-ii-crew-song-free-1235545255/ |access-date=2026-04-17 |magazine=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref> |} ==Besinning== Artemis II vorm ’n belangrike stap in die mensdom se terugkeer na die Maan. Alhoewel die sending nie ’n maanlanding ingesluit het nie, was dit die eerste bemande toets van die Orion-ruimtetuig rondom die Maan gewees en het die grondslag lê vir latere Artemis-sendings. Die sending verbind die nalatenskap van Apollo met ’n nuwe era van internasionale ruimteverkenning en moontlike toekomstige reise na Mars. ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] ct7schfqabyqi34afcjtwvr4i0wy1vy 0 461104 2922245 2917874 2026-08-05T02:32:45Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922245 wikitext text/x-wiki '''Mariusz Eugeniusz Sielski''' is ’n [[Poolse]] musikus, [[pianis]] en professor in die musikale kunste wat in [[Klavier|klavierspel]] spesialiseer.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://archiwum.nauka-polska.pl/#/profile/scientist?id=21354|title=Nowa Nauka Polska|website=archiwum.nauka-polska.pl|access-date=2026-05-04}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://ludzie.nauka.gov.pl/ln/profiles/Kie9vTJBV5p|title=Ludzie Nauki|website=ludzie.nauka.gov.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> Sedert 2024 dien hy as die rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in [[Krakow|Krakof]]. == Opvoeding == Hy het sy musiekopleiding aan die Musiekakademie in Krakof ontvang, waar hy onder leiding van Ludwik Stefański, Ewa Bukojemska en Janusz Dolny gestudeer het. Hy het sy vaardighede verder geslyp tydens 'n jaar se studie aan die Hochschule für Musik in [[München]], asook deur deelname aan meesterklasse onder leiding van bekende pedagoge soos Alexander Jenner, [[Rudolf Buchbinder]], Eliane Richepin en Fausto Zadra. In 2014 behaal hy ’n habilitasie-doktorsgraad in die musikale kunste (met instrumentale spel as dissipline en [[klavier]] as spesialisasie) aan die Instrumentale Fakulteit van die Musiekakademie in Krakof.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> In 2023 is die titel van professor in die kunste (binne die dissipline van musikale kunste) aan hom toegeken. == Akademiese loopbaan == Hy is sedert 1985 verbonde aan die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref name=":1" /> Binne die fakulteit instrumentale studies was hy aan die Departement Klavier gekoppel, waar hy verskeie poste beklee het, wat gewissel het van adjunk-professor tot professor. Hy het ook talle leierskaprolle vervul, waaronder adjunk-dekaan en dekaan van die instrumentale fakulteit, asook prorektor van die akademie. Sedert 23 Maart 2024 dien hy as rektor van die Krzysztof Penderecki Musiekakademie in Krakof.<ref>{{Cite web|url=https://forumakademickie.pl/nowy-rektor-akademii-muzycznej-w-krakowie/|title=Nowy rektor Akademii Muzycznej w Krakowie|date=2024-03-23|language=pl-PL|access-date=2026-05-04}}</ref> == Musikale loopbaan == Sy eggenote is die altviolis Bogusława Hubisz-Sielska,<ref>{{Cite web|url=https://hubiszsielski.pl/resume_pl.htm|title=...::: B.H.-S. & M.S. :::...|website=hubiszsielski.pl|access-date=2026-05-04}}</ref> saam vorm hulle 'n klavier-en-altvioolduet. In hierdie hoedanigheid voer hulle onder meer verwerkings uit van werke deur Poolse komponiste soos [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]], Mieczysław Karłowicz en [[Witold Lutosławski]].<ref>{{Cite web|url=https://mnk.pl/en/events/concert-at-the-mehoffer-house-31-01|title=Concert at the Mehoffer House|website=mnk.pl|language=en|access-date=2026-05-04}}{{Dooie skakel|date=Julie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sy prestasies sluit deelname aan feeste in soos die Poolse Nasionale Klavierfees in [[Słupsk]],<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/artist/mariusz_sielki.71qoc64|title=Mariusz Sielski's schedule for 45th International Viola Congress 2018|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Tribute to Paderewski: Muzyczne wspomnienie in Krakof,<ref>{{Cite web|url=https://krakow.travel/45984-krakow-tribute-to-paderewski-muzyczne-wspomnienie#:~:text=Tribute%20to%20Paderewski.%20Muzyczne%20wspomnienie.%20pi%C4%85tek,%2018%20listopada%202022%20-%20sobota,%2019%20listopada%202022.|title=Tribute to Paderewski. Muzyczne wspomnienie|website=krakow.travel|language=pl|access-date=2026-05-04}}</ref> asook die 45ste Internasionale Altviool-kongres in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://ivc2018.sched.com/directory/artists|title=45th International Viola Congress 2018 Schedule|website=ivc2018.sched.com|language=en|access-date=2026-05-04}}</ref> Sielski is ook op die internasionale verhoog bedrywig as beoordelaar by klavierkompetisies,<ref>{{Cite web|url=https://www.amuz.krakow.pl/wydzialy/wydzial-ii-instrumentalny/katedra-fortepianu/pracownicy-katedry/dr-hab-mariusz-sielski/|title=AMKP|website=Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie|language=en-US|access-date=2026-05-04}}</ref> waaronder die Internasionale Klavierkompetisie in [[Bratislava]] in 2026,<ref>{{Cite web|url=https://www.musicalchairs.info/competitions/5586|title=Competition: International Piano Competition VŠMU Bratislava|website=musicalchairs|language=en|access-date=2026-05-04}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> asook as deelnemer aan geleenthede soos die Paderewski Festival Cultural Exchange Program in 2025.<ref>{{Cite web|url=https://polishmusic.usc.edu/2025/08/22/2025-paderewski-festival-cultural-exchange-program-in-poland/|title=2025 Paderewski Festival Cultural Exchange Program in Poland – Polish Music Center|website=polishmusic.usc.edu|access-date=2026-05-04}}</ref> Sy diskografie sluit albumopnames in wat hy saam met Bogusława Hubisz-Sielska gemaak het. == Toekennings en eerbewyse == In 2007 is die Brons- en in 2020 die Silwer-kruis van Verdienste aan hom toegeken. In 2018 het hy die Goue Medalje vir Langdurige Diens ontvang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Poolse pianiste]] 9clnztygvyy9bm8rl8xhtj4kvx8wp4w 0 462107 2922346 2915441 2026-08-05T11:54:13Z Thermofan 22693 /* Geskiedenis */ Verwyder "Reference before punctuation", verwyder oormatige invoeging van die selfde verwysing. 2922346 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Spot by Boston Dynamics.jpg|thumb|Versterkingsleër was gebruik om BostonDynamics se Spot robot te help om beter te leer loop <ref>{{Cite web |title=Starting on the Right Foot with Reinforcement Learning |url=https://bostondynamics.com/blog/starting-on-the-right-foot-with-reinforcement-learning/ |access-date=2026-05-31 |website=Boston Dynamics |language=en-US}}</ref>|alt=BostonDynamics se Spot robot wat loop]] 'n '''Versterkingsleermetode''' is 'n manier in [[kunsmatige intelligensie]] wat gebruik word om 'n rekenaar op te lei om besluite te neem.<ref name=":2">{{Cite book |last=Winder |first=Phil |title=Reinforcement learning: industrial applications of intelligent agents |date=2020 |publisher=O'Reilly Media, Inc |isbn=978-1-0981-1483-1 |edition=First edition |location=Sebastopol, CA}}</ref> Die gerekenariseerde besluitnemer word 'n agent genoem.<ref name=":3">{{Cite book |last=Sutton |first=Richard S. |title=Reinforcement learning: an introduction |last2=Barto |first2=Andrew |date=2018 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-35270-3 |edition=Second edition |series=Adaptive computation and machine learning |location=Cambridge, Massachusetts; Londen, Engeland}}</ref> Die agent word opgelei deur belonings of strawwe van die omgewing te ontvang na gelang van die gewenstheid van die besluit wat hy geneem het. Gewenste besluite word positief beloon en ongewenste besluite word gestraf.<ref name=":3" /> Die agent voer sy besluite deur middel van 'n aksie uit wat dan die toestand van die omgewing verander waarin die agent hom bevind. Die agent se besluit oor die aksie wat gepleeg moet word is onderhewig aan die toestand van die omgewing. Die primêre doel van die agent is om die aksie te pleeg wat die grootste verwagte beloning vir sy huidige toestand sal lewer.<ref name=":3" /> Dit beteken die agent se besluite is gemik op langtermyn- pleks van korttermynbelonings.<ref name=":2" /> Klem word dus daarop geplaas dat besluite geneem word gebaseer op die omgewing se toestand wat die agent waarneem. Die agent se inagneming van die omgewing se toestand onderskei die versterkingsleermetode van ander masjienleertegnieke soos evolusionêre metodes.<ref name=":3" /> == Geskiedenis == Een van die beginstadiums van die versterkingsleermetode kan teruggevoer word na die navorsing wat die Amerikaanse sielkundige Edward Thorndike in die 1800's op diere gedoen het.<ref name=":3" /> Thorndike het navorsing gedoen op die probeer-en-tref metode van diere gebruik om te leer en dit sodoende met die “Wet van Effek” beskryf. Thorndike het die gedrag van katte waargeneem deur hulle in 'n “raaiselboks” te geplaas, waarvan hulle dan moes ontsnap deur toepaslike aksies te doen.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Thorndike |first=Edward L. |date=1898 |title=Animal intelligence: An experimental study of the associative processes in animals. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/h0092987 |journal=The Psychological Review: Monograph Supplements |language=en |volume=2 |issue=4 |pages=i–109 |doi=10.1037/h0092987 |issn=0096-9753}}</ref> Byvoorbeeld, ’n kat kon die deur van die raaiselboks oopmaak deur ’n reeks van drie afsonderlike aksies uit te voer: ’n platform agter in die sakkie te deur te druk, ’n tou te trek deur daarop te krap, en ’n arm op of af te druk. Met die aanvanklike eksperiment, waar kos buite die raaiselboks in sig was, het meeste van Thorndike se katte “duidelike tekens van ongemak” en buitengewone energieke aktiwiteite “om intuïtief te probeer ontsnap” getoon. Daaropvolgende eksperimente met verskillende katte in verskillende raaiselbokse met verskillende ontsnappingsmeganismes, het Thorndike die hoeveelheid tyd opgeteken wat elke kat neem om te ontsnap.<ref name=":4" /> Hy het waargeneem dat die tyd byna altyd afgeneem het met opeenvolgende ervarings, byvoorbeeld van 300 sekondes tot 6 of 7 sekondes. Dit het Thorndike gelei tot die formulering van ’n aantal “wette” van leer, waarvan die mees invloedryke die wet van effek was. Die naam is as gevolg van die effek wat beloonde gebeurtenisse op die aksies van diere het.<ref name=":3" /> [[File:Dog training.jpg|thumb|Versterkingsleer kan gebruik word om diere op te lei deur 'n beloning (kos) toe te dien wanneer 'n bevel gehoorsaam word.]] Die wet van effek word deur sielkundiges as instrumentele kondisionering geklassifiseer omdat die leer van die dier afhang van dit wat die dier doen: die lewering van ’n beloning/versterking is afhanklik van wat die dier doen (soos om te ontsnap).<ref name=":3" /> In kontras bestaan daar ook klassieke kondisionering eksperimente, waar die beloning/ versterkende stimulus onafhanklik van die dier se gedrag toegeken word. Die term “versterking”, in die konteks van dierleer, het eers later in gebruik gekom met die eerste verskynsel in Pavlov se 1927 monografie oor gekondisioneerde reflekses.<ref name=":3" /> Pavlov het versterking beskryf as die versterking van ’n gedragspatroon wanneer ’n dier ’n stimulus (versterker) ontvang in kombinasie met ’n ander stimulus of ’n reaksie wat die gedragspatroon vorm. Om as ’n versterker te dien, moet die versterkte gedragspatroon aanhou ná die stimulus wegneem is.<ref name=":3" /> ’n stimulus wat slegs die dier se aandag trek of gedrag aanwakker sonder blywende verandering word nie as ’n versterker beskou word nie.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Pavlov |first=P. Ivan |date=2010-07 |title=Conditioned reflexes: An investigation of the physiological activity of the cerebral cortex |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25205891 |journal=Annals of Neurosciences |volume=17 |issue=3 |pages=136–141 |doi=10.5214/ans.0972-7531.1017309 |issn=0972-7531 |pmc=4116985 |pmid=25205891}}</ref> Pavlov se eksperimente het behels om die speekselreflekse van honde te meet ná aanbieding van kos. Kort voor die aanbieding van kos, was daar altyd 'n geluid gespeel sodat die honde die metronoom stimulus assosieer met etens tyd. Pavlov het die honde later só gekondisioneer dat hulle speekselkliere geaktiveer word deur net die geluid van die klank, al was daar geen kos betrokke nie.<ref name=":5" /> Die idee om probeer-en-tref leer toe te pas in ’n rekenaar wetenskap het al vroeg in die bestaan kunsmatige intelligensie ontstaan.<ref name=":3" /> In ’n 1948 verslag het Alan Turing ’n ontwerp beskryf vir ’n “genot-pyn-stelsel” wat volgens die wet van effek werk. Baie kreatiewe elektro-meganiese masjiene is gebou wat die probeer-en-tref leer metode gedemonstreer het. Die vroegste is waarskynlik ’n masjien deur Thomas Ross (1933) wat daarin geslaag het om ’n roete deur 'n eenvoudige doolhof te vind en te onthou. Een van die eerste mylpale multi-agent VL is TD-Gammon agent, wat opgelei was om Backgammon te speel.<ref name=":3" /> TD-Gammon is in die 1990’s ontwikkel en moes unieke VL probleme oorkom soos teenstanders wat aktief die toestand van die bord verander (toestand van die bord word nie deur net een agent bepaal nie), asook gevorderde strategieë soos die blokkeer van die teenstander met die agent se eie stukke. Die agent word opgelei deur teen homself te speel en kon omtrent so goed soos die beste backgammon-rekenaarsprogram na ongeveer 300 000 wedstryde word. 'n Latere weergawe, TD-Gammon 3.0, kon ’n professionele backgammon-speler (Kazaros) klop ná opleiding van ongeveer 1 500 000 speletjies. TD-Gammon het die vaardigheids vlakke van menslike toernooispel verhoog deur nuwe strategieë bekend te stel wat voorheen verborge vir professionele spelers was. [[File:Atari 2600 console.jpg|thumb|VL kan gebruik word om 'n agent te leer Atari 2600 speletjies speel deur net die beeld van die speletjie en die telling van die speletjie as insette te voorsien.]] ’n Artikel wat deur Google DeepMind in 2015 uitgereik is, bespreek die gebruik van Diep Q-leer om Atari 2006-speletjies te speel deur slegs die beeld van die skerm en die speletjie se telling as insette te gebruik.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Mnih |first=Volodymyr |last2=Kavukcuoglu |first2=Koray |last3=Silver |first3=David |last4=Rusu |first4=Andrei A. |last5=Veness |first5=Joel |last6=Bellemare |first6=Marc G. |last7=Graves |first7=Alex |last8=Riedmiller |first8=Martin |last9=Fidjeland |first9=Andreas K. |last10=Ostrovski |first10=Georg |last11=Petersen |first11=Stig |last12=Beattie |first12=Charles |last13=Sadik |first13=Amir |last14=Antonoglou |first14=Ioannis |last15=King |first15=Helen |date=2015-02 |title=Human-level control through deep reinforcement learning |url=https://www.nature.com/articles/nature14236 |journal=Nature |language=en |volume=518 |issue=7540 |pages=529–533 |doi=10.1038/nature14236 |issn=1476-4687}}</ref> Geen addisionele insette was benodig om die agent te leer nie. Die Diep Q-netwerk argitektuur was selfs suksesvol oordraagbaar na ander Atari 2006 speletjies weens die VL agente se vermoë om op baie van die Atari 2006 speletjies te oefen met dieselfde algoritme, netwerkargitektuur en hiperparameters.<ref name=":6" /> 'n Moderne mylpaal vir VL is in Maart 2016 deur Google DeepMind se AlphaGo agent behaal deur die beste mens speler (Lee Sedo) 4-1in ’n tradisionele Chinese bordspel (Go) geklop het.<ref name=":7">{{Cite journal |last=Silver |first=David |last2=Schrittwieser |first2=Julian |last3=Simonyan |first3=Karen |last4=Antonoglou |first4=Ioannis |last5=Huang |first5=Aja |last6=Guez |first6=Arthur |last7=Hubert |first7=Thomas |last8=Baker |first8=Lucas |last9=Lai |first9=Matthew |last10=Bolton |first10=Adrian |last11=Chen |first11=Yutian |last12=Lillicrap |first12=Timothy |last13=Hui |first13=Fan |last14=Sifre |first14=Laurent |last15=van den Driessche |first15=George |date=2017-10 |title=Mastering the game of Go without human knowledge |url=https://www.nature.com/articles/nature24270 |journal=Nature |language=en |volume=550 |issue=7676 |pages=354–359 |doi=10.1038/nature24270 |issn=1476-4687}}</ref> 'n Verbeterde weergawe, AlphaGo Zero, het baie tradisionele Go kennis self herontdek en ook nuwe strategieë verskaf wat professionele spelers met nuwe taktieke geïnspireer het. Ongelukkig het AlphaGo ook die negatiewe effekte van VL uitgewys deurdat Lee Sedol heeltemal van Go afgetree het nadat AlphaGo Zero onoorwinbaar was.<ref>{{Cite web |last=Pranam |first=Aswin |title=Why The Retirement Of Lee Se-Dol, Former ‘Go’ Champion, Is A Sign Of Things To Come |url=https://www.forbes.com/sites/aswinpranam/2019/11/29/why-the-retirement-of-lee-se-dol-former-go-champion-is-a-sign-of-things-to-come/ |access-date=2026-05-31 |website=Forbes |language=en}}</ref> Aktuele teenwoordigheid van VL kan verder gevind word in die gebruik by groot taalmodelle soos ChatGPT, Grok en Gemini.<ref name=":0">{{Cite news |title=Grok 4 |url=https://x.ai/news/grok-4 |access-date=2026-05-31 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-25 |title=Gemini 2.5: Our most intelligent AI model |url=https://blog.google/innovation-and-ai/models-and-research/google-deepmind/gemini-model-thinking-updates-march-2025/ |access-date=2026-05-31 |website=Google |language=en-us}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2024-03-13 |title=Introducing ChatGPT |url=https://openai.com/index/chatgpt/ |access-date=2026-05-31 |website=OpenAI |language=en-US}}</ref> VL word veral gebruik om die groot taalmodelle die vermoë te gee om te "dink" en om 'n menslike terugvoer element te verskaf sodat die groot taalmodelle response gee wat meer aanneemlik is vir mense.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Die bydraes van VL tot intelligente sisteme en as ewige belang tot rekenaar wetenskap was veral erken toe A. Barto en R. Sutton die ACM A.M. Turing Toekenning van 2024 verower het.<ref>{{Cite web |title=Andrew Barto and Richard Sutton are the recipients of the 2024 ACM A.M. Turing Award for developing the conceptual and algorithmic foundations of reinforcement learning. |url=https://www.acm.org/media-center/2025/march/turing-award-2024 |access-date=2026-05-31 |website=www.acm.org |language=en}}</ref> == Raamwerk == Die besluitnemingsproses van VL kan wiskundig geformaliseer word met die Markov-besluitnemingsproses (MBP).<ref name=":2" /> VL bestaan ​​normaalweg uit 'n beleid, beloning sein, waardefunksies en opsioneel 'n model van die omgewing. Die MBP kan met die onderstaande diagram uitgebeeld word.<ref name=":3" /> [[File:Markov diagram Afrikaans.png|center|530x530px]] Die bostaande diagram illustreer die MBP deur 'n agent en omgewing voor te stel wat met mekaar interaksie het deur middel van aksies, toestande en belonings. Hierdie interaksies word die trajek van die proses genoem. Die trajek hou tred met die aksie wat deur die agent op elke tydstip uitgevoer word en die gevolglike toestand-beloningpaar wat van die omgewing ontvang word <math>(S_0, A_0, R_1,S_1,A_1,S_2,A_2,R_3,...)</math>. Die tydstip van die trajek hoef nie vas te wees nie en die oorgange van 'n toestand-aksiepaar na 'n toestand-beloningpaar kan stogasties wees. Die voorwaardelike waarskynlikhede om 'n spesifieke volgende toestand (<math>s'</math>) en beloning (<math>r</math>) paar te ontvang, gegewe die huidige toestand (<math>s</math>) en aksie (<math>a</math>) paar, word die dinamika van die MBP genoem en word wiskundig voorgestel as <math>p(s', r|s, a)</math>. Dit is daarom duidelik dat die agent die besluitnemer is en die omgewing alles buite die agent is waarmee die agent interaksie het.<ref name=":3" /> Die toestand is moontlik een van die belangrikste aspekte om in die MBP te definieer, aangesien die dimensionaliteit van die probleem afhanklik is van die toestand <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die toestand moet ideaal gesproke al die inligting bevat wat vir 'n agent benodig word om 'n besluit te neem, sonder om staat te maak om te weet wat in die vorige tydstippe gebeur het (voldoen aan die Markov-eienskap). Probleme waarin die hele toestand van die omgewing beskikbaar is vir die agent, staan ​​bekend as volledig waarneembare MBP, terwyl probleme waarin sommige aspekte van die toestand vir die agent verborge is, staan bekend ​​as gedeeltelik waarneembare MBP. Die toestand van 'n MBP word voorgestel as 'n vektor van getalle. Aksies is die besluite wat 'n agent maak, en word ook voorgestel deur 'n vektor van getalle. Die gebruik van 'n vektor beteken dat aksies diskreet of kontinu kan wees, en dat 'n agent verskeie aksies op dieselfde tydstip kan uitvoer. Byvoorbeeld, 'n agent vir 'n selfbesturende motor kan kies om sy motor links te stuur en in dieselfde tydstip te versnel deur 'n vektor met twee numeriese waardes te gebruik. Aksies beïnvloed die onmiddellike belonings wat ontvang word sowel as die toekomstige toestande en belonings wat deur die agent ervaar sal word. Belonings is altyd 'n enkele getal wat gebruik word om die doelwit aan die agent oor te dra. Dit is belangrik dat belonings en strawwe slegs gebruik moet word om aan te dui of wenslike uitkomste bereik word en dat die belonings en strawwe nie gebruik moet word om aan te dui oor hoe om die uitkomste te bereik nie.<ref name=":3" /> Byvoorbeeld, wanneer die kortste pad tussen twee bestemmings verlang word, sal 'n goeie beloningstelsel die lengte van elke pad wat deur die agent geneem word, penaliseer (kortste lengte sal die minste hoeveelheid strawwe hê), terwyl 'n swakker beloningstelsel belonings sal bied vir individuele keuses wat geneem word. Die individuele keuse beloningstelsel word as swak beskou aangesien die doel van die agent is om die indiduele beurt keuses te besluit, pleks daarvan om beveel te word oor watse keuses om te maak. Die proses om 'n goeie beloningstelsel te ontwerp, word belonings ingenieurswese genoem.<ref name=":2" /> Gewenste beloningskeuses vertoon eienskappe soos om vinnig te wees om te bereken, gekorreleer te wees met die "ware" beloning, nie baie raserig te wees nie, nie-funksionele vereistes te kodeer (soos vinniger, veiliger of meer doeltreffende oplossings), groot genoeg te wees om van geraas onderskei te word, gereeld plaas te vind, nie te laat na die aksie plaasvind waaraan dit toegeskryf word nie, 'n gladde beloningverspreiding te hê om hakkerige (robotiese) gedrag te voorkom, en eenvoudige verspreidingsvoorwaardes hê.<ref name=":2" /> Die aksie wat onmiddellik na 'n beloning plaasvind, is nie noodwendig die enigste aksie wat bygedra het tot die beloning wat gegee word nie.<ref name=":3" /> 'n Reeks vorige aksies het waarskynlik gehelp om die omgewing te skep vir die spesifieke toestand wat die groot beloning uitgedeel het. Daarom kan dit voordelig wees om ook die invloed van toekomstige belonings in ag te neem wanneer 'n sekere aksie by tydstip beloon word deur gebruik te maak van die diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>). Die diskonteerde opbrengs word uitgedruk as: <math>G_t \doteq{} R_{t+1} + \gamma R_{t+2} + \gamma^2 R_{t+3} + ... + \gamma^{T-t-1} R_{T} \doteq \sum_{k=t+1}^{T}\gamma{}^{k-t-1}R_{k}</math> waar <math>\gamma</math> die diskonteringskoers is wat gewig gee aan hoeveel van die toekomstige belonings aan die huidige tydstip toegeskryf moet word. <math>\gamma = 0</math> bepaal dat slegs die beloning van die huidige tydstip in ag geneem moet word, terwyl <math>\gamma = 0</math> bepaal dat alle toekomstige belonings vanaf die huidige tydstip af gelyke gewigte moet dra. Die simbool <math>T</math> in die vergelyking dui die tydstip aan wanneer 'n episode eindig en is bekend as die terminale toestand. 'n Episode word gedefinieer as die natuurlike subreekse wat geïdentifiseer kan word uit die agent-omgewing-interaksies. Die geval waar T = ∞ word verwys as 'n deurlopende taak, wat beteken dat daar slegs een lange episode van onbepaalde lengte is. Die verwagte opbrengs van die terminale toestand word gedefinieer as null (<math>G_t = 0</math>) aangesien die episode in die terminale toestand geëindig het en geen verdere beloning verwag word nie.<ref name=":3" /> == Oplossing Metode == Dit is belangrik dat die MBP-voorstelling van die probleem eenvoudig genoeg moet wees om op te los en te redeneer, terwyl dit steeds verteenwoordigend van die werklike probleem bly.<ref name=":2" /> Om die verlangde modeleenvoud te bereik, is dikwels nie 'n maklike taak nie en verg talle iterasies (dit word 'n kuns eerder as 'n wetenskap). Die ontwikkeling van 'n eenvoudige MBP voorstelling van 'n VL taak is egter die moeite werd, aangesien die MBP model dikwels 'n veel groter effek op die VL se prestasie het as die keuse van die VL-algoritme wat gebruik word.<ref name=":3" /> Die keuse van aksie gegewe die omgewingstoestand van die agent staan bekend as die beleid (<math>\pi</math>) van die agent. Die beleid kan deterministies wees wanner <math>a = \pi(s)</math>, of stogasties wanner <math>\pi(a|s)</math> (die waarskynlikheid om 'n aksie te neem in 'n gegewe toestand <math>s</math>). Die agent het die taak om die beloning te maksimeer deur die verwagte diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>) te maksimeer. Dit is van belang om te weet watter toestande en aksies die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs het, aangesien die die aksies met die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs heel waarskynlik tot die verkryging van die maksimum moontlike beloning sal lei. Die keuse om gulsig die verwagte opbrengs in plaas van die verwagte beloning te gebruik, is te danke aan die feit dat die verwagte opbrengs die langtermyn-beloningsvoordele van 'n toestand/aksie in ag neem en nie net die onmiddellike korttermyn-beloningsvoordele nie.<ref name=":3" /> Die waarde vir 'n agent om in 'n sekere toestand, bekend as die toestandwaarde, <math>v(s)</math> te wees kan voorgestel word met: <math>v_\pi(s) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s \right] \quad \forall s \in S</math> waar <math>\mathbb{E}</math> die verwagte waarde aandui soos tipies in statistieke gebruik word.<ref name=":3" /> Die belangrikste aspek van 'n VL algoritme is om 'n metode te vind wat die waardefunksie doeltreffend skat.<ref name=":2" /> Die verwagte waarde is dus afhanklik van die statistiese verspreiding van die diskonteerde opbrengs. Die verwagte waarde skat die benaderde waarde wat 'n stogastiese veranderlike waarskynlik sal aanneem.<ref name=":8">{{Cite book |last=Montgomery |first=Douglas C. |title=Applied statistics and probability for engineers |last2=Runger |first2=George C. |date=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-58559-6 |edition=Seventh edition |series=EMEA edition |location=Hoboken, NJ}}</ref> Die wiskundige formule vir die verwagte waarde word gedefinieer deur: <math>\mathbb{E}[X] = \sum_xp(x) \times x</math> waar die verwantskap tussen die statistiese verspreiding van die data en die werklike waarde van die data duidelik getoon word in die berekening van die verwagte waarde.<ref name=":8" /> 'n Soortgelyke funksie bestaan ​​vir die aksiewaarde as volg: <math>q_\pi(s,a) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s, A_t = a ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s, A_t = a \right]</math> wat toon dat die aksiewaarde afhanklik is van die aksie sowel as die toestand. Die aksiewaarde is veral nuttig wanneer daar besluit moet word watter aksie in 'n gegewe toestand geneem moet word, aangesien die aksie met die grootste aksiewaarde heel waarskynlik die grootste beloning sal verskaf.<ref name=":3" /> Die bostaande waarde vergelykings wys verder dat die waardefunksies vir die beleid (<math>\pi</math>) as 'n onderskrif bevat. Die onderskrif beklemtoon dat die waardefunksies afhanklik is van die huidige beleid wat die agent volg. Die afhanklikheid van die waardefunksie aan die huidige beleid maak sin, aangesien die beleid die daaropvolgende aksies bepaal wat deur die agent geneem sal word. Die waardefunksies kan egter weer gebruik word om die beleid van die agent te verbeter, aangesien toestande/aksies met die grootse waardefunksies beter keuses aandui. Die Teoretiese uitdrukking vir die bepaling van die toestandwaardefunksie (die Bellman-vergelyking vir <math>v_\pi</math>) is: <math>v_{\pi}(s) = \sum_{a} \pi(a|s) \sum_{s',r}p(s',r|s,a)[r+\gamma v_\pi(s')] \quad \forall s \in S = \sum_{a}\pi(a|s)q_\pi(s,a)</math> terwyl die Bellman vergelyking vir die aksiewaardefunskie (<math>q_\pi</math>) gegee is as: <math>q_{\pi}(s,a) = \sum_{s',r}p(r,s'|s,a)(r+\gamma\sum_{a'}\pi(a',s')q_{\pi}(s',a')) = \sum_{r,s'}p(r,s'|s,a)(r+\gamma v_\pi(s'))</math> Dit is miskien 'n bietjie vreemd om te obserweer (uit die bostaande vergelykings) dat die berekening van die waardefunksies vereis om reeds die waarde van die toekomstige toestand te weet. Die dilemma kan opgelos word deur 'n geskatte waarde vir die waardefunksie te gebruik en die waardefunksies dan iteratief op te dateer totdat dit konvergeer. Die opdatering van Bellman se vergelykings deur 'n beleid te volg wat gulsig die maksimum toestandwaarde kies staan bekend as die dinamiese programmeringsalgoritme vir VL. Daar is egter 'n paar aannames wat die toepaslikheid van dinamiese programmering in die praktyk belemmer, naamlik toegang tot 'n akkurate model van die omgewing, <math>p(r, s'|s, a)</math>, voldoende berekeningshulpbronne (berekeningspoed en RAM geheue), en die behoefte vir die toestande om die Markov-eienskap te gehoorsaam. Dit skep dus die behoefte om ander praktiese VL benaderinge te ondersoek. === Hoof benaderinge === Daar is drie hoof kategoriee waarin VL algoritmes verdeel kan word, naamlik tabulere metodes, funksie benadering en beleidgradient metodes. ==== Tabulere metodes ==== Tabelmetodes is bekend daarvoor dat hulle diskrete aksie- en toestandsruimtes het. Dit beteken dat daar 'n tabel gekonstrueer kan word waar die rye van die tabel die toestande van die agent verteenwoordig, terwyl die aksies deur die kolomme van die tabel beskryf word. Die algemene vorm van VL algoritmes word tipies beskryf as:<ref name=":3" /> <math>\text{NuweBenadering} \gets \text{OuBenadering} + \text{StapGrootte}[ \underbrace{\text{Teiken} - \text{OuBenadering}}_{\text{fout}} ]</math>[[File:AksieWaardeDiskreet.png|thumb|350x350px|Tabulere metodes kan voorgestel word deur 'n tabel met rye en kolomme wat die waarde van aksies in 'n gegewe toestande verteenwoordig.]]waar die stapgrootte 'n hiperparameter is wat deur die <math>\alpha</math> simbool voorgestel word. Groot stapgrootte waardes dui aan dat die foutaanpassing 'n groot effek op die nuwe skatting het, terwyl 'n klein stapgrootte wys dat slegs geringe aanpassings aan die nuwe skatting gemaak moet word.<ref name=":2" /> Nie-nul stapgroottes kan help met nie-stasionêre omgewings, aangesien onlangse opdateringsfoute 'n groter gewig dra met aanpassings.<ref name=":3" /> 'n Bekende tabulere VL metode (SARSA) vereis 'n eenstapvertraging sodat die volgende beloning, toestand en aksie beskikbaar is vir die opdateringsalgoritme. Die SARSA-algoritme word beskou as 'n in-beleid algoritme aangesien die volgende aksie die beleid gebruik wat opgedateer word. SARSA se opdaterings algoritme word gegee as: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma Q(S_{t+1},A_{t+1}) - Q(S_t,A_t) \right]</math> 'n Klein wysiging aan die SARSA algoritme lewer 'n heeltemal anders VL uit-beleid algoritme, bekend as Q-leer. Q-leer verower die aksiewaardefunksie (<math>Q</math>) deur die beleid heeltyd op te dateer met die maksimum beskikbare volgende toestand-aksiewaarde, in plaas daarvan om aan te neem dat die gedragsbeleid die maksimum volgende toestand-aksiewaarde sal kies. Q-leer se opdateerings algoritme word gegee as: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma \max_{a} Q(S_{t+1},a) - Q(S_t,A_t) \right]~.</math> ==== Funksiebenadering metodes ==== [[File:AksieWaardeKurwe.png|thumb|350x350px|Funksiebenadering metodes kan gesien word as 'n kurwe wat gepas word oor tabulere metodes.]] Funksiebenadering metodes word gebruik vir VL probleme met kontinue toestandsruimtes en diskrete aksieruimtes. Die primêre doelwit van funksiebenaderingsmetodes is om 'n stel gewigte te vind <math>(\boldsymbol{w} \doteq (w_1, w_2,...,w_d)^\top ;\boldsymbol{w} \in \mathbb{R}^d)</math>wat gebruik kan word om 'n waardefunksie (<math>\hat{v}(s,\boldsymbol{w}) \approx v_\pi(s)</math>of <math>\hat{q}(s,a,\boldsymbol{w}) \approx q_\pi(s,a)</math>) te benader. Die benadering metodes wat gebruik word, kan enigiets wees van lineêre funksies tot multi-laag kunsmatige neurale netwerke (KNN) en besluitbome.<ref name=":3" /> Die twee hoof funksiebenaderings metodes is lineêre benadering en nie-lineêre KNN'e. Lineêre benaderings is aanloklik weens hul eenvoudigheid en robuustheid, terwyl KNN's 'n meer veralgemene oplossing is en in staat is om meer komplekse funksies te benader. Die kwaliteit van 'n funksiebenadering word gegee deur die verliesfunksie. Die benadering met die kleinste verlieswaarde word as die optimale benadering beskou. Lineêre funksies benadering beskik eienskappe soos maklike gradiëntberekeninge, verliesfunksies wat 'n enkele globale minimum het (geen plaaslike minima nie), en gewaarborgde konvergensie (nie-lineêre metodes het dit nie). Nie-lineêre funksies word gebruik wanneer komplekse waardefunksies benader moet word. Oor die algemeen word eenvoudiger modelle bo komplekse modelle in die industrie verkies, aangesien hulle eenvoudiger is om te implementeer, beter verstaan word ​​en meer robuust is.<ref name=":2" /> 'n Kern beperking van funksiebenadering metodes is die feit dat die dimensionaliteit van die gewigte tipies minder is as die aantal toestande. Wanneer daar minder gewigte as toestande/kenmerke is, beteken dit dat die verandering van 'n enkele gewig om die benadering van een toestand te verbeter, die benadering van ander toestande negatief kan beïnvloed. Die beperking beskik ook oor voordele, soos om meer veralgemeenbaar te wees vir verskeie toestande, en om 'n agent se prestasie op gedeeltelik waarneembare probleme te verbeter.<ref name=":3" /> ==== Beleidgradiënt metodes ==== [[File:BeleidGradiente.png|thumb|350x350px|Beleidsgradiente verskaf nie 'n waarde vir aksies nie, maar liewer die waarskeinlikheid om 'n spesifieke aksie te neem.]] Waardegebaseerde metodes kan nie groot/deurlopende aksieruimtes met bestaande tegnologie hanteer nie, aangesien die berekenings kompleksiteite te groot is vir die soek na 'n maksimum aksiewaarde wanneer al die moontlike aksiewaardes nagegaan word. 'n Alternatief is om eerder te fokus op die konstruksie/verbetering van die beleid in plaas van die waardefunksies. Metodes wat daarop gemik is om die beleid direk te verbeter, staan ​​bekend as beleidsgradiëntmetodes. Die metodes kan abstrak raak aangesien die gradiënt van die beleid bereken word om te bepaal hoe die beleid verbeter moet word. Voordele van beleidsgradiënt metodes is hul vermoë om op deurlopende aksieruimtes toegepas te word, sterker konvergensiewaarborge in vergelyking met waardegebaseerde metodes, en die vermoë om stogastiese beleide direk te leer om natuurlik eksplorasie aan te moedig. Die optimaliteit van beleidsgradiëntmetodes teenoor waardegebaseerde metodes is probleemafhanklik, met sommige probleme wat eenvoudiger beleidsvoorstelle het terwyl ander probleme eenvoudiger waardefunksievoorstelle het. Met beleidsgradiënt metodes word die beleid self geparametriseer met die gewigte <math>\boldsymbol{\theta} \in \mathbb{R}^{d'}</math>sodat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) = \text{Pr}\{A_{t} = a | S_{t} = s, \boldsymbol{\theta}_{t} = \boldsymbol{\theta}\}</math>. Die geparametriseerde beleid se gewigte kan met 'n lineêre funksie of 'n ANN benader word, op 'n soortgelyke wyse as wat funksiebenaderings gedoen is. Die beleid kan op enige manier geparametriseer word, solank as wat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta})</math>differensieerbaar is met betrekking tot <math>\theta</math>. Daar word verder aanbeveel dat die beleid nie heeltemal deterministies (<math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) \in (0,1)</math>) moet wees nie, om te verseker dat agente steeds op 'n natuurlike wyse kan verken.<ref name=":3" /> === Karakteristieke van VL === 'n Paar karakteristieke van VL word in die afdeling bespreek. ==== Optimale beleid ==== 'n Optimale beleid het 'n verwagte waarde groter as of gelyk aan die verwagte waarde van enige ander beleid vir alle moontlike toestande. Die verhouding tussen die verwagte waarde van 'n optimale beleid in vergelyking met ander beleide kan wiskundig voorgestel word as: <math>\pi^* \ge \pi' \iff v_{\pi^*}(s) \ge v_{\pi'}(s) \quad \forall s \in S</math> waar <math>\pi_*</math> op die optimale beleid aandui. Daar is altyd ten minste een optimale beleid in 'n VL probleem. Die nie unieke eienskap van 'n optimale beleid kan in die praktyk gesien word wanneer verskillende VL algoritmes verskillende speelstyle aanneem.<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite thesis |last=le Roux |first=J. a. I. |title=Development of a new serious game utilising reinforcement learning to enrich high school mathematics |date=2025 |publisher=North-West University |url=https://orcid.org/%200009-0004-2566-8928 |language=en}}</ref> Wiskundig gestel, kan die optimale beleid gebruik word om die optimale toestandwaarde funksie en die optimale aksiewaarde funksie voor te stel: <math>v_{*}(s) \doteq \max_{\pi} v_\pi(s) \quad \forall s \in S</math> <math>q_{*}(s,a) \doteq \max_{\pi} q_\pi(s,a) \quad \forall s \in S, a\in A(s)</math> Die optimale beleid kan deterministies wees (altyd die aksie met die hoogste verwagte opbrengs kies) of stogasties (die waarskynlikheid om 'n aksie te kies word beïnvloed deur die verwagte opbrengs daarvan). Die gepastheid van 'n stogastiese of deterministies optimale beleid is probleem afhanklik. Laastens beïnvloed alle komponente van die MBP die optimale beleid, soos verteenwoordiging van toestande, beskikbare aksies en beloning verspreiding. Die verandering van selfs net een van hierdie komponente kan die optimale beleid drasties verander.<ref name=":2" /> ==== Verken en uitbuit probleem ==== Die strategie om altyd die maksimum aksiewaarde te kies, staan ​​bekend as uitbuiting aangesien die bekende aksiewaardes voortdurend uitgebuit word vir maksimum belonings. Wanneer die dinamika van die omgewing stogasties is, kan dieselfde aksie in dieselfde toestand lei tot verskillende toekomstige toestande of aksies moontlikheide soos beskryf deur die omgewing se dinamika waarskynlikhede. Dit beteken dat die VL agent die waarde van 'n aksie kan oorskat of onderskat as dit 'n onvoldoende steekproef van die toestand het. Dit is daarom nodig om toestande te verken wat aanvanklik suboptimaal lyk omdat hulle nie noodwendig voldoende gemonster is nie. 'n Balans moet egter tussen eksplorasie en uitbuiting getref word, aangesien te veel verkenning veroorsaak dat die agent onnodige suboptimale keuses maak, terwyl te min verkenning veroorsaak dat die agent onbewus is van die werklike optimale oplossing. 'n Benadering tot die eksplorasie/uitbuitingsdilemma is om <math>\epsilon</math>-gierige aksie seleksie te gebruik. Dit behels om (<math>\epsilon</math> × 100)% van die tyd verkenning aksies te neem en die ander kere die uitbuit aksie te pleeg.<ref name=":3" /> Oor tyd kan <math>\epsilon</math> tot nul genader word namate die beleide en waardefunksieverbetering stabiliseer en die uitbuiting strategie meer seker word.<ref name=":2" /> '''In-beleid en uit-beleid algoritmes''' In-beleid algoritmes het slegs een beleid wat ervarings genereer en terselfdertyd verbeter word deur die resultate van die ervarings. Aan die ander kant, het uit-beleid algoritmes twee afsonderlike beleide, een vir die genereer van ervarings en 'n ander beleid wat verbeter word deur die gegenereerde ervarings. Dit mag dalk met die eerste oogopslag onbeduidend voorkom, maar buite-beleid laat toe om 'n skeiding te maak tussen verkenningsstrategieë en die aanleer van 'n beleid.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> Bykomende opleidings moontlikhede ontstaan ​​met uit-beleid leer, soos opleiding uit aflyn data, die aanleer van optimale beleide terwyl verkenningsbeleide uitgevoer word, leer uit demonstrasie (nabootsingsleer), en die aanleer van verskeie take parallel vanuit 'n enkele omgewing (verminder tyd om agent op te lei). Beleidsgebaseerde algoritmes is dikwels sagte (stogastiese) beleide om die beleid te help met verkenning <math>( \pi(a|s) > 0 \quad \forall s \in S; a \in A(s))</math>. Beleidsgebaseerde algoritmes het die hoofvoordele dat hulle vinniger kan leer (vroeër kan uitbuit) en meer stabiel is om op te lei as uit-beleid algoritmes. Nadele van beleidsgebaseerde algoritmes sluit in swak steekproef doeltreffendheid en 'n ooroptimistiese verwagte waarde terugvoerlus.<ref name=":2" /><ref>{{Citation |last=Haarnoja |first=Tuomas |title=Soft Actor-Critic: Off-Policy Maximum Entropy Deep Reinforcement Learning with a Stochastic Actor |date=2018-08-08 |url=http://arxiv.org/abs/1801.01290 |access-date=2026-06-01 |publisher=arXiv |doi=10.48550/arXiv.1801.01290 |id=arXiv:1801.01290 |last2=Zhou |first2=Aurick |last3=Abbeel |first3=Pieter |last4=Levine |first4=Sergey}}</ref> Buitebeleidmetodes is gevolglik gewild onder moderne algoritmes, aangesien hulle daarop gemik is om die steekproef doeltreffendheid van VL algoritmes te verbeter deur verbeterde verkenningsmeganismes in te sluit. Uit-beleidalgoritmes bestaan ​​uit 'n teikenbeleid (<math>pi</math>) en 'n gedragsbeleid (<math>b</math>). Teikenbeleid is die optimale beleid wat die VL agent probeer leer, terwyl die gedragsbeleid gebruik word om die ervarings te genereer wat gebruik word om die teikenbeleid op te lei. Die gedragsbeleid inkorporeer die verkenningsmeganisme van die opleidingsproses. Uit-beleid algoritmes is bekend daarvoor dat hulle meer variansie in hul opdaterings bevat, wat veroorsaak dat hulle stadiger konvergeer as in-beleid algoritmes. Gedragsbeleid moet beskik oor dekking oor die teikenbeleid deur te vereis dat elke aksie wat deur die teikenbeleid geneem word, ook deur die gedragsbeleid geneem word. Die dekkingseienskap bepaal dus dat die teikenbeleid deterministies kan wees, maar die gedragbeleid moet stogasties wees in teostande waar die gedragbeleid nie identies is aan die teikenbeleid nie. Dit word ook gestel as: <math>\pi(a|s) > 0 \implies b(a|s) > 0</math> Metodes wat op beleid gebaseer is, kan as 'n spesiale geval van metodes buite beleid beskou word, waar die gedrag- en teikenbeleid dieselfde beleid is. Byna alle uit- beleid metodes gebruik belangrikheids monsterneming om die gedragbeleid met die teikenbeleid te koppel. Die belangrikheids monsternemings verhouding word wiskundig gegee as: <math>\rho_{t:T-1} = \prod_{k = t}^{T-1} \frac{\pi(A_k|S_k)}{b(A_k|S_k)}</math> met die gedragsbeleid wat omgeskakel word na die teikenbeleid deur 'n eenvoudige vermenigvuldiging van die belangrikheidsteekproefverhouding te gebruik: <math>v_\pi(s) = \mathbb{E}[ \rho_{t:T-1} G_t | S_t = s]</math> Dit word aanbeveel dat die gedragsbeleid meer stabiel moet wees (meer dikwels en kleiner opdaterings) as die teikenbeleid om te verseker dat opleiding van die agent stabiel bly.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> === Algemene Tegnieke === Praktiese algoritmes gebruik oor die algemeen benaderingsstrategieë vir die teoretiese modelle (soos die Bellman vergelyking) om teoretiese beperkings wat die praktiese implimentering belemmer, te oorkom. Die onderstaande tabel toon 'n paar algemene praktiese algoritmes wat in VL gebruik word. {| class="wikitable sortable" |- ! Algoritme !! Beskrywing !!Beleid !! Aksieruimte !! Toestandruimte !! Operator |- | Monte Carlo || Elke besoek aan Monte Carlo || Enige || Diskreet || Diskreet || Steekproefgemiddeldes van toestandwaardes of aksiewaardes |- | TD-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Toestandwaarde |- | Q-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | SARSA || Toestand–aksie–beloning–toestand–aksie || In-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | DQN || Diep Q-netwerk || Uit-beleid || Diskreet || Kontinu || Aksiewaarde |- | DDPG || Diep Deterministiese Beleidsgradiënt || Uit-beleid || Kontinu || Kontinu || Aksiewaarde |- | A3C || Asinchrone Voordeel Akteur-Kritiek Algoritme || In-beleid || Diskreet || Kontinu || Voordeel (=aksie-waarde - toestand-waarde) |- | TRPO || Vertrouensgebied Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- | PPO || Proksimale Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- |TD3 |Tweeling Vertraagde Diep Deterministiese Beleidsgradiënt |Uit-beleid |Kontinu |Kontinu |Aksiewaarde |- |SAC |Sagte Akteur-Kritiek |Uit- beleid |Kontinu |Kontinu |Voordeel |- |DSAC||Verspreidende Sagte Akteur-Kritiek ||Uit- beleid ||Kontinu ||Kontinu ||Aksiewaarde-verspreiding |} == Verwysings == <references /> [[Kategorie:Masjienleer]] insuqykh7imgj79msrv6snla192y41l 0 462416 2922109 2915300 2026-08-04T19:23:33Z Oesjaar 7467 Ai! 2922109 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium longifolium | authority = ([[Carl Meissner|Meisn.]]) Walp., (1843) | synonyms =* ''Argyrolobium natalense'' <small>Dümmer</small> * ''Chasmone longifolia'' <small>Meisn.</small> | range_map = Argyrolobium longifolium distribution.svg }} '''''Argyrolobium longifolium''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], vanaf [[Pietermaritzburg]] tot by [[Tugela]] en [[Port Shepstone]], voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 3928 km². Die spesie het reeds 50% van sy [[habitat]] afgestaan aan die aanlê van plantasies, [[Gewas (landbou)|gewasverbouing]] en stedelike ontwikkeling. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=283-24 SANBI Redlist] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475195-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a4000a9b-1fa4-42b7-bb73-96dc41677f8e Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|longifolium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] bnmgjebb5sbs2h6qo7fh9vaof0tvutr 0 462958 2922182 2918579 2026-08-04T20:26:23Z Lefcentreright 92804 Amptelike portret 2922182 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Andy Burnham | beeld = Prime Minister Andy Burnham portrait (cropped).jpg | beeldonderskrif = Amptelike portret, 2026 | geboortenaam = Andrew Murray Burnham | geboortejaar = 1970 | geboortemaand = 1 | geboortedag = 7 | geboorteplek = [[Aintree]], [[Lancashire]] | sterfdatum = | sterfplek = | party = [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Arbeidersparty]] | nasionaliteit = | order = [[Eerste minister van die Verenigde Koninkryk]] | termynaanvang = [[20 Julie]] [[2026]] | termyneinde = | monarg = [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]] | vise = | voorganger = [[Keir Starmer]] | opvolger = | orde2 = Leier van die [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Britse Arbeidersparty]] | termynaanvang2 = [[17 Julie]] 2026 | termyneinde2 = | vise2 = [[Lucy Powell]] | monarg2 = | eersteminister2 = | voorganger2 = [[Keir Starmer]] | opvolger2 = | orde3 = Burgemeester van [[Groter Manchester]] | termynaanvang3 = [[8 Mei]] 2017 | termyneinde3 = [[19 Junie]] 2026 | leier3 = | vise3 = Richard Leese<br/>Paul Dennett | voorganger3 = Tony Lloyd (waarnemend) | opvolger3 = Paul Dennett | orde4 = Sekretaris van Staat vir Gesondheid | termynaanvang4 = [[5 Junie]] 2009 | termyneinde4 = [[11 Mei]] 2010 | voorganger4 = Alan Johnson | opvolger4 = Andrew Lansley | eggenoot = Marie-France van Heel (getroud 2000) | kinders = 3 | alma_mater = FitzWilliam College, [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] | religie = | handtekening = }} '''Andrew Murray Burnham''' (gebore [[7 Januarie]] [[1970]]) is 'n [[Verenigde Koninkryk|Britse]] politikus wat sedert 20 Julie 2026 die [[Eerste minister van die Verenigde Koninkryk]] dien. Hy is amptelik 'n lid van die Arbeiders- en Koöperatiewe Party (Labour Co-operative) en is in Julie 2026 as leier van die [[Arbeidersparty (Verenigde Koninkryk)|Britse Arbeidersparty]] verkies, as 'n opvolger van [[Keir Starmer]], kort voordat hy deur die Koning [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Charles III]] as Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk aangestel is. Hy is 'n parlementslid vir die kiesafdeling Makerfield in die metropolitaanse graafskap [[Groter Manchester|Grooter Manchester]], waar hy van 2017 tot 2026 as burgemeester gedien het. Burnham identifiseer homself as 'n [[Sosialisme|sosialis]] en word algemeen beskou as deel van die sosialistiese tradisie binne die Britse politiek. Hy het dikwels gepleit vir groter openbare belegging, sterker openbare dienste en meer mag vir plaaslike gemeenskappe en streeksowerhede.<ref>{{cite web|title="Why I am a Socialist", by the leadership candidates |url=http://www.nextleft.org/2010/06/why-i-am-socialist-by-leadership.html|publisher=Next Left|date=June 2010|access-date=6 September 2021|url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811211229/http://www.nextleft.org/2010/06/why-i-am-socialist-by-leadership.html|archive-date=11 August 2016}}</ref><ref name="Guardian1">{{cite news|last1=Stratton|first1=Allegra|last2=Wintour|first2=Patrick|title=Andy Burnham's Labour leadership bid based on a return to socialist values |url=https://www.theguardian.com/politics/2010/jul/01/andy-burnham-labour-leadership-socialist-values|work=The Guardian|access-date=21 June 2016|date=1 July 2010|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413135445/http://www.theguardian.com/politics/2010/jul/01/andy-burnham-labour-leadership-socialist-values|archive-date=13 April 2016|author-link2=|author-link=}}</ref> In sy eerste toespraak buite Downingstraat nommer 10 het hy belowe om haweloosheid in die Verenigde Koninkryk te beëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0jl839j6z3o|title=Burnham pledges to end rough sleeping in first speech as prime minister|date=2026-07-20|website=www.bbc.com|language=en|access-date=2026-07-21}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Burnham, Andy}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1962]] [[Kategorie:Britse politici]] l7a0ymnqhrfve8o1wi4mqqjn8oq4wer 0 463138 2922120 2921082 2026-08-04T19:29:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922120 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Fhpjf 2013-06-23 FAJS 001 crop shd25 lev 600x400.jpg|duimnael|Die Airbus A380 is ’n vastevlerkvliegtuig.]] Die '''vlerkkonfigurasie''' of planvorm van ’n vastevlerkvliegtuig verwys na die rangskikking van hef- of verwante oppervlakke. ’n Vastevlerkvliegtuig is ’n konvensionele vliegtuig, teenoor ’n vliegtuig waarvan die vlerke gedurende vlug draai of beweeg.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=133 |language=en}}</ref> Die term “planvorm” in die lugvaart verwys na die vorm van ’n voorwerp, soos ’n stroomblad, soos van bo gesien.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=1225 |language=en}}</ref> ’n Stroomblad word omskryf as enige oppervlak, soos ’n vliegtuig se vlerk, rolroer, rigtingsroer, ensovoorts, wat ontwerp is om ’n bruikbare reaksie te verkry van die lug waardeur dit beweeg.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=22 |language=en}}</ref> Die term “planvorm” word gewoonlik op vlerke toegepas, naamlik of hulle reguit of teruggevou is (’n pylvlerk) of in die vorm van ’n delta is.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=193 |language=en}}</ref> [[Lêer:308 1977-10-05 FALA 738 spot LR lias 800x486.jpg|duimnael|Die Aerospatiale Super Frelon is ’n draaivlerkvliegtuig.]] “Vlerk” is die gebruiklike term vir die primêre hefstroomblad of vlerk van enige vliegtuig. Die term “vlerk” is van toepassing op die volledige struktuur: dit is onakkuraat om van ’n vliegtuig se “vlerke” te praat as dit ’n eenvlerkvliegtuig is, aangesien die aërodinamiese oppervlakke weerskante van die romp as ’n enkele vlerk beskou word.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=281 |language=en}}</ref> “Vlerk” is ’n algemene term wat op die stroomblad, of een van die stroomblaaie, toegepas word. Die vlerk is ontwerp om ’n groot deel van die hefkrag van ’n vaartuig swaarder as lug te ontwikkel.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=422 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsfrm 1986-04-19 lug 211 shd25 her1 800x486.jpg|duimnael|Die stroomblaaie van die Douglas DC-3 bestaan uit die vlerk en die klappe (op die agterrand, links in die foto).]] Vliegtuigontwerpe kan volgens hulle vlerkkonfigurasie geklassifiseer word. Die Cessna Centurion word byvoorbeeld as ’n eenvlerkvliegtuig met ’n vrydraende hoë vlerk beskryf. Die stertvlerk van die tipe het ’n vaste invalshoek.<ref>{{Cite book |last=Taylor |first=John |title=Jane’s All the World’s Aircraft 1979-79 |date=1978 |publisher=Jane’s Yearbooks |year=1978 |isbn=0 354 00572 3 |edition=Sixty-ninth year of issue |location=London, UK |pages=309 |language=en}}</ref> Vir ’n foto van die Centurion, sien hieronder. == Getal en posisie van vlerke == Die getal vlerke van ’n vastevlerkvliegtuig kan verskil. Daar is naamlik eenvlerkvliegtuie, dubbelvlerkvliegtuie, drievlerkvliegtuie, viervlerkvliegtuie en meervlerkvliegtuie. Hierdie onderskeid in die getal vlerke word in verskillende bronne weergegee.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=61, 196, 197, 264 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=39, 174, 175, 287 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=60, 243, 244, 295, 395 |language=en}}</ref> === Eenvlerkvliegtuig === ’n Eenvlerkvliegtuig kan ’n lae, middel-, skouer-, hoë of sambreelvlerk hê. ''Jane’s World Aircraft Recognition Handbook'' onderskei byvoorbeeld tussen vliegtuie met lae vlerke, middelvlerke, hoë vlerke en skouervlerke.<ref>{{Cite book |last=Wood |first=Derek |title=Jane’s World Aircraft Recognition Handbook |date=1979 |publisher=Jane’s Publishing Company |year=1979 |isbn=0 354 01261 4 |location=London, UK |pages=305, 196, 384 |language=en}}</ref> ’n Hoë vlerk word omskryf as ’n vlerk wat gelyk met die bopunt van die romp is. ’n Lae vlerk word omskryf as ’n vlerk wat gelyk met die onderkant van die romp is. ’n Middelvlerk word omskryf as ’n vlerk wat by of naby die middel van die romp geleë is.<ref name=":0">{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |pages=314 |language=en}}</ref> Die posisie van die skouervlerk word deur middel van die Aircraft Manufacturing Factory Mushshak geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:Zsnxl 2004-04-28 FANS 0850 LR 800x533.jpg|Cessna 401: lae vlerk Lêer:Vhort 2005-11-26 FAOB 001 LR 600x400.jpg|Piper Aerostar: middelvlerk Lêer:97-5400 2002-09-18 FAWK 238 her shd25 her 600x364.jpg|Mushshak: skouervlerk Lêer:Zsffl 2004-05-15 FAFF 030 LR 800x533.jpg|Cessna Centurion: hoë vlerk </gallery> ==== Sambreelvlerk ==== [[Lêer:Cfmir 1982-00-00 FAGM 797 dust LR her 600x364.jpg|alt=Die Catalina het ’n sambreelvlerk wat bo die romp gemonteer is en deur twee klein I-profielstutte aan elke kant gesteun word.|duimnael|Die Catalina het ’n sambreelvlerk wat bo die romp gemonteer is en deur twee klein I-profielstutte aan elke kant gesteun word.]] ’n “Sambreelvlerk” (sinoniem '''parasolvlerk''')  is ’n vlerk wat bo die romp gemonteer is en deur style of stutte ondersteun word. ERKENNING Erkenning word aan die Taaladviseur van VivA en Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen. “VivA” staan vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans. ’n “Sambreelvlerk” word omskryf as ’n vlerk wat met stutte bo die romp gesteun word.<ref name=":0" /> Daar is ook die term '''parasoleenvlerkvliegtuig'''.<ref>{{Cite book |last=Hoof, Spoorwegtaalburo |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=176 |language=af |trans-title=Draft List of Aircraft Construction Terms}}</ref> ’n “Parasoleenvlerkvliegtuig” word omskryf as ’n eenvlerkvliegtuig waarvan die vlerk bo die romp is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=267 |language=en}}</ref> === Dubbelvlerkvliegtuig === ’n Dubbelvlerkvliegtuig word omskryf as ’n lugvaartuig met twee vlerke, dit wil sê ’n boonste en ’n laer vlerk, gewoonlik onder en bo die romp. Daar is egter vliegtuie met ander konfigurasies. In die geval van byvoorbeeld die Supermarine Walrus was altwee vlerke bo die romp. Die Antonov An-2 word as ’n voorbeeld van ’n moderne dubbelvlerkvliegtuig beskou.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=61 |language=en}}</ref> Die SibNIA TVS-2DTS is ’n dubbelvlerkvliegtuig van die 21ste eeu (sien “Geslote vlerk”). Dit is vir die eerste keer in 2017 by ’n Russiese lugskou gedemonstreer.<ref>{{Cite web|url=https://www.aerosociety.com/news/21st-century-biplane/|title=21st Century biplane|date=23 June 2026|website=Royal Aeronautical Society|access-date=23 June 2026}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:01997 Fly på Jarlsberg.JPG|Walrus: atwee vlerke bo die romp Lêer:Zsdhr 2004-03-21 FAGM 104 0464 600x400.jpg|Tiger Moth: vlerke onder en bo die romp Lêer:Zufoo 2013-09-29 FAGM -085 600x400.jpg|An-2: moderne voorbeeld van ’n dubbelvlerkvliegtuig </gallery> Wat dubbelvlerkvliegtuie betref, kry mens ’n dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte, ’n anderhalfdekker, ’n omgekeerde anderhalfdekker en ’n Busemann-dubbelvlerkvliegtuig. ==== Dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte ==== [[Lêer:"Fearless Freddie", a Hollywood stunt man, clinging to a rope ladder slung from a plane flown by A.M. Maltrup, about to drop into automobile below- automobile shown LCCN2003655445.jpg|geen|duimnael|Die Curtiss JN-4 Jenny is ’n voorbeeld van’n dubbelvlerkvliegtuig met ongelyke spanwydte.]] ==== Anderhalfdekker ==== ’n Anderhalfdekker word omskryf as ’n soort dubbelvlerkvliegtuig waarvan die oppervlakte van een vlerk minder as die helfte as dié van die ander vlerk is<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=333 |language=en}}</ref> of as ’n dubbelvlerkvliegtuig waarvan die een vlerk, gewoonlik die laer vlerk, opvallend kleiner as die ander een is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=241 |language=en}}</ref> Daar is ook omgekeerde anderhalfdekkers. [[Lêer:Early Nieuport 17 climbing (cropped).jpg|geen|duimnael|Die laer vlerk van die Nieuport 17 het ’n kleiner koord, maar dieselfde spanwydte, as die boonste vlerk.]] ==== Omgekeerde anderhalfdekker ==== [[Lêer:Sesquiplane inverted.svg|geen|duimnael|Omgekeerde anderhalfdekker]] ==== Busemann-dubbelvlerkvliegtuig ==== Die Busemann-dubbelvlerkvliegtuig is ’n teoretiese supersoniese vlerkkonfigurasie. Die beginsels waarvolgens die Busemann-dubbelvlerkvliegtuig werk, word in ’n webartikel bespreek.<ref>{{Cite web|url=http://www.ad.mech.tohoku.ac.jp/yamazaki/RESEARCH/busemann/index.html|title=Busemann's Biplane|date=23 June 2026|website=INTERNET ARCHIVE Wayback Machine|archive-url=https://web.archive.org/web/20070620233751/http://www.ad.mech.tohoku.ac.jp/yamazaki/RESEARCH/busemann/index.html|access-date=23 June 2026|archive-date=20 Junie 2007|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Busemann biplane.svg|geen|duimnael|Busemann-dubbelvlerkvliegtuig]] ==== Dubbelvlerkvliegtuie met ’n verspringde ontwerp ==== Daar word na verspringing in ’n dubbelvlerkvliegtuig gepraat wanneer die een vlerk effens voor die ander vlerk geplaas is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=250 |language=en}}</ref> Die verspringing is positief wanneer die boonste vlerk voor die laer vlerk is en negatief wanneer die laer vlerk voor die boonste vlerk is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=357 |language=en}}</ref> [[Lêer:Zsajt 1980-10-10 FAGM 935 dust scr file el 800x486.jpg|geen|duimnael|Die Beech Staggerwing is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig waarvan die vlerke negatiewe verspringing het (agtertoe verspring is).]] == Meervlerkvliegtuie met verskillende vlerkkonfigurasies en ander tipes stroomblaaie == Verder is daar drievlerkvliegtuie, viervlerkvliegtuie, meervlerkvliegtuie en kruisvormige vlakke.<gallery mode="packed"> Lêer:Dr I 01 00079865.jpg|Fokker Dr.1-drievlerk-vliegtuig Lêer:Armstrong Whitworth F.K.10 side view.jpg|Armstrong Whitworth F.K. 10-viervlerkvliegtuig </gallery> === Meervlerkvliegtuig === [[Lêer:Multiplane.svg|duimnael|Meervlerkvliegtuig]] ’n Meervlerklugvaartuig word omskryf as ’n vliegtuig of sweeftuig met twee of meer stelle vlerke, die een bo die ander, insluitende dubbelvlerkvliegtuie, drievlerkvliegtuie, ensovoorts<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=175 |language=en}}</ref> of dit beteken ’n vliegtuig met verskeie stelle vlerke, dit wil sê meer as drie (waarvoor die term “drievlerkvliegtuig” gebruik word).<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=197 |language=en}}</ref> === Tandemvlerkvliegtuie === [[Lêer:Caproni Ca.60 Transaereo on Lake Maggiore 1921 (NASM-SI-72-7669) (tight crop, contrast stretch, grayscale).jpg|duimnael|Caproni Ca.60-vliegboot]] ’n Tandemvlerkvliegtuig word omskryf as ’n vliegtuig met twee of meer stelle vlerke van in wese dieselfde oppervlakte (nie die sterteenheid ingesluit nie) wat die een voor die ander geplaas is en op ongeveer dieselfde vlak is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=373 |language=en}}</ref> ’n Voorbeeld van hierdie tipe is die negevlerk-Caproni Ca.60-vliegboot, waarvan die vlerke uit drie stelle in tandem bestaan het. === Kruisvormige vlakke === ’n Kruisvormige vlak is ’n vlerk- of beheerbladkonfigurasie in die vorm van ’n reghoekige kruis met gelyke spanwydtes.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=72 |language=en}}</ref> ’n Kruisvormige vlerk is ’n vliegtuigvlerk in die vorm van ’n kruis.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=387 |language=en}}</ref> Daar is byvoorbeeld missiele met kruisvormige vlakke en die X-vlerkvliegtuig.<gallery mode="packed"> Lêer:Cruciform wing weapon.svg|Wapen met kruisvormige vlakke Lêer:Wing X rotor.svg|X-vlerkvliegtuig </gallery> == Steun == Vlerke kan selfondersteunend wees of bykomende, eksterne, steun hê. === Selfondersteunde (vrydraende) vlerke === [[Lêer:DH-60 Gipsy Moth Wing Structure.JPG|duimnael|Hoofspar van DH.60 Moth]] ’n “Vrydraende vlerk” (sinonieme vrydraervlerk en kantelbalkvlerk) is ’n vlerk sonder uitwendige stutte of style. Die ondersteunende struktuur is binne-in die vlerk ingebou en die vlerk is direk aan die romp geheg. Daarom is die gevestigde Afrikaanse terme: * vrydraervlerk * vrydraende vlerk * kantelbalkvlerk ERKENNING [[Lêer:Wing with one spar.JPG|duimnael|Enkelvliegtuigspar]] Erkenning word aan die Taaladviseur van VivA en Die Taalkommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns verleen. “VivA” staan vir die Virtuele Instituut vir Afrikaans. [[Lêer:Wing structure - spar.svg|duimnael|Enkelvliegtuigspar]] Die term “vrydraende vlerk” word omskryf as ’n vlerk wat op die beginsel van ’n '''vrydraende balk''' gebou is. ’n “Vrydraende balk” word omskryf as ’n uitstekende deel waarvan die een end styf geheg is, en met die ander end wat by die steunpunt uitsteek en vry is om vertikaal te beweeg onder die invloed van vertikale laste wat tussen die vry end en die gehegte end aangewend word. ’n Vol vrydraende vliegtuigbalk ('''spar''') is styf vas aan die romp en elke vlerkpunt is ’n vry end.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=73 |language=en}}</ref> ==== Vrydraende vlerke ==== Let  daarop dat vrydraende vlerke direk op die romp van die vliegtuig en in die middel, hoog of laag gemonteer is. Die Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig van 1915 was een van die eerste vliegtuie wat met vrydraende vlerke gevlieg het.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=86 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Junkers J 1 at Döberitz 1915.jpg|Junkers J.1-metaaleenvlerkvliegtuig, middelvlerk Lêer:Zsoam 2010-03-13 FAJS 0030 LR 600x400.jpg|Boeing 737, lae vrydraende vlerke </gallery> === Vlerke met eksterne steun === Verspanning is die ondersteunende stutte en drade wat gebruik word om ’n struktuur te versterk. Vlerke met verspanning word verspande vlerke genoem en hulle kan stutverspan of draadverspan wees. ’n Stut is ’n struktuurdeel wat ontwerp is om kompressielaste te hanteer en stroombelyn is as dit aan die lugstroom blootgestel is. Daar is verspanstutte (eksterne stutte wat gebruik word om die struktuur te versterk) en tussenvlerkstutte (stutte tussen die vlerke van ’n dubbelvlerkvliegtuig).<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=46, 264 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Zsjgv 1985-05-19 FAMG 118 800x486.jpg|De Havilland Dragon Rapide, tussenvlerkstutte Lêer:Boeing P-26A AC 33-125 94th Pursuit Squadron (8558637360).jpg|Boeing P-26 Peashooter, vlerke is draadverspan </gallery>’n Verspande meervlerkvliegtuig kan een of meer “vakke” hê. Dit is kompartemente wat deur die byvoeging van tussenvlerkstutte geskep word. Die getal vakke verwys net na een kant van die vliegtuig se vlerkpanele. Sodanige vak word omskryf as die struktuur tussen twee hegpunte van die tussenvlerkverspandele van ’n dubbelvlerk- of drievlerkvliegtuig. So word daar tussen ’n dubbelvlerkvliegtuig met een vak en ’n dubbelvlerkvliegtuig met twee vakke onderskei.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=57 |language=en}}</ref> <gallery mode="packed"> Lêer:Zsbgn 2010-08-14 FASK 0086 crop shd25 600x400.jpg|Tiger Moth: dubbelvlerkvliegtuig met een vak Lêer:Bristol F2B D8096 flying.jpg|Bristol F.2-vegvliegtuig: dubbelvlerkvliegtuig met twee vakke </gallery> == Geslote vlerk == In die geval van die geslote vlerk word twee stroomblaaie (vlerke) by of naby die vlerkpunte saamgevoeg. ’n Vliegtuig soos die SibNIA TVS-2DTS het ’n geslote vlerk. ’n Geslote vlerk kan uit ’n kokervlerk (wat ook uit ’n ringvormige kokervlerk kan bestaan) en ’n ringvormige (silindriese) vlerk bestaan. Die Santos-Dumont 14-bis is ’n voorbeeld van die tipe met ’n kokervlerk (“box wing”). Hierdie vliegtuig word beskryf as ’n sterteerste-dubbelvlerkvliegtuig wat rofweg ’n boksvlieërstruktuur het.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=233 |language=en}}</ref> Die Blériot III-boot is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig met 'n ringvormige kokervlerk. Die SNECMA C.450 Coléoptère word as ’n voorbeeld van ’n vliegtuig met 'n ringvormige (silindriese) vlerk gebruik.<gallery mode="packed"> Lêer:Антонов Ан-2МС (ТВС-2МС).jpg|SibNIA TVS-2DTS: geslote vlerk Lêer:14-bis de Alberto Santos Dumont.jpg|Santos-Dumont 14-bis: kokervlerk Lêer:Bleriot III boat.jpg|Blériot III-boot: ringvormige kokervlerk Lêer:SNECMA Coléoptère on ramp 1959.jpg|Coléoptère: ringvormige (silindriese) vlerk </gallery> == Planvorm == === Aspekverhouding === Die aspekverhouding is die verhouding van die span tot die gemiddelde koord van ’n stroomblad. Dit is die verhouding van die vierkant van die maksimum span tot die totale oppervlakte van ’n stroomblad.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=25 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=43, 45 |language=en}}</ref> Die aspekverhouding word soos volg onderskei: <gallery mode="packed"> Lêer:North American X-15.jpg|North American X-15: vlerk met lae aspekverhouding Lêer:Douglas DC3-227B ‘HB-IRJ’ (22627585316).jpg|Douglas DC-3: vlerk met matige aspekverhouding Lêer:809 2000-09-09 FAWK 154 stof 600x364.jpg|Lockheed ER-2S: vlerk met ’n hoë aspekverhouding </gallery> === Spankoordvariasie === ==== Konstante koord ==== [[Lêer:Zsawe 1984-09-01 FAdonald 991 dust shd50 800x485.jpg|duimnael|Die vlerk van die Piper J-3 Cub het ’n konstante koord (die voorrand en agterrand is parallel).]] Die koord is die langsdimensie van ’n stroombladprofiel<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=83 |language=en}}</ref> of die lengte van daardie deel van die koordlyn wat deur die stroombladprofielgrenslyn "onderskep" word (soms word dit die koordlengte genoem). Die koordlyn is die reguit lyn deur die krommingsmiddelpunt van die voorrand en die agterrand van ’n stroomblad.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=57 |language=en}}</ref> ==== Tapsheid ==== ’n Tapse vlerk vernou na die punt. ’n Tapse vlerk word omskryf as ’n vlerk waarvan die koord of dikte progressief van die wortel na die punt verminder. ’n Tapse vlerk is trapesoïdaal. “Trapesoïdaal” beteken dat dit die vorm van ’n driehoek het waarvan die een hoek afgesny is.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=274, 286 |language=en}}</ref> Die XF-91 Thunderceptor het ’n vlerk met omgekeerde tapsheid. Die Westland Lysander is 'n voorbeeld van 'n vliegtug met saamgestelde tapsheid. Hierdie tipe het omgekeerde tapsheid na die wortel van die vlerk.<gallery mode="packed"> Lêer:Buchon - Flying Legends 2013 Duxford (9733278492).jpg|Messerschmitt Bf 109, reguit tapse vlerk Lêer:XF91-21republic.jpg|Thunderceptor, omgekeerde tapsheid Lêer:Aircraft of the Royal Air Force 1939-1945- Westland Lysander. CH4865.jpg|Lysander, saamgestelde tapsheid Lêer:Wing constant tapered outer.svg|Konstante koord met tapse buitedeel </gallery> == Die vorm van ’n vlerk == Daar word tussen ’n deltavlerk, reguit vlerk, pylvlerk (teruggevoude vlerk), mikvlerk (vorentoe gevou) en vlerk met ’n veranderlike vorm onderskei.<ref>{{Cite book |last=Wood |first=Derek |title=Jane’s World Aircraft Recognition Handbook |date=1979 |publisher=Jane’s Publishing Company |year=1979 |isbn=0 354 01261 4 |location=London, UK |pages=134, 36, 110, 142 and 161 |language=en}}</ref> === Deltavlerk === Die deltavlerk word omskryf as ’n driehoekvormige stroomblad met ’n lae aspekverhouding en wat ’n tapse voorrand en reguit agterrand het.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=116 |language=en}}</ref> As die vorm van die vlerk soortgelyk is aan twee driehoeke wat saamgeplaas is, word dit ’n dubbeldelta genoem.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=77 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:811 1977-10-00 FALA 953b.jpg|Mirage III, stertlose delta-vlerkvliegtuig Lêer:Mikoyan-Gurevich Mig-21 (14443611751).jpg|MiG-21, deltavlerkvliegtuig met ’n stert Lêer:Fairey Delta FD1.jpg|Fairey Delta 1, stomppuntdelta-vlerkvliegtuig Lêer:Saab Draken (36976673244).jpg|Saab Draken, dubbeldelta-vlerkvliegtuig Lêer:Aerospatiale BAC Concorde by bagera3005.png|Concorde, ogivaalvormige deltavlerkvliegtuig </gallery> === Verskillende vlerkvorme === <gallery mode="packed"> Lêer:Cessna Citation (17431536038).jpg|Cessna Citation, reguit vlerk Lêer:Canadair CL-13B Sabre Mk.6 ‘01675 FU-675’ (F-AYSB) (49818099873).jpg|Canadair Sabre, pylvlerk (teruggevoude vlerk) Lêer:01 00095338 SDASM Aircraft Image - Hansa Jet Hamburger, GMEH, 2103 Hamburg 95, Finkenweder, Germany (53957737422).jpg|Hansa Jet, mikvlerk (vorentoe gevou) Lêer:An F-14A Tomcat aircraft lands aboard the nuclear-powered aircraft carrier USS ENTERPRISE (CVN 65) - DPLA - f906323b705e66adabc13fe1c4446b24.jpeg|Grumman Tomcat, reëlbare pylhoek, vlerk reguit Lêer:An air-to-air right side view of an F-14A Tomcat aircraft - DPLA - 8cf53bf5641b604fcae920ac22c6d463.jpeg|Grumman Tomcat, reëlbare pylhoek, vlerk teruggevou Lêer:NASA AD-1 in flight.jpg|NASA AD-1, vlerk met veranderlike vorm </gallery> == Spanterugvouvariasie == <gallery mode="packed"> Lêer:100 years of the RAF MOD 45163621.jpg|Handley Page Victor (naaste aan kamera), sekelvlerk Lêer:General Dynamics F-16XL (SN 75-0749) in flight 060905-F-1234S-049.jpg|General Dynamics F-16XL, geknikte dubbeldeltavlerk </gallery> == Assimetriese vliegtuie == <gallery mode="packed"> Lêer:Bundesarchiv Bild 146-1980-117-01, Aufklärungsflugzeug Blohm - Voß BV 141.jpg|Blohm & Voss BV 141, assimmetriese uitleg; afsonderlike romp, afsonderlike nasel vir bemanning (regs in foto) Lêer:Asymmetric torque.svg|Die Ansaldo SVA het ’n assimmetriese span gehad </gallery> == Stertvlerke, tandemvlerke en voorvlerke == Hier word daar van stertvlerke, voorvlerke, tandemvlerke, drie oppervlakke, buitesterte en stertlose vliegtuie gepraat. === Stertvlerk === [[Lêer:Höhenruder Ka 6 CR und K6 E.jpg|duimnael|Hier word die stertvlerke op twee verskillende vliegtuie gesien.]] Die stertvlerk is die vaste of effens verstelbare horisontale oppervlak van die sterteenheid waaraan die hoogteroere geheg word.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=185 |language=en}}</ref> Dit verskaf langsstabiliteit.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=272 |language=en}}</ref> Die stertvlerke op twee verskillende vliegtuie word in die foto geïllustreer. === Voorvlerke === Die voorvlerke kan uit neusvlerke bestaan. Die neusvlerke is horisontale trimoppervlakke en beheerblaaie.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=242 |language=en}}</ref> === Stertlose vliegtuig === ’n Stertlose vliegtuig is ’n vliegtuig waarvan die toestelle wat gebruik word om stabiliteit en beheer te verkry in die vlerk geïnkorporeer is.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=372 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Saab viggen underside.jpg|Saab Viggen, voorvlerke (neusvlerke) Lêer:QAC Quickie Q1 (N303Q, cn 0303) (4-9-2024).jpg|Rutan Quickie, tandemvlerke Lêer:Sukhoi Su-33 launching from the Admiral Kuznetsov.jpg|Drie oppervlakke: Sukhoi Su-33, konvensionele stert- en neusoppervlakke Lêer:KN SpaceShipOne 2006.jpg|SpaceShipOne,. buitesterte Lêer:Short SB4 Sherpa.png|Short SB.4 Sherpa: stertlose vliegtuig: </gallery> == Vlerke met ’n ophoek en ’n afhoek == ’n Vlerk met ’n ophoek word omskryf as ’n vlerkontwerp waarin die vlerkpunte hoër as die middeldele van die vlerk is. Die uitwerking van hierdie ontwerp is dat dit die sydelingse stabiliteit daarvan verbeter.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=121 |language=en}}</ref> ’n Vlerk met ’n ophoek lyk soos ’n “V”, soos van voor of agter gesien. In die geval van ’n vlerk met ’n afhoek hang die vlerk afwaarts met ’n omgekeerde “V”, soos van voor of agter gesien. Vlerke met ’n afhoek is ’n kenmerk van Sowjetvervaardigde vliegtuie.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=111, 36, 37 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Антонов Ан-12 00347009, Тверь - Мигалово RP3543.jpg|Vlerk met afhoek; Sowjetontwerpte vliegtuie soos die Antonov An-12 Lêer:Sopwith Camel F.1 Rear.jpg|Sopwith Camel: die onderste vlerk het ’n ophoek Lêer:Piloci Bolesław Orliński (z prawej) i Jerzy Bajan przy prototypie samolotu PZL P.11 NAC 1-M-1275-1.jpg|PZL P.11: geknikte vlerk, meeuvlerk Lêer:Bundesarchiv Bild 101I-567-1519-30, Italien, Ju 87, Lastensegler DFS 230 auf Flugplatz.jpg|Junkers Ju 87 Stuka: geknikte vlerk, omgekeerde meeuvlerk </gallery> == Vlerke == === Vliegvlerk === [[Lêer:YB49-2 300.jpg|duimnael|Die Northrop YB-49-vliegvlerk was ’n swaarbomwerper-prototipe.]] ’n Vliegvlerk word omskryf as ’n vliegtuig wat geheel en al uit effektiewe vlerkoppervlakke bestaan.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=112 |language=en}}</ref> Dit word beskryf as ’n vliegtuig wat net bestaan uit ’n vlerk waarvan die blootgestelde gedeelte tot die hefkrag bydra in ruil vir die sleur wat dit veroorsaak. Die vliegvlerk bied beter werkverrigting as dié van ’n konvensionele vliegtuig as gevolg van ’n afname in struktuurmassa en laer sleur.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=158 |language=en}}</ref> === Vlerk-rompsamesmelting === Vliegtuie waarvan die romp en die vlerk saamgesmelt is, bied groter aërodinamiese doeltreffendheid, wat teoreties gesproke tot die verbranding van minder brandstof aanleiding gee.<ref>{{Cite web|url=https://www.aerosociety.com/news/finding-the-right-blend/|title=Finding the right blend|last=Richardson|first=Jack|date=8 August 2025|website=Royal Aeronautical Society|access-date=23 June 2026}}</ref> [[Lêer:Blackhawk in Flight.jpg|geen|duimnael|Die Lockheed SR-71 is ’n voorbeeld van ’n vliegtuig waarvan die vlerk en die romp saamgesmelt is.]] == Hefromp-lugvaartuie == ’n Hefromp-lugvaartuig word omskryf as ’n vlerklose vaartuig.<ref name=":2">{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=178 |language=en}}</ref> Die Martin Marietta X-24A, Northrop M2-F3 en die Northrop HL-10 is voorbeelde van hefromp-lugvaartuie. Sien "Aantekeninge" vir 'n verduideliking rakende die vertaling van "lifting body". <gallery mode="packed"> Lêer:3 lifting bodys.jpg|Van links na regs die X-24A, M2-F3 en die HL-10 Lêer:The HL-10 Lifting Body completes its first research flight with a landing on Rogers Dry Lake (E-16211).jpg|Northrop HL-10 Lêer:X24.jpg|Martin Marietta X-24A </gallery> == Veranderlike vorm == Die term “veranderlike vorm” hou verband met die vermoë om die pylhoek van ’n vliegtuig se vlerk gedurende vlug te verander, wat die minimum pylhoek vir opstyging, landing en laespoedvlug en ’n hoër pylhoek vir baie vinnige vlug moontlik maak.<ref name=":1">{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=272 |language=en}}</ref> “Veranderlike vorm” word ook “reëlbare vorm” en “wisselvorm” genoem.<ref>{{Cite book |last=Hoof, Spoorwegtaalburo |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=273 |language=af |trans-title=Draft List of Aircraft Construction Terms}}</ref> In die geval van vlerke met ’n veranderlike vorm word daar tussen ’n vlerk met ’n reëlbare pylhoek, ’n skuins vlerk, ’n teleskopiese vlerk, ’n verlengvlerk en ’n vouvlerk onderskei. === Vlerk met ’n reëlbare pylhoek (of swaaivlerk) === Sien “Vlerk met ’n reëlbare pylhoek” vroeër in hierdie artikel. Die Grumman F-14 Tomcat is ook ’n voorbeeld van so ’n vliegtuig. === Skuins vlerk === Sien “Vlerk met ’n veranderlike vorm” vroeër in hierdie artikel. In hierdie geval dien die NASA AD-1 as voorbeeld. === Teleskopiese vlerk === “Teleskopies” beteken dat die vlerk bestaan uit dele wat, soos ’n teleskoop, in en uit mekaar geskuif kan word.<ref>{{Cite book |last=Odendal |first=FF |title=HAT: Verklarende Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal |date=1994 |publisher=Perskor Uitgewery |year=1994 |isbn=0 628 03615 9 |edition=3de |location=Midrand, Suid-Afrika |pages=1074 |language=af |trans-title=Explanatory Handbook of the Afrikaans Language}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:Bell X-5 Wings Sweep (E52-810).jpg|Bell X-5: vlerk met reëlbare pylhoek (swaaivlerk) Lêer:Wing oblique.svg|Skuins vlerk Lêer:Akaflieg Stuttgart fs29 TF (c-n 1, D-2929) 2019-04-15 Andre Gerwing Collection ID 002255.jpg|Akaflieg Stuttgart fs29-sweeftuig: teleskopiese vlerk Lêer:Gérin Varivol -GPPA 10.jpg|Gérin Varivol-dubbelvlerk-vliegtuig: verlengvlerke Lêer:North American XB-70 Valkyrie final proposal.gif|XB-70 Valkyrie: buitedele van vlerk kan gevou word </gallery> == Veranderlike seksie == === Veranderlike instelhoek === [[Lêer:F8E Launch-VF33-CVAN65-1964.jpg|duimnael|Dit is die Ling-Temco-Vought F-8 Crusader.]] Die term “veranderlike instelhoek” word oor die algemeen gebruik om die vermoë te beskryf om die hoek tussen die vlerke en die romp van ’n vliegtuig te verstel. Die Ling-Temco-Vought F-8 was die eerste operasionele vliegtuig met ’n veranderlike instelhoek.<ref name=":1" /> === Veranderlike kromming === “Veranderlike kromming” verwys na die middele om die kromming van ’n vlerk in vlug te verander. Die klappe op die vlerk dien dieselfde doel.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=408 |language=en}}</ref> [[Lêer:Variable camber.svg|duimnael|Veranderlike kromming van ’n vlerk kan deur ’n stroomblad bewerkstellig word.]] == Aantekeninge == Hierdie atikel is ’n gedeeltelike vertaling van die Engelse artikel met die titel “Wing configuration”. Daar is heelwat van die ''Konseplys Vliegtuigbouterme'' tydens die vertaling en skryf van hierdie artikel gebruik gemaak. ’n Sekelvlerk is ’n “crescent wing” in Engels. === Vertaling van die term “lifting body” === “Romp” kan as ’n vertaling van “body” gebruik word. Sien byvoorbeeld die omskrywing van “body” in die ''Aviation & Space Dictionary''. “Lifting body” word omskryf as ’n vlerklose vaartuig (byvoorbeeld die Northrop HL-10). Volgens navorsing wat in die ''Konseplys Vliegtuigbouterme'' gedoen is, kan “hefromp-lugvaartuig” as vertaling vir ‘lifting body” gebruik word (‘body” = romp, bladsy 30; “lift” = hefkrag, bladsy 142).<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September 1961 |publisher=Aero Publishers, Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California, United States |pages=63 |language=en}}</ref> <ref name=":2" /> == Verwysings == {{Verwysings|3}} 76yff5untdpftpv2ghojvvqyvkin1mt 0 463337 2921983 2916591 2026-08-04T18:05:49Z Oesjaar 7467 /* Filiaal: */ Verwyder sintaks fout 2921983 wikitext text/x-wiki Maatskappystrukture kan baie ingewikkeld wees. In hierdie artikel word 'n oorsig verskaf van kernbegrippe wat met sodanige sturkture in verband staan. Hierdie begrippe sluit in "houermaatskappy", "moedermaatskappy", "filiaal" en "mede-filiaal", met verwysing, onder andere, na [[Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde (IFRS)]] en die Maatskappywet van Suid-Afrika. Dit som die relevante rekeningkundige vereistes, maatskappyregtelike implikasies en praktiese oorwegings vir groepverslagdoening op. ==Omskrywing van terminologie== ===Moedermaatskappy=== :'n Entiteit wat een of meer ander entiteite (sy filiale) beheer, word 'n Moedermaatskappy genoem. "Moedermaatskappy" is 'n rekeningkundige en regsterm wat gebruik word wanneer 'n entiteit die bevoegdheid het om die relevante aktiwiteite van 'n ander entiteit te rig en die vermoë het om die opbrengste daarvan te beïnvloed. Dit kan ook 'n "houermaatskappy" of 'n "beheermaatskappy" genoem word. === Filiaal === : 'n Entiteit wat deur 'n ander entiteit (die moeder- of houermaatskappy) beheer word, word 'n filiaal genoem. Beheer ontstaan gewoonlik deur stemreg, die aanstelling van direksielede, kontraktuele reëlings of ander meganismes. Filiale is algemeen in moderne sakebedrywighede en die meeste multinasionale maatskappye struktureer hulle sake deur die skepping en aankoop van filiale. 'n Suid-Afrikaanse voorbeeld van moedermaatskappye is [[Naspers]] en Bidvest, terwyl Berkshire Hathaway en Walt Disney voorbeelde is van internasionale moedermaatskappye. Hierdie maatskappye het filale in 'n verskeidenheid van bedryfstakke. [[IBM]], Xerox en Microsoft se filiale, daarenteen, fokus met sy filiale hoofsaaklik op die tegnologiesektor. In Suid-Afrika fokus [[Ou Mutual]] en [[Sanlam]] hoofsaaklik op die versekeringsbedryf. : Filiale is afsonderlike regsentiteite vir doeleindes van [[belasting]], regulering en aanspreeklikheid. Om hierdie rede verskil hulle van afdelings ("divisies"), wat besighede is wat volledig by die moedermaatskappy geïntegreer is en nie regtens of andersins daarvan onderskei word nie. 'n Filiaal kan dus afsonderlik van sy moedermaatskappy dagvaar en gedagvaar word, en sy verpligtinge is normaalweg nie die verpligtinge van die moedermaatskappy nie. Krediteure van 'n insolvente filiaal kan egter moontlik 'n uitspraak teen die moedermaatskappy verkry indien hulle die korporatiewe sluier kan deurbreek en kan bewys dat die moeder- en filiaalmaatskappy bloot die alter ego's van mekaar is. Omdat eienaarskap van 'n filiaal gewoonlik verkry word deur die besit van 'n meerderheid van sy aandele, gee dit die moedermaatskappy die nodige stemreg om sy genomineerdes as direkteure van die filiaal te verkies en sodoende beheer uit te oefen. Daar is egter ook ander maniere waarop beheer verkry kan word (sien hieronder) en die presiese reëls oor watter mate van beheer nodig is en hoe dit verkry word, kan ingewikkeld wees. 'n Moedermaatskappy hoef nie noodwendig die groter of "magtiger" entiteit te wees nie. Dit is moontlik dat 'n moedermaatskappy kleiner as sy filiaal is. Omgekeerd kan die moedermaatskappy groter wees as sommige of al sy filiale (indien dit meer as een het), aangesien die verhouding slegs deur beheer bepaal word. Die moedermaatskappy en die filiaal hoef nie noodwendig op dieselfde plekke sake te doen of dieselfde bedrywighede te verrig nie. Dit is selfs moontlik dat hulle mededingers in dieselfde mark kan wees. Sulke situasies kom gereeld ná 'n vyandige oorname of 'n vrywillige samesmelting voor. Omdat die moedermaatskappy en die filiaal afsonderlike regsentiteite is, is dit ook heeltemal moontlik dat een van hulle by regsgedinge, bankrotskap, belastingversuim, strafregtelike vervolging of 'n ondersoek betrokke kan wees, terwyl die ander nie is nie. ===Mede-filiaal:=== :'n Filiaal wat deur dieselfde moedermaatskappy as een of meer ander filiale beheer word, is 'n mede-filiaal van daardie ander filiaal. Twee of meer filiale wat dieselfde moedermaatskappy het, sal dus as "mede-filiale" beskryf word. ==="Groep", "konsolidasie" en "groepstate"=== : 'n Filiaal kan self filiale hê, wat op hul beurt weer hul eie filiale kan hê. <nowiki>''</nowiki>n Moedermaatskappy en sy filiale saam word "die groep" genoem. In [[rekeningkunde]] word vereis dat 'n groep jaarliks een stel finansiële state moet opstel asof dit 'n enkele maatskappy is. So 'n stel finansiële state is dan 'n konsolidasie van die finansiële state van die moedermaatskappy en sy filiale en dit word die "gekonsolideerde state" of ook die "groepstate" genoem. Omdat maatskappystukture kompleks kan wees, kan dit ook lei tot komplekse groepstate. 'n Voorbeeld van sodanige kompleksiteit is die volgende: mede-filiale en die moedermatskappy dryf onderling handel en maak wins uit sodanige onderlinge transaksies. Omdat die groepstate die posisie moet reflekteer asof die groep 'n enkele maatskappy is, moet sodanige onderlinge winste natuurlik uitgeskakel word aangesien 'n enkele maatskappy natuurlik nie met homself kan handel dryf en wins maak nie. Maar as enige van die maatskappye in die groep ook aandeelhouers het wat nie deel is van die groep nie ("buite-aandeelhouers", "minderheidsaandeelhouers"), kan wins wel uit sodige transaksies met "buite-aandeelhouers" gemaak word, en moet die nodige aanpassings daarvoor ook aangebring word. == Beheer – die kernbegrip == Die woord "beheer" kan verskillende betekenisse in verskillende kontekste hê, byvoorbeeld in verskillende areas van die Reg (korporatiewe reg, kompetisie wetgewing, wetgewing oor finansiële markte, ens.) en in Rekeningkunde. Byvoorbeeld, as Maatskappy A die meeste van Maatskappy B se aandele koop, kan dit moontlik wees dat die transaksie op sigself nie een van beheer daarstel nie, aangesien Maatskappy A reeds voor die aankoop van die aandele geag is om Maatskappy B te beheer ingevolge IFRS en dus reeds gekonsolideerde finansiële state gepubliseer het. Beheer kan direk of indirek wees. Direkte beheer bestaan waar die moedermaatskappy direk beheer oor 'n filiaal uitoefen. Indirekte beheer ontstaan wanneer 'n filiaal van die moedermaatskappy self filiale het, welke filiale dan indirek deur die uiteindelike moedermaatskappy beheer word. === IFRS-benadering === Beheer is die bepalende faktor om 'n belegging as 'n filiaal te klassifiseer en dus vereis dat gekonsolideerde state opgestel moet word. Ingevolge IFRS 10 – Gekonsolideerde Finansiële State <ref>{{Cite book |last=IFRS Foundation, Londen |title=IFRS 10 |publisher= |publication-date=2026}}</ref> (par. 7) beheer 'n belegger 'n beleggingnemer wanneer al drie die volgende elemente teenwoordig is: * Bevoegdheid oor die beleggingsnemner (bestaande regte wat die huidige vermoë gee om relevante aktiwiteite te rig); * Blootstelling aan, of regte op, verskeie opbrengskategorieë uit die betrokkenheid by die beleggingnemer; * Die vermoë om daardie bevoegdheid te gebruik om die opbrengste te beïnvloed. === Regsperspektief (Suid-Afrika) === Die Maatskappywet 71 van 2008 gebruik die begrip beheer in die definisies van "filiaal" en "beheermaatskappy" (sien artikel 86 en verwante bepalings en regulasies). Beheer word gewoonlik deur aandeelhouding en stemreg bepaal, maar dit kan ook uit ander reëlings voortspruit. == Rekeningkundige implikasies == IFRS 10 vereis dat 'n moedermaatskappy gekonsolideerde finansiële state opstel wat al sy filiale insluit, tensy dit aan spesifieke uitsonderings voldoen. Gekonsolideerde finansiële state stel die finansiële posisie en resultate van die moedermaatskappy en sy filiale voor as een ekonomiese entiteit. Indien aan sekere vereistes voldoen word, hoef ‘n groep nie gekonsolideerde state op te stel nie. Hierdie vereistes sluit in * as dit 'n volfiliaal is of 'n gedeeltelik besitte filiaal van 'n ander entiteit is, en al die ander eienaars daarvan, insluitend dié wat andersins nie stemgeregtig is nie, geen beswaar daarteen het dat die moederentiteit nie gekonsolideerde finansiële state voorlê nie; * die entiteit se skuld- of ekwiteitsinstrumente nie op 'n openbare mark verhandel word nie; * die entiteit nie sy finansiële state by 'n regulerende owerheid hoef in te dien nie; * enige van die moederenititeite in die groep finansiële state opstel wat vir openbare gebruik beskikbaar is en aan IFRS voldoen. Verskeie alternatiewe tot konsolidasie van die finansiële state is ook moontlik. So byvoorbeeld laat IAS 27 'n moedermaatskappy toe om beleggings in filiale, geassosieerde ondernemings en gesamentlike ondernemings teen koste, ingevolge IFRS 9, of volgens die ekwiteitsmetode (ingevolge waarvan 'n gedeelte van die resultate van die geassiosieerde in die moedermaatskappy se state opgeneem word) te verantwoord. == Regs- en korporatiewe bestuursaspekte ingevolge Suid-Afrikaanse reg == Die Maatskappywet (71 van 2008) reguleer die stigting van maatskappye, die pligte van direkteure, groepstrukture en transaksies tussen verwante partye, byvoorbeeld tussen maatskappye in dieselfde groep. Voorts bevat die Wet bepalings oor finansiële verslagdoening, ouditeure en openbaarmaking van verwante partye transaksies wat op groepmaatskappye van toepassing is. Direkteure van moeder- en filiaalmaatskappye se pligte word ingevolge die Maatskappywet en die gemenereg gereël. Binne maatskappygroepe vereis aangeleenthede soos botsende belange, groepsfinansiering, waarborge en intragroep-oordragte noukeurige bestuur en toepaslike openbaarmaking. Terselfdertyd bevat die Maatskappywet en regulasies beskermingsmaatreëls en remedies aan minderheidsaandeelhouers. == Verslagdoening en openbaarmaking == Gekonsolideerde finansiële state moet onder andere die volgende insluit: * 'n Gekonsolideerde staat van finansiële posisie; * 'n Staat van wins of verlies en ander omvattende inkomste; * 'n Staat van veranderinge in ekwiteit; * 'n Kontantvloeistaat; en * Aantekeninge by die finansiële state. Hierbenewens vereis IFRS 12 onder andere omvattende openbaarmaking van die volgende aspekte: * Wesenlike oordele en aannames by die bepaling van beheer; * Die samestelling van die groep; * Die aard van verhoudings met nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite; * Opgesomde finansiële inligting van wesenlike filiale; en * Beperkings of verbintenisse wat die groep raak. == Verwante standaarde == Daar is ook ander [[rekeningkundige standaarde]] wat in aanmerking geneem moet word in die geval van groepstrukture. '''Afsonderlike finansiële state:''' '''IAS 27 – Afsonderlike Finansiële State''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), IAS 27</ref> skryf die openbaarmakingsvereistes voor van beleggings in filiale, gesamentlike ondernemings en geassosieerdes in gevalle waar afsonderlike finansiële state gepubliseer word, eerder as gekonsolideerde state. '''IFRS 3 – Besigheidsamevoegings''' <ref>IFRS Foundation, Londen, 2026, IFRS 3</ref> handel oor hoe 'n onderneming die bates en laste van 'n verkrygende onderneming moet waardeer, asook buitebelange en hoe om klandisiewaarde, indien enige, voortspruitend uit só 'n verkryging te hanteer. Dit dui ook aan wat in sulke omstandighede openbaar moet word. '''IFRS 12 - Openbaarmaking van Belange in Ander Entiteite''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), IFRS 12</ref>vereis uitgebreide openbaarmaking oor belange in filiale, geassosieerde ondernemings, gesamentlike reëlings en nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite, insluitend die samestelling van die groep. == Sien ook == * IASB Konseptuele Raamwerk vir Finansiële Verslagdoening * [[King-verslag oor korporatiewe bestuur|King V verslag]] * SAICA se tegniese riglyne en interpretasies * IFRS Interpretations Committee-besluite * IFRS Foundation-personeeldokumente * Suid-Afrikaanse regspraak en regsriglyne oor groepstrukture, direkteurspligte en beskerming van minderheidsaandeelhouers == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rekeningkunde]] ga48nz2w0x6ase92n2paoumd1htrdnl 2921984 2921983 2026-08-04T18:06:14Z Oesjaar 7467 /* Mede-filiaal: */ Verwyder sintaks fout 2921984 wikitext text/x-wiki Maatskappystrukture kan baie ingewikkeld wees. In hierdie artikel word 'n oorsig verskaf van kernbegrippe wat met sodanige sturkture in verband staan. Hierdie begrippe sluit in "houermaatskappy", "moedermaatskappy", "filiaal" en "mede-filiaal", met verwysing, onder andere, na [[Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde (IFRS)]] en die Maatskappywet van Suid-Afrika. Dit som die relevante rekeningkundige vereistes, maatskappyregtelike implikasies en praktiese oorwegings vir groepverslagdoening op. ==Omskrywing van terminologie== ===Moedermaatskappy=== :'n Entiteit wat een of meer ander entiteite (sy filiale) beheer, word 'n Moedermaatskappy genoem. "Moedermaatskappy" is 'n rekeningkundige en regsterm wat gebruik word wanneer 'n entiteit die bevoegdheid het om die relevante aktiwiteite van 'n ander entiteit te rig en die vermoë het om die opbrengste daarvan te beïnvloed. Dit kan ook 'n "houermaatskappy" of 'n "beheermaatskappy" genoem word. === Filiaal === : 'n Entiteit wat deur 'n ander entiteit (die moeder- of houermaatskappy) beheer word, word 'n filiaal genoem. Beheer ontstaan gewoonlik deur stemreg, die aanstelling van direksielede, kontraktuele reëlings of ander meganismes. Filiale is algemeen in moderne sakebedrywighede en die meeste multinasionale maatskappye struktureer hulle sake deur die skepping en aankoop van filiale. 'n Suid-Afrikaanse voorbeeld van moedermaatskappye is [[Naspers]] en Bidvest, terwyl Berkshire Hathaway en Walt Disney voorbeelde is van internasionale moedermaatskappye. Hierdie maatskappye het filale in 'n verskeidenheid van bedryfstakke. [[IBM]], Xerox en Microsoft se filiale, daarenteen, fokus met sy filiale hoofsaaklik op die tegnologiesektor. In Suid-Afrika fokus [[Ou Mutual]] en [[Sanlam]] hoofsaaklik op die versekeringsbedryf. : Filiale is afsonderlike regsentiteite vir doeleindes van [[belasting]], regulering en aanspreeklikheid. Om hierdie rede verskil hulle van afdelings ("divisies"), wat besighede is wat volledig by die moedermaatskappy geïntegreer is en nie regtens of andersins daarvan onderskei word nie. 'n Filiaal kan dus afsonderlik van sy moedermaatskappy dagvaar en gedagvaar word, en sy verpligtinge is normaalweg nie die verpligtinge van die moedermaatskappy nie. Krediteure van 'n insolvente filiaal kan egter moontlik 'n uitspraak teen die moedermaatskappy verkry indien hulle die korporatiewe sluier kan deurbreek en kan bewys dat die moeder- en filiaalmaatskappy bloot die alter ego's van mekaar is. Omdat eienaarskap van 'n filiaal gewoonlik verkry word deur die besit van 'n meerderheid van sy aandele, gee dit die moedermaatskappy die nodige stemreg om sy genomineerdes as direkteure van die filiaal te verkies en sodoende beheer uit te oefen. Daar is egter ook ander maniere waarop beheer verkry kan word (sien hieronder) en die presiese reëls oor watter mate van beheer nodig is en hoe dit verkry word, kan ingewikkeld wees. 'n Moedermaatskappy hoef nie noodwendig die groter of "magtiger" entiteit te wees nie. Dit is moontlik dat 'n moedermaatskappy kleiner as sy filiaal is. Omgekeerd kan die moedermaatskappy groter wees as sommige of al sy filiale (indien dit meer as een het), aangesien die verhouding slegs deur beheer bepaal word. Die moedermaatskappy en die filiaal hoef nie noodwendig op dieselfde plekke sake te doen of dieselfde bedrywighede te verrig nie. Dit is selfs moontlik dat hulle mededingers in dieselfde mark kan wees. Sulke situasies kom gereeld ná 'n vyandige oorname of 'n vrywillige samesmelting voor. Omdat die moedermaatskappy en die filiaal afsonderlike regsentiteite is, is dit ook heeltemal moontlik dat een van hulle by regsgedinge, bankrotskap, belastingversuim, strafregtelike vervolging of 'n ondersoek betrokke kan wees, terwyl die ander nie is nie. ===Mede-filiaal=== :'n Filiaal wat deur dieselfde moedermaatskappy as een of meer ander filiale beheer word, is 'n mede-filiaal van daardie ander filiaal. Twee of meer filiale wat dieselfde moedermaatskappy het, sal dus as "mede-filiale" beskryf word. ==="Groep", "konsolidasie" en "groepstate"=== : 'n Filiaal kan self filiale hê, wat op hul beurt weer hul eie filiale kan hê. <nowiki>''</nowiki>n Moedermaatskappy en sy filiale saam word "die groep" genoem. In [[rekeningkunde]] word vereis dat 'n groep jaarliks een stel finansiële state moet opstel asof dit 'n enkele maatskappy is. So 'n stel finansiële state is dan 'n konsolidasie van die finansiële state van die moedermaatskappy en sy filiale en dit word die "gekonsolideerde state" of ook die "groepstate" genoem. Omdat maatskappystukture kompleks kan wees, kan dit ook lei tot komplekse groepstate. 'n Voorbeeld van sodanige kompleksiteit is die volgende: mede-filiale en die moedermatskappy dryf onderling handel en maak wins uit sodanige onderlinge transaksies. Omdat die groepstate die posisie moet reflekteer asof die groep 'n enkele maatskappy is, moet sodanige onderlinge winste natuurlik uitgeskakel word aangesien 'n enkele maatskappy natuurlik nie met homself kan handel dryf en wins maak nie. Maar as enige van die maatskappye in die groep ook aandeelhouers het wat nie deel is van die groep nie ("buite-aandeelhouers", "minderheidsaandeelhouers"), kan wins wel uit sodige transaksies met "buite-aandeelhouers" gemaak word, en moet die nodige aanpassings daarvoor ook aangebring word. == Beheer – die kernbegrip == Die woord "beheer" kan verskillende betekenisse in verskillende kontekste hê, byvoorbeeld in verskillende areas van die Reg (korporatiewe reg, kompetisie wetgewing, wetgewing oor finansiële markte, ens.) en in Rekeningkunde. Byvoorbeeld, as Maatskappy A die meeste van Maatskappy B se aandele koop, kan dit moontlik wees dat die transaksie op sigself nie een van beheer daarstel nie, aangesien Maatskappy A reeds voor die aankoop van die aandele geag is om Maatskappy B te beheer ingevolge IFRS en dus reeds gekonsolideerde finansiële state gepubliseer het. Beheer kan direk of indirek wees. Direkte beheer bestaan waar die moedermaatskappy direk beheer oor 'n filiaal uitoefen. Indirekte beheer ontstaan wanneer 'n filiaal van die moedermaatskappy self filiale het, welke filiale dan indirek deur die uiteindelike moedermaatskappy beheer word. === IFRS-benadering === Beheer is die bepalende faktor om 'n belegging as 'n filiaal te klassifiseer en dus vereis dat gekonsolideerde state opgestel moet word. Ingevolge IFRS 10 – Gekonsolideerde Finansiële State <ref>{{Cite book |last=IFRS Foundation, Londen |title=IFRS 10 |publisher= |publication-date=2026}}</ref> (par. 7) beheer 'n belegger 'n beleggingnemer wanneer al drie die volgende elemente teenwoordig is: * Bevoegdheid oor die beleggingsnemner (bestaande regte wat die huidige vermoë gee om relevante aktiwiteite te rig); * Blootstelling aan, of regte op, verskeie opbrengskategorieë uit die betrokkenheid by die beleggingnemer; * Die vermoë om daardie bevoegdheid te gebruik om die opbrengste te beïnvloed. === Regsperspektief (Suid-Afrika) === Die Maatskappywet 71 van 2008 gebruik die begrip beheer in die definisies van "filiaal" en "beheermaatskappy" (sien artikel 86 en verwante bepalings en regulasies). Beheer word gewoonlik deur aandeelhouding en stemreg bepaal, maar dit kan ook uit ander reëlings voortspruit. == Rekeningkundige implikasies == IFRS 10 vereis dat 'n moedermaatskappy gekonsolideerde finansiële state opstel wat al sy filiale insluit, tensy dit aan spesifieke uitsonderings voldoen. Gekonsolideerde finansiële state stel die finansiële posisie en resultate van die moedermaatskappy en sy filiale voor as een ekonomiese entiteit. Indien aan sekere vereistes voldoen word, hoef ‘n groep nie gekonsolideerde state op te stel nie. Hierdie vereistes sluit in * as dit 'n volfiliaal is of 'n gedeeltelik besitte filiaal van 'n ander entiteit is, en al die ander eienaars daarvan, insluitend dié wat andersins nie stemgeregtig is nie, geen beswaar daarteen het dat die moederentiteit nie gekonsolideerde finansiële state voorlê nie; * die entiteit se skuld- of ekwiteitsinstrumente nie op 'n openbare mark verhandel word nie; * die entiteit nie sy finansiële state by 'n regulerende owerheid hoef in te dien nie; * enige van die moederenititeite in die groep finansiële state opstel wat vir openbare gebruik beskikbaar is en aan IFRS voldoen. Verskeie alternatiewe tot konsolidasie van die finansiële state is ook moontlik. So byvoorbeeld laat IAS 27 'n moedermaatskappy toe om beleggings in filiale, geassosieerde ondernemings en gesamentlike ondernemings teen koste, ingevolge IFRS 9, of volgens die ekwiteitsmetode (ingevolge waarvan 'n gedeelte van die resultate van die geassiosieerde in die moedermaatskappy se state opgeneem word) te verantwoord. == Regs- en korporatiewe bestuursaspekte ingevolge Suid-Afrikaanse reg == Die Maatskappywet (71 van 2008) reguleer die stigting van maatskappye, die pligte van direkteure, groepstrukture en transaksies tussen verwante partye, byvoorbeeld tussen maatskappye in dieselfde groep. Voorts bevat die Wet bepalings oor finansiële verslagdoening, ouditeure en openbaarmaking van verwante partye transaksies wat op groepmaatskappye van toepassing is. Direkteure van moeder- en filiaalmaatskappye se pligte word ingevolge die Maatskappywet en die gemenereg gereël. Binne maatskappygroepe vereis aangeleenthede soos botsende belange, groepsfinansiering, waarborge en intragroep-oordragte noukeurige bestuur en toepaslike openbaarmaking. Terselfdertyd bevat die Maatskappywet en regulasies beskermingsmaatreëls en remedies aan minderheidsaandeelhouers. == Verslagdoening en openbaarmaking == Gekonsolideerde finansiële state moet onder andere die volgende insluit: * 'n Gekonsolideerde staat van finansiële posisie; * 'n Staat van wins of verlies en ander omvattende inkomste; * 'n Staat van veranderinge in ekwiteit; * 'n Kontantvloeistaat; en * Aantekeninge by die finansiële state. Hierbenewens vereis IFRS 12 onder andere omvattende openbaarmaking van die volgende aspekte: * Wesenlike oordele en aannames by die bepaling van beheer; * Die samestelling van die groep; * Die aard van verhoudings met nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite; * Opgesomde finansiële inligting van wesenlike filiale; en * Beperkings of verbintenisse wat die groep raak. == Verwante standaarde == Daar is ook ander [[rekeningkundige standaarde]] wat in aanmerking geneem moet word in die geval van groepstrukture. '''Afsonderlike finansiële state:''' '''IAS 27 – Afsonderlike Finansiële State''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), IAS 27</ref> skryf die openbaarmakingsvereistes voor van beleggings in filiale, gesamentlike ondernemings en geassosieerdes in gevalle waar afsonderlike finansiële state gepubliseer word, eerder as gekonsolideerde state. '''IFRS 3 – Besigheidsamevoegings''' <ref>IFRS Foundation, Londen, 2026, IFRS 3</ref> handel oor hoe 'n onderneming die bates en laste van 'n verkrygende onderneming moet waardeer, asook buitebelange en hoe om klandisiewaarde, indien enige, voortspruitend uit só 'n verkryging te hanteer. Dit dui ook aan wat in sulke omstandighede openbaar moet word. '''IFRS 12 - Openbaarmaking van Belange in Ander Entiteite''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), IFRS 12</ref>vereis uitgebreide openbaarmaking oor belange in filiale, geassosieerde ondernemings, gesamentlike reëlings en nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite, insluitend die samestelling van die groep. == Sien ook == * IASB Konseptuele Raamwerk vir Finansiële Verslagdoening * [[King-verslag oor korporatiewe bestuur|King V verslag]] * SAICA se tegniese riglyne en interpretasies * IFRS Interpretations Committee-besluite * IFRS Foundation-personeeldokumente * Suid-Afrikaanse regspraak en regsriglyne oor groepstrukture, direkteurspligte en beskerming van minderheidsaandeelhouers == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rekeningkunde]] rgd9ztf5iea1m57lgzfevr0ucflxjwa 2921986 2921984 2026-08-04T18:06:39Z Oesjaar 7467 /* "Groep", "konsolidasie" en "groepstate" */ Spelfout 2921986 wikitext text/x-wiki Maatskappystrukture kan baie ingewikkeld wees. In hierdie artikel word 'n oorsig verskaf van kernbegrippe wat met sodanige sturkture in verband staan. Hierdie begrippe sluit in "houermaatskappy", "moedermaatskappy", "filiaal" en "mede-filiaal", met verwysing, onder andere, na [[Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde (IFRS)]] en die Maatskappywet van Suid-Afrika. Dit som die relevante rekeningkundige vereistes, maatskappyregtelike implikasies en praktiese oorwegings vir groepverslagdoening op. ==Omskrywing van terminologie== ===Moedermaatskappy=== :'n Entiteit wat een of meer ander entiteite (sy filiale) beheer, word 'n Moedermaatskappy genoem. "Moedermaatskappy" is 'n rekeningkundige en regsterm wat gebruik word wanneer 'n entiteit die bevoegdheid het om die relevante aktiwiteite van 'n ander entiteit te rig en die vermoë het om die opbrengste daarvan te beïnvloed. Dit kan ook 'n "houermaatskappy" of 'n "beheermaatskappy" genoem word. === Filiaal === : 'n Entiteit wat deur 'n ander entiteit (die moeder- of houermaatskappy) beheer word, word 'n filiaal genoem. Beheer ontstaan gewoonlik deur stemreg, die aanstelling van direksielede, kontraktuele reëlings of ander meganismes. Filiale is algemeen in moderne sakebedrywighede en die meeste multinasionale maatskappye struktureer hulle sake deur die skepping en aankoop van filiale. 'n Suid-Afrikaanse voorbeeld van moedermaatskappye is [[Naspers]] en Bidvest, terwyl Berkshire Hathaway en Walt Disney voorbeelde is van internasionale moedermaatskappye. Hierdie maatskappye het filale in 'n verskeidenheid van bedryfstakke. [[IBM]], Xerox en Microsoft se filiale, daarenteen, fokus met sy filiale hoofsaaklik op die tegnologiesektor. In Suid-Afrika fokus [[Ou Mutual]] en [[Sanlam]] hoofsaaklik op die versekeringsbedryf. : Filiale is afsonderlike regsentiteite vir doeleindes van [[belasting]], regulering en aanspreeklikheid. Om hierdie rede verskil hulle van afdelings ("divisies"), wat besighede is wat volledig by die moedermaatskappy geïntegreer is en nie regtens of andersins daarvan onderskei word nie. 'n Filiaal kan dus afsonderlik van sy moedermaatskappy dagvaar en gedagvaar word, en sy verpligtinge is normaalweg nie die verpligtinge van die moedermaatskappy nie. Krediteure van 'n insolvente filiaal kan egter moontlik 'n uitspraak teen die moedermaatskappy verkry indien hulle die korporatiewe sluier kan deurbreek en kan bewys dat die moeder- en filiaalmaatskappy bloot die alter ego's van mekaar is. Omdat eienaarskap van 'n filiaal gewoonlik verkry word deur die besit van 'n meerderheid van sy aandele, gee dit die moedermaatskappy die nodige stemreg om sy genomineerdes as direkteure van die filiaal te verkies en sodoende beheer uit te oefen. Daar is egter ook ander maniere waarop beheer verkry kan word (sien hieronder) en die presiese reëls oor watter mate van beheer nodig is en hoe dit verkry word, kan ingewikkeld wees. 'n Moedermaatskappy hoef nie noodwendig die groter of "magtiger" entiteit te wees nie. Dit is moontlik dat 'n moedermaatskappy kleiner as sy filiaal is. Omgekeerd kan die moedermaatskappy groter wees as sommige of al sy filiale (indien dit meer as een het), aangesien die verhouding slegs deur beheer bepaal word. Die moedermaatskappy en die filiaal hoef nie noodwendig op dieselfde plekke sake te doen of dieselfde bedrywighede te verrig nie. Dit is selfs moontlik dat hulle mededingers in dieselfde mark kan wees. Sulke situasies kom gereeld ná 'n vyandige oorname of 'n vrywillige samesmelting voor. Omdat die moedermaatskappy en die filiaal afsonderlike regsentiteite is, is dit ook heeltemal moontlik dat een van hulle by regsgedinge, bankrotskap, belastingversuim, strafregtelike vervolging of 'n ondersoek betrokke kan wees, terwyl die ander nie is nie. ===Mede-filiaal=== :'n Filiaal wat deur dieselfde moedermaatskappy as een of meer ander filiale beheer word, is 'n mede-filiaal van daardie ander filiaal. Twee of meer filiale wat dieselfde moedermaatskappy het, sal dus as "mede-filiale" beskryf word. ==="Groep", "konsolidasie" en "groepstate"=== : 'n Filiaal kan self filiale hê, wat op hul beurt weer hul eie filiale kan hê. <nowiki>''</nowiki>n Moedermaatskappy en sy filiale saam word "die groep" genoem. In [[rekeningkunde]] word vereis dat 'n groep jaarliks een stel finansiële state moet opstel asof dit 'n enkele maatskappy is. So 'n stel finansiële state is dan 'n konsolidasie van die finansiële state van die moedermaatskappy en sy filiale en dit word die "gekonsolideerde state" of ook die "groepstate" genoem. Omdat maatskappystukture kompleks kan wees, kan dit ook lei tot komplekse groepstate. 'n Voorbeeld van sodanige kompleksiteit is die volgende: mede-filiale en die moedermaatskappy dryf onderling handel en maak wins uit sodanige onderlinge transaksies. Omdat die groepstate die posisie moet reflekteer asof die groep 'n enkele maatskappy is, moet sodanige onderlinge winste natuurlik uitgeskakel word aangesien 'n enkele maatskappy natuurlik nie met homself kan handel dryf en wins maak nie. Maar as enige van die maatskappye in die groep ook aandeelhouers het wat nie deel is van die groep nie ("buite-aandeelhouers", "minderheidsaandeelhouers"), kan wins wel uit sodige transaksies met "buite-aandeelhouers" gemaak word, en moet die nodige aanpassings daarvoor ook aangebring word. == Beheer – die kernbegrip == Die woord "beheer" kan verskillende betekenisse in verskillende kontekste hê, byvoorbeeld in verskillende areas van die Reg (korporatiewe reg, kompetisie wetgewing, wetgewing oor finansiële markte, ens.) en in Rekeningkunde. Byvoorbeeld, as Maatskappy A die meeste van Maatskappy B se aandele koop, kan dit moontlik wees dat die transaksie op sigself nie een van beheer daarstel nie, aangesien Maatskappy A reeds voor die aankoop van die aandele geag is om Maatskappy B te beheer ingevolge IFRS en dus reeds gekonsolideerde finansiële state gepubliseer het. Beheer kan direk of indirek wees. Direkte beheer bestaan waar die moedermaatskappy direk beheer oor 'n filiaal uitoefen. Indirekte beheer ontstaan wanneer 'n filiaal van die moedermaatskappy self filiale het, welke filiale dan indirek deur die uiteindelike moedermaatskappy beheer word. === IFRS-benadering === Beheer is die bepalende faktor om 'n belegging as 'n filiaal te klassifiseer en dus vereis dat gekonsolideerde state opgestel moet word. Ingevolge IFRS 10 – Gekonsolideerde Finansiële State <ref>{{Cite book |last=IFRS Foundation, Londen |title=IFRS 10 |publisher= |publication-date=2026}}</ref> (par. 7) beheer 'n belegger 'n beleggingnemer wanneer al drie die volgende elemente teenwoordig is: * Bevoegdheid oor die beleggingsnemner (bestaande regte wat die huidige vermoë gee om relevante aktiwiteite te rig); * Blootstelling aan, of regte op, verskeie opbrengskategorieë uit die betrokkenheid by die beleggingnemer; * Die vermoë om daardie bevoegdheid te gebruik om die opbrengste te beïnvloed. === Regsperspektief (Suid-Afrika) === Die Maatskappywet 71 van 2008 gebruik die begrip beheer in die definisies van "filiaal" en "beheermaatskappy" (sien artikel 86 en verwante bepalings en regulasies). Beheer word gewoonlik deur aandeelhouding en stemreg bepaal, maar dit kan ook uit ander reëlings voortspruit. == Rekeningkundige implikasies == IFRS 10 vereis dat 'n moedermaatskappy gekonsolideerde finansiële state opstel wat al sy filiale insluit, tensy dit aan spesifieke uitsonderings voldoen. Gekonsolideerde finansiële state stel die finansiële posisie en resultate van die moedermaatskappy en sy filiale voor as een ekonomiese entiteit. Indien aan sekere vereistes voldoen word, hoef ‘n groep nie gekonsolideerde state op te stel nie. Hierdie vereistes sluit in * as dit 'n volfiliaal is of 'n gedeeltelik besitte filiaal van 'n ander entiteit is, en al die ander eienaars daarvan, insluitend dié wat andersins nie stemgeregtig is nie, geen beswaar daarteen het dat die moederentiteit nie gekonsolideerde finansiële state voorlê nie; * die entiteit se skuld- of ekwiteitsinstrumente nie op 'n openbare mark verhandel word nie; * die entiteit nie sy finansiële state by 'n regulerende owerheid hoef in te dien nie; * enige van die moederenititeite in die groep finansiële state opstel wat vir openbare gebruik beskikbaar is en aan IFRS voldoen. Verskeie alternatiewe tot konsolidasie van die finansiële state is ook moontlik. So byvoorbeeld laat IAS 27 'n moedermaatskappy toe om beleggings in filiale, geassosieerde ondernemings en gesamentlike ondernemings teen koste, ingevolge IFRS 9, of volgens die ekwiteitsmetode (ingevolge waarvan 'n gedeelte van die resultate van die geassiosieerde in die moedermaatskappy se state opgeneem word) te verantwoord. == Regs- en korporatiewe bestuursaspekte ingevolge Suid-Afrikaanse reg == Die Maatskappywet (71 van 2008) reguleer die stigting van maatskappye, die pligte van direkteure, groepstrukture en transaksies tussen verwante partye, byvoorbeeld tussen maatskappye in dieselfde groep. Voorts bevat die Wet bepalings oor finansiële verslagdoening, ouditeure en openbaarmaking van verwante partye transaksies wat op groepmaatskappye van toepassing is. Direkteure van moeder- en filiaalmaatskappye se pligte word ingevolge die Maatskappywet en die gemenereg gereël. Binne maatskappygroepe vereis aangeleenthede soos botsende belange, groepsfinansiering, waarborge en intragroep-oordragte noukeurige bestuur en toepaslike openbaarmaking. Terselfdertyd bevat die Maatskappywet en regulasies beskermingsmaatreëls en remedies aan minderheidsaandeelhouers. == Verslagdoening en openbaarmaking == Gekonsolideerde finansiële state moet onder andere die volgende insluit: * 'n Gekonsolideerde staat van finansiële posisie; * 'n Staat van wins of verlies en ander omvattende inkomste; * 'n Staat van veranderinge in ekwiteit; * 'n Kontantvloeistaat; en * Aantekeninge by die finansiële state. Hierbenewens vereis IFRS 12 onder andere omvattende openbaarmaking van die volgende aspekte: * Wesenlike oordele en aannames by die bepaling van beheer; * Die samestelling van die groep; * Die aard van verhoudings met nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite; * Opgesomde finansiële inligting van wesenlike filiale; en * Beperkings of verbintenisse wat die groep raak. == Verwante standaarde == Daar is ook ander [[rekeningkundige standaarde]] wat in aanmerking geneem moet word in die geval van groepstrukture. '''Afsonderlike finansiële state:''' '''IAS 27 – Afsonderlike Finansiële State''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), IAS 27</ref> skryf die openbaarmakingsvereistes voor van beleggings in filiale, gesamentlike ondernemings en geassosieerdes in gevalle waar afsonderlike finansiële state gepubliseer word, eerder as gekonsolideerde state. '''IFRS 3 – Besigheidsamevoegings''' <ref>IFRS Foundation, Londen, 2026, IFRS 3</ref> handel oor hoe 'n onderneming die bates en laste van 'n verkrygende onderneming moet waardeer, asook buitebelange en hoe om klandisiewaarde, indien enige, voortspruitend uit só 'n verkryging te hanteer. Dit dui ook aan wat in sulke omstandighede openbaar moet word. '''IFRS 12 - Openbaarmaking van Belange in Ander Entiteite''' <ref>IFRS Foundation, Londen (2026), IFRS 12</ref>vereis uitgebreide openbaarmaking oor belange in filiale, geassosieerde ondernemings, gesamentlike reëlings en nie-gekonsolideerde gestruktureerde entiteite, insluitend die samestelling van die groep. == Sien ook == * IASB Konseptuele Raamwerk vir Finansiële Verslagdoening * [[King-verslag oor korporatiewe bestuur|King V verslag]] * SAICA se tegniese riglyne en interpretasies * IFRS Interpretations Committee-besluite * IFRS Foundation-personeeldokumente * Suid-Afrikaanse regspraak en regsriglyne oor groepstrukture, direkteurspligte en beskerming van minderheidsaandeelhouers == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rekeningkunde]] blvuqgsdq211d9t9xt396eg1ukc51sf 0 463459 2922092 2921426 2026-08-04T19:09:52Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922092 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Dan Ndoye | image = [[Lêer:Lens - Nice (23-01-2021) 52.jpg|240px]] | caption = Ndoye in 2021 | full_name = Dan Assane Ndoye | birth_date = {{birth date and age|2000|10|25|df=y}} | birth_place = Nyon, [[Kanton Vaud|Vaud]], [[Switserland]] | height = 1,83 m<ref>{{cite web |url=https://www.fcb.ch/teams/1-mannschaft/spieler/dan-ndoye/ |title=Dan Ndoye |publisher=FC Basel |accessdate=2 September 2022 |archive-date= 8 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608161716/https://www.fcb.ch/teams/1-mannschaft/spieler/dan-ndoye |url-status=dead }}</ref> | position = Vleuel | currentclub = [[Nottingham Forest]] | clubnumber = 14 | youthyears1 = | youthclubs1 = FC La Côte Sports | youthyears2 = | youthclubs2 = [[FC Lausanne-Sport|Lausanne-Sport]] | years1 = 2018–2019 | clubs1 = [[FC Lausanne-Sport|Lausanne-Sport II]] | caps1 = 21 | goals1 = 7 | years2 = 2018–2020 | clubs2 = [[FC Lausanne-Sport|Lausanne-Sport]] | caps2 = 33 | goals2 = 8 | years3 = 2020–2022 | clubs3 = [[OGC Nice|Nice]] | caps3 = 31 | goals3 = 1 | years4 = 2020 | clubs4 = → [[FC Lausanne-Sport|Lausanne-Sport]] (leen) | caps4 = 12 | goals4 = 3 | years5 = 2021–2022 | clubs5 = → [[FC Basel|Basel]] (leen) | caps5 = 29 | goals5 = 2 | years6 = 2022–2023 | clubs6 = [[FC Basel|Basel]] | caps6 = 34 | goals6 = 5 | years7 = 2023–2025 | clubs7 = [[Bologna FC 1909|Bologna]] | caps7 = 62 | goals7 = 9 | years8 = 2025– | clubs8 = [[Nottingham Forest]] | caps8 = 24 | goals8 = 1 | nationalyears1 = 2017 | nationalteam1 = Switserland o/18 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018 | nationalteam2 = [[Switserland o/19]] | nationalcaps2 = 10 | nationalgoals2 = 3 | nationalyears3 = 2019–2023 | nationalteam3 = Switserland o/21 | nationalcaps3 = 26 | nationalgoals3 = 10 | nationalyears4 = 2022– | nationalteam4 = [[Switserse nasionale sokkerspan|Switserland]] | nationalcaps4 = 35 | nationalgoals4 = 9 | pcupdate = 12 April 2026 | ntupdate = 24 Junie 2026 }} '''Dan Assane Ndoye''' (gebore 25 Oktober 2000) is 'n [[Switserland|Switserse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as vleuel vir die [[Premier League|Premierliga]]-klub [[Nottingham Forest]] en die [[Switserse nasionale sokkerspan|Switserse nasionale span]] speel. Sy pa is van [[Frankryk|Frans]]-[[Senegal|Senegalese]] afkoms.<ref name="wiwsport">{{Cite web |date=15 July 2020 |title=Zoom sur Dan Ndoye, le jeune attaquant de 19 ans qui a signé à l'OGC Nice et qui peut jouer pour le Sénégal - Gaindés Football |url=https://wiwsport.com/2020/07/15/zoom-sur-dan-ndoye-le-jeune-attaquant-de-19-ans-qui-a-signe-a-logc-nice-et-qui-peut-jouer-pour-le-senegal/ |access-date=23 August 2020 |website=wiwsport |language=fr-FR}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51471587|title=Borussia Dortmund: 'We don't buy superstars, we make them'|publisher=BBC|date=13 February 2020|accessdate=18 January 2022}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings}} {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ndoye, Dan}} [[Kategorie:Switserse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2000]] [[Kategorie:Lewende mense]] tbf3p2qqbdambi07b9nt7rvotuzu6k1 0 463523 2922107 2916147 2026-08-04T19:22:44Z Oesjaar 7467 /* Madlanga-kommissie */ Onnodig 2922107 wikitext text/x-wiki '''Feroz Khan''' is ’n Suid-Afrikaanse polisiebeampte en generaal-majoor in die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] (SAPD). Hy was teen 2026 ’n senior figuur in die SAPD as die adjunkhoof van Misdaadintelligensie en hoof van teenintelligensie binne die afdeling.<ref>{{cite web |title=Who is Feroz Khan? The rise and fall of the SAPS intelligence boss |url=https://explain.co.za/2026/05/12/who-is-feroz-khan-the-rise-and-fall-of-the-saps-intelligence-boss/ |website=Explain |date=12 Mei 2026 |access-date=3 Julie 2026}}{{cite web |title=Police launch high-level probe into Feroz Khan shooting |url=https://www.enca.com/news-top-stories-videos/police-launch-high-level-probe-feroz-khan-shooting |website=eNCA |date=29 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Ernstige bewerings van betrokkenheid by korrupsie en misdaad word teen hom ondersoek. == Loopbaan == Volgens mediaberigte het Khan in 1991 as konstabel by die SAPD aangesluit en later deur verskeie misdaadintelligensiestrukture gevorder. Hy het glo onder meer in die beskermings- en sekuriteitsdienste, Gautengse Misdaadintelligensie, die onderdekkingprogram en teenintelligensie gewerk. Hy is in 2017 tot generaal-majoor bevorder. == Strafregtelike saak == In Mei 2026 het Khan saam met generaal-majoor Ebrahim Kadwa, die Gautengse hoof van die [[Valke (SAPD)|Valke]], en die sakeman Tariq Downes in die [[Kemptonpark]]-landdroshof verskyn. Die saak hou verband met ’n voorval by die [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] op 5 Mei 2021, waartydens Downes na bewering met 75,9 gram onbewerkte [[goud]] ter waarde van ongeveer R62 836 betrap is.<ref>{{cite web |title=Two senior cops in court for charges of criminal misconduct |url=https://www.sanews.gov.za/south-africa/two-senior-cops-court-charges-criminal-misconduct |website=SAnews |date=2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Die [[Nasionale Vervolgingsgesag]] het aangevoer dat Downes beweer het dat hy as ’n onderdekkingagent opgetree het, maar dat ondersoeke na bewering geen gemagtigde onderdekkingoperasie rakende edelmetale kon bevestig nie. Die staat het verder beweer dat Khan en Kadwa beamptes opdrag gegee het om Downes vry te laat, ondanks die afwesigheid van dokumentasie vir so ’n operasie. Khan het die aantygings ontken.<ref>{{cite web |title=Khan rebuts state's claim of unlawful release of suspect |url=https://www.sowetan.co.za/news/2026-06-04-khan-rebuts-states-claim-of-unlawful-release-of-suspect/ |website=Sowetan |date=4 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> == Madlanga-kommissie == Khan se naam het ook by die [[Madlanga-kommissie]] verskyn tydens ’n ondersoek na beweerde [[korrupsie]], politieke inmenging en georganiseerde misdaad binne die strafregstelsel. Media het berig dat die kommissie dokumente en getuienis ondersoek het waarin Khan met bewerings van inmenging in polisieondersoeke en ander ernstige aantygings verbind word.<ref>{{cite web |title=Feroz Khan to appear before Madlanga commission after dropping court bid |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2026-06-09-feroz-khan-to-appear-before-madlanga-commission-after-dropping-court-bid/ |website=Mail & Guardian |date=9 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}} {{cite web |title=Here are the allegations Feroz Khan faces at the Madlanga Commission |url=https://www.citizen.co.za/news/feroz-khan-madlanga-commission-julius-malema/ |website=The Citizen |date=9 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Khan het in Mei 2026 ’n dringende hofaansoek gebring oor sy elektroniese toestelle wat tydens sy inhegtenisneming op beslag gelê is. Volgens berigte het hy aangevoer dat die toestelle sensitiewe intelligensie-inligting bevat, insluitend besonderhede oor informante en onderdekkingoperasies.<ref>{{cite web |title='People could die': Feroz Khan files bid to block SAPS from accessing data from his seized devices |url=https://iol.co.za/news/politics/2026-05-26-people-could-die-feroz-khan-files-bid-to-block-saps-from-accessing-data-from-his-seized-devices/ |website=IOL |date=26 Mei 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Die saak is later van die rol geskrap of laat vaar, waarna die kommissie toegang tot die betrokke toestelle verkry het.<ref>{{cite web |title=Feroz Khan bid to have devices returned struck off roll |url=https://www.enca.com/news-top-stories/update-feroz-khan-bid-have-devices-returned-struck-roll |website=eNCA |date=29 Mei 2026 |access-date=3 Julie 2026}}<ref> {{cite web |title=Madlanga Commission takes possession of electronic devices belonging to crime intelligence deputy head |url=https://www.ewn.co.za/madlanga-commission-takes-possession-of-electronic-devices-belonging-to-crime-intelligence-deputy-head/ |website=Eyewitness News |date=2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Op 6 Julie 2026 is verdere getuienis teen Khan in sy afwesigheid voor die Madlanga-kommissie gelewer, waarin getuienisleiers sy beweerde onverklaarde welvaart en sakebelange uitgelig het, onder meer dat hy volgens finansiële openbaarmakings binne een jaar 30 motors gekoop en uit ’n motoronderdele-onderneming aansienlike inkomste verdien het. Adv. Adila Hassim het aangevoer dat dié belange kommerwekkend was teen die agtergrond van getuienis wat Khan verbind het aan beweerde pogings om SAPD-tenders, insluitend vir persoonlike beskermingstoerusting en motoronderdele, te beïnvloed; die kommissie het aangedui dat sommige verdere getuienis weens veiligheidskwessies agter geslote deure aangehoor sou word.<ref>{{cite news |last=Goba |first=Thabiso |title=Madlanga Commission: Feroz Khan’s unexplained wealth scrutinised |work=Eyewitness News |date=7 Julie 2026 |access-date=7 Julie 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Nkadimeng |first=Innocentia |title=Madlanga commission hears how Feroz Khan ‘facilitated’ Covid-19 tender for Mo Sayed |work=Sowetan |date=3 Julie 2026 |access-date=7 Julie 2026}}</ref> == Skietvoorval == Op 28 Junie 2026 is Khan in [[Houghton Estate|Houghton]], [[Johannesburg]], geskiet in wat deur die polisie as ’n poging tot [[moord]] ondersoek is. Hy is na die Milpark-hospitaal geneem nadat hy omstreeks 23h00 in Derdelaan geskiet is.<ref>{{cite web |title=Crime Intelligence boss Major-General Feroz Khan shot in attempted hit |url=https://www.news24.com/southafrica/crime-and-courts/crime-intelligence-boss-major-general-feroz-khan-shot-in-attempted-hit-20260629-0266 |website=News24 |date=29 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> Die ''[[Mail & Guardian]]'' het berig dat die SAPD se Politieke Moorde-taakspan by die ondersoek aangesluit het.<ref>{{cite web |title=Political Killings Task Team joins probe into shooting of Feroz Khan |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2026-06-29-political-killings-task-team-joins-probe-into-shooting-of-feroz-khan/ |website=Mail & Guardian |date=29 Junie 2026 |access-date=3 Julie 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Khan, Feroz}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse polisiebeamptes]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Korrupsie]] 0ivn5iwj7ot44nzsdquf9zalxzuiz37 0 463583 2922233 2916492 2026-08-04T22:16:51Z Thermofan 22693 /* Peilings en politieke kommentaar */ Verwyder Interwiki skakel geskryf as 'n eksterne skakel. 1) Cronje word nie in https://en.wikipedia.org/wiki/2024_South_African_general_election genoem nie. 2) Wikipedia is nie 'n primêre verwysingsbron nie. 2922233 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Frans Cronje | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = <!-- Frans Cronje.....ai, ons weet dit reeds --> | geboortedatum = 1977 | geboorteplek = Johannesburg | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = [[Politiek|politieke]] en [[Ekonomie|ekonomiese]] ontleder, meningspeiler, scenario-beplanner en [[skrywer]] | ander = | bekend = voormalige [[HUB]] van die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Frans Cronje''' (1977 – ) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[Politiek|politieke]] en [[Ekonomie|ekonomiese]] ontleder, meningspeiler, scenario-beplanner en [[skrywer]]. Hy is veral bekend as voormalige uitvoerende hoof van die [[Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudings]] (IRR) en as voorsitter van die Social Research Foundation, wat politieke peilings en ontledings oor Suid-Afrikaanse verkiesings en openbare mening publiseer.<ref name="taxfaculty">{{cite web |title=Meet Our Presenters: Dr Frans Cronje |url=https://taxfaculty.ac.za/presenters/show/frans-cronje |publisher=The Tax Faculty |access-date=7 Julie 2026}}</ref><ref name="irrstepdown">{{cite web |title=IRR CEO Frans Cronje to step down |url=https://irr.org.za/media/irr-ceo-frans-cronje-to-step-down |publisher=Institute of Race Relations |date=16 Februarie 2021 |access-date=7 Julie 2026}}</ref> == Loopbaan == Cronje het by St John's College in Houghton skoolgegaan en daarna aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] studeer. Volgens sy beroepsprofiel het hy tussen 1996 en 2001 'n BA Honneurs en MA voltooi, en tussen 2011 en 2014 'n PhD aan die [[Noordwes-Universiteit]] verwerf.<ref name="fcpc">{{cite web |title=Frans Cronje Private Clients |url=https://frans-cronje.com/ |publisher=Frans Cronje Private Clients |access-date=7 Julie 2026}}</ref> Ander beroepsprofiele beskryf sy doktorsgraad as 'n PhD in [[scenariobeplanning]].<ref name="taxfaculty" /> Hy het in 2004 by die IRR aangesluit en in 2007 die instituut se Centre for Risk Analysis gestig.<ref name="hobson">{{cite web |title=Frans Cronje |url=https://hobsonandco.co.za/wp-content/uploads/2013/04/Frans-Cronje.pdf |publisher=Hobson & Co |access-date=7 Julie 2026}}</ref> Cronje was agt jaar lank uitvoerende hoof van die IRR en het aan die einde van 2021 uit die pos getree, ná agtien jaar by die instituut.<ref name="irrstepdown" /> Dr John Endres is in 2021 as sy opvolger by die IRR aangewys.<ref>{{cite web |title=Appointment of new Chief Executive of the IRR |url=https://irr.org.za/media/appointment-of-new-chief-executive-of-the-irr |publisher=Institute of Race Relations |date=28 Mei 2021 |access-date=7 Julie 2026}}</ref> Ná sy tyd by die IRR het Cronje as onafhanklike politieke en ekonomiese ontleder opgetree. Hy bestuur Frans Cronje Private Clients, 'n adviesfirma wat politieke en ekonomiese ontleding, strategiese advies en scenario-beplanning aanbied.<ref name="fcpc" /> Hy is ook as voorsitter van die Social Research Foundation beskryf.<ref name="taxfaculty" /> == Peilings en politieke kommentaar == Cronje is gereeld in die media aangehaal oor Suid-Afrikaanse politiek, verkiesingsvooruitsigte en openbare mening. In 2024 en 2026 is peilings deur die Social Research Foundation in die konteks van Suid-Afrikaanse verkiesings en party-ondersteuning aangehaal.<ref>{{cite web |title=Motsepe leads the pack in new poll |url=https://mg.co.za/politics/2026-03-28-motsepe-leads-the-pack-in-new-poll/ |work=Mail & Guardian |date=28 Maart 2026 |access-date=7 Julie 2026}}</ref> Hy skryf en lewer ook kommentaar vir ''The Common Sense'', waar hy in 2026 oor peilings en politieke tendense geskryf het.<ref>{{cite web |title=South Africa’s Greatest Asset Is Its Common Ground |url=https://www.thecommonsense.co.za/Editorials/south-africa-s-greatest-asset-is-its-common-ground |work=The Common Sense |date=12 Junie 2026 |access-date=7 Julie 2026}}</ref> == Publikasies == Cronje het verskeie boeke oor Suid-Afrika se moontlike politieke, ekonomiese en maatskaplike toekoms geskryf. ''A Time Traveller's Guide to Our Next Ten Years'' is in 2014 gepubliseer, en ''A Time Traveller's Guide to South Africa in 2030'' het in 2017 verskyn.<ref name="irr2030">{{cite web |title=A Time Traveller's Guide to South Africa in 2030 |url=https://irr.org.za/reports/books/a-time-travellers-guide-to-south-africa-in-2030 |publisher=Institute of Race Relations |date=11 April 2017 |access-date=7 Julie 2026}}</ref> Die IRR beskryf laasgenoemde as die tweede boek in 'n beplande trilogie wat op Cronje se doktorale navorsing gebaseer is.<ref name="irr2030" /> Sy derde boek, ''The Rise or Fall of South Africa'', is in 2020 gepubliseer.<ref>{{cite web |title=The Rise or Fall of South Africa |url=https://www.hugendubel.de/de/taschenbuch/frans_cronje-the_rise_or_fall_of_south_africa-39617198-produkt-details.html |publisher=Hugendubel |access-date=7 Julie 2026}}</ref> == Werke == *''A Time Traveller's Guide to Our Next Ten Years'' (2014) *''A Time Traveller's Guide to South Africa in 2030'' (2017) *''The Rise or Fall of South Africa'' (2020) == Verwysings== {{Verwysings}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Cronje, Frans}} [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van die Witwatersrand]] [[Kategorie:Politikoloë]] [[Kategorie:Skrywers]] 6gujutxzbcwd2c7xpmjjh3udldr9h4v 0 463615 2922079 2916553 2026-08-04T19:04:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922079 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Melanin structure.tif|duimnael|Die Chemiese struktuur van melanien]] [[Lêer:Schematic illustration of melanocyte structure.png|duimnael]] Melanien is ‘n natuurlike biologiese pigment wat verantwoordelik is vir die kleur van die vel, oë en sekere dele van die [[brein]].<ref>{{Cite web|url=https://www.scienceabc.com/humans/melanin-pigment-definition-meaning-skin-color|title=Why Do People Have Different Skin Colors?|last=Staughton|first=John|date=2016-04-24|website=ScienceABC|language=en-US|access-date=2026-07-07}}</ref> Dit word vervaardig deur gespesialiseerde selle, bekend as melanosiete, wat hoofsaaklik in die onderste laag van die [[epidermis]] voorkom. == Samestelling van melanien == Melanien is ‘n komplekse biopolimeer, wat beteken dit bestaan uit baie klein molekules wat aan mekaar verbind is.<ref>{{Cite web|url=https://www.sciencing.com/chemistry-melanin-7734/|title=The Chemistry Of Melanin|last=Beck|first=Kevin|date=2019-05-06|website=Sciencing|language=en-US|access-date=2026-07-07}}</ref> Dit word hoofsaaklik gevorm uit die [[aminosuur]] Tirosien. Die vervaardiging van melanien staan bekend as melanogenese. Die ensiem tirosinase speel ‘n belangrike rol deur tirosien om te skakel na verskeie tussen produkte totdat melanien gevorm word.<ref>{{Cite journal |last=Slominski |first=Radomir M. |last2=Sarna |first2=Tadeusz |last3=Płonka |first3=Przemysław M. |last4=Raman |first4=Chander |last5=Brożyna |first5=Anna A. |last6=Slominski |first6=Andrzej T. |date=2022-03-14 |title=Melanoma, Melanin, and Melanogenesis: The Yin and Yang Relationship |url=https://www.frontiersin.org/journals/oncology/articles/10.3389/fonc.2022.842496/full |journal=Frontiers in Oncology |language=English |volume=12 |doi=10.3389/fonc.2022.842496 |issn=2234-943X}}</ref> Melanien bevat hoofsaaklik: * [[Koolstof]] (C) * [[Waterstof]] (H) * [[Suurstof]] (O) * [[Stikstof]] (N) == Funksies van melanien == '''Beskerming teen UV-strale:''' Melanien absorbeer UV-strale voordat dit die DNA in selle beskadig. Dit verlaag die risiko van sekere vorme van velkanker. <ref>{{Cite journal |last=Morison |first=Warwick L. |date=1985-09-01 |title=What Is the Function of Melanin? |url=https://doi.org/10.1001/archderm.1985.01660090074017 |journal=Archives of Dermatology |volume=121 |issue=9 |pages=1160–1163 |doi=10.1001/archderm.1985.01660090074017 |issn=0003-987X}}</ref> '''Verminder oksidatiewe stres:''' Melanien neutraliseer vrye radikale '''Bepaal kleur:''' Melanien bepaal die kleur van vel, oë en hare. '''Beskerm die oë:''' Melanien in die iris absorbeer oormagtige lig en verminder glans. Dit help om die oë teen helder lig te beskerm. == Tipes Melanien == Daar is drie  hoofsoorte melanien. <ref>{{Cite journal |last=Solano |first=Francisco |date=2014-03-18 |title=Melanins: Skin Pigments and Much More—Types, Structural Models, Biological Functions, and Formation Routes |url=https://www.researchgate.net/publication/275474651_Melanins_Skin_Pigments_and_Much_More-Types_Structural_Models_Biological_Functions_and_Formation_Routes |journal=New Journal of Science |volume=2014 |pages=1–28 |doi=10.1155/2014/498276}}</ref> '''Eumelanien''' Eumelanien is die mees algemene tipe melanien en is verantwoordelik vir bruin en swart pigment in die vel, hare, en oë. Dit bied foto beskerming deur ultraviolet (UV) straling te absorbeer, DNA-skade te verminder, en as ’n anti-oksidant te werk.Kom voor by mense met donker hare, donker oë en donker vel. Bied uitstekende beskerming teen UV-strale '''Feomelanien''' Feomelanien vervaardig geel tot rooi kleure, wat rooi hare, blonde hare, en ligte vel veroorsaak. Anders as eumelanien, is dit minder effektief om UV-strale te blokkeer, wat beteken dat mense met hoër pheomelanine vlak meer vatbaar is vir sonskade en UV-verwante velskade.<ref>{{Cite journal |last=Solano |first=F. |date=2014 |title=Melanins: Skin Pigments and Much More—Types, Structural Models, Biological Functions, and Formation Routes |url=https://www.academia.edu/48071629/Melanins_Skin_Pigments_and_Much_More_Types_Structural_Models_Biological_Functions_and_Formation_Routes |journal=New Journal of Science |volume=2014 |pages=1 |doi=10.1155/2014/498276 |issn=2356-7740}}</ref> Kom algemeen voor by mense met rooi hare en ligter vel. '''Neuromelanien''' Neuromelanien word in die brein gevind. Dit is 'n donkerbruin pigment wat gesintetiseer word uit neurotransmitters soos dopamien, noradrenalien en serotonien.<ref>{{Cite journal |last=Solano |first=F. |date=2014-03-18 |title=Melanins: Skin Pigments and Much More—Types, Structural Models, Biological Functions, and Formation Routes |url=https://www.hindawi.com/journals/njos/2014/498276/ |journal=New Journal of Science |language=en |volume=2014 |pages=1–28 |doi=10.1155/2014/498276 |issn=2356-7740}}</ref> Neuromelanien mag 'n rol speel in die binding van toksiese metale en molekules, wat moontlik neurone beskerm.Dit beskerm senuweeselle en kan moontlik help om oksidatiewe skade te verminder. == Verwysings == {{verwysings}} 79weuspual1jgu6mzvk0alpkrgmeg91 0 463722 2922044 2917567 2026-08-04T18:50:57Z Oesjaar 7467 Sintaksfoute 2922044 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Georges Arnaud | beeld = HenriGirardLibreDroit.jpg | onderskrif = Henri Girard | geboortenaam = Henri Girald | geboortedatum = {{Geboortedatum|1917|7|16|}} | geboorteplek = [[Montpellier]], [[Frankryk|Derde Franse Republiek]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1987|3|4|1917|7|16|}} | sterfplek = [[Barcelona]], [[Spanje]] | beroep = [[Skrywer]] | nasionaliteit = [[Frankryk|Frans]] | etnisiteit = | genre = | onderwerp = | beweging = | noemenswaardige_werke= ''[[Le Salaire de la peur]]'' | huweliksmaat = | kinders = | pryse = | handtekening = | jare_aktief = | webwerf = }} '''Henri Girard''' ([[16 Julie]] [[1917]] – [[4 Maart]] [[1987]]) was 'n Franse skrywer en joernalis wat gebruik gemaak het van die [[skuilnaam]] '''Georges Arnaud'''. Hy is gebore in [[Montpellier]] tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Hy is die skrywer van die [[roman]] ''[[Le Salaire de la peur]]''. == Biografie == === Vroeë Lewe en opvoeding === Henri Georges Charles Achille Girard is tydens die Eerste Wêreldoorlog in Montpellier gebore. Sy vader, Georges Girard (1891–1941), was 'n argivaris-paleograaf. Sy moeder, Valentine Arnaud (1883–1926), was 'n letterkundeonderwyseres aan 'n hoërskool in Montpellier. Hulle is op 3 Junie 1916 in die Montpellier-stadsaal tydens 'n burgerlike seremonie getroud.<ref name=":0">{{Cite book|last=Girard|first=Catherine|title=In violentia veritas|place=Parys|publisher=Grasset|year=2025|pages=352|isbn=9782246843139|url=https://www.grasset.fr/auteur/catherine-girard/}}</ref> Henri Girard, 'n enigste kind, is op 16 Julie 1917 gebore. Sy moeder was, ten spyte van postpartum depressie, heeltemal toegewy aan haar kind en het hom alleen grootgemaak. Sy vader was in die tyd aan die oorlogsfront. Aan die einde van die oorlog het George Girard 'n werk as bibliotekaris by die Ministerie van Buitelandse Sake gekry. Die paartjie het na Parys, Rue Madame, verhuis. Valentine het nie gewerk nie en het haar seun tuisonderrig gegee. In September 1922 het sy haar eerste aanval van tuberkulose opgedoen en is na 'n sanatorium in Leysin<ref>{{Cite web|title=Leysin et ses sanatoriums. |url=https://iris.unil.ch/entities/publication/153b0410-16b5-4a26-b574-88fd521b8e6c}}</ref> gestuur, waar sy 'n jaar lank gebly het. Henri is in die sorg van sy grootouers aan vaderskant geplaas. Sy tante, Amélie Girard (1897–1941), het na hom omgesien tot Valentine se terugkeer. 'n Jaar later het Valentine na Parys teruggekeer. Die paartjie het hulle in 'n villa in Meudon gevestig. Henri is nie skool toe gestuur nie. Valentine het sy opvoeding oorgeneem. In 1926 was sy swanger, maar sy het egter weer ernstig siek geword en is op 12 September 1926 oorlede in 'n sanatorium in Chamonix.<ref>{{cite web|language=Fr |title=Paris-soir |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k7638654s |work=Gallica |date=1926-09-17 |access-date=2026-01-02}}</ref> Henri het na sy grootouers aan vaderskant teruggekeer. Hy het akademies gesukkel en sy eerste ''baccalauréat'' (Hierdie kwalifikasie, allerweë in Frankryk bekend as die ''bac'', is 'n Franse nasionale akademiese kwalifikasie wat studente kan verwerf na voltooiing van hul sekondêre onderwys (aan die einde van die ''lycée'') deur aan sekere vereistes te voldoen. Alhoewel dit slegs in sy huidige vorm as 'n skoolverlatingseksamen bestaan sedert keiser [[Napoleon Bonaparte]] se inwerkingtreding op 17 Maart 1808, dateer die oorsprong daarvan terug na die eerste Middeleeuse Franse universiteite <ref>{{Cite web |title=A quoi sert le baccalauréat ? |url=https://www.senat.fr/rap/r07-370/r07-3701.html |access-date=2022-06-30 |website=www.senat.fr}}</ref>) gedruip, wat hy uiteindelik geslaag het nadat hy sy laaste jaar van hoërskool herhaal het. Hierna het by die Fakulteit Lettere en Regte ingeskryf en sy regsgraad in 1938 verwerf.<ref name=":0" /> Hy is in 1938 met Annie Chaveneau getroud, maar na drie jaar is hulle geskei. Die egskeiding is eers in 1944 afgehandel. Hy is in 1945 met Suzanne Graux, 'n sangeres, getroud, met wie hy twee seuns gehad het. Na vyf maande militêre diens in Nancy en Toul is hy weens spierswakheid ontslaan. In Junie 1940, na 'n derde poging, kon hy sy mobilisering 'n paar dae voor die Franse nederlaag bewerkstellig. Hy is in Augustus 1940 definitief ontslaan. Op aandrang van sy vader het hy hom voorberei vir die toelatingseksamen tot die ''Conseil d'État'', wat hy gedruip het. Op 24 Oktober 1941, in die familiekasteel in Escoire, Dordogne, is sy vader, sy tante en hul bediende, Louise Soudeix (1879–1941), dood aangetref. Hulle is vermoor met 'n sekel. Henri Girard is aangekla. Hy is verdedig deur 'n toonaangewende prokureur van daardie tyd, Maurice Garçon. Hy is agtien maande lank aangehou in die Beylleme-gevangenis in Périgueux, en op 2 Junie 1943 vrygespreek na 'n tien minute lange beraadslaging.<ref>{{cite book|author=COLLECTION DES GRANDS PROCÈS CONTEMPORAINS|title=L'AFFAIRE GIRARD|place=Parys|editor=Albin Michel|year=1945|pages=335}}</ref> Hy het die familiefortuin wat hy geërf het, in rekordtyd verkwis. Ten einde sy krediteure te ontglip het hy sy vrou en kinders verlaat en op 3 Mei 1947 aan boord van 'n skip gegaan, wat hom in Venezuela laat beland het. Hy het agtien maande in Suid-Amerika deurgebring, hoofsaaklik in [[Colombia|Colombïe]]. Daar het hy verskeie werk gedoen soos 'n taxibestuurder, vragmotorbestuurder en goudprospekteerder. Nadat hy in 1949 na Frankryk teruggekeer het met 'n manuskrip wat hy later as ''Le Voyage du mauvais larron'' (Die reis van 'n goddelose dief) sou publiseer, die mees outobiografiese roman van sy lewe, het hy weer kontak gemaak met Lella Facchini, die muse en voormalige lewensmaat van die fotograaf Édouard Boubat, met wie hy 'n verhouding gehad het voor sy vertrek<ref>{{cite book|author=Georges Arnaud|title=Le Voyage du mauvais larron|place=Paris|publisher=Julliard|year=1951|pages=221}}</ref> (Élisabeth in ''Le Voyage du mauvais larron''). Hulle is getroud. Girard was sonder 'n inkomste en op soek na werk. Omdat hy niks gevind het nie, het hy besluit om 'n roman te skryf wat goed sou verkoop. Die boek is aanvanklik verwerp, maar uiteindelik in 1950 deur Julliard uitgegee as ''Le Salaire de la peur'' (Die lone van vrees). Die boek het 'n topverkoper geword. Drie jaar later is dit verwerk vir film as ''Le Salaire de la peur'' (in Engels bekend as ''The Wages of Fear''). Dit is geregisseer deur Henri-Georges Clouzot, met Yves Montand, Charles Vanel en Vera Clouzot in die hoofrolle. Die rolprent was 'n reuse sukses en het die [[Palme d'Or]] tydens die [[Cannes-rolprentfees]] en die Goue Beer in Berlyn gewen. In 1977 is die filmregte verkoop vir 'n verwerking deur die regisseur William Friedkin. Die vrystelling van die rolprent,''Le Convoi de la peur'' (''Sorcerer''), is oorskadu deur die gelyktydige vrystelling van [[George Lucas]] se ''Star Wars''. Dit was 'n mislukking. 'n Latere verwerking deur Julien Leclercq, wat in 2024 op Netflix vrygestel is, het 'n powere kritiese ontvangs gehad. Hy het sy toekomstige vrou, Rolande Lasserre, in 1953 ontmoet. Sy sou sy kameraad word in die stryd vir Algerynse onafhanklikheid. In 1957, na die doodsvonnis wat in Julie van daardie jaar aan Djamila Bouhired opgelê is, het hy saam met die prokureur Jacques Vergès 'n manifes gepubliseer met die titel ''Pour Djamila Bouhired.'' Nadat Djamila in 1959 deur Generaal de Gaulle begenadig is, is hy uit die tronk vrygelaat na die Évian-ooreenkomste (19 Maart 1962). In 1954 publiseer hy 'n toneelstuk, ''Les Aveux les plus doux'' (''The Sweetest Confessions''), wat 'n groot sukses was. ’n Rolprentverwerking van ''Les Aveux les plus doux'', met Philippe Noiret, Roger Hanin en Caroline Cellier in die hoofrolle, is deur Édouard Molinaro geregisseer. Drie jaar later, terwyl hy deelgeneem het aan 'n klandestiene vergadering van die Jeanson-netwerk, is Girard in hegtenis geneem omdat hy geweier het om inligting oor die ander betrokkenes te verskaf: hy het geweier om te onthul waar en in wie se teenwoordigheid hierdie perskonferensie ten gunste van Algerynse onafhanklikheid plaasgevind het. Hy het steun ontvang van Joseph Kessel, [[Jean-Paul Sartre]], [[Jacques Prévert]], Louis Aragon, François Maspero, André Frossard, Pierre Lazareff<ref>Lettre envoyée au tribunal militaire par Pierre Lazareff, citée par Charlotte Delbo, ''Les Belles Lettres'', Paris, éd. de Minuit, 1961, rééd. 2012, bl. 45.</ref> en ander prominente figure. Girard het hierdie verhoor as 'n platform vir media-aandag gebruik. Hy het ''Mon procès'' (My Verhoor), geïllustreer deur Siné, in 1961 by Éditions de Minuit gepubliseer. Daar was verontwaardiging beide teen die poging tot skending van professionele geheimhouding, waardeur Girard as joernalis beskerm is, en toenemend teen die praktyk van marteling in Algerië, wat die eintlike kwessie in die saak was. Sy verhoor voor die Permanente Militêre Tribunaal van Parys het gelei tot 'n opgeskorte vonnis van twee jaar. Die uitspraak is egter later deur die ''Cour de cassation'' tersyde gestel. In 1962 het Girard hom saam met Lasserre, met wie hy in 1966 getroud is, in die nuut-onafhanklike Algerië gevestig. Hy het planne ontwikkel vir 'n joernalistiekskool en 'n Nasionale Filmsentrum, maar nie een daarvan is ooit verwesentlik nie. Hy het gereeld vir ''Révolution africaine'' geskryf. Die egpaar het twee dogters gehad, gebore in 1962 en 1964. In 1973 het tuberkulose hom gedwing om in Chamonix, Frankryk, te woon. Hy het Algerië in 1974 permanent verlaat. == Latere jare == Van 1975 tot 1981 het hy deelgeneem aan Franse televisieberigte oor belangrike sake, veral dié rakende die Moon-sekte en die Joachim Peiper-saak (’n voormalige SS-offisier wat skuiling gesoek het in Haute-Saône en wie se huis in 1976 afgebrand is, waarvan ’n ongeïdentifiseerde liggaam later in die puin ontdek is). In 1984 het Girard hom saam met sy vrou in Barcelona gevestig, waar hy op 4 Maart 1987 aan ’n hartaanval oorlede is. == Kinders == Henri Girard het twee seuns gehad genaamd Dominique (1946) en Henri (1947), en twee dogters, Catherine (1962) en Laurence (1964). == Werke == * ''[[Le Salaire de la peur]]'', Julliard, 1950. * ''Le Voyage du mauvais larron'', Julliard, 1951; Le Pré aux Clercs, 1987 * ''Lumière de soufre'', Julliard, 1952. * ''Indiens des hauts plateaux'', revue 9, n°8, décembre 1952. * ''Prisons 53'', Julliard 1953. * ''Schtibilem 1941'', Julliard, 1953. * ''Les Oreilles sur le dos'', Editions du Scorpion, 1953; Julliard, 1974 * ''Les Aveux les plus doux'', Julliard, 1954. * ''Les Aveux les plus doux'' (scénario), Editions des Lettres françaises, 1954. * ''Indiens pas morts'', Delpire Editeur, 1956. * ''Pour Djamila Bouhired'', Editions de Minuit, 1957. * ''Maréchal P...'', Editeurs Français Réunis, 1958. * ''La Plus Grande Pente'', Julliard, 1961. * ''Mon procès'', Editions de Minuit, 1961. * ''Préface'' within ''The Murder of Roger Ackroyd'' of Agatha Christie, Le Livre de Poche, 1961. * ''L'Affaire Peiper : plus qu'un fait divers'', Atelier Marcel Jullian, 1978. * ''Chroniques du crime et de l'innocence'', Jean-Claude Lattès, 1982. * ''Juste avant l'aube'', in collaboration with Jean Anglade, Presses de la Cité, 1990. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://cqfd.chez-alice.fr/georgesarnaud/index.html Georges Arnaud, le multimedi-homme] ''(amptelike webwerf - met [http://cqfd.chez-alice.fr/georgesarnaud/GeorgesArnaud_enBref.htm#VA inligting in Engels])'' {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Arnaud, Georges}} [[Kategorie:Geboortes in 1917]] [[Kategorie:Sterftes in 1987]] [[Kategorie:Franse skrywers]] twfpfeltkin7v5tcfgv9rt813mv1168 0 463823 2921995 2918750 2026-08-04T18:13:07Z Oesjaar 7467 Sintaksfoute 2921995 wikitext text/x-wiki ‘n '''Intervarsity''' is ‘n meesal jaarlikse interuniversitêre sportbyeenkoms. ==Begrip== Die woord intervarsity verwys eintlik na ‘n gebeurtenis, geleentheid, aktiwiteit of wedstryd wat plaasvind tussen twee of meer universiteite. Gewoonlik word die term gebruik by sportbyeenkomste, maar ook by debatskompetisies, redenaarskompetisies en vasvrawedstryde wat tussen spanne van mededingende universiteite gehou word. In Suid-Afrika verwys dit egter meesal slegs na sportwedstryde en dan eintlik net na rugbykragmetings. ==Bekendste== Die bekendste intervarsity wat gehou word, is waarskynlik tussen sportspanne van die Universiteit van [[Oxford]] en die Universiteit van [[Cambridge]] in [[Engeland]]. Daar word in ‘n 20 sportsoorte meegeding. Die bekendste is sekerlik die [[roei]]wedstryd op die [[Teems]] oor ‘n 6.8 km van Putney na Mortlake. Hierdie wedstryd vind al sedert 1829 plaas. ==Suid-Afrika== Hier vind ook sulke wedstryde in verskillende sportsoorte plaas. Waar in Engeland die bekendste wedstryde in roei is, is dit hier in [[rugby]]. Hierdie rugby-kragmetings dateer uit 1911 toe spanne van die Suid-Afrikaanse Kollege en die Victoria-kollege teen mekaar te staan gekom het. Nadat die SA Kollege en die Victoria Kollege in 1918 tot onderskeidelik die [[Universiteit van Kaapstad]] (die Ikeys) en die [[Universiteit van Stellenbosch]] (die Maties) verhef is, het die werklike intervarsities tussen die Ikeys en Maties begin. Jaarliks vind die hoofwedstryd om die beurt op [[Nuweland]] en [[Coetzenburg]] plaas, Dit gaan gepaard met ‘n feestelike atmosfeer gekenmerk aan sang gelei deur harlekynagtige rasieleiers en sjampanjenooientjies, baniere, die optrede van trompoppies en studentekaskenades en word gewoonlik goed ondersteun deur alumni en geniet besondere aandag van die koerante. Soortgelyke feestelike byeenkomste vind sedert 1915 plaas tussen die studente van die [[Universiteit van die Witwatersrand]], die Witsies, en die Tukkies van die [[Universiteit van Pretoria]]. Vanaf 1929 kom die Kovsies van die [[Universiteit van die Vrystaat]] en die Pukke van die [[Noordwes-Universiteit]] teen mekaar te staan. ==Lees ook== * [[Gimkana]] [[Kategorie:Rugby]] [[Kategorie:Universiteite]] [[Kategorie:Sport]] [[Kategorie:Roei]] 5l6y2f1t4q4xgdx0mdyomdodk8xj239 0 463830 2922060 2917616 2026-08-04T18:56:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922060 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lipoma illness.jpg|duimnael]] [[Lêer:Lipomas removed from the arm of a patient with familial multiple lipomatosis.jpg|duimnael|Lipome verwyder van die arm van 'n pasiënt met familiare veelvuldige lipomatose]] == Lipoom == ‘n '''Lipoom''' is ‘n goed-afgebakende massa wat uit volwasse adipose (vet) weefsel bestaan.<ref>{{Cite journal |last=Kosztyuova |first=Timea |last2=Shim |first2=Tang Ngee |date=2017-09-23 |title=Rapidly enlarging lipoma |url=https://doi.org/10.1136/bcr-2017-221272 |journal=BMJ Case Reports |volume=2017 |pages=bcr–2017-221272 |doi=10.1136/bcr-2017-221272 |issn=1757-790X}}</ref> Dit ontstaan in die subkutane vetlaag, maar kan ook in dieper anatomiese strukture soos spiere, senings, interne organe en selfs binne abdominale holtes voorkom.<ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/the-bumpy-truth|title=The bumpy truth|last=Salamon|first=Maureen|date=2023-10-01|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> Histologies lyk die vetselle in ‘n lipoom baie soortgelyk aan normale vetweefsel, maar hulle vorm ‘n afsonderlike, gelokaliseerde massa. == Eienskappe van ‘n lipoom == Lipome toon ‘n aantal kenmerke kliniese en makroskopiese eienskappe:<ref>{{Cite web|url=https://europepmc.org/article/NBK/nbk482343|title=Europe PMC|last=PMC|first=Europe|website=europepmc.org|language=en|access-date=2026-07-07}}</ref> * Groei stadig oor maande of jare. * Is gewoonlik pynloos, tensy dit op senuwees of ander omliggende strukture druk. * Het ‘n baie lae risiko vir kwaadaardige transformasie.<ref>{{Cite journal |last=Salam |first=Gohar A. |date=2002-03-01 |title=Lipoma Excision |url=https://www.aafp.org/afp/2002/0301/p901 |journal=American Family Physician |language=en |volume=65 |issue=5 |pages=901–905 |issn=1532-0650}}</ref> * Voel sag tot elasties wanneer dit gepalpeer word. * Kom dikwels alleen voor, maar kan ook meervoudig wees.   == Lipoom Tipes == '''Eenvoudige Lipoom''' Die Konvesnsionele lipoom is die mees algemene tipe lipoom. Bestaan byna uitsluitlik uit volwasse vetweefsels.<ref>{{Citation|last=Gaillard|first=Frank|title=Lipoma|date=2009-11-16|work=Radiopaedia.org|url=https://radiopaedia.org/articles/lipoma|access-date=2026-07-15|archive-url=http://web.archive.org/web/20240130120002/https://radiopaedia.org/articles/lipoma|archive-date=2024-01-30|publisher=Radiopaedia.org|language=en-US|doi=10.53347/rID-7654|last2=Walizai|first2=Tariq|last3=Campos|first3=Arlene}}</ref> '''FibroLipoom''' Fibrolipome word geken merk deur ‘n mengsel van vet en bindweefsel,<ref>{{Cite web|url=https://www.webpathology.com/images/soft-tissue/lipomatous/lipoma/44002|title=Fibrolipoma|website=www.webpathology.com|language=en|access-date=2026-07-15}}</ref> wat die gewas ‘n stewiger tekstuur gee. '''Intramuskulêre lipome''' Intramuskulêre lipome groei tussen spier vesels <ref>{{Cite journal |last=McTighe |first=Shane |last2=Chernev |first2=Ivan |date=2014-10-27 |title=Intramuscular lipoma: a review of the literature |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4274454/ |journal=Orthopedic Reviews |volume=6 |issue=4 |pages=5618 |doi=10.4081/or.2014.5618 |issn=2035-8237 |pmc=4274454 |pmid=25568733}}</ref> in en het ʼn groter risiko vir herhaling na chirurgiese verwyding as gevolg van hul indringende groei patroon. Hierdie lipoom bevat sowel vet-as gladde spierweefsel <ref>{{Cite web|url=https://biologyinsights.com/is-an-intramuscular-lipoma-dangerous/|title=Is an Intramuscular Lipoma Dangerous?|date=2025-08-21|website=Biology Insights|language=en-US|access-date=2026-07-15}}</ref> en kom relatief selde voor. == Verwysings == {{verwysings}} oglcvqqghbqqphb4yzmx33ao3vs1xua 2922078 2922060 2026-08-04T19:03:45Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922078 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Lipoma illness.jpg|duimnael]] [[Lêer:Lipomas removed from the arm of a patient with familial multiple lipomatosis.jpg|duimnael|Lipome verwyder van die arm van 'n pasiënt met familiare veelvuldige lipomatose]] == Lipoom == ‘n '''Lipoom''' is ‘n goed-afgebakende massa wat uit volwasse adipose (vet) weefsel bestaan.<ref>{{Cite journal |last=Kosztyuova |first=Timea |last2=Shim |first2=Tang Ngee |date=2017-09-23 |title=Rapidly enlarging lipoma |url=https://doi.org/10.1136/bcr-2017-221272 |journal=BMJ Case Reports |volume=2017 |pages=bcr–2017-221272 |doi=10.1136/bcr-2017-221272 |issn=1757-790X}}</ref> Dit ontstaan in die subkutane vetlaag, maar kan ook in dieper anatomiese strukture soos spiere, senings, interne organe en selfs binne abdominale holtes voorkom.<ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/the-bumpy-truth|title=The bumpy truth|last=Salamon|first=Maureen|date=2023-10-01|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-06}}</ref> Histologies lyk die vetselle in ‘n lipoom baie soortgelyk aan normale vetweefsel, maar hulle vorm ‘n afsonderlike, gelokaliseerde massa. == Eienskappe van ‘n lipoom == Lipome toon ‘n aantal kenmerke kliniese en makroskopiese eienskappe:<ref>{{Cite web|url=https://europepmc.org/article/NBK/nbk482343|title=Europe PMC|last=PMC|first=Europe|website=europepmc.org|language=en|access-date=2026-07-07}}</ref> * Groei stadig oor maande of jare. * Is gewoonlik pynloos, tensy dit op senuwees of ander omliggende strukture druk. * Het ‘n baie lae risiko vir kwaadaardige transformasie.<ref>{{Cite journal |last=Salam |first=Gohar A. |date=2002-03-01 |title=Lipoma Excision |url=https://www.aafp.org/afp/2002/0301/p901 |journal=American Family Physician |language=en |volume=65 |issue=5 |pages=901–905 |issn=1532-0650}}</ref> * Voel sag tot elasties wanneer dit gepalpeer word. * Kom dikwels alleen voor, maar kan ook meervoudig wees. == Lipoom Tipes == '''Eenvoudige Lipoom''' Die Konvesnsionele lipoom is die mees algemene tipe lipoom. Bestaan byna uitsluitlik uit volwasse vetweefsels.<ref>{{Citation|last=Gaillard|first=Frank|title=Lipoma|date=2009-11-16|work=Radiopaedia.org|url=https://radiopaedia.org/articles/lipoma|access-date=2026-07-15|archive-url=http://web.archive.org/web/20240130120002/https://radiopaedia.org/articles/lipoma|archive-date=2024-01-30|publisher=Radiopaedia.org|language=en-US|doi=10.53347/rID-7654|last2=Walizai|first2=Tariq|last3=Campos|first3=Arlene}}</ref> '''FibroLipoom''' Fibrolipome word geken merk deur ‘n mengsel van vet en bindweefsel,<ref>{{Cite web|url=https://www.webpathology.com/images/soft-tissue/lipomatous/lipoma/44002|title=Fibrolipoma|website=www.webpathology.com|language=en|access-date=2026-07-15}}</ref> wat die gewas ‘n stewiger tekstuur gee. '''Intramuskulêre lipome''' Intramuskulêre lipome groei tussen spier vesels <ref>{{Cite journal |last=McTighe |first=Shane |last2=Chernev |first2=Ivan |date=2014-10-27 |title=Intramuscular lipoma: a review of the literature |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4274454/ |journal=Orthopedic Reviews |volume=6 |issue=4 |pages=5618 |doi=10.4081/or.2014.5618 |issn=2035-8237 |pmc=4274454 |pmid=25568733}}</ref> in en het ʼn groter risiko vir herhaling na chirurgiese verwyding as gevolg van hul indringende groei patroon. Hierdie lipoom bevat sowel vet-as gladde spierweefsel <ref>{{Cite web|url=https://biologyinsights.com/is-an-intramuscular-lipoma-dangerous/|title=Is an Intramuscular Lipoma Dangerous?|date=2025-08-21|website=Biology Insights|language=en-US|access-date=2026-07-15}}</ref> en kom relatief selde voor. == Verwysings == {{verwysings}} oq1up74bfeqq4qp8ty40px63clb9qcm 0 463831 2922080 2917632 2026-08-04T19:04:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922080 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vliegtuig|naam=Lockheed P-38 Lightning|beeld=Lêer: 640623 1995-10-00 FAWK 543 her 600x364.jpg|byskrif=Die Lockheed P-38 Lightning het drie naselle.|tipe=Vegvliegtuig|vervaardiger=Lockheed Aircraft Corporation}} == Nasel == ’n “Nasel” kan omskryf word as ’n afsonderlike vaartbelynde omhulsel op ’n vliegtuig waarin iemand of iets, byvoorbeeld die bemanning of ’n enjin, beskerm of gehuisves word.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=1061 |language=en}}</ref> Die term “nasel” verwys na enige klein konstruksie op ’n vliegtuig, insluitende die romp van ’n vliegtuig of die nasel vir die bemanning, op vliegtuie met ’n stertvlerk wat op ’n uithouer gemonteer is. Vandag is dit oor die algemeen van toepassing op die hulsel of nasel waarin die enjin is.<ref>{{Cite book |last=Wragg |first=David |title=A Dictionary of Aviation |date=1973 |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=1973 |isbn=0 85045 163 9 |location=Reading, Berkshire, Great Britain |pages=199 |language=en}}</ref> Daar word tussen ’n nasel en ’n gondel onderskei. Daar is byvoorbeeld die terme “enjinnaselstut”(''engine nacelle strut''), “naselraam” (''nacelle frame'') en “naselsykap” (''nacelle side cowl'') en die terme “enjingondelplasing” (''engine-pod location''), “gondel-en-boomstruktuur” (''pod-and-boom structure'') en “gondelligging” (''pod location'').<ref>{{Cite book |last=Hoof |title=Konseplys Vliegtuigbouterme |date=6 Februarie 1974 |publisher=Spoorwegtaalburo |year=1974 |location=Johannesburg, Suid-Afrika |pages=85, 162, 183 |language=af |trans-title=Draft List of Aircraft Construction Terms}}</ref> Volgens die ''Vliegtuigbouterme'' word die keuse van die Afrikaanse vertaling dus bepaal deur die Engelse term wat gebruik word. AANTEKENINGE Foto 1 Die nasel van die Convair CV-990 hang onder die enjinnaselstut. Foto 2 Die kap op die enjinnasel van hierdie vliegtuig is oop.<gallery mode="packed"> Lêer:CV-990 -4 engine nacelle (4255320983).jpg|Convair CV-990 Lêer:JASDF C-1(68-1020) Pratt & Whitney JT8D-9 turbofan engine nacelle(left wing, cowl open) left front view at Iruma Air Base November 3, 2014 01.jpg|Enjinnasel met oop kap </gallery> === Illustrasies van verskillende naselle en die verskillende maniere waarop enjinnaselle op vliegtuie gemonteer is === AANTEKENINGE Foto 1 Die Lockheed P-38 Lightning, uit die [[Tweede Wêreldoorlog]], het drie naselle, naamlik een sentrale nasel wat die stuurkajuit en bewapening bevat en twee naselle wat die enjins bevat (links en regs van die sentrale nasel). Foto 2 Die Vickers Viscount is ’n viermotorige turboskroefvliegtuig met kenmerkende, dun enjinnaselle wat deel van die vlerk uitmaak en oor die vlerk versprei is. Foto’s 3 en 4 Die [[Hawker Siddeley Nimrod]] is ’n viermotorige maritieme verkenningsvliegtuig waarvan die eninnaselle in die vlerkwortels ingebou is. Foto 5 Die vier enjins van die Vickers VC10-straalpassasiersvliegtuig is agter op sy romp gemonteer. Die enjinnaselle is in twee pare gemonteer. Foto 6 Die enjinnasel van die Boeing 707-straalpassasiersvliegtuig is die vaartbelynde omhulsel wat die enjin self bevat. Foto 7 Die Basler BT-67 se enjinnasel is agter die lugskroef.<gallery mode="packed"> Lêer:Lightning Lockheed P-38D (16139726752).jpg|Lockheed P-38 Lightning Lêer:150 1984-02-04 FAJS 001 LR 604x400.jpg|Vickers Viscount Lêer:Xv246 2000-09-03 FAWK 294 shd50 her 600x364.jpg|Hawker Siddeley Nimrod Lêer:XV246 2000-09-03 FAWK 901 cr shd50 lev her 600x364.jpg|Hawker Siddeley Nimrod Lêer:Gasgm 1976-12-12 FAJS 423 spot shd25 her cr 600x364.jpg|Vickers VC10 Lêer:Zssaa 1976-11-07 FAJS 680 dust LR 600x364.jpg|Boeing 707 Lêer:N96bf 1992-04-02 FAJS 924 spot2 LR cr 600x364.jpg|Basler BT-67 </gallery> == Gondel == ’n “Gondel” word as ’n omhulsel, hulsel of ’n afhaalbare houer op ’n vliegtuig of ruimtevaartuig omskryf.<ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1984 |publisher=McGraw-Hill |year=1984 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=1236 |language=en}}</ref> “Gondels” word omskryf as vaartbelynde houers wat by wyse van kort stutte onder ’n vliegtuig se vlerke hang of aan die kant van ’n romp gesteun word.<ref>{{Cite book |last=Nayler |first=J |title=Dictionary of Aeronautical Engineering |date=1959 |publisher=George Newnes Limited |year=1959 |location=Strand, London, UK |pages=194 |language=en}}</ref> Volgens ’n Engelse verklarende woordeboek word “pod” (''gondel'') (betekenis 4a) omskryf as ’n vaartbelynde kompartement (byvoorbeeld vir brandstof) onder die vlerk of romp van ’n vliegtuig.<ref>{{Cite book |last=Mish |first=Frederick |title=Merriam-Webster’s Collegiate Dictionary |date=2020 |publisher=Merriam-Webster, Incorporated |year=2020 |isbn=978-87779-814-9 |edition=11de |location=Springfield, Massachusetts, USA |pages=956 |language=en}}</ref> Volgens ’n ander bron word “nasel” en “gondel” uitruilbaar gebruik: naselle word soms gondels genoem. Dieselfde bron wys egter ook daarop dat nie elke gondel ’n nasel is nie. ”Gondel” is ’n meer algemene term vir enige vaartbelynde omhulsel wat heeltemal buite die lugraam aan die vliegtuig geheg is. Die funksie van die gondel is om die lugvloei rondom die inhoud van die gondel gladder te maak.<ref>{{Cite web|url=https://tsunamiair.com/airplane/nacelle/difference|title=Aircraft Nacelle: Meaning, Difference|last=Goodrich|first=Jim|date=15 March 2026|website=Tsunami Air|access-date=13 July 2026}}</ref> === Illustrasies van verskillende gondels en die verskillende maniere waarop gondels op vliegtuie gemonteer is === AANTEKENINGE Foto 1 Drie van die Gatling-tipe masjiengewere van die Douglas AC-47D word in Viëtnam gesien. Die gondel waarin so ’n geweer is, kan in die oop vragdeur gesien word. Foto 2 Hier word ’n gondel onder ’n Douglas A-1E Skyraider geïllustreer. Foto 3 Dit is ’n Boeing EA-18G Growler met vyf gondels: twee op die vlerkpunt, twee onder die vlerk en een in die middel van die romp. Van links na regs (op die linkerdeel van die vlerk) is daar die vlerkpuntgondel, ’n missiel, ’n steurtoestelgondel en ’n eksterne brandstoftenk. Sien die artikel [[Vlerkkonfigurasie]] rakende 'n omskrywing van die term "vlerk". Foto 4 ’n Spaarenjin vir ’n vliegtuig word in ’n gondel onder die vlerk vervoer. Foto 5 Dit is ’n enjingondel op ’n Boeing B-47.<gallery mode="packed"> Lêer:Douglas AC-47D Spooky M134 miniguns, circa in 1968.jpg|Douglas AC-47D Lêer:A-1E Tropic Moon I.jpg|Douglas A-1E Skyraider Lêer:EA-18G Growler VX-9 from below 2008.jpg|Boeing EA-18G Growler Lêer:Als derde wiel aan de wagen , nieuw systeem van motorgondelvervoer op lange af, Bestanddeelnr 917-2123.jpg|Spaarvliegtuig-enjin Lêer:B-47, starboard twin engine pod,.jpeg|Boeing B-47 </gallery> == Verwysings == {{verwysings}} rorw9owtp5kawthvqptsxzd8l7no3nj 0 463834 2922004 2917722 2026-08-04T18:17:15Z Oesjaar 7467 Sintaks fout reggestel. 2922004 wikitext text/x-wiki Die '''Woermann-lyn''' (Woermann-Linie) was ‘n Duitse skeepsredery met sy hoofkantoor in [[Hamburg]] wat in die jare 1885 tot 1941 passasiers en vrag vervoer het tussen hawens in [[Europa]] en Afrika. In sy tyd was dit die belangrikste redery wat hawens in Afrika bedien het. ==Ontwikkeling== Hierdie firma, amptelik bekend as die Afrikanische Dampfschiffahrts-Actiengesellschaft, is op 15 Junie 1885 in Hamburg gestig deur Adolph Woermann. Aanvanklike vervoerroetes verbind Hamburg met hawens aan die weskus van Afrika, naamlik in [[Kameroen]], [[Liberië]], [[Gaboen]], [[Sierra Leone]], [[Ghana]], [[Nigerië]] en [[Angola]] en vanaf 1890 [[Swakopmund]]. In 1890 stig die firma die Deutsche Ost-Afrika Linie en brei met sy tientalle stoomskepe die netwerk uit na [[Kaapstad]], [[Dar-es-Salaam]], [[Aden]] en selfs [[Indië]]. Vroeë bekende skepe in die vloot was die Gertrud Woermann (gebou 1885 en van 1816 ton), Professor Woermann (1903, 5631 ton), en die Adolph Woermann (1922, 8577 ton). Verskeie van die latere skepe van die redery het as tweede naam Woermann gehad. ==Vrag== Die vloot stoomskepe vervoer grondstowwe soos [[koffie]], [[rubber]], [[ivoor]], [[kakao]] en [[palm]]olie na die fabrieke in Europa en vervaardigde goedere soos [[tekstiel]], masjinerie, alkoholiese dranke wapens en [[buskruit]] na die markte in Afrika. Baie van die passasiers was koloniale amptenare en soldate op weg na die Duitse kolonies. Hamburg het ontwikkel as een van Europa se belangrikste hawens vir die handel met Afrika. ==“Om Afrika”-diens== In 1904 het die Woermann-lyn en sy vennoot die Deutsche Ost-Afrika Linie saamgesmelt met die Hamburg-Amerika Linie. Daarna het die firma ‘n diens rondom die hele Afrika gelewer. Alle hawens is egter nie op alle reise deur alle skepe aangedoen nie. Die roete was Hamburg, [[Rotterdam]]. [[Southampton]], [[Boulogne]], [[Las Palmas]], [[Takoradi]], [[Accra]], [[Lagos]], [[Douala]], [[Lobito]], [[Swakopmund]], [[Walvisbaai]], [[Lüderitz]]bucht, [[Kaapstad]], [[Port Elizabeth]], [[Oos-Londen]], [[Durban]], [[Lourenco Marques]], [[Beira]], Mocambique, Porto Amélia ([[Pemba]]), Dar-es-Salaam, [[Zanzibar]], [[Tanga]], [[Mombasa]], [[Aden]], [[Suez]], [[Port Said]], [[Genua]], [[Marseille]], [[Málaga]], [[Ceuta]] en terug via Rotterdam en [[Bremen]] na Hamburg. Soms is die reis verleng na Indië. ==Monopolie== Toe [[Duits-Suidwes-Afrika]] (die huidige [[Namibië]]) in 1884 ‘n Duitse [[protektoraat]] (dus eintlik ‘n Duitse [[kolonie]]) word, is die Woermann-vloot met die beoogde ontwikkeling vergroot. Tydens en na die opstande van die [[Herero]] en die [[Nama]] verdubbel die redery sy skepe op die roete om troepe en wapentuig te vervoer. Die maatskappy het toe geweldig baie geld verdien weens sy alleenreg om na Swakopmund te vaar. ==Einde== Die [[Eerste Wêreldoorlog]], die opkoms van die [[Nazi]]-party en die gevolglike [[Tweede Wêreldoorlog]] het die skeepvaartonderneming tot ‘n einde gebring. Baie skepe is gesink, ander is buit gemaak en weer ander bloot deur die [[Geallieerdes]] gekonfiskeer. Die nalatenskap van die Woermann-lyn leef egter voort in die C. Woermann-groep se tegniese diensverlening en handelsaktiwiteite in Afrika. ==Monument== *Afrikahaus in Hamburg het sedert 1899 die hoofkantoor van die bedryf gehuisves. Hierdie monumentale gebou met sy standbeelde, gietyster- en mosaïekkunswerke is in die Tweede Wêreldoorlog ernstig beskadig. Dit is herstel en tot gedenkwaardigheid verklaar. *Die Woermann-huis in Swakopmund is ‘n dubbelverdiepinghuis in die karakteristieke Duitse styl uit die koloniale era. Dit is in 1905 opgerig vir die Damara- und Namaqua-Handelsgesellschaft. In 1972 is dit eweneens tot monument verklaar. ==Lees ook== *[[Holland-Afrika Lyn]] *[[Union-Castle-Redery]] ==Bibliografie== *https://www.c-woermann.de/englisch_de/history *https://www.benjidog.co.uk/TheShipsList/WoermannLinie.php *https://grokipedia.com/page/woermann_linie [[Kategorie:Namibië]] [[Kategorie:Vervoer]] [[Kategorie:Rederye]] [[Kategorie:Duitse rederye]] ghf4d2e81kdicpem86gjdxdkiabwft7 0 463865 2921982 2917881 2026-08-04T18:03:53Z Sobaka 328 2921982 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Anthony Gordon | image = [[Lêer:Anthony Gordon England v Ghana 23 June 2026-017 (cropped).jpg|240px]] | caption = Gordon in 2026 | full_name = Anthony Michael Gordon | birth_date = {{birth date and age|2001|2|24|df=y}}<ref>{{cite web |last=UEFA.com |title=Anthony Gordon |url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/teams/players/250117036--anthony-gordon/ |access-date=15 November 2024 |website=[[UEFA]]}}</ref> | birth_place = [[Liverpool]], [[Engeland]] | height = 1,83 m<ref name="PremProfile">{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/23747/Anthony-Gordon/overview |title=Anthony Gordon: Overview |publisher=Premier League |access-date=23 March 2024 |archive-date=28 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228062509/https://www.premierleague.com/players/23747/Anthony-Gordon/overview |url-status=live }}</ref> | position = Vleuel | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = | youthyears1 = 2007–2012 | youthclubs1 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | youthyears2 = 2012–2017 | youthclubs2 = [[Everton FC|Everton]] | years1 = 2017–2023 | clubs1 = [[Everton FC|Everton]] | caps1 = 65 | goals1 = 7 | years2 = 2021 | clubs2 = → [[Preston North End FC|Preston North End]] (leen) | caps2 = 11 | goals2 = 0 | years3 = 2023–2026 | clubs3 = [[Newcastle United FC|Newcastle United]] | caps3 = 111 | goals3 = 24 | nationalyears1 = 2018–2019 | nationalteam1 = Engeland o/18<!-- per http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU18pg7.html --> | nationalcaps1 = 10 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = Engeland o/19<!-- per http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU19pg2.html --> | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = Engeland o/20<!-- per http://www.englandfootballonline.com/MatchRsl/MatchRslTmU20pg2.html --> | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2021–2023 | nationalteam4 = Engeland o/21 | nationalcaps4 = 16 | nationalgoals4 = 6 | nationalyears5 = 2024– | nationalteam5 = [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] | nationalcaps5 = 25 | nationalgoals5 = 4 | club-update = 12 April 2026 | nationalteam-update = 15 Julie 2026 | years4 = 2026– | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 0 | goals4 = 0 }} '''Anthony Michael Gordon''' (gebore [[24 Februarie]] [[2001]]) is 'n [[Engeland|Engelse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as vleuel vir die [[La Liga]]-klub [[FC Barcelona|Barcelona]] en die [[Engelse nasionale sokkerspan|Engelse nasionale span]] speel. Gordon het sy professionele loopbaan by [[Everton FC|Everton]] begin en sy senior debuut in Desember 2017 gemaak voordat hy hom in 2023 by [[Newcastle United FC|Newcastle United]] aangesluit het. In 2026 het hy by FC Barcelona aangesluit.<ref>{{cite web |title=Anthony Gordon becomes an FC Barcelona player |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4511134/anthony-gordon-becomes-an-fc-barcelona-player |publisher=[[FC Barcelona]] |access-date=29 May 2026 |date=29 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Anthony Gordon signs for Barcelona {{!}} NUFC |url=https://www.newcastleunited.com/en/news/anthony-gordon-signs-for-barcelona |access-date=2026-05-30 |publisher=Newcastle United F.C. |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Ornstein |first=David |last2=Ballús |first2=Pol |title=Barcelona agree €80m deal with Newcastle for Anthony Gordon |url=https://www.nytimes.com/athletic/6431483/2026/05/27/anthony-gordon-barcelona-newcastle-transfer/ |publisher=The Athletic |access-date=29 May 2026 |date=29 May 2026}}</ref> Ten spyte van sy [[Iere|Ierse]] en [[Skotte|Skotse]] afkoms, het hy op 23 Maart sy debuut vir die senior Engelse nasionale span gemaak toe hy in Engeland se 1–0-nederlaag teen [[Brasiliaanse nasionale sokkerspan|Brasilië]] op [[Wembley-stadion]] begin het.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 |title=England 0–1 Brazil |first=Phil |last=McNulty |website=BBC Sport |date=23 March 2024 |access-date=23 March 2024 |archive-date=23 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323173836/https://www.bbc.co.uk/sport/football/68647860 |url-status=live }}</ref> Op 17 November 2024 het hy sy eerste doel vir die senior nasionale span aangeteken in 'n oorwinning van 5–0 oor die [[Ierse nasionale sokkerspan|Republiek van Ierland]].<ref>{{cite web |last1=McNulty |first1=Phil |title=England 5–0 Republic of Ireland: Hosts score five in second half to earn Nations League promotion |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c98envjpj72t |website=BBC Sport |access-date=17 November 2024 |date=17 November 2024}}</ref> Hy was deel van die Engelse span by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026 FIFA Wêreldbekertoernooi]], waar hy die openingsdoel in die halfeindstryd teen [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] aangeteken het – 'n wedstryd wat Argentinië uiteindelik met 2–1 gewen het.<ref>{{Cite web |date=2026-07-15 |title=World Cup 2026: England 1-2 Argentina - Three Lions suffer semi-final loss after stunning late turnaround by holders |url=https://www.skysports.com/football/england-vs-argentina/report/549867 |access-date=2026-07-15 |website=Sky Sports |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gordon, Anthony}} [[Kategorie:Engelse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] logcckbl532vcdp4mb0b6mfe6aw8ki8 0 463916 2922075 2918217 2026-08-04T19:03:11Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922075 wikitext text/x-wiki '''Kooks''' is 'n grys, harde en poreuse steenkoolgebaseerde brandstof met 'n hoë koolstofinhoud. Kooks word vervaardig uit metallurgiese steenkool (kookssteenkool), nie uit enige soort steenkool nie. Dit word gemaak deur die steenkool 900 tot 1100 °C te verhit in die afwesigheid van lug. In die proses word al die vog en vlugtige stowwe afgedryf. Hierdie proses word '''verkoking''' genoem. Dit is sterk, poreus en word hoofsaaklik in die staalbedryf as brandstof, reduksiemiddel en draermateriaal in hoogoonde gebruik.<ref>Kyk [https://www.britannica.com/technology/coke Coke, coal product, Britannica]</ref> == Vervaardiging == Kooks word vervaardig deur metallurgiese steenkool vir ongeveer 15–24 uur in 'n lugdigte kooksoond tot 900–1100 °C te verhit. Die proses staan as verkoking bekend. Gedurende verkoking word vog en vlugtige stowwe verwyder, terwyl die steenkool deur 'n plastiese fase gaan en uiteindelik stol as 'n sterk, poreuse koolstofmassa. Die vrystellende gasse word opgevang en as brandstof of chemiese grondstowwe benut. ==Hoekom kooks?== Kooks het drie belangrike funksies: '''1. Brandstof''' Dit verskaf die hitte en die koolstof wat nodig is vir die reduksie van ystererts in 'n hoogoond. '''2. Reduksiemiddel''' Koolstof en koolstofmonoksied uit die kooks verwyder suurstof uit die ysteroksied deur die volgende reaksie: :<math>Fe_2 O_3 + 3CO \rightarrow 2Fe + 3 CO_2</math> ​ '''3. Strukturele ondersteuning''' Kooks is sterk genoeg om die gewig van die erts en kalksteen in die hoogoond te dra terwyl gasse steeds daardeur kan vloei. Gewone steenkool sou versag, inmekaar sak en die gasvloei belemmer. ==Gradering== Die kwaliteit van kooks vir staalvervaardiging word deur die volgende bepaal: * Vog (laag) * As (laag) * Vlugtige materiaal (laag) * Vaste koolstof inhoud (laag) * Swael (laag) * CRI (Coke Reactivity Index) (laag) * CSR (Coke Strength after Reaction) (hoog) * M10 (laag) en M40 (hoog) '''Vog''' Vog verlaag die hittewaarde van die kooks. Water verlaag die hittewaarde van die brandstof. Water in brandstof gebruik energie om te verdamp en verminder dus die doeltreffendheid. Dit kan ook lei tot lae temperature in die hoogoond. '''As''' As bestaan uit minerale soos silika, aluminiumoksied, ysteroksied, kalk en kleiminerale. Hierdie materiale brand glad nie. Dit veroorsaak: * laer kaloriewaarde * meer afval * slakvorming * slytasie van toerusting * hoër vervoerkoste Soos met vog, kan hoë asinhoud ook lei tot lae temperature in die hoogoond. '''Vlugtige materiaal''' Wanneer kookssteenkool tydens verkoking verhit word, word dit eers plasties voordat dit stol as 'n sterk poreuse kooks. Gewone steenkool wat nog vlugtige materiaal bevat, is daarom nie geskik vir gebruik as die hoofdraermateriaal in 'n hoogoond nie. '''Vaste koolstof''' Vaste koolstof is op die ou einde die materiaal wat die hitte verskaf. Dus, hoe hoër hoe beter. '''Swael''' Swael is ongewens omdat dit suurreën, korrosie en besoedeling veroorsaak. Met staalvervaardiging penetreer die swael die staal en maak dit bros. '''CRI''' Die kooks reaktiwiteits indeks (Coke Reactivity Index) bepaal hoe maklik kooks met CO₂ reageer by hoë temperatuur. * Lae CRI = beter vir hoogoonde. * Hoë CRI = die kooks reageer te vinnig en word vinniger afgebreek. '''CSR'''<ref>Kyk [https://www.iso.org/standard/72266.html ISO 18894:2018 Coke — Determination of coke reactivity index (CRI) and coke strength after reaction (CSR)]</ref> Die kooks sterkte na reaksie (Coke Strength after Reaction) bepaal hoeveel van die kooks se sterkte oorbly nadat dit met CO₂ gereageer het. Hoe hoër hoe beter. Tipiese waardes: * Uitstekend: > 65 * Goed: 60–65 * Aanvaarbaar: 55–60 * Swak: < 55 Hierdie is waarskynlik die belangrikste kwaliteitsmaatstaf vir hoogoondkooks. '''M10 en M40''' * M40 – persentasie groot stukke wat ná 'n trommeltoets oorbly. Hoër is beter. * M10 – persentasie fyn materiaal (<10 mm) wat tydens die trommeltoets vorm. Laer is beter. 'n Trommeltoets (Engels: tumbler test of drum test) is 'n meganiese toets wat bepaal hoe sterk en slytasiebestand steenkool of kooks is.<ref>Kyk [https://store.astm.org/d5341_d5341m-17.html ASTM D5341/D5341M-17 Standard Test Method for Measuring Coke Reactivity Index (CRI) and Coke Strength After Reaction (CSR)]</ref> '''Opsomming''' In praktyk fokus staalvervaardigers veral op CSR en CRI, omdat hierdie twee eienskappe die beste aandui of die kooks sy sterkte sal behou terwyl dit terselfdertyd as reduksiemiddel in die hoogoond reageer. ==Braaikole (houtskool)== Wanneer braaikole vervaardig word, word dieselfde beginsel gebruik. Die proses word "verkoling" of "karbonisasie van hout" genoem. "Verkoking" word slegs gebruik vir steenkool. Verkoling vind plaas by ongeveer 400 tot 600 °C. Verkoling word gebruik vir braaikole vir die volgende redes: * Hoër energiedigtheid: Warmer kole, langer brandtyd * Minder rook: Die meeste van die stowwe wat rook veroorsaak (vlugstowwe), is reeds tydens die verkolingsproses verwyder. * Hoër temperatuur: Weens die verwydering van vog * Meer beheer: Omdat houtskool hoofsaaklik uit koolstof bestaan brand dit stadiger en gee dit meer egalige hitte. Die volgende tabel vergelyk verkoling van hout en verkoking van steenkool. {| class="wikitable" |-align=center ! !! Hout &rarr; Houtskool !! Steenkool &rarr; Kooks |-align=center | style="text-align:left;" | Proses || Verkoling || Verkoking |-align=center | style="text-align:left;" | Temperatuur || ±400 tot 600 °C || ±900 tot 1 100 °C |-align=center | rowspan="3" style="text-align:left;" | Doelwitte || Minder rook || Minder vlugtige stowwe |-align=center | Hoër koolstof || Hoër koolstof |-align=center | Warmer en langer brand || Sterker en geskik vir hoogoonde |} ==Kyk ook== * [[Steenkool]] * [[Steenkoolanalise]] ==Ander bronne== * [https://www.google.com/search?q=Fruehan+RJ+The+Making+Shaping+and+Treating+of+Steel+Association+for+Iron+Steel+Technology Fruehan, R.J. The Making, Shaping and Treating of Steel. Association for Iron & Steel Technology.] ==Verwysings== {{verwysings}} h6wmdf75a3vflrlmwydfqh21ryskg59 0 463937 2922073 2918341 2026-08-04T19:02:31Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922073 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Working_Uniform.jpg|duimnael|'n Japannese vrou in werksuniform ( {{Circa|2000s}} )]] 'n '''Kantoordame''' ( {{Langx|ja|オフィスレディー|Ofisu Redī}} ), dikwels afgekort '''OL''' ( {{Langx|ja|オーエル|Ō Eru}} , ), is 'n vroulike kantoorwerker in [[Japan]] wat oor die algemeen pienkboordjietake soos sekretariële of klerklike werk verrig. Kantoordames is gewoonlik as voltydse permanente personeel aan gestel, hoewel die werk wat hulle verrig gewoonlik relatief min geleentheid vir bevordering bied.Daar is gewoonlik die stilswyende verwagting dat hulle hul werk verlaat sodra hulle trou . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2020)">aanhaling nodig</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> <ref name="womansword">{{Cite book |last=Cherry |first=Kittredge |title=Womansword: What Japanese Words Say about Women |publisher=Kodansha International Ltd |year=1987 |isbn=4-7700-1655-7 |edition=First mass market edition, 1991 |location=Tokyo |page=103 |chapter=Office Flowers Bloom: Work Outside the Home |type=paperback}}</ref> <ref name=":132">{{Cite book |last=Ogasawara |first=Yuko |title=[[Office Ladies and Salaried Men: Power, Gender, and Work in Japanese Companies]] |date=1998 |publisher=University of California Press |location=Berkeley, Calif.}} - [[iarchive:officeladiessala00ogas|Read online, registration required]]</ref> == Verwysings == {{verwysings}} dq37wdtut9rc8op35sfvy1hpppdiqiv 0 463938 2922083 2918343 2026-08-04T19:05:34Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922083 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Ovarian cyst Wellcome L0062118.jpg|duimnael|tekening van 'n ovariumsis, wat nekrotiese veranderinge in 'n deel van die siswand toon]] 'n '''Ovariumsist''' is 'n vloeistofgevulde sakkie binne die [[eierstok]] . <ref name="womenshealth.gov Ovarian cysts" /> Dit veroorsaak gewoonlik geen simptome nie, <ref name="womenshealth.gov Ovarian cysts" /> maar soms kan hulle opgeblasenheid, baie erg onderbuikpyn of onderrugpyn veroorsaak. <ref name="womenshealth.gov Ovarian cysts" /> Meeste van die siste is onskadelik. <ref name="womenshealth.gov Ovarian cysts" /> As die siste bars of die eierstok verdraai, kan dit erge pyn veroorsaak. <ref name="womenshealth.gov Ovarian cysts" /> Dit kan lei tot braking of flou voel, <ref name="womenshealth.gov Ovarian cysts">{{Cite web|url=https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/ovarian-cysts|title=Ovarian cysts|date=April 2019|website=[[Office on Women's Health]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812232230/https://www.womenshealth.gov/a-z-topics/ovarian-cysts|archive-date=12 August 2021}}</ref> en selfs hoofpyn veroorsaak. == Verwysings == {{verwysings}} 12tnxfax5sa4mu2kr8m9l1f8fu4xayz 0 463951 2921999 2918481 2026-08-04T18:15:12Z Oesjaar 7467 Verwyder sintaksfoute 2921999 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = White campion close 700.jpg |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Silene |authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] (1753), [[Gekonserveerde naam|nom. cons.]] |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = <center>[[#Sinonieme|Sien teks]]</center> }} '''''Silene''''' (wildetabak) is ’n [[Genus|blomgenus]] van 891 [[spesies]] in die [[familie (biologie)|familie]] Caryophyllaceae, wat [[inheems]] is aan al die [[kontinent]]e behalwe [[Australië]]. Ses van die spesies is deel van die [[fynbos]]. == Sinonieme == {{div col|colwidth=20em}} * ''Acubalus'' <small>Neck.</small> * ''Alifiola'' <small>Raf.</small> * ''Anotites'' <small>Greene</small> * ''Behen'' <small>Moench</small> * ''Behenantha'' <small>Schur</small> * ''Carpophora'' <small>Klotzsch</small> * ''Charesia'' <small>E.A.Busch</small> * ''Cheiropetalum'' <small>Fr. ex Urb.</small> * ''Coccyganthe'' <small>(Rchb.) Rchb.</small> * ''Conosilene'' <small>Fourr.</small> * ''× Coromelandrium'' <small>Graebn.</small> * ''× Coromelandrum'' <small>Graebn.</small> * ''Coronaria'' <small>Guett.</small> * ''Corone'' <small>Hoffmanns. ex Steud.</small> * ''Cucubalus'' <small>L.</small> * ''Diplogama'' <small>Opiz</small> * ''Ebraxis'' <small>Raf.</small> * ''Elisanthe'' <small>(Fenzl ex Endl.) Rchb.</small> * ''Evactoma'' <small>Raf.</small> * ''Exemix'' <small>Raf.</small> * ''Floscuculi'' <small>Opiz</small> * ''Flox'' <small>Adans.</small> * ''Gastrocalyx'' <small>Schischk.</small> * ''Gastrolychnis'' <small>(Fenzl) Rchb.</small> * ''Hedona'' <small>Lour.</small> * ''Kaleria'' <small>Adans.</small> * ''Leptosilene'' <small>Fourr.</small> * ''Lychnanthos'' <small>S.G.Gmel.</small> * ''× Lychnicucubalu'' <small>Kölr.</small> * ''Lychnidia'' <small>Pomel</small> * ''Lychnis'' <small>Tourn. ex L.</small> * ''× Lychnisilene'' <small>Cif. & Giacom.</small> * ''Melandrium'' <small>Röhl.</small> * ''Muscipula'' <small>Ruppius ex Fourr.</small> * ''Neoussuria'' <small>Tzvelev</small> * ''Oberna'' <small>Adans.</small> * ''Oncerum'' <small>Dulac</small> * ''Otites'' <small>Adans.</small> * ''Peschkovia'' <small>(Tzvelev) Tzvelev</small> * ''Petrocoma'' <small>Rupr.</small> * ''Petrosilene'' <small>Fourr.</small> * ''Physocarpon'' <small>Neck. ex Raf.</small> * ''Physolychnis'' <small>(Benth.) Rupr.</small> * ''Pleconax'' <small>Raf.</small> * ''Polyschemone'' <small>Schott, Nyman & Kotschy</small> * ''Schischkiniella'' <small>Steenis</small> * ''Scribaea'' <small>Borkh.</small> * ''Silenanthe'' <small>Griseb. & Schenk</small> * ''Sofianthe'' <small>Tzvelev</small> * ''Uebelinia'' <small>Hochst.</small> * ''Ussuria'' <small>Tzvelev</small> * ''Viscago'' <small>Zinn</small> * ''Wahlbergella'' <small>Fr.</small> * ''Xamilenis'' <small>Raf.</small> {{div col end}} == Spesies == Die Suid-Afrikaanse spesies is: * ''[[Silene aethiopica]]'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> * ''[[Silene burchellii]]'' <small>Otth</small> * ''[[Silene crassifolia]]'' <small>L.</small> * ''[[Silene ornata]]'' <small>Aiton</small> * ''[[Silene saldanhensis]]'' <small>[[John Charles Manning|J.C.Manning]] & [[Peter Goldblatt|Goldblatt]]</small> * ''[[Silene undulata]]'' <small>Aiton</small> {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Silene| ]] 2cyiq9yfltjt1i9z9569hmzwygfrnk3 0 464012 2922081 2919410 2026-08-04T19:05:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922081 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nevus flammeus nuchae ("stork bite" "Storchenbiss").JPG|duimnael|'n baba met 'n salmpiesmerk agter die nek.]] = Nevus Simplex = '''Nevus simplex,''' algemeen bekend as ’n '''''salmpiesmerk''''' of '''''ooievaarbyt'','''<ref>{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|date=2023-10-26|website=DermNet®|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> is 'n rooi of pienk vlek wat gewoonlik op die voorkop, agter die nek, ooglede of neusbrug van pasgebore babas verskyn<ref>{{Cite web|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/salmon+patch|title=salmon patch|website=TheFreeDictionary.com|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> .Nevus simplex kan by soveel as 1 uit elke 3 pasgeborenes waargeneem word. <ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/a_to_z/vascular-birthmarks-a-to-z|title=Vascular Birthmarks|date=2019-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref>Hierdie toestand is nie gevaarlik nie en verdwyn dikwels spontaan oor tyd. == Kenmerke van Nevus Simplex == Hierdie geboortemerk is gewoonlik plat en manifesteer as pienk tot rooi vlekke op die vel van ’n pasgebore baba. Die rande van die merk is vaag en onreëlmatig, wat dit onderskei van ander meer gedefinieerde vel afwykings.<ref>{{Cite web|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21975-stork-bite|title=What’s a Stork Bite?|website=Cleveland Clinic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260613072345/https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21975-stork-bite|archive-date=2026-06-13|access-date=2026-07-22|url-status=live}}</ref> Dit kom meestal voor op die voorkop, ooglede, agterkant van die nek of soms op die kopvel.<ref>{{Cite journal |last=Juern |first=Anna M. |last2=Glick |first2=Zoey R. |last3=Drolet |first3=Beth A. |last4=Frieden |first4=Ilona J. |date=2010-11-01 |title=Nevus simplex: A reconsideration of nomenclature, sites of involvement, and disease associations |url=https://www.jaad.org/article/S0190-9622(09)02111-2/abstract |journal=Journal of the American Academy of Dermatology |language=English |volume=63 |issue=5 |pages=805–814 |doi=10.1016/j.jaad.2009.08.066 |issn=0190-9622}}</ref> ’n Belangrike kenmerk is dat die kleur van die merk dikwels donkerder word wanneer die baba huil, koors het of aan temperatuur veranderinge blootgestel word. Nevus simplex is goedaardig en hou geen gesondheidsrisiko’s in nie; dit verdwyn dikwels spontaan binne die eerste 12 tot 18 maande van die kind se lewe, hoewel merke op die nek soms langer kan aanhou. == Oorsake van Nevus Simplex == Die primêre oorsaak is die oppervlakkige uitbreiding van kapillêre naby die epidermis,<ref>{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|date=2023-10-26|website=DermNet®|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> wat lei tot ’n verhoogde sigbaarheid van hierdie bloedvate op die veloppervlak. Hierdie kapillêre dilatasie is nie ’n teken van patologie nie, maar eerder ’n normale variasie in vaskulêre ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/001388.htm|title=Stork bite: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=medlineplus.gov|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> Die vlekke word dus gevorm deur ’n plaaslike ophoping van bloedvloei in die klein vaatjies. == Behandeling == Behandeling in die meeste gevalle is nie nodig nie, aangesien hierdie merk goedaardig is.Klinies verdwyn die vlekke spontaan binne die eerste 12 tot 18 maande van ’n kind se lewe.<ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/a_to_z/vascular-birthmarks-a-to-z|title=Vascular Birthmarks|date=2019-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} jak92mkf1bcx3lwuowow38dccjkyyp2 2922089 2922081 2026-08-04T19:08:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922089 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nevus flammeus nuchae ("stork bite" "Storchenbiss").JPG|duimnael|'n baba met 'n salmpiesmerk agter die nek.]] '''Nevus simplex,''' algemeen bekend as ’n '''''salmpiesmerk''''' of '''''ooievaarbyt'','''<ref>{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|date=2023-10-26|website=DermNet®|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> is 'n rooi of pienk vlek wat gewoonlik op die voorkop, agter die nek, ooglede of neusbrug van pasgebore babas verskyn<ref>{{Cite web|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/salmon+patch|title=salmon patch|website=TheFreeDictionary.com|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> .Nevus simplex kan by soveel as 1 uit elke 3 pasgeborenes waargeneem word. <ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/a_to_z/vascular-birthmarks-a-to-z|title=Vascular Birthmarks|date=2019-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref>Hierdie toestand is nie gevaarlik nie en verdwyn dikwels spontaan oor tyd. == Kenmerke van Nevus Simplex == Hierdie geboortemerk is gewoonlik plat en manifesteer as pienk tot rooi vlekke op die vel van ’n pasgebore baba. Die rande van die merk is vaag en onreëlmatig, wat dit onderskei van ander meer gedefinieerde vel afwykings.<ref>{{Cite web|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21975-stork-bite|title=What’s a Stork Bite?|website=Cleveland Clinic|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260613072345/https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21975-stork-bite|archive-date=2026-06-13|access-date=2026-07-22|url-status=live}}</ref> Dit kom meestal voor op die voorkop, ooglede, agterkant van die nek of soms op die kopvel.<ref>{{Cite journal |last=Juern |first=Anna M. |last2=Glick |first2=Zoey R. |last3=Drolet |first3=Beth A. |last4=Frieden |first4=Ilona J. |date=2010-11-01 |title=Nevus simplex: A reconsideration of nomenclature, sites of involvement, and disease associations |url=https://www.jaad.org/article/S0190-9622(09)02111-2/abstract |journal=Journal of the American Academy of Dermatology |language=English |volume=63 |issue=5 |pages=805–814 |doi=10.1016/j.jaad.2009.08.066 |issn=0190-9622}}</ref> ’n Belangrike kenmerk is dat die kleur van die merk dikwels donkerder word wanneer die baba huil, koors het of aan temperatuur veranderinge blootgestel word. Nevus simplex is goedaardig en hou geen gesondheidsrisiko’s in nie; dit verdwyn dikwels spontaan binne die eerste 12 tot 18 maande van die kind se lewe, hoewel merke op die nek soms langer kan aanhou. == Oorsake van Nevus Simplex == Die primêre oorsaak is die oppervlakkige uitbreiding van kapillêre naby die epidermis,<ref>{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|date=2023-10-26|website=DermNet®|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> wat lei tot ’n verhoogde sigbaarheid van hierdie bloedvate op die veloppervlak. Hierdie kapillêre dilatasie is nie ’n teken van patologie nie, maar eerder ’n normale variasie in vaskulêre ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/001388.htm|title=Stork bite: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=medlineplus.gov|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> Die vlekke word dus gevorm deur ’n plaaslike ophoping van bloedvloei in die klein vaatjies. == Behandeling == Behandeling in die meeste gevalle is nie nodig nie, aangesien hierdie merk goedaardig is.Klinies verdwyn die vlekke spontaan binne die eerste 12 tot 18 maande van ’n kind se lewe.<ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/a_to_z/vascular-birthmarks-a-to-z|title=Vascular Birthmarks|date=2019-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} ehnrd6s9agc2zpthcy9e4f4atwd5dxw 0 464023 2922105 2919107 2026-08-04T19:19:05Z Oesjaar 7467 Net een nodig. 2922105 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Abrus laevigatus | authority = [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]], (1836) | synonyms = }} Die '''minnaarsboontjie''' ''(Abrus laevigatus)'' is 'n meerjarige, houtagtige [[klimplant]] met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter hoog kan groei.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die somermaande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Ná [[bestuiwing]] ontwikkel daar langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of [[donkerbruin]] [[sade]] bevat.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantingsmeganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == 'n Aftreksel van die plantwortel word gebruik om [[oogsiektes]] te verlig en om [[lintwurm]]besmetting, [[bilharzia]], [[asma]] en [[gonorree]] te behandel.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige [[farmakologie|farmakologiese studies]] op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings bevestig. == Bewaringstatus == Volgens die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut]] (SANBI) word ''Abrus laevigatus'' nie as bedreig beskou nie.<ref>https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1</ref> Die spesie kom wydverspreid voor, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van 'n afname wat enige bedreiging toon nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Abrus|laevigatus]] qmq0reim6ay61959fda38q4lzelb4v3 0 464025 2922000 2918962 2026-08-04T18:15:57Z Oesjaar 7467 Verwyder sintaksfoute 2922000 wikitext text/x-wiki '''Thyspunt''' naby [[Humansdorp]] is aangewys as die plek waar Suid-Afrika se volgende kernkragsentrale gebou gaan word. ==Ligging== Die aangewese terrein lê by nagenoeg 34° 11′ 30″ suid, 24° 41′ 35″ oos, wes van die strand by Thysbaai en die Rebelsrus-privaatnatuurreservaat, oos van Wassenaarstrand, suidoos van [[Oesterbaai]], ‘n 12 km wesnoordwes van [[Kaap St. Francis]] en 18 km suidsuidwes van Humansdorp. Die strand kan bereik word met ‘n grondpad wat weswaarts uitdraai uit die R330-teerpad. ==Kragstasie== [[Eskom]] is van plan om ‘n kernkragsasie met ‘n voorgestelde vermoë van 5200 megawatt hier op te rig. Reeds in 1970 is die terrein gekies as ‘n geskikte plek vir so ‘n aanleg. In 2017 is egter van die planne afgesien ten gunste van Duynefontein (by [[Koeberg]]). Na verdere omdersoeke het Eskom in 2026 tog gekies vir Thyspunt en nie vir Bantamsklip in die [[Overberg]] nie. ==Voor- en nadele== Die moontlike kragstasie naby klein dorpe en strandoorde sal broodnodige werkgeleenthede skep vir hierdie afgeleë deel van die Oos-Kaap en dus ‘n positiewe bydrae lewer tot die ekonomiese ontwikkeling van die gebied. Die aangewese terrein is reeds die eiendom van Eskom en boonop kan die reeds bestaande hoogspanningslyne wat die windplase van die omgewing bedien, gebruik word. Hierdie deel van die Oos-Kaapse kus (tot so ver as [[Mosselbaai]]) kan beskou word as deel van die wieg van die mensdom. Om hierdie redes is die kusstrook belangrik wat betref sosio-ekonomiese redes en omgewingsbewaring en is ook van uiters kultuur-historiese belang. ==Bibliografie== *Essop, Philda: Kernkrag – Thyspunt-projek in ontwikkelingsfase. netwerk24.com/sake/energie/kernkrag-thyspunt-projek-in-ontwikkelingsfase-20260722-1039 *Rogers, Guy: Thyspunt recommended as preferred site for nuclear plant. The Herald, 22 Julie 2026 *Yeld, John: Thyspunt recommended for Eskom’s new nuclear power station, despite heritage obstacle. dailymaverick.co.za/article/2026-04-14-thyspunt-recommended-for-eskoms-new-nuclear-power-station-despite-heritgae-obstacle/ [[Kategorie:Kernkragsentrales]] [[Kategorie:Oos-Kaap]] 6jkp0muyxi7psdbsez2bfqsz2t5ewrr 0 464030 2922011 2921389 2026-08-04T18:20:36Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922011 wikitext text/x-wiki Die '''Oranjekom''' is ‘n olie- en gasveld wes van die mond van die [[Oranjerivier]] in Namibiese en Suid-Afrikaanse gebiedswaters.<ref name="n24" /><ref name="cnbcafrica" /><ref name="gem-mopane" /><ref name="gem-venus" /> Aan die Namibiese kant van die grens is in 2022 in baie diep water die Venus- en die Mopane-olie-en-gasvelde gevind.<ref name="gem-mopane" /><ref name="gem-venus" /> Potensiële olievelde aan die Suid-Afrikaanse kant van die grens is die Olympe, Volstruis, Perd en Nyala. 'n Gebied van amper 20 000 km² bekend as Blok 1 CBK wes van [[Port Nolloth]] en suidoos van [[Alexanderbaai]] word deur 'n Israeliese maatskappy geëksploreer.<ref name="n24" /> ==Lees ook== *[[Eksplorasie (geologie)]] *[[PetroSA]] == Verwysings == {{verwysings|verwysings= <ref name="n24">{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/sake/energie/israeliese-maatskappy-het-oog-op-oranjekom-olie-20260719-0821|title=Israeliese maatskappy het oog op Oranjekom-olie|first=Christiaan du|last=Plessis|website=Netwerk24|accessdate=2026-07-30}}</ref> <ref name="cnbcafrica">{{Cite web|url=https://www.cnbcafrica.com/2026/potentially-recoverable-oil-at-namibias-mopane-field-rises-57-shareholder-says|title=Potentially recoverable oil at Namibia’s Mopane field rises 57%, shareholder says|first=Sergio|last=Goncalves|date=2026-03-31|website=CNBC Africa|accessdate=2026-07-30}}</ref> <ref name="gem-mopane">{{Cite web|url=https://www.gem.wiki/Mopane_Oil_Field_(Namibia)|title=Mopane Oil Field (Namibia)|website=Global Energy Monitor|accessdate=2026-07-30}}</ref> <ref name="gem-venus">{{Cite web|url=https://www.gem.wiki/Venus_Oil_Field_(Namibia)|title=Venus Oil Field (Namibia)|website=Global Energy Monitor|accessdate=2026-07-30}}</ref> }} == Bronnelys == *du Plessis, Christiaan: Weskus-eksplorasie. Israeliese firma het oog op Oranjekom-olie. In: [[Die Burger]], 21 Julie 2026 *Roelf, Wendell: South African, Namibian fortunes diverge in shared Orange Basin oil province. In: www.reuters.com 31 Julie 2026 {{normdata}} [[Kategorie:Energie]] [[Kategorie:Petroleumprodukte]] [[Kategorie:Minerale]] [[Kategorie:Namibië]] crceugjrf89j0re9kwt8xr2nwakceyp 0 464035 2922252 2919090 2026-08-05T07:56:32Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2922252 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Michael Shaara | beeld = Michael Shaara.jpg | onderskrif = Michael Shaara ca. 1970 | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|6|23|}} | geboorteplek = [[Jersey City]], New Jersey, Verenigde State | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1988|5|5|1928|6|23|}} | sterfplek = [[Tallahassee]], [[Florida]], Verenigde State | opvoeding = Rutgers-universiteit ([[Baccalaureus artium|BA]]) | beroep = [[Roman]]sier | kinders = 2, insluitende Jeffrey Shaara | jare_aktief = 1952–1988 | genre = Historiese fiksie, [[wetenskapsfiksie]] | noemenswaardige_werke = ''The Killer Angels'' | noemenswaardige_toekennings = [[Pulitzerprys vir Fiksie]] }} '''Michael Shaara''' ([[23 Junie]] [[1928]] – [[5 Mei]] [[1988]]) was 'n Amerikaanse [[skrywer]] van historiese fiksie, [[wetenskapsfiksie]] en sportsfiksie. == Biografie == Shaara word gebore as die seun van 'n Italiaanse immigrant<ref>{{Cite web|url=http://www.broward.org/Library/Research/SpecialCollections/Pages/MichaelShaaraPapers.aspx|title=Michael Shaara Papers|website=www.broward.org|access-date=2018-12-22|archive-date=2018-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181222082135/http://www.broward.org/Library/Research/SpecialCollections/Pages/MichaelShaaraPapers.aspx|url-status=dead}}</ref> (die familienaam is oorspronklik gespel Sciarra, wat in Italiaans op 'n soortgelyke wyse uitgespreek word) in [[Jersey City]], [[New Jersey]]. Hy verwerf in 1951 'n [[Baccalaureus artium|BA-graad]] aan Rutgers-universiteit en dien voor die [[Koreaanse oorlog]] as sersant in die 82ste [[valskerm]]eenheid van die [[Amerikaanse Leër]]. Voordat Shaara gedurende die 1950's wetenskapfiksieverhale aan fiksietydskrifte begin verkoop het, was hy 'n amateurbokser en polisiebeampte. Na 'n hartaanval op 36-jarige leeftyd, herstel hy en doseer later letterkunde aan die Universiteit van Florida terwyl hy voortgaan om fiksie te skryf. Vir sy roman oor die Slag van Gettysburg, getiteld ''The Killer Angels'', wen hy in 1975 die [[Pulitzerprys vir Fiksie]]. Shaara is in 1988 op die relatief jong ouderdom van 59 aan 'n [[Hartaanval|Miokardiale infarksie]] oorlede. Shaara se kinders, Jeffrey en Lila,<ref>[https://web.archive.org/web/20121021232835/http://www.post-gazette.com/stories/ae/books/a-literary-legacy-lila-shaara-emerges-as-novelist-in-her-own-right-445919/ A literary legacy: Lila Shaara emerges as novelist in her own right.], by John Young, in the ''Pittsburgh Post-Gazette''; published March 16, 2012</ref> is ook romansiers. In 1997 het Jeffrey die jaarlikse ''Michael Shaara Award for Excellence in Civil War Fiction'' op die been gebring, wat toegeken word by Gettysburg College. == Werke == === Romans === *''The Broken Place'' (1968) *''The Killer Angels'' (1974), wenner van die Pulitzerprys vir fiksie in 1975. Later is die roman gebruik as basis vir die rolprent ''Gettysburg'' uit 1993. *''The Noah Conspiracy'' (1981), ook bekend as ''The Herald''. *''For Love of the Game'' (1991), verwerk vir die gelyknamige rolprent in 1999.<ref>{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0126916/?ref_=fn_al_tt_1|title=For Love of the Game (1999)|publisher=IMDb|access-date=2013-04-16}}</ref> === Kortverhaalbundels === *''Soldier Boy'' (1982) === Kortverhale === *"Orphans of the Void" (1952) *"All the Way Back" (1952) *"Grenville's Planet" (1952) *"Be Fruitful and Multiply" (1952) *"Soldier Boy" (1953) *"The Book" (1953) *"The Sling and the Stone" (1954) *"Wainer" (1954) *"The Holes" (1954) *"Time Payment" (1954) *"Beast in the House" (1954) *"The Vanisher" (1954) *"Come to My Party" (1956) *"Man of Distinction" (1956) *"Conquest Over Time" (1956) *"2066: Election Day" (1956) *"Four-Billion Dollar Door" (1956) *"Death of a Hunter" (1957) *"The Peeping Tom Patrol" (1958) *"The Lovely House" (1958) * "Citizen Jell" (1959) *"Opening Up Slowly" (1973) *"Border Incident" (1976) *"Starface" (1982) *"The Dark Angel" (1982) == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Wikiquote}} *[http://www.enotes.com/soldier-boy-qn/characters/print Analysis of ''Soldier Boy''] *[https://web.archive.org/web/20111127060722/http://www.jeffshaara.com/michael_shaara.asp Biography at jeffshaara.com] *[https://web.archive.org/web/20071110234129/http://www.gettysburg.edu/about/offices/provost/cwi/the_michaelshaaraprize.dot Michael Shaara prize details] * {{Gutenberg author | id=35381| name=Michael Shaara}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Shaara, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 1988]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] oo6qwbre68ajjz343q9732uu98xbxnp 0 464042 2922095 2919364 2026-08-04T19:12:27Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922095 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Other Boleyn Girl | beeld = | regisseur = Justin Chadwick | vervaardiger = Alison Owen | geskryf_deur = Peter Morgan | geskoei = ''The Other Boleyn Girl'', 'n roman deur Philippa Gregory | met = {{plainlist| * [[Natalie Portman]] * [[Scarlett Johansson]] * [[Eric Bana]] * [[Kristin Scott Thomas]] * [[Mark Rylance]] * [[David Morrissey]] }} | musiek = Paul Cantelon | kinematografie = Kieran McGugan | ateljee = {{plainlist| * Columbia Pictures * Focus Features * Relativity Media<ref name="NUM">{{cite web|title=The Other Boleyn Girl (2008) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=23 March 2021|url=https://www.the-numbers.com/movie/Other-Boleyn-Girl-The#tab=summary}}</ref> * BBC Films * Scott Rudin Productions<ref name="NUM"/> * Ruby Films<ref name="NUM"/> }} | verspreider = {{plainlist| * Sony Pictures Releasing (Noord-Amerika) * Universal Pictures International }} | vrygestel = {{Begindatum|df=yes|2008|2|15}}: Berlynse Rolprentfees <br>{{Begindatum|df=yes|2008|2|29}}: VSA <br>{{Begindatum|df=yes|2008|3|7}}: VK | speeltyd = 115 | land = [[VK]], [[VSA]] | taal = [[Engels]] | webtuiste = https://www.sonypictures.com/movies/theotherboleyngirl | imdb_id = 0467200 }} '''''The Other Boleyn Girl''''' is 'n historiese romantiese drama van 2008 wat deur Justin Chadwick geregisseer is. Die draaiboek, deur Peter Morgan, is 'n verwerking van Philippa Gregory se roman met dieselfde naam. Dit is 'n fiktiewe weergawe van die lewe van die 16de-eeuse [[Brittanje|Britse]] aristokrate [[Maria Boleyn]], die minnares van [[Hendrik VIII van Engeland|koning Hendrik VIII]], en haar suster, [[Anna Boleyn|Anna]], wat die monarg se rampspoedige tweede vrou geword het. Die prent is op 29 Februarie 2008 in teaters uitgereik, hoewel die wêreldpremière plaasgevind het op die Berlynse Rolprentfees, wat van 7-17 Februarie 2008 gehou is.<ref>{{cite web | title = Berlinale Archive Annual Archives 2008 Programme | publisher = Berlin International Film Festival | url = http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2008/02_programm_2008/02_Filmdatenblatt_2008_20082226.php | access-date = June 17, 2009}}</ref><ref>{{cite web |last = Blaney |first = Martin | title = Berlinaleadds world premieres including The Other Boleyn Girl |date = January 18, 2008 | publisher = [[Screen ternational]] | url = http://www.screendaily.com/berlinaleadds-world-premieres-including-the-other-boleyn-girl/4036663.article | access-date = June 17, 2009}}</ref> ==Rolverdeling== {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 / 2 |total_width=280 |align=left |image1=NataliePortman.jpg|caption1=[[Natalie Portman]] |image2=Scarlett Johansson-8588.jpg|caption2=[[Scarlett Johansson]] |image3=Benedict Cumberbatch-67555.jpg |caption3=[[Benedict Cumberbatch]] |image4=Eric Bana Shankbone 2009 Tribeca.jpg|caption4=[[Eric Bana]] }}}} * [[Natalie Portman]] as [[Anna Boleyn]] * [[Scarlett Johansson]] as [[Maria Boleyn]], Anna se suster * [[Eric Bana]] as [[Hendrik VIII van Engeland]]. * [[Mark Rylance]] as Thomas Boleyn, 1ste graaf van Wiltshire * Ana Torrent as [[Catharina van Aragon]] * Corinne Galloway as [[Jane Seymour]] * Constance Stride as die [[Maria I van Engeland|jong Maria Tudor]] * [[Maisie Smith]] as die [[Elizabeth I van Engeland|jong Elizabeth Tudor]] ==Storielyn== {{Pretbederwer}} [[Hendrik VIII van Engeland]] se huwelik met [[Catharina van Aragon]], die weduwee van sy ouer broer, [[Arthur, Prins van Wallis|Arthur]], het nie 'n manlike erfgenaam opgelewer nie. Hulle enigste oorlewende kind is [[Maria I van Engeland|prinses Maria]], maar Hendrik vrees sy sal nie suksesvol kan regeer nie. [[Maria Boleyn]] trou met sir William Carey, een van Hendrik se hofdienaars. Maria se oom en pa beplan om haar suster, [[Anna Boleyn|Anna]], as Hendrik se minnares te vestig om die familie se status te verhoog. Anna word 'n toekomstige huwelik met 'n edelman belowe en stem in. Toe Hendrik tydens 'n jagongeluk beseer word, raak hy verlief op Maria, wat sy wonde versorg. Dit besorg die Boleyns 'n prominente plek aan die hof. Maria en Anna word hofdames van koningin Catharina, terwyl Carey as ambassadeur na die buiteland gestuur word. Die koning verlei Maria, wat sy minnares word. Anna trou in die geheim met haar geliefde Henry Percy, 'n edelman. Toe haar broer, George, van die huwelik hoor, stel hy Maria daarvan in kennis; huwelike onder die adel moes eers deur die koning goedgekeur word. Om Anna te beskerm, waarsku Maria hulle pa en oom, wat die huwelik nietig laat verklaar. Anna word na Frankryk gestuur om hofetiket te leer. Toe Maria swanger raak met Hendrik se kind en in die bed moet bly, laat Maria en Anna se oom Anna terugkeer om Hendrik daarvan te weerhou om nog 'n minnares te soek. Verbitterd omdat Hendrik aanvanklik haar suster verkies het, betower Anna hom deur sy toenaderings te verwerp. Maria skenk die lewe aan haar en Hendrik se seun, maar Anna trek sy aandag van haar af weg. Anna onthul haar ambisie om koningin te word en 'n wettige manlike erfgenaam te baar. Sy hou aan om Hendrik se toenaderings te verwerp en belowe om hom te aanvaar indien hy ophou om by Catharina te slaap en met Maria te praat. Kort daarna word Maria en haar kind na die platteland verban. Anna oefen druk op Hendrik uit om van die [[Katolieke Kerk]] weg te skeur toe [[pous Clemens VII]] weier om hom toe te laat om van Catharina te skei. Hendrik hoor gerugte van Anna se huwelik met Percy; Maria word na die hof teruggeroep, maar verseker hom dat die gerugte onwaar is. Sy bly op Anna se aandrang. Hendrik verklaar homself as hoof van die "[[Kerk van Engeland]]", staan sy eie egskeiding toe en verban Catharina na haar geboorteland, [[Spanje]]. Toe Anna weier om hulle verhouding te voltrek voordat hulle wettig getroud is, [[verkragting|verkrag]] hy haar, oorweldig deur woede en wellus. Ondanks haar diep trauma trou die nou swanger Anna met Hendrik en word sy gekroon as Engeland se nuwe koningin-gemalin. Anna skenk die lewe aan 'n dogter, [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth]]. Hendrik, teleurgesteld omdat hy steeds nie 'n manlike erfgenaam het nie, maak [[Jane Seymour]] in die geheim die hof. Anna word deur die Engelse volk gehaat, en sy ontwikkel paranoia namate haar huwelik verbrokkel. Nadat haar swangerskap met 'n seun in 'n miskraam geëindig het, vrees Anna vir haar lewe en smeek sy haar broer, George, om haar swanger te maak. Hy stem in, maar kan dit op die ou end nie doen nie. Sonder dat hulle daarvan bewus is, rapporteer sy spioenerende vrou haar vermoedens aan die koning. Anna en George word albei in hegtenis geneem op aanklag van [[bloedskande]], [[owerspel]] en [[hoogverraad]]. Ondanks 'n gebrek aan bewyse word albei inderhaas skuldig bevind en ter dood veroordeel. Maria smeek Hendrik om Anna se lewe te spaar, en hy stem oënskynlik uit goedhartigheid teenoor haar in. Die susters raak versoen, en Anna vra dat Maria vir Elizabeth as haar eie kind grootmaak. Ondanks Hendrik se vroeëre belofte word Anna tereggestel sodat hy wettig met Jane Seymour kan trou. Maria kyk magteloos toe hoe Anna onthoof word. Sy trou weer, met William Stafford, en bring die res van haar lewe op die platteland deur. Elizabeth regeer daarna meer as 40 jaar lank as koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]] ==Ontvangs== Die rolprent het gemengde resensies ontvang. Op [[Rotten Tomatoes]] was 43% van 148 resensies positief, met 'n gemiddelde punt van 5,3 uit 10. Die webtuiste se algemene konsensus lui: "Hoewel dit 'n paar uitspattige en vermaaklike oomblikke bevat, voel ''The Other Boleyn Girl'' meer soos 'n sepie as 'n historiese drama."<ref>{{cite web |title=The Other Boleyn Girl (2008) |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |url=https://www.rottentomatoes.com/m/other_boleyn_girl/ |access-date=April 20, 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627174425/http://uk.rottentomatoes.com/m/other_boleyn_girl/ |archive-date=June 27, 2009 }}</ref> Op [[Metacritic]] het die prent 'n gemiddelde punt van 50 uit 100 behaal op grond van 34 resensies.<ref>{{cite web | title = Other Boleyn Girl, The (2008): Reviews | publisher = [[Metacritic]] | url = http://www.metacritic.com/film/titles/otherboleyngirl | access-date = May 16, 2009}}</ref> Manohla Dargis van ''[[The New York Times]]'' het die rolprent beskryf as "eerder 'n gesukkel as 'n joligheid". Sy skryf ook: "Baie van die tonele lyk of hulle tot op die been afgeskaaf is, wat dit soms in 'n opeenvolging van woordelose gebare en houdings verander. Gegewe die oor die algemeen belaglike dialoog, is dit nie noodwendig 'n slegte ding nie."<ref>{{cite web | last = Dargis| first = Manohla | title = Rival Sisters Duke It Out for the Passion of a King | work = The New York Times | date = February 29, 2008 | url = https://movies.nytimes.com/2008/02/29/movies/29bole.html | access-date = May 16, 2009}}</ref> Mick LaSalle van die ''San Francisco Chronicle'' het gesê: "Dit is 'n aangename rolprent met 'n vermaaklike invalshoek op 'n tydperk van die geskiedenis wat moeilik is om te weerstaan ... Portman se vertolking, wat 'n omvang en diepgang toon anders as enigiets wat sy tevore gedoen het, is die belangrikste element wat ''The Other Boleyn Girl'' aanbevelenswaardig maak ... [Sy] sal nie die erkenning kry wat sy hiervoor verdien nie, bloot omdat die rolprent nie gewigtig genoeg is om behoorlike aandag te regverdig nie."<ref>{{cite web | last = LaSalle | first = Mick | title = Review: Sisters face off in 'Other Boleyn Girl' | publisher = San Francisco Chronicle | date = February 29, 2008 | url = https://www.sfgate.com/movies/article/Review-Sisters-face-off-in-Other-Boleyn-Girl-3224779.php | access-date = May 16, 2009}}</ref> Peter Travers van ''[[Rolling Stone]]'' het geskryf: "Die rolprent beweeg op 'n frustrerende, rukkerige manier voort. Wat wel werk, is die ontvlambare kombinasie van Natalie Portman en Scarlett Johansson, wat aan die aantreklike Boleyn-susters 'n sterk kern van intelligensie en geestigheid gee en die rolprent se protofeministiese temas uit die 16de eeu moeiteloos na die hede oorbring."<ref>{{cite web | last = Travers | first = Peter | title = Other Boleyn Girl | publisher = Rolling Stone | date = March 20, 2008 | url = https://www.rollingstone.com/reviews/movie/14584631/review/18947849/other_boleyn_girl | archive-url = https://web.archive.org/web/20080302210459/http://www.rollingstone.com/reviews/movie/14584631/review/18947849/other_boleyn_girl | url-status = dead | archive-date = March 2, 2008 | access-date = May 16, 2009}}</ref> Peter Bradshaw van ''[[The Guardian]]'' het die rolprent drie uit vyf sterre toegeken en dit beskryf as "'n glansryke, lawwe, onteenseglik vermaaklike Tudor-avontuur". Hy het bygevoeg: "Dit is absurd, maar genietbaar, en om losweg met die Engelse geskiedenis om te gaan is 'n verfrissende alternatief vir stadige, stroewe historiese vertellings; die uitwerking is innemend, selfs effens ondermynend ... Dit is belaglik, maar met humor en oorgawe verbeeld: 'n uiters vermaaklike galop deur die historiese landskap."<ref>{{cite web | last = Bradshaw | first = Peter | title = The Other Boleyn Girl | publisher = guardian.co.uk | date = March 7, 2008 | url = https://www.theguardian.com/film/2008/mar/07/drama.romance | access-date = May 16, 2009}}</ref> ==Sien ook== * [[Hendrik VIII van Engeland]] * [[Anna Boleyn]] * [[Maria Boleyn]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * Amptelike webtuiste: [https://www.sonypictures.com/movies/theotherboleyngirl theotherboleyngirl] * {{IMDb-titel|0467200}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Other Boleyn Girl (2008 film)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Other Boleyn Girl, The}} [[Kategorie:Britse rolprente]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Historiese rolprente]] 398i4wjjv752pq602a8y3k3rpezo2x3 2922096 2922095 2026-08-04T19:13:03Z Oesjaar 7467 Verwyder rooi skakel 2922096 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas rolprent | naam = The Other Boleyn Girl | beeld = | regisseur = Justin Chadwick | vervaardiger = Alison Owen | geskryf_deur = Peter Morgan | geskoei = ''The Other Boleyn Girl'', 'n roman deur Philippa Gregory | met = {{plainlist| * [[Natalie Portman]] * [[Scarlett Johansson]] * [[Eric Bana]] * [[Kristin Scott Thomas]] * [[Mark Rylance]] * [[David Morrissey]] }} | musiek = Paul Cantelon | kinematografie = Kieran McGugan | ateljee = {{plainlist| * Columbia Pictures * Focus Features * Relativity Media<ref name="NUM">{{cite web|title=The Other Boleyn Girl (2008) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=23 March 2021|url=https://www.the-numbers.com/movie/Other-Boleyn-Girl-The#tab=summary}}</ref> * BBC Films * Scott Rudin Productions<ref name="NUM"/> * Ruby Films<ref name="NUM"/> }} | verspreider = {{plainlist| * Sony Pictures Releasing (Noord-Amerika) * Universal Pictures International }} | vrygestel = {{Begindatum|df=yes|2008|2|15}}: Berlynse Rolprentfees <br>{{Begindatum|df=yes|2008|2|29}}: VSA <br>{{Begindatum|df=yes|2008|3|7}}: VK | speeltyd = 115 | land = [[VK]], [[VSA]] | taal = [[Engels]] | webtuiste = https://www.sonypictures.com/movies/theotherboleyngirl | imdb_id = 0467200 }} '''''The Other Boleyn Girl''''' is 'n historiese romantiese drama van 2008 wat deur Justin Chadwick geregisseer is. Die draaiboek, deur Peter Morgan, is 'n verwerking van Philippa Gregory se roman met dieselfde naam. Dit is 'n fiktiewe weergawe van die lewe van die 16de-eeuse [[Brittanje|Britse]] aristokrate [[Maria Boleyn]], die minnares van [[Hendrik VIII van Engeland|koning Hendrik VIII]], en haar suster, [[Anna Boleyn|Anna]], wat die monarg se rampspoedige tweede vrou geword het. Die prent is op 29 Februarie 2008 in teaters uitgereik, hoewel die wêreldpremière plaasgevind het op die Berlynse Rolprentfees, wat van 7-17 Februarie 2008 gehou is.<ref>{{cite web | title = Berlinale Archive Annual Archives 2008 Programme | publisher = Berlin International Film Festival | url = http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2008/02_programm_2008/02_Filmdatenblatt_2008_20082226.php | access-date = June 17, 2009}}</ref><ref>{{cite web |last = Blaney |first = Martin | title = Berlinaleadds world premieres including The Other Boleyn Girl |date = January 18, 2008 | publisher = Screen ternational | url = http://www.screendaily.com/berlinaleadds-world-premieres-including-the-other-boleyn-girl/4036663.article | access-date = June 17, 2009}}</ref> ==Rolverdeling== {{Stapel|{{beeldgroep2|perrow = 2 / 2 |total_width=280 |align=left |image1=NataliePortman.jpg|caption1=[[Natalie Portman]] |image2=Scarlett Johansson-8588.jpg|caption2=[[Scarlett Johansson]] |image3=Benedict Cumberbatch-67555.jpg |caption3=[[Benedict Cumberbatch]] |image4=Eric Bana Shankbone 2009 Tribeca.jpg|caption4=[[Eric Bana]] }}}} * [[Natalie Portman]] as [[Anna Boleyn]] * [[Scarlett Johansson]] as [[Maria Boleyn]], Anna se suster * [[Eric Bana]] as [[Hendrik VIII van Engeland]]. * [[Mark Rylance]] as Thomas Boleyn, 1ste graaf van Wiltshire * Ana Torrent as [[Catharina van Aragon]] * Corinne Galloway as [[Jane Seymour]] * Constance Stride as die [[Maria I van Engeland|jong Maria Tudor]] * [[Maisie Smith]] as die [[Elizabeth I van Engeland|jong Elizabeth Tudor]] ==Storielyn== {{Pretbederwer}} [[Hendrik VIII van Engeland]] se huwelik met [[Catharina van Aragon]], die weduwee van sy ouer broer, [[Arthur, Prins van Wallis|Arthur]], het nie 'n manlike erfgenaam opgelewer nie. Hulle enigste oorlewende kind is [[Maria I van Engeland|prinses Maria]], maar Hendrik vrees sy sal nie suksesvol kan regeer nie. [[Maria Boleyn]] trou met sir William Carey, een van Hendrik se hofdienaars. Maria se oom en pa beplan om haar suster, [[Anna Boleyn|Anna]], as Hendrik se minnares te vestig om die familie se status te verhoog. Anna word 'n toekomstige huwelik met 'n edelman belowe en stem in. Toe Hendrik tydens 'n jagongeluk beseer word, raak hy verlief op Maria, wat sy wonde versorg. Dit besorg die Boleyns 'n prominente plek aan die hof. Maria en Anna word hofdames van koningin Catharina, terwyl Carey as ambassadeur na die buiteland gestuur word. Die koning verlei Maria, wat sy minnares word. Anna trou in die geheim met haar geliefde Henry Percy, 'n edelman. Toe haar broer, George, van die huwelik hoor, stel hy Maria daarvan in kennis; huwelike onder die adel moes eers deur die koning goedgekeur word. Om Anna te beskerm, waarsku Maria hulle pa en oom, wat die huwelik nietig laat verklaar. Anna word na Frankryk gestuur om hofetiket te leer. Toe Maria swanger raak met Hendrik se kind en in die bed moet bly, laat Maria en Anna se oom Anna terugkeer om Hendrik daarvan te weerhou om nog 'n minnares te soek. Verbitterd omdat Hendrik aanvanklik haar suster verkies het, betower Anna hom deur sy toenaderings te verwerp. Maria skenk die lewe aan haar en Hendrik se seun, maar Anna trek sy aandag van haar af weg. Anna onthul haar ambisie om koningin te word en 'n wettige manlike erfgenaam te baar. Sy hou aan om Hendrik se toenaderings te verwerp en belowe om hom te aanvaar indien hy ophou om by Catharina te slaap en met Maria te praat. Kort daarna word Maria en haar kind na die platteland verban. Anna oefen druk op Hendrik uit om van die [[Katolieke Kerk]] weg te skeur toe [[pous Clemens VII]] weier om hom toe te laat om van Catharina te skei. Hendrik hoor gerugte van Anna se huwelik met Percy; Maria word na die hof teruggeroep, maar verseker hom dat die gerugte onwaar is. Sy bly op Anna se aandrang. Hendrik verklaar homself as hoof van die "[[Kerk van Engeland]]", staan sy eie egskeiding toe en verban Catharina na haar geboorteland, [[Spanje]]. Toe Anna weier om hulle verhouding te voltrek voordat hulle wettig getroud is, [[verkragting|verkrag]] hy haar, oorweldig deur woede en wellus. Ondanks haar diep trauma trou die nou swanger Anna met Hendrik en word sy gekroon as Engeland se nuwe koningin-gemalin. Anna skenk die lewe aan 'n dogter, [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth]]. Hendrik, teleurgesteld omdat hy steeds nie 'n manlike erfgenaam het nie, maak [[Jane Seymour]] in die geheim die hof. Anna word deur die Engelse volk gehaat, en sy ontwikkel paranoia namate haar huwelik verbrokkel. Nadat haar swangerskap met 'n seun in 'n miskraam geëindig het, vrees Anna vir haar lewe en smeek sy haar broer, George, om haar swanger te maak. Hy stem in, maar kan dit op die ou end nie doen nie. Sonder dat hulle daarvan bewus is, rapporteer sy spioenerende vrou haar vermoedens aan die koning. Anna en George word albei in hegtenis geneem op aanklag van [[bloedskande]], [[owerspel]] en [[hoogverraad]]. Ondanks 'n gebrek aan bewyse word albei inderhaas skuldig bevind en ter dood veroordeel. Maria smeek Hendrik om Anna se lewe te spaar, en hy stem oënskynlik uit goedhartigheid teenoor haar in. Die susters raak versoen, en Anna vra dat Maria vir Elizabeth as haar eie kind grootmaak. Ondanks Hendrik se vroeëre belofte word Anna tereggestel sodat hy wettig met Jane Seymour kan trou. Maria kyk magteloos toe hoe Anna onthoof word. Sy trou weer, met William Stafford, en bring die res van haar lewe op die platteland deur. Elizabeth regeer daarna meer as 40 jaar lank as koningin [[Elizabeth I van Engeland|Elizabeth I]] ==Ontvangs== Die rolprent het gemengde resensies ontvang. Op [[Rotten Tomatoes]] was 43% van 148 resensies positief, met 'n gemiddelde punt van 5,3 uit 10. Die webtuiste se algemene konsensus lui: "Hoewel dit 'n paar uitspattige en vermaaklike oomblikke bevat, voel ''The Other Boleyn Girl'' meer soos 'n sepie as 'n historiese drama."<ref>{{cite web |title=The Other Boleyn Girl (2008) |publisher=[[Rotten Tomatoes]] |url=https://www.rottentomatoes.com/m/other_boleyn_girl/ |access-date=April 20, 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090627174425/http://uk.rottentomatoes.com/m/other_boleyn_girl/ |archive-date=June 27, 2009 }}</ref> Op [[Metacritic]] het die prent 'n gemiddelde punt van 50 uit 100 behaal op grond van 34 resensies.<ref>{{cite web | title = Other Boleyn Girl, The (2008): Reviews | publisher = [[Metacritic]] | url = http://www.metacritic.com/film/titles/otherboleyngirl | access-date = May 16, 2009}}</ref> Manohla Dargis van ''[[The New York Times]]'' het die rolprent beskryf as "eerder 'n gesukkel as 'n joligheid". Sy skryf ook: "Baie van die tonele lyk of hulle tot op die been afgeskaaf is, wat dit soms in 'n opeenvolging van woordelose gebare en houdings verander. Gegewe die oor die algemeen belaglike dialoog, is dit nie noodwendig 'n slegte ding nie."<ref>{{cite web | last = Dargis| first = Manohla | title = Rival Sisters Duke It Out for the Passion of a King | work = The New York Times | date = February 29, 2008 | url = https://movies.nytimes.com/2008/02/29/movies/29bole.html | access-date = May 16, 2009}}</ref> Mick LaSalle van die ''San Francisco Chronicle'' het gesê: "Dit is 'n aangename rolprent met 'n vermaaklike invalshoek op 'n tydperk van die geskiedenis wat moeilik is om te weerstaan ... Portman se vertolking, wat 'n omvang en diepgang toon anders as enigiets wat sy tevore gedoen het, is die belangrikste element wat ''The Other Boleyn Girl'' aanbevelenswaardig maak ... [Sy] sal nie die erkenning kry wat sy hiervoor verdien nie, bloot omdat die rolprent nie gewigtig genoeg is om behoorlike aandag te regverdig nie."<ref>{{cite web | last = LaSalle | first = Mick | title = Review: Sisters face off in 'Other Boleyn Girl' | publisher = San Francisco Chronicle | date = February 29, 2008 | url = https://www.sfgate.com/movies/article/Review-Sisters-face-off-in-Other-Boleyn-Girl-3224779.php | access-date = May 16, 2009}}</ref> Peter Travers van ''[[Rolling Stone]]'' het geskryf: "Die rolprent beweeg op 'n frustrerende, rukkerige manier voort. Wat wel werk, is die ontvlambare kombinasie van Natalie Portman en Scarlett Johansson, wat aan die aantreklike Boleyn-susters 'n sterk kern van intelligensie en geestigheid gee en die rolprent se protofeministiese temas uit die 16de eeu moeiteloos na die hede oorbring."<ref>{{cite web | last = Travers | first = Peter | title = Other Boleyn Girl | publisher = Rolling Stone | date = March 20, 2008 | url = https://www.rollingstone.com/reviews/movie/14584631/review/18947849/other_boleyn_girl | archive-url = https://web.archive.org/web/20080302210459/http://www.rollingstone.com/reviews/movie/14584631/review/18947849/other_boleyn_girl | url-status = dead | archive-date = March 2, 2008 | access-date = May 16, 2009}}</ref> Peter Bradshaw van ''[[The Guardian]]'' het die rolprent drie uit vyf sterre toegeken en dit beskryf as "'n glansryke, lawwe, onteenseglik vermaaklike Tudor-avontuur". Hy het bygevoeg: "Dit is absurd, maar genietbaar, en om losweg met die Engelse geskiedenis om te gaan is 'n verfrissende alternatief vir stadige, stroewe historiese vertellings; die uitwerking is innemend, selfs effens ondermynend ... Dit is belaglik, maar met humor en oorgawe verbeeld: 'n uiters vermaaklike galop deur die historiese landskap."<ref>{{cite web | last = Bradshaw | first = Peter | title = The Other Boleyn Girl | publisher = guardian.co.uk | date = March 7, 2008 | url = https://www.theguardian.com/film/2008/mar/07/drama.romance | access-date = May 16, 2009}}</ref> ==Sien ook== * [[Hendrik VIII van Engeland]] * [[Anna Boleyn]] * [[Maria Boleyn]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== * Amptelike webtuiste: [https://www.sonypictures.com/movies/theotherboleyngirl theotherboleyngirl] * {{IMDb-titel|0467200}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = The Other Boleyn Girl (2008 film)}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Other Boleyn Girl, The}} [[Kategorie:Britse rolprente]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] [[Kategorie:Historiese rolprente]] 23a3fd8thqswl57p74s6o4aonvd67s4 0 464043 2921996 2919314 2026-08-04T18:13:33Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2921996 wikitext text/x-wiki Die '''Izwi Labantu''', die Stem van die Volk, was ‘n koerant in [[Xhosa]] wat tussen November 1897 en April 1909 in [[Oos-Londen]] uitgegee is. ==Geskiedenis== In daardie jare het slegs sekere swartmense in die [[Kaapkolonie]] die stemreg gehad. Met die algemene verkiesing van 1899 was die Xhosa-sprekendes in twee kampe verdeel. Die Izwi is deur ‘n aantal intellektueles bekend as die Inggungqutela-groep gestig en het die Engelssprekende Progressiewe Party onder leiding van [[C.J. Rhodes]] gesteun, veral omdat Rhodes hulle finansieel ondersteun het. Hierdie koerant is gestig as teenvoeter van die [[Imvo Zabantsundu]] van J.T. Jabavu wat op sy beurt die [[Afrikanerbond]] van [[Jan Hendrik Hofmeyr]] gesteun het. N.C. Umhalla was die Izwi se stigtersredakteur en die bekendste skrywers en medeoprigters was W.B. Rubusana en S.E.K. Mqhayi. A.K. Soga was die tweede redakteur. Die koerante was ‘n stem vir die ontluikende swart middelklas in die kolonie. Veral het dit kritiek gehad op die beperkte deelname van Xhosa-sprekendes in die regering in die laat 19de en begin van die 20ste eeu. So het die stigterslede van die Izwi ‘n kernrol gespeel in die latere stigting van die [[ANC]]. ==Betrokke persone== *John Tengo Jabavu (*[[Healdtown]], 11 Januarie 1859 - †[[Fort Hare]], 10 September 1921), koerantredakteur, opvoedkundige, vooraanstaande Christen-leier *Samuel Edward Krune Mqhayi (*Gqumahashe, [[Victoria-Oos]], Tyumevallei, naby [[Alice]], 1 Desember 1875 - †Ntb'ozuko, [[Berlin]], naby [[Kingwilliamstown]], 27 Julie 1945), Xhosa-digter, romanskrywer, sub-redakteur vn die Izwi 1897-1900 en weer van 1906-1909, skryf onder die skuilnaam Imbongi Yakwo Gompo (die Gompo-digter), skryf artikels vir die Izwi, later personeellid van die Imvo Zabantsundu op [[Macleantown]] *Walter Benson Rubusana (*Mnandi, [[Somerset-Oos]], 21 Februarie 1858 - †Oos-Londen, 19 April 1936), predikant in die Congregational kerk, belangrike politieke skrywer en stigerslid van die ANC *Allan Kirkland Soga (soms Kirkland Allan Soga), (*20 November 1861), vierde seun van ds. Tiyo Soga en broer van William Anderson Soga *Nathaniel Cyril Umhalla (soms Mhala), eerste redakteur van die Izwi ==Bibliografie== * https://emandulo.apc.uct.ac.za/metadata/FHYA%20Depot/1322/1415/index.html [[Kategorie:Suid-Afrikaanse koerante]] 9flw8h5ledyjj9sakxe8m8kokiq58ew 0 464111 2921994 2919714 2026-08-04T18:12:37Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2921994 wikitext text/x-wiki ‘n '''Husaar''' is histories ‘n berede soldaat, ‘n baie goeie kavalleris, sedert die 15de eeu in [[Hongarye]], [[Serwië]] en verder suid in die [[Balkan]], bekend om sy waagmoed en veral sy kleurryke en spoggerige kleredrag. ==Optrede== Die eerste husare was in die ooste van [[Europa]] met hul onverwagte stormlope bekend as vrybuiters, struikrowers, stropers en guerrillastryders. Later was hulle meer georganiseerd en is hulle as verkenners ingespan. Hierdie ligbewapende kavallerie met alleen maar sabels en skilde was van die 15de tot die 19de eeu nie slegs om hul vernuf met perde op die slagveld bekend nie, maar ook om hul besondere “uniforms”. ==Kleredrag== Husare het as beskerming dik jasse gedra teenoor ander soldate se metaalplate. Daarom was ‘n husaar te perd aansienlik ratser as hul teenstanders. So ‘n jas bekend as ‘n dolman het valletjies op die skouers gehad en was aan die voorkant ryklik versier met galon. Dikwels het ‘n husaar ‘n tweede jas gevoer met pels gedra. Sy kop het hy bedek met ‘n sjako, ‘n hoofdeksel van beervel. Hierdie hoë militêre hoed was min of meer silindries met ‘n klep van voor en bo-op ‘n regop pluim. ==Teenswoordig== In die moderne tyd word die rang van husaar nog slegs by sekere weermagte gebruik. Die hedendaagse husaar het die perd verruil vir die tenk. In Suid-Afrika leef die woord voort in die naam van ‘n bekende braairestaurant. ==Etimologie== Die woord husaar kom hoogswaarskynlik van die Hongaarse woord ''huszár'', met die betekenis van ruiter of kaper. ==Bibliografie== *https://www.quora.com/What-is-the-definition-of-a-Hussar-When-did-they-become-popular-Which-countries-used-them-recently-after-their-peak-of-popularity *https://study.com/academy/lesson/hussars-overview-history-purpose.html#:~:text=Hussars%20are%20believed%20to%20originate,light%2C%20irregular%20raiders%20or%20brigands. [[Kategorie:Militêre range]] 30gvdwezdq3vchc46mvvjtcdxba51ol 0 464204 2922085 2920107 2026-08-04T19:06:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922085 wikitext text/x-wiki '''Ype Schaaf''' ([[Leeuwarden]], [[12 April]] [[1930]] – [[Utrecht (stad)|Utrecht]], [[16 Augustus]] [[2003]]) was 'n Nederlandse [[predikant]] en [[joernalis]] van [[Friesland|Friese]] afkoms. Schaaf het in 1959, nadat hy [[teologie]] aan die [[Universiteit van Groningen]] studeer het, as sendeling in [[Kameroen]] gaan werk. Ná sy terugkeer na Nederland in 1968 het hy by die personeel van die Nederlandse Bybelgenootskap aangesluit. <ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010617966:mpeg21:a0234 Ds. Ype Schaaf aan die Binnelandse Afdeling van die Bybelgenootskap] - Leeuwarder Courant, 2 Februarie 1968</ref> Tussen 1977 en 1990 het hy saam met Sytze Faber as mede-hoofredakteur van die ''Friesch Dagblad'' gedien.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011017880:mpeg21:a0390 Ds. Y. Schaaf weg bij sociaal werk] - Nieuwsblad van het Noorden, 4 Juni 1977</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010559465:mpeg21:a0068 FD-hoofdredacteur Y. Schaaf met vut] - Nederlands dagblad, 20 September 1990</ref>[2][3] Hy het verskeie boeke geskryf, waarvan 'n aantal in Frans vertaal is. Die temas waarop hy gefokus het, het onder meer Christelike sendingwerk, Afrika, Friesland en die Friese taal, asook die verhouding tussen die [[Evangelie]] en kultuur ingesluit. Hy het ook af en toe op televisie verskyn vir die omroeper NCRV. Kort voor sy skielike dood het hy begin werk aan 'n doktorale proefskrif. Schaaf, wat tweetaligheid as ''in deagewoane saak'' ('n doodgewone saak) beskou het, het gereeld in [[Wes-Fries]] gepreek. <ref>{{fy}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010566905:mpeg21:a0165 ''`Here, stelt u alle prikken in het werk`: Ried Fryske Beweging te set oer Afrika, tsjerken en Frysk''] - Leeuwarder Courant, 13 maart 1989</ref> == Geselekteerde publikasies == * ''Laarzen op de Lange Pijp. Leeuwarden in de Tweede Wereldoorlog'' (1994) * ''De Afrikaanse weg van Jezus'' (1995) * ''De blanke is gek'' ([[outobiografie]]) (2002) == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010823736:mpeg21:p002 Gesproke Bybel word baie belangrik in die Derde Wêreld] - Trouw, 4 Oktober 1972 * [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010567168:mpeg21:p030 Afrikaner voel tuis in die Ou Testament] - Leeuwarder Courant, 20 Januarie 1990 * [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010825051:mpeg21:p002 Ek vertaal alles vir Ouma] - Trouw, 8 Oktober 1990 [[Kategorie:Nederlandse predikante]] [[Kategorie:Nederlandse sendelinge]] 2mglf6vvcjz5f3bvnm6esk4zr80hrdu 0 464258 2921903 2920434 2026-08-04T14:04:53Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2921903 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Joseph Henrich | beeld = Joseph Henrich at Mercatus Center.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Joseph Henrich | geboortenaam = | geboortedatum = 1968 | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = antropoloog en skrywer | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = ''[[The WEIRDest People in the World]]: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous'' | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Joseph Henrich''' (gebore 1968) is 'n [[Amerikaanse]] [[Antropologie|antropoloog]] en professor in menslike evolusionêre [[biologie]] aan die [[Harvard-universiteit]].<ref>{{Cite web|url=https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|title=Joseph Henrich|website=heb.fas.harvard.edu|access-date=30 Julie 2026|archive-date=15 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115215011/https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|url-status=dead}}</ref> Voor sy aankoms by Harvard was Henrich 'n professor in [[sielkunde]] en [[ekonomie]] aan die Universiteit van British Columbia. Hy stel belang in die vraag hoe mense ontwikkel het van "'n paar miljoen jaar gelede 'n relatief onopvallende primaat tot die suksesvolste spesie op die aardbol", en hoe [[kultuur]] ons spesie se genetiese evolusie gevorm het.<ref>{{Cite web|url=https://henrich.fas.harvard.edu/home|title=Joe Henrich|website=henrich.fas.harvard.edu}}</ref> ==Biografie== Henrich het baccalaureusgrade in antropologie en lugvaartingenieurswese van die Universiteit van Notre Dame, verwerf in 1991. Van 1991 tot 1993 het hy as 'n toets- en evalueringstelselingenieur vir General Electric Aerospace (verkoop aan Martin Marietta in 1993) in Springfield, [[Virginia]], gewerk. In 1995 het hy 'n meestersgraad en, vier jaar later, 'n doktorsgraad in antropologie van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles verwerf. Van 2002 tot 2007 was Henrich verbonde aan die fakulteit van Emory Universiteit in die Departement Antropologie.<ref>[http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ Joseph Henrich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104230830/http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ |date=4 November 2015 }}, University of British Columbia Faculty profile.</ref> Hy het toe die Kanada Navorsingsleerstoel in Kultuur, Kognisie en Ko-evolusie aan die Universiteit van British Columbia geword, waar hy 'n professor in die departemente sielkunde en ekonomie was. In 2015 is hy aangewys as Professor en Voorsitter van die Departement Menslike Evolusionêre Biologie aan die Harvard-universiteit. Henrich is 'n ontvanger van die 2003 Presidensiële Vroeë Loopbaan Toekenning vir Wetenskaplikes en Ingenieurs<ref>{{cite web|title=The Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers: Recipient Details: Joseph Henrich|url=https://www.nsf.gov/awards/PECASE/recip_details.jsp?pecase_id=160 | publisher=NSF}}</ref> en die 2022 Hayek-prys.<ref>{{cite web |accessdate=31 Julie 2022 |url=https://www.manhattan-institute.org/press/2022-hayek-book-prize-henrich-weird |date=27 April 2022 |title=Manhattan Institute Announces Joseph Henrich as Hayek Book Prize Winner |publisher=Manhattan Institute}}</ref> ==Navorsing== Henrich se navorsingsgebiede sluit in kulturele leer, die evolusie van samewerking, sosiale stratifikasie, prestige, tegnologiese verandering, ekonomiese besluitneming, en die evolusie van monogame huwelike en [[godsdiens]]. Vroeg in sy loopbaan het Henrich spanne antropoloë en ekonome gelei in die uitvoering van gedragseksperimente om die grondslae van spelteorie in diverse samelewings regoor die wêreld te toets. Hierdie navorsing het getoon dat nie net die voorspellings van standaard spelteorie, gewortel in kanonieke aannames van eiebelang, oor 'n diverse reeks menslike samelewings misluk het nie, maar dat hulle op verskillende maniere op verskillende plekke misluk het. Henrich se navorsing oor die oorsprong en evolusie van godsdienste voer aan dat die oortuigings, rituele en toewydings waaruit godsdienstige tradisies bestaan, nie net gevorm is deur betroubaar ontwikkelende eienskappe van menslike denke nie, maar ook deur kompetisie tussen groepe. Intergroepkompetisie sou bonatuurlike oortuigings en rituele praktyke bevoordeel het wat samewerking, harmonie of solidariteit binne groepe verhoog het. Gebaseer op die waarneming dat die meeste menslike samelewings poligamie toegelaat het, het Henrich aangevoer dat normatiewe monogamie kultureel versprei het omdat dit man-man-kompetisie verminder en sodoende sukses in kompetisie met ander samelewings bevorder.<ref name="nzz">{{cite news |url= https://www.nzz.ch/feuilleton/ehe-und-erben-joseph-henrich-erklaert-den-aufstieg-des-westens-ld.1440752 |author= Markus Schär |title= Anthropologe Joseph Henrich: «Es schadet dem Zusammenleben, wenn Männer mehrere Frauen haben dürfen |language= de |publisher= Neue Zürcher Zeitung | date=4 Desember 2018 |access-date= 4 Desember 2018}}</ref> Henrich se navorsing het sielkundige verskille tussen bevolkings en regoor die wêreld gedokumenteer en probeer verduidelik. Hierdie werk voer aan dat die mees algemeen gebruikte deelnemers in sielkundige en gedragsnavorsing nie net 'n enkele tipe bevolking binne 'n globale spektrum is nie, maar dat hulle besonder sielkundig eienaardig is. Om die bewustheid van navorsers oor hierdie kwessie te verhoog, het Henrich en sy medewerkers die bevolkings wat die meeste vir sielkundige en gedragsnavorsing gebruik word, "''WEIRD''" genoem, 'n agtergrond wat staan vir "Westers, Opgevoed, Geïndustrialiseerd, Ryk en Demokraties", en wat die agtergrond van die meeste deelnemers in sielkundige navorsing opsom.<ref>{{Cite journal | last1 = Henrich | first1 = Joseph | last2 = Heine | first2 = Steven J. | last3 = Norenzayan | first3 = Ara | author-link2 = Steven Heine (psychologist) | title = The weirdest people in the world? | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 33 | issue = 2–3 | pages = 61–83 | doi = 10.1017/S0140525X0999152X | pmid = 20550733 | date = 2010 | s2cid = 220918842 | hdl = 11858/00-001M-0000-0013-26A1-6 | url = https://www2.psych.ubc.ca/~henrich/pdfs/WeirdPeople.pdf | hdl-access = free }}</ref> Henrich het ook geskryf dat die sielkundige eienaardighede van "''WEIRD''"-bevolkings 'n nalatenskap is van die invloed van die Middeleeuse [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se verbod op neef-en-niggie-huwelike. Hy het aangevoer dat die geïsoleerde en kwesbare kerngesinne wat deur kerkbeleid geskep is, gedwing is om op nuwe soorte verenigings staat te maak en daarin te belê vir die ondersteuning wat hulle nodig gehad het, en dat die groei van hierdie verenigings die moderne wêreld geskep het (insluitend die "eienaardige" en individualistiese sielkunde van moderne mense).<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=57|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York | quote=...die Middeleeuse Katolieke Kerk het onbedoeld mense se sielkunde verander deur 'n eienaardige stel verbodsbepalings en voorskrifte oor die huwelik en die gesin te bevorder wat die dig onderling verbonde stamme en families in Wes-Europa in klein, swak en uiteenlopende kerngesinne ontbind het. Die sosiale en sielkundige verskuiwings wat deur hierdie transformasie veroorsaak is, het die verspreiding van vrywillige verenigings, insluitend gildes, kontrakdorpe en universiteite, aangevuur, die uitbreiding van onpersoonlike markte gedryf en die vinnige groei van stede aangespoor. Teen die Hoë Middeleeue, gekataliseer deur hierdie voortdurende veranderinge, het vreemde maniere van dink, redeneer en voel die opkoms van nuwe vorme van reg, regering en godsdiens aangedryf terwyl dit innovasie en die opkoms van Westerse wetenskap versnel het..}}</ref> ==Geselekteerde publikasies== ===Boeke=== *Henrich, Joseph; Bowles, Samuel; Boyd, Robert; Camerer, Colin; Fehr, Ernst; Gintis, Herbert (2004). ''Foundations of Human Sociality: Economic Experiments and Ethnographic Evidence from Fifteen Small-Scale Societies''. Oxford New York: Oxford University Press. ISBN 9780199262052. *Henrich, Joseph; Henrich, Natalie (2007). ''Why Humans Cooperate: A Cultural and Evolutionary Explanation''. Oxford. *Henrich, Joseph; Ensminger, Jean (2014). ''Experimenting with Social Norms: Fairness and Punishment in Cross-Cultural Perspective.'' Russell Sage Foundation Press. *Henrich, Joseph (2016). ''The Secret of Our Success: How Culture is Driving Human Evolution, Domesticating our Species, and Making us Smarter''. Princeton University Press. ISBN 9780691166858. *Henrich, Joseph (2020). ''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous.'' Farrar, Straus and Giroux. ISBN 9780374173227. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Henrich, Joseph}} [[Kategorie:Antropoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] f573b5rdc8j954mdflmzbojlo0bctfe 0 464294 2921998 2920715 2026-08-04T18:14:38Z Oesjaar 7467 Verwyder sintaksfout 2921998 wikitext text/x-wiki ‘n '''Maarskalk''' is die algemene opperbevelhebber van die strydkragte (of deel daarvan) van ‘n land. Dit is die hoogste militêre titel, dus bo ‘n generaal. Dikwels is dit egter bloot ‘n eretitel. Die woord is afgelei van twee Latynse woorde, naamlik ''mare'' en ''scale'' – ''mare'' met die betekenis van merrie en ''scale'' wat helper beteken. Dus was ‘n maarskalk aanvanklik bloot die stalkneg wat die perdestalle moes skoonhou. Later word hy darem ook die versorger van die perde en gaan hy nog later saam op veldtogte as die opperstalmeester om na die perde om te sien. So langsamerhand neem sy en sy helpers se take al meer toe en styg sy states en rang. In verskeie lande (en ook in Suid-Afrika) bestaan die rang van maarskalk nie. ‘n Veldmaarskalk word in sommige leërs aangetref. Sekere lande het ‘n lugmaarskalk vir hul lugmag. ‘n Admiraal van die vloot word meesal in rang gelyk beskou as ‘n maarskalk. ==Bekende maarskalke in Suid-Afrika is== *[[John French]] *[[Douglas Haig]] *[[Herbert Kitchener]] *[[Bernard Montgomery]] *[[Paul Methuen]] *[[Douglas MacArthur]] *[[Friedrich Paulus]] *[[Gerd von Rundstedt]] *[[Erwin Rommel]] *[[Frederick Sleigh Roberts]] *[[J.C. Smuts]] *[[Josef Radetzky von Radetz]] (Radetzkymars) *[[Garnet Wolseley]] ==Trivia== * Maarschalk is ook 'n van in Suid-Afrika. Henri Jacobus Maarschalk (gebore in Barneveld, [[Nederland]], 18 Julie 1847 - oorlede in [[Utrecht]], [[kwaZulu-Natal]], April 1929) arriveer in [[Natal]] in 1876 weens 'n skipbreuk. * In Engels het die woord ''marshal'' 'n verdere betekenis wat dit nie in Afrikaans het nie. [[Kategorie:Militêre range]] 3o77t9xayei7d6d53n62yvo6qotm00v 0 464320 2921867 2920640 2026-08-04T12:23:21Z EmausBot 18510 Gebroken doorverwijzing gecorrigeerd door aanpassing naar hernoemde doelpagina [[Alectra (plant)]] 2921867 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Alectra (plant)]] et1l6yjtjap2kkm5uqj6awhjcs1nthv 0 464330 2922100 2920736 2026-08-04T19:15:28Z Oesjaar 7467 /* Uitslag */ Verbeter 2922100 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[26 Augustus]] [[1979]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Lêer:Meisje houdt paraplu boven het hoofd van Jan Lammers, Bestanddeelnr 930-4093.jpg|duimnael|Jan Lammers maak sy debuut in die Grand Prix]] [[Lêer:Jones at 1979 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Jones by die 1979 Nederlandse Grand Prix]] ==Uitslag== {{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:19.775 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +21,783&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:03.253 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | +1 Ronde | 11 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 73 | +2 Rondes | 18 | '''1''' |- ! 7 | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Suspensie | 10 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Bande | 6 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Transmissie | 22 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 8 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 26 | Koppeling | 4 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 12 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Tol | 16 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers (autocoureur)|Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ratkas | 23 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 17 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Remme | 19 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 14 | |- ! WD | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Onttrek | 9 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Elektriese probleem | 21 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Suspensie | 13 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 1 | Suspensie | 1 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 3 | |- [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] 1h1tong1hqtts5jvwcmdf7ymc1fthj2 2922101 2922100 2026-08-04T19:15:47Z Oesjaar 7467 /* Uitslag */ En... 2922101 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[26 Augustus]] [[1979]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Lêer:Meisje houdt paraplu boven het hoofd van Jan Lammers, Bestanddeelnr 930-4093.jpg|duimnael|Jan Lammers maak sy debuut in die Grand Prix]] [[Lêer:Jones at 1979 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Jones by die 1979 Nederlandse Grand Prix]] ==Uitslag== {{| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:19.775 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +21,783&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:03.253 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | +1 Ronde | 11 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 73 | +2 Rondes | 18 | '''1''' |- ! 7 | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Suspensie | 10 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Bande | 6 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Transmissie | 22 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 8 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 26 | Koppeling | 4 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 12 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Tol | 16 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers (autocoureur)|Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ratkas | 23 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 17 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Remme | 19 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 14 | |- ! WD | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Onttrek | 9 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Elektriese probleem | 21 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Suspensie | 13 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 1 | Suspensie | 1 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 3 | |- }} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] 44v81duqsq8pcvoqpcf5nw3vr2btsf2 2922102 2922101 2026-08-04T19:16:14Z Oesjaar 7467 /* Uitslag */ En..?? 2922102 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[26 Augustus]] [[1979]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Lêer:Meisje houdt paraplu boven het hoofd van Jan Lammers, Bestanddeelnr 930-4093.jpg|duimnael|Jan Lammers maak sy debuut in die Grand Prix]] [[Lêer:Jones at 1979 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Jones by die 1979 Nederlandse Grand Prix]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:19.775 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +21,783&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:03.253 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | +1 Ronde | 11 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 73 | +2 Rondes | 18 | '''1''' |- ! 7 | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Suspensie | 10 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Bande | 6 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Transmissie | 22 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 8 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 26 | Koppeling | 4 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 12 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Tol | 16 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers (autocoureur)|Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ratkas | 23 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 17 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Remme | 19 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 14 | |- ! WD | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Onttrek | 9 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Elektriese probleem | 21 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Suspensie | 13 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 1 | Suspensie | 1 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 3 | |- } [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] 5yb64plbq3t0lnci2kyj9il8gfu1t9f 2922103 2922102 2026-08-04T19:17:21Z Oesjaar 7467 /* Uitslag */ Ai, Aliwal2012, help! 2922103 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[26 Augustus]] [[1979]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Lêer:Meisje houdt paraplu boven het hoofd van Jan Lammers, Bestanddeelnr 930-4093.jpg|duimnael|Jan Lammers maak sy debuut in die Grand Prix]] [[Lêer:Jones at 1979 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Jones by die 1979 Nederlandse Grand Prix]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:19.775 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +21,783&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:03.253 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | +1 Ronde | 11 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 73 | +2 Rondes | 18 | '''1''' |- ! 7 | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Suspensie | 10 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Bande | 6 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Transmissie | 22 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 8 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 26 | Koppeling | 4 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 12 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Tol | 16 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers (autocoureur)|Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ratkas | 23 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 17 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Remme | 19 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 14 | |- ! WD | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Onttrek | 9 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Elektriese probleem | 21 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Suspensie | 13 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 1 | Suspensie | 1 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 3 | |- [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] bsxcz7qo1gumv1hh30wm3510uepig5m 2922148 2922103 2026-08-04T19:47:33Z Aliwal2012 39067 2922148 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[26 Augustus]] [[1979]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Lêer:Meisje houdt paraplu boven het hoofd van Jan Lammers, Bestanddeelnr 930-4093.jpg|duimnael|Jan Lammers maak sy debuut in die Grand Prix]] [[Lêer:Jones at 1979 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Jones by die 1979 Nederlandse Grand Prix]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:19.775 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | +21,783&nbsp;s | 5 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:03.253 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 74 | +1 Ronde | 11 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{BE-VLAG}} '''[[Jacky Ickx]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{DE-VLAG}} '''[[Jochen Mass]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 73 | +2 Rondes | 18 | '''1''' |- ! 7 | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 24 | |- ! NF | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Suspensie | 10 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Bande | 6 | |- ! NF | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Transmissie | 22 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Walter Wolf Racing|Wolf]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 8 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 26 | Koppeling | 4 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Enjin | 12 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Tol | 16 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers (autocoureur)|Jan Lammers]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 12 | Ratkas | 23 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Suspensie | 17 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Remme | 19 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Enjin | 14 | |- ! WD | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Onttrek | 9 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Elektriese probleem | 21 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Suspensie | 13 | |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 1 | Suspensie | 1 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 3 | |- |} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1979]] k7ewmjvfzwluefm9ynl7g8w2jo15236 10 464356 2922072 2921142 2026-08-04T19:02:20Z Aliwal2012 39067 2922072 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1970–1979 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = {{align|left|[[Sjabloon:F1GP 1960–1969|« {{small|vorige}}]]}} [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1970–1979) {{align|right|[[Sjabloon:F1GP 1980–1989|{{small|volgende}} »]]}} | listclass = hlist | style = | group1 = [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] | list1 = * [[1970 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1970 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1970 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1970 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1970 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1970 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1970 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1970 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1970 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1970 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1970 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1970 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1970 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | group2 = [[1971 Formule Een-seisoen|1971]] | list2 = * [[1971 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1971 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1971 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1971 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1971 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1971 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1971 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1971 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1971 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1971 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1971 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group3 = [[1972 Formule Een-seisoen|1972]] | list3 = * [[1972 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1972 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1972 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1972 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1972 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1972 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1972 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1972 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1972 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1972 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1972 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1972 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group4 = [[1973 Formule Een-seisoen|1973]] | list4 = * [[1973 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1973 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1973 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1973 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1973 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1973 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1973 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1973 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1973 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1973 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1973 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1973 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1973 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1973 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1973 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group5 = [[1974 Formule Een-seisoen|1974]] | list5 = * [[1974 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1974 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1974 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1974 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1974 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1974 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1974 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1974 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1974 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1974 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1974 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1974 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1974 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1974 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1974 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group6 = [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | list6 = * [[1975 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1975 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1975 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1975 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1975 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1975 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1975 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1975 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1975 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1975 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1975 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1975 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group7 = [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | list7 = * [[1976 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1976 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1976 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1976 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1976 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1976 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1976 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1976 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1976 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1976 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1976 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1976 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1976 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1976 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1976 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1976 Japannese Grand Prix|JPN]] | group8 = [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | list8 = * [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1977 Japannese Grand Prix|JPN]] | group9 = [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | list9 = * [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] | group10 = [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | list10 = * [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> b3xvdagnmyx8puz0g8m28ho7794xhgh 2922137 2922072 2026-08-04T19:41:06Z Aliwal2012 39067 2922137 wikitext text/x-wiki {{Navigasieboks | name = F1GP 1970–1979 | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = <!-- {{align|left|[[Sjabloon:F1GP 1960–1969|« {{small|vorige}}]]}} --> [[Lys van Formule Een Grands Prix|Formule Een Grands Prix]] (1970–1979) {{align|right|[[Sjabloon:F1GP 1980–1989|{{small|volgende}} »]]}} | listclass = hlist | style = | group1 = [[1970 Formule Een-seisoen|1970]] | list1 = * [[1970 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1970 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1970 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1970 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1970 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1970 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1970 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1970 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1970 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1970 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1970 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1970 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1970 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] | group2 = [[1971 Formule Een-seisoen|1971]] | list2 = * [[1971 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1971 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1971 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1971 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1971 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1971 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1971 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1971 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1971 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1971 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1971 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group3 = [[1972 Formule Een-seisoen|1972]] | list3 = * [[1972 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1972 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1972 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1972 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1972 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1972 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1972 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1972 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1972 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1972 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1972 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1972 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group4 = [[1973 Formule Een-seisoen|1973]] | list4 = * [[1973 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1973 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1973 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1973 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1973 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1973 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1973 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1973 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1973 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1973 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1973 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1973 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1973 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1973 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1973 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group5 = [[1974 Formule Een-seisoen|1974]] | list5 = * [[1974 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1974 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1974 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1974 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1974 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1974 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1974 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1974 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1974 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1974 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1974 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1974 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1974 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1974 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1974 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group6 = [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | list6 = * [[1975 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1975 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1975 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1975 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1975 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1975 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1975 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1975 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1975 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1975 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1975 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1975 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1975 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1975 Verenigde State Grand Prix|VSA]] | group7 = [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | list7 = * [[1976 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1976 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1976 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1976 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1976 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1976 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1976 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1976 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1976 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1976 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1976 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1976 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1976 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1976 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1976 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1976 Japannese Grand Prix|JPN]] | group8 = [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | list8 = * [[1977 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1977 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1977 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1977 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1977 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1977 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1977 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1977 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1977 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1977 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1977 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1977 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1977 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1977 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1977 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1977 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1977 Japannese Grand Prix|JPN]] | group9 = [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | list9 = * [[1978 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1978 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1978 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1978 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1978 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1978 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1978 Sweedse Grand Prix|SWE]] * [[1978 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1978 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1978 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1978 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1978 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1978 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1978 Verenigde State Grand Prix|VSA]] * [[1978 Kanadese Grand Prix|KAN]] | group10 = [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | list10 = * [[1979 Argentynse Grand Prix|ARG]] * [[1979 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] * [[1979 Suid-Afrikaanse Grand Prix|RSA]] * [[1979 Verenigde State Wes Grand Prix|VSW]] * [[1979 Spaanse Grand Prix|SPA]] * [[1979 Belgiese Grand Prix|BEL]] * [[1979 Monaco Grand Prix|MON]] * [[1979 Franse Grand Prix|FRA]] * [[1979 Britse Grand Prix|GBR]] * [[1979 Duitse Grand Prix|DUI]] * [[1979 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] * [[1979 Nederlandse Grand Prix|NED]] * [[1979 Italiaanse Grand Prix|ITA]] * [[1979 Kanadese Grand Prix|KAN]] * [[1979 Verenigde State Grand Prix|VSA]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorie:Motorsportsjablone]] [[Kategorie:Sportreekssjablone]] </noinclude> hcmml2r6b1t9m4l6ci437f56xzdlc2k 0 464360 2922112 2920869 2026-08-04T19:24:53Z Oesjaar 7467 Sintaksfout 2922112 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Phyllis Schlafly | beeld = Activist Phyllis Schafly wearing a "Stop ERA" badge, demonstrating with other women against the Equal Rights Amendment in front of the White House, Washington, D.C. (42219314092) (cropped 2).jpg | beeldonderskrif = Schlafly in 1977 | geboortenaam = Phyllis McAlpin Stewart | geboortedatum = {{Geboortedatum|1924|8|15}} | geboorteplek = [[St. Louis]], [[Missouri]], [[Verenigde State]] <ref name="UXL">{{cite web |title=Phyllis Schlafly profile |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_gx5221/is_2005/ai_n19140122/print?tag=artBody;col1 |work=UXL Newsmakers |publisher=FindArticles.com |year=2005 |access-date=9 Augustus 2008}}</ref> | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|9|5|1924|8|15}} | sterfplek = Ladue, [[Missouri]], Verenigde State | politieke_party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] | huweliksmaat = {{marriage|Fred Schlafly|1949|1993|end=geskei}} | kinders = 6, insluitende Andrew Schlafly | familie = Thomas Schlafly <br />Suzanne Venker | education = Washington University in St. Louis ([[Baccalaureus artium|BA]], Juris Doctor)<br />Radcliffe College ([[Magister artium|MA]]) }} '''Phyllis Stewart Schlafly''' (gebore '''Phyllis McAlpin Stewart'''; [[15 Augustus]] [[1924]] – [[5 September]] [[2016]]) was 'n Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis wat prominent was in die [[konserwatisme|konserwatiewe beweging]] in die Verenigde State van Amerika. <ref>{{Cite web |date=29 Maart 2007 |title=Schlafly cranks up agitation at Bates |url=https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |access-date=8 September 2022 |website=Lewiston Sun Journal |archive-date=23 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023055246/https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |url-status=live }}</ref> Sy was 'n opponent van [[feminisme]], gays en [[aborsie]] in die Verenigde State, en het 'n suksesvolle veldtog gevoer teen die ratifikasie van die "Equal Rights"-wysiging tot die [[Grondwet van die Verenigde State]]. Meer as drie miljoen eksemplare van haar selfgepubliseerde boek, ''A Choice Not an Echo'' (1964), 'n [[polemiek]] ter ondersteuning van die Republikeinse kandidaat Barry Goldwater, en wat die meer liberale Ooskus-Republikeine, met Nelson Rockefeller aan die hoof daarvan, veroordeel het, is verkoop of gratis versprei. Schlafly was die mede-skryfster van boeke oor nasionale verdediging, en was krities oor ooreenkomste oor vuurwapenbeheer met die [[Sowjetunie]].<ref>Chip Berlet and Matthew N. Lyons. 2000. ''Right-Wing Populism in America: Too Close for Comfort''. New York: Guilford Press, p. 202.</ref> In 1972 was Schlafly die stigter van die Eagle Forum, 'n konserwatiewe politiese belangeorganisasie, waarvan sy tot haar heengaan in 2016 die voorsitster en [[hoof- uitvoerende beampte|HUB]] was. Sy was tot en met haar dood 'n aktiewe stryder vir konserwatiewe beginsels. == Vroeë lewe == Sy is gebore as Phyllis McAlpin Stewart, en het grootgeword in [[St. Louis]]. Schlafly se oor-grootvader Stewart, wat 'n lidmaat was van die Presbiteriaanse Kerk, het in 1851 van Skotland na New York geëmigreer en weswaarts deur Kanada beweeg voordat hy hom in Michigan gevestig het. <ref>''Men of West Virginia''. Biographical Publishing Co., Chicago: 1903, pp. 157–158.</ref> Haar grootvader, Andrew F. Stewart, was 'n werktuigkundige en het vir die Chesapeake & Ohio Railway gewerk. Schlafly se vader, John Bruce Stewart, was 'n masjinis en verkoopsman van industriële toerusting, hoofsaaklik vir Westinghouse Electric Corporation. Hy het in 1944 'n patent verkry vir 'n rotasiemotor.<ref>Carol Felsenthal, ''The Sweetheart of the Silent Majority: The Biography of Phyllis Schlafly''. (Doubleday, 1981).</ref> Gedurende die [[Groot Depressie]] was Schlafly se vader vir lang tye werkloos, beginnende in 1932.<ref name="Founding">Donald Critchlow. ''Founding Mother-Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade'', p. 422.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref> Voor haar huwelik was haar moeder, Odile Stewart (née Dodge),<ref>{{cite web|title=Phyllis Schlafly profile|url=https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/phyllis-schlafly|publisher=National Women's History Museum|access-date=6 September 2016|archive-date=6 Oktober 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006231434/https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/phyllis-schlafly/|url-status=live}}</ref> 'n onderwyseres aan 'n privaatmeisiesskool St. Louis. Tydens die depressie het sy weer begin werk as bibliotekaresse en onderwyseres ten einde haar gesin te ondersteun.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/06/phyllis-schlafly-obituary|title=Phyllis Schlafly obituary|last=Reed|first=Christopher|date=6 September 2016 |work=The Guardian|access-date=12 Desember 2019 |archive-date=22 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022204641/https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/06/phyllis-schlafly-obituary|url-status=live}}</ref> Mevrou Stewart kon haar gesin op die wyse aan die lewe hou en Phyllis laat skoolgaan in 'n katolieke meisiesskool.<ref>Ehrenreich, pp. 152–153.</ref> Phyllis se enigste suster of broer was haar jonger suster, Odile. === Opvoeding === Schlafly het aanvanklik aan Maryville College gestudeer, maar na 'n jaar haar studies aan die instelling gestaak en ingeskryf aan die Washington-universiteit in St. Louis.<ref>Critchlow 2005, pp. 22-23.</ref> In 1944 het sy 'n [[Baccalaureus artium|BA-graad]] aan die instelling verwerf. In 1945, nadat sy aanvanklik gestudeer het aan [[Harvard-universiteit|Harvard]],<ref>[https://www.newspapers.com/article/st-louis-post-dispatch/131949172/ Conservative just co-authored a new book]. ''St. Louis Post-Dispatch'', 6 September 2016, p. A13. Besoek op 17 September 2023</ref> verwerf sy 'n [[Magister artium|meestersgraad]] in regeringskunde aan Radcliffe College.<ref>[https://www.thecrimson.com/article/1999/4/21/radcliffe-timeline-pb1879b-the-harvard-annex/ Radcliffe timeline]</ref> In ''Strike From Space'' (1965) skryf Schlafly dat sy gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]], werksaam was as "'n ballistiese tegnikus by die grootste ammunisieaanleg ter wêreld". Sy het in 1978 'n Juris Doctor-graad verwerf aan die Washington University School of Law.<ref name="Founding"/> == Aktivisme en politiese aktiwiteite == [[Lêer:Claude Bakewell.jpg|duimnael|Een van Schlafly se vroeë ondervindinge in die politiek was haar deelname aan die suksesvolle verkiesingsvekdtog van kongreslid Claude I. Bakewell in 1946.]] In 1946 het Schlafly 'n navorser geword vir die American Enterprise Institute. sy was deel van die suksesvolle verkiesingsveldtog van die Republikein Claude I. Bakewell vir die Huis van Verteenwoordigers.<ref>Critchlow 2005, pp. 25–29.</ref> Tydens die verkiesing vir die Huis van Verteenwoordigers in 1952 het sy as Republikein gestaan vir Illinois se 24ste kongressionele distrik.<ref name="Chichlow48-59"/> Sy het die Republikeinse voorverkiesing gewen teen John T. R. Godlewski. met 18,793 stemme (61.14%) teenoor 11,943 (38.86%) stemme.<ref name="1952votea">Official Vote of the State of Illinois -- Cast at the General Election, 4 November 1952, Judicial Election, 1951 Primary Election General Primary, April 8, 1952, Compiled By Charles F. Carpentier Secretary of State (1952)</ref> Sy het egter die algemene verkiesing verloor teen die ingesetene, die Demokraat Charles Melvin Price, met 63,778 stemme (35.20%) teenoor Price se 117,408 stemme (64.80%).<ref name="Chichlow48-59">Critchlow 2005, pp. 47–59.</ref> Schlafly se begroting vir die veldtog was nie baie groot nie, en sy het swaar gesteun op die plaaslike gedrukte media, die groot ammunisievervaardigers John M. Olin en Spencer Truman Olin, en die Texas-oliemiljardêr H.L. Hunt.<ref>Critchlow 2005, p. 55.</ref> Sy was die hoofspreekster tydens die Illinois-staatskonvensie van die Republikeinse Party in Junie 1952. In haar toespraak het sy die Truman-administrasie daarvan beskuldig dat hulle "ons kinders demoraliseer deur slegte voorbeelde vir hul te stel, ons mans vir militêre diensplig oproep, en ons gesinsinkomste konfiskeer."<ref>{{cite web |title=Stevenson Is Lambasted at GOP Meeting |url=https://www.newspapers.com/image/542846791 |via=Newspapers.com |url-access=subscription |publisher=Streator Daily Times-Press |access-date=25 Julie 2024 |language=en |date=24 Junie 1952}}</ref> Vroeg in Julie 1952 het sy haar eerste Republikeinse Nasionale Konvensie bygewoon. Sy sou elke daaropvolgende Republikeinse Nasionale Konvensie tot haar dood bywoon. As deel van die Illinois-afvaardiging van die 1952-konvensie het Schlafly die Amerikaanse senator Robert A. Taft onderskryf as die party se genomineerde in die presidensiële verkiesing.<ref>Critchlow 2005, p. 46.</ref> Sy het in 1957 saam met haar man 'n belangrike rol gespeel in die skryf van die "American Bar Association's Report on Communist Tactics, Strategy, and Objectives." Donald T. Critchlow skryf dat dit "nie slegs een van die wyd geleesde dokumente ooit deur die ABA was nie, maar dat dit waarskynlik die enkele mees wyd geleesde publikasie van die voetsoolvlak-antikommunistiese beweging was."<ref>Critchlow 2005, [https://books.google.com/books?id=JwBaDwAAQBAJ&pg=PA79 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410032743/https://books.google.com/books?id=JwBaDwAAQBAJ&pg=PA79 |date=10 April 2022 }}</ref> Schlafly is verkies om te dien as alternatiewe afgevaardigde na die Republikeinse Nasionale Konvensie in 1960 vir Illinois se 24ste kongressionele distrik.<ref name="1960votea"/> Tydens die konvensie het Schlafly gehelp om 'n opstand van "morele konserwatiewes" te lei wat [[Richard Nixon]] se standpunt "teen segregasie en diskriminasie" teengestaan het.<ref name="nytimes.com">Warner, Judith. [https://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29warner.html?pagewanted=all She Changed America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415123458/http://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29warner.html?pagewanted=all |date=15 April 2015 }}, ''The New York Times'', 29 Januarie 2006.</ref> Schlafly was weereens die Republikeinse kandidaat vir Illinois se 24ste kongressionele distrik in 1960. Sy het weer die verkiesing verloor teen Price, hierdie keer met 144,560 stemme (72.22%) teenoor 55,620 (27.79%) stemme.<ref name="1960votea">Official Vote of the State of Illinois Cast at the General Election November 8, 1952, Judicial Election 1959–1960 Primary Election General Primary April 12, 1960, Compiled by Charles F. Carpentier Secretary of State</ref> Sy het nasionale prominensie verkry toe miljoene eksemplare van haar selfgepubliseerde boek, ''A Choice Not an Echo'', versprei is ter ondersteuning van Barry Goldwater se presidensiële verkiesingsveldtog in 1964, veral in Kalifornië se wenner-neem-alle-afgevaardigdes, fel betwiste GOP-voorverkiesing.<ref>{{Cite book |last=Critchlow |first=Donald T. |title=Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism |date=2005 |publisher=Drukpers van Princeton-university |isbn=9780691070025 |pages=109}}</ref> In die boek het Schlafly sterk te velde getrek teen die "Rockefeller-Republicans" en hul beskuldig van korrupsie en globalisme. Kritici het die boek beskryf as 'n samesweringsteorie oor "geheime koningmakers" binne die Republikeinse Party.<ref>Berlet and Lyons. 2000. ''Right–Wing Populism in America'', pp. 180, 202.<!-- ISSN/ISBN word benodig --></ref> Schlafly was voorheen 'n lid van die John Birch Society; die stigter daarvan, Robert Welch Jnr., het haar 'n "baie lojale" lid genoem.<ref>{{cite thesis |last1=Celestini |first1=Carmen |title=God, Country, and Christian Conservatives: The National Association of Manufacturers, the John Birch Society, and the Rise of the Christian Right |date=2018 |type=PhD |publisher=Universiteit van Waterloo |url=https://uwspace.uwaterloo.ca/bitstream/handle/10012/13361/Celestini_Carmen.pdf |pages=183–184}}</ref> Sy het later uit die organisasie bedank en ontken dat sy 'n lid was omdat sy gevrees het dat haar verbintenis met die organisasie haar boek se reputasie sou skaad. Deur wedersydse ooreenkoms is haar boeke nie in die vereniging se tydskrif, ''American Opinion'', genoem nie, en die verspreiding van haar boeke deur die vereniging is so hanteer dat hul betrokkenheid verbloem is. Die vereniging kon 300 000 eksemplare van ''A Choice Not an Echo'' in Kalifornië versprei voor die Republikeinse voorverkiesing op 2 Junie 1964. Gardiner Johnson, lid van die Republikeinse Nasionale Komitee vir Kalifornië, het verklaar dat die verspreiding van haar boek in Kalifornië 'n belangrike faktor was in Goldwater se benoeming.<ref name=":02">{{Cite book|title=A Choice Not An Echo|last=Schlafly|first=Phyllis|publisher=Pere Marquette Press|year=1964|pages=preface}}</ref> In 1967 het Schlafly haar veldtog om die presidentskap van die National Federation of Republican Women (NFRW) te bekom teen die meer gematigde kandidaat, Gladys O'Donnell van Kalifornië, verloor. Die uittredende NFRW-president en toekomstige Tesourier van die Verenigde State, Dorothy Elston van [[Delaware]], het tydens die veldtog teen Schlafly gewerk.<ref name="Evangelist"/><ref>Critchlow 2005, pp. 138-59.</ref> In 1970 was Schlafly onsuksesvol in haar veldtog om Illinois se 23ste kongressionele distrik; sy het verloor teen die ingesetene, die Demokraat George E. Shipley, met 91,158 stemme (53.97%) teenoor haar 77,762 (46.04%) stemme. Hierna het sy nooit weer probeer om 'n openbare amp te betree nie. Amerikaanse feministe het hul grootste poging aangewend om nasionale aandag te trek tydens die Nasionale Vrouekonferensie van 1977 in Houston; die historikus Marjorie J. Spruill voer egter aan dat die anti-feministe onder leiding van Schlafly 'n hoogs suksesvolle teenkonferensie, die Pro-Life, Pro-Family-byeenkoms, georganiseer het om teen die Nasionale Vrouekonferensie te protesteer en dit duidelik te maak dat feministe nie namens hulle praat nie. Tydens hul byeenkoms by die NRG Arena het hulle 15 000 mense getrek,<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1977/11/20/archives/equal-rights-plan-and-abortion-are-opposed-by-15000-at-rally-like-a.html |title=Equal Rights Plan and Abortion Are Opposed by 15,000 at Rally |work=The New York Times |date=20 November 1977 |access-date=27 Mei 2020 |archive-date=23 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723004558/https://www.nytimes.com/1977/11/20/archives/equal-rights-plan-and-abortion-are-opposed-by-15000-at-rally-like-a.html |url-status=live }}</ref> en die begin van 'n pro-gesinsbeweging aangekondig om politici wat [[feminisme]] en [[liberalisme]] ondersteun, teen te staan, en om gesinswaardes in die Amerikaanse politiek te bevorder, en sodoende die Republikeinse Party na regs te skuif en die bekragtiging van die ERA (Equal Rights Amendment, of in Afrikaans, die Gelyke Regte-wysiging) te verslaan. <ref>Marjorie J. Spruill.''Divided We Stand: The Battle Over Women's Rights and Family Values That Polarized American Politics''. (2017) [https://www.nytimes.com/2017/03/06/books/review/divided-we-stand-marjorie-j-spruill.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fbooks&action=click&contentCollection=books&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=5&pgtype=sectionfront online review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908112840/https://www.nytimes.com/2017/03/06/books/review/divided-we-stand-marjorie-j-spruill.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fbooks&action=click&contentCollection=books&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=5&pgtype=sectionfront |date=8 September 2017 }}.</ref> === Teenkanting van die Gelyke Regte-wysiging (ERA) === [[Lêer:STOP ERA.gif|duimnael|120px|Die simbool wat gebruik is op tekens en knope van ERA opponente]] Schlafly het gedurende die 1970's 'n uitgesproke teenstander van die ''Equal Rights Amendment'' (ERA) geword as die organiseerder van die "STOP ERA"-veldtog. STOP het gestaan vir ''"Stop Taking Our Privileges"''. Sy het aangevoer dat die ERA geslagspesifieke voorregte wat vroue geniet, sou wegneem, insluitende die "afhanklike vrou"-voordele onder die maatskaplike sekerheidstelsel van die Verenigde State, aparte badkamers vir mans en vroue, en vrystelling van selektiewe diensplig (militêre diensplig).<ref name="Firebrand">{{citation|last=Kolbert|first=Elizabeth|title=Firebrand: Phyllis Schlafly and the Conservative Revolution|url=http://www.newyorker.com/archive/2005/11/07/051107crbo_books?currentPage=all|magazine=The New Yorker|volume=81|issue=34|date=7 November 2005|page=134|access-date=4 Februarie 2012|archive-date=17 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517152154/http://www.newyorker.com/archive/2005/11/07/051107crbo_books?currentPage=all|url-status=live}}</ref><ref name="eilperin">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/27/AR2007032702357_pf.html|newspaper=The Washington Post|title=New Drive Afoot to Pass Equal Rights Amendment|first=Juliet|last=Eilperin|access-date=22 Mei 2010|archive-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925233329/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/27/AR2007032702357_pf.html|url-status=live}}</ref> Sy is bestry deur groepe soos die ''National Organization for Women'' (NOW) en die ERAmerica-koalisie. Die ''Homemakers' Equal Rights Association'' is gestig as teenkanting tot Schlafly se veldtog.<ref>{{Cite journal|last=Heath|first=Carol|date=2008|title=Homemakers' Equal Rights Association (HERA) Records, 1971-1987, n.d|url=https://www.luc.edu/media/lucedu/wla/pdfs/Homemakers%27%20Equal%20Rights%20Association.pdf|journal=Women and Leadership Archives Loyola University Chicago|access-date=12 Desember 2019|archive-date=23 Februarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223154310/https://www.luc.edu/media/lucedu/wla/pdfs/Homemakers%27%20Equal%20Rights%20Association.pdf|url-status=live}}</ref> In 1972, toe Schlafly haar veldtog teen die Gelyke Regte-wysiging van stapel gestuur het, was die wysiging reeds geratifiseer deur 28 van die vereiste 38 [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstate]].<ref>{{cite web |title=The Women Who Fought For And Against The ERA: Part II |url=https://www.wwno.org/podcast/tripod-new-orleans-at-300/2017-04-27/the-women-who-fought-for-and-against-the-era-part-ii |website=wwno.org |publisher=WWNO |access-date=1 Junie 2022 |archive-date=26 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726110407/https://www.wwno.org/podcast/tripod-new-orleans-at-300/2017-04-27/the-women-who-fought-for-and-against-the-era-part-ii |url-status=live }}</ref> Sewe verdere deelstate het die wysiging geratifiseer nadat Schlafly haar veldtog geloods het, maar 'n verdere vyf deelstate het hul ratifikasie herroep. Die laaste deelstaat wat die wysiging geratifiseer het was [[Indiana]], waar staatsenator Wayne Townsend die deurslaggewende stem was in Januarie 1977.<ref>{{Cite web|url=https://www.southbendtribune.com/news/politics/indiana-governor-candidate-wayne-townsend-dies/article_6a1a975c-4c6a-5b96-b4ec-1942dc38a901.html|title=1984 Indiana governor candidate Wayne Townsend dies|author=Tom Davies|agency=Associated Press|website=South Bend Tribune|language=en|access-date=12 Desember 2019|archive-date=12 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212005939/https://www.southbendtribune.com/news/politics/indiana-governor-candidate-wayne-townsend-dies/article_6a1a975c-4c6a-5b96-b4ec-1942dc38a901.html|url-status=live}}</ref> (Nevada, Illinois en [[Virginië]] het die wysiging geratifiseer tussen 2017 en 2020, baie jare nadat die sperdatum om so te doen reeds verstryk het.) Die Gelyke Regte-wysiging is nouliks verslaan, nadat dit in altesaam 35 state bekragtig is.<ref name="Founding"/> Die Politieke wetenskaplike, Jane J. Mansbridge, het in haar geskiedenis van die Gelyke Regte-wysiging tot die volgende gevolgtrekking gekom:{{blockquote|Baie mense wat die stryd oor die wysiging gevolg het, het geglo – tereg na my mening – dat die wysiging teen 1975 of 1976 bekragtig sou gewees het as dit nie vir Phyllis Schlafly se vroeë en effektiewe poging was om potensiële teenstanders te organiseer nie.<ref>Jane J. Mansbridge, ''Why we lost the ERA'' (Drukpers van die Universiteit van Chicago, 1986) p 110.</ref>}} Joan Williams argumenteer dat die "ERA verslaan is toe Schlafly dit verander het in 'n oorlog tussen vroue oor geslagsrolle."<ref>{{cite book|last=Joan Williams|title=Unbending Gender: Why Family and Work Conflict and What To Do About It|url=https://books.google.com/books?id=SxtNubyWAEMC&pg=PA147|year=1999|publisher=Oxford UP|page=147|isbn=9780199840472|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=SxtNubyWAEMC&pg=PA147|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Judith Glazer-Raymo argumenteer soos volg:{{blockquote|As gematigdes, het ons gedink ons verteenwoordig die magte van rede en welwillendheid, maar het versuim om die krag van die gesinswaardes-argument en die enkelgesindheid van Schlafly en haar volgelinge ernstig op te neem. Die ERA se nederlaag het die vrouebeweging ernstig beskadig, die momentum en die potensiaal daarvan om maatskaplike verandering aan te wakker, vernietig... Uiteindelik het dit gelei tot feministiese ontevredenheid met die Republikeinse Party, wat die Demokrate 'n nuwe bron van krag gegee het wat, gekombineer met oorweldigende minderheidsteun, gehelp het om Bill Clinton in 1992 en weer in 1996 tot president te verkies.<ref>{{cite book|last=Judith Glazer-Raymo|title=Shattering the Myths: Women in Academe|url=https://books.google.com/books?id=pTWzBcW07RwC&pg=PA19|year=2001|publisher=Johns Hopkins UP|page=19|isbn=9780801866418|access-date=February 19, 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=pTWzBcW07RwC&pg=PA19|url-status=live}}</ref>}} Kritici van Schlafly het daarop gewys dat sy nie 'n tipiese huisvrou was nie, aangesien sy baie betrokke was by politieke aangeleenthede. <ref name="Evangelist">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,945990,00.html |magazine=Time |title=Nation: Anti-ERA Evangelist Wins Again |date=3 Julie 1978 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121004145/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C945990%2C00.html |archive-date=21 Januarie 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.buzzflash.com/interviews/04/02/int04008.html|title=Buzzflash Headlines|access-date=7 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828012920/http://www.buzzflash.com/interviews/04/02/int04008.html|archive-date=28 Augustus 2013}}</ref> === Uitsaaiwese === In die uitsaaimedia het Schlafly vanaf 1973 tot 1975 kommentaar gelewer op die Chicagose-nuusradiostasie WBBM, ''CBS Morning News'' vanaf 1974 tot 1975, en CNN vanaf 1980 tot 1983. In 1983 het sy begin met die skep van gesindikeerde daaglikse 3-minuut-kommentare vir radio. In 1989 het sy begin om 'n weeklikse radiogeselsprogram, ''Eagle Forum Live'', aan te bied.<ref name="Eagle bio">{{cite web|title=Phyllis Schlafly bio|url=http://www.eagleforum.org/misc/bio.html|publisher=Eagle Forum|access-date=4 Februarie 2012|archive-date=3 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103171548/http://www.eagleforum.org/about/bio.html|url-status=live}}</ref> == Oogpunte == === Maatskaplike oogpunte === ==== Vrouekwessies ==== In November 1977 was sy 'n opposisiespreker tydens die 1977-Nasionale Vrouekonferensie saam met Lottie Beth Hobbs, Dr. Mildred Jefferson, Nellie Gray en Bob Dornan.<ref>"[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip-526-f47gq6s51g 1977 National Women's Conference: A Question of Choices]," 1977-11-21, The Walter J. Brown Media Archives & Peabody Awards Collection at the University of Georgia, American Archive of Public Broadcasting</ref>[[Lêer:President Ronald Reagan meeting with Phyllis Schlafly in the Oval Office - DPLA - a7d2792f3feb8726a43e2008829a2f9f.jpg|duimnael|Schlafly saam met President [[Ronald Reagan]] in 1983.]] Schlafly het in 1978 aan die tydskrif ''Time'' gesê, "Ek het toesprake gekanselleer wanneer my man van mening was dat ek te veel van die huis afwesig was."<ref>{{cite news |date=3 Julie 1978 |title=Anti-ERA Evangelist Wins Again |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,945990,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121004145/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C945990%2C00.html |archive-date=21 Januarie 2011 |magazine=Time}}</ref> Tydens 'n onderhoud op 30 Maart 2006 het sy die verbetering in vrouens se lewe gedurende die laaste dekades van die 20ste eeu toegeskryf aan koste- en arbeidsbesparende toestelle en items soos die tuimeldroeër en weggooibare doeke.<ref name="nytimes">{{cite news |last=Bellafante |first=Ginia |date=March 30, 2006 |title=A Feminine Mystique All Her Own |url=https://www.nytimes.com/2006/03/30/garden/30phyllis.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304171607/http://www.nytimes.com/2006/03/30/garden/30phyllis.html |archive-date=4 Maart 2014 |access-date=31 Januarie 2008 |work=The New York Times}}</ref> Sy het die ''[[Roe v. Wade]]''-beslissing "die betreurenswaardigste uitspraak in die geskiedenis van die Hoë Hof van die Verenigde State" genoem en gesê dat dit "verantwoordelik is vir die moord van miljoene ongebore babas".<ref>{{cite news |date=18 Januarie 2002 |title=Anniversary: Roe v. Wade |url=http://discuss.washingtonpost.com/wp-srv/zforum/02/nation_schlafly011802.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610060153/http://discuss.washingtonpost.com/wp-srv/zforum/02/nation_schlafly011802.htm |archive-date=10 Junie 2011 |newspaper=The Washington Post}}</ref> ==== Gelyke Regte-wysiging ==== Schlafly se politieke teenkanting teen die Gelyke Regte-wysiging was gebaseer op die verdediging van tradisionele geslagsrolle, soos slegs mans wat in oorloë veg. Sy het aangevoer dat die Gelyke Regte-wysiging die diensplig van slegs mans sou uitskakel en verseker dat vroue ewe veel aan diensplig onderworpe sou wees en verplig sou wees om ook te veg, en dat die verdediging van tradisionele geslagsrolle 'n nuttige taktiek geblyk het. In Illinois het die anti-ERA-aktiviste tradisionele simbole van die Amerikaanse huisvrou gebruik en tuisgemaakte kos (brood, konfyt, appeltert, ens.) na die staatswetgewers geneem, met die slagspreuke: "Preserve us from a congressional jam; Vote against the ERA sham" and "I am for Mom and apple pie."<ref>{{cite book|first=Rosalind|last=Rosenberg|title=Divided Lives: American Women in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|year=2008|page=225|publisher=Macmillan |isbn=9780809016310|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Lisa Levenstein het gesê dat die feministiese beweging in die laat-1970's vlugtig gepoog het om 'n program op die been te bring om ouer geskeide vroue en weduwees by te staan.<ref>{{cite web|url=https://www.uncg.edu/his/faculty/levenstein.html|title=Lisa Levenstein – HIS – UNCG|access-date=24 Augustus 2015|archive-date=10 Desember 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210190838/http://www.uncg.edu/his/faculty/levenstein.html|url-status=live}}</ref> Baie weduwees is nie in aanmerking geneem vir maatskaplike sekerheidsvoordele nie, min geskeides het onderhoud van hul vorige huweliksmaats ontvang, en na 'n loopbaan as huisvrou het min vroue enige vaardighede gehad om die arbeidsmark te betree. Die program het egter skerp kritiek van jong aktiviste ontvang, wat voorkeur gegee het aan arm minderhede eerder as aan die middelklas. Teen 1980 het NOW die program afgeskaal, aangesien hulle amper uitsluitlik op die bekragtiging van die Gelyke Regte-wysiging gefokus het. Schlafly het in die politieke vakuum inbeweeg en die feministe veroordeel omdat hulle ouer, middelklasweduwees en geskeides in nood in die steek gelaat het, en gewaarsku dat die wysiging die wette ten gunste van mans sou skoei en die wetlike beskerming wat ouer vroue dringend nodig gehad het, sou afstroop.<ref>{{cite journal |last1=Levenstein |first1=Lisa |title="Don't Agonize, Organize!": The Displaced Homemakers Campaign and the Contested Goals of Postwar Feminism |journal=The Journal of American History |date=1 Maart 2014 |volume=100 |issue=4 |pages=1114–1138 |doi=10.1093/jahist/jau007 }}</ref> Schlafly het gesê dat die Gelyke Regte-wysiging slegs tot voordeel van jong werkende vroue was, en het gewaarsku dat indien mans en vroue gelyk behandel moes word, die wending die sekuriteit van middeljarige huisvroue sonder werksvaardighede sou bedreig. Sy het ook aangevoer dat die wysiging wetlike beskermingsmaatreëls soos onderhoud sou bedreig en die regbank se neiging om ten guste van geskeide moeders te beslis in verband met toesig oor hul kinders, sou uitskakel.<ref>{{cite book|first1=Deborah L.|last1=Rhode|title=Justice and Gender: Sex Discrimination and the Law|url=https://books.google.com/books?id=S1qosJPdqPkC&pg=PA66|year=2009|publisher=Harvard UP|pages=66–67|isbn=9780674042674|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=S1qosJPdqPkC&pg=PA66|url-status=live}}</ref> Schlafly se argument dat beskermende wette verbeur sal word het aanklank gevind by werkende vroue.<ref>{{cite book|first=Rosalind|last=Rosenberg|title=Divided Lives: American Women in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|year=2008|pages=225–26|publisher=Macmillan |isbn=9780809016310|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|url-status=live}}</ref> In 2007, terwyl sy daaraan gewerk het om 'n nuwe weergawe van die Gelyke Regte-wysiging te verslaan, het Schlafly gewaarsku dat dit howe sou dwing om huwelike van dieselfde geslag goed te keur en huisvroue en weduwees se voordele vir maatskaplike sekerheid te weier.<ref name=eilperin/> ==== Salarisverskiile by die geslagte ==== Schlafly het beswaar gemaak teen die konsep van die geslags-salariskloof en gesê dat "'n misleidende propagandaveldtog deur die feministiese beweging georkestreer word."{{sfn|Schlafly|2003|p=98}} Sy het verklaar dat dit "deel is van die feministe se vernedering van die rol van moederskap [...] wat ontwerp is om [...] moederskap uit te skakel deur die Verenigde State te verander na 'n samelewing waarin vroue voltyds en lewenslank vir arbeid ingespas word".{{sfn|Schlafly|2003|p=98}} Trouens, sy het geglo dat selfs al verdien mans meer as vroue, dit voordelig is vir die samelewing as geheel, want "ons wil 'n samelewing hê waarin die gemiddelde man meer as die gemiddelde vrou verdien sodat sy verdienste sy voorsieningsrol kan vervul om 'n tuiste en ondersteuning vir sy vrou te bied wat hul kinders koester."{{sfn|Schlafly|2003|p=79}} Sy het gesê: "Ons wil beslis nie 'n samelewing hê waarin die gemiddelde loon wat aan alle vroue betaal word, gelyk is aan [daardie van] mans, want daardie samelewing sou die rol van moederskap uitskakel."{{sfn|Schlafly|2003|p=99}} ==== Moederskap ==== Schlafly het geglo dat die primêre rol van 'n vrou dié van vrou, moeder en huisvrou moet wees, eerder as loopbaanvrou.{{sfn|Schlafly|1977|p=56}} Sy het ook geglo dat moederskap noodsaaklik is vir die welstand van die samelewing, en gesê: "[Moederskap] is die mees sosiaal nuttige rol van almal"{{sfn|Schlafly|2003|p=99}} en "die afhanklike vrou en moeder wat vir haar eie kinders sorg...vervul die mees sosiaal noodsaaklike rol in ons samelewing."{{sfn|Schlafly|2003|p=94}} ==== Verskille tussen mans en vroue ==== Schlafly het die standpunt gehuldig dat mans en vroue fundamenteel verskil en het teengestaan wat sy genoem het die "feministiese [propagandistiese]" bewering dat "ons die samelewing moet herontwerp om geslagsneutraal te word en dat mans hul macho-beeld moet afskud en hulself moet herontwerp om huismans te word."{{sfn|Schlafly|2003|p=60}} In plaas daarvan het sy geglo dat dit nie moontlik was om die verskille tussen mans en vroue uit te wis nie. Sy het aangevoer dat feministe "hul klagte by God sal moet opneem," omdat "geen ander mag die fundamentele en noodsaaklike verskille tussen mans en vroue kan verander nie."{{sfn|Schlafly|1977|p=12-3}} ==== Gesin ==== Schlafly het aangevoer dat die gesin die plek van die grootste groei en bevrediging vir vroue is.{{sfn|Schlafly|1977|p=52}} Sy het verwerp wat sy beweer die feministiese siening is dat die gesin 'n anachronisme is wat vroue vasbind.{{sfn|Schlafly|2003|p=195}} Sy het geglo dat die instelling van die gesin as "die basiese eenheid van die samelewing [...] die grootste enkele prestasie in die hele geskiedenis van vroueregte is."{{sfn|Schlafly|1977|p=33}} Sy het gesê dat "die toekoms van ons nasie afhang van kinders wat grootword om goeie burgers te wees, en die beste manier om daardie doel te bereik, is om emosioneel stabiele, ongeskonde gesinne te hê."{{sfn|Schlafly|2003|p=102}} ==== Huwelik ==== In Maart 2007 het Schlafly uitgevaar teen die begrip "huweliksverkragting" tydens 'n toespraak by Bates College in Lewiston, Maine: "Deur in die huwelik te tree, stem die vrou toe tot seks, en ek dink nie mens kan dit verkragting noem nie."<ref>{{cite news |last=Leonard |first=J.T. |date=29 Maart 2007 |title=Schlafly cranks up agitation at Bates |url=https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023055246/https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |archive-date=23 Oktober 2020 |access-date=28 Desember 2010 |newspaper=Sun Journal}}</ref> Schlafly het aangevoer dat mans en vroue se rolle in die huwelik verskil en so moet bly. Sy het haar standpunt verdedig as een wat noodsaaklik is vir orde in pleks daarvan dat dit 'n bedreiging vir gelykheid is; sy het gesê: "As die huwelik 'n suksesvolle instelling moet wees, moet dit ... 'n uiteindelike besluitnemer hê, en dit is die man."{{sfn|Schlafly|1977|p=50}} ==== Selfdegeslaghuwelike ==== Schlafly was gekant teen selfdegeslaghuwelike en burgerlike verbintenisse: "[a]anvalle op die definisie van 'n huwelik as die verbintenis tussen 'n man en 'n vrou is afkomstig van die gay-lobby wat erkenning soek vir hul leefstyl."<ref name="PSR_09-11">{{cite web |last=Schlafly |first=Phyllis |date=November 2009 |title=Feminists Psychoanalyze Themselves Again |url=http://www.eagleforum.org/psr/2009/nov09/psrnov09.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124173251/http://www.eagleforum.org/psr/2009/nov09/psrnov09.html |archive-date=24 November 2010 |access-date=23 November 2010 |website=The Phyllis Schlafly Report |publisher=Eagle Forum}}</ref> Schlafly se koppeling van die Gelyke Regte-wysiging met gays en selfdegeslaghuwelike het 'n rol gespeel in haar teenkanting van die Gelyke Regte-wysiging.<ref name="PSR_86-09">{{cite web |last=Schlafly |first=Phyllis |date=September 1986 |title=A Short History of E.R.A |url=http://www.eagleforum.org/psr/1986/sept86/psrsep86.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125172914/http://www.eagleforum.org/psr/1986/sept86/psrsep86.html |archive-date=25 November 2010 |access-date=23 November 2010 |website=The Phyllis Schlafly Report |publisher=Eagle Forum}}</ref><ref name="Time_2009">{{cite news |last=Sachs |first=Andrea |date=7 April 2009 |title=Phyllis Schlafly at 84 |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1889757,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410072604/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1889757,00.html |archive-date=10 April 2009 |access-date=23 November 2010 |magazine=Time}}</ref> ==== Verenigde Nasies en internasionale verhoudinge ==== Schlafly het die [[Verenigde Nasies]] verpes en verag. Op die 50ste herdenking van die VN in 1995 het sy daarna verwys as "'n rede vir rou, nie vir viering nie. Dit is 'n monument vir dwase hoop, kompromieë vol verleentheid, verraad van ons dienspligtiges en 'n bestendige stroom beledigings teenoor ons nasie. Dit is 'n [[Trojaanse perd]] wat die vyand in ons midde dra en Amerikaners lok om onder vreemde wapens te veg en te sterf in verre lande." Sy het president [[Bill Clinton]] se besluit in 1996 teengestaan om 20 000 Amerikaanse troepe na [[Bosnië en Herzegowina|Bosnië]] te stuur tydens die Joego-Slawiese Oorloë. Schlafly het opgemerk dat [[Balkan]]-nasies mekaar al 500 jaar lank beveg en aangevoer dat die Amerikaanse weermag nie "polisiemanne" van wêreldprobleme moet wees nie.<ref>Critchlow 2005, pp. 298–99</ref> Voor die kongressionele verkiesings van 1994 het Schlafly [[globalisering]] deur die [[Wêreldhandelsorganisasie]] veroordeel as 'n "direkte aanval op Amerikaanse [[soewereiniteit]], onafhanklikheid, werkgeleenthede en ekonomie ... enige land wat sy wette moet verander om die beslissings van 'n wêreldorganisasie te gehoorsaam, het sy soewereiniteit opgeoffer."<ref>Critchlow 2005, p. 298</ref> Teen die einde van 2006 het Schlafly saam met Jerome Corsi en die aktivis Howard Phillips 'n webwerf geskep wat teen die idee van 'n "Noord-Amerikaanse Unie gekant was, waaronder die Verenigde State, Mexiko en Kanada 'n geldeenheid sou deel en geïntegreer sou word in 'n struktuur soortgelyk aan die Europese Unie.<ref>{{cite news|url=http://archive.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2007/11/25/the_amero_conspiracy/|title=The amero conspiracy|last=Bennett|first=Drake|date=25 November 2007|work=The Boston Globe|access-date=20 Februarie 2009|archive-date=15 Februarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225173748/http://www.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2007/11/25/the_amero_conspiracy/?page=full|url-status=live}}</ref> Gedurende die [[Koue Oorlog]] was Schlafly gekant teen ooreenkomste op vuurwapenbeheer met die [[Sowjetunie]]. In 1961 skryf sy dat "vuurwapenbeheer] nie [[Kommunisme|Rooi]] aggressie sal voorkom nie, net soos die ontwapening van ons polisie nie moord, diefstal en verkragting sal stuit nie."<ref>Phyllis Schlafly, "Communist Master Plan for 1961", ''Cardinal Mindszenty Newsletter'', 15 Februarie 1961.</ref> ==== Regbank ==== Schlafly was 'n uitgesproke kritikus teen aktivis-regters, veral regters wat dien op die Hoë Hof van die Verenigde State van Amerika. In 2005 het sy nasionale opskrifte gehaal tydens 'n konferensie van die Joods-Christelike Raad vir Grondwetlike Herstel, deur voor te stel dat "die Kongres moet begin praat oor die verwydering" van Regter Anthony Kennedy, met as rede vir die inisiasie van die proses, Regter Kennedy se beslissende stem om die doodstraf vir minderjariges te herroep.<ref>{{cite news|first=Dana|last=Milbank|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A38308-2005Apr8.html|title=And the Verdict on Justice Kennedy Is: Guilty|newspaper=The Washington Post|date=9 April 2005|page=A03|access-date=8 September 2017|archive-date=26 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170526101742/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A38308-2005Apr8.html|url-status=live}}</ref> In April 2010, kort nadat John Paul Stevens sy aftrede as regter van die Hoë Hof van die Verenigde State aangekondig het, het Schlafly gevra vir die aanstelling van 'n militêre veteraan in die Hof. Stevens was 'n veteraan en met sy aftrede was die hof "in gevaar om sonder 'n enkele militêre veteraan gelaat te word".<ref>{{cite press release|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/schlafly--obama-would-be-foolish-to-leave-supreme-court-without-a-veteran-90368884.html|title=Schlafly: Obama Would Be Foolish to Leave Supreme Court Without a Veteran|publisher=Prnewswire.com|access-date=2 Junie 2013|archive-date=15 Oktober 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015132948/http://www.prnewswire.com/news-releases/schlafly--obama-would-be-foolish-to-leave-supreme-court-without-a-veteran-90368884.html|url-status=live}}</ref> ==== Voorstelle in verband met immigrasie ==== Schlafly het geglo dat die Republikeinse Party voorstelle vir immigrasiehervorming moet verwerp; sy het aan ''Focus Today'' gesê dat dit 'n "groot mite" is dat die GOP Latyns-Amerikaanse kiesers in die Verenigde State moet bereik. "Die mense na wie die Republikeine moet uitreik, is die blanke stemme, die blanke kiesers wat nie tydens die laaste verkiesing gestem het nie. Die propagandiste lei ons op die verkeerde pad ... [D]aar is glad geen bewyse dat die Latyns-Amerikaners wat van Meksiko afkomstig is Republikeins sal stem nie."<ref name="ABCUnivision">[https://abcnews.go.com/ABC_Univision/Politics/phyllis-schlafly-myth-republicans-seek-hispanic-voters/story?id=19287799 Phyllis Schlafly's White Voter Mirage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130032035/https://abcnews.go.com/ABC_Univision/Politics/phyllis-schlafly-myth-republicans-seek-hispanic-voters/story?id=19287799|date=30 November 2020}}, Jordan Fabian, ABC News/Univision, 29 Mei 2013</ref> ==== Presidensiële verkiesings ==== [[Lêer:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 2.jpg|links|duimnael|Schlafly tydens 'n vergadering van konserwatiewes in Des Moines, [[Iowa]], in Maart 2011]] Schlafly het nie 'n kandidaat vir die Republikeinse presidensiële nominasie in 2008 onderskryf nie, maar sy het haar uitgespreek teen Mike Huckabee, wat, volgens haar, as goewerneur die Republikeinse Party in [[Arkansas]] "in 'n gemors" gelaat het. Tydens die Eagle Forum het sy die kongreslid van die Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers, Tom Tancredo van [[Colorado]], as gas gehad, wat bekend is vir sy teenkanting teen onwettige immigrasie. Voor sy verkiesing, het sy Barack Obama gekritiseer as "'n elitis wat met woorde werk".<ref name="Man of words">{{cite web|first=Sam|last=Leith|title=Obama's Oratory|url=https://www.ft.com/content/acef9222-e35a-11dd-a5cf-0000779fd2ac|website=Financial Times|date=17-18 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108064335/http://www.ft.com/cms/s/2/acef9222-e35a-11dd-a5cf-0000779fd2ac.html|archive-date=8 Januarie 2010}}</ref> Gedurende die verkiesing het sy John McCain onderskryf tydens 'n onderhoud deur te sê: "Well, I'm a Republican, I'm supporting McCain". Toe sy gevra is oor Rush Limbaugh se kritiek op John McCain, het sy gesê: "Well, there are problems, we are trying to teach him".<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vExMOKn3Swk| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/vExMOKn3Swk| archive-date=17 November 2021 | url-status=live|title=Phyllis Schlafly Speaks Out|date=15 Mei 2008|publisher=YouTube|access-date=2 Junie 2013}}{{cbignore}}</ref> Schlafly het Michele Bachmann in Desember 2011 onderskryf vir die Iowa-koukus van die 2012 Republikeinse presidensiële voorverkiesings, met verwysing na Bachmann se werk teen "ObamaCare" en voorstelle vir besuinigingsmaatreëls" en Bachmann se ondersteuning van tradisionele waardes.<ref>{{cite news|url=http://caucuses.desmoinesregister.com/2011/12/04/conservative-activist-phyllis-schlafly-endorses-michele-bachmann|title=Conservative activist Phyllis Schlafly endorses Michele Bachmann|last=Jacobs|first=Jennifer|date=4 Desember 2011|newspaper=The Des Moines Register|access-date=6 Desember 2011}}{{Dead link|date=Oktober 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Lêer:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 3.jpg|regs|duimnael|Schlafly tydens die 2013-Conservative Political Action Conference (CPAC).]] Op 3 Februarie 2012 het Schlafly aangekondig dat sy vir Rick Santorum sal stem in 2012 se Republikeinse voorverkiesing vir [[Missouri]].<ref name="SantorumSupport">{{cite web|last1=Levy|first1=Pema|title=Phyllis Schlafly Will Vote For Santorum|url=http://talkingpointsmemo.com/livewire/phyllis-schlafly-will-vote-for-santorum|website=TPM|access-date=16 Julie 2017|format=Livewire|date=3 Februarie 2012|quote=... planning to vote for Rick Santorum|archive-date=2 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022116/http://talkingpointsmemo.com/livewire/phyllis-schlafly-will-vote-for-santorum|url-status=live}}</ref> In 2016 het sy [[Donald Trump]] se kandidaatskap vir president onderskryf.<ref>{{cite web|last1=Ward|first1=Jon|title=The Trump supporter who matters more to Iowa conservatives than Palin|url=https://www.yahoo.com/politics/the-trump-supporter-who-matters-more-to-iowa-215629893.html|website=Yahoo! Politics|date=20 Januarie 2016|quote=And she's willing to take a chance with someone who's going to shake things up.|access-date=21 Januarie 2016|archive-date=20 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120234816/https://www.yahoo.com/politics/the-trump-supporter-who-matters-more-to-iowa-215629893.html|url-status=live}}</ref> Die onderskrywing het aanleiding gegee tot 'n geskil in die raad van die Eagle Forum. Schlafly het verskil van ses ander raadslede, sowel as haar dogter, Anne Cori,<ref>{{cite news|url=http://www.freerepublic.com/focus/f-news/3419831/posts?page=1|title=Phyllis Schlafly Pushes Own Daughter to Resign Amid Cruz-Trump Split|work=Daily Caller|date=11 April 2016|first1=Alex|last1=Pfeiffer|access-date=11 April 2016|archive-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416221237/http://freerepublic.com/focus/f-news/3419831/posts?page=1|url-status=live}}</ref> en Cathie Adams, die voormalige voorsitster van die Republikeinse Party van Texas.<ref name="EagleCoup">{{cite news|last1=Weigel|first1=David|title=Phyllis Schlafly faces coup over Trump endorsement|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/11/phyllis-schlafly-endorses-trump-then-faces-coup/|access-date=19 Julie 2017|newspaper=The Washington Post|date=10 April 2016|archive-date=2 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022535/https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/11/phyllis-schlafly-endorses-trump-then-faces-coup/|url-status=live}}</ref> Adams het voorkeur gegee aan Senator [[Ted Cruz]] van Texas, Trump se belangrikste opponent, wat Adams as 'n meer konserwatiewe keuse beskou het.<ref name="EndorseCruz">{{cite web|last1=Medina|first1=Jose|title=Texas Eagle Forum's Cathie Adams: Schlafly Was Manipulated into Endorsing Trump|url=http://tfn.org/texas-eagle-forums-cathie-adams-schlafly-manipulated-trump/|date=23 Maart 2016|website=Texas Freedom Network|quote=When you're 91 and you're not out with the grass roots all the time, it is very much taking advantage of someone.|access-date=17 Julie 2017|archive-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909131159/http://tfn.org/texas-eagle-forums-cathie-adams-schlafly-manipulated-trump/|url-status=live}}</ref> Schlafly se laaste boek, ''The Conservative Case for Trump'', is gepubliseer op 6 September 2016, een dag na haar afsterwe.<ref name="ConservativeCase">{{cite book|last1=Schlafly|first1=Phyllis|last2=Martin|first2=Ed|last3=Decker|first3=Brett M.|title=The Conservative Case for Trump|date=6 September 2016|publisher=Regnery Publishing|isbn=978-1621576280|page=272}}</ref> == Gepubliseerde werke == Schlafly was die [[Skrywer|skryfster]] van 26 [[boek]]e oor 'n aantal onderwerpe, van kindersorg tot ''phonics''. <ref>Die begrip moet nie verwar word met die begrippe [[fonetiek]] en [[fonologie]] nie. Waar eersgenoemde begrip 'n vertakking van [[taalkunde]] is wat die studie van die [[klank]]e van menslike spraak behels, of — in die geval van gebaretaal — die ekwivalente aspekte van handseine, is laasgenoemde 'n vertakking van die taalkunde wat gemoeid is met die sistematiese organisasie van klanke in tale. Dit fokus tradisioneel grootliks op die studie van die sisteme van [[Foneem|foneme]], in besonder tale, maar kan ook enige [[Sinchroniese taalkunde|linguistiese ontleding]] dek, of op 'n vlak onder die woord (insluitend lettergrepe, begin en rym, artikulatoriese gebare, artikulatoriese kenmerke, mora ens), of op alle vlakke van taal waar klank oorweeg word as gestruktureerd vir die oordra van linguistiese betekenis. Fonologie sluit ook die studie van ekwivalente organisatoriese sisteme in gebaretaal in. Die woord fonologie kan ook verwys na die fonologiese sisteem (klanksisteem) van 'n gegewe taal. Dit is een van die fundamentele stelsels waaruit gemeen word 'n taal bestaan, soos sy [[Sinsbou|sintaksis]] en [[woordeskat]]. Fonologie word gereeld afgesonder van [[fonetiek]]. Terwyl fonetiek gemoeid is met die fisiese produksie, akoestiese oordrag en waarneming van die spraakklanke, beskryf fonologie die manier waarop klanke funksioneer binne 'n gegewe taal of regdeur tale om betekenis te enkodeer. Volgens baie taalkundiges behoort fonetiek tot [[Sinchroniese taalkunde|beskrywende linguistiek]] en fonologie tot teoretiese linguistiek, hoewel die vasstelling van die fonologiese sisteem van 'n taal noodwendig 'n toepassing van die teoretiese aspekte is vir die ontleding van fonetiese bewyse. Neem kennis dat die onderskeiding nie altyd gemaak is nie, veral nie voor die ontwikkeling van die moderne konsep van [[foneem|foneme]] in die middel van die 20ste eeu nie. Sekere onderafdelings van moderne fonologie oorvleuel met fonetiek in beskrywende dissiplines soos psigolinguistiek en spraakpersepsie, met spesifieke areas tot gevolg soos artikulatoriese fonologie of laboratorium-fonologie.</ref> ''Phonics'' is 'n metode vir die onderrig van [[lees]] en skryf aan beginners. Dit behels onderrig in die verhouding tussen die klanke van die gesproke [[taal]] ([[foneem|foneme]]) en die letters ([[Grafeem|grafeme]]) of groepe letters of [[lettergreep|lettergrepe]] van die geskewe taal. ''Phonics'' staan ook bekend as die alfabetiese beginsel of die "alfabetiese kode".<ref name="NRP 2-89">{{cite web |url=https://www.nichd.nih.gov/sites/default/files/publications/pubs/nrp/Documents/report.pdf |title=National reading panel, pg. 2-89, nichd.nih.gov (USA)}}</ref> Schlafly het ook 'n gesindikeerde weeklikse [[koerant]]rubriek geskryf vir Creators Syndicate.<ref>{{cite web|url=http://www.creators.com/opinion/phyllis-schlafly.html|title=Gang of Eight Increases Unemployment by Phyllis Schlafly on Creators.com – A Syndicate of Talent|publisher=Creators.com|access-date=2 Junie 2013|archive-date=11 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511140557/http://www.creators.com/opinion/phyllis-schlafly.html|url-status=live}}</ref> Schlafly se gepubliseerde werke sluit in: * ''A Choice Not an Echo'' (Pere Marquette Press, 1964) {{ISBN|0-686-11486-8}} * ''Grave Diggers'' (saam met Chester Ward) (Pere Marquette Press, 1964) {{ISBN|0-934640-03-3}} * ''Strike from Space: A Megadeath Mystery'' (Pere Marquette Press, 1965) {{ISBN|80-7507-634-6}} * ''Safe Not Sorry'' (Pere Marquette Press, 1967) {{ISBN|0-934640-06-8}} * ''The Betrayers'' (Pere Marquette Press, 1968) ISBN B0006CY0CQ * ''Mindszenty the Man'' (saam met Josef Vecsey) (Cardinal Mindszenty Foundation, 1972) ISBN B00005WGD6 * ''Kissinger on the Couch'' (Arlington House Publishers, 1974) {{ISBN|0-87000-216-3}} * ''Ambush at Vladivostok'', saam met Chester Ward (Pere Marquette Press, 1976) {{ISBN|0-934640-00-9}} * ''The Power of the Positive Woman'' (Crown Pub, 1977) {{ISBN|0-87000-373-9}} * ''The Power of the Christian Woman'' (Standard Pub, 1981) ISBN B0006E4X12 * ''Equal Pay for Unequal Work'' (Eagle Forum, 1984) {{ISBN|99950-3-143-4}} * ''Child Abuse in the Classroom'' (Crossway Books, 1984) {{ISBN|0-89107-365-5}} * ''Pornography's Victims'' (Crossway Books, 1987) {{ISBN|0-89107-423-6}} * ''Who Will Rock the Cradle?: The Battle for Control of Child Care in America'' (World Publications, 1989) {{ISBN|978-0849931987}} * ''First Reader'' (Pere Marquette Press, 1994) {{ISBN|0-934640-24-6}} * ''Turbo Reader'' (Pere Marquette Press, 2001) {{ISBN|0-934640-16-5}} * ''Feminist Fantasies'', met 'n voorwoord deur Ann Coulter (Spence Publishing Company, 2003) {{ISBN|1-890626-46-5}} * ''The Supremacists: The Tyranny of Judges and How to Stop It'' (Spence Publishing Company, 2004) {{ISBN|1-890626-55-4}} * ''Judicial Tyranny: The New Kings of America?'' – bydraende skryfster (Amerisearch, 2005) {{ISBN|0-9753455-6-7}} * ''The Flipside of Feminism: What Conservative Women Know—and Men Can't Say'' (WorldNetDaily, 2011) {{ISBN|978-1935071273}} * ''No Higher Power: Obama's War on Religious Freedom'' (Regnery Publishing, 2012) {{ISBN|978-1621570127}} * ''Who Killed the American Family?'' (WND Books, 2014) {{ISBN|978-1938067525}} * ''A Choice Not an Echo: Updated and Expanded 50th Anniversary Edition'' (Regnery Publishing, 2014) {{ISBN|978-1621573159}} * ''How the Republican Party Became Pro-Life'' (Dunrobin Publishing, 2016) {{ISBN|978-0-9884613-9-0}} * ''The Conservative Case for Trump'' – postuum, saam met Ed Martin en Brett M. Decker (Regnery Publishing, 2016) {{ISBN|978-1-62157-628-0}} == Verwysings == {{Verwysings}} *{{cite book | title = The Power of the Positive Woman | url = https://archive.org/details/powerofpositivew00schl | url-access = registration | last = Schlafly | first = Phyllis | year = 1977 | publisher = Arlington House Publishers | isbn = 9780870003738 | place = New York }} *{{cite book | title = Feminist Fantasies | last = Schlafly | first = Phyllis | year = 2003 | publisher = Spence Publishing Company| place = Texas }} == Bronnelys == * Critchlow, Donald T. ''Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade''. Drukpers van [[Princeton-universiteit]], 2005. {{ISBN|0-691-07002-4}}. * Ehrenreich, Barbara. 1983. ''The Hearts of Men: American Dreams and the Flight from Commitment''. New York: Anchor Books. * Felsenthal, Carol. ''The Sweetheart of the Silent Majority: The Biography of Phyllis Schlafly''. Doubleday, 1981. {{ISBN|0-89526-873-6}}. == Verdere leesstof == * Bass, Paul W. ''Missouri Innovators: Famous (and Infamous) Missourians who led the way in their field''. Missouri: The Acclaim Press, 2019. * Carroll, Peter N. ''Famous in America: The Passion to Succeed: Jane Fonda, George Wallace, Phyllis Schlafly, John Glenn''. New York: Dutton, 1985. * Farber, David. ''The Rise and Fall of Modern American Conservatism: A Short History''. 2010. pp.&nbsp;119–158. * Hallow, Ralph Z. "[http://washingtontimes.com/national/20051007-120157-1091r.htm Conservatives' first lady sparked pro-family effort]." ''The Washington Times'', 7 Oktober 2005. * Schlafly, Phyllis. ''A Choice Not an Echo''. * Spruill, Marjorie J. ''Divided We Stand: The Battle Over Women's Rights and Family Values That Polarized American Politics''. Bloomsbury, 2017. == Eksterne skakels == {{commons}} {{Wikiquote|Phyllis Schlafly}} * [http://www.phyllisschlafly.com/ Phyllis Schlafly Eagles webwerf] * [https://web.archive.org/web/20080704195513/http://www.umsl.edu/~whmc/guides/whm0224.htm Phyllis Schlafly Collection (1972–1982) in the Western Historical Manuscript Collection, University of Missouri-St. Louis] * {{C-SPAN|3706}} ** [https://www.c-span.org/video/?174246-1/depth-phyllis-schlafly ''In Depth'' onderhoud met Schlafly, 5 Januarie 2003] * {{find a Grave|169429833}} *[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip_15-086348h98h Onderhoud met Phyllis Schlafly] (2014), ''1964 Interviews'' Collection, American Archive of Public Broadcasting {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schlafly, Phyllis}} [[Kategorie:Geboortes in 1924]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse advokate]] [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] 3tq1ff9lnpxz80ja8gxbtkk63so1k6j 0 464395 2922055 2921019 2026-08-04T18:55:50Z Aliwal2012 39067 +multibeeld 2922055 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1969 | Huidige = 1970 | Volgende = 1971 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|150px]] Die [[1970]] [[Formule 1]]-seisoen was die 25ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 7 Maart begin en op 25 Oktober ná dertien wedrenne geëindig. == Kampioenrenjaers 1-2-3 == {{Multiple image | perrow = 3 | total_width = 450 | image1 = Jochen Rindt en 1969.jpg | caption1 = Jochen Rindt wen sy enigste Wêreldkampioenskap nadoods in 'n [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]. Hy het 'n fatale ongeluk begaan tydens kwalifisering vir die [[1970 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]]. | image2 = Jacky Ickx en 1969.jpg | caption2 = [[Jacky Ickx]], bestuurder van 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], was tweede, slegs vyf punte agter Rindt. | image3 = Clay Regazzoni at 1974 Dutch Grand Prix.jpg | caption3 = Ickx se spanmaat [[Clay Regazzoni]] voltooi die seisoen in die derde plek. }} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] qy8njjbug30s6chmxzltwk2pkmgpz2z 2922091 2922055 2026-08-04T19:09:23Z Aliwal2012 39067 2922091 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1969 | Huidige = 1970 | Volgende = 1971 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die [[1970]] [[Formule 1]]-seisoen was die 25ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 7 Maart begin en op 25 Oktober ná dertien wedrenne geëindig. == Kampioenrenjaers 1-2-3 == {{Multiple image | align = left | total_width = 450 | image1 = Jochen Rindt en 1969.jpg | caption1 = Jochen Rindt wen sy enigste Wêreldkampioenskap nadoods in 'n [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]. Hy het 'n fatale ongeluk begaan tydens kwalifisering vir die [[1970 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]]. | image2 = Jacky Ickx en 1969.jpg | caption2 = [[Jacky Ickx]], bestuurder van 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], was tweede, slegs vyf punte agter Rindt. | image3 = Clay Regazzoni at 1974 Dutch Grand Prix.jpg | caption3 = Ickx se spanmaat [[Clay Regazzoni]] voltooi die seisoen in die derde plek. }} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] jvxmzqrfu5jycwhw8ipmdcwggopwnvo 2922097 2922091 2026-08-04T19:13:42Z Aliwal2012 39067 /* Kampioenrenjaers 1-2-3 */ 2922097 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1969 | Huidige = 1970 | Volgende = 1971 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die [[1970]] [[Formule 1]]-seisoen was die 25ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 7 Maart begin en op 25 Oktober ná dertien wedrenne geëindig. == Kampioenrenjaers 1-2-3 == {{Multiple image | align = left | total_width = 450 | image1 = Jochen Rindt en 1969.jpg | caption1 = Jochen Rindt wen sy enigste Wêreldkampioenskap nadoods in 'n [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]. Hy het 'n fatale ongeluk begaan tydens kwalifisering vir die [[1970 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]]. | image2 = Jacky Ickx en 1969.jpg | caption2 = [[Jacky Ickx]], bestuurder van 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], was tweede, slegs vyf punte agter Rindt. | image3 = Clay Regazzoni at 1974 Dutch Grand Prix.jpg | caption3 = Ickx se spanmaat [[Clay Regazzoni]] voltooi die seisoen in die derde plek. (Foto in 1974 geneem) }} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] kgxpw8tvcwbm64wp3glcz76xoa9o9fy 0 464404 2921997 2921157 2026-08-04T18:14:11Z Oesjaar 7467 Verwyder sintaksfoute 2921997 wikitext text/x-wiki Die '''John Chard-medalje''' en die '''John Chard-dekorasie''' was Suid-Afrikaanse militêre onderskeidings. ==Kandidate== Hierdie eerbewyse is in 1952 deur koningin Elizabeth II tydens die [[Van Riebeeckfees]] op versoek van die Suid-Afrikaanse regering ingestel. Die medalje is aan lede van die Burgermag na 12 jaar van voortreflike diens toegeken. Na ‘n verdere tydperk van ten minste 8 jaar kon aan die draer van die medalje die dekorasie verleen word. In 2003 is hierdie toekennings afgeskaf en onder andere vervang met die Medalje vir Troue Diens. ==Medalje en dekorasie== Die medalje was van [[brons]], langwerpig in vorm van ongeveer 50 mm by 38 mm. Op die voorkant is in reliëf ‘n gebou wat ‘n deel van die sendingpos by Rorke’s Drift moet voorstel met ‘n drif in die Buffelsrivier op die voorgrond. Bo staan “John Chard” en onder “Dekorasie”. Op die verso is die koninklike monogram in reliëf afgebeeld. In 1961 met Repuliekwording is dit egter vervang met die landswapen. Die dekorasie lyk presies soos die medalje, maar met die verskil dat dit uit [[silwer]] vervaardig is. ==Drawyse== Die toekennings word op die linkerbors gedra, aan ‘n rooi lint met twee donkerblou strepe van 3.2 mm elk aan weerskante en van die rooi vertikale streep geskei deur twee vertikale wit lyne van 1.6 mm in die breedte. Bo-aan is ‘n knyper en onder ‘n ring. Op die lint is ‘n klein borsspeld van geskruisde swaarde of ‘n arend of ‘n anker wat respektiewelik die weermagonderdeel verteenwoordig waarin die draer diens doen. Boonop is aan die draer van die dekorasie die reg verleen om die letters J.C.D. agter sy naam te skryf. As ‘n militêr die dekorasie ontvang het, het dit die medalje vervang. Hy kon nie beide dra nie. ==Naam== Hierdie militêre eerbewys dra die naam van John Rouse Merriott Chard (*Boxhill, [[Plymouth]], 21 Desember 1947 - †Hatch Beauchamp, Taunton, [[Engeland]], 1 November 1897). Hy was ‘n Britse luitenant en mede-aanvoerder van die Britse magte ten tyde van die [[Slag van Rorke's Drift]] op 22 en 23 Januarie 1879 tydens die [[Anglo-Zoeloeoorlog]]. ==Lees ook== *[[Historiese slagveldroete van KwaZulu-Natal]] *[[Suid-Afrikaanse militêre dekorasies: 1952-1975]] ==Bibliografie== *https://www.battlefieldsroute.co.za/john-chard-medal/ *https://samilitaryhistory.org/vol142jr.html *https://samilhistory.com/tag/john-chard-decoration/ *https://www.1879zuluwar.com/t1004-john-chard-medal-other-medals-awarded [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]] [[Kategorie:Ordes, dekorasies en medaljes]] ezd6bzy49dph09o8h4m7eunsn9dwyvd 0 464407 2921993 2921219 2026-08-04T18:12:01Z Oesjaar 7467 /* Bronnelys */ Verwyder spasie 2921993 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Alectra dolichocalyx | authority = Philcox, (1987) | synonyms = }} '''''Alectra dolichocalyx ''''' is 'n eenjarige [[plant]] wat deel van die Orobanchaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]], [[Tanzanië]], [[Uganda]] en [[Zambië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:934124-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Alectra|dolichocalyx]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] rwyxfgv5p5q7j55gyhmf6f1y40ew3h0 0 464422 2921866 2921392 2026-08-04T12:16:18Z Rooiratel 90342 Beeld bygevoeg 2921866 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bass Strait Port Phillip Bay detail 19th century.svg|duimnael|Kaart van die Seestraat van Bass.]] Die '''''Seestraat van Bass''''' is 'n [[seestraat]] wat die eilandstaat [[Tasmanië]] van die [[Australië|Australiese vasteland]] skei (meer spesifiek die kus van [[Victoria (Australië)|Victoria]], met die uitsondering van die landgrens oor Boundaryeiland). Die seestraat bied die mees direkte waterweg tussen die [[Groot Australiese Baai]] en die [[Tasmansee]], en is ook die enigste maritieme roete na die ekonomies prominente Port Phillipbaai. Die seestraat, wat 8 000 jaar gelede gevorm is deur stygende seevlakke aan die einde van die laaste gletsertydperk, is deur Europese koloniste vernoem na die Engelse ontdekkingsreisiger en geneesheer George Bass (1771–1803). == Geografie == Die Seestraat van Bass is ongeveer 250&nbsp;km breed en 500&nbsp;km lank, met 'n gemiddelde diepte van 60&nbsp;m. Die breedste opening is ongeveer 350&nbsp;km tussen Kaap Portland aan die noordoostelike punt van Tasmanië en Point Hicks op die Australiese vasteland. Bass Canyon, een van die grootste ondersese klowe ter wêreld, is aan die oostelike rand van die seestraat geleë.<ref>{{cite web| url = https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S002532270600301X| title = Marine geology of the Quaternary Bass Canyon system, southeast Australia: A cool-water carbonate system| author = J.K. Mitchell, G.R. Holdgate, M.W. Wallace, S.J. Gallagher|date = 9 February 2007| publisher = [[Science Direct]] | access-date= 13 December 2025}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Seestrate]] [[Kategorie:Stille Oseaan]] [[Kategorie:Geografie van Australië]] 29oyoj78skgsu346z76507dnd5vfz9p 14 464453 2921890 2921655 2026-08-04T13:48:57Z JMK 649 +kat 2921890 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nasionale Party]] hfj80dqkvkil3e0r7bct4ujmtx65c14 0 464458 2922333 2921624 2026-08-05T11:20:28Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2922333 wikitext text/x-wiki Die '''[[1970 Formule Een-seisoen|1970]] [[Formule Een]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[10 Mei]] [[1970]] in [[Monaco]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 3 | {{flagicon|AUT}} '''[[Jochen Rindt]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 1:54:37.4 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{flagicon|AUS}} '''[[Jack Brabham]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 23.1 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 9 | {{flagicon|FRA}} '''[[Henri Pescarolo]]''' | '''[[Equipe Matra Sports|Matra]]''' | 80 | + 51.4 | 7 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{flagicon|NZL}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1:28.3 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{flagicon|UK}} '''[[Graham Hill]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1 Rondte | 16 | '''2''' |- ! 6 | 17 | {{flagicon|MEX}} '''[[Pedro Rodríguez]]''' | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' | 78 | + 2 Rondtes | 15 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{flagicon|SWE}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondtes | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 19 | {{flagicon|SUI}} [[Jo Siffert]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | Sonder brandstof | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 28 | {{flagicon|NZL}} [[Chris Amon]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Suspensie | 2 | &nbsp; |- ! {{abbr|NC|Not classified}} | 24 | {{flagicon|UK}} [[Piers Courage]] | [[De Tomaso]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 22 Rondtes | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 21 | {{flagicon|UK}} [[Jackie Stewart]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{flagicon|UK}} [[Jackie Oliver]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 42 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{flagicon|FRA}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[Equipe Matra Sports|Matra]] | 21 | Ewenaar | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{flagicon|NZL}} [[Bruce McLaren]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{flagicon|UK}} [[John Surtees]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 14 | Oliedruk | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{flagicon|BEL}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 11 | Half-as | 5 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1970]] qz6zcx3civq2q5560tm0s8ec4failu1 14 464463 2921931 2921641 2026-08-04T15:02:13Z JMK 649 commons 2921931 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|C.R. Swart}} [[Kategorie:Staatspresidente van Suid-Afrika]] e00g68e1727ij4w5nhwnqp2yfjx1e7l 0 464468 2922337 2921653 2026-08-05T11:25:32Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2922337 wikitext text/x-wiki Die '''[[1975 Formule Een-seisoen|1975]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[25 Mei]] [[1975]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] in [[België]] gehou. Dit was die sesde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:43:53.98 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 3 | [[Beeld:Flag of South Africa (1928–1994).svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 19.22 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 41.82 | 6 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:00.08 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{CH-VLAG}} '''[[Clay Regazzoni]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 1:03.84 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Tom Pryce]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:28.45 | 5 | '''1''' |- ! 7 | 1 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 8 |{{BR-VLAG}} [[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 9 | 14 | {{GB-VLAG}} [[Bob Evans]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 68 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 28 | {{US-VLAG}} [[Mark Donohue]] | [[Penske Racing|Penske]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 12 | 30 | {{BR-VLAG}} [[Wilson Fittipaldi Jr.]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{FR-VLAG}} [[François Migault]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 57 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Remme | 3 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Remme | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Remme | 14 | &nbsp; |- ! DNF | 21 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ratkas | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{IT-VLAG}} [[Lella Lombardi]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{GB-VLAG}} [[Tony Brise]] | [[Embassy Hill|Hill]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Koppeling | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978]] o0styykr9qtlijobo2rtz4st7e255vc 14 464469 2921891 2921856 2026-08-04T13:50:03Z JMK 649 +kat 2921891 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Jan Smuts}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Verenigde Party]] [[Kategorie:Boeregeneraals]] rzl6lvstgxvfsg2r4fgzpd12llto067 14 464509 2921889 2921855 2026-08-04T13:48:26Z JMK 649 +kat 2921889 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Johannes Gerhardus Strijdom}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nasionale Party]] hmuv4s09ov2huzmb77jfz95q8herzz7 3 464512 2921864 2026-08-04T12:12:33Z Rooiratel 90342 Welkom :) 2921864 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} ck8jq42j6v04e2izh6lv2i9rdpixwx5 2 464513 2921865 2026-08-04T12:12:45Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Nuwe gebruikersbladsy}}' 2921865 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 0 464514 2921874 2026-08-04T13:35:18Z Nikolai Kurbatov 125512 Nuwe bladsy geskep met '{{TITELAANSIG|''Spider-Man: Brand New Day''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Spider-Man: Brand New Day | beeld = | regisseur = Destin Daniel Cretton | produksieleier = Kevin Feige<br>Amy Pascal<br>Avi Arad<br>Rachel O'Connor | draaiboekskrywer = Chris McKenna<br>Erik Sommers | met = {{Plainlist| * Tom Holland * [[Zendaya]] * [[Sadie Sink]] * [[Jacob Batalon]] * [[Jon Bernthal]] * [[Florence Pugh]] * Tramell Till...' 2921874 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Spider-Man: Brand New Day''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Spider-Man: Brand New Day | beeld = | regisseur = Destin Daniel Cretton | produksieleier = Kevin Feige<br>Amy Pascal<br>Avi Arad<br>Rachel O'Connor | draaiboekskrywer = Chris McKenna<br>Erik Sommers | met = {{Plainlist| * Tom Holland * [[Zendaya]] * [[Sadie Sink]] * [[Jacob Batalon]] * [[Jon Bernthal]] * [[Florence Pugh]] * Tramell Tillman * [[Marisa Tomei]] * [[Mark Ruffalo]] }} | kinematografie = Brett Pawlak | musiek = Michael Giacchino | redigeerder = | verspreider = Sony Pictures Releasing | ateljee = Columbia Pictures<br>Marvel Studios<br>Pascal Pictures | vrystelling = [[27 Julie]] [[2026]] | speeltyd = 145 min | land = {{USA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 22084616 }} '''''Spider-Man: Brand New Day''''' is 'n [[VSA|Amerikaanse]] rolprent uit [[2026]]. Die film is geregisseer deur Destin Daniel Cretton.<ref>[https://variety.com/2026/film/box-office/spider-man-brand-new-day-global-debut-nears-1-billion-1236825975/ ‘Spider-Man: Brand New Day’ Obliterates Expectations With $927 Million Global Debut]</ref><ref>[https://deadline.com/2026/08/box-office-spider-man-brand-new-day-1237014268/ ‘Spider-Man: Brand New Day’ With $360M Is Now Biggest Opening Ever At Domestic Box Office – Monday AM Update]</ref> == Hoofrolspelers == * Tom Holland * [[Zendaya]] * [[Sadie Sink]] * [[Jacob Batalon]] * [[Jon Bernthal]] * [[Florence Pugh]] * Tramell Tillman * [[Marisa Tomei]] * [[Mark Ruffalo]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|22084616}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse rolprente]] m3r0k9jvc67vzjklffefb9eonm5gghm 14 464515 2921901 2026-08-04T13:59:59Z JMK 649 skep kat 2921901 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Daniël François Malan}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nasionale Party]] 9m8mjqqxux468wp5c117o9vy28glo28 2921902 2921901 2026-08-04T14:02:35Z JMK 649 2921902 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Daniel François Malan}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nasionale Party]] b6zontreq008liqoqtnszayatn7t7p7 14 464516 2921928 2026-08-04T14:57:21Z JMK 649 skep kat 2921928 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Boer prisoners of war}} [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] awa2p5sw1t1c965kdolllwtbelhah5f 14 464517 2921932 2026-08-04T15:10:02Z JMK 649 skep kat 2921932 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Bittereinders}} [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] a1kahsw5ddaxhij5xykufu0bi6m6a4n 14 464518 2921935 2026-08-04T15:21:20Z JMK 649 skep kat 2921935 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Paul Kruger}} [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] qmqyeepv883yn3ihjtls2q5njcj6biv 14 464519 2921937 2026-08-04T15:22:38Z JMK 649 skep kat 2921937 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Church Square, Pretoria}} [[Kategorie:Pretoria]] [[kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] imgwt18saaev3ajvpyuhcr9bq2q9d7e 2921958 2921937 2026-08-04T17:25:00Z JMK 649 vee uit 2921958 wikitext text/x-wiki vee uit asb. sbiv21t36ks9dm6fv0zhmfs8b6kcnqi 14 464520 2921939 2026-08-04T15:30:27Z JMK 649 skep kat 2921939 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Union Buildings}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Pretoria]] po2d6u5qtp67hoq1n7el74mpsc01huw 14 464521 2921945 2026-08-04T17:05:46Z JMK 649 skep kat 2921945 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Church Square, Pretoria}} [[Kategorie:Pleine in Pretoria]] [[kategorie:Geskiedenis van Pretoria]] ncx8tyf2ela5lmpay1morqfa4oyi14l 14 464522 2921946 2026-08-04T17:06:40Z JMK 649 skep kat 2921946 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Geografie van Pretoria]] [[Kategorie:Pleine in Suid-Afrika|Pretoria]] 44v69azu7pgyawt928jfci7ddjuif6x 14 464523 2921947 2026-08-04T17:08:21Z JMK 649 skep kat 2921947 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{CommonsKategorie|Geography of Pretoria}} [[Kategorie:Pretoria]] [[Kategorie:Geografie van Suid-Afrika volgens nedersetting|Pretoria]] b4d61jgg2wr83msd70sx2dzz66y9dg8 14 464524 2921957 2026-08-04T17:24:01Z JMK 649 skep kat 2921957 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Christendom in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Protestantisme]] 99osdevm2tim4msly98eu2qwtlqdgy5 1 464525 2922008 2026-08-04T18:19:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922008 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 464526 2922035 2026-08-04T18:42:46Z JMK 649 +kat 2922035 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Bybel]] 9nuzbvfxygpdtwpc7y1gy5xm6vi2f82 14 464527 2922043 2026-08-04T18:50:35Z JMK 649 skep kat 2922043 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|J. B. M. Hertzog}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Verenigde Party]] [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Boeregeneraals]] 41a8uj9s14azajxf12zlu16idpl2ygv 2922059 2922043 2026-08-04T18:56:43Z JMK 649 +kat 2922059 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|J. B. M. Hertzog}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Verenigde Party]] [[Kategorie:Nasionale Party]] [[Kategorie:Boeregeneraals]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ministers van justisie]] dlgt61s3sa3yu0uo73eenc08ywluc8n 1 464528 2922062 2026-08-04T18:57:35Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922062 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464529 2922084 2026-08-04T19:05:41Z Sobaka 328 Begin 'n nuwe artikel, nog besigǃ 2922084 wikitext text/x-wiki '''Foxtrot''' (ook bekend as Die '''Foxtrot-netwerk''') is 'n [[Misdaad|kriminele netwerk]] in [[Swede]] wat aan die einde van die 2010's ontstaan het. Die netwerk is Swede se hoofverspreider van [[dwelmmiddel]]]s. Rawa Majid, ook bekend as die Koerdiese Vos, is die leier van die netwerk, wat nou direkte operasionele bande met [[Iran]] handhaaf. Die netwerk is gekoppel aan [[geweld]]dadige voorvalle in verskeie lande, insluitend [[moord]]e, bomaanvalle en aanrandings. ==Rawa Majid== Die leier van die netwerk is Rawa Majid (ook bekend as die Koerdiese Vos), 'n Sweeds-Koerd van [[Uppsala]] wie se familie na Swede geëmigreer het toe hy 'n paar maande oud was. Sedert Augustus 2020 word hy internasionaal gesoek vir dwelmverwante misdade en as medepligtige aan moord. Majid, saam met ander Foxtrot-lede, het Turkse burgerskap gekoop om die Sweedse polisie te vermy terwyl hulle die netwerk vanuit [[Turkye]] kon beheer. Turkye weier om hom na Swede te stuur en verwys na sy burgerskap. Die jongste berigte plaas hom op die grensgebied tussen Iran en [[Irak]].<ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Tariq |title=Kurdish 'Foxtrot' gangster flees Turkey to avoid extradition to Sweden |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2025/03/27/kurdish-foxtrot-gangster-flees-turkey-to-avoid-extradition-to-sweden/ |access-date=2025-10-02 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2025 |title=Nordic Counter Terrorism Network : Sweden 2025 |url=https://www.iacsp-nctn.org/v2/page.php?s=sweden-2025 |access-date=2025-10-02 |website=Nordic Counter Terrorism Network : Sweden 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Tariq |title=Foxtrot gangster 'shot eight times by rival for helping Kurdish boss flee to Iran' |url=https://www.thenationalnews.com/news/europe/2025/09/19/kurdish-foxtrot-gangster-shot-eight-times-by-rumba-rival-after-helping-crime-boss-flee-to-iran-court-hears/ |access-date=2025-10-02 |website=The National |language=en}}</ref> Nege mans wat met Majid verbind word, is einde Desember 2022 aangekla op aanklagte van dwelm- en wapenmisbruik.<ref name="auto" /><ref name="auto1">{{Cite web |date=2023-05-09 |title=Nätverk Foxtrot – expansiv knarkgrossist |url=https://blog.zaramis.se/2023/05/09/natverk-foxtrot-expansiv-knarkgrossist/ |access-date=2023-09-18 |website=Svenssons Nyheter |language=sv-SE}}</ref> ==Lede== Die Foxtrot-netwerk word gekoppel aan vuurwapenmisdaad en geweld in Swede. Dit bestaan hoofsaaklik uit mense tussen die ouderdomme van 25 en 35 en sluit verskeie van Majid se familielede in.<ref>{{Cite web |last=Moody |first=Oliver |date=2024-07-17 |title=Welcome to Sweden's gang wars, where children carry guns and bombs |url=https://www.thetimes.com/world/europe/article/children-of-13-wield-guns-and-bombs-in-swedens-gang-wars-wgph5zf5w?utm_source=chatgpt.com&region=global |access-date=2025-04-15 |website=www.thetimes.com |language=en}}</ref> Die netwerk word as goed georganiseerd beskou en is 'n groot bron van kommer vir wetstoepassingsagentskappe in Swede. Dit teiken gewoonlik werwing van finansieel kwesbares, soos nuut geïmmigreerde gesinne, jongmense en mense wat met outisme gediagnoseer is of sukkel met geestesgesondheidsprobleme.<ref>{{Cite web |title=Iran's shadow war with Israel is ensnaring Swedish teens, security services say |url=https://www.cnn.com/interactive/2025/world/iran-israel-swedish-teenagers-shadow-war-intl-invs |access-date=2025-10-02 |website=www.cnn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-10-17 |title=Teenage guns for hire: Swedish gangs targeting Israeli interests |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1e85l701y3o |access-date=2025-10-02 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Loy |first=Jennifer |date=2024-06-10 |title=PSA: IRAN USING ORGANIZED CRIMINAL GANGS IN SWEDEN AS PROXIES TO ATTACK ISRAELI AND JEWISH TARGETS POSES MULTIFACETED SECURITY CHALLENGES; INTERNATIONAL COLLABORATION AND INFORMATION SHARING NEEDED |url=https://www.counterterrorismgroup.com/post/psa-iran-using-organized-criminal-gangs-in-sweden-as-proxies-to-attack-israeli-and-jewish-targets-p |access-date=2025-10-02 |website=CTG |language=en}}</ref> ==Betrekkinge met Iran== Foxtrot het direkte operasionele bande met die Iranse regering ontwikkel, spesifiek Iran se Ministerie van Intelligensie en Sekuriteit (MOIS). Hierdie betrekkinge is gestaaf deur verskeie Westerse regeringsondersoeke en onlangse gekoördineerde sanksies deur die VSA, die VK<ref name=uksanctions>{{Cite press release|title=UK sanctions Iranian organised crime network |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-iranian-organised-crime-network |author=((Foreign, Commonwealth & Development Office and The Rt Hon David Lammy MP)) |publisher=UK Government|date=14 April 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-04-15 |title=UK sanctions Swedish criminal network over Iran-backed plots in Europe |url=https://www.reuters.com/world/uk/uk-adds-two-new-designations-its-iran-sanctions-list-2025-04-14/ |access-date=2025-07-06 |work=Reuters |language=en}}</ref> en ander Europese state. Rawa Majid is deur Iran se MOIS gewerf nadat hy in September 2023 na Iran gevlug het. In ruil vir beskerming en 'n veilige hawe in [[Teheran]], het Majid ingestem om sy netwerk te gebruik om aanvalle op Israeliese en [[Jood]]se teikens regoor [[Europa]] uit te voer. Onder Iranse leiding het Foxtrot verskeie aanvalle georkestreer en probeer.<ref>{{Cite web |last=Easter |first=Reagan |date=2025-03-17 |title=Iran’s ties to Western organized crime networks |url=https://www.fdd.org/analysis/op_eds/2025/03/17/irans-ties-to-western-organized-crime-networks/ |access-date=2025-07-06 |website=FDD |language=en}}</ref><ref name=treasury>{{Cite press release|date=2025-02-08 |title=Treasury Sanctions Swedish Gang and Leader Serving Iranian Regime |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0047 |publisher=U.S. Department of the Treasury |language=en}}</ref> ==Verhoudings met ander netwerke== Die Foxtrot-netwerk is verbind met 'n aantal ander verdagtes in georganiseerde misdaad, insluitend 'n man wat as een van Majid se naaste vriende beskou word. In April 2022 is hierdie man 'n tronkstraf van 9 jaar en 6 maande opgelê vir ernstige dwelmmisdade. 'n Man wat in 2021 aangehou is in verband met 'n aansienlike dwelmhandel, word beskou as 'n derde persoon wat met die Foxtrot-netwerk verbind word. Die man word daarvan beskuldig dat hy verbintenisse het met ander kriminele organisasies in Europa en betrokke was by die invoer van beduidende hoeveelhede dwelms uit [[Nederland]], Swede en [[Noorweë]]. Foxtrot en Majid het ook verbintenisse met 'n groot dwelmring in Östersund.<ref name="auto" /><ref>{{Cite web |date=2022-08-13 |title=Så kopplas "Kurdiske räven" till härva i Östersund |url=https://www.aftonbladet.se/a/z7doj1 |access-date=2023-09-18 |website=www.aftonbladet.se |language=sv}}</ref> Daarbenewens is dit deur talle ondersoeke vasgestel dat die Foxtrot-netwerk 'n bondgenoot is van die Bro-netwerk en die Zero-netwerk. Mense wat deur die Foxtrot-netwerk en Majid aangestel is, het verskeie geweldsmisdade teen die Dalen-netwerk en hul bondgenote gepleeg. Die oortreders is gewerf uit ander kriminele netwerke en was gedeeltelik lede van die Bro-netwerk of die Zero-netwerk. Die Dalen-netwerk, wat onder andere blykbaar geaffilieer is met Farsta yngre, het ook 'n aantal gewelddadige dade teen die Foxtrot-netwerk en sy bondgenote gepleeg.<ref name="auto">{{Cite web |title=Rawa Majid och Foxtrot Nätverket |url=https://www.krimfup.se/articles/rawa-majid-och-foxtrot-natverket |access-date=2023-09-18 |website=www.krimfup.se}}</ref><ref name="auto1" /> ==In die media== Die boef-kletsrymer "5iftyy" (gebore 2001), oorspronklik van die Bro-Network,<ref>{{Cite web |date=2023-05-10 |title=Bronätverket – kurdiska rävens allierade |website = Svenssons Nyheter |url=https://blog.zaramis.se/2023/05/10/bronatverket-kurdiska-ravens-allierade/ |access-date=2023-09-18 |language=sv-SE}}</ref> word ook deur die Sweedse polisie met die Foxtrot-netwerk verbind. Die kletsrymer het ook in verskeie liedjies na die netwerk verwys en hulde gebring aan lede wat gevange geneem is.<ref>{{Citation |title=5iftyy & Nummeruno – Gulag |url=https://genius.com/5iftyy-and-nummeruno-gulag-lyrics |access-date=2023-09-18}}</ref><ref>{{Citation |title=5iftyy – Oppblock |url=https://genius.com/5iftyy-oppblock-lyrics |access-date=2023-09-18}}</ref> ==Internasionale aktiwiteite== Daar word berig dat die Foxtrot-netwerk tieners in verskeie lande werf om geweldsmisdade te pleeg, insluitend moord as 'n diens aan betalende kliënte – geweld as 'n diens (VaaS) – dikwels namens die Iranse regime.<ref name=sandford/> 'n Europol-groep, OTF GRIMM, is gestig om VaaS aan te spreek, wat België, Denemarke, Finland, Frankryk, Duitsland, Ysland, Nederland, Noorweë, Spanje, Swede en die Verenigde Koninkryk betrek.<ref>{{cite web | title=Operational Taskforce GRIMM – Tackling violence-as-a-service and the recruitment of young perpetrators into serious and organised crime. | publisher=Europol | date=29 April 2025 | url=https://www.europol.europa.eu/how-we-work/operations/operational-taskforce-grimm}}</ref> Die Foxtrot-netwerk vermy dikwels uitbetalings, aangesien oortreders gewoonlik gevang word. Van 2022 tot 2026 word vermoed dat dit verantwoordelik was vir ongeveer 35 moorde, en werklike en pogings tot aanvalle op Israeliese teikens in Europa.<ref name=sandford>{{cite news| last=Sandford | first=Daniel | title=Foxtrot Network: The shadowy gang recruiting teen killers across Europe | publisher=BBC News | date=1 Augustus 2026 | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czrjyevmv61o }}</ref> Op 12 Maart 2025 het die Amerikaanse Departement van die Tesourie Foxtrot en sy leier Rawa Majid goedgekeur oor "aanvalle op Israeliese en Joodse teikens in Europa."<ref name=treasury/> In April 2025 het die regering van die Verenigde Koninkryk die Foxtrot-netwerk goedgekeur weens sy kriminele aktiwiteite.<ref name=":0">{{Cite web |title=UK imposes sanctions on Swedish-based Iranian criminal network over plots in Europe |url=https://www.lbcgroup.tv/news/world-news/849028/uk-imposes-sanctions-on-swedish-based-iranian-criminal-network-over-pl/en |access-date=2025-04-15 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref><ref name=uksanctions/> Op 13 Januarie 2026 het die Irakse owerhede die inhegtenisneming van leierskapsfigure aangekondig wat verband hou met die Swede-gebaseerde Foxtrot-netwerk.<ref name=alarabiya>{{cite web|title=العراق يعتقل قيادات في شبكة إجرامية سويدية متهمة بالعمل لصالح إيران |trans-title=Iraq Arrests Leaders of Swedish Criminal Network Accused of Working for Iran |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2026/01/13/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D9%82%D9%84-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D8%A8%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85%D8%A9-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%84%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86- |publisher=Al Arabiya |language =ar |access-date= 16 Januarie 2026}}</ref> 'n Verklaring wat deur die Irakse Nasionale Intelligensiediens uitgereik is, het gesê: "Gebaseer op presiese intelligensie-inligting en interne en eksterne opsporingsbedrywighede, het die Nasionale Intelligensiediens, in samewerking met die Hooggeregshofraad en veiligheidsowerhede in die Sulaymaniyah-owerhede in die Irakse Koerdistan-streek, kriminele leiers onderhewig aan binnelandse en internasionale lasbriewe wat geaffilieer is met die Foxtrot-netwerk, aangekeer."<ref name=alarabiya/> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Misdaad]] [[Kategorie:Swede]] [[Kategorie:Iran]] qj3up7b3bi6alxl2b6210zqqb1wdy1z 2922099 2922084 2026-08-04T19:14:03Z Sobaka 328 opruim 2922099 wikitext text/x-wiki '''Foxtrot''' (ook bekend as Die '''Foxtrot-netwerk''') is 'n [[Misdaad|kriminele netwerk]] in [[Swede]] wat aan die einde van die 2010's ontstaan het. Die netwerk is Swede se hoofverspreider van [[dwelmmiddel]]s. Rawa Majid, ook bekend as die Koerdiese Vos, is die leier van die netwerk, wat nou direkte operasionele bande met [[Iran]] handhaaf. Die netwerk is gekoppel aan [[geweld]]dadige voorvalle in verskeie lande, insluitend [[moord]]e, bomaanvalle en aanrandings. ==Rawa Majid== Die leier van die netwerk is Rawa Majid (ook bekend as die Koerdiese Vos), 'n Sweeds-Koerd van [[Uppsala]] wie se familie na Swede geëmigreer het toe hy 'n paar maande oud was. Sedert Augustus 2020 word hy internasionaal gesoek vir dwelmverwante misdade en as medepligtige aan moord. Majid, saam met ander Foxtrot-lede, het Turkse burgerskap gekoop om die Sweedse polisie te vermy terwyl hulle die netwerk vanuit [[Turkye]] kon beheer. Turkye weier om hom na Swede te stuur en verwys na sy burgerskap. Die jongste berigte plaas hom op die grensgebied tussen Iran en [[Irak]].<ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Tariq |title=Kurdish 'Foxtrot' gangster flees Turkey to avoid extradition to Sweden |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2025/03/27/kurdish-foxtrot-gangster-flees-turkey-to-avoid-extradition-to-sweden/ |access-date=2025-10-02 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2025 |title=Nordic Counter Terrorism Network : Sweden 2025 |url=https://www.iacsp-nctn.org/v2/page.php?s=sweden-2025 |access-date=2025-10-02 |website=Nordic Counter Terrorism Network : Sweden 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tahir |first=Tariq |title=Foxtrot gangster 'shot eight times by rival for helping Kurdish boss flee to Iran' |url=https://www.thenationalnews.com/news/europe/2025/09/19/kurdish-foxtrot-gangster-shot-eight-times-by-rumba-rival-after-helping-crime-boss-flee-to-iran-court-hears/ |access-date=2025-10-02 |website=The National |language=en}}</ref> Nege mans wat met Majid verbind word, is einde Desember 2022 aangekla op aanklagte van dwelm- en wapenmisbruik.<ref name="auto" /><ref name="auto1">{{Cite web |date=2023-05-09 |title=Nätverk Foxtrot – expansiv knarkgrossist |url=https://blog.zaramis.se/2023/05/09/natverk-foxtrot-expansiv-knarkgrossist/ |access-date=2023-09-18 |website=Svenssons Nyheter |language=sv-SE}}</ref> ==Lede== Die Foxtrot-netwerk word gekoppel aan vuurwapenmisdaad en geweld in Swede. Dit bestaan hoofsaaklik uit mense tussen die ouderdomme van 25 en 35 en sluit verskeie van Majid se familielede in.<ref>{{Cite web |last=Moody |first=Oliver |date=2024-07-17 |title=Welcome to Sweden's gang wars, where children carry guns and bombs |url=https://www.thetimes.com/world/europe/article/children-of-13-wield-guns-and-bombs-in-swedens-gang-wars-wgph5zf5w?utm_source=chatgpt.com&region=global |access-date=2025-04-15 |website=www.thetimes.com |language=en}}</ref> Die netwerk word as goed georganiseerd beskou en is 'n groot bron van kommer vir wetstoepassingsagentskappe in Swede. Dit teiken gewoonlik werwing van finansieel kwesbares, soos nuut geïmmigreerde gesinne, jongmense en mense wat met outisme gediagnoseer is of sukkel met geestesgesondheidsprobleme.<ref>{{Cite web |title=Iran's shadow war with Israel is ensnaring Swedish teens, security services say |url=https://www.cnn.com/interactive/2025/world/iran-israel-swedish-teenagers-shadow-war-intl-invs |access-date=2025-10-02 |website=www.cnn.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-10-17 |title=Teenage guns for hire: Swedish gangs targeting Israeli interests |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1e85l701y3o |access-date=2025-10-02 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Loy |first=Jennifer |date=2024-06-10 |title=PSA: IRAN USING ORGANIZED CRIMINAL GANGS IN SWEDEN AS PROXIES TO ATTACK ISRAELI AND JEWISH TARGETS POSES MULTIFACETED SECURITY CHALLENGES; INTERNATIONAL COLLABORATION AND INFORMATION SHARING NEEDED |url=https://www.counterterrorismgroup.com/post/psa-iran-using-organized-criminal-gangs-in-sweden-as-proxies-to-attack-israeli-and-jewish-targets-p |access-date=2025-10-02 |website=CTG |language=en}}</ref> ==Betrekkinge met Iran== Foxtrot het direkte operasionele bande met die Iranse regering ontwikkel, spesifiek Iran se Ministerie van Intelligensie en Sekuriteit (MOIS). Hierdie betrekkinge is gestaaf deur verskeie Westerse regeringsondersoeke en onlangse gekoördineerde sanksies deur die VSA, die VK<ref name=uksanctions>{{Cite press release|title=UK sanctions Iranian organised crime network |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-iranian-organised-crime-network |author=((Foreign, Commonwealth & Development Office and The Rt Hon David Lammy MP)) |publisher=UK Government|date=14 April 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-04-15 |title=UK sanctions Swedish criminal network over Iran-backed plots in Europe |url=https://www.reuters.com/world/uk/uk-adds-two-new-designations-its-iran-sanctions-list-2025-04-14/ |access-date=2025-07-06 |work=Reuters |language=en}}</ref> en ander Europese state. Rawa Majid is deur Iran se MOIS gewerf nadat hy in September 2023 na Iran gevlug het. In ruil vir beskerming en 'n veilige hawe in [[Teheran]], het Majid ingestem om sy netwerk te gebruik om aanvalle op Israeliese en [[Jood]]se teikens regoor [[Europa]] uit te voer. Onder Iranse leiding het Foxtrot verskeie aanvalle georkestreer en probeer.<ref>{{Cite web |last=Easter |first=Reagan |date=2025-03-17 |title=Iran’s ties to Western organized crime networks |url=https://www.fdd.org/analysis/op_eds/2025/03/17/irans-ties-to-western-organized-crime-networks/ |access-date=2025-07-06 |website=FDD |language=en}}</ref><ref name=treasury>{{Cite press release|date=2025-02-08 |title=Treasury Sanctions Swedish Gang and Leader Serving Iranian Regime |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sb0047 |publisher=U.S. Department of the Treasury |language=en}}</ref> ==Verhoudings met ander netwerke== Die Foxtrot-netwerk is verbind met 'n aantal ander verdagtes in georganiseerde misdaad, insluitend 'n man wat as een van Majid se naaste vriende beskou word. In April 2022 is hierdie man 'n tronkstraf van 9 jaar en 6 maande opgelê vir ernstige dwelmmisdade. 'n Man wat in 2021 aangehou is in verband met 'n aansienlike dwelmhandel, word beskou as 'n derde persoon wat met die Foxtrot-netwerk verbind word. Die man word daarvan beskuldig dat hy verbintenisse het met ander kriminele organisasies in Europa en betrokke was by die invoer van beduidende hoeveelhede dwelms uit [[Nederland]], Swede en [[Noorweë]]. Foxtrot en Majid het ook verbintenisse met 'n groot dwelmring in Östersund.<ref name="auto" /><ref>{{Cite web |date=2022-08-13 |title=Så kopplas "Kurdiske räven" till härva i Östersund |url=https://www.aftonbladet.se/a/z7doj1 |access-date=2023-09-18 |website=www.aftonbladet.se |language=sv}}</ref> Daarbenewens is dit deur talle ondersoeke vasgestel dat die Foxtrot-netwerk 'n bondgenoot is van die Bro-netwerk en die Zero-netwerk. Mense wat deur die Foxtrot-netwerk en Majid aangestel is, het verskeie geweldsmisdade teen die Dalen-netwerk en hul bondgenote gepleeg. Die oortreders is gewerf uit ander kriminele netwerke en was gedeeltelik lede van die Bro-netwerk of die Zero-netwerk. Die Dalen-netwerk, wat onder andere blykbaar geaffilieer is met Farsta yngre, het ook 'n aantal gewelddadige dade teen die Foxtrot-netwerk en sy bondgenote gepleeg.<ref name="auto">{{Cite web |title=Rawa Majid och Foxtrot Nätverket |url=https://www.krimfup.se/articles/rawa-majid-och-foxtrot-natverket |access-date=2023-09-18 |website=www.krimfup.se}}</ref><ref name="auto1" /> ==In die media== Die boef-kletsrymer "5iftyy" (gebore 2001), oorspronklik van die Bro-Network,<ref>{{Cite web |date=2023-05-10 |title=Bronätverket – kurdiska rävens allierade |website = Svenssons Nyheter |url=https://blog.zaramis.se/2023/05/10/bronatverket-kurdiska-ravens-allierade/ |access-date=2023-09-18 |language=sv-SE}}</ref> word ook deur die Sweedse polisie met die Foxtrot-netwerk verbind. Die kletsrymer het ook in verskeie liedjies na die netwerk verwys en hulde gebring aan lede wat gevange geneem is.<ref>{{Citation |title=5iftyy & Nummeruno – Gulag |url=https://genius.com/5iftyy-and-nummeruno-gulag-lyrics |access-date=2023-09-18}}</ref><ref>{{Citation |title=5iftyy – Oppblock |url=https://genius.com/5iftyy-oppblock-lyrics |access-date=2023-09-18}}</ref> ==Internasionale aktiwiteite== Daar word berig dat die Foxtrot-netwerk tieners in verskeie lande werf om geweldsmisdade te pleeg, insluitend moord as 'n diens aan betalende kliënte – geweld as 'n diens (VaaS) – dikwels namens die Iranse regime.<ref name=sandford/> 'n Europol-groep, OTF GRIMM, is gestig om VaaS aan te spreek, wat België, Denemarke, Finland, Frankryk, Duitsland, Ysland, Nederland, Noorweë, Spanje, Swede en die Verenigde Koninkryk betrek.<ref>{{cite web | title=Operational Taskforce GRIMM – Tackling violence-as-a-service and the recruitment of young perpetrators into serious and organised crime. | publisher=Europol | date=29 April 2025 | url=https://www.europol.europa.eu/how-we-work/operations/operational-taskforce-grimm}}</ref> Die Foxtrot-netwerk vermy dikwels uitbetalings, aangesien oortreders gewoonlik gevang word. Van 2022 tot 2026 word vermoed dat dit verantwoordelik was vir ongeveer 35 moorde, en werklike en pogings tot aanvalle op Israeliese teikens in Europa.<ref name=sandford>{{cite news| last=Sandford | first=Daniel | title=Foxtrot Network: The shadowy gang recruiting teen killers across Europe | publisher=BBC News | date=1 Augustus 2026 | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/czrjyevmv61o }}</ref> Op 12 Maart 2025 het die Amerikaanse Departement van die Tesourie Foxtrot en sy leier Rawa Majid goedgekeur oor "aanvalle op Israeliese en Joodse teikens in Europa."<ref name=treasury/> In April 2025 het die regering van die Verenigde Koninkryk die Foxtrot-netwerk goedgekeur weens sy kriminele aktiwiteite.<ref name=":0">{{Cite web |title=UK imposes sanctions on Swedish-based Iranian criminal network over plots in Europe |url=https://www.lbcgroup.tv/news/world-news/849028/uk-imposes-sanctions-on-swedish-based-iranian-criminal-network-over-pl/en |access-date=2025-04-15 |website=LBCIV7 |language=en}}</ref><ref name=uksanctions/> Op 13 Januarie 2026 het die Irakse owerhede die inhegtenisneming van leierskapsfigure aangekondig wat verband hou met die Swede-gebaseerde Foxtrot-netwerk.<ref name=alarabiya>{{cite web|title=العراق يعتقل قيادات في شبكة إجرامية سويدية متهمة بالعمل لصالح إيران |trans-title=Iraq Arrests Leaders of Swedish Criminal Network Accused of Working for Iran |url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2026/01/13/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%B9%D8%AA%D9%82%D9%84-%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D8%A8%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85%D8%A9-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84-%D9%84%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AD-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86- |publisher=Al Arabiya |language =ar |access-date= 16 Januarie 2026}}</ref> 'n Verklaring wat deur die Irakse Nasionale Intelligensiediens uitgereik is, het gesê: "Gebaseer op presiese intelligensie-inligting en interne en eksterne opsporingsbedrywighede, het die Nasionale Intelligensiediens, in samewerking met die Hooggeregshofraad en veiligheidsowerhede in die Sulaymaniyah-owerhede in die Irakse Koerdistan-streek, kriminele leiers onderhewig aan binnelandse en internasionale lasbriewe wat geaffilieer is met die Foxtrot-netwerk, aangekeer."<ref name=alarabiya/> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Misdaad]] [[Kategorie:Swede]] [[Kategorie:Iran]] sxdcgpewxe2gog6onoawakbj4pygj57 1 464530 2922088 2026-08-04T19:07:48Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2922088 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464531 2922121 2026-08-04T19:29:45Z Aliwal2012 39067 Geskep deur die bladsy "[[:nl:Special:Redirect/revision/71330203|Lugano (stad)]]" te vertaal 2922121 wikitext text/x-wiki '''Lugano''' ([[Lombardies]]: ''Lügàn'', [[Duits]] (verouderd): ''Lauis'', [[Romansch|Reto-Romaans]]: ''Ligiaun'') is die grootste [[stad]] van die [[Italiaans|Italiaanssprekende]] [[Switserse kantons|kanton]] [[Kanton Ticino|Ticino]] in die suide [[Switserland|van Switserland]]. Verder is dit die hoofstad van die Lugano-distrik. Binne hierdie distrik vorm (die munisipaliteit van) Lugano ook 'n sirkel of ring. Die stad, geleë aan die suidekant van die Switserse [[Alpe]] en aan beide kante omring deur [[Italië]], is duidelik Italiaans van karakter, maar beskik oor Switserse doeltreffendheid. 65 000 mense woon in die stad self, en ongeveer 140 000 in die agglomerasie. Die meerderheid van die bevolking praat Italiaans en is [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katoliek]]. Die burgemeester is Michele Foletti. Lugano het sy eie lughawe, naamlik Lugano-lughawe. Die ligging in hierdie landskap, met die omliggende groen heuwels en die berge Monte San Salvatore (912 meter) en die effens hoër Monte Brè (923 meter) wat aan die buitewyke van die stad geleë is, het internasionale besoekers geïnspireer om Lugano die Europese [[Rio de Janeiro]] te noem. ngbezk5scu8ggfpvmemjpvu7vuff78u 2922123 2922121 2026-08-04T19:30:24Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Switserland]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2922123 wikitext text/x-wiki '''Lugano''' ([[Lombardies]]: ''Lügàn'', [[Duits]] (verouderd): ''Lauis'', [[Romansch|Reto-Romaans]]: ''Ligiaun'') is die grootste [[stad]] van die [[Italiaans|Italiaanssprekende]] [[Switserse kantons|kanton]] [[Kanton Ticino|Ticino]] in die suide [[Switserland|van Switserland]]. Verder is dit die hoofstad van die Lugano-distrik. Binne hierdie distrik vorm (die munisipaliteit van) Lugano ook 'n sirkel of ring. Die stad, geleë aan die suidekant van die Switserse [[Alpe]] en aan beide kante omring deur [[Italië]], is duidelik Italiaans van karakter, maar beskik oor Switserse doeltreffendheid. 65 000 mense woon in die stad self, en ongeveer 140 000 in die agglomerasie. Die meerderheid van die bevolking praat Italiaans en is [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katoliek]]. Die burgemeester is Michele Foletti. Lugano het sy eie lughawe, naamlik Lugano-lughawe. Die ligging in hierdie landskap, met die omliggende groen heuwels en die berge Monte San Salvatore (912 meter) en die effens hoër Monte Brè (923 meter) wat aan die buitewyke van die stad geleë is, het internasionale besoekers geïnspireer om Lugano die Europese [[Rio de Janeiro]] te noem. [[Kategorie:Switserland]] g034fnh5br4104tae3l9i1461r0y38s 1 464532 2922131 2026-08-04T19:36:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922131 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 2922133 2922131 2026-08-04T19:37:52Z Oesjaar 7467 /* Hakie... */ nuwe afdeling 2922133 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Hakie... == {{ping|Aliwal2012}}, Daar kort 'n } aan die einde van die tabel maar ek kry dit nie gefieks nie. Loer asb! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:37, 4 Augustus 2026 (UTC) 0hlkxoxzhirjvii5ymcho7rijt0tt9u 2922150 2922133 2026-08-04T19:48:23Z Aliwal2012 39067 /* Hakie... */ Antwoord 2922150 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Hakie... == {{ping|Aliwal2012}}, Daar kort 'n } aan die einde van die tabel maar ek kry dit nie gefieks nie. Loer asb! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:37, 4 Augustus 2026 (UTC) :Dankie, reggemaak! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 19:48, 4 Augustus 2026 (UTC) hqt3l4frn24313s66l8t60vrpi0zs8x 14 464533 2922136 2026-08-04T19:40:24Z JMK 649 skep kat 2922136 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Religie in Suid-Afrika]] 0j8t6w38yf56e0beizyk1jv3es06df7 14 464534 2922141 2026-08-04T19:43:50Z JMK 649 skep kat 2922141 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Jan Smuts]] 47w63mytnnhloo72bfd3i7ko4gkh2a8 14 464535 2922152 2026-08-04T19:50:39Z JMK 649 skep kat 2922152 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Frederik Willem de Klerk}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nasionale Party]] a8g7s5pw3keu3h5rilxbdp4a6eobb5n 14 464536 2922154 2026-08-04T19:56:19Z JMK 649 skep kat 2922154 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Emily Hobhouse}} [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Akriviste]] 63cy0st3otbwkoyo0rs5nsr27m6wigt 2922155 2922154 2026-08-04T19:56:47Z JMK 649 2922155 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Emily Hobhouse}} [[Kategorie:Mense in die Tweede Vryheidsoorlog]] [[Kategorie:Aktiviste]] 5uue89lcyx6d88d0jtywytk5elzfcki 14 464537 2922159 2026-08-04T20:00:45Z JMK 649 skep kat 2922159 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Betsie Verwoerd]] [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] [[Kategorie:Nasionale Party]] 268mwg1filfqfpoodtgru6ldya9biok 2922160 2922159 2026-08-04T20:01:04Z JMK 649 2922160 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Betsie Verwoerd}} [[Kategorie:Hendrik Verwoerd]] [[Kategorie:Nasionale Party]] pdtmkr6kz8328hx1kh9axw294sp8lu0 14 464538 2922175 2026-08-04T20:17:55Z JMK 649 skep kat 2922175 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Nelson Mandela}} [[Kategorie:Presidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:African National Congress]] sc7jzo7ddssxuw20qrrjb7ipwzzuoy6 2922176 2922175 2026-08-04T20:18:47Z JMK 649 2922176 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Nelson Mandela}} [[Kategorie:Presidente van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politici van die African National Congress]] 03tax8o9v4bieil7htvvjewwqnqj2q2 14 464539 2922187 2026-08-04T20:30:41Z SpesBona 2720 Nuwe kategorie 2922187 wikitext text/x-wiki {{CommonsKategorie|Buildings in Latvia|Geboue en strukture in Letland}} [[Kategorie:Letland]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Europa|Letland]] [[Kategorie:Geboue en strukture volgens land|Letland]] absz9wq9x4qf2d7zlhbkxwjow3n2mz2 14 464540 2922197 2026-08-04T20:41:47Z JMK 649 skep kat 2922197 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Jacobus Hendrik Pierneef}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]] qofzfz2xccnrkgvbagtodqswkob1g4t 14 464541 2922201 2026-08-04T20:49:09Z JMK 649 skep kat 2922201 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Pik Botha}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] 6z2dm2piecvj7g817fr321oaxcfhb48 2922202 2922201 2026-08-04T20:49:59Z JMK 649 2922202 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Roelof Frederik Botha}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] pbaqkuv9tfp9okfp8nlbxv4pf2ois8x 14 464542 2922208 2026-08-04T20:58:58Z JMK 649 skep kat 2922208 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Thomas Baines}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]] edfcg95dwfj11qhryq52i2kawquj61j 14 464543 2922210 2026-08-04T21:00:34Z SpesBona 2720 Nuwe kategorie 2922210 wikitext text/x-wiki {{CommonsKategorie}} [[Kategorie:Nedersettings in Estland]] lsjgnde7cg7rv8qsx63dqyqhbvhxa4g 14 464544 2922215 2026-08-04T21:05:44Z JMK 649 skep kat 2922215 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Pieter Willem Botha}} [[Kategorie:Eerste Ministers van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nasionale Party]] q69tkqijterjdzxh832chit6kzidttf 14 464545 2922216 2026-08-04T21:14:03Z JMK 649 skep kat 2922216 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Funerals}} [[Kategorie:Sterftes]] iu9ue9p2eduw7x3s0tnsd4mlnl4oztz 14 464546 2922217 2026-08-04T21:15:41Z JMK 649 skep kat 2922217 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Funerals in South Africa}} [[Kategorie:Begrafnisse]] hwtju1jwbfh8s3z05hhj6myw79ehth1 2922303 2922217 2026-08-05T09:45:00Z JMK 649 +kat 2922303 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Funerals in South Africa}} [[Kategorie:Begrafnisse| ]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suid-Afrika]] kvk5ih4zwu44jhqnwsnldnvc006mngf 2922306 2922303 2026-08-05T09:56:58Z JMK 649 +kat 2922306 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Funerals in South Africa}} [[Kategorie:Begrafnisse| ]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sterftes in Suid-Afrika]] 9byvp2t9tknva4w5fqvvsvaubphbn94 14 464547 2922221 2026-08-04T21:21:47Z JMK 649 skep kat 2922221 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Totius}} [[Kategorie:Suid-Arikaanse vertalers]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] nfn0pzpk3qigdcdqjto910spw0xkyg7 2922222 2922221 2026-08-04T21:22:11Z JMK 649 2922222 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Totius}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] sg6unm6lbvqmqvagcjgs6efnrsa2sn8 2922227 2922222 2026-08-04T21:28:14Z JMK 649 +kat 2922227 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Totius}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vertalers]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] a0id2vcozfycefb87phcpz20h5ax7a8 14 464548 2922255 2026-08-05T08:25:34Z JMK 649 skep kat 2922255 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Gebeurtenisse| ]] nhf32seki0249ft0k138fij4xxow07v 2922291 2922255 2026-08-05T09:15:02Z JMK 649 commons 2922291 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Events in South Africa}} [[Kategorie:Gebeurtenisse| ]] 3j6mgpyn6556coyqdgqj0cuo5ezvar8 0 464549 2922261 2026-08-05T08:33:07Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[James Rees (vermaker)]] na [[James Rees (komediant)]] geskuif: Beter titel 2922261 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[James Rees (komediant)]] r0bqp1d66blqemfnj3his3tu52r2r5m 1 464550 2922263 2026-08-05T08:33:07Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Bespreking:James Rees (vermaker)]] na [[Bespreking:James Rees (komediant)]] geskuif: Beter titel 2922263 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Bespreking:James Rees (komediant)]] 7ublkiybk326mr6iejsb033jusmdgaa 0 464551 2922264 2026-08-05T08:33:44Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto's. 2922264 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Blepharis integrifolia | authority = (L.f.) [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] & Drège ex Schinz, (1915) | synonyms =* ''Acanthus integrifolius'' <small>L.f.</small> * ''Blepharis saturejifolia'' <small>[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> }} '''''Blepharis integrifolia''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Acanthaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Bangladesj]], [[Botswana]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Indië]], [[Kenia]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Rwanda]], [[Somalië]], [[Sri Lanka]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in al die provinsies voor == Galery == <gallery> Blepharis integrifolia var. integrifolia 5Dsr 5998-01.jpg Blepharis integrifolia var. integrifolia 5Dsr 5998.jpg Blepharis integrifolia var. integrifolia 5Dsr 5999.jpg Blepharis integrifolia var. integrifolia 5Dsr 6043.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3900-40 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:46538-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a6611a95-e501-4f08-9582-5d559cc00647 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Blepharis|integrifolia]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Bangladesj]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Sri Lanka]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] iz9u8oj8p9gl34uuifbt24ynyg7r8do 2922321 2922264 2026-08-05T10:37:10Z Oesjaar 7467 Infraspesifieke naam 2922321 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Rankklits | image = | taxon = Blepharis integrifolia | authority = (L.f.) [[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] & Drège ex Schinz, (1915) | synonyms =* ''Acanthus integrifolius'' <small>L.f.</small> * ''Blepharis saturejifolia'' <small>[[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]</small> }} Die '''rankklits''' (''Blepharis integrifolia'') is 'n klein [[struik]] wat deel van die Acanthaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Bangladesj]], [[Botswana]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Indië]], [[Kenia]], [[Mosambiek]], [[Namibië]], [[Rwanda]], [[Somalië]], [[Sri Lanka]], [[Soedan]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in al die provinsies voor == Infraspesies == Die spesie het die volgende twee [[Infraspesifieke naam|infraspesie]]s: * ''Blepharis integrifolia var. clarkei'' <small>(Schinz) [[Anna Amelia Obermeyer|Oberm.]]</small> * ''Blepharis integrifolia var. integrifolia'' == Galery == <gallery> Blepharis integrifolia var. integrifolia 5Dsr 5998-01.jpg Blepharis integrifolia var. integrifolia 5Dsr 5998.jpg Blepharis integrifolia var. integrifolia 5Dsr 5999.jpg Blepharis integrifolia var. integrifolia 5Dsr 6043.jpg </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=3900-40 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:46538-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a6611a95-e501-4f08-9582-5d559cc00647 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Blepharis|integrifolia]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Bangladesj]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Indië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Namibië]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Sri Lanka]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] rt7hwuarstgt4rj1c1daz9kfnj873f7 1 464552 2922265 2026-08-05T08:35:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2922265 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 464553 2922277 2026-08-05T09:03:01Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Kategorie:Iranse musiekgroepe]] na [[Kategorie:Irannese musiekgroepe]] geskuif: Spelling 2922277 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[:Kategorie:Irannese musiekgroepe]] rt725taelwd97lzce9n3jpkh5l7bbn1 14 464554 2922280 2026-08-05T09:05:56Z Aliwal2012 39067 Aliwal2012 het bladsy [[Kategorie:Iranse maatskappye]] na [[Kategorie:Irannese maatskappye]] geskuif: Spelling 2922280 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[:Kategorie:Irannese maatskappye]] 1bctyu8o0b1xu98k2or6tgcxykoiuzg 14 464555 2922297 2026-08-05T09:34:51Z JMK 649 skep kat 2922297 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Accidents in South Africa}} [[Kategorie:Ongelukke| ]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suitd-Afrika]] lkwuc0hxghzicn80bktp498p93j5sbz 2922298 2922297 2026-08-05T09:35:13Z JMK 649 2922298 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Accidents in South Africa}} [[Kategorie:Ongelukke| ]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suid-Afrika]] mn1tjz4qoppuw467iwacyuozu8yb4x8 14 464556 2922304 2026-08-05T09:48:53Z JMK 649 skep kat 2922304 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Deaths in South Africa|Sterftes in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Sterftes| ]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suid-Afrika]] b9szsditsb6o6x92pcdfohtx1cr16kh 14 464557 2922305 2026-08-05T09:55:06Z JMK 649 skep kat 2922305 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} {{commonskat|Births in South Africa|Geboortes in Suid-Afrika}} [[Kategorie:Geboortes|*]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suid-Afrika]] 5dw14vi52zeo1lm6390w91x6y4nigzc 14 464562 2922326 2026-08-05T10:50:11Z JMK 649 skep kat 2922326 wikitext text/x-wiki {{broodkrummels}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Gebeurtenisse in Suid-Afrika]] 43fvilsfr648io6rlf5gcdvltth1lxy 2 464563 2922335 2026-08-05T11:22:56Z Oesjaar 7467 Welkom! 2922335 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 3 464564 2922336 2026-08-05T11:24:21Z Oesjaar 7467 Welkom. 2922336 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} 2t2gv6f0u9bagqtwj4o9hf1eiy39exp 0 464565 2922340 2026-08-05T11:42:36Z Aliwal2012 39067 Hier gaan ons alweer! 2922340 wikitext text/x-wiki Die '''[[1970 Formule Een-seisoen|1970]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[7 Junie]] [[1970]] op [[Spa-Francorchamps]] in [[België]] gehou. Dit was die vierde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- !1 |1 |{{MX-VLAG}} '''[[Pedro Rodríguez]]''' | align="left" | '''[[British Racing Motors|BRM]]''' |28 |align=left| 1:38.10,1 |6 |'''9''' |- !2 |10 |{{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | align="left" | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' |28 |align=left| + 1,1 |3 |'''6''' |- !3 |25 |{{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Beltoise]]''' | align="left" | '''Matra''' |28 |align=left| + 1:43,7 |11 |'''4''' |- !4 |28 |{{IT-VLAG}} '''[[Ignazio Giunti]]''' | align="left" | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' |28 |align=left| + 2:38,5 |8 |'''3''' |- !5 |19 |{{DE-VLAG}} '''[[Rolf Stommelen]]''' | align="left" | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' |28 |align=left| + 3:31,8 |7 |'''2''' |- !6 |17 |{{FR-VLAG}} '''[[Henri Pescarolo]]''' | align="left" | '''Matra''' |27 |align=left| Elektriese probleem |17 |'''1''' |- !7 |9 |{{CH-VLAG}} [[Jo Siffert]] | align="left" | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |26 |align=left| Brandstofstelsel |10 | |- !8 |27 |{{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | align="left" | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |26 |align=left| + 2 rondes |4 | |- !NC |14 |{{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | align="left" | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |20 |align=left| Nie geklassifiseer |9 | |- !DNF |18 |{{AU-VLAG}} [[Jack Brabham]] | align="left" | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |19 |align=left| Koppeling |5 | |- !DNF |23 |{{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | align="left" | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |19 |align=left| Enjin |16 | |- !DNF |11 |{{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | align="left" | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |14 |align=left| Enjin |1 | |- !DNF |21 |{{GB-VLAG}} [[John Miles (coureur)|John Miles]] | align="left" | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |13 |align=left| Ratkas |13 | |- !DNF |20 |{{AT-VLAG}} [[Jochen Rindt]] | align="left" | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |10 |align=left| Enjin |2 | |- !DNF |2 |{{GB-VLAG}} [[Jackie Oliver]] | align="left" | [[British Racing Motors|BRM]] |7 |align=left| Enjin |14 | |- !DNF |7 |{{GB-VLAG}} [[Piers Courage]] | align="left" | [[De Tomaso]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |4 |align=left| Oliedruk |12 | |- !DNF |8 |{{GB-VLAG}} [[Derek Bell (coureur)|Derek Bell]] | align="left" | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |1 |align=left| Ratkas |15 | |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1970]] 7stelh8872g7owuafyocr7dhk819ip1 0 464566 2922344 2026-08-05T11:51:24Z Aliwal2012 39067 nuwe artikel! 2922344 wikitext text/x-wiki Die '''[[1972 Formule Een-seisoen|1972]] [[Formule Een]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[4 Junie]] [[1972]] op Circuit Nijvel in [[België]] gehou. Dit was die vyfde wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 32 | {{BR-VLAG}} '''[[Emerson Fittipaldi]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | 1:44:07.3 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{FR-VLAG}} '''[[François Cevert]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | 26.6 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 9 | {{NZ-VLAG}} '''[[Denny Hulme]]''' | '''[|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | 58.1 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 34 | {{GB-VLAG}} '''[[Mike Hailwood]]''' | '''[[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 85 | + 1:12.0 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{BR-VLAG}} '''[[José Carlos Pace-renbaan|Carlos Pace]]''' | '''[[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 84 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{NZ-VLAG}} '''[[Chris Amon]]''' | '''Matra''' | 84 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 10 | {{US-VLAG}} [[Peter Revson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 8 | 25 | {{NZ-VLAG}} [[Howden Ganley]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 83 | + 2 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 11 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 27 | {{AT-VLAG}} [[Helmut Marko]] | [[British Racing Motors|BRM]] | 83 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 11 | 6 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 83 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 12 | 12 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 82 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 13 | 19 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 81 | + 4 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 14 | 33 | {{GB-VLAG}} [[David Walker]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 6 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | Suspensie | 16 | &nbsp; |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Henri Pescarolo]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Nie geklassifiseer | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 57 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Adamich]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Enjin | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Nanni Galli]] | Tecno | 54 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 47 | Inspuiting | 4 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1970–1979}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1972]] dov1uah7gl9x0vrjyvustxg6pantc1b