Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 34 2924541 2924147 2026-08-12T15:54:27Z Jcb 223 2924541 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Breyten Breytenbach | bynaam = | beeld = Breyten Breytenbach, 1995 - 16.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Breytenbach in 1995 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1939|9|16}} | geboorteplek = [[Bonnievale]], [[Wes-Kaap]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|2024|11|24|1939|9|16|df=yes}} | sterfteplek = [[Parys]], [[Frankryk]]<ref name="litnet" /><ref name="versindaba" /><ref name="mm" /><ref name="iol" /><ref name="ftvi" /><ref name="n24" /> | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]], [[Frankryk]] | beroep = Skrywer, kunstenaar | ander = | bekend = Sy skryfwerk | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Hertzogprys]] (3x)<br />''Prix des Septs'' | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Yolande Ngo Thi Hoang Lien | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Breyten Breytenbach''' (* [[16 September]] [[1939]] — † [[24 November]] [[2024]])<ref name=":0">Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/breyten-breytenbach/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161002130831/http://versindaba.co.za/gedigte/breyten-breytenbach/ |date= 2 Oktober 2016 }}</ref> was 'n [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]] en [[kunstenaar]] met [[Frankryk|Franse]] burgerskap.<ref>Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Breyten_Breytenbach</ref> Breytenbach het 'n beduidende bydrae tot die [[Afrikaans]]e letterkunde met sy digkuns gelewer.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hy is ook bekend as die mees prominente gevangenis-skrywer van Suid-Afrika, nadat hy nege jaar tronkstraf onder die apartheidsregering moes uitdien.<ref>Tydskrif vir Letterkunde: http://www.scielo.org.za/scielo.php?pid=s0041-476x2009000200005&script=sci_arttext{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sy omvangryke oeuvre is geskryf onder sy eie naam, sowel as '''B.B. Lasarus''', '''Jan Blom''' en '''Jan Afrika'''. Hy sterf in [[Parys]], [[Frankryk]], op die ouderdom van 85 – met sy vrou Yolande aan sy sy.<ref name="litnet">{{en}} {{cite web |url=https://www.litnet.co.za/breytenbach-family-press-release/ |title=Breytenbach family press release |publisher=[[LitNet]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="versindaba">{{af}} {{cite web |url=https://versindaba.co.za/2024/11/24/riv-breyten-breytenbach-16-sept-1939-23-nov-2024/ |title=RIV Breyten Breytenbach (16 Sept. 1939 – 23 Nov. 2024) |publisher=Versindaba |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="mm">{{af}} {{cite web |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/breyten-breytenbach-85-sterf/ |title=Breyten Breytenbach (85) sterf |publisher=[[Maroela Media]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="iol">{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/news/south-africa/breyten-breytenbach-dies-at-85-166e06e1-be09-4201-9430-f4fdb4823897 |title=Breyten Breytenbach dies at 85 |publisher=[[IOL]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="ftvi">{{fr}} {{cite web |url=https://www.francetvinfo.fr/culture/le-peintre-et-poete-sud-africain-breyten-breytenbach-est-mort_6916763.html |title=Le peintre et poète sud-africain Breyten Breytenbach est mort |publisher=[[France Info]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref><ref name="n24">{{af}} {{cite web |url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/aktueel/blitsberig-breyten-breytenbach-sterf-20241124 |title=BLITSBERIG – Breyten Breytenbach sterf |publisher=[[Netwerk24]] |date=24 November 2024 |accessdate=25 November 2024}}</ref> == Biografie == === Vroeë jare en opleiding === Breyten Breytenbach is op 16 September 1939 op Bonnievale gebore as die derde van vyf kinders van Hans en Kitty Breytenbach. Sy broer [[Jan Breytenbach|Jan]] is later stigter van die Suid-Afrikaanse Spesiale Mag in die Weermag en sy broer Cloete is later oorlogskorrespondent en bekende fotograaf. Hy het nog ’n broer, Sebastiaan, en ’n suster, Rachel. Sy vader is ten tye van Breyten se geboorte ’n boer in die distrik. Op vyfjarige ouderdom verhuis die gesin na die plaas Kafferkuilsrivier in die distrik [[Riversdal]], waar hy op die dorp skoolgaan aan die Laerskool Langenhoven. Vroeg reeds begin hy teken en in [[1948]] teken hy ’n spotprent van doktor [[Daniël François Malan|D.F. Malan]] wat vir generaal [[Jan Christian Smuts|Jan Smuts]] uitklop in die bokskryt, na aanleiding van die [[Nasionale Party]] se oorwinning in daardie jaar se algemene verkiesing. In 1948 word die plaas verkoop en verhuis die gesin na [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], waar sy vader eers ’n winkel naby die dorp langs die spoorlyn besit. Later trek hulle dorp toe, waar hulle tot [[1970]] die Grevilleas losieshuis bedryf. Breyten matrikuleer in [[1957]] as hoofseun aan die [[Hugenote Hoërskool|Hoërskool Hugenote]] op die dorp.<ref name=":0" /> In die jare [[1958]] en [[1959]] studeer hy aan die [[Universiteit van Kaapstad]] vir ’n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]]. In die Departement van Afrikaans en Nederlands staan hy onder die opleiding van [[Boerneef]], [[Johannes du Plessis Scholtz|J. du P. (Canis) Scholtz]] en [[D.J. Opperman]]. In dieselfde tyd studeer hy ook kuns aan die Michaelis Kunsskool van die Universiteit van Kaapstad onder leiding van [[Lippy Lipshitz]]. Per geleentheid raak hy betrokke by studente-aktivisme en hy is een van die studente wat betoog teen aparte universiteite vir verskillende rasse. Hy laat vaar dan sy studies en werk vir ’n tyd lank as redaksie-assistent van Gerry de Melker, uitgewer by H.A.U.M., asook in die uitgewery se boekwinkel. Deur hierdie werk raak hy in [[Kaapstad]] bevriend met onder andere [[Jan Rabie]], [[Uys Krige]], [[Jack Cope]] en [[Ingrid Jonker]]. Wanneer hy voor sy vertrek oorsee deur die land ryloop en tydelik in [[Johannesburg]] bly, loseer hy aan huis van Ingrid Jonker en haar man, die digter Pieter Venter.<ref name=":1">LitNet ATKV-Skrywersalbum 28 April 2015: http://www.litnet.co.za/breyten-breytenbach-1939/</ref> === Lewe in Europa === In Desember 1959 vertrek hy as vierdeklas-passasier oorsee op die ''Mozambique'', ’n Portugese boot, om die wêreld te verken.<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Breytenbach,_Breyten{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy land in [[Lissabon]] en per trein reis hy deur [[Portugal]] en [[Spanje]] na [[Parys]] in [[Frankryk]]. Hiervandaan is hy per boot na ’n kusdorp aan die Engelse Kanaal en daarvandaan na [[Londen]] in [[Engeland]], waar sy broer Cloete en sy vrou destyds gewoon het. In Londen werk hy onder meer as verpakker in ’n fabriek, waarna hy weer na Frankryk vertrek. In [[Cannes]] skets hy saans in ’n nagklub portrette in ruil vir ’n bord kos. Dan kry hy werk as kok op ’n plesierboot en vaar vir ’n paar maande rond in die [[Middellandse See]], voordat die boot terugkeer Londen toe. Hier ontmoet hy sy toekomstige vrou Yolande by vriende. Teen die einde van [[1960]] vertrek hy na [[Noorweë]], waar hy ses maande lank Engels by die Berlitz-skool in [[Bergen]] doseer. In Junie [[1961]] keer hy terug na Parys waar hy as skilder werk en al het hy as skilder ’n karige inkomste, word sy werk later uitgestal in die Galerie Espace in [[Amsterdam]] en in [[Edinburg]], Parys, [[Minneapolis]], [[Rome]], [[Berlyn]], [[Brussel]], [[Rotterdam]], [[Le Havre]] en [[Groningen (munisipaliteit)|Groningen]]. ==== Huwelik met Yolande en nagevolge ==== Na sy huwelik in [[1962]] in Londen met Yolande, die Frans-Paryse vrou van [[Viëtnamese]] afkoms, woon hulle eers in ’n kamer op die linkeroewer van die [[Seine]] en later in ’n woonstelletjie in die Rue Malebranche in Parys. Sy vrou is ’n Franse burger, hoewel haar ouers van Viëtnamese afkoms is en sy daar gebore is. As vierjarige gaan sy na Frankryk waar haar vader [[Viëtnam]] se verteenwoordiger by [[Unesco]] was. Haar regte naam is Ngo Thi Hoang Lien, wat “geel lotus” beteken en sy en die lotus figureer prominent in Breyten se digkuns.<ref>Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/seminaar/ampie_breyten.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621162522/http://oulitnet.co.za/seminaar/ampie_breyten.asp |date=21 Junie 2017 }}</ref> In Parys werk Yolande as sekretaresse by ’n Amerikaanse maatskappy en sy behaal ’n B.A.-graad aan die Sorbonne, waarna sy verder studeer in die Regte en Volkekunde. Sy is Frans, Viëtnamees, Spaans en Engels magtig. Breyten studeer in [[1963]] ook aan die Sorbonne, terwyl hy ’n lewe probeer maak uit sy skilderye en later deur ’n agent in Amsterdam ietwat beter doen en ook gereelde uitstallings hou in België en Nederland. Hy raak in hierdie tyd al hoe meer betrokke by anti-apartheidsorganisasies, veral nadat ’n visum vir sy vrou om [[Suid-Afrika]] te besoek sodat hy die A.P.B.-prys in ontvangs kan neem, in [[1965]] geweier word. In [[1967]] besoek hulle Suider-Afrika en gaan [[Swaziland]] deur [[Mosambiek]] binne, waar familie en vriende hulle kom groet en hulle op die terugreis met die boot toegelaat word om Kaapstad twee dae lank te verken. In [[1972]] word ’n visum vir Suid-Afrika aan sy vrou toegestaan en in Desember van daardie jaar kom die egpaar vir ’n verblyf van etlike maande na Suid-Afrika. Hier tree Breytenbach in Februarie [[1973]] in die lesingreeks oor die [[Sestigers]] voor die Kaapse Somerskool op. Sy boek ''’n Seisoen in die paradys'', wat onder die skuilnaam B.B. Lasarus gepubliseer word, beskryf die gebeurtenisse tydens hierdie besoek. Op letterkundige gebied is hy van meet af aan omstrede. Reeds met publikasie van sy debuutwerke, ''Die ysterkoei moet sweet'' en ''Katastrofes'', verwys Afrikaanse Persboekhandel die proewe na die besturende direkteur omdat hulle van mening is dat die werke ongesond en ongewens is. [[Bartho Smit]] behandel egter die besware met bestuur en die boeke word gepubliseer, waarna dit ook die A.P.B.-prys verower.<ref>LitNet: http://www.litnet.co.za/grepe-uit-die-uitgeegeskiedenis-van-breyten-breytenbach/</ref> Tydens toekenning van die CNA-prys in [[1968]] is D.J. Opperman een van die beoordelaars en dit is vir hom duidelik dat ''Die huis van die dowe'' die sterkste aanspraakmaker is. Gedagtig aan die weiering van ’n visum vir Breyten se vrou in 1965, verneem Opperman deur middel van sy vriend Johan Spies of die regering haar sal toelaat om die land binne te kom vir die ontvangs van die prys. Die Eerste Minister, [[John Vorster]], oefen hierna groot druk op die beoordelaars uit om hulle aanbeveling te verander. Opperman staan egter vas en lig Vorster in dat hulle ’n aantal boeke suiwer letterkundig beoordeel en nie die persone nie. Hy is voorts nie bereid om Breytenbach se werk met ’n amateur te bespreek nie en indien Vorster die werk verder wil bespreek stel hy as voorwaarde vir die gesprek dat Vorster vir drie maande sy klasse op Stellenbosch bywoon sodat hy hom vir die gesprek kan oplei.<ref>Kannemeyer, J.C. ''D.J. Opperman: ’n Biografie''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1986. bladsye 347-349.</ref> Na toekenning van die prys vir ''Die huis van die dowe'' sê Breyten in ’n onderhoud met ''Vrij Nederland'' dat die prys oëverblindery is en ’n vorm van omkoop om hom tot stilswye te dwing. Verder stel hy dit dat hy weens sy vrou se velkleur toegang tot Suid-Afrika geweier word en dat hy die prysgeld aan organisasies gaan skenk wat optrede teen die land voorstaan. Hierteen neem Opperman en [[Human en Rousseau|Human & Rousseau]] eksepsie en in ’n ope brief aan Breyten wat op [[18 November]] [[1968]] in ''[[Die Burger]]'' verskyn, repudieer hulle hom. Hulle distansieer hulle van sy politiek en sy steun vir terrorisme-organisasies en sê dat dit nie Breyten se vrou se ras is wat sy koms na Suid-Afrika verhinder nie, maar wel Breyten se steun vir ’n “bloedige inval in sy vaderland”. Hierdie ope brief veroorsaak ’n vertrouensbreuk tussen Breyten en sy uitgewer en hy gee hierna sy werke uit by die onafhanklike uitgewers Buren en daarna Taurus. Voor die toekenning van die [[Hertzogprys]] in [[1971]] word in die pers bespiegel dat Breyten die sterkste kandidaat is, maar die prys word aan die “veilige” [[Elisabeth Eybers]] toegeken. In Junie [[1975]] word Breyten se digbundel, ''Skryt: om ’n sinkende skip blou te verf'', die eerste Afrikaanse digbundel wat verbied word onder die streng sensuurwette van daardie tyd, veral weens ’n politieke gedig gerig aan die [[Eerste Minister van Suid-Afrika|Eerste Minister]], [[John Vorster]] (of J. Vrotstert), onder die titel ''Brief uit die vreemde aan slagter''. By herhaling gaan die beoordelaars van die Hertzogprys Breytenbach verby wanneer bekronings vir poësie gemaak moet word en wanneer hulle eindelik in [[1984]] die digbundel ''(‘yk’)'' bekroon, weier hy die prys.<ref name=":1" /> === Anti-apartheidsvegter en tronkstraf === Reeds in April 1970 skryf Breyten ’n artikel vir ''Sechaba'', die amptelike mondstuk van die destyds verbode [[African National Congress|ANC]], waarin hy openlik revolusie en die omverwerping van die [[Apartheidsregering|Suid-Afrikaanse regering]] bepleit. In 1971 word hy aangewys as die ere-ondervoorsitter van die studente-organisasie [[National Union of South African Students]] (Nusas) (wat hom sterk teen die apartheidsbeleid uitspreek) en in Junie [[1974]] word hy erepresident. In Frankryk word hy stigterslid van Okhela (wat beteken “om aan die brand te steek”), ’n anti-apartheidsorganisasie wat hom veral daarvoor beywer om blankes in die stryd teen apartheid te mobiliseer. Die Verenigde Volke-organisasie (later die [[Verenigde Nasies]]) hou in April 1975 in Parys ’n spesiale seminaar oor apartheid waaraan Breyten deelneem. Hy noem Suid-Afrika ’n “terroristestaat” en pleit vir groter steun aan die bevrydingsbewegings.<ref>Sestigers: https://diesestigers.wordpress.com/breyten-breytenbach/</ref> Op [[19 Augustus]] [[1975]] word hy op die lughawe [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|Jan Smuts]] in hegtenis geneem nadat hy op [[1 Augustus]] die land met ’n vals paspoort onder die skuilnaam Christian Jean-Marc Galaska binnegekom het. Sy aanhouding is ingevolge Artikel 6 van die Wet op Terrorisme en vyf van die mense met wie hy na bewering in Suid-Afrika kontak gehad het, word ook aangehou. Die veiligheidspolisie was bewus van sy voorgenome besoek lank voordat hy geland het, nadat ’n onbekende persoon hom verraai het. Op [[10 November]] [[1975]] verskyn Breyten die eerste keer in die hof te midde van groot plaaslike en internasionale belangstelling, met die verhoor wat dan uitgestel word tot [[21 November]]. Met die aanvang van die verhoor op 21 November pleit Breyten skuldig op die hoofaanklag met sekere wysigings op die klagstaat en hy word daarna op elf aanklagte skuldig bevind. Op [[27 November]] [[1975]] vonnis regter P.M. Cillié hom tot nege jaar gevangenisstraf, al het beide die staat onder leiding van die prokureur-generaal, dr. Percy Yutar, en Breyten se verdediging ’n maksimum vonnis van slegs vyf jaar gevra. Verlof tot appèl teen die vonnis word in Desember 1975 en weer in Maart [[1976]] geweier. In die loop van [[1977]] word hy ’n tweede keer verhoor op grond van beweerde pogings om te ontsnap en om deur gesprekke met een van die bewaarders die doelstellings van Okhela te bevorder. Op meeste van hierdie aanklagte word hy onskuldig bevind. Hy word slegs skuldig bevind daaraan dat hy tronkregulasies oortree het en word hiervoor tot R50 of drie maande gevangenisstraf gevonnis. Tydens sy aanhouding wend die Afrikaanse Skrywersgilde herhaalde pogings aan dat Breytenbach toegelaat word om in die gevangenis te skryf en te skilder en dat sy vonnis versag word. Sy moeder is op [[4 April]] [[1978]] onverwags aan ’n hartaanval oorlede, maar Breyten word verlof geweier om die begrafnis by te woon. Nadat hy lank in [[Pretoria]] se gevangenis aangehou is, word hy later na [[Pollsmoor-gevangenis|Pollsmoor]] in [[Kaapstad]] verplaas. Tydens sy gevangeskap word sy vrou toegelaat om hom twee keer per jaar te besoek. Op [[2 Desember]] [[1982]], nadat hy iets meer as sewe jaar van sy vonnis uitgedien het, word Breytenbach vrygelaat. Breyten verklaar hierna dat dit feitlik onmoontlik is vir ’n blanke Suid-Afrikaner om deur swart vryheidsvegters as bondgenote in die stryd aanvaar te word. Dus meen hy dat hy self geen verdere rol in die politiek te speel het nie. Hy en sy vrou gaan bly weer in Parys, waar hy in [[1983]] Franse burgerskap aanvaar en die egpaar in die laat tagtigerjare ouers word van ’n dogter, wat hulle Daphnée noem. Hulle koop benewens die ateljee in Parys ook ’n lappie grond aan die voet van die [[Pireneë]]. In April [[1985]] word hy genooi as gas van die Universiteit van Kalifornië, waar hy lesings lewer en uit sy boeke voorlees. Hy woon ook in 1985 die 48ste PEN-konferensie in [[New York Stad|New York]] by. In [[1987]] is hy saam met Van Zyl Slabbert een van die organiseerders van die ontmoeting tussen die toe nog verbode ANC en leidende Suid-Afrikaners in [[Dakar]], [[Senegal]]. Hierdie ontmoeting baan die weg vir verdere soortgelyke ontmoetings en skep die klimaat vir die nuwe demokratiese bestel binne Suid-Afrika. Hy woon ook die veel besproke Victoria Watervalberaad in [[1989]] tussen prominente skrywers en die ANC by en lewer by hierdie geleentheid die slotreferaat in Engels oor ’n Suid-Afrikaanse letterkunde. Wanneer sy pa se gesondheid verswak, word in Julie 1989 ’n visum vir vier dae aan Breyten en Yolande toegestaan vir ’n besoek. Breyten se pa is in Desember 1989 in die ouderdom van 85 jaar oorlede. Visums word dan vir drie dae aan Breyten en Yolande toegestaan om die roudiens in [[Grahamstad]] by te woon, asook die seremonie in [[Hermanus]], waar sy pa se as by sy ma se graf gestrooi is. In Mei [[1990]] word Breyten as direkteur van Taurus-uitgewers aangestel, met sy hoofdoel om ondersoek in te stel na die moontlikheid om Afrika letterkunde aan die Suid-Afrikaanse publiek bekend te stel. In 1990 is hy een van die stigters van die [[Gorée]]-instituut in Dakar in Senegal, wat kulturele navorsing doen wat daarop gemik is om burgerlike bemagtiging in Afrika-samelewings te bewerkstellig.<ref name=":1" /> === Lewe na sy vrylating === [[Lêer:Breyten Breytenbach, 1995 - 13.jpg|duimnael|Breytenbach in 1995]] Na 1990 besoek hy gereeld sy land van herkoms, wanneer dit weens veranderde politieke omstandighede makliker word om toegang te verkry. Hy hou gereelde lesings, onder andere in Augustus 1990 in [[Stellenbosch]] voor die Stellenbosse Aktuele Aangeleentheidskring en in Oktober 1990 by die Afrikaanse Skrywersgilde se beraad op [[Langebaan]]. In Desember [[1991]] by die landswye skrywerskonferensie georganiseer deur die koerant ''New Nation'' lewer hy die hooftoespraak onder die titel ''Om by heerskappy verby te skryf''. In Julie [[1993]] tree hy op by die Wits Winterforum. By die [[Demokratiese Alliansie]] se taalberaad van [[1998]] tree hy op saam met die leier van die DA, [[Tony Leon]], en die voorsitter van [[Pansat]], [[Neville Alexander]]. In [[2001]] tree hy op [[KykNET|KykNet]] se poësieprogram ''Ja-nee'' op, waar hy met plaaslike letterkundiges, digters en skrywers oor die digkuns gesels, terwyl hy in Maart [[2008]] deelneem aan ’n oop gesprek wat deur die Departement Afrikaans van die [[Universiteit van Wes-Kaapland|Universiteit Wes-Kaapland]] gereël is. Ook in die buiteland tree hy by verskeie kere in die openbaar op en maak belangwekkende toesprake. In November 1993 by Washington Universiteit in [[St. Louis]] in [[Missouri]], stel hy dit duidelik dat die komende demokrasie in Suid-Afrika slegs sal werk as die politici beperk word tot hulle sleutelrol as dienaars van die samelewing om hulle neiging tot uitbuiting van die gemeenskap teen te werk. In [[1994]] lewer hy die openingstoespraak by die 25ste Poetry International in Rotterdam, waarheen 72 skrywers van oor die wêreld genooi is. Breyten is in 2008 die hoofspreker by die elfde internasionale Time of the Writer skrywersfees wat in Durban aangebied is en tree wêreldwyd by verskeie ander openbare byeenkomste op, insluitende die derde ''[[Mail & Guardian]]'' literêre fees in [[2012]] in die [[Markteater]] in Johannesburg. === Akademikus === [[Lêer:9.13.09BreytenBreytenbachByLuigiNovi1.jpg|duimnael|Breytenbach by die 2009 Brooklyn Book Festival]] In [[1999]] word hy aangestel as Global Distinguished Professor in Lettere aan die Universiteit van New York in Amerika, waar hy lesings gee in die kreatiewe skryfkunsprogram. In Januarie [[2000]] word hy vir ’n tydperk van drie jaar aangestel as besoekende professor by die Universiteit van Kaapstad se Fakulteit Geesteswetenskappe. Vanaf 2000 is hy ook betrokke by die Gorée-Instituut in Dakar, Senegal waar hy die uitvoerende direkteur van hierdie instelling word en in [[2005]] in ’n bitter stryd met die regering van Senegal betrokke is om hierdie instituut te behou. Deur die vredesakademie van hierdie instituut raak hy ook vanaf [[2004]] betrokke by die vredesproses in [[Guinee-Bissau]]. Hy stig die Pirogue-kollektief as verlengstuk van die Gorée-Instituut om met behulp van vrywillige individue vorm te gee aan kultureel kreatiewe projekte. In Mei [[2013]] bied hierdie kollektief saam met die Spier-landgoed buite Stellenbosch ’n Dansende Digtersfees aan waarin ses internasionaal bekende digters (Ko Un, Carolyn Forché, Yang Lian, Joachim Sartorius, Tomaž Salamun en David Shulman) saam met Breyten, [[Antjie Krog]], [[Petra Müller]] en [[Marlene van Niekerk]] vir ’n week die ruimtes van skepping en verbeelding van die poësie ontgin en ondersoek. Die program word afgesluit met twee dae waarin daar bedags openbare gesprekke en meesterklasse is en snags voorlesings met musiek. Die sukses van hierdie fees lei tot die opvolg daarvan in [[2014]], waarvoor hy weereens die feeskurator is. In 2013 word hy ook uitgenooi om as beoordelaar op te tree vir die toekenning van die Griffin Poetry Prize, ’n internasionaal gerekende Kanadese prys wat jaarliks toegeken word aan ’n internasionale digter in Engels, asook ’n prys vir ’n Kanadese digter.<ref>CBC: http://www.cbc.ca/news/arts/south-african-poet-breyten-breytenbach-to-judge-griffin-prize-1.1271065</ref> === Kunstenaar === [[Lêer:Breyten Breytenbach, 1995 - 21.jpg|duimnael|Breytenbach in 1995]] Sy eerste kunsuitstalling in Suid-Afrika is vanaf Desember 1993 tot Januarie 1994 by die S.A. Kunsvereniging se galery in Kaapstad onder die titel ''Painting the eye''. Hierdie tentoonstelling word gevier met ’n gedenkboek, wat illustrasies van sy skilderye bevat, asook ’n inleiding deur Georges Marie Lory en artikels deur Marilet Sienaert, [[John Miles]] en Breyten self. Hy volg dit op met die kunsuitstalling ''Woordwerk'' in 1999, waar sy gedigte en kuns vermeng word. In 2012 hou hy weer ’n groot kunsuitstalling in Suid-Afrika, by die Suidoosterfees in Kaapstad onder die titel ''Vingerverhale''. == Skryfwerk == === Inleiding === Reeds op skool skryf hy gediggies vir meisies op wie hy ’n ogie gehad het. Sy eerste verse, onder meer ''Nanag'' en ''Terminus'', en vroeë prosastukke, onder meer ''Drie halwes maak ’n hele'', verskyn in die studenteblad ''Groote Schuur'' in 1959. In die jare 1961 tot [[1964]] publiseer hy enkele verse en prosasketse in ''Contrast'' en ''Sestiger''. Hy beskou homself egter eerder as skilder en nie eintlik as ’n skrywer of digter nie, maar word gemotiveer om sy skryfwerk ernstig op te neem nadat [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]] vroeg in 1964 Parys besoek en waardering vir sy werk toon. Hierna stuur hy die manuskripte van ''Die ysterkoei moet sweet'' en ''Katastrofes'' na [[Bartho Smit]] by [[Afrikaanse Pers (1962) Beperk|Afrikaanse Pers]], wat dit publiseer. Breyten se agtergrond as skilder veroorsaak dat hy tegnieke en raamwerke van hierdie kunsvorm as vanselfsprekende hulpmiddels gebruik by sy digkuns.<ref>Brink, André P. ''Die poësie van Breyten Breytenbach''. Blokboeke 15. Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede uitgawe, 1973.</ref> As skilder (en dus ook as digter) kan hy beskou word as ’n Nuwe Realis, wat aanvaar dat niks vreemds is vir die mens nie en dus staan die groteske en die skrikwekkende naas (en as deel van) die sagte en mooie en in alles kan die mens ontdek word. Hierdie tipe kuns het ’n aanslag wat wesenlik surrealisties is, wat weer op sy beurt raakpunte vertoon met Zen-[[Boeddhisme]], wat waarskynlik die grootste enkele vormende invloed op Breyten se digkuns is. [[Zen]] is ’n omvattende wêreldbeeld waardeur denke wat dinge kategoriseer en een vir een omvat, omver gegooi word deur nie dinge teenoor mekaar te stel nie, maar dit gesamentlik te belewe. Verhoudings tussen diverse dinge is dus belangriker as dinge op sigself en hierdie wêreldbeeld floreer op vrye en ongewone assosiasie. Teenoorgesteldes word nie noodwendig as paradoksaal ervaar nie, maar eerder as teenkante van dieselfde munt. Aansluitend hierby werk skilderkuns per definisie met beelde en wanneer hierdie beelde gekombineer word met die elemente soos hierbo uiteengesit, kan dit lei tot unieke assosiasies. Die ryk beeldspraak in sy poësie is juis een van die uitstaande kenmerke daarvan, met die verskil tussen skilder en dig wat hierdeur opgehef word. In Middeleeuse China was die woord vir skildery geluidlose poësie, ’n denkwyse waarby sy skeppings aansluit. ’n Zen-beeld wat gereeld gebruik word vir die eenheid en interafhanklikheid van alle dinge is die weerkaatsing van die maan in die water. Die maan se teenwoordigheid maak sy weerkaatsing moontlik, die water se teenwoordigheid maak dit moontlik dat weerkaatsing kan plaasvind.<ref>H.P. van Coller. ''Perspektief en Profiel Deel 1''. van 1998 op bladsy 277.</ref> Benewens sy eie naam publiseer hy onder verskeie skuilname, soos B.B. Lasarus, Jan Blom en Jan Afrika. Dit is ook regdeur sy [[oeuvre]] ’n gegewe dat sy identiteit verander en hy verwys deurlopend na homself in sy gedigte, asof hy ’n aparte figuur is. Eindelik word sy identiteit geskep in sy gedigte en dit is dus nie verbasend dat sy identiteit verander as dit deurgaans herskep moet word nie. Die ek of self is nie ’n vaste punt nie, maar eerder ’n masker (saamgestel uit herinnering en verbeelding), wat die naamwisseling verklaar en ook die terugkerende spieëlmotief as een van die sentrale maskers van die self.<ref>H.P. van Coller. ''Perspektief en Profiel Deel 1''. van 1998 en sy bespreking van ''Die universele analogie.'' op bladsye 284-286.</ref> Aansluitend hierby is sy feitlik onbeperkte woordspeling, waardeur hy gedurig sy eie naam vervorm deur die woorde, letter en klanke te kombineer, om te ruil, letters weg te laat en te herrangskik. Hierdie permutasie gebruik hy ook vir vele ander begrippe in sy gedigte (soos byvoorbeeld “reis van eieland tot eiland” in ''Kouevuur'', bladsy 84), wat lei tot die skep van ’n groot aantal neologismes, maar ook die treffende naasmekaarstel van botsende begrippe.<ref>''Permutasie: agter die woord aan reis'' op bladsye 280-282 in H.P. van Coller se ''Perspektief en Profiel Deel 1'' van 1998</ref> Dwarsdeur sy oeuvre maak hy gebruik van terugkerende simbole (insluitende vlerke en voëls of ander metodes van vlieg, kleure, water, vel en membrane of ander vorms van bedekking), wat telkens die simboliese waarde van die vorige beklemtoon maar ook herinterpreteer. Gesien teen bostaande agtergrond, is dit vanselfsprekend dat Breyten se digkuns onmiddellik as uniek en vernuwend ervaar word en hy kap van meet af aan vir hom ’n belangrike en eiesoortige plek in die Afrikaanse poësie oop. === Poësie === ==== Digbundels voor sy tronkstraf ==== ''Die ysterkoei moet sweet'' se titel is afgelei van die Zen-spreuk, “Om die Groot Niet te kan vertrap, sal die Ysterkoei moet sweet”. Die Groot Niet is die groot geheel waarin alle teenstellinge opgehef word, soos lig en donker, geboorte en dood, en alles word daarin saamgevat. Dit is veral nie iets nie, aangesien ’n mens iets kan beskryf, terwyl niks nie beskryf kan word nie. Die titel wil dan sê dat die onmoontlike moet gebeur vir die mens om die Groot Niet te kan omskryf, wat impliseer dat die gedigte hoogstens as ’n poging tot beelding of interpretasie beskou kan word.<ref name="ant">Antonissen, Rob. ''Spitsberaad.'' Nasou Beperk. Elsiesrivier. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1966.</ref> In 1964 word die Afrikaanse Pers Boekhandel-prys vir ''Die ysterkoei'' ''moet sweet'' en ''Katastrofes'' toegeken. In ''Die huis van die dowe'' verwys die titel na die dowe skilder Goya se laaste tuiste in [[Madrid]] in [[Spanje]], waar hy hom na sy sewentigste verjaarsdag van die samelewing onttrek het, wetende dat dit sy laaste aardse tuiste is. As teenvoeter vir die skrikwekkende buitewêreld en op soek na troos en genesing skilder hy op die mure sy beroemde “swart skilderye”, wat sy eie fantasieë en nagmerries uitbeeld. Die titel kan egter ook verwys na Breyten se eie ballingskap in die vreemde, waar hy toenemend doof word vir die Suid-Afrikaanse belewenis en die Afrikaanse taal. Die digbundel probeer dan om troos te soek teen die pyn van die lewe, veral in die lig van ’n fisiese gebrek soos doofheid, die dood van ’n sintuig, wat afstand en skeiding van die werklikheid impliseer. Dit wat jy nie het nie oorheers dit wat jy reeds het, waarby die motto van die bundel aansluit, “In die huis van die dowe is die blinde koning”, wat ook suggereer dat diegene met gebrek nie baas is binne hulle eie huis nie. Algaande deur die bundel groei die besef dan dat die gedig self die digter se woning word, ’n woning wat gedurig herskep moet word, wat nie solied is nie.<ref>Lindenberg, E. Standpunte. Nuwe reeks 74, Desember 1967.</ref> Die C.N.A.-prys word in 1967 toegeken aan ''Die huis van die'' ''dowe'' en hierdie bundel verower in 1968 ook die Nederlandse Reina Prinsen Geerligsprys. In ''Kouevuur'' word die teenoorgesteldes van “koue” en “vuur” saamgevoeg in een geheel, wat ook gangreen en die verspreiding (verrotting) daarvan deur die hele liggaam suggereer. As sodanig beliggaam dit sowel die lewe as dood. Net soos die geval is met sy vorige bundels, vorm die gedigte in die bundel ’n groot geheel wat op mekaar inwerk.<ref>Cloete, T.T. Standpunte. Nuwe reeks 88, April 1970.</ref><ref>Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek.'' H.A.U.M. Pretoria. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1979.</ref> Die titel van ''Lotus'' (uitgegee onder die skuilnaam Jan Blom) word verder belig deur die [[Boeddhisme|Boeddhistiese]] spreuk wat as motto vooraan die eerste afdeling van die bundel staan, te wete “aum mani padme hum”. Hoewel baie moeilik vertaalbaar, kan dit gesien word as “blom verborge in die lotus” of as “pêrel verborge in die lotus”.<ref>André P. Brink. ''Die poësie van Breyten Breytenbach.'' bladsy 28</ref> Die bundel word opgedra aan sy vrou, Hoang Lien, wat “goue lotus” beteken en hy publiseer die bundel onder die naam Jan Blom (ook janblom, wat platanna beteken). Sodoende word ’n verband gelê tussen lotus en padda en hierdie verhouding word deurlopende motief vir die bundel. Nege is die Boeddhistiese volmaakte getal, derhalwe ook die getal van die heilige lotus met sy nege kroonblare. Die bundel word dan ook in nege afdelings verdeel, wat ook saamval met die nege letters van Hoang Lien. Hierdie agtergrond gegewens dui reeds die hegte samehang en eenheid van die bundel aan.<ref name="brink">Brink, André P. ''Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1976.</ref> ''Lotus'' word in 1970 met die C.N.A.-prys bekroon en in 1972 deur die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde saam met ''Skryt'' met die Nederlandse Van der Hoogt-prys. ''Skryt. Om ’n sinkende skip blou te verf'' is in Nederland uitgegee en kombineer Breyten se gedigte met sy tekeninge. Dit bevat ’n nawoord van die Nederlandse digter H.C. ten Berge en is volgens die opdrag “’n eerbetoon… aan die volk van Suid-Afrika aan wie ’n burgerskap in hul geboorteland ontsê word”. Die titel kombineer die woorde “skryf” en “skyt” in die titel, wat hierdie twee begrippe dan aaneenskakel. Om te skryf word dan ’n verrotte uitwerpsel wat weer een word met die aarde, waaruit lewe weer sal voortspruit. Dit suggereer egter ook ’n wanhoop in die krag en waarde van die skryfproses. Die subtitel verklaar dat dit eintlik ’n futiele proses is. Die titel suggereer ook die gedigte se doel as die “skrif van die stryd”. Die digproses self word in hierdie bundel dan ’n sentrale motief, wat veral deur middel van vlerke en gevlerkte wesens uitgebeeld word<ref name="brink" /><ref>Coetzee, Ampie. Rapport, 24 Februarie 1974.</ref> Die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde ken die Nederlandse Van der Hoogt-prys in 1972 toe aan ''Skryt'' en ''Lotus.'' ''Met ander woorde vrugte van die droom van stilte'' keer weer terug na die hegte struktuur wat ’n bundel soos ''Lotus'' kenmerk. Die titel beslaan die volmaakte nege woorde, die twee motto’s voorin beslaan elk nege woorde en die bundel word doelbewus opgebou uit ’n veelvoud van nege gedigte. Ten spyte van die woordryke titel, gaan dit hier veral oor stilte teen die agtergrond van die gedurige wisselwerking en verhoudings tussen alles (die Groot Niet) wat ook in ander bundels so ’n sentrale rol speel<ref name="brink" /> ==== Digbundels geskryf gedurende sy aanhouding en tronkstraf ==== Tydens Breyten se aanhouding in 1975 en voor vonnisoplegging skryf hy die bundel ''Voetskrif'', waar die titel reeds die aard van die bundel saamvat en suggereer. Om met voete te skryf is ’n manier van skryf soos deur ’n gestremde en is beeld van sy eie gestremdheid tydens aanhouding. As voete skrywe, impliseer dit dat skryf ’n manier van loop is en word die gedig dan ’n reis, waar die reis wat hy beskryf een van ontdekking is, maar veral ook een van bedreiging en verraad. Die voete is terselfdertyd verbinding tussen lewe en dood, waar hy met gevangenskap ook afsterf van sy verlede. Verder impliseer voetskrif ook heiligheid, omdat mens jou skoene uittrek om die heilige gebied te verken. Dit is ook ’n soort voetnoot by ’n primêre teks, waar gevangenskap nie deel is van die hoofstroom van die lewe nie. Dwarsdeur sy oeuvre is daar by die digter ook ’n begeerte om te vlieg, waar jy juis die gebruik van jou voete moet prysgee om dit te bereik. Die enigste manier waarop hy kan vlieg is om sy gedigte soos gevleuelde wesens uit te stuur om te bereik wat hy nie kan nie (veral treffend uitgebeeld in “''vers as boodskapper''”). Daar is dan ook ’n kloof in die bundel tussen die hier waar hy hom bevind en die daar, waar die onbereikbare geliefdes is. Die bundel bevat verskeie gedigte oor die afwesige geliefde (asook twee gedigte vir sy ouers), wat afwesig maar tog ook ’n skakel en kontak met die buitewêreld is<ref name="brink" /><ref name="cloete151">Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 15 no. 1, Februarie 1977.</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 17 no.2, Junie 1977.</ref><ref>Olivier, Gerrit. Beeld, 5 April 1976.</ref> Die Perskor-prys word in 1976 aan ''Voetskrif'' toegeken. Alhoewel nuwe werk van Breyten volgens wet nie tydens aanhouding gepubliseer kan word nie, verkry hy internasionale bekendheid deur die verskyning van sy poësie in ''Babel'', ''De Populier'', ''De Vlaamse Gids'', ''Raster'' en die stensils van ''Poetry International'' en die versameling van sy gedigte in Nederlandse uitgawes (''Het huis van de dove'' en ''Met andere woorden'', 1976–1977). In hierdie bloemlesings word al sy verse volledig opgeneem, ook dié wat in ''’n Seisoen in die paradys'' en in tydskrifte verskyn het. Verskeie vertalings en bloemlesings van sy werk verskyn ook in hierdie tyd. Die Nederlandse vertaling van ''Skryt'' word gedoen deur Adriaan van Dis in 1976 en ''Sinking ship blues'' word in 1977 in Engels vertaal deur [[André P. Brink]]. Anderstalige bloemlesings sluit in ''Feu froid'' in Frans deur Georges Marie Lory in 1976, wat op sy beurt weer in Engels, [[Arabies]] en [[Pools]] vertaal word; ''Kreuz des Südens, Schwarzer Brand'' in [[Duits]] deur Rosi Russink in 1977; ''In Africa even the flies are'' ''happy'' onder redaksie van Dennis Hirson in 1978, wat op sy beurt vertaal is in Portugees, Spaans, Frans, Duits, Italiaans en Nederlands; ''And death white as word'' met ’n inleiding deur [[Ampie Coetzee]] in 1979 en vertalings in [[Portugees]] deur Mario Cesariny in [[1979]]. In [[1980]] verskyn ''Vingermaan'' in Nederland, met tekeninge van Breytenbach en gedigte oor hom deur H.C. ten Berge, Rutger Kopland, Gerrit Kouwenaar, Lucebert en Bert Schierbeek. Vertalings van sy werk verskyn verder ook in onder andere [[Baskies]], [[Deens]], [[Noorweegs]] en [[Sweeds]]. In Afrikaans verskyn die bloemlesing ''Blomskryf'' onder redaksie van Ernst Lindenberg en Ampie Coetzee met ’n keuse van sy gedigte uit al sy bundels voor ''Voetskrif'', terwyl dit ook verspreide gedigte uit tydskrifte bevat en gedigte wat in ''’n Seisoen in die paradys'' verskyn het. In sy inleiding tot die bundel wys Ampie Coetzee daarop dat Breytenbach self sy gedigte beskryf as sou dit om verhoudings gaan. Hierdie verhoudings sentreer dan rondom die digter en sy verhouding met die poësie en die digter en sy verhouding tot die leser of mens in die algemeen, die liefde en die geliefde. Breytenbach se wens is dan dat die bundel in twee afdelings verdeel moet word, ''Hoesê'' (''voetverse – huis van die dowe'') en ''Sosê'' (''hartverse'' – ''witskrif van die liefde''), waarin hierdie verhoudings sentraal staan.<ref>Brink, André P. Rapport, 27 Maart 1977.</ref> Binne enkele jare na sy vrylating verskyn vier digbundels in nie-chronologiese volgorde, wat gesamentlik die titel ''Die ongedanste dans'' dra. In chronologiese orde (nie die orde waarin dit uitgegee is nie) is die bundels ''Lewendood'', ''Buffalo Bill'', ''Eklips'' en ''(‘yk’)''. Hierdie bundels is die gesamentlike weergawe van sy ervarings en waarnemings binne die gevangenis. Die gedigte is doelbewus selfs meer verwikkeld as sy vroeëre poësie, aangesien hy nie sy siel wou blootlê aan diegene wat letterlik oor sy skouer geloer het wat hy skryf nie. Volgens die voorwaardes aan die begin van sy strafoplegging moes alle geskrifte saans ingehandig word en kon dit eers na vrylating gepubliseer word. Uit die verse is daar ook tekens van ’n toenemende uitsigloosheid, wat baie van die gedigte donker stem. Die titel ''Lewendood'' omvat die begrippe lewe en dood, maar impliseer ook “lewend dood”. Dit beskryf dus die twee pole van spanning binne die bundel, maar is ook aanduidend van die toestand van die digter in die tronk. Die gedigte styg egter bo die eng persoonlike uit deur byvoorbeeld verwysings na die graffiti van vorige gevangenes en die beeldspraak wat Dante se hellevaart oproep. Kenmerkend is weer die vrye assosiasie en beeldspraak wat sy digkuns kenmerk en die voortdurende soeke na sin en waarheid binne die omgewing waarbinne hy hom bevind. Dikwels is die tema ook die taal en die onvermoë van die taal om dinge werklik te kan sê soos dit is, asook die dood van ’n taal.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 4, November 1986.</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 18 Augustus 1985.</ref> ''Lewendood'' is in [[1986]] op die kortlys vir die toekenning van die Rapportprys. Die titel van ''[[Buffalo Bill]]'' verwys na die legendariese Amerikaanse volksheld wat bekend geword het in sy gevegte teen die Amerikaanse [[Indiane]] in die negentiende eeu.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 23 no. 2, Mei 1985.</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 2 Desember 1984.</ref><ref>Snyman, Henning. Die Burger, 21 Maart 1985.</ref> In ''Eklips'' is die klem baie sterker op die toestand van die ek eerder as die ervarings van die ek, en bepeins hy die dinge wat belangrik is, die krag van die liefde en die wisselwerking tussen lewe en dood. Die titel kan verwys na die verdoeseling van die dinge wat werklik is, veral deur woorde en die onmag van woorde, asook na die dinge wat as werklik belangrik bewys word tydens sy eklips of gevangenskap.<ref>Brink, André P. Rapport, 1 Mei 1983</ref><ref name="cloete222">Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 2, Mei 1984</ref><ref>Olivier, Gerrit. Die Burger, 23 Junie 1983</ref> ''Eklips'' is in 1984 op die kortlys vir die toekenning van die Louis Luyt-prys. Na vrylating verklaar Breyten dat sy “self” in die tronk van hom afgestroop is en “ek” word “yk”. Die titel van ''(‘yk’)'' word in hakies geplaas om gevangenskap van die ek aan te dui, terwyl die insluiting van die letter “y” ook kan dui op ’n eenwording van die ek met Yolande, terwyl die aanhalingstekens daarop kan dui dat hy in sy gevangeskap slegs op woorde aangewys is. Dit kan ook dui op ’n soort tussenstadium of tussen-in wees, met implikasie dat die lewe in gevangenskap tydelik opgehef is. Die bundel bevat weereens liefdesgedigte waarin die verlange na die afwesige geliefde voorop staan, gedigte oor die tronklewe wat soms met ’n winterlandskap en koue verbind word en die verlange na kommunikasie en kontak met die buitewêreld. Hierdie toestand van isolasie word in baie gedigte ook met die dood verbind, wat ook die betekenis van afwesigheid aanneem. Daar is deurentyd ’n bewussyn van mure of grense en ’n drang om hierdie grense te oorskry, met woorde die enigste manier om dit in hierdie situasie te bereik.<ref>Brink, André P. Rapport, 29 Januarie 1984 en 5 Februarie 1984</ref><ref name="cloete222" /> In 1984 is hierdie bundel ook op die kortlys vir die toekenning van die Louis Luyt-prys en word eindelik tweede geplaas. ''Judas eye'' is ’n keuse uit sy tronkbundels in Engelse vertaling, waarin hy hom in ’n nawoord oor sy poësie uitlaat en in ’n selfportret iets oor sy lewensloop vertel. ==== Digbundels na sy vrylating ==== ''Soos die so'' is Breyten se eerste bundel wat gedigte bevat wat geskryf is na sy vrylating, hoewel baie van die gedigte van voor hierdie tyd dateer. Die bundel bevat ook twee prosatekste waarin die aard van hierdie bundel uiteengesit word en besin word oor die funksie van poësie. Hierin skryf hy dat die bundel ’n “verserige notaboek” is wat beskryf “soos ek my lewe leef”. Die bundel word volgens chronologiese datumbepaling gestruktureer. Aan die einde van 1973 het hy ’n gedrukte dagboek aangeskaf wat hy daarna gereeld met versinskrywings vir die dag invul (’n gedig vir elke dag!) en met etlike onderbrekings volhou tot [[4 September]] [[1974]]. Hierdie versinskrywings word veertien jaar later, op [[16 September]] [[1988]], hervat.<ref name="kann">Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998.</ref><ref>Scholtz, Merwe. Insig, Februarie 1991</ref><ref>Toerien, Barend J. Die Burger, 18 Junie 1991</ref><ref>Van der Merwe, P.P. Rapport, 10 Maart 1991</ref> In 1990 word ''Soos die so'' genomineer vir die Rapportprys. Die bundel ''nege landskappe van ons tye bemaak aan ’n beminde'' word soos die titel aandui in nege afdelings verdeel, waarin die reise van die digter uitgebeeld word. Dit is egter nie net die uiterlike landskappe wat verken word nie, maar ook die binne toestand of innerlike landskap van die ek. In wese vorm die bundel ’n soort testament wat aan sy vrou “bemaak” word, en die gedigte is dus gevul met weemoedigheid en die dood, met intense herbelewing van die landskappe as die vreugde wat dinge in stand hou. Sy verbysterende vermoë tot beeldspraak maak hierdie landskappe letterlik visuele woord-landskappe. Die bundel kan gesien word as sy poëtiese testament, waarin hy oor sy digterlike ambag besin en dit saamvat. ''Nege landskappe van ons tye bemaak aan ’n beminde'' is in 1994 ’n naaswenner van die CNA-prys en word dan in [[1996]] bekroon met die [[Helgaard Steyn-prys]] vir die beste letterkundige werk die voorafgaande vier jaar.<ref>Hambidge, Joan. Insig, Julie 1993</ref><ref>Hugo, Daniël. Die Burger, 22 Junie 1993</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Rapport, 11 Julie 1993</ref><ref name="kann" /> Die gedigte in ''Plakboek'' (uitgegee in sy eie handskrif en geïllustreer met sy eie skilderye) is reisverse (onder andere deur Frankryk na Italië) en dateer uit 1975. Hierdie reisgedigte is egter meer universeel van aard en beweeg tussen tyd en plek en vanaf die geografiese na die innerlike, met die illustrasies wat ’n integrale deel van die gedig en die betekenis uitmaak.<ref>Ohlhoff, Heinrich. Insig, Junie 1994</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 11 September 1994</ref><ref>Snyman, Henning. Die Burger, 8 Junie 1994</ref> [[Ampie Coetzee]] stel die bloemlesing ''Die hand vol vere'' uit sy poësie saam, wat naas verse uit sy digbundels ook gedigte bevat wat voorheen óf ongepubliseer was óf slegs in tydskrifte verskyn het.<ref>Van Vuuren, Helize. Die Burger, 11 Oktober 1995</ref><ref>Weideman, George. Rapport, 10 September 1995</ref> Die bundel ''Oorblyfsels: ’n roudig'' (onder die naam Jan Blom) bevat in ’n gedig met nege dele hulde aan sy ontslape uitgewersvriend Daantjie Saayman, wat in 1970 bereid was om die nege gedigte wat weens politieke redes uit ''Kouevuur'' weggelaat is apart te publiseer onder die titel ''Oorblyfsels uit die pelgrim se reis na ’n tydelike''. Die verse word ’n reis deur die streke van ’n besondere vriendskap, waarin daar deurnag gesels is by wyn en vuur te midde van ’n algemene gevoel van verwagting en hoop. Terselfdertyd is dit ’n reis na die dood en die verse het dan ook ’n oorwegend elegiese toon.<ref>Coetzee, Ampie. Insig, Augustus 1997</ref><ref>Grové, A.P. Beeld, 16 Junie 1997</ref><ref>Malan, Lucas. Rapport, 22 Junie 1997</ref> Saam met ''Papierblom'' word hierdie bundel in 1999 met die [[Hertzogprys]] bekroon. ''Papierblom'' is ’n verafrikaansing van [[bougainvillea]] en dui ook op die skeppingsproses, waar die digter met sy gedigte as’t ware woorde op die papier laat blom. Die titel beklemtoon ook die tydelikheid van alles, met ’n papierblom wat gou vergaan. Hierdie bundel verskyn onder die pseudoniem Jan Afrika, wat die digter se kontinent van herkoms aandui, al tipeer die subtitel die bundel as ’n “swerfjoernaal”. Die talle plekname onder baie van die gedigte is inderdaad ’n aanduiding van hoe die digter voortdurend aan die beweeg is. Dit is egter nie ’n tradisionele reisbundel nie, aangesien die reise meer inwaarts gerig is en ook regstreeks met die maak van poësie verband hou. Die reis self word as belangrik beskou, nie die bestemming nie. Daar is ook heelwat droomgedigte, wat aansluit by die liefde, natuur en musiektemas van ander gedigte. Soos kenmerkend van veral sy latere werk, is die dood ook ’n belangrike motief en bring Breyten hulde aan sy vriend Jan Rabie wat op daardie stadium aan ’n aftakelende siekte ly. Die dood is egter ook die afskeid van die land van sy herkoms en liefde.<ref>Weideman, George “Rapport” 21 Junie 1998</ref><ref>Cloete, T.T. “Beeld” 18 Mei 1998</ref> Wanneer die Hertzogprys in 1999 weer aan Breyten toegeken word, hierdie keer vir ''Papierblom'' en ''Oorblyfsels: ’n roudig'', aanvaar hy dit en word hy persoonlik gebel en gelukgewens (op Afrikaans) deur president [[Nelson Mandela]], van een tronkvoël aan ’n ander.<ref>Gabriël Botma. ''‘Storm’ om Breyten raak nou absurd.'' Die Burger, 21 April 2001</ref> In ''Lady one'' bundel hy ’n keuse uit sy liefdesverse en hy neem ook nege voorheen ongepubliseerde gedigte hierin op. Die versameling ''Ysterkoei-blues'' bevat die digbundels ''Die ysterkoei moet sweet'', ''Die huis van die dowe'', ''Kouevuur'', ''Oorblyfsels uit die pelgrim se verse na ’n tydelike, Lotus'', ''Skryt'', ''Met ander woorde vrugte van die droom van stilte'', ''Plakboek'', die gedigte in ''’n Seisoen in die paradys'' en ander verspreide gedigte wat uit die tydperk voor 1975 dateer. ''Katastrofes'' word ook ingesluit, omdat Breyten dit as prosaverse beskou wat by sy digkuns tuishoort. ''Die ongedanste dans'' is die volledige uitgawe van sy gevangenisgedigte en bevat ''Voetskrif'', ''Lewendood'', ''Buffalo Bill'', ''Eklips'', ''(‘yk’)'', die gedigte in ''Boek (Deel een): Dryfpunt'' en die lang ongepubliseerde gedig ''Die glimlag'' (opgedra aan [[Fjodor Dostojefski]]).<ref>Naudé, Charl-Pierre. Rapport, 11 September 2005</ref><ref>Van Vuuren, Helize. Beeld, 13 Junie 2005</ref> ''Die singende hand: Versamelde gedigte 1984–2014'' is Breytenbach se derde versamelbundel. Dit vorm 'n drieluik met die vorige twee bande, ''Ysterkoei-blues'' en ''Die ongedanste dans''. Die versameling bevat die volgende elf bundels: ''Soos die so''; ''Nege landskappe van ons tye bemaak aan 'n beminde''; ''Oorblyfsels''; ''Papierblom''; ''Die "(Lady One)"-siklus uit Lady One''; ''die windvanger''; ''Oorblyfsel/Voice over''; ''die beginsel van stof''; ''katalekte''; ''vyf-en-veertig skemeraandsange'' en ''oorblyfsel''.<ref>https://www.graffitiboeke.co.za/af/24528/Boeke {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200417152825/https://www.graffitiboeke.co.za/af/24528/Boeke |date=17 April 2020 }} URL opgespoor en besoek op 19 November 2019</ref> ==== Werk in 2000's ==== Na ’n lang stilswye waarin Breyten sweer dat hy nooit weer in Afrikaans sal dig nie (onder meer nadat Afrikaners in ’n internet-peiling op die webwerf van ''[[Die Burger]]'' gestem het dat hy nie lid van die volk behoort te wees nie) verskyn die indrukwekkende bundel ''Die windvanger''. Later volg ''Die beginsel van stof'' en ''Katalekte'', wat saam met hierdie bundel ’n drieluik vorm. ''Die windvanger'' word weer in nege afdelings verdeel.<ref>Britz, Etienne. Insig, Mei 2007</ref><ref>Marais, Danie. Rapport, 15 April 2007</ref><ref>Naudé, Charl-Pierre. Beeld, 30 April 2007</ref><ref>Prins, Jo. Beeld, 7 Mei 2007</ref> In 2008 word die Hertzogprys, die Universiteit van Johannesburg-prys, die [[W.A. Hofmeyr-prys]] en die Protea-prys aan “''Die windvanger''” toegeken, terwyl hierdie digbundel in dieselfde jaar ook op die kortlys vir die [[Helgaard Steyn-prys]] is. ''Die beginsel van stof'' bevat weereens blyke van Breyten se besondere woordvermoë, waar hy deur nuwe woordskeppings die taal verryk, besondere beelde skep en die gedigte laai met veelvuldige betekenislae. Temas wat hierin aangeraak word sluit in die digterskap en die ouderdom en dood, waarin afskeid geneem word van ontslape mense soos Van Zyl Slabbert, sy ma (Ounooi) en sy broer Basjan. Deurentyd lewer hy skerp kommentaar op korrupte politici. Die veertien sonnette wat hy geskryf het vir die fees wat tot sy eer op Hengelo in Nederland tydens sy sewentigste verjaarsdag gehou is, vorm ook deel van die bundel. In aansluiting by die res van sy oeuvre gebruik hy in hierdie bundel op meesterlike wyse die poëtiese tegnieke van inkantering, musikaliteit en opeenstapeling, sodat die blote klank en ritme van die gedig bydra tot die impak en betekenis daarvan. Zen-simbole soos die maan se refleksie op die water (aanduidend van verligting deurdat die een in die ander teenwoordig is en selfs die kleinste druppel water die gehele maan en ruimte kan reflekteer, asook simbool van die alomteenwoordigheid van die dood in die lewe) en die voël en vlerke doem ook hier, soos elders in sy poësie, gereeld op.<ref>Crous, Marius. Beeld, 14 Februarie 2011</ref><ref>Taljaard, Marlies. Rapport, 6 Maart 2011</ref> ''Katalekte'' se titel beteken “versameling fragmente van ou dig- of prosastukke”. Die subtitel is ''artefakte vir die stadige gebruike van doodgaan'' en die titel ontstaan dus waarskynlik uit die motto van die skrywer Cioran wat in die bundel opgeneem word, naamlik dat oeuvres sterf, maar nie fragmente nie, omdat hulle nooit geleef het nie. Die bundel sluit tematies aan by sy hele oeuvre en Breyten maak weer bemoeienis met die dood, die skryfproses, die erotiese liefde, die verhouding met die vaderland, reis en reiservarings. Telkens verras hy weer met sy vermoë om nuwe metafore en nuwe woorde te skep, terwyl die gebruik van terugkerende motiewe in sy werk soos die ysterkoei, voël, die ouers, die nar, die bobbejaan, lewe en dood en vele ander ook in gesprek tree met sy vorige werk en dit gedurig relativeer.<ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 50 no. 1 Herfs 2013</ref><ref>Viljoen, Louise. Beeld, 3 Desember 2012</ref> Hierdie omvangryke bundel van 212 bladsye word in sewe afdelings verdeel. Hierdie bundel vorm saam met ''Die windvanger'' en ''Die beginsel van stof'' ’n drieluik.<ref>Versindaba: http://versindaba.co.za/2012/11/19/onderhoud-met-breyten-breytenbach/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160515091852/http://versindaba.co.za/2012/11/19/onderhoud-met-breyten-breytenbach/ |date=15 Mei 2016 }}</ref> Die bundel ''oorblyfsel / voice over'' (in Afrikaans en Engels) noem Breyten ’n “collage”, waarin hy getransformeerde variasies van sy vriend en Palestynse digter, Mahmoed Darwiesj, se werk opneem. Hy skryf die gedigte na Darwiesj se dood as fragmente van ’n voortgesette gesprek met hom. Die gedigte spreek van nostalgie en die hunkering na ’n beter lewe, terwyl die ooreenkomste tussen die Palestynse en Afrikaanse wêrelde ook opval. Dood en verganklikheid is die oorheersende temas.<ref>Crous, Marius. Beeld, 21 September 2009</ref><ref>Pienaar, Hans. Rapport, 20 September 2009</ref> In Frankryk word Breyten in [[2009]] vereer met die toekenning van die Max Jacob-prys vir ''Outre voix'', die Franse vertaling van ''oorblyfsel / voice over'' deur [[Georges Lory]]. In [[2010]] ontvang die bundel die Mahmoed Darwiesj-stigting se inhuldigingsprys en die oorspronklike Afrikaans / Engelse digbundel word in 2010 met die Protea-prys vir poësie bekroon vir die beste digbundel wat die voorafgaande jaar verskyn het.<ref>Stellenbosch Universiteit: http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/71886 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625083314/http://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/71886 |date=25 Junie 2016 }}</ref> ''Vyf-en-veertig skemeraandsange uit die eenbeendanser se werkruimte'' is weer vol van gedigte wat getuig van Breytenbach se vermoë om vernuftig met klank en beeld om te gaan. Die titel verwys na die digter se “werkruimte” en die veelvuldige verwysing na die sterre beklemtoon dat Breytenbach se werkruimte die heelal is, waar hy soos die planete, swartkolle en sterre die oneindigheid naspeur en alle dinge aan mekaar verbind. Beweging is dan ook een van die herhalende motiewe in die bundel.<ref>Hugo, Daniel. Rapport, 1 Junie 2014</ref> ==== Versamelbundels ==== Breyten se gedigte word in ’n menigte versamelbundels opgeneem, waaronder ’n baie ruim keuse in die bloemlesings wat die hele Afrikaanse poësieskat dek, soos ''Groot verseboek'' en ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''. Ander versamelbundels waarin sy werk verskyn, sluit in ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte'', ''Woordpaljas'', ''Digters en digkuns'', ''Kraaines'', ''Die goue vreugde'' en ''Goudaar''. Hy publiseer ook sy gedigte in verskeie letterkundige tydskrifte, insluitende ''Contrast'', ''Sestiger'', ''Kol'', ''Standpunte'' en ''The bloody horse''. ’n Teken van sy groot internasionale aansien is dat sy werk vertaal is in onder andere Engels, Nederlands, Sweeds, Italiaans, Baskies, Bulgaars, Deens, Frans, Duits, Portugees en Spaans. ==== Poësie op CD's ==== Sy poësie is ook verkrygbaar op verskeie [[Laserskyf|CD’s]]. ''Om te Breyten'' is die eerste CD waarop kunstenaars hulle gunsteling-gedigte van Breyten toonset en uitvoer. In 2001 word dit opgevolg met ''Mondmusiek'', waarop Breyten ’n al groter rol speel. Hy lees van sy gedigte voor met musiek van plaaslike musikante op die agtergrond.<ref>Pieterse, H.J. Beeld, 25 Junie 2001</ref> Hierdie CD word in 2010 deur luisteraars aangewys as die beste Afrikaanse album van die jaar. In 2002 volg ''Lady One'', waarop hy Engelse gedigte met veral ’n sterk Oosterse musiekbegeleiding voorlees.<ref>Pieterse, H.J. Beeld, 12 Augustus 2002.</ref><ref>Pieterse, H.J. Beeld, 10 Julie 2000</ref><ref>Snyman, Henning. Rapport, 28 Mei 2000</ref> ''Beste Breyten'' is ’n keur uit al die CD’s en bevat ook ’n aantal nuwe snitte. [[Laurinda Hofmeyr]] bring in 2008 die CD ''Reis na die suide'' uit waarop sy ook van Breyten se gedigte sing wat sy self getoonset het. === Prosa === Breyten se eerste gepubliseerde prosawerk is ''Katastrofes'', waarin reeds bekende elemente uit sy digkuns ook figureer. Die gepynigde ek bevind hom in ’n absurde wêreld waarin alles aan die verrot is, op soek na identiteit, verwesenliking en troos. Soortgelyke tegnieke as in sy poësie word ook gebruik, soos aaneenskakeling van oënskynlik onverwante assosiasies, gebruik van fantasie, saamvoeg van teenoorgesteldes, alles weergegee met uitsonderlike beeldingsvermoë. Die prosa wyk af van normale perspektiewe en beeld nie noodwendig katastrofes aan soos wat dit normaalweg verstaan word nie. Dit is eerder flitse of fragmente waar sonderlinge gebeurtenisse as gewoon aangebied word of ’n fantasiewêreld as realiteit voorgehou word, met die mens as oorsaak van die katastrofes. Verder is daar mildelik gebruik gemaak van die paradoks, met ontsteltenis wat volg op die doodgewone en die gruwelike wat begroet word met geen verwondering nie. In die Afrikaanse prosa is hierdie stukke uniek, aangesien dit beweeg op ’n paralogiese vlak waar die betekenis redelike begrip ontwyk, maar die impak tog betekenisvol is.<ref name="ant" /><ref>Smuts, J.P. ''Burgerband.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1985.</ref> In 1964 word die Afrikaanse Pers Boekhandel-prys toegeken aan ''Katastrofes'' en ''Die ysterkoei'' ''moet sweet.'' ''Om te vlieg'' (''Opstel in vyf ledemate en ’n ode'') is sy heel eerste voltooide prosawerk, al word dit na ''Katastrofes'' gepubliseer. Reeds in 1967 is dit aanvaar vir publikasie, maar dit word dan deur vrees vir die streng sensuurwette van die tyd gekelder. Dit is die verhaal van Panus (samestelling van penis en anus) se begeerte om te vlieg, wat oor ’n tydperk van vyf seisoene strek. Hy bevind hom tydens oorlog in Slagterstad, ’n stad wat verwantskappe met Parys en Kaapstad toon. Die werk word geskryf uit ’n dubbelperspektief aangesien Panus beide karakter en verteller is. Sy begeerte om te vlieg is ’n verlange om aan die groei en ontbinding, dood en lewe te ontvlug en homself volkome te verwesenlik, waar om te vlieg eindelik gelykgestel word aan [[Nirwana]], die opperste bevryding. Hierdie begeerte kan ook gesien word as samehangend met die begeerte om te skryf. Die vyf seisoene (winter, winnel (winter en lente gekombineer), lente, somer en herfs) van die boek verwys ook na vyf wonderbaarlike vermoëns van [[Boeddha]] en omdat Boeddha die Al is, skep die vyf saam een liggaam wat meer as sy dele is. Hierdie vermoëns is kennis deur middel van die hemelse oor, kennis van ander se gedagtes, herinnering aan voorafgaande lewens, kennis van die dood en hergeboorte van ander wesens. So word die seisoene dan beide ’n herhaling van die ander en ’n nuwe perspektief, wat gelyktydig met die ander plaasvind. Dit is ’n werk wat heeltemal afwyk van die konvensionele verhalende prosa en dit skep ’n fantasiewêreld waarin die makabere en kosmiese ’n verbinding met mekaar aangaan.<ref>Brink, André P. ''Voorlopige Rapport.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1976.</ref> Breyten publiseer verskeie prosasketse in ''Sestiger'', ''Contrast'' en ''De Vlaamse Gids'' en uit hierdie werk (asook verskeie stukke wat uit die oorspronklike manuskrip van ''Katastrofes'' weggelaat is en prosastukke uit ''’n Seisoen in die paradys'') word keuses saamgebundel in ''De boom achter de maan'' in Nederland en ''Die miernes swel op ja die fox-terrier kry ’n weekend en ander byna vergete katastrofes en fragmente uit ’n ou manuskrip''. Hierdie werk is dus verwant aan ''Katastrofes'', alhoewel dit hoofsaaklik van mindere kwaliteit is.<ref>Olivier, Fanie. Die Transvaler, 1 Desember 1980</ref><ref>Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1985.</ref> Die kortverhaal ''Strafbare onskuld'' word in Julie 1968 in ''Contrast'' gepubliseer en daarna deur [[Hennie Aucamp]] in die versamelbundel ''Bolder'' opgeneem. Breyten se prosawerk verskyn ook in ander versamelbundels, insluitende ''Borde borde boordevol'' saamgestel deur Hennie Aucamp, ''Vertellers'' van Merwe Scholtz en ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' en ''Kort keur'', beide van [[Abraham H. de Vries]]. In ''’n Seisoen in die paradys'' (onder die skuilnaam B.B. Lasarus) doen hy verslag oor die besoek van hom en sy vrou aan Suid-Afrika in 1972–1973, waarin hy sy jeugwêreld ook herontdek en die Suid-Afrikaanse samelewing herevalueer. Die titel verduidelik die kortstondigheid van sy besoek aan sy oorsprong terwyl die skuilnaam BB (vir sy voorletters) na hom verwys en na Lasarus, die man wat die dood oorwin het nadat hy ’n seisoen in die graf deurgebring het. In die paradys is daar dus beide lewe en dood, hemel en hel. Die boek staan dan ook in die teken van vele afskeide van mense, gebiede en dinge wat hy geken het. Hy belig die teks met vele gedigte en sluit dan ook sy siening van die digterskap in die boek in.<ref>Brink, André P. Rapport, 23 Januarie 1977.</ref><ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau. Kaapstad Pretoria Johannesburg. Eerste uitgawe, 1980.</ref><ref name="cloete151" /><ref>De Vries, Abraham. Beeld, 10 Januarie 1977</ref> Die boek is in Nederlands vertaal deur Hans Ester en Adriaan van Dis en in Engels deur Rike Vaughan. Na sy vrylating publiseer hy die prosabundel ''Mouroir'', wat grootliks in die tronk geskryf is. Dit bestaan uit nege en dertig kortprosatekste, waarvan elf in Engels geskrywe is. Die titel is die Franse woord vir ’n tehuis vir bejaardes, waar die inwoners op die dood wag en dus ook die betekenis van veroordeelde of gevangene inkorporeer. In aansluiting by sy vorige prosawerke word die inhoud surrealisties aangebied, met die onderwerp hoofsaaklik ervarings in die gevangenis. In die subtitel word die boek as “bespieëlende notas van ’n roman”, waardeur die aard daarvan (fragmente, sketse en meditasies) wat tog op ’n manier saamhang, aangedui word. Die spieël van hierdie subtitel is ook aanduidend van die wyse waarop dinge nie direk gesê word nie, maar eerder soos in ’n spieël weerkaatsings is, met die weerkaatsings wat ook in die verskillende tekste na mekaar weerkaats en dus by mekaar aansluit. Dit is dus ’n verwikkelde werk wat nie maklik sy geheime prysgee nie.<ref>Brink, André P. Rapport, 20 November 1983</ref><ref>Smuts, J.P. Die Burger, 10 Mei 1984</ref><ref>Smuts, J.P. ''Burgerband.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1985.</ref> ''Mouroir'' is in 1984 op die kortlys vir die toekenning van die Louis Luyt-prys. ''Boek (Deel een): Dryfpunt'' behandel die digaksie en die rol van waarneming en inspirasie. Dit is egter nie tegnies en realisties geskryf nie aangesien hy in die tronk (waar die boek geskryf is) uiteraard geen toegang tot verwysingswerke gehad het nie. Sy kennis van die literatuur en wye leeskennis sorg egter dat hy die wese van kuns, die skeppingsdrang en die skeppende daad kan ondersoek. Kreatiwiteit word hier verbind met fantasie, surrealisme, invoer van karakters uit sy vorige werke, hallusinasie en dies meer en hy sluit ook ’n beduidende aantal gedigte binne die teks in. Sodoende word dit beide fiksie en nie-fiksie, maar bied nogtans ’n boeiende blik op sy eie kreatiewe proses.<ref>Hambidge, Joan. Rapport, 26 Julie 1987</ref><ref>Pakendorf, Gunther. Die Burger, 24 September 1987</ref> ''Parool / Parole'' is ’n keur deur Francis Galloway uit sy openbare toesprake wat by verskeie geleenthede tussen 1968 en 2015 in Afrikaans en Engels gelewer is, asook briewe en ander tekste waarmee hy aan openbare debat oor aktuele kwessies deelgeneem het. Onder andere is daar sy toespraak by die Sestiger-somerskool wat in 1973 by die [[Universiteit van Kaapstad]] gehou is en ’n stimulus was vir Afrikaanse skrywers se maatskaplike betrokkenheid; die pleidooi wat hy in 1975 in die Hooggeregshof gelewer het voor die regter wat hom tronk toe gestuur het op aanklag van terrorisme; en sy omstrede toespraak by die aanvaarding van die Rapport-prys in 1986, waarin hy Afrikaners gekonfronteer het oor hulle instandhouding van ’n polisiestaat. Uit die stukke blyk Breyten se deurlopende verset teen ongeregtigheid en sy vermanings kan in alle gevalle na hierdie standpunt teruggevoer word.<ref>Burger, Willie. Beeld, 26 Oktober 2015</ref> === Engelse prosa === Verskeie Engelse prosawerke van hom verskyn na sy vrylating. ''The true confessions of an albino terrorist'' bevat ’n meer realistiese uitbeelding van sy tronkervarings as ''Mouroir'' (al speel hy ’n vir hom normale spel tussen werklikheid en fiksie of droom) en is dan ook die eerste boek wat hy skryf na vrylating. Hy dikteer die teks op bande en praat hierop deurentyd met sy vrou (wat die bande vir hom transkribeer), om haar te vertel wat hy jare lank moes verswyg. Sy openbaarmaking van die werklikheid binne die Suid-Afrikaanse tronke is ontstellend. Hoewel sy bedoeling was om ’n politieke teks te skryf, is die uiteinde tog ook ’n geskrif met letterkundige meriete, hoewel dit duidelik is dat sy meesterskap van Engels nie so sterk is as sy Afrikaans nie.<ref>Breytenbach, Kerneels. Die Burger, 12 April 1984</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 13 Mei 1984</ref><ref>Du Toit, André. Die Suid-Afrikaan. Lente 1984</ref> In 1984 is ''The true confessions of an Albino terrorist'' op die kortlys vir die toekenning van die Engelse C.N.A.-prys. ''End papers'' bevat essays, briewe en aantekeninge oor die toestand van blanke Afrikaners voor wat hy reeds beskou as die finale afbreuk van apartheid. Die roman ''Memory of snow and of dust'' se titel dui reeds aan dat ons hier te maak het met paradoksale verbindings, motiewe van kortstondigheid en verganklikheid en die poging om daardie vervlietende tye te onthou of vas te hou. Dit is hoofsaaklik surrealistiese prosa, wat nogtans ’n boeiende intrige bevat.<ref>Gouws, Tom. Insig, November 1989</ref><ref>Roos, Henriette. Rapport, 19 November 1989</ref> In 1990 wen “''emory of snow and of dust'' die Engelse C.N.A.-prys. ''All one horse: fiction and images'' bevat sketse oor mens, dier en wêreld op soek na sin en insig, wat op ’n sekere manier aan ''Katastrofes'' herinner. ''Return to paradise'' besin oor wedervaringe tydens ’n drie maande besoek van hom en Yolande aan ’n veranderende Suid-Afrika in 1991, waartydens hy in sy unieke posisie as beide buitestaander en inwoner weer helderheid oor sy geboorteland probeer verkry. Die boek verskyn aanvanklik in Nederlands (as ''Terugkeer naar het Paradijs'') voordat dit in Engels verskyn en is ’n reis-aanvulling vir ''ʼn'' ''Seisoen in die paradys'' en daarna sy besoek wat op sy tronkstraf en die boek ''The true confessions of an albino terrorist'' uitgeloop het, om sodoende ’n drieluik te vorm.<ref>Cilliers, Cecile. Insig, Maart 1994</ref><ref>Hambidge, Joan. Die Burger, 7 Desember 1993</ref> Die Sunday Times Alan Paton Award vir nie-fiksie word in 1994 toegeken aan ''Return to paradise''. ''The memory of birds in times of revolution'' is ’n versameling persoonlike geskrifte (essays, toesprake, referate en ope briewe) wat hy tussen 1987 en 1994 skryf. Hierin besin hy oor die politiek in Suid-Afrika en spreek sy menings uit oor aktuele sake, wat die apartheidsregering en die ANC-regering insluit, terwyl hy ook voorstelle aan die hand doen vir verbetering. Hy besef dat die ganse eeu immoreel is, waar die mensdom konsekwent wreed en destruktief optree teen sy buurman en die omgewing.<ref>Cilliers, Cecile. Rapport, 2 Junie 1996</ref><ref>Müller, Petra. Insig, Junie 1996</ref><ref>Nel, Jo. Beeld, 29 Julie 1996</ref> ''Dog heart'' (met subtitel ''a travel memoir'') bevat sketse oor sy Bolandse jeug, geskryf in opdrag van die Duitse uitgewer Hanser. Dit is deel van ’n reeks waarin bekende skrywers oor hulle gunsteling streke skryf. Die subtitel verwys egter dat Breyten steeds op reis is, op soek na sy jeug en na homself. Die titel verwys na Nietzsche se besluit om sy menslike pyn “hond” te noem, omdat dit net so getrou en onopsigtelik is en hy sy gevoelens daarop kon uitleef. Hy verwoord dan ook sy pyn van onthou, maar in ’n beheerste toon, wat juis daarom meer aangrypend word. Die skrywer bevind hom hier in Middle World, ’n plek wat later weer sy verskyning in sy prosa sal maak. Hierdie middelwêreld is wanneer jy jou tuiste verlaat het, maar nog nie ’n geborgenheid in ’n nuwe tuiste gevind het nie.<ref>Cilliers, Cecile. Rapport, 29 November 1998</ref><ref>Müller, Petra. Insig, Januarie 1999</ref><ref>Nel, Jo. Beeld, 15 Februarie 1999</ref> ''Dog heart'' is in 1999 op die kortlys vir die toekenning van die M-Net-prys. ''A veil of footsteps'' (met die subtitel ''memoir of a nomadic fictional character'') is weereens ’n ongewone reisboek, waar die reis meer inwaarts as uitwaarts is. Die reis word in die boek ’n metafoor vir verbeelding, waar ’n bekende landskap voortdurend anders bekyk en beskryf word deur nuwe metafore daarvoor te vind. Hier is weer persoonlike refleksies van sy karakter Breyten Wordfool, wat hom in staat stel om die waarnemings in die derde persoon te maak en per geleentheid selfs in gesprek met homself te tree. Uiteindelik bly die refleksies egter vaag en verberg deur die sluier van voetstappe. Daar is ’n streep van moedeloosheid deur die boek, met kritiek op die verval, ongeregtigheid, misdaad en wanhopige toestande wat wêreldwyd ervaar word, maar sonder hoop dat die wêreld kan verander en dat verset werklik gaan help. Hierdie toestand gee ook deels uiting aan sy nomadiese karakter (vergelyk die subtitel) wat hom nêrens meer werklik tuis laat voel nie.<ref>Burger, Willie. Beeld, 14 April 2008</ref><ref>Human, Thys. Rapport, 27 April 2008</ref> In 2009 is ''A veil of footsteps'' op die kortlys vir die toekenning van die Herman Charles Bosman-prys vir Engelse letterkundige werk en outobiografieë. By Archipelago Books in [[New York Stad|New York]] publiseer Breyten ''Intimate stranger'', waarin hy besin oor die poësie in die algemeen en sy eie siening daarvan. Hy haal ander skrywers en digters ook aan en tree met hulle in gesprek oor die opvattings van die poësie, sodat poësie inderdaad ervaar kan word as ’n bepaalde manier van lewe.<ref>Du Plooy, Heilna. Beeld, 22 Februarie 2010</ref> Dit is ook ’n siening van sy eie digtersaktiwiteit. Hierdie boek het reeds in 2006 in Nederlands verskyn as ''Intieme vreemde''. ''Notes from the Middle World'' bevat essays oor die sosiaal-politiese situasie in Suid-Afrika en twee gedigte. Die titel-essay definieer die middelwêreld as ’n tussenplek waar jy jou tuiste verlaat, maar dat jou tuiste jou nie verlaat nie, wat teenstrydigheid en onsekerheid teweegbring.<ref>Kozein, Rustum. Rapport, 14 Maart 2010</ref> ''Intimate stranger'', ''A veil of footsteps'', ''Notes from the Middle World'' en ’n onvoltooide roman is ’n vierluik wat hy ''The Middle World Quartet'' noem. Terwyl elkeen apart gelees kan word, speel dit ook op mekaar in en motiewe, karakters en situasies daarin word in die verskillende boeke uit verskillende hoeke ondersoek. === Drama === Breyten maak sy debuut as dramaturg in 1997 by die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] (KKNK) op [[Oudtshoorn]] met ''Boklied'', waarin belangwekkende kommentaar gelewer word op tydgenootlike werklikhede binne die Afrikanergemeenskap, veral die oorgang vanaf ’n Europa-orde na ’n Afrika-orde. Hierdie drama is onmiddellik omstrede weens die eksplisiete sekstonele en pront dialoog wat daarin voorkom, maar word ook waardeer vir die wyse waarop daarin geslaag word om mites, legendes en rituele aaneen te vleg. Die titel verwys na die bokdans wat in [[antieke Griekeland]] deel gevorm het van die erediens vir die god van wyn en teater, [[Dionysos]] (die Romeinse Bacchus), waaruit die klassieke tragedie ontwikkel het. Hierdie is egter geen tragedie nie en die subtitel dui dit aan as ''’n vermaaklikheid in drie bedrywe''. ’n Groep digters woon ’n konferensie by in ’n gevangenis (maar dit kan ook die paradys of hel wees). Die karakter Maker, wat die rol van die skrywer van die stuk speel, spreek die gehoor aan die einde van die eerste bedryf regstreeks aan soos die gebruik was in die [[Middeleeue]]. Van die karakters roep ook verskeie figure uit die verlede en hede op, soos Madonna wat Moeder Maria, [[Marilyn Monroe]] of die sangeres kan verteenwoordig. Aan die slot word Maker as sondebok geoffer, nadat aspekte van die dramaturg se persoon simbolies nageboots is en politieke en sosiale kwessies in hedendaagse Suid-Afrika aangeraak is. Die drama is ryk aan intertekstuele verwysings na ander werke, soos [[Arthur Rimbaud]] se ''’n Seisoen in die hel'' en [[Aristofanes|Aristophanes]] se ''Die paddas'' en ''Die voëls''. Hierdie verwysings word egter nie maklik deur die gemiddelde teaterganger gesnap nie, sodat die drama as ontoeganklik beskryf kan word.<ref>De Villiers, Aart. Insig, September 1998</ref><ref>Van der Westhuizen, P.C. Beeld, 8 Junie 1998</ref> ''Boklied'' ontvang die De Kat-Herrieprys by die KKNK, asook agt ENB Vita Streekteatertoekennings vir 1997–1998. Sy eerste Engelse drama, ''The life and times of Johnny Cockroach'', word in 1999 tydens die Grahamstadse Kunstefees opgevoer. Dit is ’n vervolg op ''Boklied'' en is weereens ’n stuk deurdrenk van simboliek en filosofie. Die titel verwys na die onsterflike kakkerlak wat ’n beslissing oor die eeue heen kan uitbring. ’n Regbank van drie vroue (wat die vroue, moeders, dogters, minnaars en weduwees verteenwoordig) verhoor die hoofspelers in die afgelope eeu se belangrikste gebeure. Hulle word opgeroep om vir oulaas die oortuigings, passie en drome te herleef wat gelei het tot revolusies, oorloë en omwentelinge. In die proses word die onbenulligheid van elke ideologie ontbloot en gestel teenoor die onbeskryflike lyding en sinnelose geweld wat dit meegebring het. In die nuwe Suid-Afrika is die terugkry van grond waarvan swart gemeenskappe in die apartheidsjare ontneem is en die terugwen van ’n eie trots gesetel in tradisionele norme die dryfveer. ’n Hoofman keer van die myne terug na sy ou grond, maar as hy sterwe, word sy dogter van die universiteit gehaal om oor te neem. Daar is dan konflik tussen die tradisionele en die nuwe, stedelike leefwyse. In die nuwe tuiswêreld is daar ook reeds ’n mafia wat geld maak deur dienste aan die inwoners te verkoop.<ref>Muller, Braam. Die Volksblad, 2 Julie 1999</ref> Hierdie drama word na hersiening in 2002 in die ''South African Theatre Journal'' gepubliseer. In ''Die toneelstuk'' (subtitel ''Belydenis in twee bedrywe''), wat sy debuut in 2001 by die KKNK het, vorm Breyten se jare in die gevangenis die agtergrond en die drama neem die vorm aan van ’n toneelstuk wat binne ’n tronk afspeel. Breytenbach word self in die stuk uitgebeeld as eerstens die jong gevangene Dawid / Inkwisiteur en die ouer Breyten as Baba Halfjan, wat op ’n troon (tennisskeidsregterstoel) sit en as ’n soort hoof van die jurie optree. Die kwessie van skuld staan sentraal in die debat wat die regisseur met die gevangene in die eerste bedryf voer, waar Dawid repeteer vir die koms van Dostojefski en in die proses sy sondes bely. Die stuk wag naamlik op die koms van die Russiese skrywer [[Fjodor Dostojefski|Dostojefski]], wat soos Breyten ook op sy dag om vermeende politieke redes ’n tyd in die tronk deurgebring het. Hierdie proses van wag het duidelike aansluiting by die Teater van die Absurde en die stuk ''[[Waiting for Godot]]'' van [[Samuel Beckett]]. Die repetisie van ’n toneelstuk binne ’n toneelstuk wat besig is om geskryf te word, sluit ook by hierdie teatertradisie aan. Dostojefski daag egter wel op en praat deur middel van gegewe vervat in sy roman ''Die gebroeders Karamazov'', en sluit dit aan by die debatte oor geloof en twyfel. Breyten voltooi die onvoltooide gedig in Dostojefski se werk, wat oor vryheid en ’n beter wêreld handel. Hierna neem Dostojefski in die tweede bedryf die plek van Baba Halfjan op die troon in, vervaag die werklikheid van Breytenbach se lewe en word die stuk algaande ’n uitbeelding van ’n droom, waarin verskeie intertekste oormekaar skuif en indringende sosiaal-politieke, filosofiese en religieuse standpunte gemaak word. Dit is veral die persoonlike belydenis so eie aan die Christelike godsdiens en sy uitwerking van persoonlike skuldgevoel wat aangeval word, maar die soustrein-mentaliteit van politieke magshebbers, die Afrikaner se posisie in ’n nuwe Suid-Afrika en die [[Waarheid-en-versoeningskommissie|Waarheid- en Versoeningskommissie]] word alles aangespreek. Die boodskap is dat niks ons van die geskiedenis kan red nie, nie die politici nie, nie die godsdiens nie en eindelik ook nie die kuns nie. Die surrealistiese aanslag van beide Breyten se dramas, met die klem op die woord eerder as handeling, en die wye verwysingsraamwerk, plaas hoë eise op die gehoor en leser.<ref>Basson, Marthinus. Insig, Julie 2001</ref><ref>Olivier, Fanie. Beeld, 10 September 2001</ref> === Vertalings en redakteur === Breyten doen ook vertalings in Afrikaans, waaronder ''Titus Andronicus'' van [[William Shakespeare|Shakespeare (]]1970), ''Die skooltrein'' van Helen Acker (1970) en ''Die geheim van die houtbene'' van Griselda Gifford (1968). As redakteur is hy verantwoordelik vir die bundel ''Imagine Africa'', ’n versameling van essays, verhale, gedigte en genre-oorskrydende skeppings, asook ’n reeks afbeeldings van die grafiese werk van Amadou Kane Sy, ’n Senegalese kunstenaar. Werk van Suid-Afrikaanse skrywers en digters daarin is deur [[Charl-Pierre Naudé]], [[Adam Small]], Eben Venter en Breytenbach self. == Eerbewyse en toekennings == === Toekennings<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/breyten.html</ref> === * A.P.B.-prys vir ''Die ysterkoei moet sweet'' en ''Katastrofes,'' 1965 * Hertzogprys vir digkuns 1999 (In 1984 toegeken, maar van die hand gewys) * CNA-prys vir ''Die huis van die dowe, Kouevuur'' en ''Lotus,'' 1970 * Van der Hoogt prys ('n Nederlandse prys) vir ''Skryt,'' 1972 * Perskor-prys vir ''Voetskrif,'' 1976 * Spesiale toekenning van die Jan Campert Foundation * Spesiale toekenning van die International Publisher's Prize (Prix des Septs), 1977 * Hertzogprys vir digkuns vir ''Die Windvanger,'' 2008 * Max Jacob-prys vir ''Outre Voix''/''Voice Over'', die Franse weergawe van''Oorblyfsel/Voice Over,'' 2010 * Mahmoud Darwish Literature Prize vir''Oorblyfsel/Voice Over,'' 2010 * Die CD ''Mondmusiek'' is as beste Afrikaanse album van die jaar gestem, 2010 * Max Jacob-prys vir ''Outre Voix''/''Voice Over'',die Franse weergawe van ''Oorblyfsel/Voice Over,'' 2010 * Mahmoud Darwish Literature Prize vir ''Oorblyfsel/Voice Over, 2010'' * Hertzogprys vir digkuns 2008 vir ''Die Windvanger'' === Eerbewyse === Benewens die vele pryse wat sy individuele boeke verower, word Breytenbach se werk en persoon by herhaling bekroon en word hy op velerlei maniere vereer. In 1972 word hy verkies tot lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Tydens sy verhoor in 1975 ontvang Breyten ’n kunsprys ter waarde van R1 000 van die Stadsraad van Vitry in [[Frankryk]]. Hy verower die Prix de Septs in 1977 vir sy literêre werk, ’n prys wat deur sewe internasionale uitgewerye ingestel is en waarvan hy die eerste ontvanger is. In 1978 kry hy ’n spesiale toekenning van die komitee van die International Publisher’s Prize. Hy word in 1980 benoem vir die internasionale Neustadtprys (waar hy met slegs een punt tweede eindig na die Tsjeggiese skrywer Josef Skvorecky). Hy ontvang in 1981 die eregeld van Poetry International, ’n prys wat toegeken word aan ’n digter wat onder meer deur sy werk in ’n ernstige situasie beland het. Van die Jan Campert-stichting ontvang hy in [[Den Haag]] in 1983 ’n spesiale prys om sy vryheid te vier en sy digterskap te stimuleer. Hy is die onderwerp van ’n film wat deur Jobst Grabow gemaak word en in 1983 oor Duitse televisie gebeeldsaai word, naamlik ''Prison mailbag x4 South Africa, a letter to Breyten Breytenbach''. In 1984 ontvang hy ’n toekenning van die beweging vir sosiale menseregte en in 1985 die Pierpaolo Pasolini-prys, vernoem na die wêreldbekende Italiaanse digter en filmregisseur. Breyten ontvang hierdie prys in erkenning vir die werk wat hy onder moeilike omstandighede gedoen het. In 1988 vereer die [[Universiteit van Wes-Kaapland]] hom met ’n eredoktorsgraad vir wat hy vir die Afrikaanse taal gedoen het, ’n eer wat in 1993 gevolg word deur die [[Universiteit van KwaZulu-Natal]] in [[Durban]] in erkenning vir die groot sosiale en kulturele bydrae van sy werk en sy internasionale statuur. Die Universiteit van Gent in [[België]] vereer hom dan in 2014 met ’n eredoktorsgraad in erkenning van sy eiesinnige kunstenaarskap en sosiaal-kritiese werk. Die Internasionale Parlement van Skrywers verkies in November 1993 ’n Wêreldraad en ’n president. Sestig skrywers kom in [[Straatsburg|Strassburg]] byeen en verkies Adonis, [[Pierre Bourdieu]], [[Jacques Derrida]], Carlos Fuentes, Edouard Glissant, Toni Morrison en Breytenbach tot die Wêreldraad, met Salman Rushdie as president. Hierdie parlement stel hom ten doel om vir verdrukte skrywers te veg en die onafhanklikheid van vryheid van spraak en skryf te verdedig. In 1995 kry hy in Nederland die Jacobus van Looy-prys vir ’n kunstenaar wat skryf- en skildertalent kombineer. Op 6 Mei 1995 reël die Oudskolierebond van sy alma mater, die Hugenote Hoërskool in Wellington, ’n huldigingsaand vir hom te Provence in Wellington, waartydens ’n voordragprogram van sy werke aangebied word, en op 8 Mei 1995 oorhandig die Hugenote Hoërskool ’n eretoekenning aan hom. Ook in 1995 ontvang hy die twaalfde Malaparte-prys wat jaarliks deur die Vriende van [[Capri]] toegeken word ter herdenking van die Italiaanse joernalis en skrywer en ter erkenning van die politieke betrokkenheid en die literêre prestasies van die ontvanger. Poetry International maak hom in 1996 die onderwerp van die jaarlikse vertaalprojek wat deel is van hierdie fees. Verskeie dokumentêre films oor sy lewe word gemaak. Hierdie sluit in ’n Engelse film oor ''’n Seisoen in die Paradys'' in 1997 onder regie van die Sweed Richard Dindo, ’n film in Frans en ook die film ''Breyten the artist'' onder regie van Hennie Serfontein wat in 1997 op die rolprentprogram van die Grahamstadse kunstefees en ook op 3 vertoon word. Die stigting Weltenbürger Verein, onder beskerming van die motorvervaardiger [[Volkswagen]] in die Duitse stad Hannover, vereer hom in 1998 as ’n wêreldburger. In 2005 ken Pallo Jordan, die minister van Kuns en Kultuur, ’n toekenning van sy departement aan hom toe vir sy lewenswerk, maar hy weier hierdie toekenning. Sy ouerhuis Grevilleas in Wellington in die Boland word gerestoureer en dit word in Februarie 2007 geopen as die Breytenbach-sentrum vir die Kunste, waar hy onder andere periodiek skryfopleiding aanbied. Die sentrum wil ’n geleentheid bied vir talentvolle kunssinniges om hulle kuns uit te leef en as die middelpunt van die kultuurlewe in die streek funksioneer. Hy word in 2007 deur die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] benoem vir die [[Nobelprys vir Letterkunde|Nobelprys]]. Ten tye van sy sewentigste verjaarsdag hou die dorp Hengelo in Oos-Nederland vir twee weke vanaf 14-26 Junie 2009 ’n groot uitstalling van sy beeldende en letterkundige werk onder die titel “Raakruimtes”. Ook ter viering van sy sewentigste verjaarsdag word die Lente 2009 uitgawe van ''Tydskrif vir Letterkunde'' aan sy werk toegewy. In 2010 word die Mahmoud Darwiesj-toekenning vir sy lewenswerk in die Palestynse stad Ramallah aan hom oorhandig. Louise Viljoen publiseer in 2014 ’n indringende studie oor sy werk onder die titel ''Die mond vol vuur''.<ref>Fourie, Reinhard. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no.2 Vierde reeks Lente 2015</ref> Sy werk word ook gereeld opgevoer. In 2002 word ''Lappesait'' by die KKNK opgevoer met Pedro Kruger en Eugenie Swanepoel wat van Breyten se getoonsette poësie sing. Sy tronkgedigte word in 2009 deur die komponis Martin Watt in ’n opera omskep onder die naam ''Tronkvoël''. By Woordfees op Stellenbosch in 2010 word die produksie ''Verse in my vingers'' met die eerste prys vir woordmusiek bekroon. == Publikasies<ref>Digitale bibliotheek voor Nederlandse Letteren: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=brey004</ref> == === Poësie === * ''Die ysterkoei moet sweet'', Johannesburg, 1964 * ''Die huis van die dowe '', Kaapstad, 1967 * ''Kouevuur'', Kaapstad, [[1969]] * ''Lotus'', Kaapstad, 1970 * ''Skryt. Om 'n sinkende skip blou te verf'', Amsterdam, 1972 * ''Met ander woorde'', Kaapstad, 1973 * ''Voetskrif'', Johannesburg, 1976 * ''Sinking Ship Blues'', Toronto, 1977 * ''And Death White as Words''. ''An Anthology'', Londen, 1978 * ''In Africa even the flies are happy'', Londen 1978 * ''Blomskryf'' (Bloemlesing?) Emmarentia, 1979 * ''Eklips'', Emmarentia, 1983 * ''('Yk')'', Taurus, 1983 * ''Buffalo Bill'', Emmarentia, 1984 * ''Lewendood'', Emmarentia, 1985 * ''Judas Eye'', Londen – New York, 1989 * ''Soos die so'', Emmarentia, 1990 * ''Nege landskappe van ons tye bemaak aan 'n beminde'', Groenkloof, 1993 * ''Die hand vol vere'', Kaapstad, [[1995]] (bloemlesing?) * ''Oorblyfsels, 'n Roudig'', Kaapstad, [[1997]] * ''Papierblom (72 gedigte uit 'n swerfjoernaal)'', Human & Rousseau, Kaapstad, 1998 (onder skuilnaam Jan Afrika) * ''Lady One'', Kaapstad, 2000 (Keurversameling liefdesgedigte) * ''Ysterkoei-blues'', Kaapstad, 2001 (Versamelde gedigte 1964–1975) * ''Lady One: Of Love and other Poems'', New York, [[2002]] * ''Die ongedanste dans'', Kaapstad, 2005 (Gevangenisgedigte 1975–1983) * ''Die windvanger'', Kaapstad, [[2007]] * ''Oorblyfsel/Voice over'', Human & Rousseau, 2009 (Gedigte in Afrikaans met die Engelse weergawe op die oorkantste bladsy.) * ''die beginsel van stof'', Human & Rousseau, 2011 * ''katalekte – artefakte vir die stadige gebruike van doodgaan'', H&R, 2012 * ''vyf-en-veertig skemeraandsange'', Human & Rousseau, 2014 * ''die na-dood'', Human & Rousseau, 2016 * ''Die singende hand: Versamelde gedigte'', 1984–2014 * ''op weg na kû'', 2019 * ''Hokhokaai: Fragmente'', Hond, 2021 === Prosa === * ''Katastrofes'', 1964 ('n Versameling kort-kortverhale, wat deur Breytenbach as deel van die [[poësie]] van sy [[oeuvre]] gesien behoort te word. Die hele ''Katastrofes'' verskyn dus ook in die [[bloemlesing]] ''Ysterkoei-blues''.) * ''Om te vlieg'', Kaapstad, 1971 (roman) * ''De boom achter de maan'', Amsterdam, 1974 * ''Die miernes swell op …''), Emmarentia, 1980 (stories) * ''A Season in Paradise'' (Een seizoen in het paradijs), Amsterdam – New York – Londen, 1980 (Roman, [[Sensuurwet (Apartheid)|weergawe nie aan sensuur onderwerp nie]]) * ''Mouroir: Mirror Notes of a Novel'', Londen – New York, 1983 * ''The True Confessions of an Albino Terrorist'', Londen – New York, 1983 * ''Spiegeldood'', Amsterdam , 1984 * ''End Papers'', Londen, 1985 (essays) * ''Memory of Snow and of Dust'', Londen – New York, 1987 (roman) * ''Boek. Deel een'', Emmarentia, 1987 (essays) * ''All One Horse. Fiction and Images'', Londen, 1989 * ''Hart-Lam'', Emmarentia, 1991 (essays) * ''Return to Paradise. An African journal'', Londen – New York, [[1992]] * ''Memory of Birds in Times of Revolution'' Londen – New York, 1996 (essays) * ''Dog Heart. A travel memoir'', Kaapstad, 1998 * ''Woordwerk'', Kaapstad, 1999 * ''A veil of footsteps'', Kaapstad 2008 * ''Notes from the Middle World'', Haymarket Books, Chicago, 2009 * ''Parool/Parole: Versamelde Toesprake/Collected Speeches'', Penguin Books, Kaapstad, 2015 === Dramas === * ''Boklied,'' 1997 * ''The life and times of Johnny Cockroach,'' 1999 * ''Die toneelstuk'' (subtitel ''Belydenis in twee bedrywe''), 2001 === Kompakskywe === * ''Mondmusiek'', 2001 * ''Lady One'', 2002 === Vertalings === * ''Die geheim van die houtbene'' – Griselda Gifford, 1968 * ''Die skooltrein'' – Helen Acker, 1970 * ''Titus Andronicus'' – William Shakespeare, 1970 === Redakteur === * ''Imagine Africa'', 2001 == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse skrywers]] * [[Lys van Afrikaanse digters]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse skrywers]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse digters]] * [[Boeddhisme]] == Bronne == === Boeke === * Antonissen, Rob. ''Spitsberaad''. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek''. H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk1980 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990.'' Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize. ''Prosakroniek.'' Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) ''Samehang en sin.'' Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Brink, André P. ''Aspekte van die nuwe prosa''. Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe Derde druk 1972 * Brink, André P. ''Breyten Breytenbach''. in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk. Eerste uitgawe, 1980 * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1983 * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989 * De Vries, Abraham H. ''Kort vertel'': ''Aspekte van die Afrikaanse kortverhaal.'' Suid-Afrikaanse Instituut Amsterdam, 1998 * Ferreira, Jeanette. ''Breyten: die simbool daar.'' Saayman & Weber. Kaapstad, 1985 * Galloway, Francis (red.) ''Breyten Breytenbach: Woordenaar, Woordnar: 'n Huldiging'' Protea Boekhuis, Pretoria, 2019 * Grobler, Hilda. ''Bolder.'' Blokboeke 57. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1988 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983 * Kannemeyer, J.C. (red.) ''Kraaines.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Ontsyferde stene.'' Inset-Uitgewers. Stellenbosch. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1996 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel''. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde.'' Academica. Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe Eerste druk, 1973 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers. Kaapstad. Vyfde uitgawe. Sewende druk, 2007 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969 * Opperman, D.J. ''Verspreide opstelle.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1977 * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas''. Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Derde uitgawe. Derde druk, 1993 * Scholtz, J. du P. ''Oor skilders en skrywers.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1979 * Snyman, Henning. ''Kort keur:'' ''Abraham H. de Vries.'' Reuse-Blokboek 3. Academica. Pretoria Kaapstad en Johannesburg. Tweede druk, 1983 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 2006 * Viljoen, Hein. ''Breyten Breytenbach (1939-) alias Panus, alias Don Espejuelo, alias Bangai Bird, alias Kamiljoen''. in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998 * Galloway, F. (red.) ''breyten breytenbach, woordenaar woordnar.'' Protea Boekhuis, {{ISBN| 9781485310655}} === Verhandelings en proefskrifte === * Anker, W. (2007) Die nomadiese self - skisoanalitiese beskouinge oor karaktersubjektiwiteit in die prosawerk van Alexander Strachan en Breyten Breytenbach. Universiteit van Stellenbosch. * Conradie, P. (1981) 'n Ondersoek na die tydruimtelike aspek in Voetskrif van Breyten Breytenbach. Universiteit van Kaapstad. * Fagan, E. (1988) Die rol van die outeur in moderne literêre teorie, met spesifieke verwysing na die ek-poësie van Breyten Breytenbach en DJ Opperman. Universiteit van Kaapstad. * Ferreira, J. (1982) Terugkerende simbool in die poësie van Breyten Breytenbach. Universiteit van Pretoria. * Galloway, F. (1974) Die sinestetiese beeld in die poesie van Breyten Breytenbach. Universiteit van die Vrystaat. * Galloway, F. (1987) Breyten Breytenbach- die skrywer as openbare figuur. Universiteit van die Vrystaat. * Green, B. (2012) A skopos-based analysis of Breytenbach’s Titus Andronicus. Universiteit van Stellenbosch. * Grobler, M. (2016) Breyten Breytenbach's "Middle World" - the "Middle World as diaspora, identity, and consciousness". Universiteit van Pretoria. * Kirsten, E. (2013) Tussen tale - oortekening as vertaalstrategie in Breyten Breytenbach se bundel Oorblyfsel- Voice Over. Universiteit van Stellenbosch. * Morkel, A. (1992) Buitebladontwerpe as bydrae tot teksinterpretasie van Breyten Breytenbach se Buffalo Bill in die Ongedanste dans. Universiteit van Noordwes. * Roodt, P.H. (1977) Ek (-spreker) in Die ysterkoei moet sweet van Breyten Breytenbach. Universiteit van Pretoria. * Smuts, S. (1995) 'n post-strukturalistiese beskouing van Breytan Breytenbach se Die Ysterkoei moet sweet en ("YK"). Universiteit van Kaapstad. * Viljoen, L. (1988) Breyten Breytenbach se (`yk') - 'n semiotiese ondersoek. Universiteit van Stellenbosch. === Tydskrifte en koerante === * Anker, W.P.P. ''Om tuis te gaan in styl: Territoriumskepping in Breyten Breytenbach se ’n Seisoen in die paradys (1976) en Dog Heart (1998).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Anoniem. ''Breyten nooi 10 digters na Spier.'' Beeld, 16 Februarie 2013 * Anoniem. ''Breytenbach se toesprake gebundel.'' Beeld, 30 Junie 2015 * Bekker, Pirow. ''Die ‘Ek’ in die Voorstellingsgedig aan Breyten Breytenbach''. Standpunte, Nuwe reeks 86, Desember 1969 * Beukes, Marthinus. ''Vlae tussen woorde as poëtikale spilpunte in ‘nege landskappe van ons tye bemaak aan ’n beminde’ en ‘die windvanger’ van Breyten Breytenbach.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Botma, Gabriël. ‘''Storm’ om Breyten raak nou absurd''. Die Burger, 21 April 2001 * Breytenbach, Breyten. ''Die een oud-tronkvoël bel die ander…'' Insig, Julie 1999 * Breytenbach, Kerneels. ''Breyten sê nee vir SA prys.'' Die Burger, 28 April 1984 * Botha, Johann. ''Breyten die skilder soek geen gunste.'' Die Burger, 18 Desember 1993 * Brink, André P. ''Blomme vir Boeddha''. Standpunte. Nuwe reeks 73, Oktober 1967 * Brink, André P. ''Verbeeldingsvlug''. Standpunte. Nuwe reeks 74, Desember 1967 * Brümmer, Willemien. ''Die geluid van drome.'' By, 12 September 2009 * Burger, Willie. ''Taal as ‘ingang’ tot die wêreld: reis, verbeelding, herinnering en identiteit na aanleiding van Breytenbach se ‘A veil of footsteps’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Cloete, T.T. ''Die kort en heel vorm van Breytenbach se ‘Die Boenk’.'' Standpunte. Nuwe reeks 146, April 1980 * Coetzee, Ampie. ''Só het Breyten vir homself sy mensheid bewys.'' Rapport, 7 Desember 1975 * Coetzee, Ampie. ''Mag Breyten nog baie verse teen die dood skryf''. Beeld, 16 September 1999 * Coetzee, Ampie. ''Wat woorde beteken: ’n Voorwoord.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Coetzee, Ampie .''Die vlugtige taal van vergeet: Die metafoor by Breyten Breytenbach''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Coetzee, Ampie. ''Sy onvrede met woorde bly''. Beeld, 20 September 2014 * Crous, Marius. ''Breyten Breytenbach se uitbeelding van die gevangenis.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 1 Vierde reeks Herfs 2015 * Degenaar, J.J. ''Breyten se taal – só kry dit beslag''. Die Burger, 20 Junie 1983 * De Villiers, Riaan. ''Breyten keer terug.'' Die Suid-Afrikaan. Herfs 1986 * De Vries, Willem. ''Breyten se Middelwêreld.'' Beeld, 28 April 2010 * De Vries, Willem. ''Motte het die trui verslind…'' Beeld, 10 November 2012 * Du Plooy, Heilna. ''Die inkerende waarneming''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Galloway, Francis. ''Tydens die vrystelling van ‘Breyten Breytenbach as openbare figuur.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2, Mei 1991 * Galloway, Francis. ’''Ek is nie meer een van ons nie’: Breyten en die volk''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 41 no. 1, Somer 2004 * Giliomee, Hermann. ’''True confessions’, ‘End papers’ and the Dakar conference: A review of the Political arguments.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Gouws, T. ''Fases in die ontwikkeling van die Breytenbach-oeuvre''. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 30 no. 1, Maart 1990 * Greeff, Rachelle. ''Bitterbrak Buiteblaf lê nooit op Baas se baadjie''.Rapport, 6 September 2009. * Jordaan, Dirk. ''Klankman Breyten''. Plus, 29 Mei 2002 * Keyser, Gawie. ''Breyten kry kunsprys.'' Beeld, 15 September 1995 * La Vita, Murray. ''Om van nes tot nes te kan koekoe''. Beeld, 23 Februarie 2008 * La Vita, Murray. ''Vrou met klein portrette'', By, 2 April 2011 * La Vita, Murray. ''Om woord en lyn te meng''. Beeld, 30 Januarie 2013 * La Vita, Murray. ''Skeppingsproses ’n poging om waansin af te weer.'' Beeld, 27 Maart 2014 * Le Grange, Carina. ''Breyten se tronkverse word opera in Afrikaans''. Plus, 13 Oktober 2009 * Lombard, Magda. ''Intertekstualiteit en vervanging in die digkuns van Breyten Breytenbach n.a.v. twee gedigte uit ‘Voetskrif’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987 * Louw, Liesl. ''Breyten, Senegalese haaks oor eiland.'' Beeld, 8 Maart 2005 * Meiring, Eben. ''Breyten in Frans.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 4, November 1988 * Meiring, Eben. ''Breyten, Cendrars en die literêre reis.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27 no. 2, Mei 1989 * Müller, H.C.T. ''Visie plus visier: Breytenbach se prosa n.a.v. onlangse tekste.'' Tydskrif virLetterkunde. Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981 * Müller, H.C.T. ''Visie plus visier II.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 2, Mei 1981 * Nash, Andrew. Zen Communist: ''Breyten Breytenbach’s view from underground.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Naudé, Charl-Pierre en Breytenbach, Breyten. ''Kyk tog wat daar (ook) staan''. Boeke-Insig. No. 4 Winter 2008 * Naudé, Charl-Pierre. ''Sien hoe klik klak woorde.'' Rapport, 6 September 2009 * Naudé, Charl-Pierre. ''Breyten Breytenbach: Leuenverklikker, manteldraaier of albinoterroris?'' Rapport, 24 Januarie 2010 * Nel, Johan. ''Breyten & broers kom tuis.'' Rapport, 25 Februarie 2007 * Oakes, Philip. ''Portrait of an artist in exile''. Sunday Times Magazine, 8 Julie 1984 * Olivier, Fanie. ''Ballingskap en die gedig''. Standpunte. Nuwe reeks 104, Desember 1972 * Pienaar-Vosloo, Anet. ''Op reis deur Breyten se Parys.'' By, 26 Januarie 2013 * Pieterse, Henning. ''Leesmodus vir Breyten se ’n brief van hulle vakansie''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 1, Februarie 1992 * Rabie, Jan. ''Die Breytenbachs en Breyten''. Die Burger, 18 Desember 1982 * Retief, Hanlie. ''Die windvanger van Moermikland''. Rapport, 23 Maart 2008 * Roodt, P.H. ''Die ek is nie ek nie: Breyten en Van Wyk Louw.'' Tydskrif vir Letterkunde, Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980 * Rossouw, Johann. ''Breyten agter tralies''. Beeld, 19 Mei 2001 * Saayman, Sandra. ’''Writing is travelling unfolding its own landscape. A discussion with Breyten Breytenbach on ‘A veil of footsteps’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Scholtz, Merwe. ''Die vele paaie na vryheid van die albino terroris.'' Insig, Mei 2004 * Slabber, Coenie. ''Breyten vertel hoe hy dig.'' Rapport, 13 Januarie 1991 * Slabbert, H. le R. ''Die godin in die ikoon – gedagtes oor religie en kuns in ‘ikoon’ van Breyten Breytenbach.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 2, Mei 1981 * Slippers, Bibi. ''Breyten Breytenbach, bennekindjie''. Rapport. My tyd, 26 Mei 2013 * Smith, Ian en Slabber, Coenie. ''Digter ná 7 jaar uit tronk.'' Rapport, 5 Desember 1982 * Smith, Francois. ''Murder your darlings: Breytenbach, die dood en die vrou. T''ydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Smuts, Lisbé. ''Die ‘ek’ in ‘(‘yk’)’: Die desentralisasie van die subjek in Breyten Breytenbach se digbundel ‘(‘yk’)’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Steenberg, Elsabe. ’''n Bespreking van vyf verhale uit ‘Kort keur’ van Abraham H. de Vries''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 2, Mei 1982 * Ten Berge, Hans C. ''Niet bestelde brief aan een nomade.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Toerien, Barend J. ’''n Voetnoot by Breyten se ‘Judas eye’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27, no.3 Augustus 1989 * Van der Merwe, Annari. ''… wil dig in Afrikaans stuiptrekkende taal…'' Standpunte. Nuwe reeks 108, Augustus 1973 * Van Krevelen, Lourens. ''De creatieve bewegingen van een vrije geest: aantekening over het contrast tussen Breytenbach’s integrale werkwijze en de gefragmenteerde perceptie van zijn werk''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Van Niekerk, Annemarié. ''Holland vereer Breyten.'' Plus, 6 Julie 2009 * Van Rooyen, Ina. ''Hier iewers hond.'' By, 20 Maart 2010 * Van Rooyen, Johan. ''Breyten se beelde bly by jou spook.'' Insig, Februarie 1994 * Van Vuuren, Helize. ''Rilke en Breytenbach: twee digters in Parys''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 2, Mei 1993 * Van Vuuren, Helize. ’''Die taal asyn aan die lippe’: ’n oorsig van Breyten Breytenbach se poësie-oeuvre''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 43 no. 2, Lente 2006 * Van Vuuren, Helize. ’''Labyrinth of loneliness’: Breyten Breytenbach’s prison poetry (1976–1985).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 * Viljoen, Hein. ''Gespreksvoorwaardes vir die poësie''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 1, Februarie 1979. * Viljoen, Louise. ''Die leser in Breyten Breytenbach se tronkpoësie''. Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 46 no. 2, Lente 2009 === Internet === * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/04/6/3/3.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/10/18/13/1.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2009/09/14/BJ/10/GallowayoorBB.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/11/04/6/5.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/01/22/4/3.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/05/29/20/1.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/06/20/5/2.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2008/01/12/SK/12/VoetnootBreyten.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2008/02/22/SK/13/breyte.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2010/03/20/BJ/8/bjbreyten1-BV-BW.html * Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2008/09/08/RH/15/proteaprys.html * Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2009/09/08/RY/4/RB_RachelleoorBreyten-viering.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2009/12/03/VB/14/breyten.html * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2013/03/05/VB/4/LF004-StoryA.html == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * [http://www.nyu.edu/fas/Faculty/Global/BreytenBreytenbach.html 'n Bladsy oor Breytenbach by die Universiteit van New York] * [http://amsterdam.nettime.org/Lists-Archives/nettime-l-0204/msg00150.html Ope brief aan Generaal Ariel Sharon] (deur Breyten Breytenbach) * [http://www.stellenboschwriters.com/breyten.html Stellenbosch Writers] * http://www.goreeinstitute.org/ * Tydskrif vir Letterkunde: http://www.letterkunde.up.ac.za/argief/43_2/04%20Van%20Vuuren%2003.pdf * [https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-breyten-breytenbach-woordenaar-woordnar/ Artikel op Maroela Media, ''Boek: breyten breytenbach: woordenaar, woordnar''] {{Sestigers}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Breytenbach, Breyten}} [[Kategorie:Franse digters]] [[Kategorie:Franse skilders]] [[Kategorie:Franse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse anti-apartheidsaktiviste]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skilders]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Sterftes in 2024]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie:Akademiese personeel van die Universiteit Kaapstad]] bsm7hhiwugmpkb0xpywp4ljpjknu372 0 49 2924575 2915496 2026-08-12T17:12:00Z Jcb 223 2924575 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = C. Louis Leipoldt | bynaam = | beeld = C Louis Leipoldt.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Leipoldt ca. 1915 | geboortenaam = Christian Frederik Louis Leipoldt | geboortedatum = [[28 Desember]] [[1880]] | geboorteplek = [[Worcester]], [[Kaapprovinsie]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1880|12|28|1947|4|12}} | sterfteplek = [[Kaapstad]], [[Unie van Suid-Afrika]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | beroep = Skrywer | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Hertzogprys]] (1935) | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''C. Louis Leipoldt''' (1880–1947) was ’n [[Suid-Afrika]]anse dokter, [[digter]], [[dramaturg]] en [[skrywer]], wat verskeie toekennings ontvang het vir sy skryfwerk, insluitende die [[Hertzogprys]] vir [[poësie]] en [[drama]]. Hy was een van die leidende figure van die [[Afrikaanse Taalbeweging#Tweede Taalbeweging|Tweede Taalbeweging]] (tesame met [[Jan F.E. Celliers]] en [[Totius|J.D. du Toit]]). Benewens [[gedig]]te, het hy ook [[roman]]s, [[toneelstuk]]ke, kinderverhale, kookboeke en 'n reisjoernaal geskryf. Hy was 'n liefhebber van die natuur, en het dit dikwels as tema vir sy werk gebruik, maar met spesifieke klem op die legendes en landskappe van sy geliefde Hantam. Ander temas betrek die lyding en pyn wat deur die [[Tweede Vryheidsoorlog]] veroorsaak is, en die kulturele leefwêreld van die [[Kaapse Maleiers]]. == Lewe en werk == Christiaan Frederik Louis Leipoldt is op [[28 Desember]] [[1880]] gebore<ref>Lewensbesonderhede is veral verkry uit J.C. Kannemeyer se omvattende biografie, “Leipoldt: ’n Lewensverhaal”</ref> in die huis van sy grootvader aan moederskant, eerwaarde Louis François Esselen, destyds sendeling op [[Worcester]]. Beide sy ouers stam uit sendingfamilies. Leipoldt se grootvader aan vaderskant is Johann Gottlieb Leipoldt, wat saam met P.D. Lückhoff en G.A. Zahn in 1818 die grondlegger was van die Rynse Sending in [[Suid-Afrika]] en die eerste sendingstasie op [[Ebenhaezer]] aan die [[Olifantsrivier, Namakwaland|Olifantsrivier]] gestig het. Sy vader, Christian Friedrich Leipoldt (4 Oktober 1844 – 11 November 1911), is ’n Duitse predikant wat op [[Wupperthal]] in Suid-Afrika gebore is maar sy skoling vanaf sy vyfde jaar in Barmen in [[Duitsland]] ondergaan. Onder die vaandel van die [[Rynse Sendinggenootskap]] het hy vanaf 1869 tot 1879 sendingwerk gedoen in [[Nederland]]s [[Oos Indiese Kompanjie|Oos-Indië]] (Sumatra). Sy moeder is Anna Meta Christina Esselen (29 Maart 1848 – 23 November 1903), vroeër van Worcester. Sy ouers is op 15 Oktober 1874 in [[Sumatra]] met mekaar getroud. Hy is die vierde van vyf kinders waarvan net vier groot word. Hy het ’n ouer suster, Louisa Frances Carolina (Issa) (gebore 1875), ’n ouer broer Johann Gottlieb Wilhelm (Johnny) (1877) en ’n jonger suster Catharina Wilhelmina (Katy) (1888). Sy ouer broer Charles William is in Mei 1879 gebore, maar is slegs tien dae na sy geboorte oorlede en word in Sumatra begrawe voordat die gesin terug na Suid-Afrika verhuis. Omdat alle poste binne die [[Rynse Sendinggenootskap]] in daardie tyd gevul is, kan Leipoldt se vader slegs as hulpprediker by sy skoonvader se gemeente op Worcester diens doen, waar hy hoofsaaklik onderwys gee in die sendingskool. Tot met sy vierde jaar bly die jong Leipoldt dus op Worcester. Ten einde ’n pos te kry gaan sy vader in 1883 oor na die [[Calvinisme|Calvinistiese]] geloof. In Junie 1884 verhuis die gesin dan na [[Clanwilliam]], waar sy vader leraar word in die plaaslike [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerde Kerk]] en waar hy groot word. Sy eerste besoek aan [[Kaapstad]] is in 1886, waar sy vader die sinodesitting bywoon en hy besoek Kaapstad dan weer in 1890 met die volgende sinodesitting. Hy is in 1887 langdurig siek aan sinkingskoors (waarskynlik rumatiekkoors), wat sy hart aantas en vir die res van sy lewe moet hy sorg dra om nie sy hart te ooreis nie. Hoewel Louis ’n goeie verhouding het met sy vader, is sy moeder sieklik en temperamenteel en voel die jong Leipoldt nooit geborge in sy verhouding met haar nie. Sy moeder is op 23 November 1903 aan [[beri-beri]] oorlede. Alhoewel daar ’n goeie dorpskool op Clanwilliam was, ontvang hy sy skoolopleiding tuis van sy vader en ’n [[Latynse alfabet|Latynse]] leraar. As kind het hy vrye toegang tot sy vader se groot verskeidenheid boeke en is al vroeg belese in die [[Engelse]], Nederlandse, Duitse en [[Franse]] taal en literatuur, terwyl hy ook van Latyn kennis dra en ook Maleis kon praat. Die nadeel van sy tuisopleiding is dat hy nie goed onderrig is in [[rekenkunde]] of [[meetkunde]] nie, waarmee hy vir die res van sy lewe sukkel. Van vroeg af het hy ’n belangstelling in die natuur en begin as jong kind reeds met ’n plantversameling en klipversameling. Hy vergesel sy vader na die periodieke Sinodesittings van die Nederduits Gereformeerde Kerk in Kaapstad, waar hy in 1890 die skeikundige professor [[Paul Daniel Hahn|Daniel Hahn]] van die Suid-Afrikaanse Kollege ontmoet, wat hom oor sy vakgebied onderrig. Hy ontmoet ook vir professor [[Peter MacOwan]] van die [[herbarium]] van die regering en leer in 1895 deur hom ook vir meneer (later doktor) [[Harry Bolus]] ken. MacOwan en Bolus stel hom bekend aan die geheime van die [[plantkunde]]. In 1895 ontmoet hy die plantkundige en reisiger Rudolf Schlechter op Clanwilliam en onderneem dieselfde jaar ’n reis deur [[Namakwaland]] saam met hom. Hier vind hulle ’n onbekende blomsoort, wat deur Schlechter vernoem word as ''[[Aspalathus leipoldtii]]'', ter herinnering aan sy jong vriend. In Julie 1897 lê Leipoldt die matrikulasie-eksamen van die [[Universiteit van die Kaap die Goeie Hoop|University of the Cape of Good Hope]] suksesvol af. Vanaf Maart 1896 begin hy gereeld berigte skryf vir ''The Cape Argus'', ''The Cape Illustrated Magazine'', ''The Cape Times'' en ''De Zuid-Afrikaan''. Reeds op 24 September 1896 publiseer hy onder ’n skuilnaam (Forsythe W. Bancombe) ’n brief in ''The Cape Times'' waarin hy gelyke regte vir alle burgers, swart en wit, bepleit, wat tot groot polemiek in die koerant lei. Ná matriek verlaat hy teen November 1898 sy ouerhuis en verhuis na Kaapstad, waar hy hom voorberei vir die staatsdienseksamen en dit in Desember 1898 suksesvol aflê. Deeltyds studeer hy dan verder aan die University of the Cape of Good Hope vir ’n Intermediêre B.A.-graad, maar weens sy probleme met die vereiste [[Wiskunde]] en Rekenkunde slaag hy nie die eksamen nie. In hierdie tyd verstewig sy vriendskap met Harry Bolus, by wie hy dikwels besoek aflê. Leipoldt werk as junior verslaggewer mee aan ''De Kolonist'' (opvolger van ''Het Dagblad'', wat in 1896 deur [[S.J. du Toit]] begin is) en in September 1899 word hy aangestel op die redaksie van die nuut gestigte ''The South African News''. Na die uitbreek van die [[Anglo-Boereoorlog]] tree hy op as korrespondent van ’n hele aantal pro-Boerse Europese koerante, onder andere ''Het'' ''Nieuws van den Dag'' in [[Den Haag]] in Nederland, ''Neueste Nachrichten'' van Hamburg in Duitsland, ''Petit Bleu'' in Brussel in België, die ''Chicago Record'' en die ''Boston Post'' in die Verenigde State van Amerika en ''Daily Express'' en die ''Manchester Guardian'' in Brittanje. Vir ''Het Nieuws van den dag'' skryf hy benewens oorlogsberigte ook maandeliks ’n reeks “''Brieven uit de Kaapkolonie''”. Hy is vanaf 1900 tot 1901 werksaam as verslaggewer van die Rondgaande Hof wat die Kaapse rebelle moet verhoor en moet vanaf April 1901 optree as waarnemende redakteur van ''The South African News'' wanneer die redakteur tot gevangenisstraf veroordeel word op grond van sogenaamde opruiende artikels teen die Britse magte. Baie van sy oorlogsverse, wat later in “''Oom Gert vertel en ander gedigte''” saamgebundel word, dateer uit hierdie tyd nog voor sy een-en-twintigste verjaardag. As ''The South African'' ''News'' in Oktober 1901 weens krygswet nie meer gepubliseer mag word nie, vertrek hy op 25 Januarie 1902 met die S.S. Persic na [[Londen]]. Hier doen hy aanvanklik vryskut joernalistieke werk vir die ''Manchester Guardian'', vir wie hy oorlogskorrespondent was, wat hom ook na [[Europa]] stuur om verslag te doen oor die stakings wat in daardie tyd onder dokwerkers, lettersetters en diamantslypers in Nederland, [[België]], [[Spanje]] en Frankryk geheers het. Sodoende leer hy ook die vasteland van Europa ken en hierdie is die eerste van ’n aantal sodanige besoeke wat hy later namens verskeie koerante doen. In Utrecht voer hy ook kort voor die [[Vrede van Vereeniging]] onderhoude met dr. [[Willem Johannes Leyds|Willem Leyds]], staatsekretaris van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], en president [[Paul Kruger]]. Vanaf September 1902 skryf Leipoldt hom in by Guy’s Hospital waar hy met geldelike hulp van meneer Bolus in die geneeskunde studeer, terwyl hy steeds vryskut joernalistieke werk vir verskeie koerante en tydskrifte doen, insluitende die ''Manchester Guardian'', ''The Spectator'', ''The Gentleman’s Magazine'', ''Macmillan’s Magazine'', ''The Monthly Review'' en ''The Westminster Review''. In 1905 onderneem hy ’n maandlange reis deur [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]], terwyl hy gereeld die Kerstyd in [[Yorkshire]] deurbring en tydens vakansies telkens ’n ander deel van Brittanje besoek. In 1907 besoek hy die vasteland weer wanneer hy na Switserland toe gaan om ’n mediese kongres by te woon en ook tyd in Italië deurbring. Reeds in 1905 het hy al sy verpligte werk vir sy mediese kursus voltooi en is gereed om die eindeksamen af te lê, maar die regulasies vereis dat hy hom eers na vyf jaar as student vir die eksamen kan aanmeld. Vir die volgende twee jaar wy hy dus sy aandag aan spesiale onderwerpe. Hy skryf ook in vir die Londense matriekeksamen, maar druip twee keer Wiskunde, wat die Engelse kwalifikasie van M.D. buite sy bereik plaas. Tydens sy studentejare word Leipoldt in Maart 1906 redakteur van ''Guy’s Hospital Gazette'', wat daartoe lei dat hy later daardie jaar deur sir Henry Burdett genader word om as redakteur op te tree van sy blad ''The Hospital'', in daardie tyd die grootste mediese tydskrif in die land. Hy beklee hierdie posisie met kort onderbrekings tot laat in 1910 en in hierdie hoedanigheid maak hy kennis met verskeie groot hospitale in Europa en [[Amerikaanse Rewolusie|Amerika]]. In Junie 1907 maak hy sy studies as geneesheer klaar en verwerf die Licenciate of the Royal College of Physicians (L.R.C.P.) en die Membership of the Royal College of Surgeons (M.R.C.S.). Hy ontvang ook die goue medaljes (die hoogste toekenning wat ’n student van Guy’s kan ontvang) plus sertifikate in die medisyne sowel as die chirurgie. Hy werk dan vir ’n aantal maande tot Januarie 1908 as huisarts in Guy’s Hospital, ’n aanstelling wat ’n groot eer is, al is daar nie ’n salaris aan verbonde nie. Sy akkommodasie in die hospitaal en voedsel is egter gratis. Hierna werk hy ’n rukkie as locum tenens vir ’n dokter in New Cross. In Maart 1908 vertrek hy op ’n studiereis deur Europa, wat deur ''The Hospital'' geborg word op voorwaarde dat hy ’n reeks artikels skryf oor studiemoontlikhede vir Britse studente op die vasteland. Sy eerste stop is in [[Berlyn]] in Duitsland, waar hy by plaaslike klinieke werk en lesings bywoon, hoofsaaklik in die [[ortopedie]]. Hiervandaan besoek hy Europese stede soos Leipzig, Hamburg, Dresden, Halle, Praag, Brünn, Wene, [[Warschau]] en Wroclaw (destyds Duitse Breslau), waarna hy na Rusland gaan om in [[Moskou]] ondersoek in te stel na die stand van die mediese dienste in hospitale aldaar. Hierna gaan hy na Graz in Oostenryk waar hy vir ’n aantal maande kindersiektes bestudeer, waarna hy saam met ander ’n paar van die spitse in die [[Alpe]] gaan uitklim. Vier van die artikels wat hy in hierdie tyd skryf word in 1909 deur die Londense Scientific Press in ’n pamflet van 32 bladsye onder die titel “''The ideal graduate study institution: What Germany has done''” gepubliseer. Deur Italië keer hy dan terug na Londen, waar hy in Oktober 1908 aankom en in November 1908 die eksamens vir die Fellowship of the Royal College of Surgeons (F.R.C.S.) aflê. Weens griep wat hy onder lede het, druip hy egter hierdie eksamen. Hy kry dan ’n aanstelling as persoonlike geneesheer vir die geselskap van die blinde koerantmagnaat Joseph Pulitzer en in Desember 1908 gaan hy per boot na Amerika, vanwaar die geselskap in ’n luukse seiljag al langs die kus vaar en onder andere Kuba, Meksiko en Brasilië aandoen en dan terugkeer via die ooskus van Amerika. Leipoldt kry tydens hierdie reis die geleentheid om stede soos [[New York Stad|New York]], Washington, [[Chicago]] en [[Boston]] te besigtig. Daarna vertrek hulle na Europa en arriveer op 18 April 1909 in [[Lissabon]] in Portugal, waar Leipoldt die geselskap verlaat. Terug in Londen behaal hy in Mei 1909 die Fellowship of the Royal College of Surgeons (F.R.C.S.), waarna hy later hierdie maand weer ’n uitgebreide reis deur Europa onderneem, hierdie keer saam met meneer Bolus. Hulle besoek Italië, Switserland, Duitsland, Nederland en België en keer dan na ses weke terug na Londen. As huisdokter doen Leipoldt dan diens by dr. Daniell van New Cross en vir spesifieke dae per week doen hy ook diens by twee groot hospitale. In Oktober 1909 open hy sy eie algemene mediese praktyk, terwyl hy ook by geleentheid die praktyk van dr. Daniell behartig. Hy is ook deeltyds verbonde aan die Duitse hospitaal te Dalston en die kindersiekehuis te Chelsea. Naas sy voortgesette redaksie van ''The Hospital'' behartig hy in hierdie tyd ’n weeklikse rubriek vir ''The South African News''. In September 1910 word hy ’n voltydse posisie as skooldokter van die London City Council in Hampstead aangebied, ’n betrekking wat hy met ’n kort onderbreking in 1912 beklee tot met sy vertrek na Suid-Afrika. Tydens sy jaarlikse besoek aan Londen sterf Leipoldt se weldoener Harry Bolus op 24 Mei 1911 aan ’n hartaanval, iets wat vir Leipoldt ’n besondere groot persoonlike verlies was, terwyl sy vader op 11 November 1911 op besoek aan sy suster Issa op Hopefield tot sterwe kom. In Londen ontwikkel Leipoldt tot ’n knap kok, wat meermale afloswerk in restaurante doen. Hy werk onder andere in die kombuis van die beroemde Franse sjef Augustu Escoffier in die beste hotel van sy tyd, die Carlton, en voltooi onder sy leiding ’n diploma in internasionale kookkuns. In hierdie hoedanigheid vergesel hy selfs per geleentheid vir Escoffier na [[Buckingham-paleis|Buckingham]]-paleis om vir onthale te kook. In Januarie 1912 bedank hy as skooldokter om gesondheidsredes, nadat hy ’n blindedermoperasie ondergaan en hy ontwikkel ook ernstige longontsteking, vermoedelik weens ooreising. Om te herstel doen hy aansoek om ’n pos as skeepsdokter op ’n vragskip, die SS Ulysses, en onderneem dan ’n lang seereis na die [[Oostenryk|Ooste]] en besoek onder andere die eilande [[Java]], [[Sumatra]] en [[Borneo]] (tans deel van Indonesië). Op hierdie reis word hy geboei deur die gedenkteken vir die rebel [[Pieter Erberveld]] naby Batavia, aan wie hy later aandag sou skenk in sy letterkundige oeuvre en verskeie stukke, meesal onvoltooid, oor hom skryf. Onderweg doen Leipoldt ook by Gibraltar en Port Said aan die beginpunt van die Suezkanaal aan. Oor hierdie reis skryf hy later “''Uit my Oosterse dagboek''” en verskeie gedigte wat hoofsaaklik in “''Uit drie wêrelddele''” gepubliseer word. Hy keer in Mei 1912 na Londen terug. In hierdie tyd skryf en publiseer hy die boek oor kos en eetgewoontes, “''Common sense dietics''”, asook “''The school nurse: Her duties and responsibilities''”. Na ’n kort tyd as locum vir drs. Maitland en Daniell kry hy in Augustus 1912 weer sy pos as skooldokter in [[Hampstead]] terug, waar hy in 1913 ook die redaksie van die amptelike blad van die vakgenootskap van skooldokters, ''The School Hygiene'', behartig. In 1913 onderneem hy saam met ’n groep skoolkinders ’n reis deur België. In April 1914 keer Leipoldt terug na Suid-Afrika, waar hy aangestel is as hoof van die nuut gestigte Mediese Inspeksie van Skole in Transvaal en vestig hom in Pretoria. Vir hierdie pos is daar nog geen behoorlike wetgewing en ordonnansies nie en hy moet aanvanklik individuele toestemming van elke ouer kry om die kinders te ondersoek. Die armoede onder die plattelandse mense en die ondervoeding wat daarmee gepaardgaan, het baie van hierdie kinders se liggaamlike en geestelike groei benadeel. In die Bosveld was omtrent helfte van die kinders lyers van malaria of bilharzia. Met die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] in Augustus 1914 word Leipoldt met die rang van kaptein na die Suid-Afrikaanse Leër gesekondeer en hy word in Oktober 1914 aangestel as generaal [[Louis Botha]] se persoonlike arts tydens die veldtog in Duitswes-Afrika. Vir sy rol in hierdie veldtog ontvang Leipoldt in 1918 eervolle vermelding in ’n dokument geteken deur sir [[Winston Churchill]] in sy hoedanigheid as Staatsekretaris van Oorlog. In Junie 1915 kan Leipoldt weer sy werk as mediese skoolinspekteur hervat en hy bedien ook in 1916 vir Natal en die Kaapprovinsie van advies wanneer hulle ook wil begin met ’n skool mediese diens. Sy omvattende publikasie in 1916 oor “''Skoolgesondheid''” (geskoei op “''The school nurse''” maar met Suid-Afrikaanse voorbeelde en gevalle) is dan ook die eerste handleiding oor hierdie onderwerp in Afrikaans. In die tweede helfte van 1919 word hy vir ses maande as skooldokter na die Kaapse Onderwysdepartement gesekondeer en hy lê eindelik sy betrekking as skooldokter in die Transvaal af aan die einde van 1922. In [[Pretoria-Wes|Pretoria]] bly Leipoldt aanvanklik by sy suster Issa en haar man, die Engelse predikant Robert Pattison. Hierdie reëling eindig in Oktober 1918, wanneer Leipoldt nie langer Issa se moeilike temperament en haar kinders se onbeheerste gedrag kan hanteer nie en hy vir ’n ruk in die Pretoria Club bly. Volgens oorlewering bly hy hierna ’n ruk saam met [[Eugène Marais]], maar hierdie saamwonery, as dit plaasgevind het, moes binne ’n kort rukkie in ’n botsing geëindig het. Hierna is die verhouding tussen hierdie twee digters stram. In November 1919 betaal Leipoldt sy studieskuld aan dr. Bolus finaal af en koop hy vir hom ’n huis in Meirsstraat 125, Sunnyside, waar sy neef [[Ewald Auguste Esselen|Ewald Esselen]] en sy gesin die huis met hom deel. Van Januarie 1923 is hy as assistent-redakteur verbonde aan ''De Volkstem'' in Pretoria, ’n koerant wat onder die redakteurskap van F.V. Engelenburg die Suid-Afrikaanse Party van generaal Smuts goedgesind was. Kort na sy toetrede begin Leipoldt met sy gereelde rubriek “''Diwagasies van oom Gert''”, waar hy die woord “diwagasies” omskryf as “afdwalings” of “’n rondlopery met woorde”. Kenmerkend van die rubriek is Leipoldt se eerlike en reguit styl, waarmee hy verskeie instansies en persoonlikhede aanvat. Met onderbreking in 1925 hou hy hierdie rubriek vol tot 1931. In September 1924 bedank Engelenburg as redakteur van ''De Volkstem'' en Gustav Preller word dan aangewys as die nuwe redakteur. Die verhouding tussen hom en Leipoldt is nooit goed nie en op 10 Februarie 1925 laat weet Preller vir Leipoldt dat sy dienste by die koerant nie verder nodig is nie. Generaal Smuts is met die algemene verkiesing van 1924 bekommerd oor verlore steun van sy party ná die mynonluste van 1922. Hy nader dus vir Leipoldt, as bekende volksdigter, om hom as kandidaat van die Suid-Afrikaanse Party verkiesbaar te stel in die [[Wonderboom-natuurreservaat|Wonderboom]]-Suid kiesafdeling. Leipoldt en ook Smuts se party verloor die verkiesing en dit is die eerste en enigste keer wat Leipoldt hom aktief met die politiek bemoei. Hy word weer in 1943 gevra om hom vir die Verenigde Party in Worcester beskikbaar te stel, maar wys dit van die hand. In April 1925 vestig Leipoldt hom permanent in [[Kaapstad]] en nadat hy eers woonplek huur, koop hy in 1927 die dubbelverdiepinghuis Arbury in [[Kenilworth]], wat hy in September 1927 betrek. In Kaapstad praktiseer hy as kinderspesialis en versorg ook vanaf 1927 die redaksionele werk van die ''South African Medical Journal'', wat van 1932 ook tweetalig uitgegee word as ''Die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Geneeskunde''. Vir ''Die Huisgenoot'' behartig hy die gereelde rubriek “''Geneeskundige vrae''” onder die skuilnaam Medikus en lewer ook verskeie artikel en verhale vir hierdie tydskrif. Hy is vanaf 1927 tot 1939 deeltydse dosent in kindersiektes aan die Universiteit van Kaapstad en gee in hierdie posisie elke Dinsdag en Donderdag lesings en praktiese demonstrasies in die Somerset Hospitaal. Hy tree ook op as sekretaris van die Mediese Vereniging vanaf 1927 tot Desember 1944, voltyds vanaf 1939. In 1943 stel die raad hom in kennis dat die pos van redakteur van die ''South African Medical Journal'' en sekretaris van die Mediese Vereniging aan P.J. de Villiers aangebied is en hulle oorhandig ’n brief aan Leipoldt waarin sy kontrak gekanselleer en sy dienste beëindig word. Wanneer De Villiers egter vir die pos bedank, word Leipoldt heraangestel tot aan die einde van 1944 en beding hy gunstige terme vir homself. Sy inkomste uit sy medies-verwante bedrywighede is onvoldoende en hy vul dit veral aan met sy skryfwerk. Deur die jare skryf hy gereeld artikels vir koerante en benewens die “''Diwagasies van Oom Gert''” rubriek in ''Die Volkstem'' skryf hy ook ’n gereelde rubriek oor kos en die kookkuns in ''Die Huisgenoot'', wat na sy dood as “''Polfyntjies vir die proe''” gepubliseer word. Na sy aftrede op sestigjarige leeftyd wy hy hom veral aan die joernalistiek. Met die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] skaar Leipoldt hom by die Eerste Minister Jan Smuts se beleid van betrokkenheid teen [[Duitsland]] en as sekretaris van die Mediese Vereniging organiseer hy praktiserende medici vir vrywillige diens, terwyl op sy inisiatief die federale raad van die Mediese Vereniging vergoeding reël vir afhanklikes van dokters wat tydens militêre diens ongeskik raak of beswyk. Wanneer Duitsland Nederland in Mei 1940 binneval, skryf Leipoldt ’n verklaring van meegevoel wat hy aan Smuts voorlê as amptelike verklaring, wat dan net so in ''Die Volkstem'' verskyn. Hy skryf ook ’n aantal oorlogsgedigte waarin hy sy gevoelens oor die oorlog en sy verontwaardiging oor sommige Afrikaners se traak-my-nie-agtige houding oor die inval in Nederland uitspreek. Hierdie gedigte stuur hy aan die Nederlandse digter [[Jan Greshoff]] en dit verskyn in April 1944 in die Nederlandse tydskrif ''De Stoep'', wat in Batavia gepubliseer is, en op 24 Julie 1944 in ''Die Volkstem''. Hoewel nie van Leipoldt se beste gedigte nie, is die hartstog en passie wat daaruit spreek aangrypend, terwyl hy met hierdie gedigte ook optree as gewete van sy volk. Alhoewel Leipoldt ’n vrygesel is, maak hy verskeie seuns groot en laat hulle verder studeer. Baie van hierdie seuns is onder diegene wat hy tydens sy skoolbesoeke raakloop en wat óf baie skrander óf baie behoeftig is. Hy reël ook verskeie skoolkampe vir leerlinge om hulle opvoeding aan te help en neem onder andere, saam met ’n paar onderwysers en volwassenes, ’n groep van vyf en twintig kinders in 1928 op ’n opvoedkundige reis na [[Groot-Brittanje|Brittanje]]. Op hierdie reis neem hy ook in Brittanje ’n sewejarige seun wettiglik aan wat hierna as Jeffery Barnett Leipoldt bekend sou staan. ’n Ander seun wat ook by hom inwoon is Peter Shields, later ’n dokter en kopiereghouer van Leipoldt se letterkundige geskrifte na sy dood. Hierdie twee is dan ook mede-erfgename van sy boedel. Sy voogdyskap van seuns, gekoppel met die feit dat hy nooit getroud is nie, laat vele spekulasies oor sy seksualiteit ontstaan. Hierdie saak word indringend deur Kannemeyer aangespreek in sy biografie, met die slotsom dat daar geen bewyse is dat hy gay was nie en dat die getuienis van seuns wat by hom ingewoon het, teen so ’n bewering gekant is. Leipoldt was egter ’n baie private persoon en bitter min is bekend van sy persoonlike intieme verhoudings met lede van beide geslagte. Dit is egter opvallend dat hy bitter min liefdesgedigte geskryf het en dat dit onbekend is aan wie ’n gedig soos “''Wys my die plek''” gerig is. Hy is verder ’n eksentrieke persoon wat veral daarvan hou om oordrewe en radikale uitsprake te maak, klaarblyklik met die uitsluitlike doel om te skok en reaksie uit te lok. Hierdie gewoonte veroorsaak egter dat sy eie mededelings en inligting oor feitelike gevalle nie altyd te vertrou is nie, terwyl mense wat hom nie goed geken het nie, terselfdertyd ’n skewe indruk van sy persoonlikheid kry. By sy vriende was hy egter bekend as ’n goedhartige man<ref>Sien I.D. du Plessis se “Aantekeninge uit Tuynstraat” bladsye 1-7</ref> Met sy naderende aftrede by die Mediese Vereniging en al die seuns reeds uit die huis, verkoop hy in Junie 1944 sy woning. Hierna woon hy in by dr. Bobby Forsyth se huis in [[Nuweland]] terwyl dié diens doen in die [[Tweede Wêreldoorlog]], waarna hy kamers huur by mev. O’Connor in Seepunt. Op Saterdag [[12 April]] [[1947]] is hy in Kaapstad aan hartprobleme oorlede en sy as word begrawe in die Pakhuispas naby [[Clanwilliam]]. == Skryfwerk == [[Lêer:Oom Gert vertel.jpg|duimnael|250px|Voorblad van ''Oom Gert vertel en ander gedigte'' deur C. Louis Leipoldt.]] === Poësie === Leipoldt skryf reeds in sy kindertyd gedigte en ’n opstel wat hy op ongeveer twaalfjarige ouderdom aan ''The Boy’s Own Paper'' stuur, verwerf in Februarie 1893 ’n eerste prys in die afdeling twaalf tot sestien jaar. Van Maart 1896 verskyn daar gereelde bydraes van hom in ''The Cape Argus''. “''Oktobermaand''”, wat later een van sy bekendste gedigte word, is reeds in 1897 geskryf en hy skryf in die jare 1896–1897 ook reeds ander gedigte soos “''Ou Booi se pondok''”, “''Sterretjie''”, “''Die ou meul''”, “''Mordegai''” en “''Op my ou Karoo''”. In die Afrikaanse letterkunde lewer hy baanbrekerswerk. As digter verwoord hy die smart van die Afrikaner na die tragiek van die Anglo-Boereoorlog en open die oë van sy volk vir die natuurprag van sy land, beskryf in die prag van sy eie taal. Van sy gedigte is tydloos en word steeds gereken as van die beste en mooiste wat in Afrikaans verskyn het. “''Boggom en Voertsek''”, “''Op my ou ramkietjie''”, “''Oom Gert vertel''”, “''Wys my die plek''”, “''Van Noot se laaste aand''” en “''’n Handvol gruis uit die Hantam''” is enkele voorbeelde. Hy is een van die eerstes om die volkslied in sy gedigte te gebruik en hy maak ook ruim gebruik van ironie. Verder is hy die eerste om belydenispoësie in Afrikaans te skryf en gebruik te maak van die gewone spreektaal of praatpoësie. Hy is nie eerstens ’n volksdigter wat nasionale temas verwoord nie, soos talle ander van sy geslag, maar ’n kunstenaar wat skoonheid en vrye uitdrukking nastreef. Daarby het hy ’n liefde vir die vreemde en bring ander wêreldstreke en kulture na die Afrikaanse letterkunde, om so die Afrikaanse tematiek te verruim. Gemeet teen sy tydgenote is sy poësie veel meer universeel van aard, met sy beste oorlogsgedigte wat byvoorbeeld uitstyg tot protes teen alle vorms van geweld en sy natuurverse wat ’n aansluiting vind by die psige. Teen hierdie agtergrond is dit jammer dat sy teksversorging dikwels slordig was, soos Kannemeyer in sy biografie oor Leipoldt aantoon, sodat dit selfs moeilik is om ’n definitiewe weergawe van ’n groot aantal van sy gedigte vas te stel. Reeds met die verskyning van sy eerste digbundel, “''Oom Gert vertel''<ref>Kamp, J. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> ''en ander gedigte''”, oes Leipoldt lof van vooraanstaande kritici in. In Nederland spreek die bekende digter Albert Verwey en letterkundige C.G.N. de Vooys hulle positief uit oor sy digkuns en daarmee saam ook oor die bewys dat Afrikaans wel op eie voete kan staan en ’n eie letterkunde kan ontwikkel. [[W.E.G. Louw]] bestempel hierdie bundel as Leipoldt se belangrikste bundel en wat digterlike vormgewing betref ook die sterkste. Die bekende taalkundige J.J. Smith skryf ’n inleiding vir die bundel, waarin hy die sterk mening uitspreek dat hierdie gedigte aantoon dat Afrikaans die natuurlikste kommunikasiemiddel vir die Afrikaner is. Leipoldt bundel hier hoofsaaklik gedigte oor die Anglo-Boereoorlog en die Suid-Afrikaanse natuur. Die titelgedig is een van die hoogtepunte in sy oeuvre, waar Oom Gert die storie van “sy sterfte” vertel. Oom Gert is as Kapenaar tydens die Anglo-Boereoorlog self te bang om iets vir die Boere te doen, maar daar is tog van sy kontreimense wat voel dat dit hulle plig is om te help. Oom Gert gee vir twee jongmans van die dorp perde om hulle te help om kommando toe te gaan. Dit is duidelik dat oom Gert nie weet of hy te veel of te min gedoen het nie. Die klimaks van sy verhaal is die teregstelling van die twee jongmans Bennie en Johnnie as Kaapse rebelle, maar die manier waarop die verhaal vertel word en die baie skynbaar onbelangrike inligting wat oom Gert deurgee, verklap ontsaglik baie van sy eie karakter en van die res van die dorpsmense. Die emosies van oom Gert verhewig en verander soos hy die verhaal vertel en homself deurentyd probeer verontskuldig, sodat die dramatiese impak van sy vertelling hewig is. Hierdie dramatiese direktheid word ook teruggevind in sterk gedigte soos “''Vrede-aand''”, “''’n Nuwe liedjie op ’n ou deuntjie''”, “''In die konsentrasiekamp''” en “''Aan ’n seepkissie''”. “''Vrede-aand''” is in 1902 in Londen geskryf, kort na die aankondiging van die vredesluiting in Vereeniging. Hier is ook ’n bepaalde spreker aan die woord, ’n ontnugterde jong Afrikaner wat hom in hierdie tyd in Londen bevind en saam met sy hoorder ’n bottel soetwyn drink terwyl die mense buite hulle oorwinningsfees vier. Die spreker bekyk in elke strofe die oorwinning en die gevolge vir sy volk uit ’n ander hoek, met die bitter refrein en die drink van die wyn as bindingselemente. In sy beskonke toestand gee die spreker vrylik teuels aan sy emosies, wat smart, vernedering en ’n persoonlike skuldbesef insluit omdat daar nie meer gedoen is om vryheid te behou nie. “''’n Nuwe liedjie op ’n ou deuntjie''” is gebaseer op twee volksliedjies (“''Siembamba''” en “''Potjie rys, potjie vleis''”), met sommige reëls wat na die hol uitsprake van volksleiers klink. Hierin word die wrede lot van die kinders in die konsentrasiekampe op aangrypende en ironiese wyse verwoord teen die agtergrond van die troostende aard van die liedjies waarop dit gebaseer is. “''In die konsentrasiekamp''” gee met sy ironiese refreinreël uit Dante se “''Paradiso''” slegs skynbare vertroosting. “''Aan almal wat voorgegaan het''” is ’n interessante mengsel van natuurgedig en oorlogsgedig, met die natuur wat gevul is met herinneringe van die lyding van die volk. “''Oktobermaand''” en “''Lenteliedjie''” is tiperend van sy vreugde in die natuur en word baie bekend, terwyl hy in sterk kontras in “''Die soutpan''” die natuur se dorheid uitbeeld. Vele ander natuurverskynsels word ook beskryf, soos in die geslaagde “''Die doringboom''”. “''Op my ou Karoo''” is nie soseer ’n loflied aan die natuur nie as ’n uitbeelding van die spreker se begeerte om in die “grougeel klei” te rus, met ’n suggestie van sy eensaamheid. Die bundel word afgesluit met ’n twintigtal persoonlike en eerlike “''Slampamperliedjies''”, wat eiesoortig is aan Leipoldt se digkuns en waarin hy sy innerlike gewaarwordinge verwoord, soos in die aangrypende “''Sekretarisvoël met jou lange bene''”, “''Ek sing van die wind''”, “''Jy sê vir my''”, “''Klossies, jul bewe en bibber''” en “''Kriekie, jy wat op die solder sanik''”. In hierdie verse stel die spreker vrae oor die misterie van die bestaan en oor sy plek in die wêreld en kom hy soms tot ’n persoonlike onthulling. Omstreeks 1916 begin Leipoldt met ’n epies-liriese reeks gedigte oor die Voortrekkers, maar in sy besinning oor hierdie tydperk van die geskiedenis vind hy dan veel wat nie heroïes is nie. Die uiteinde is dat<ref>Pienaar, E.C. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Dingaansdag''” in sy eie woorde in die voorwoord meer ’n aaneenskakeling word van los gedagtes oor volkstoestande as die beoogde epos. Daar is wel fragmente van deurdagte betekenis, aangrypende bewoënheid oor tragiese gebeure en ’n aantal sterk liriese verse, maar oor die algemeen is hierdie bundel ’n groot insinking in vergelyking met sy debuut. Die titel van die bundel is slegs gedeeltelik van toepassing op die verse, aangesien geen enkele heldefiguur uit die Groot Trek tree na vore tree nie. Na die lang en onbeholpe “''Aanroeping''” word die lewe en mymeringe van die Voortrekkers op die vooraand van die Trek weergegee, terwyl die verhale van Glaukus, Wolraad Woltemade en Koenraad Fiet deur stories om die kampvuur vertel word. Daarna volg gedigte oor die aankoms in Natal, ’n skets van Dingaan en gedigte oor die moorde op vrouens en kinders. In later drukke word van die gedigte grondig verwerk en ’n aantal byvoegings en weglatings gemaak. “''Die koperkapel kom uit sy gat''” is die hoogtepunt in die bundel en beeld diere uit (die koperkapel, meerkat, ystervark, geitjie en steenuil) wat kommentaar lewer op ’n veldslag uit die Trek. Sommige van die gedigte in “''Uit drie wêrelddele''” ontstaan reeds in Europa en Oos-Indië en word sedert 1914 in tydskrifte gepubliseer, sodat dit sy vorige bundel gedeeltelik voorafgaan. Die titel verwys dan na die ontstaansplek van die gedigte, naamlik Europa, Indië en Suid-Afrika. Die openingsgedig is die lang “''’n Voorspel vir ’n Afrikaanse heldedig''”, waarin die Portugese ontdekkingsreisigers wat vanaf die vyftiende eeu die Kaap aandoen, besing word. Hoewel die vroeë geskiedenis hier op beeldryke wyse beskryf word, bly dit by beskrywing eerder as noodwendigheid. Drie reekse gedigte in hierdie bundel is noemenswaardig. Die siklus van agt “''Sonnette''” beeld gesamentlik ’n liefde se opbloei en uiteindelike teleurstelling uit, met “''Die aakligste''” ’n besondere hoogtepunt. Die gedeelte “''Uit my Oosterse dagboek''” verruim die tematiek om vir die eerste keer Afrikaanse gedigte oor ’n nie-Afrikaanse natuur te skep. Die eksotiese natuurskoon van die trope word beskryf (“''Vaarwel aan Insulinde''”, “''Padang''” en “''Die oerbos''”, laasgenoemde met ’n weelde van plante en diere). Dit is egter veral die mense van die Ooste (“''Aan Seli''”, “''Meta Api''”) en die eensame stryders (“''De Lesseps''”, “''Aan Multatuli''”) wat bekoor. Uitstaande is weereens die “''Slampamperliedjies''”, hierdie keer 52 van hulle, wat insluit die klassiek geworde “''’n Handvol gruis uit die Hantam''” (waar die handvol grond en gedroogde blare assosiatief die jeugwêreld oproep en die spreker besef hoe ryk aan geestelike goedere hierdie wêreld en sy herinneringe daaraan inderdaad is); “''Boggom en Voertsek''” (met sy aangrypende weergawe van die onbekende diere se sinnelose lewe en sterwe); “''Waar die Katberg, witkapok-gekroon''” (die verhaal van twee beeste wat, waarskynlik saam met die Groot Trek, ’n nuwe wêreld in die noorderland leer ken); “''Waar die koue noordpool-naarheid''” (met pragtige beelding van die wit ysbeer en sy bestaan); “''Ek het ’n mannetjie van potklei gemaak''” en “''In ’n gat daar onder die sukkeldoring''” (met die speel- en sprokieswêreld van die kind as boustof) en “''Op my ou ramkietjie''” (waar die musikant se spel op die eensnaar-instrument aan die natuur gerig is, waaruit hy vertroosting vind, met die mense se reaksie wat onbelangrik is). “''Grysblou bulte''” beskryf Dingaan se vlug en die verhaal van sy lewe en skuldgevoel. Die bundel sluit ook die dramatiese “''Van Noot se laaste aand''” in, die gegewe waarvan hy later verwerk tot sy treffende drama “''Die laaste aand''”, waarin die Kaapse goewerneur Pieter Gysbert van Noodt toevallig sterf dieselfde dag as vier mans wat hy ter dood veroordeel het. Hierna ontstaan die legende dat een van die mans hom voor die regterstoel van God gedaag het om saam met hom te boet en dus só verantwoordelik was vir sy dood. “''Die beste''” (na aanleiding van “''Seven wise men on an old black settle''” uit “''A coiner of angels''” van Alfred Noyes) is met sy siening van die Suid-Afrikaanse landskap en effektiewe gebruik van die refrein, en die kontras met die gedagte van dood en verganklikheid te midde van die prag, ook ’n hoogtepunt. “''Reisigers''” is ook goed, met Leipoldt wat in die derde strofe hier gebruik maak van die irrasionele in die verbeelding, wat aan die gedig ’n steeds moderne aansig gee. “''Die bergtragedie''”<ref>Van den Heever, C.M. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> is reeds voor 1900 begin skryf in Engels. Dit is ’n lang gedig wat filosofies besin oor die lewe, die dood en die ewige skoonheid en wat gedagte-inhoud betref diepgaande is. Dit vertel die verhaal van ’n jong man wat tydens bergklim op Tafelberg verongeluk, waarna sy siel vir nog ’n dag oor die Kaapse landskap en dorpe sweef voordat dit opgaan in die ruimtelose eensaamheid. In hierdie tyd besin hy oor die sin en aard van die lewe en neem hy ook die omgewing in oënskou. Die bespiegelings is gebaseer op die panteïstiese lewensfilosofie na die Boeddhistiese leer van Karma en Bardo. Die meeste kritici beskou die werk egter as ’n mislukking, veral weens die gebrekkige vormgewing wat die spreker aan sy gedagtes gee en die onsuiwer en selfs verwarrende gebruik van woorde en uitdrukkings. Die gedig slaag dus nie as poësie nie, selfs al het Leipoldt dit per geleentheid as sy beste werk beskou. “''Skoonheidstroos''” word in 1934 met die Hertzogprys bekroon. Hierdie bundel sluit aan by “''Die bergtragedie''” daarin dat die skoonheid wat hierin besing word, ook geskoei is op dieselfde lewensfilosofie. Die toonaard van hierdie gedigte is ontdaan van die heftige innerlike stryd en die uitbundige genieting van die skoonheid. In die plek daarvan is skoonheidsherinneringe wat met kalmte en ingetoënheid betrag word, sonder dat dit tot volkome bevrediging kan kom. “''’n Kersnaglegende''” vertel die legendariese verhaal van Judas wat een nag in die jaar gegun word om op die Noordpool af te koel. Mooi is die natuurskildering in “''Bosveldlied''” en bowenal “''Pater Servaas''” se ironie, waar die fanatieke sendeling se bekeringsywer só deur die Oosterse filosofieë beïnvloed word dat hy aan sy geloof twyfel en terugvlug na die veiligheid van die klooster. In “''’n Kersnaggebed''” is die spreker se bede dat hy in die aardse skoonheid die weerkaatsing van God sal aanskou. Hierdie gedig toon ’n hegte bou met ’n indrukwekkende oploop tot ’n klimaks. Ook hierdie bundel bevat ’n aantal slampamperliedjies, met hoogtepunte soos “''Wys my die plek''” (een van die min liefdesgedigte van Leipoldt, waarin die spreker hom deurentyd tot ’n afwesige geliefde rig en ’n tyd van geluk en samesyn in herinnering roep), “''Kom gee vir my polfyntjie''”, “''As ouderdom, wat alles breek''”, “''Sielsanker''”, “''Tuinroos tussen die tulpe''”, “''Gun my ’n blommetjie, Kelkiewyn''” en “''Gee vir my boegoe, en kanniedood-blare''”, hoewel hierdie slampamperliedjies oor die algemeen die spontaneïteit van die vroeëre werke van hierdie aard mis. Later word al die slampamperliedjies uit “''Oom Gert vertel en ander gedigte''”, “''Uit drie wêrelddele''” en “''Skoonheidstroos''” in ’n afsonderlike uitgawe as “''Slampamperliedjies''”<ref name="bruwer">Bruwer, L.C. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> gepubliseer. Hoewel Leipoldt nie aanleg of liefde vir musiek gehad het nie, word sy verse weens die musikaliteit daarvan gereeld deur talle komponiste getoonset, in Suid-Afrika sowel as in Nederland. Gedigte wat getoonset is, sluit in “''Ek sing van die wind''”, “''Op my ou ramkietjie''”, “''Siembamba''”, “''Lenteliedjie''” en “''Oktobermaand''”. Hy skryf ook die teks vir ’n klugtige operette, “''Die waarheidsliewende kandidaat – ’n musikale onmoontlikheid in drie stuiptrekkings''”, wat deur M.L. de Villiers getoonset is. Hierdie operette is nooit gepubliseer nie. Oor die Tweede Wêreldoorlog dig hy hoofsaaklik in Engels, maar skryf ook die reeks van sestien Afrikaanse ''De Stoep''-gedigte, wat die eerste keer in April 1944 in ''De Stoep'', ’n Nederlandse tydskrif, verskyn wat te Curaçao gedruk is omdat Nederland toe nog onder Duitse bewind was. Die gedigte word in Julie 1944 ook in ''Die Volkstem'' gepubliseer. Hierin trek hy heftig te velde teen diegene in die Afrikanervolk wat teen Suid-Afrika se deelname aan “Engeland se oorlog” gekant was en beweer dat hulle daardeur ook hulle stamland, Nederland, in die steek gelaat het. W.E.G. Louw stel in 1946 ’n gesaghebbende bloemlesing uit sy gedigte saam, wat onder die titel <ref>Lindenberg, E. “Kriterium”, Oktober 1963</ref>“''Vyftig gedigte van C. Louis Leipoldt''” verskyn, met ’n waarderende inleiding oor sy werk. Na Leipoldt se dood word ’n keuse uit sy nagelate gedigte in “''Die moormansgat en ander verhalende en natuurgedigte''” (versorg deur P.J. Nienaber) uitgegee, maar die gedigte hierin toon in die geheel dieselfde probleme van valse beeldspraak en slordige tegniek wat regdeur sy oeuvre teenwoordig is, terwyl daar geen verse is wat kan vergelyk word met sy bestes nie. Die titelgedig is ’n spanningsverhaal in dialoogvorm met die selfdood van ’n moordenaar as tema, waaruit sy belangstelling in die afwykende karakter en die spookagtige blyk. Sommige van die natuurverse is nie sonder verdienste nie, maar is nie op dieselfde peil as vroeër soortgelyke werk nie. Later verskyn nog ’n keur uit sy nagelate gedigte onder die titel<ref name="ant20">Antonissen, Rob “Standpunte”, No.20, Julie 1951</ref> “''Geseënde skaduwees''”, versorg deur J.R.L. van Bruggen. Die gedigte hierin sluit aan by bekende temas uit sy digkuns, soos die bekoring van die Ooste en die verlore liefde. Die “''Verse van die tentmaker, Omar''” is ’n vertaling van sestien van Fitzgerald se vertalings van Omar Khayyam kwatryne, met soortgelyke vertalings wat reeds deur C.J. Langenhoven en Abraham H. Jonker gemaak is. Dit is onduidelik op watter gronde die samestellers dit nodig geag het om twee bundels uit sy nadoodse erfenis saam te stel, aangesien nóg die gehalte, nóg die tematiek dit regverdig. Van sy beste ongepubliseerde gedigte, soos “''Faustus''” uitgebeeld in sy laaste ure (gepubliseer in ''Standpunte'' van Desember 1950) en die sestien ''De Stoep''-gedigte, word glad nie in hierdie bundels opgeneem nie. Vir kinders skryf hy verskeie gedigte wat versprei is deur sy bundels, maar vir wie hy ’n keur uit sy oeuvre saamstel in die bundels<ref name="bruwer" /> “''Uitgesoekte gedigte vir jong Suid-Afrika''” en later <ref>Kok, B. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>“''’n Versieboord vir kinders''”. In die eerste bundel is daar ’n paar verhalende verse, waarin onder andere “''Die storie van Wolraad Woltemade''” en “''Die storie van Glaukus''” op rym aan jonger lesers bekendgestel word. Beide bundels bevat “''Die Slamaierwinkel''”, ’n jeugherinnering wat bekoor met sy klankspel, met “''Die duiwelby''” en “''In die spens''” uit laasgenoemde ook bekoorlik. “''Driesprong''” is ’n keur van W.E.G. Louw uit gedigte van hom, Totius en Jan F.E. Celliers. Leipoldt se <ref>Grové A.P. “Beeld” 29 September 1980</ref>“''Versamelde gedigte''” <ref name="grove">Grové, A.P. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981</ref>verskyn in 1980 en hierin word ook verse<ref>Olivier, Fanie “Die Transvaler” 10 November 1980</ref> opgeneem wat verspreid in tydskrifte verskyn het of nog nooit gepubliseer is nie. Sy gedigte word in verskeie bloemlesings opgeneem, waaronder “''Groot verseboek''”, “''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''”, “''Digters en digkuns''”, “''Digters en digsoorte''”, “''Digterstemme''”, “''Uit ons digkuns''”, “''Afrikaanse verse''”, “''Afrikaanse letterkunde''”, “''Junior verseboek''”, “''Die junior digbundel''”, “''Nuwe Kleinverseboek''”, “''Nuwe Kleuterverseboek''”, “''Uit ons letterkunde''”, “''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte''”, “''Afrikaanse natuurpoësie''”, “''Faune''”, “''Stories op rym''”, “''Woordpaljas''”, “''Miskien sal ek die wingerd prys''”, “''Liggaamlose taal''”, “''My Afrikaanse verseboek''”, “''Die goue vreugde''”, “''Tussen die engtes''”, “''Voorspraak''” en “''Die tweede gerf''”. === Drama === Reeds vroeg illustreer Leipoldt sy dramatiese aanleg met die dramatiese monoloë uit sy digbundels, soos “''Oom Gert vertel''”, “''Vrede-aand''” en “''Van Noot se laaste aand''”. Hy is dan ook een van die eerste belangrike dramaturge wat Afrikaans oplewer.<ref>[[F.C.L. Bosman|Bosman, F.C.L.]] in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Die heks''” is omstreeks 1911 in<ref>Beukes, Gerhard J. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> Engels geskryf en daarna in Afrikaans vertaal en verwerk, waarna dit in 1920 as “''Die hamer van die hekse''” persklaar gemaak is, maar eers later as “''Die heks''” gepubliseer is. Hierdie drama word beskou as die eerste groot drama in Afrikaans en saam met “''Die laaste aand''” as van die bestes in Afrikaans. Beide dramas (veral “''Die heks''”) word dan ook gereeld opgevoer deur die Afrikaanse rondreisende toneelgeselskappe van daardie tyd, asook deur die amateur toneelverenigings. “''Die heks''” is ook een van die eerste dramas wat verfilm word met die koms van televisie in die sewentigerjare. Volgens ’n mededeling van Leipoldt self is die drama ’n verwerking van ’n ou legende en bestaan daar ook ’n mate van ooreenkoms met Ernst von Wildenbruch se gedig “''Das Hexenlied''”. Die stuk speel af in die eerste kwart van die vyftiende eeu in die denkbeeldige kasteel Ahrweiler in Noord-Duitsland, in ’n tyd toe die bloedige vervolging van sogenaamde hekse deur die Rooms-Katolieke Kerk hoogty gevier het. Hierdie praktyk is geregverdig op grond van Ou Testamentiese wette en spesifiek Exodus 22: 18: “Die towerheks mag jy nie laat lewe nie”. Die drama vertel die verhaal van kardinaal Jeronimo D’Orilla, bekend as “Die hamer van die hekse”, wat twee hekse ter dood veroordeel. Sy dienskneg Placido wys hom dan ’n wapenseël wat hulle by die ouer heks gekry het en die kardinaal herken dit as sy eie. Die twee hekse, Elsa en haar dogter Janetta, word in die onderaardse kerker in die kasteel aangehou. Hier onthou hulle die verlede en maak Elsa bekend dat die kardinaal wat hulle veroordeel het, haar jeugliefde en Janetta se vader is. Die kardinaal besoek hulle om die waarheid uit te vind en besef dan dat die “heks” (Elsa), wat hy ter dood veroordeel het, sy jeugliefde is by wie hy ook ’n kind verwek het. Dit is duidelik dat hy haar, wetend of onwetend, in die steek gelaat het. Haar koms dwing hom om die werklikhede van sy verlede en sy persoonlike swakhede en tekortkominge te konfronteer. Hy neem hom voor om Elsa en Janetta te begenadig en hulle so van die brandstapel te red, maar word flou voordat hy tot aksie kan oorgaan. Hierdie floute word vooraf gemotiveer deur sy diensknegte. Die feit dat hy flou word wanneer hy moet besluit of hy die stelsel wat hy so getrou dien moet verloën om die vrou wat hy weet onskuldig is te red, word egter tog as dramatiese swakheid in die drama gesien. Wanneer die kardinaal wakker word, is die brandstapels reeds aangesteek en is dit te laat om sy vonnis te verander en word die besluit dan deur omstandighede namens hom geneem, eerder as deur sy eie besluit. Die kardinaal verklaar aan die einde dat hy te lank swak was en nou sterk is, wat suggereer dat sy optrede in die toekoms anders sal wees, maar sy gebede aan die einde dui nie beslissend aan dat hy die kerk in die toekoms sal teengaan nie. Elsa se karakter word deur die titel van die stuk in die middelpunt geplaas en sy word as gewone mens eindelik die slagoffer van die dade van ander, terwyl die kardinaal as tragiese figuur met sy gewete moet saamleef. “''Die heks''” word in 1944 saam met “''Die laaste aand''” met die Hertzogprys bekroon. T.T. Cloete neem “''Die heks''” op in die versamelbundel “''Vyfling''”, wat eenbedrywe van Hertzogpryswenners bevat, terwyl die tweede toneel uit hierdie drama deur D.F. Malherbe in die versamelbundel “''Afrikaanse letterkunde''” opgeneem word. J.P. Smuts neem “''Die heks''” op in die bundel “''Triptiek''”, waarin hy ook die drama in-diepte bespreek. “''Die laaste aand''”<ref>Muller, Renée “Die Transvaler” 13 Julie 1981</ref> is ’n dramatisering in vrye versvorm van sy gedig “''Van Noot se laaste aand''”, wat reeds in 1916 in ''Die Brandwag'' verskyn en dan opgeneem word in “''Uit drie wêrelddele''”. Soos “''Die heks''” werk dit met ’n soortgelyke tema van verraad teenoor ’n jeugliefde. Die grootste gedeelte van die drama speel af voor en in die Kasteel aan die Kaap en dit is gebaseer op die geskiedenis van Pieter Gysbrecht van Noodt, wat na diens in Nederlands-Oos-Indië vanaf 1727 tot 1729 goewerneur aan die Kaap was en feitlik as ’n tiran geheers het. Tydens sy bewind dros ’n aantal soldate van die Kompanjie en hulle word gevang en op aanklag van diefstal en diensverlating verhoor. Die goewerneur en die heemrade se beslissing is dat vier van die drosters opgehang moet word. Van Noodt is aan ’n hartaanval oorlede ten tyde van die teregstelling van hierdie soldate. Uit hierdie sameloop van omstandighede het die legende ontstaan dat een van die drosters tydens sy verhoor die goewerneur uitgedaag het om saam met hom voor die regterstoel van God te verskyn en dan vir sy dade te boet. Rondom hierdie gegewens skryf Leipoldt dan sy drama. Martha sweer wraak wanneer Gysbrecht haar in Jakarta in die steek laat nadat hy haar swanger gemaak het. Sy maak haar seun groot om wraak te neem. Dertig jaar later is die protagoniste in Kaapstad, aan die vooraand van die openbare teregstellings. Die blinde Martha word beskou as ’n Slamse towenares en Gysbrecht is nou goewerneur Van Noodt, met hulle seun, ook Gysbrecht, die sersant wat op die punt staan om tereggestel te word weens sy rebellie. Martha konfronteer die goewerneur en eis dat hy hulle seun moet begenadig en die teregstelling moet afstel. Wanneer Martha by Van Noodt in die kamer is en sy stem weer hoor, herleef haar groot liefde vir hom egter weer en verplaas die wraakgedagtes. Die moordtuig (’n kris) waarmee sy beplan het om hom te vermoor val uit haar hand en sy streel die hoof van die man wat haar so diep verontreg het. Die skok is egter vir hom te groot en hy sterf op hierdie oomblik sonder om die teregstelling te keer. Die grootste tekortkoming in die drama is dat Martha geen werklike antagonis het nie en dat die eintlike botsing plaasvind tussen die liefde en haat binne-in haarself. Haar insig aan die einde (dat sy al die jare verkeerd opgetree het) is dus nie iets waartoe sy op dramatiese wyse ontwikkel nie, maar eerder die skok van die gebeure wat haar tot ’n belydenis dwing. “''Die laaste aand''” word in 1944 saam met “''Die heks''” met die Hertzogprys bekroon. Die dramas “''Die kwaksalwer''”, “''Onrus''”, “''’n Vergissing''” en “''Afgode''” word ook gepubliseer, maar is nie op dieselfde peil nie.<ref name="krit">Kritzinger, M.S.B. “Oor skrywers en boeke” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1932</ref> “''Die kwaksalwer''” is ’n komedie. Die hoofkarakters is die dokter Piet Westera, wat baie gesteld is op sy eer as medikus, en sy liefdevolle moeder. Om hom te kan laat studeer het <ref>Bosman, F.C.L. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>sy na haar man se dood op grond van ’n ou resep van haar ouma as kwaksalwer opgetree om geld in te samel. As geneesheer kry Piet daagliks te doen met die slegte nagevolge van onwetenskaplike middels. Wanneer Piet uitvind dat sy ma haar hieraan skuldig gemaak het, veroordeel hy haar, ten spyte van die feit dat hy sy opvoeding daaraan te danke het. “''Onrus''” is ’n dramatiese voorstelling van ’n spookstorie, waar die spook van die pas gestorwe Oom Giel Gewers protesteer teen die huigelagtigheid van sy swaer, Piet Skuller. Die spook wil nie sy swaer se krans op sy doodskis hê nie, want die swaer het hom besteel. Wanneer Piet en sy vrou in die huis opdaag vir die begrafnis, neem die onrus van hulle besit en die spook se verskyning laat die skurk ’n toeval kry, sodat hy op hierdie wyse gestraf word. Hierdie drama het nie veel om die lyf nie en is buiten die gespokery deurspek met ongeloofwaardige optredes deur die karakters. “''’n Vergissing''” is ’n klugtige eenbedryf, waarin oom Andries baie vernaam vir die jong Gert verduidelik hoe ’n Christen ten alle tye gereed moet wees om te sterf. Aan tafel ontdek hy egter dat hy ’n vergiftigde eier geëet het en wat volg is geen berusting in die dood nie.<ref name="krit" /> “''Afgode''” beeld die verhouding uit tussen ’n alkoholiese man en sy verdraagsame vrou. Gys van Stal is ’n prokureur en ’n vooraanstaande man in die gemeenskap, maar in werklikheid ’n skurk en huigelaar wat hom skuldig gemaak het aan volksverraad, bedrog en omkopery. In sy ontrouheid aan sy vrou het hy ook ’n basterkind in die lokasie verwek. Sy vennoot en sy familielede poog om die kennis van sy wandade van sy vrou te weerhou, maar dit blyk dat sy altyd daarvan bewus was en desondanks met ’n alles verdraagsame liefde bly staan by hierdie gebroke afgod met voete van klei. Die drama ly onder die gebrekkige karakterisering en sielkundige motivering vir die protagoniste se gedrag. Na Leipoldt se dood word twee voorheen ongepubliseerde eenbedrywe van hom in versamelbundels opgeneem. “''Die byl''” is in 1949 opgeneem in F.C.L. Bosman se “''Vier uitgesoekte eenbedrywe''”. Hierin word Van Riebeeck en sy mense bewus van ’n moord wat gepleeg is. Die sentrale figuur in die drama verskyn nooit op die verhoog nie. Dit is ’n Engelsman aan die Kaap wat as skerpregter opgetree het om Karel I te onthoof. Sy verhaal word geopenbaar in die gesprek van drie persone, waar die gesprek gedurig onderbreek word om die spanning te laat oplaai. Hierdie is ’n mindere stuk en nie juis geslaagd nie. Die klug “''Jannie''” verskyn in Gerhard J. Beukes se “''Nuwe eenbedrywe''” in 1952. Die vollengte drama in vier bedrywe,<ref>Dommisse, Hermien “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 19 no. 3, Augustus 1981</ref> “''Moederplig''”,<ref>Beneke, Hannes “Die Transvaler” 22 September 1980</ref> is reeds in 1938 voltooi maar word eers in 1980 gepubliseer. Die weduwee Gertruida Fraam se seun Gert word ter dood veroordeel op ’n aanklag van moord. Gert se verloofde, sy prokureur, die huisdokter, die dominee en die huisdiaken werk almal saam om sy onskuld te probeer bewys deur die ware moordenaar te laat opspoor. Gertruida se houding is egter buitengewoon. Sy glo dat Gert skuldig is en dat sy saam met hom skuldig is omdat sy hom altyd te veel beskerm het. Om hom nie in die steek te laat nie, pleeg sy selfmoord op die dag wat sy glo die doodvonnis voltrek sal word. Ten spyte van strukturele gebreke in die drama, soos die uitgerekte verloop van die laaste twee bedrywe wat die spanningslyn verbreek, is die uitbeelding van die mevrou Fraam-karakter ’n besliste aanwins vir die Afrikaanse drama. Verskeie van sy vroeë dramas word nie in boekvorm bestendig nie, wat insluit “''Die laspos''”, wat in Mei 1919 in ''Die Brandwag'' verskyn, waarin die hoofkarakter ’n ou Khoisan is wat deur die knellende gedagte dat hy oorbodig geword het op die plaas, oor ’n afgrond gedwing word. Ander ongepubliseerde dramas van hom is <ref name="ant20" />“''Die waarheidsliewende kandidaat– ’n musikale onmoontlikheid in drie stuiptrekkings''”, die teks vir ’n klugtige operette wat deur M.L. de Villiers getoonset word. Die samespraak in verse “''Elberveld in die tronk''” verskyn in Augustus 1922 in ''Die Huisgenoot''. Leipoldt laat saam met hierdie samespraak fragmente en notas vir ’n drama oor Pieter Elberveld na, wat van gemengde Hollands-Javaanse afkoms was. In die agtiende eeu word Elberveld leier van ’n sameswering teen die owerhede in Batavia omdat hy onder meer voel dat as halfbloed sy burgerregte hom ontneem word. Hy word skuldig bevind aan hoogverraad en in 1722 op verskriklike wyse tereggestel. Elsa Joubert ontdek hierdie fragmente in die Jagger-biblioteek by die Universiteit van Kaapstad en laat dit voorlees by die bekendstelling van haar reisboek “''Gordel van smarag''” in die Boekesentrum van Nasionale Pers in Kaapstad. Jan Kromhout meld verder die ongepubliseerde eenbedryf “'''''Die koningsplig'''''”, wat slegs in manuskripvorm besta Hy skryf ook prosa, wat egter veral daarop ingestel is om te vermaak en nie die diepgaande waarde of diepgang van sy beste gedigte en dramas het nie. Die verhale munt egter steeds uit in sy besondere vertelkuns, wat plek-plek besondere beskrywings bevat. Tydens die Anglo-Boereoorlog publiseer ''Elsevier’s Geillustreerd Maandschrift'' die oorlogsverhale “''De Rebel, een episode uit den Boereoorlog''” (Desember 1900) en “''Bambinelino''” (November 1901). Op 1 Augustus 1914 verskyn sy kortverhaal “''Die weeskindjie wat ’n moeder wou hê''” in ''Die Brandwag''. In ''Die Huisgenoot'' verskyn onder andere “''Karbolsuur''” (Oktober 1919), “''Wit Angeliere''” (November 1919) en “''Die Transportryer se Storie''” (Oktober 1921). Hy laat in hierdie verhale graag ’n onopgeloste raaisel aan die leser oor om hom so tot nadenke te stem. Sy kortverhale, hoofsaaklik spookstories, word in “''Waar spoke speel''”, “''Wat agter lê''” en “''Die rooi rotte''” gebundel. Een van sy gewildste temas is bonatuurlike verskynsels, terwyl daar gereeld abnormale karakters in sy verhale optree. In<ref>Schoonees, P.C. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Waar spoke speel''” dui die bundeltitel aan dat dit hoofsaaklik spookstories bevat. Hy skryf vooraf ’n insiggewende inleiding oor die kuns om bang te maak in die letterkunde, waarin hy ’n paar reëls neerlê oor die spookstorie. In “''Wit Angeliere''” word ’n regter, wat ’n onskuldige ter dood veroordeel het, vyf jaar na die gebeurtenis op bonatuurlike wyse oortuig van sy regterlike dwaling. Hy is weer in dieselfde kamer waar hy die noodlottige aanbeveling geskryf het, met die enigste verskil dat in plaas van ’n groot bos angeliere daar nou rooi rose op die tafel staan. Die rooi rose verander in ’n bos wit angeliere gedurende die nagtelike verskyning wat die regter se slaap versteur. Dit is egter nie net sy verbeelding nie, want die volgende oggend sien die dokter werklik angeliere in die slaapkamer en daar is steeds die merk om sy nek. Leipoldt probeer nie om die okkulte verskynsel te verklaar nie en laat die onopgeloste raaisel aan die leser oor om oor na te dink. In “''O'Callaghan se Waatlemoen''” is oom Oelf en Kelgen, die dorpstimmerman, groot maats. Laasgenoemde is in die laaste stadium van tering as hy oom Oelf se doodskis moet vergroot. Om sy vriend op te beur gaan oom Oelf ’n weddenskap aan met die timmerman omtrent hul lewensduur en laat hom plegtig sweer dat hy ’n spogwaatlemoen, wat nog geplant moet word, sal kom help opeet. Die timmerman sterf eerste en sy kopmussie wat volgens die weddenskap oom Oelf toekom word saam met hom begrawe. As die spogwaatlemoen oopgesny word, is Kelgen egter daar om sy eed gestand te doen en ook om die kopmussie volgens die weddenskap af te lewer. “''Die lammervanger''” beskryf hoe die weduwee Ankus vir mevrou Markus, die magistraat se emosionele vrou, beïnvloed. Mevrou Markus word dan die medium van ’n vermoorde man, wat die verdenking van moord wat op die weduwee rus, bevestig. Mevrou Markus moet padgee en word in die veld deur ’n lammervanger toegetakel, waarna sy in ’n sielsieke-inrigting opgeneem word. Hier word die lammervanger die duiwelse beliggaming van die bose vrou. Uit die verhale blyk duidelik Leipoldt se belangstelling as medikus in die wisselwerking tussen siel en liggaam en in sy ontginning as skrywer van die wedersydse impak maak hy gebruik van die bonatuurlike as vaartuig. Die verhaal “''Die wit hondjie''” uit hierdie bundel word deur G.S. en P.J. Nienaber opgeneem in die versamelbundel “''Die Afrikaanse dierverhaal''”. Hierdie hondjie is telkens op bonatuurlike wyse die voorbode van die dood. Leipoldt self beskou in sy inleiding “''Wat agter lê''”<ref name="krit" /> as ’n verdere en miskien ryper ontwikkeling van die tipe van verhaal wat hy reeds in “''Waar spoke speel''” opgeneem het. Daar is dan ook ’n duidelike ooreenkoms tussen die motiewe in die bundels, met Leipoldt se beheersing van die elemente van die kortverhaal wat inderdaad ’n groei toon. Nog beter as in die vorige bundel slaag hy daarin om die leser se belangstelling te behou, terwyl sy beskrywing van die bonatuurlike verskynsels duidelike blyke gee dat hy hom verder verdiep het in hierdie onderwerp. In “''Die vlermuis''” ontwikkel spanning tussen wat die verteller sê en wat in werklikheid gebeur. So word die spreker geleidelik afgetakel totdat hy kranksinnig word. Die tema is die gierigheid van mense wat bereid is om ’n testament te vervals. Aan die slot word ’n ander spreker aan die woord gestel om die afloop te vertel en die gedrag van die hoofpersoon in die juiste perspektief te plaas, wat afbreuk doen aan die impak. P.C. Schoonees beskou “''Groottannie se salf''” as die beste verhaal<ref>P.C. Schoonees se “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging: derde druk 1939, bladsy 325</ref> waarin die oumense se werklike en verbeelde kwale en hulle geloof in medisyne op humoristiese wyse aan die geheimsinnige gekoppel word. In “''Die rooi rotte''”<ref>Die rooi rotte Du Toit, S.J. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> is vier van die verhale, “''Die rooi rotte''”, “''Renosterbosas''”, “''Die klipspringerhare van tant Kato''” en “''Kattekruie''”, ook oor die bonatuurlike. Die hoogtepunte in die bundel is egter die dorpsverhaal<ref>Schoonees, P.C. “Nuwe Brandwag” Deel 4 no. 3, Augustus 1932</ref> “''Die koei van die weduwee Priem''” en die verhaal oor die Khoi-egpaar en hulle kroos, “''Oorblyfsels''”, waar ’n dieper kyk in die karakters se gevoelslewe gegee word. “''Die koei van die weduwee Priem''” beskryf met speelse geestigheid ’n geskil tussen ’n lankmoedige Engelse predikant en ’n opvlieënde weduwee. Die koei verstoor elke Sondag die predikant se dienste en ten einde raad neem hy die koei persoonlik skut toe. Die bitsige weduwee gee langs die pad op geen ondubbelsinnige wyse nie haar frustrasie te kenne. Die slot is waar die boetvaardige tante ewe sagmoedig die dominee ’n kommetjie sult van die oorlede koei kom aanbied, nadat sy by nadenke besef dat sy moontlik met haar taalgebruik die grense van die betaamlike oorskry het. “''Oorblyfsels''” beskryf ’n stokou Khoi-egpaar met hul ondankbare kroos. Om hulle tot besinning te bring gaan die ou vrou, Regina, te werk met listige oorleg, want sy eksploiteer die godsdienssin, bygeloof en gierigheid van haar kinders en kleinkinders met soveel sukses dat sy op haar oudag in weelde vertroetel word. Die geval van die moordenaar Gert Swanepoel, wat in 1856 op George opgehang is en die tema vorm van sy roman “''Die dwergvroutjie''”, het Leipoldt so geboei dat hy ook die kortverhaal “''Die graskolletjie''” (opgeneem in “''Die rooi rotte''”) daarop baseer en die artikel “''The charred gunstock''” daaroor skryf wat op 25 Februarie 1933 in ''The Cape Argus'' gepubliseer is. Benewens die verhale wat in hierdie bundels opgeneem is, publiseer Leipoldt nog sowat twintig ander verhale in tydskrifte en koerante. Die ongepubliseerde manuskrip “''Satieriese sprokies''” is in die besit van Tafelberg-Uitgewers. In sy nagelate geskrifte is ook die ongepubliseerde kortverhaal “''Die boomstam''”, waarin ’n sendeling sy roeping prysgee wanneer hy bewus word van onverklaarbare geestelike magte wat onder die Oosterlinge werksaam is. [[A.P. Grové]] stel ’n keur uit sy kortverhale saam, wat onder die titel “''O’Callaghan se waatlemoen en ander verhale''” gepubliseer word. Verskeie van sy kortverhale word opgeneem in versamelbundels, soos “''Wit angeliere''” in “''Halfeeu''”, waarin hoogtepunte uit kortverhale wat in die eerste vyftig jaar van ''Die Huisgenoot'' verskyn het, deur P.G. du Plessis saamgebundel word. Ander versamelbundels wat van sy korter werk opneem sluit in “''Borde borde boordevol''” en “''Wys my waar is Timboektoe''”, albei saamgestel deur Hennie Aucamp, “''Trekvoëls''” van A.P. Grové, “''Uit dorp en veld''” van Abraham H. Jonker, “''Die jongste Afrikaanse kortverhale''” onder redaksie van M.S.B. Kritzinger, “''Tydskrif''” van Daniel Hugo, “''Vertellers''” en “''Vertellers 2''” van [[Merwe Scholtz]] en “''Kort keur''” en “''Steekbaard''” van Abraham H. de Vries. Die Nederlandse kortverhaal “''Bambinelino''”, wat oorspronklik in Desember 1900 in ''Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift'' verskyn, word in November 1980 in ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer. Sy kortverhaal “''Wit angeliere''” word deur Chris Claassen in ’n kort drama verwerk en onder die titel “''Wit blomme''” opgeneem in die versamelbundel “''Kort dramas vir ’n nuwe geslag''”. Verder skryf hy populêre speurverhale soos “''Die moord op Muisenberg''”, “''Die verbrande lyk''” en “''Die moord in die Bosveld''”. Sy speurverhale het die afgetrede predikant dr. Jan Slink as baasspeurder. Hy is ’n intellektueel en fynproewer van kos en wyn en in die verhale word die klem geplaas op die speurwerk as navorsingswerk, waarin die spreker bo alle twyfel wil bewys dat die moordenaar skuldig is. Die verhale word dus nie gekenmerk deur die spanning en aksie van ander boeke in hierdie genre nie, maar neig tot die meer intellektuele. In “''Die moord op Muisenberg''” word iemand een Sondagmiddag op die Muizenbergse strand vermoor, vlak onder die oë van duisende besoekers. ’n Paar kneusplekkies aan die lyk en die rafels van ’n rooi badkostuum is feitlik die enigste leidrade wat by speurder Slink agterdog verwek. Eerwaarde Jan Slink vind speurwerk heelwat interessanter as die godgeleerdheid, en deur die besprekings wat hy met sy seun, speurder Slink, voer, dra hy veel daartoe by om die verhaal binne die perke van die waarskynlikheid te hou. Ofskoon hy die belangrikste rol speel by die ontmaskering van die misdadiger, verteenwoordig hy ook die intelligente leser. Hy gaan wetenskaplik te werk en laat niks aan die toeval oor nie. Sy optrede is nogal geheimsinnig en as sy seun hopeloos op dwaalspore rondsnuffel, kom hy met oortuigende bewyse wat tot ’n verrassende ontknoping lei. In “''Die verbrande lyk''”<ref>Pienaar, P. de V. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> word die gebeure rondom ’n moedermoord op die Karoodorpie Evaskroon deur middel van ’n hofsaak weergegee, waar die amptenare met nougesetheid elke stukkie getuienis weeg en elke feit ondersoek, sodat hulle ’n oortuigende bewys van die aangeklaagde se skuld kan lewer. Hendrik Dageraad vermoor sy moeder deur haar te verwurg of te versmoor en daarna verbrand hy die lyk op die vuurherd om die skyn te wek dat sy verbrand het toe sy die herd met petrol wou skoonmaak. Die sensasiewekkende besonderhede is hier egter van minder belang as die vernufspel tussen die deskundiges en die reaksie van die regter en jurie op hul getuienis, met veral die mediese getuienis wat van groot belang is. Jan Slink is op die Karoodorpie om van griep te herstel en speel weer die hoofrol in die ontrafeling van die saak. Die roman bring ook die wenslikheid van die juriestelsel en die toepaslikheid van die Romeins-Hollandse Reg vir Suid-Afrika onder die loep. Hierdie verhaal is gegrond op die Hauptfleisch-moord, wat op 13 Januarie 1925 op Richmond in die Kaap gepleeg is. “''Die moord in die Bosveld''”<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> verskyn van 22 Julie tot 7 Oktober as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot''. Jan Slink is hier saam met ’n groepie gaste op die Bosveldplaas aanwesig en die verhaal word afgesluit deur die speurder wat aan die einde die saak beredeneer, verdagtes een vir een uitskakel en dan die skuldige aanwys. Die moordenaar, Waardekker, word geskets as bevryder van die gemeenskap omdat hy die afstootlike Ewald Knors uit die weg ruim. Hy skryf ook drie romans, “''Die donker huis''”, “''Galgsalmander''” en “''Die dwergvroutjie''”. Globaal gesien poog hy hierin meer om die wetenskaplike of sielkundige verklaring na vore te bring, met die gevolg dat karakteruitbeelding verwaarloos word en karakters dan meermale as tipes eerder as lewende wesens ervaar word.<ref name="krit" /> “''Die donker huis''” verskyn aanvanklik in 1928 as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot''. Die hoofkarakter, die suksesvolle prokureur en sakeman Cornelis Gram, tree wreed en ongenaakbaar op teen sy vrou en kinders, veral sy oudste seun Piet. Wanneer sy vrou op sterwe lê, wys sy hom op die gevolge van sy gedrag. Na haar dood het hy behoefte aan liefde en soek toenadering tot Piet, maar die vervreemding het reeds te ver gevorder. Piet het intussen weens sy opvoeding groot geword as ’n swakkeling en mislukking. Dit is pateties om te sien hoe die ongenaakbare vader nou smeek vir die brokkies liefde wat hy verwerp het toe die kinders kleiner was. Hierdie roman is duidelik geskryf met die didaktiese opset om mense op die gevolge van outokratiese opvoeding te wys, met die gevolg dat die karakters nie as werklike mense uit die verf kom nie. Van 30 Augustus 1929 tot 3 Januarie 1930 word<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Galgsalmander''” as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot'' gepubliseer. Die agtergrond van die verhaal is die maatskaplike toestande aan die begin van die negentiende eeu in die streek tussen die hoë [[Olifantsrivierberge|Olifantsrivier-]] en [[Skurweberg, Wes-Kaap|Skurweberge]]. Interessant is die opvattings van die boere oor politieke, kerklike en maatskaplike sake, asook die mededelings oor boerderytoestande en die metodes van ’n plattelandse onderwyser. Die hoofkarakter, Amadeus Tereg, het vroeër opgetree as laksman, iets wat hy as ’n groot skande beskou. Na ’n onverwagte erfenis verander hy sy naam na Everardus Nolte en vestig hom in ’n onbekende omgewing, waar hy spoedig die hoogagting van almal win. Hy word gevra om sy gemeenskap in die wetgewende raad te verteenwoordig, waarna sy geheim nie langer verborge kan bly nie. Die skrywer wend allerlei poginge aan om hierdie “geheim” nie aan die leser te verklap nie. Amadeus is oortuig dat hy reg gehandel het, en sy enigste motief vir die geheimhouding is die vrees dat hy die agting van sy vriende sal verloor. Hierdie verhaalgegewe is besonder yl en die karaktertekening laat ook veel te wense oor. Die vernaamste verdienste van die roman lê in die agtergrondgegewens oor die periode net voor die Groot Trek. Leipoldt verwerk die roman in Engels as “''Gallows gecko''” en poog vergeefs om ’n uitgewer vir hierdie weergawe te kry. Baie jare later word dit as “''Chameleon on the gallows''” gepubliseer. “''Die dwergvroutjie''”<ref>Malherbe, F.E.J. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> verskyn aanvanklik van 10 November 1933 tot 16 Maart 1934<ref>Nienaber, P.J. “Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring”, 1937</ref> as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot''. Die verhaal speel af aan die begin van die negentiende eeu en beskryf die huwelikslewe van twee abnormale mense, die intelligente maar misvormde dwergvroutjie Nisba en die periodiek waansinnige man Lukas, die laaste telg van ’n familie wat met erflike kranksinnigheid belas is. Op simpatieke wyse word die geduld en liefde van Nisba vir Lukas beskryf, teen die agtergrond van Lukas se waansinnigheid en kleptomanie, wat hom dryf tot verskeie moorde en sodoende eindelik tot sy ondergang lei. In die ontrafeling van die moordgeskiedenisse kom Leipoldt se talent as skrywer van speurverhale tot sy reg en gee hy die leser ook ’n interessante blik op die regspleging aan die begin van die negentiende eeu. Die figuur van Lukas is gebaseer op die ware verhaal van die kleptomaniese moordenaar Gert Johannes Swanepoel wat in 1856 in die openbaar op George opgehang is. Latere romans van hom bly onvoltooid. In Junie 1942 begin hy skryf aan ’n roman oor die Hugenote, maar skryf slegs ses hoofstukke voor hy hierdie poging laat vaar. ’n Ander roman waaraan hy die titel “''Pasjent in die donker''” gee, word ook nie voltooi nie. === Nie-fiksie === Van groter belang is sy nie-fiktiewe prosa, veral sy boeke oor die kookkuns. Na aanleiding van sy uitgebreide besoek aan die Ooste voltooi hy reeds in 1912 ’n reisverslag in Engels, “''Visit to the East Indies''”, wat ongepubliseer bly en waarvan ’n manuskrip in die Jagger-biblioteek by die Universiteit van Kaapstad bewaar word. Hy verwerk later die stof in Afrikaans en dit word gepubliseer as <ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers- Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>“''Uit my Oosterse dagboek''”. Hierdie is een van die eerste reisverhale in Afrikaans met besonder interessante inligting en beskrywings, wat tot van sy beste prosa gereken word. Dit word meer as ’n reisbeskrywing in sy weergawe van interessante agtergrondinligting oor die mense, kulture en geskiedenis. Onderhoudend en met groot kennis gesels hy oor Indiese towenaars en mensvreters; Chinese familiegrafte en seerowers; oliefabrieke, rystafels, opiumskuiwers, vulkane, tropiese bome en plante. Mooi is ook sy beskrywings van die Oosterse natuurskoon en interessant sy inligting en anekdotes oor die bewoners. Hierdie reisbeskrywing bevat nuttige inligting vir in-diepte begrip van die digbundel “''Uit drie wêrelddele''”. Interessant genoeg word vier hoofstukke uit die oorspronklike Engelse manuskrip weens besorgdheid oor die oorgevoeligheid van die gemeenskap nie in die Afrikaanse publikasie opgeneem nie. Hierdie hoofstukke is hoofsaaklik negatief oor die kleurkwessie en die rol van die sendelinge. A.P. Grové neem “''Oosterse towery''” uit hierdie boek op in sy versamelbundel “''Trekvoëls''”. Geskiedkundige prosa uit sy hand is onder andere die breed opgesette<ref>Krüger, D.W. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Jan van Riebeeck''” met subtitel “''Grondlegger van ’n blanke Suid-Afrika''”, oorspronklik in Engels geskryf en gepubliseer en ook in Duits vertaal. Die boek is ’n populêre, eerder as wetenskaplike, behandeling van die lewensloop van die leier van die eerste blanke nedersetting in Suid-Afrika. Daar is ook geskiedkundige werke wat hoofsaaklik op jongmense gerig is, naamlik<ref>Van Zyl, P.H.S. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Die Groot Trek''” en <ref>Van Zyl, P.H.S. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>“''Die Hugenote''”, waarin hy ’n oorsig gee van al die belangrikste historiese feite en gebeurtenisse rondom hierdie temas. Die boekies wemel egter van onnoukeurige omgang met die inligting, wat vele klein feitefoute tot gevolg het. Interessant aangebied in laasgenoemde werk is die uiteensetting van die ekonomiese, intellektuele en geestelike agtergrond van die Kerkhervorming in die sestiende eeu. Die grootste gedeelte van “''Praatjies met die oumense''” bestaan uit ’n populêr-wetenskaplike behandeling van mediese onderwerpe soos kanker, geslagsiektes en die drankkwessie. Vyf opstelle behoort egter tot die didaktiese literatuur. Hy moedig oumense aan om vir hulleself te dink en lê klem op die noodsaaklikheid om logies te redeneer. Verder lewer hy ’n pleidooi vir ’n suiwer Afrikaanse beeldspraak. Sommige van sy menings is egter baie kontroversieel. So is hy ’n teenstander van godsdiensonderwys op skole en beskou hy sendingwerk as ’n uiting van onverdraagsaamheid. As geneesheer is hy verder verantwoordelik vir ’n aantal vakkundige boeke oor die mediese versorging van die jeug, soos “''Skoolgesondheid''” (’n handleiding oor die bedryf van skoolgesondheid), “''Die Afrikaanse kind in siekte en gesondheid''” (sy mees omvattende werk op die gebied van die populêre geneeskunde, waarin hy ouers en onderwysers touwys maak oor die normale kind en sy kinderlewe) en “''Eerste gesondheidsleesboek vir Afrikaanse skole''” (waarin hy in eenvoudige taal skryf oor die verskillende dele van die liggaam, gesonde voedsel en hoe om werk en spel af te wissel). Om saam te val met die publikasie van sy biografie oor Leipoldt, bundel [[J.C. Kannemeyer]] vier grootliks onbekende opstelle van Leipoldt oor Clanwilliam onder die titel <ref>Venter, L.S. “Beeld” 9 Augustus 1999</ref>“''So blomtuin-vol van kleure''”,<ref>A.M.M. Rapport” 27 Junie 1999</ref> terwyl hy terselfdertyd<ref>Aucamp, Hennie “Insig” September 1999</ref> “''Uit die skatkis van die slampamperman''”<ref>Grové, A.P. “Rapport” 27 Junie 1999</ref> saamstel. Hierdie boek noem hy ’n omnibus,<ref>Venter, L.S. “Beeld” 9 Augustus 1999</ref> aangesien dit voorbeelde bevat van die ryke verskeidenheid van Leipoldt se werk, soos gedigte, drama met “''Die heks''” in geheel, briewe, kortverhale, spookstories, artikels, grepe uit sy romans, uitsonderlike resepte en kinderverse. In 2003 word sy briewe as korrespondent van die Amsterdamse koerant ''Het Nieuws van den Dag'' tydens die Anglo-Boereoorlog in “''Hierdie land van leuens''” gepubliseer, onder redaksie van Wium van Zyl. Dit bied waardevolle inligting oor Leipoldt se siening van die oorlog, asook die gebeurtenisse en mense van daardie tyd soos dit in die Kaap plaasgevind het. Die manuskrip van Leipoldt se ongepubliseerde dagboek is in besit van SENSAL te Pretoria. As kritikus skryf hy verskeie opstelle wat postuum in bundels soos “''Literêre causerie''” en “''Kritiese aanloop''” gepubliseer word. Met sy kookkuns verwerf hy groot bekendheid en sy kosboeke word telkemale herdruk. As koskenner raak hy beroemd en hy skryf ’n aantal boeke oor hierdie onderwerp.<ref>Veldsman, Peter “Beeld” 15 Augustus 2011</ref> “''Kos vir die kenner''” word reeds in 1933 die eerste keer gepubliseer, waarna dit in 1978 en weer in 2011 herdruk word, die laaste herdruk verbeter met ’n glossarium en register. Hierin versamel hy letterlik meer as duisend tradisionele resepte, vergesel met sy kenmerkende lewendige skryfstyl en beskrywing van die metodes wat gevolg moet word in die voorbereiding daarvan. Die styl daarvan maak dit eindelik minder ’n praktiese resepteboek en meer ’n interessante boek wat agtergrondkennis skep oor die hele kultuur van die kookkuns. “''Polfyntjies vir die proe''” is as kookboek met prikkelende essays die rigtinggewer vir hierdie genre. Hierdie stukke het aanvanklik oor ’n periode van vyf jaar tussen 1942 en 1947 onder die skuilnaam K.A.R. Bonade as rubriek onder die titel “''Kelder en Kombuis''” in ''Die Huisgenoot'' verskyn. Die resepte word afgewissel met wetenswaardighede en herinneringe in ’n gesellige skryfstyl wat hierdie boek veel meer as net ’n kookboek maak. [[Fred le Roux]] versamel hierdie artikels en publiseer dit vir die eerste keer in 1963. Wanneer “''Polfyntjies vir die proe''” in 2004 weer uitgegee word in Afrikaans en ook in ’n Engelse vertaling onder die titel “''Leipoldt’s cellar & kitchen''” verskyn, word albei bekroon met die internasionale Gourmand-toekenning in die kategorie “wyngeskiedenis, res van die wêreld”, wat Brittanje en die Verenigde State van Amerika uitsluit. “''Eet saam met Leipoldt''” verskyn in 1980 en is ’n praktiese Leipoldt-resepteboek wat deur Peter Veldsman saamgestel is. === Jeugliteratuur === Leipoldt het ’n sterk fokus op die skep van jeugliteratuur op ’n stadium toe daar baie min vir hulle beskikbaar was. In “''Praatjies met die kinders''” bundel hy agtien kort essays wat onderwerpe soos die sintuie en sinsbedrog, water, weerlig, diamante, die opskerping van die geheue, spinnekoppe, die maan en ander onderwerpe behandel. In “''Stories vir die kinders''” bundel hy vertellings uit die Viking- en Noorse mitologie, asook Oosterse volksverhale en ’n aantal sprokies, insluitende die storie van koning Midas.<ref>Cruse, H.P. in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref>“''Kampstories''” bevat elf verhale van uiteenlopende aard wat volgens Leipoldt aan jonger kinders op skoolkampe vertel is en wat Leipoldt na alle waarskynlikheid in sy jeug op Clanwilliam by die bruin mense gehoor het. Daarby pas hy verskeie sprokies aan by die Suid-Afrikaanse milieu, soos “''Gogga en Gorra''” oor hoe die Apiesrivier ontstaan het. Daar is ook stories uit die Chinese verhaalskat, soos “''Die stout seun''”. “''As die natuur gesels I en II''” het eers as sketse in ''Die Huisgenoot'' verskyn voordat dit in die “''Self-lees serie''” gepubliseer is. Die eerste deel dra basiese kennis oor die seelewe, die geologie, plante, insekte en diere oor. Die tweede deel bevat fantasieverhale oor voëls en hulle gewoontes. “''Die wonderlike klok''” het reeds in 1920 in ''Die Huisgenoot'' verskyn en vertel hoe die horlosiemaker Melchior Oerman se wonderlike toringklok sy lewe verwoes en hoe hy wraak neem. “''Paddastories vir die peetkind''” bevat ses fantasieë met paddas en ander diere as vernaamste rolspelers. Leipoldt bou ook klein sedelessies in die verhale in. “''Die mossie wat wou ryk word''” verskyn in ''Die Huisgenoot'' en word later in die “''Verhaaltjies vir laer skole''”-reeks gepubliseer. Die gulsige mossie verlaat sy veilige nes om groener weivelde by ander voëls te gaan soek, maar word gevang en leer die les dat dit beter is om by jou eie soort te hou en die gevare van die wêreld te vermy.<ref>Sita in Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe 1948</ref> “''Die goue eier''” verskyn in die “''Ons Kinderrakkie''”-reeks. Hamerkop beweer dat hy ’n goue eier in sy nes het en daarom as leier van die voëls verkies moet word en dit verdeel die voëls in twee groepe. Dit blyk egter dat die goue eier die horlosie van meneer Geer is wat deur Hamerkop gesteel is. Hierdie verhaaltjie is egter veral ’n satire oor die politiek van die dag, met Oupa Uil en Hamerkop die leiers van die twee partye en Blouduif wat later ’n herenigingsparty stig. Hierdie fyn spot het ongetwyfeld die gewone kind van die dag se begripsvermoë oorskry. In “''Die issiegrimmiebonso''” <ref>Die issiegrimmiebonso Steenberg, Elsabe “Beeld” 1 Desember 1980</ref>maak Pieter W. Grobbelaar ’n keur uit sy kinderwerk,<ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981</ref> waar veral die fantasieverhale (insluitende “''Die slim kraai''” en “''Die een wat blind was''”) beïndruk. In medewerking met J.J. Jordaan en P.C. Schoonees stel Leipoldt ook vanaf 1929 die reeks “''Juta se Afrikaanse leesboeke vir die laerskool''” saam. In die leesboek vir standerd drie neem hy sy eie “''Pierewiet se Kersaand''” op, wat voorheen in 1927 in ''De Volkstem'' gepubliseer is, terwyl “''Die weeskindjie wat ’n moeder wou hê''” in die standerd vier leesboekie in 1914 in ''Die Brandwag'' verskyn het. Die standerd ses boekie bevat drie van sy verhale, naamlik “''Die storie van Saïdjah''” (sy verwerking van die verhaal uit Multatuli se “''Max Havelaar''”), “''Die pêrel-admiraal van Portugal''” (oor die geskiedenis van Vasco da Gama) en “''Met ’n botanis na die Kalahari''” (oor sy reis as kind saam met Rudolf Schlechter). Om verdere leesstof vir die jeug te verskaf, verwerk Leipoldt in 1924 ook die Deen Carl Ewald se “''Natuursprokies''” en die Franse skrywer [[Alexandre Dumas]] se “''La tulipe noire''” as “''Die swart tulp''” in Afrikaans. === Engelse werk === Hy skryf ook in Engels en publiseer reeds tydens die Anglo-Boereoorlog gedigte in die Britse literêre tydskrif ''The New Age'', wat ’n spreekbuis was vir Britse andersdenkendes. In 1902 verskyn ’n bundel protesgedigte in Londen onder die titel “''Songs of the veld and other poems''”. Die deelnemende digters is meestal Britte, maar ses anonieme Suid-Afrikaners (insluitende Leipoldt) se gedigte word ook hierby ingesluit. Die Suid-Afrikaners moes anoniem bly sodat hulle nie ingevolge die krygswet vir hulle standpunt teen die barbaarsheid van die Britte se metodes tydens die oorlog gestraf kan word nie. Sy Engelse gedigte word onder die skuilnaam Pheidippides gebundel in “''The ballad of Dick King and other poems''”. Dit sluit al sy Engelse gedigte in vanaf die Anglo-Boereoorlog, waaronder ook ’n aantal oor die Tweede Wêreldoorlog, waarvan sommige voorheen in ''Cape'' ''Times'' en ''Forum'' verskyn het. Sommige van die gedigte in hierdie bundel sluit in onderwerp en aanbieding sterk aan by sy Afrikaanse gedigte, terwyl “''Fairies at [[Zeekoevlei]]''” klaarblyklik ’n verwerking is van ’n gedig wat voorheen in “''Versieboord vir kinders''” verskyn het. In soortgelyke trant is sy kortverhaal “''The rebel''”, wat in 1904 in die Britse blad ''The Monthly Review'' gepubliseer word. Hierin besin die Kaapse rebel Frikkie in sy dodesel oor sy besluit om te rebelleer en spreek hy die morele kwessies van sy besluit aan. Die outobiografiese<ref>Coetzee, Ampie “Sunday Times” 26 Oktober 1980</ref> “''Bushveld doctor''”<ref name="grove" /> word reeds in 1937 in Londen gepubliseer.<ref>Grütter, Wilhelm “Die Burger” 14 April 1988</ref> Hierin gee hy sy wedervaringe as mediese inspekteur van skole in die Bosveld weer, met belangwekkende insigte in die siektes en veral die kultuur van die mense van die Bosveld in daardie tyd.<ref>Van Rooyen, W.F. “Die Transvaler” 4 Mei 1981</ref> Belangwekkend ook is sy uitlatinge oor die rassevooroordele van die mense en sy sienings oor sake wat vir baie Afrikaners heilige koeie was.<ref>Wynberg, Nana “Rand Daily Mail” “27 Oktober 1980</ref>So is hy byvoorbeeld gekant teen die viering van Geloftedag (toe nog Dingaansdag genoem) en is hy ’n voorstander van [[genadedood]] en die sosiale aanvaarding van [[homoseksualiteit]]. Sy briewe wat hy in sy tyd oorsee geskryf het word gebundel in <ref>Brink, André P. “Rapport” 9 Desember 1979</ref>“''Dear Dr. Bolus''”. In hierdie briewe aan sy weldoener (gedateer vanaf 1897 tot 1911), is die eerste aantal jare feitlik hoofsaaklik gewy aan die plantkunde, terwyl hy later ook uitvoerig verslag doen van sy bedrywighede en uitgawes terwyl hy oorsee studeer. Leipoldt skryf ook ’n bydrae oor die Suid-Afrikaanse geskiedenis vir “''The Cambridge history of the British Empire''”. Die trilogie van romans “''Chameleon on the gallows''”, “''Stormwrack''”, en “''The mask''” word na sy dood eers apart uitgegee en later gesamentlik onder die titel “''The Valley''”. Hoewel later gepubliseer, is <ref>Goosen, Jeanne “Beeld” 8 Januarie 2001</ref>“''Chameleon on the gallows''” die voorloper van “''Stormwrack''”. Hierdie roman speel af in die begin van die negentiende eeu, waar die verarmde saalmaker Amadeus Tereg geld erf en as Everardus Nolte ’n nuwe lewe in die Vallei begin. Hy raak bevriend met afstammelinge van die Hollandse Oos-Indiese Kompanjie en met die nuwe Britse immigrante, wat hom dan as leiersfiguur verkies om die Vallei in die parlement te verteenwoordig. Die geheim van sy herkoms lek dan uit. In hierdie boek word die kultuur, die geskiedenis en veral die sosiale en maatskaplike toestande van sy tyd op onderhoudende wyse geskets. “''Stormwrack''” het as tema die impak wat die Anglo-Boereoorlog op die Suid-Afrikaanse gemeenskap gehad het. Die hoofkarakter is die Brit Andrew Quakerley, wat in die negentiende eeu hoofburger van ’n dorpie in die Kaapkolonie word. Hoewel uiters lojaal aan Brittanje, kom hy in noue aanraking met sy medeburgers van Hollandse afkoms. Die resultaat is dat hy die afloop en uitkoms van die Anglo-Boereoorlog baie negatief ondervind. Dit is veral die teregstellings van die Kaapse rebelle wat uiteenlopende reaksies by die karakters verwek. “''The mask''” speel af in die dertigerjare en toon verbasende versiende insig in die politieke en maatskaplike toestande en toekoms van die land. Die verhaallyn tussen hierdie roman en die drama “''Afgode''” is op dieselfde gegewens gegrond. Die vooruitstrewende plaaslike prokureur word as toonbeeld van professionele eerlikheid voorgehou, maar is in werklikheid ’n alkoholis en die vader van ’n buite-egtelike kind. Sy dogter Santa, wat as dokter kwalifiseer, begin as vennoot in ’n praktyk op die dorp werk en vind die ware toedrag van sake uit. Haar vader se vennoot, wat op Santa verlief is, weet dat die ouer prokureur sy vrou en dogter se trustgeld verduister het, maar verberg dit vir Santa. Beide wil die inligting oor die buite-egtelike kind van Santa se moeder weerhou. In werklikheid weet sy egter reeds hiervan. Op mediese gebied publiseer Leipoldt reeds in 1912 “''The school nurse”'' met subtitel “''Her duties and responsibilities''”. Hierdie boek het sy ontstaan daarin dat hy as skooldokter die werk van die verpleegster in skoolmediese dienste van besondere belang ag en daar geen handleiding vir die beroep in Engels beskikbaar was nie. Sy Engelse boeke oor die kookkuns word gepubliseer onder die titels “''Common sense dietics''” wat so vroeg as 1911 verskyn en in 1936 heruitgegee word as “''The belly book or Diner’s guide''”. Hierna verskyn “''300 years of Cape wine''” in 1952, die eerste Suid-Afrikaanse werk oor ons wynbou, en in 1976 verskyn moontlik sy belangrikste kookkunswerk, “''Cape cookery''”, wat hy reeds in 1946 voltooi het. Laasgenoemde twee boeke en “''Culinary treasures''” (vertaling van “''Polfyntjies vir die proe''”) word later saamgebundel in<ref>Malan, Pieter “Rapport” 18 April 2004</ref> “''Leipoldt’s food and wine''”.<ref>Van Biljon, Madeleine “Insig” April 2004</ref> Die Engelse vertaling van “''Polfyntjies vir die proe''” wat onder die titel “''Leipoldt’s cellar & kitchen''” in 2004 verskyn, word bekroon met die internasionale Gourmand-toekenning in die kategorie “wyngeskiedenis, res van die wêreld”, wat Brittanje en die Verenigde State van Amerika uitsluit. == Eerbewyse == Die [[Universiteit van die Witwatersrand]] ken in 1934 ’n eredoktoraat (D.Litt.-graad) aan hom toe. Die ATKV hou op 9 Oktober 1934 ’n spesiale huldigingsaand in Johannesburg vir hom. Per geleentheid van sy sestigste verjaarsdag gee ''Die Huisgenoot'' op 6 Desember 1940 ’n huldigingsnommer vir hom uit. Die Afrikaanse Skrywerskring hou op 3 Oktober 1944 ’n huldigingsaand tot sy eer. Jan Kromhout (“''Leipoldt as digter''”) en [[M.P.O. Burgers]] (“''C.L. Leipoldt – ’n Studie in stofkeuse, -verwerking en -ontwikkeling''”) behaal doktorsgrade met studies oor sy werk, terwyl J.C. Kannemeyer ’n omvattende biografie (“''Leipoldt: ’n Lewensverhaal''”) oor hom skryf. In 2011 vereer die ATKV hom postuum as Afrikoon vir sy belangrike bydrae tot die kookkunsliteratuur. Die plantgenus ''[[Leipoldtia]]'' is na hom vernoem. == Die C. Louis Leipoldt-prys == Die ''Maatschappij der Nederlandse letterkunde'' het in [[2002]] ter ere van die 350-jarige bestaan van betrekkinge tussen Nederland en Suid-Afrika 'n prys ter waarde van €3&nbsp;500 uitgeloof. (Sien [http://www.mijnedlet.nl/mdnl/?page_id=260]). Die doel van die toekenning was om die bestudering van Afrikaanse literatuur te bevorder en meer bekendheid daaraan te verleen. Die voorwaardes van die kompetisie vir die prys was die voorlegging van 'n tevore ongepubliseerde opstel of verhandeling, ingedien onder 'n skuilnaam. Sestien inskrywings van hoogstaande letterkundige waarde is daardie jaar ontvang en dr. [[J.C. Kannemeyer]] het die prys gewen vir sy opstel ''Uys Krige en die Suid-Afrikaanse politiek.'' == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- | !Poësie |- |1911 |Oom Gert vertel en ander gedigte |- |1920 |Dingaansdag |- |1923 |Uit drie wêrelddele |- | |Uitgesoekte gedigte vir Jong Suid-Afrika |- |1932 |Die bergtragedie |- | |Skoonheidstroos |- |1936 |Slampamperliedjies |- |1944 |’n Versieboord vir kinders |- |1946 |Vyftig gedigte van C. Louis Leipoldt (’n keuse deur W.E.G. Louw) |- |1948 |Die moormansgat en ander verhalende en natuurverse |- |1949 |Geseënde skaduwees |- | |The ballad of Dick King and other poems (Pheidippides) |- |1978 |Driesprong (saam met Jan F.E. Celliers en Totius) |- |1980 |Versamelde gedigte |- | !Drama |- |1923 |Die heks |- |1937 |’n Vergissing |- |1930 |Die laaste aand |- |1931 |Afgode |- | |Die kwaksalwer |- | |Onrus |- |1934 |Die heks en Die kwaksalwer |- |1973 |Die heks en Die laaste aand |- |1980 |Moederplig |- | !Prosa |- |1917 |Praatjies met die kinders |- |1922 |Stories vir die kinders |- |1924 |Kampstories |- |1927 |Waar spoke speel |- |1928 |As die natuur gesels I |- | |Wat agter lê en ander verhale |- | |As die natuur gesels II |- |1930 |Wat agter lê en ander verhale |- |1931 |As die natuur gesels II |- | |Die mossie wat wou ryk word |- | |Die wonderlike klok |- | |Die donker huis |- |1932 |Galgsalmander |- | |Die rooi rotte en ander kortverhale |- | |Uit my Oosterse dagboek |- |1934 |Paddastories vir die peetkind |- | |Die verbrande lyk |- | |Die moord op Muisenberg |- |1937 |Die goue eier |- | |Die dwergvroutjie |- |1939 |Moord in die Bosveld |- |1941 |Die mossie wat wou ryk word |- |1980 |O’Callaghan se waatlemoen en ander verhale (gekeur deur A.P. Grové) |- | |Die issiegrimmiebonso (gekeur deur Pieter W. Grobbelaar) |- | |Stormwrack |- |1989 |Kritiese aanloop |- |1990 |Literêre causerie |- |1999 |So blomtuin-vol van kleure |- | |Uit die skatkis van die slampamperman (samesteller J.C. Kannemeyer) |- |2000 |Chameleon on the gallows |- |2001 |The valley: A trilogy |- |2006 |The mask |- | !Nie-fiksie |- |1911 |Common sense dietics |- |1912 |The school nurse |- |1916 |Skoolgesondheid |- |1918 |Praatjies met die oumense |- |1920 |Die Afrikaanse kind in siekte en gesondheid |- |1931 |Die eerste gesondheidsleesboek vir Afrikaanse skole |- |1933 |Kos vir die kenner |- |1936 |The belly book or Diner’s guide |- |1937 |Bushveld Doctor |- |1938 |Jan van Riebeeck: die grondlegger van ’n blanke Suid-Afrika |- | |Die Groot Trek |- |1939 |Die Hugenote |- | |A primary health reader for South African primary schools |- |1952 |300 Years of Cape wine |- |1963 |Polfyntjies vir die proe |- |1976 |Cape cookery |- |1979 |Dear Dr. Bolus |- |2003 |Hierdie land van leuens |- |2004 |Leipoldt’s food and wine |- | !Vertalings |- |1924 |Die swart tulp – Alexandre Dumas |- | |Natuursprokies – Carl Ewald |} == Skuilname == Die volgende skuilname is deur hom gebruik: {{Kolomme2 |Kolom1= * Africanus * C L L * F W B * F W Bancombe * F W Baxter |Kolom2= * F W Baxcombe * G M K * K A R Bonade * Pheidippides }} == Bronne == === Boeke === * Antonissen, Rob “Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede” Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * APB-Komitee vir Skoolboeke “Die junior digbundel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Sesde  druk 1963 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) “Voorspraak” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, Gerhard J. “Die moderne eenbedryf” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Vierde druk 1970 * Beukes, Gerhard J. (red.) “Nuwe eenbedrywe” “J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste druk 1952 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. “Skrywers en rigtings” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1952 * Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale  Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Bosman, F.C.L. “Vier uitgesoekte eenbedrywe” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Tiende druk  1969 * Botha, Elize “Prosakroniek” Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Bouwer, Alba “Afrikaans 100” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1975 * Brink, André P. “Aspekte van die nuwe drama” Academica Pretoria en Kaapstad Tweede hersiene uitgawe 1986 * Buning, Tj. “Uit ons digkuns” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Nuwe omgewerkte druk 1960 * Cloete, T.T. “Faune” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Derde druk 1971 * Cloete, T.T. “Vyfling” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe Elfde druk 1973 * Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Dekker, G. “Causerie en kritiek” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste druk 1934 * Du Plessis, I.D. “Aantekeninge uit Tuynstraat” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste druk 1975 * Grobbelaar, Pieter W. “Skrywers in beeld 4: C. Louis Leipoldt” Tafelberg Kaapstad Eerste uitgawe 1980 * Grobler, Hilda “Halfeeu” Blokboeke 33 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1980 * Grobler, P. du P. “C. Louis Leipoldt 1880-1947” in Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse  Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Grové, A.P. “Trekvoëls” Voortrekkerpers Beperk Johannesburg 1969 * Joubert, Elsa “Reisiger” Tafelberg Kaapstad Eerste uitgawe 2009 * Kannemeyer, J.C. “Opstelle oor die Afrikaanse drama” Academica Kaapstad Pretoria Eerste uitgawe 1970 * Kannemeyer, J.C. “Konfrontasies” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Kannemeyer, J.C. “Die heks en Die laaste aand” Academica Pretoria en Kaapstad Tweede hersiene uitgawe Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1” Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. “Verse vir die vraestel” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. “Leipoldt: ’n Lewensverhaal” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1999 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Kritzinger, M.S.B. “Letterkundige kragte” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1932 * Kromhout, J. “Leipoldt as digter” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1954 * Lindenberg, E. “Onsydige toets” Academica Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1965 * Lindenberg, E. (red.) “Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde” Academica Pretoria en Kaapstad Vierde  uitgawe Eerste druk 1973 * Louw, N.P. van Wyk “Opstelle oor ons ouer digters” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1972 * Louw, W.E.G. “Ou wyn van vreugde” A.A. Balkema Kaapstad en Amsterdam Eerste uitgawe 1958 * Malherbe, F.E.J. “Aspekte van Afrikaanse literatuur” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth Eerste uitgawe 1940 * Malherbe, F.E.J. “Die kort-verhaal as kunsvorm” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1929 * Mieny, C.J. “Leipoldt, die veelsydige” in Afrikaanse Skrywerskring “Van Leipoldt tot letterkundige * kritiek” Referate gelewer tydens die sewende vyfjaarlikse landswye skrywerskongres en Leipoldtfees gehou te Stellenbosch op 19 en 20 September 1980 * Nasionale Pers Beperk “Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album” Nasionale Pers Bpk. Kaapstad 1936 * Nienaber, C.J.M. “Oor literatuur 2” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Nienaber, P.J. “C. Louis Leipoldt, Eensame veelsydige” Afrikaanse Pers-Boekhandel Eerste uitgawe  1948 * Nienaber, P.J. en Lategan, F.V. “Afrikaanse natuurpoësie” Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1952 * Nienaber, P.J. (samesteller) “Digters en digkuns” Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1954 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J (samestellers) “Digters en digkuns” Perskor-Uitgewers  Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J. “Hier is ons skrywers!” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse  letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. “Uit ons letterkunde” Afrikaanse Pers- Boekhandel Sewende druk 1968 * Opperman, D.J. “Junior verseboek” Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad Agste druk 1960 * Pheiffer, R.H. “Woordpaljas” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derde druk 1993 * Pienaar, E.C. “Taal en poësie van die Twede Afrikaanse Taalbeweging” Nasionale Pers Beperk Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein Vierde vermeerderde druk 1931 * Pienaar, P. de V. “Flitse” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Tweede uitgawe Eerste druk 1965 * Pretorius, Réna “Ryk domeine” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Tweede uitgawe Derde druk 1990 * Sandler, E.M. “C. Louis Leipoldt – buitengewone mediese student” in Afrikaanse Skrywerskring “Van Leipoldt tot letterkundige kritiek” Referate gelewer tydens die sewende vyfjaarlikse landswye  skrywerskongres en Leipoldtfees gehou te Stellenbosch op 19 en 20 September 1980 * Scholtz, Merwe “Herout van die Afrikaanse poësie en ander opstelle” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste druk 1975 * Schoonees, P.C. “Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging” J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch- Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk) * Smuts, J.P. “Triptiek” Tafelberg- Uitgewers Beperk Kaapstad Tweede uitgawe Vyfde druk 1997 * Snyman, Henning “Kort keur: Abraham H. de Vries” Reuse-Blokboek 3 Academica Pretoria Kaapstad  en Johannesburg Tweede druk 1983 * Steenberg, D.H. “Verganklikheid in die poësie van C. Louis Leipoldt” in Afrikaanse Skrywerskring * “Van Leipoldt tot letterkundige kritiek” Referate gelewer tydens die sewende vyfjaarlikse landswye  skrywerskongres en Leipoldtfees gehou te Stellenbosch op 19 en 20 September 1980 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  1998 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  2006 * Viljoen, Louise “C. Louis Leipoldt (1880–1947)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I”J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers  Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Aucamp, Hennie “’n Nuwe liedjie op ’n ou deuntjie” “Standpunte” Nuwe reeks 162, Desember 1982 * Botha, Johann “Louis Leipoldt – steeds een van ‘groot name’” “Die Transvaler” 26 Mei 1980 * Botha, Johann “’n Digterskap van vele wonings” “Die Transvaler” 27 Mei 1980 * Botha, Johann “Kosresepte dwarsdeur gelees” “Die Transvaler” 28 Mei 1980 * Breytenbach, Kerneels “Waarde van Die Heks” “Beeld” 21 Junie 1976 * Bruwer, Johan “Oktober laat Quakerly soos Leipoldt praat” “Rapport” 7 September 1980 * Burgers, M.P.O. “Temaverwerking by Leipoldt” “Standpunte” Jaargang 3, no. 2 1947 * Burgers, M.P.O. “Twee Leipoldt-studies” “Standpunte” No. 22, Desember 1951 * Cloete, T.T. “Die lang geheue van die oorloggedig” “Beeld” 24 Oktober 2000 * Coetzee, A.J. “Hoe vertel ‘Oom Gert vertel’?” “Standpunte” Nuwe reeks 80, Desember 1968 * Coetzee, Koos “Kos meer as ’n ding wat ’n drang stil” “Kalender” 8 Julie 1994 * De Villiers, Kay “Watter soort dokter was Leipoldt?” “Boekewêreld” 28 Julie 1999 * Gray, Stephen “Leipoldt’s prequel to ‘Stormwrack’: an interim report on an editing project”  “Standpunte” Nuwe reeks 170, April 1984 * Kannemeyer, J.C. “Nou kom Kannemeyer se gróót Leipoldt” “Boekewêreld” 3 Maart 1999 * Kannemeyer, J.C. “Leipoldt, ‘Mol’ Hofmeyr en die president” “Plus” 18 Maart 1999 * Kannemeyer, J.C. “Die onbetroubare tekste van ons ouer skrywers” “Volksblad” 20 Junie 2005 * Klopper, Albert “’Om laaste te kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 4, November 1987 * Kotzé, Petro “Op soek na die goewerneur se groot boontjies” “By” 30 Julie 2011 * Kromhout, Jan “Leipoldt – riglyne vir verdere navorsing” “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18no. 4, November 1980 * Lategan, Herman “Foxtrot van die (wilds) vleiseters” “By” 2 Julie 2011 * Lindenberg, E. “Die duister Leipoldt” “Standpunte” Nuwe reeks 40-41, April-Junie 1962 * Lindenberg, E. “Leipoldt op sy honderdste” “Standpunte” Nuwe reeks 151, Februarie 1981 * Loots, Sonja “Was hy of was hy nie?” “Rapport” 28 Augustus 2005 * Louw, W.E.G. “Vormprobleme by Leipoldt” “Standpunte” Jaargang 2, no.4 1946 * Nienaber, C.J.M. “’Die Soutpan’: Een van die skoonstes?” “Standpunte” Nuwe reeks 115, Oktober 1974 * Pieterse, Henning “Poësie uit drie bloemlesings” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 29 no. 1, Februarie 1991 * Prins, M.J. “‘Vyfling’, saamgestel deur T.T. Cloete” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 23 no. 1 Februarie 1985 * Prinsloo, K.P. “Die Pretoria-tydperk in die lewe van C. Louis Leipoldt” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 18 no. 4, November 1980 * Scholtz, Merwe “Wat vertel ‘Oom Gert vertel’?” “Standpunte” Nuwe reeks 33, Februarie 1961 * Schutte, H.J. “Drie dramas uit ‘Vyfling’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 18 no. 1, Februarie 1980 * Smith, Anna H. “Wysiginge in ‘Dingaansdag’ en ‘Uit drie wêrelddele’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982 * Smith, M.E. “’Om laaste kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 2, Mei 1987 * Steenberg, D.H. “Die verganklikheidsmotief in die poësie van C. Louis Leipoldt” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 21 no. 1, Maart 1981 * Troskie, Sandra “Die swart engel” “My tyd Rapport” 18 Julie 2010 * Troskie, Sandra “Die leë graf” “My tyd Rapport” 8 Augustus 2010 * Troskie, Sandra “’n Boeddha uit Afrika” “My tyd Rapport” 29 Augustus 2010 * Troskie, Sandra “’n Graf in die gras” “By” 15 September 2012 * Van Bart, Martiens “Leipoldt, steeds wesenlik Cederberg” “By” 5 Mei 2007 * Van Bart, Martiens “Sendeling van Ebenhaezer” “By” 8 Januarie 2011 * Van Bart, Martiens “Om met woorde te kook” “By” 9 Julie 2011 * Van der Merwe, C.N. “Die vrye liefde van Leipoldt se ‘Die Heks’” “Standpunte” Nuwe reeks 145, Februarie 1980 * Van der Merwe, C.N. “In en om die laaste aand” “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 4 November 1980 * Van Rensburg, C. “Waar pas Oom Gert in” “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 4, November 1980 * Van Wyk, Annemarie “Program beeld Leipoldt uit as stryder vir gay regte” “Rapport” 7 November 1999 * Van Zyl, Wium “Leipoldt, die rebel” “By” 7 Mei 2011 === Internet === {{Wikisource outeur|C. Louis Leipoldt}} * Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/C._Louis_Leipoldt * LitNet ATKV-Skrywersalbum 28 Januarie 2015: http://www.litnet.co.za/c-louis-leipoldt-18801947/ * Murray, Paul LitNet: http://www.litnet.co.za/the-c-louis-leipoldt-trail/ * Murray, Paul LitNet: http://www.litnet.co.za/2014-c-louis-leipoldts-orientation/ * Viljoen, Hein LitNet: http://www.litnet.co.za/op-soek-na-leipoldt-se-oom-gert-n-studie-in-historiese-resonansies/ * By die Gutenberg Projek: [http://www.gutenberg.org/etext/19729 Oom Gert vertel en ander gedigte]. Beskikbaar in verskeie formate. * [http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=leip001 ''Versamelde gedigte'' & ''Polfyntjies vir die proe'' beskikbaar by die dbnl] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * [https://www.gutenberg.org/author/Leipoldt,+Christiaan+Louis Leipoldt se werke op ''[[Project Gutenberg]]''] * [https://librivox.org/author/8200 Leipoldt se werke op librivox] {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Leipoldt, C. Louis}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse botanici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse geneeskundiges]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Geboortes in 1880]] [[Kategorie:Sterftes in 1947]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaners]] jq85c0ka1qggrmbltxmwi5we771ccuk 0 4049 2924549 2835351 2026-08-12T16:13:52Z Sobaka 328 /* Gebeure */ skakel 2924549 wikitext text/x-wiki {{AprilKalender}} '''10 April''' is die 100ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (101ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 265 dae in die jaar. == Gebeure == * [[428]] – [[Nestorius van Konstantinopel|Nestorius]] word tot patriarg van [[Konstantinopel]] benoem. * [[689]] – [[Pous Sergius I]] doop koning Caedwalla van Wessex in [[Rome]]. * [[847]] – [[Pous Leo IV]] volg [[Pous Sergius II]] op. * [[879]] – Na die dood van die Wes-Frankiese koning Lodewyk II word albei sy seuns Lodewyk III en Karlmann saam as sy opvolgers benoem. Hulle word deur die adellikes om Hugo Abbas gesteun wat ´n verdeling van die koninkryk wil verhinder. * [[1446]] – [[Alonso de Borja]] (later [[Pous Callixtus III]]) word lid van die Broederskap van die Heilige Gees. * [[1500]] – Verraad van Navarro. Lodewyk XII van Frankryk neem [[Ludovico Sforza]], die hertog van [[Milaan]] gevange, nadat hy die vorige jaar vir [[Milaan]] verower het. * [[1555]] – [[Pous Marcellus II]] word gekroon deur kardinaal Francesco Pisani. * [[1605]] – [[Pous Leo XI]] word gekroon deur kardinaal Francesco Sforza. * [[1656]] – ´n Vloot van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]] verower die Portugese stad [[Colombo]] op die eiland [[Ceylon]] na ´n lang beleg. Dit word sodoende die eerste besitting van die [[VOC]] op die eiland wat oor die volgende twee jaar in sy geheel van die Portugese verower word. * [[1690]] – [[Lorenzo Corsini]] (later [[Pous Clemens XII]]) word titulêr aartsbiskop van Nicomedia. * [[1690]] – [[Gianfrancesco Albani]] (later [[Pous Clemens XI]]) word kardinaal-diaken van S. Maria in Aquiro. * [[1741]] – [[Pruise]] onder Frederik die Grote beset tydens die Oostenrykse Opvolgerstryd vir Schlesien/[[Silesië]] in vandag se Pole, en tydens vir veldslag van [[Mollwitz]] word verslaan die Pruise die Oostenrykers. * [[1747]] – [[Pous Benedictus XIV]] stel 11 nuwe kardinale aan waaronder Ferdinand Julius von Troyer, biskop van Olomütz, Moravië. * [[1815]] – [[Tambora]] vulkaanuitbarsting bedek verskeie eilande in [[Indonesië]] met as. * [[1816]] – Die [[Verenigde State]] regering keur die skep van ’n Tweede Bank van die Verenigde State goed. * [[1819]] – [[Giovanni Maria Mastai-Ferretti]] (later [[Pous Pius IX]]) word priester. * [[1826]] – Die inwoners van die Griekse stad Messolongi, wat tydens die Griekse revolusie vir ´n jaar deur Osmaanse troepe onder beleg geplaas is, probeer in die nag uit die stad ontsnap. Die plan word egter aan die Osmane verraai en die Griekse bevolking word uitgemoor. * [[1864]] – Op die kasteel Miramare by [[Triëst]] word die Oostenrykse aartshertog Ferdinand Maximilian deur die Meksikaanse adel en die ondersteuning van die Franse keiser [[Napoleon III van Frankryk|Napoleon III]] tot keiser van [[Meksiko]] verklaar. * [[1865]] – [[Amerikaanse Burgeroorlog]]: ’n Dag ná sy oorgawe aan die [[Verenigde State|Unie]]-magte, spreek genl. [[Robert E. Lee]], van die [[Gekonfedereerde State van Amerika|Konfederate]], sy troepe vir oulaas toe. * [[1906]] – ''The Four Million'', O. Henry se tweede [[kortverhaal]]versameling, word gepubliseer. * [[1906]] – Die Russiese priester Georgi Gapon, wat die jaar tevore die betoging tydens die "''St. Pietersburgse Bloed-Sondag''" gelei het, word deur drie [[Sosialisme|Sosialiste]] vermoor. * [[1912]] – Die [[RMS Titanic|RMS ''Titanic'']] verlaat die hawe in [[Southampton]], [[Engeland]]. * [[1913]] – Die sokkervereniging Slawia Sofia word in die Bulgaarse hoofstad gestig. * [[1919]] – Die leier van die Mexikaanse Rewolusie, [[Emiliano Zapata]] word in ’n hinderlaag by die president Venustiano Carranza se hacienda te [[Morelos]] gelei en doodgeskiet. Sy lyk word in Cuautla uitgestal en later begrawe. * [[1922]] – Die Roemeense [[Fisiologie|fisioloog]] Nicolae Paulescu ontvang van die [[Roemeens]]e Ministerie van Handel en Nywerheid die patent vir die vervaardiging van [[Insulien]]. Sy proses is 'n groot deurbraak in die navorsing oor, en kennis van diabetes. * [[1932]] – In die tweede rondte van die presidentsverkiesing in [[Duitsland]] verkry [[Paul von Hindenburg]] die absolute meerderheid stemme en word weer as president verkies. Adolf [[Adolf Hitler|Hitler]] kry ongeveer 30 persent van die stemme en die Kommunis Ernst Thälmann ongeveer 10 persent van die stemme. * [[1938]] – Edouard Daladier word Eerste Minister van [[Frankryk]]. * [[1938]] – 99,73% van die stemgeregtigdes in [[Oostenryk]] stem vir die samesmelting van Oostenryk en Duitsland. * [[1941]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Onmiddellik nadat die Duitse troepe vir [[Zagreb]] beset het as deel van die Balkanoffensief, verklaar die Kroatiese Ustascha onder Kolonel Slavko Kvaternik die onafhanklike staat van [[Kroasië]]. * [[1944]] – [[Henry Ford II]] word aangewys as adjunkpresident van die [[Ford Motormaatskappy]]. * [[1945]] – Tydens 'n heftige [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerde]] bomaanval op die Duitse stad Plauen word 75 persent van die stad vernietig en word ongeveer 900 hoofsaaklik burgerlikes gedood. * [[1953]] – ''The House of Wax'' open in [[New York]] se Paramount-teater. * [[1957]] – Die [[Suezkanaal]] word heropen vir algemene skeepvaart nadat dit drie maande gesluit was. * [[1959]] – [[Akihito]], toekomstige [[Keiser van Japan]], trou met Michiko (nee Michiko Shoda), 'n komponis. * [[1963]] – Die [[duikboot]] [[USS Thresher (SSN-593)|USS ''Thresher'']] is verlore ter see (129 offisiere, bemanning en siviele tegnici). * [[1970]] – [[Paul McCartney]] kondig aan dat die [[Beatles]] ontbind het. * [[1970]] – [[Viëtnamoorlog]]: 48 persent van die [[Verenigde State|Amerikaners]] keur pres. [[Richard Nixon]] se [[Viëtnam]]beleid goed, terwyl 41 persent dit afkeur. * [[1971]] – [[Koue Oorlog]]: In ’n poging om die verhouding met die [[Verenigde State]] te verbeter, speel die [[Volksrepubliek China]] gasheer aan die VSA se [[tafeltennis]]span gedurende hulle week se besoek. * [[1972]] – 20 dae ná sy gevangenisname, nadat hy ontvoer is in [[Buenos Aires]], word Oberdan Sallustro vermoor deur Kommunistiese guerrillas. * [[1972]] – [[Viëtnamoorlog]]: Vir die eerste keer sedert November 1967 begin [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]] [[Bomwerper|bomwerpers]] Noord-Viëtnam bombardeer. * [[1973]] – ’n Britse Vanguard-[[turboskroef]] stort neer tydens 'n sneeustorm by [[Basel]], [[Switserland]] en 104 mense sterf. * [[1993]] – [[Chris Hani]], die bevelvoerder van die militêre vleuel van die [[ANC]] en lid van die [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party]] word vermoor. * [[1998]] – Die Belfast-ooreenkoms word onderteken. * [[2005]] – [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] wen die agtste [[Vrouekrieketwêreldbeker 2005|Vrouekrieketwêreldbeker]] in [[Suid-Afrika]]. == Geboortes == * [[401]] – [[Theodosius II van Bisantium|Theodosius II]], [[keiser]] van [[Bisantium]] († [[450]]). * [[1512]] – [[Jakobus V van Skotland]], koning van [[Skotland]] († [[1542]]). * [[1796]] – [[James Bowie]], Amerikaanse pionier en jagter († [[1836]]). * [[1829]] – [[William Booth]], Britse predikant, stigter van die Heilsleër († [[1912]]). * [[1847]] – [[Joseph Pulitzer]], Amerikaanse joernalis en uitgewer († [[1911]]). * [[1868]] – [[George Arliss]], Britse akteur († [[1946]]). * [[1870]] – [[Wladimir Lenin|Vladimir Lenin]], Russiese kommunis († [[1924]]). * [[1881]] – [[Paddy Carolin]], Suid-Afrika se agtste [[Springbokkaptein]] († [[1967]]). * [[1915]] – [[Harry Morgan]], Amerikaanse akteur († [[2011]]). * [[1921]] – [[Chuck Connors]], Amerikaanse akteur († [[1992]]). * 1921 – [[Frank Quint]], [[Suid-Afrika]] se eerste bruin ambassadeur († [[2003]]). * [[1929]] – [[Hanns Lothar]], Duitse akteur († [[1967]]). * 1929 – [[Liz Sheridan]], Amerikaanse aktrise († [[2022]]). * [[1932]] – [[Omar Sharif]], Egiptiese akteur († [[2015]]). * [[1932]] – [[Delphine Seyrig]], Franse aktrise en rolprentregisseuse († [[1990]]). * [[1941]] – [[Paul Theroux]], Amerikaanse skrywer. * [[1952]] – [[Steven Seagal]], Amerikaanse akteur. * [[1971]] – [[Brad William Henke]], Amerikaanse sokkerspeler en akteur. * [[1975]] – [[David Harbour]], Amerikaanse akteur. * [[1980]] – [[Charlie Hunnam]], Britse akteur. * 1980 – [[Kasey Kahne]], Amerikaanse NASCAR-renjaer. * [[1982]] – [[Chyler Leigh]], Amerikaanse aktrise en sangeres. * [[1983]] – [[Ryan Merriman]], Amerikaanse akteur. * [[1983]] – [[Jamie Chung]], Amerikaanse aktrise. * [[1984]] – [[Mandy Moore]], Amerikaanse sangeres en aktrise. * [[1985]] – [[Barkhad Abdi]], Somalies-Amerikaanse akteur. * [[1987]] – [[Shay Mitchell]], Kanadese aktrise en model. * [[1988]] – [[Haley Joel Osment]], Amerikaanse akteur. * [[1990]] – [[Andile Jali]], Suid-Afrikaanse sokkerspeler. * [[1990]] – [[Alex Pettyfer]], Engelse akteur. * [[1991]] – [[AJ Michalka]], Amerikaanse sangeres en aktrise. * [[1992]] – [[Daisy Ridley]], Engelse aktrise. * [[1993]] – [[Sofia Carson]], Amerikaanse sangeres en aktrise. * [[1996]] – [[Audrey Whitby]], Amerikaanse aktrise. == Sterftes == * [[1347]] – [[Willem van Ockham]], Engelse filosoof (* [[1287]]). * [[1585]] – [[Pous Gregorius XIII]], die 227ste pous van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* [[1502]]). * [[1908]] – [[Willem Petrus de Villiers]], predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]], lid van die Kaapse Wetgewende Vergadering en taalstryder (* [[1843]]). * [[1931]] – [[Hans Anton Aschenborn]], Duitsgebore Namibiese skrywer en kunstenaar (* [[1888]]). * [[1931]] – [[Khalil Gibran]], Libanees-Amerikaanse digter en skilder (* [[1883]]). * [[1954]] – [[Auguste en Louis Lumière|Auguste Lumière]], Franse rolprentmaker (* [[1862]]). * [[1954]] – [[Pieter Nicolaas van Eyck]], [[Nederlanders|Nederlandse]] [[digter]], hoogleraar aan die Universiteit van Leiden en literêre kritikus (* [[1887]]). * [[1965]] – [[Linda Darnell]], Amerikaanse aktrise (* [[1923]]). * [[1966]] – [[Evelyn Waugh]], Engelse skrywer en joernalis (* [[1903]]). * [[1973]] – [[Gerrit Dekker]], Afrikaanse professor, letterkundige en vertaler (* [[1897]]). * [[1975]] – [[Walker Evans]], Amerikaanse fotograaf (* [[1903]]). * [[1975]] – [[Marjorie Main]], Amerikaanse aktrise (* [[1890]]). * [[1975]] – [[Josephine Baker]], Amerikaansgebore Franse danseres, sangeres en aktrise (* [[1906]]). * [[1993]] – [[Chris Hani]], Suid-Afrikaanse kommunis (* [[1942]]). * [[2000]] – [[Peter Jones (akteur)|Peter Jones]], Britse akteur (* [[1920]]). * [[2000]] – [[Larry Linville]], Amerikaanse akteur (* [[1939]]). * [[2004]] – [[Marita Napier]], Suid-Afrikaanse operasangeres (* [[1939]]). * [[2010]] – [[Lech Kaczyński]], president van Pole (* [[1949]]). * [[2015]] – [[Richie Benaud]], Australiese krieketkaptein en kommentator (* [[1930]]). * [[2024]] – [[O.J. Simpson]], Amerikaanse voetbalspeler, akteur en gevonnisde misdadiger (* [[1947]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * Feesdag van [[Pous Miltiades]] in die [[Ortodokse Kerk]]. {{commonskat|10 April}} [[Kategorie:April]] jua6qxmpnifvh1rulowom58do2mlcdv 4 5209 2924608 2923964 2026-08-12T20:43:39Z Oesjaar 7467 /* Baccalaureus artium */ Magister artium?? 2924608 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == Baccalaureus artium == Gemeenskap, moet die woord artium nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. Baccalaureus Pharmaciae? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) 66l9jrgcygskxyc6qvnzfe567bawzsw 2924644 2924608 2026-08-13T06:51:32Z Sobaka 328 /* LitNet oor Wikipedia */ nuwe afdeling 2924644 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == Baccalaureus artium == Gemeenskap, moet die woord artium nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. Baccalaureus Pharmaciae? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) 4oayjjdnzgpovdm2slozic218isvxob 2924680 2924644 2026-08-13T11:10:26Z Oesjaar 7467 /* Geregistreerde gebruikers */ nuwe afdeling 2924680 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]]<!-- [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]] [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) ::::Ek het nog nie die app gebruik nie. As mens jou gewone gebruikersnaam en wagwoord gebruik on aan te meld, dan sien ek nie hoekom jy op die app geblokkeer sal wees, maar nie op die webwerf nie. As die app 'n probleem is, gebruik net die webwerf. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:48, 1 Augustus 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) ::::Baie welkom hier @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:38, 1 Augustus 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmanne asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) ::Dankie vir niks. Ek het sommer net "symbol" uitgehaal, en nou is die sjabloon reg. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:55, 31 Julie 2026 (UTC) == Taaldinge op RSG: 2 Aug. 2026 == Gemeenskap, neem kennis dat ek nou Sondag om 10:00 weer op Taaldinge met Ina Strydom gesels. Ek gaan verwys na twee dinge wat redelik onbekend is: die Digitalisering van Vakkundige Woordeboeke, prof. [[Gerhard van Huyssteen]] en prof. Martin Puttkammer van NWU help ons daarmee. Ek sal dit eers werklik bemark as die eerste produk gelewer word; ons gaan dit definitief ook op Wikiwoordeboek laai. Tweedens verwys ek na Projek VOS (Vingers op sleutelbord). Die gedagte is dat daar op een dag volgende jaar bv. 'n Saterdag 'n klomp mense in verskeie lokale in stede en dorpe bymekaar kom en ons via TV/dataskakels hulle lei en aan die gang kry. Waar ons kan moet ons van ons gebruikers in persoon daar hê wat as fasiliteerders sal optree. Ja, dit gaan geld kos, ek het juis met van die Afrikaanse organisasies agter die skerms begin gesels... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:42, 31 Julie 2026 (UTC) :Klink goed! [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] 14:49, 2 Augustus 2026 (Wie is hierdie skim?) ::Ook ingeskakel op RSG, dankie Oesjaar! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:46, 3 Augustus 2026 (UTC) ::: Volgens my rekords was dit die 100ste uitsending in ons klankargief. Baie Geluk! Dit beteken daar was seker al baie meer as 200 uitsendings aangesien ons nie klankgrepe van al die uitsendings kry nie. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:05, 5 Augustus 2026 (UTC) == Besoeke vir Julie == Gemeenskap, die besoeke vir Julie is 3,2 miljoen! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:56, 1 Augustus 2026 (UTC) == Die kontakbladsy == Hallo almal. Daar was besprekings 'n tyd gelede oor ons kontakbladsy. Die een hier: [[Wikipedia:Kontak]] En spesifiek oor die e-posadresse op daardie bladsy. Wie beheer dit? Lees enigiemand die e-pos ens.? Ek het 'n bietjie ondersoek ingestel en die meeste van die antwoorde wat ons nodig gehad het gekry. In opsomming word daai e-posadresse beheer deur spesiale sagteware wat Wikimedia gebruik. En Wikipedia gebruikers moet aansoek doen om lede te word van 'n spesiale span wat toegang kry tot die sagteware. Ek gaan aansoek doen (in 'n dag of twee) vir myself, @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] en @[[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] om deel te wees van die span. Ek gaan net tydelik deel wees om uit te werk hoe alles werk, en dit te dokumenteer. As julle meer wil weet, of self by die span wil aansluit, lees dan die bladsye wat ek onlangs geskep/vertaal het: [[Hulp:Kontakbladsy]] en [[Wikipedia:Vrywillige Reaksiespan]]. Die bladsye is nie volledig nie, en hulp word waardeer. Ek verbeter dit soos ek meer leer/tyd kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 1 Augustus 2026 (UTC) :Dankie Rooiratel, ek sien nou die nuutste boodskappe is heel onder aan die bladsy. Sal dit beslis nou meer gereeld lees en opvolg. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-42919-45|&#126;2026-42919-45]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-42919-45|talk]]) 14:47, 2 Augustus 2026 (UTC) == 130 000 artikel mylpaal! == Gemeenskap: daar is ons verby die 130 000 artikel mylpaal! Dankie aan almal wat bydraes gemaak het die afgelope tyd! 'n Ware spanpoging! Nou het ons iets om te bemark! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:57, 1 Augustus 2026 (UTC) :Fantasties! [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 14:11, 5 Augustus 2026 (UTC) == Kopiereg op foto's == Ek wil net seker maak dat ek die SA-kopiereg op foto's verstaan, want ons benodig by etlike persone foto's wat algemeen op die internet beskikbaar is. Google stel dit so: :In Suid-Afrika verval kopiereg op foto's 50 jaar vanaf die jaareinde waarin die foto aan die publiek beskikbaar gestel is, vir die eerste keer gepubliseer is, of geskep is indien dit ongepubliseer is. :Volgens die SA Regering se Kopieregwet hang die presiese vervaltyd af van spesifieke vrystellingsmylpale: *Gepubliseer of Openbaargemaak: "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk wettiglik aan die publiek beskikbaar gestel of vir die eerste keer gepubliseer word, watter termyn ook al die langer is", soos deur Lexology opgemerk. *Ongepubliseer: Indien die foto nie binne 50 jaar na die skepping daarvan gepubliseer of aan die publiek vertoon word nie, verval kopiereg "vyftig jaar na die jaareinde van die jaar waarin die werk gemaak is", volgens Lexology. Ander webblaaie soos [https://www.svw.co.za/copyright-photographs/] blyk dit te bevestig. Mag ons dus Suid-Afrikaanse promosiefoto's van pre-31 Desember 1975 hier oplaai en gebruik? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:56, 3 Augustus 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het gekyk wie van my vriende daar buite kan help... Nie hierdie keer nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:27, 3 Augustus 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:JMK|JMK]] vir moderne fotos is dit is beter en makliker om die kopiereghouer van 'n foto (die een wat die foto geneem het) te vra om dit onder 'n gebruikbare lisensie (vir wiki Commons) vry te stel (soos CC-BY-SA, of CC0) as om vir 50 jaar te wag. ::Vir ouer fotos, moet ons maar wag as ons nie die fotograaf kan kontak en vra om dit met 'n vrye lisensie vrystel nie. So ja, enige foto meer as 50 jaar na die publikasiedatum kan ons hier gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:36, 4 Augustus 2026 (UTC) == Sintaksfoute soos op 1 Augustus == Gemeenskap: [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Sintaksfoute] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:55, 4 Augustus 2026 (UTC) == Ons Bakkiesblad... == Gemeenskap, sien die positiewe terugvoer hier... [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Bakkiesblad] Lekker [[Gebruiker:Sobaka]]! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 6 Augustus 2026 (UTC) == Baccalaureus artium == Gemeenskap, moet die woord artium nie met 'n hoofletter geskryf word nie soos bv. Baccalaureus Pharmaciae? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:59, 11 Augustus 2026 (UTC) :Volgens die WAT wel. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:11, 11 Augustus 2026 (UTC) ::{{ping|Pynappel}}, dan neem ek aan ''Magister artium'' moet ook verander word? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:29, 11 Augustus 2026 (UTC) :::Ja, ook volgens die WAT. Het nie nou tyd om dit self te doen nie - sal waardeer indien iemand anders kan. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 12:32, 11 Augustus 2026 (UTC) == LitNet oor Wikipedia == "Van mens tot masjien: Wikipedia en die voortbestaan van betroubare kennis", meningsartikel gebaseer op my Wikimania 2026 ervaring. https://www.litnet.co.za/van-mens-tot-masjien-wikipedia-en-die-voortbestaan-van-betroubare-kennis/ [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 06:51, 13 Augustus 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, ek sien ons Geregistreerde gebruikers is nou meer as 210,000! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:10, 13 Augustus 2026 (UTC) pnn9g617ik3lhex9m1o7grb97fm1qhh 0 7117 2924643 2915686 2026-08-13T06:49:07Z Jcb 223 2924643 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Etienne Leroux | bynaam = | beeld = Etienne Leroux.jpg | onderskrif = Etienne Leroux omstreeks 1960 | geboortenaam = Stephanus Petrus Daniël le Roux | geboortedatum = [[13 Junie]] [[1922]]<br />[[Oudtshoorn]] | dood_datum = [[30 Desember]] [[1989]]<br />[[Bloemfontein]] | titel = Skrywer | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webwerf = | voetnotas = }} '''Etienne Leroux''' (gebore '''Stephanus Petrus Daniël le Roux'''; [[13 Junie]] [[1922]], [[Oudtshoorn]] – [[20 Desember]] [[1989]], [[Bloemfontein]]<ref>NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/3309 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115192826/http://www.nb.co.za/Authors/3309 |date=15 November 2016 }}</ref>) was ’n internasionaal bekende Afrikaanse skrywer en een van die mees prominente [[Sestigers]], wat die [[Hertzogprys]] meer as een keer en verskeie ander toekennings vir sy skryfwerk ontvang.<ref name=":0">Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Le_Roux,_Stephanus_Petrus_Dani%C3%83%C2%AB1{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hy is gebore as Stephanus Petrus Daniël le Roux, maar verwerf bekendheid as skrywer onder die skuilnaam '''Etienne Leroux'''. Van sy bekendste werke sluit in: ''[[Sewe Dae by die Silbersteins]]'' en ''Magersfontein, O Magersfontein!''<ref name=":0" /> == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === [[Lêer:SP le Roux.jpg|duimnael|180px|Le Roux se vader, min. [[Stephanus Petrus le Roux]].]] Stephanus Petrus Daniël le Roux is op 13 Junie 1922 op [[Oudtshoorn]] gebore as enigste seun en oudste kind van drie kinders.<ref>Kannemeyer, J.C. ''Leroux: ’n Lewe''. Protea Boekhuis Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 2008</ref> Sy ouers is [[Stephanus Petrus le Roux]] ([[4 Maart]] [[1891]] – [[25 Januarie]] [[1974]]), minister van landbou in die Malan- en Strijdom-kabinet,<ref name=":1">Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/lerouxe.html</ref> en Elizabeth Helena Scholtz ([[5 Oktober]] [[1901]] – [[21 Oktober]] [[1989]]), wat op [[21 Junie]] [[1921]] op [[Somerset-Wes]] getroud is. Hierna gaan boer die egpaar op Rietvlei naby [[De Rust]]. Stephen se susters is Anna Lilian Malherbe (Annelie) (gebore [[4 Augustus]] [[1925]]) en Catherina Josephina (Erna) (gebore [[23 September]] [[1928]]). Die skrywer [[C.J. Langenhoven]] is sy peetvader. === Opleiding === Op [[Rietvlei]], sowat veertig kilometer van Oudtshoorn, word hy groot. Sy eerste skoolopleiding ontvang hy in die plaasskool wat vir die kinders van Middelplaats gebou is en waar Jan Snyman die enigste onderwyser vir al die laerskoolkinders was. As gevolg van sy vader se politieke loopbaan moet die gesin noodgedwonge sekere maande van die jaar in [[Kaapstad]] deurbring, waar sy vader die parlementsitting bywoon. Dit bring mee dat die klein Stephen gereeld van skool moet verwissel. Soms bly hy by sy ouma en oupa Scholtz in [[Kuilsrivier]] en gaan uit hierdie huis na die plaaslike laerskool. Op die plaas Rietvlei naby [[De Rust]] bring hy ’n groot aantal van sy vormingsjare deur en gaan hier ook van tyd tot tyd by die plaasskool skool. As ’n resultaat van die gedurige verhuising ontvang Leroux vanaf 1928 sy onderwysopleiding hoofsaaklik by goewernantes. Hy begin vroeg lees in die familie se goeie biblioteek en maak hier reeds kennis met die Victoriaanse skrywers en ook [[William Shakespeare]], [[Charles Dickens]], [[Ernest Hemingway]], [[Marcel Proust]], André Gide, [[Jean-Paul Sartre]], [[Fjodor Dostojefski|Fyodor Dostojefski]], [[Evelyn Waugh]] en [[Günter Grass|Günther Grass]]. In [[1932]] is hy in [[Koffiefontein]] in die [[Vrystaat]] op skool, waar sy oupa en ouma Scholtz intussen gevestig is en hy uit hulle huis skoolgaan. Vanaf standerd vier, wanneer sy ouers ’n huurhuis in [[Tamboerskloof]] betrek vir die duur van die parlementsitting, besoek hy die [[Laerskool Jan van Riebeeck]]. Nadat sy vader in die dertigerjare besluit om sy boerdery na Koffiefontein in die [[Vrystaat]] uit te brei, gaan Stephen vanaf [[1935]] na die [[Grey-kollege]] in [[Bloemfontein]], waar hy eers in die Murray-koshuis en later die Brill-koshuis tuisgaan. Hy matrikuleer hier in [[1939]], word as prefek aangewys en word eerste geplaas in die Vrystaatse eksamens van die Taalbond. In die jare [[1940]] tot einde [[1944]] is hy student aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]], waar hy die B.A.-graad in [[1942]] en die LL.B.-graad in 1944 behaal. Hier woon hy in die Dagbreek-koshuis. Barend Toerien en Elsa Joubert is in hierdie tyd van sy medestudente. In [[1945]] werk Stephen ’n jaar lank as ingeskrewe klerk by die prokureursfirma Daniels en Smit in Bloemfontein, waarna hy hom in [[1946]] op die familieplaas Wagenmakersdrift in die distrik Koffiefontein vestig. Hy boer onder andere met [[Merino|merino skape]], saadmielies, [[katoen]] en [[tamatie]]s. === Persoonlike lewe === Ná sy huwelik op [[13 Maart]] [[1948]] op [[Stellenbosch]] met die kunsskilderes Renée Malherbe (gebore [[11 April]] [[1927]]) betrek hy ’n deel van die familieplaas waaraan hy die naam Ja-Nee gee. Uit hierdie huwelik word drie kinders gebore, twee dogters (Cherié Malherbe le Roux, gebore [[6 Junie]] [[1949]] en Helise Scholtz le Roux, gebore [[16 Maart]] [[1951]]) en ’n seun (Stephanus Petrus, gebore [[15 Februarie]] [[1955]]).<ref name=":1" /> Stephen ontmoet vir Elizabeth Joubert (gebore [[1 Julie]] [[1938]]), teen die einde van [[1969]]. Elizabeth was ’n Bloemfonteinse musiekdosent, wat in hierdie tyd bekende pianiste is en daarna amptelike begeleidster word van [[Sukovs|SUKOVS]] (die Streeksdiensteraad vir Uitvoerende Kunste van die Oranje-Vrystaat). In September [[1970]] raak hulle verloof en op [[14 September]] [[1970]] trou Stephen en Elizabeth. === Europese reise en vriendskappe met die Sestigers === Op [[1 Januarie]] [[1954]] vertrek Stephen en sy vrou met die skip die Pretoria Castle vir ’n besoek van vyf maande aan [[Europa]]. Hulle besoek [[Engeland]] (waar hulle ’n week in [[Londen]] oorbly); [[Nederland]] (waar hulle twee weke vertoef en [[Amsterdam]] en ander dele besoek); [[Duitsland]] (waar hulle die fisiese nalatenskap van die oorlog kan waarneem en ’n paar dae in [[Heidelberg, Duitsland|Heidelberg]] oorbly); [[Oostenryk]] (met besoeke aan onder andere [[Innsbruck]] en [[Wene]]); [[Italië]] (waar hulle in La Spezia by Jacques en Hélène Malan aandoen en ook [[Venesië]], [[Rome]], [[Genua|Genoa]] en [[Florence]] besoek); en spandeer dan ongeveer ses weke aan die linkeroewer van die [[Seine]] in [[Parys]] in [[Frankryk]]. Hier maak hy kennis met skrywers soos [[Jan Rabie]] en [[Bartho Smit]] wat later saam met hom vir ’n vernuwing in die [[Afrikaanse letterkunde]] verantwoordelik is. Op [[19 April]] [[1954]] keer hulle terug na Londen, van waar hulle op [[29 April]] [[1954]] vanaf [[Southampton]] terugvaar na [[Kaapstad]]. === Loopbaan as skrywer === In die vyftigerjare is Stephen se mentor en adviseur die Nederlandse digter [[Jan Greshoff]] wat weens sy belesenheid, sin vir tegniese vaardigheid en omgang met die literatuur ’n groot invloed op hom uitoefen. Leroux leer later ook al die [[Sestigers]] ken, veral wanneer hy jaarliks die somervakansie by [[Llandudno]] naby Kaapstad deurbring. Met sommiges, soos Jan Rabie, raak hy bevriend. Hy kies die naam Etienne as skrywersnaam, aangesien dit die [[Frans]] is van Stephen, sy eerste naam, terwyl sy van aanmekaar geskryf word soos die spelling van sy Franse voorsate. Stephen se eerste roman, ''Die eerste lewe van Colet'', moet hy self borg en selfs na verskyning van sy tweede roman, ''Hilaria'', is daar nie veel belangstelling vir sy werk nie. Dit is eers met die publikasie van ''Die mugu'' in [[1959]] dat die letterkundige kritici ernstig begin kennis neem van hom. In ''Standpunte'' van Februarie [[1960]] verskyn ’n insiggewende artikel van C.A. van Rooy oor ''Die mitiese patroon en sielkundige grondslag in ‘Hilaria’'', waarmee die wetenskaplike verkenning van die mitiese onderbou van sy werk ’n aanvang neem. In [[N.P. van Wyk Louw]] se boek ''Vernuwing in die prosa'', wat groot impak maak op die beskouing van die werk van die eksperimenteerders op die gebied van prosa, sonder Louw vir Leroux uit as die skrywer met die grootste belofte van vernuwing. Wanneer die tydskrif ''Sestiger'' in 1963 gestig word, dien Leroux in die redaksie tot met die staking van die tydskrif in November [[1965]]. ==== Lid van die sestigers ==== Die Sestiger-beweging in die geheel, en Leroux se werk in die besonder, word aan groot publisiteit en omstredenheid onderwerp wanneer ''Sewe dae by die Silbersteins'' in [[1964]] met die [[Hertzogprys]] bekroon word. Die boek word deur talle sedebewakers aangeval en as “immoreel” bestempel, met vele mense wat briewe aan die koerante skryf om die boek te veroordeel. ’n Aantal van hierdie beswaarmakers erken terselfdertyd dat hulle die boek nie eens gelees het nie. Die Sinodale Kommissie van die Vrystaatse [[N.G. Kerk]] neem byvoorbeeld ’n besluit waarin die verskyning en die bekroning van die boek betreur word en ’n beroep gedoen word aan die Akademie om nooit weer so ’n “verwarde, normlose” boek te bekroon nie. Die uitgerekte debat wat volg en etlike maande duur, noop onder andere vir [[N.P. van Wyk Louw]] om Leroux en die boek te verdedig, terwyl vele ander vooraanstaande letterkundiges dieselfde doen. Leroux laat hom slegs twee keer in die openbaar uit oor die polemiek. In ’n onderhoud met ''Dagbreek en Sondagnuus'' van [[9 Augustus]] [[1964]] wys hy daarop dat ’n paar predikante in briewe aan hom die boek as ’n morele werk bestempel het. Hy sê verder dat hy oor die hele mens skryf, goed en kwaad. In ’n lesing in September 1964 by die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] onder die titel ''Enkele probleme van die hedendaagse romanskrywer'', wys hy daarop dat ’n letterkundige werk nooit satanies kan wees nie, juis omdat die letterkundige werk die lewe weerspieël en nie eensydig op die bose of die goeie fokus nie. Met die oorhandiging van die Hertzogprys doen [[A.P. Grové]] die commendatio, waarin hy die boek loof as een wat uitstaan in die Afrikaanse romanproduksie van die voorafgaande twintig jaar en een waarop hy trots is dat dit in Afrikaans kon verskyn. ''Een vir Azazel'' kry ook hoë lof van resensente, waarna ''Die derde oog'' minder entoesiasties ontvang word.<ref name=":2">Sestigers: https://diesestigers.wordpress.com/etienne-leroux/</ref> ==== Verhouding met Ingrid Winterbach ==== Stephen kry in hierdie stadium baie briewe van bewonderaars, onder andere van die agtienjarige kunsstudent [[Ingrid Winterbach]], later self baie bekende skrywer. Die langdurige briewewisseling tussen hulle gee in groot mate aanleiding tot ''18-44'', sy volgende roman. Nadat sy huwelik reeds etlike jare in troebel waters gevaar het, ontdek sy vrou, Renée le Roux, die briewe van Ingrid en dit is vir haar die laaste strooi. Sy skeur Ingrid se briewe op wanneer Stephen weier om die briewewisseling te beëindig. Hierna bestaan die huwelik slegs in naam en in 1969 dagvaar Renée hom vir ’n egskeiding. Vir die duur van hulle korrespondensie het Stephen en Ingrid mekaar nie ontmoet nie en ontmoet mekaar die eerste keer in November 1969 tydens ’n besoek van hom in [[Johannesburg]]. ==== Internasionale publikasie ==== ''Sewe dae by die Silbersteins'' word in 1967 in [[Engels]] vertaal deur Charles Eglington en word só die eerste Sestiger-werk wat internasionaal uitgegee word en in [[Groot-Brittanje|Brittanje]] en [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] verskyn, later ook gevolg deur die vertaling van ''Een vir Azazel''. By verskyning van die Engelse vertaling spreek Graham Greene in September [[1967]] in ’n persoonlike nota aan Leroux sy groot waardering vir ''Sewe dae'' uit en Greene kies ook hierdie boek as sy boek van die jaar in ''The Observer''. Dit lei tot persoonlike kennismaking tussen hulle tydens Leroux se oorsese besoek in [[1968]], wat hy alleen onderneem. Tydens hierdie reis, wat op [[29 Maart]] [[1968]] begin, besoek Stephen Spanje (waar hy vir Robert Graves in [[Majorka]] ontmoet), Frankryk (waar hy vir [[André P. Brink]] en [[Breyten Breytenbach]] sien), Engeland (waar hy samesprekings voer met sy oorsese uitgewers), Italië (waar hy vir Graham Greene in [[Nice]] ontmoet) en [[Griekeland]] (waar hy [[Athene]] verken maar nie genoeg tyd het om by Jan Rabie en [[Marjorie Wallace]] in [[Kreta]] aan te doen nie). Hy ervaar in Frankryk eerstehands die opkoms van studentemag en opstand, toe die studente amper daarin slaag om die Franse regering omver te werp. Op [[18 Mei]] [[1968]] keer hy terug na Suid-Afrika. Hierdie reis vind neerslag in sy boek ''IsisIsisIsis''. Hy word in 1968 verkies tot lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en in 1969 word hy aanvaar as volle lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]]. In Augustus 1968 verskyn die eerste uitgawe van die tydskrif ''Kol'', waarby Leroux as medewerker betrokke is tot die tydskrif in Desember 1969 gestaak word. ==== Moeilike jare ==== Op 1 Mei 1969 word sy huwelik met Renée le Roux beëindig en hierna sukkel hy om sy persoonlike probleme te verwerk. Renée vestig haar in ’n woonstel in [[Bloemfontein]] om naby hulle seun Stephen te wees, wat aan [[Grey-kollege|Grey Kollege]] skoolgaan, terwyl sy binnehuisversiering doen vir ’n groot firma. Die werk aan ''IsisIsisIsis'' wil nie vlot nie en, gedagtig aan die bevrugtende invloed wat die briewewisseling tussen Stephen en Ingrid vir sy skryfwerk gehad het, begin Renée nou met ’n korrespondensie onder die skuilnaam van ’n dokter, Pamela Dean, wat kamtig in Bloemfontein praktiseer. Die eensame Stephen op die plaas is verheug oor hierdie korrespondensie en gou verskaf dit die nodige vonk om ''IsisIsisIsis'' te voltooi. Die ware identiteit van Pamela Dean word eers bekend wanneer [[Phil du Plessis]] die waarheid uitvind. Ten spyte van hierdie inisiatief van Renée loop dit nie uit op ’n versoening tussen haar en Stephen nie. Daar is in hierdie tyd sprake daarvan dat sy werke verfilm sal word en ’n kontrak is gesluit vir die verfilming van ''Sewe dae by die Silbersteins''. Laksheid en onbekwaamheid aan die kant van Stephen se oorsese agent en ’n slapte in die filmbedryf veroorsaak eindelik dat daar niks van hierdie planne kom nie. Om uit die eensaamheid van sy bestaan op Ja-Nee te ontvlug, besoek Stephen [[Europa]] weer in April en Mei 1970. Hierdie keer begin die besoek in [[Spanje]] en van daar gaan hy na [[Parys]] en [[Londen]]. Hiervandaan vlieg hy na [[Antibes]], waar hy vir ’n ruk by Graham Greene aansluit. Daarna gaan hy na [[Rome]] en Griekeland en sluit die reis af met ’n besoek van sewe dae aan [[Israel]]. ==== Polemiek oor die Hertzogprys ==== Tydens toekenning van die Hertzogprys vir 1970 blyk dit dat die meerderheid van die keurkomitee aanbeveel het dat hy weer die prys moet kry, hierdie keer vir sy werke ''IsisIsisIsis'' en ''18-44''. Die Akademieraad besluit egter na ’n vergadering wat drie ure duur om die meerderheidsaanbeveling te verwerp en die prys aan [[Karel Schoeman]] toe te ken. [[W.E.G. Louw]] het versoek dat Schoeman die prys moet kry, terwyl A.P. Grové as voorsitter van die keurkomitee die saak namens Leroux gestel het. Na bekendmaking van die besluit bedank A.P. Grové, [[Elize Botha]] en [[T.T. Cloete]] uit die keurkomitee. Botha bedank ook as lid van die Akademie uit protes omdat ’n minderheidsverslag aanvaar is en die letterkundige kommissie se integriteit hierdeur bevraagteken word. Die Akademieraad betuig dan sy waardering vir Leroux se letterkundige werk en vir die dienste van Grové, Botha en Cloete, waarna die drie hulle bedankings terugtrek. ==== Stigterslid van die Afrikaanse Skrywersgilde ==== In Julie en Augustus [[1973]] besoek Graham Greene Suid-Afrika (vgl. sy romans ''Travels with my aunt'' en ''The human factor'') en Leroux vergesel hom op sy toer van ses weke. Vanaf [[28 Maart]] tot einde Mei [[1975]] onderneem hy en Elizabeth ’n Europese reis waar hulle Spanje, Italië (waar hulle vir Robert Ardrey in Rome besoek en vir Graham Greene in Capri ontmoet), Turkye en Griekeland besoek. In 1975 is hy 'n stigterslid van die Afrikaanse Skrywersgilde, wat gestig word om die skrywers ’n platform te gee om teen sensuur te veg, en dien hierna ook op die bestuur. ==== Polemiek oor ''Magersfontein, O Magersfontein!'' ==== Leroux is weer in groot polemiek betrokke wanneer sy ''Magersfontein, O Magersfontein!'' eers nie deur die Appèlraad van Publikasies verbied word nie, maar nadat dit terugverwys word deur die destydse Minister van Binnelandse Sake, dr. [[Connie Mulder]], in [[1977]] wel verbied word. Hierdie proses word gevolg deur ’n herrie en langdurige debatte in die openbaar en briefwisseling in die koerante tussen die sedebewakers wat die verbod goedkeur en letterkundiges wat daarop wys dat die verbod gegrond is op onbegrip van die ware aard van die boek. Die uitgewers[[Human & Rousseau|, Human & Rousseau]], neem die uitspraak op appèl na die Pretoriase Hooggeregshof, maar hierdie aansoek word in [[1978]] van die hand gewys.<ref name=":2" /> Ten spyte van die verbod word die boek in [[1979]] in ’n baie belangrike toekenning met die Hertzogprys bekroon, wat die debat oor die boek weer laat opvlam. Die voorsitter van die Appèlraad van die Publikasies, regter Lammie Snyman, word in hierdie tyd deur J.C.W. (Kobus) van Rooyen vervang, wat ’n veel meer verligte benadering tot sy taak het. Die uitgewers rig nou verdere vertoë aan die Appèlraad, wat lei tot die opheffing van die verbod in 1980 en eindelik ook tot die hersien van die sensuurbedeling. Van nou af word die waarskynlike leser, in plaas van die gemiddelde man, by die beoordeling van ’n boek in aanmerking geneem. Leroux ervaar die verbod as ’n groot vernedering en dit het ’n besliste impak op sy latere kreatiewe uitsette. Hy verklaar dat hy nie skryf om moedswillig te wees nie, maar om te sê wat hy moet sê. Die polemieke en dokumente rondom hierdie verbod word in 1990 in ''Magersfontein, die dokumente'' gepubliseer, waaruit die absurdheid van die sensuurbedeling van destyds duidelik blyk. In 1977 bedank Leroux as lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], veral in opstand teen die gesloer met die lidmaatskap van [[Adam Small]]. Saam met hom bedank Jan Rabie, [[Elsa Joubert]], [[Abraham H. de Vries]], [[Chris Barnard (skrywer)|Chris Barnard]], [[F.A. Venter]] en [[Leon Rousseau]]. Saam met Elizabeth onderneem hy in die jare tagtig twee treinreise deur Namibië en in 1981 koop hy ook vir hom ’n strandhuis by [[Onrus]], waar Uys Krige en Jan Rabie woon. === Redes === Leroux lewer verskeie belangwekkende redes tydens sy lewe. Voor die Afrikaanse Studentekring van die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] lewer hy in 1960 ’n belangrike toeligting van sy werk, getiteld ''Die mens, en veral die skrywer, op soek na die lewende mite''. In September 1964 hou hy ’n lesing aan die [[Universiteit van die Vrystaat|Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] oor die onderwerp ''Enkele probleme van die hedendaagse romanskrywer''. Op [[15 Februarie]] [[1973]] spreek hy die Sestigerweek by die [[Universiteit van Kaapstad]] toe onder die titel ''Tegnieke, temas en toekomsplanne'' en op [[17 Oktober]] van dieselfde jaar hou hy die N.P. van Wyk Louw-gedenklesing aan die [[Randse Afrikaanse Universiteit]] oor die onderwerp ''Wat beteken ‘Vernuwing in die Prosa’ vandag?''. Tydens die ingebruikneming van die Etienne Leroux-navorsingsprojek aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat in 1977 lewer hy die lesing ''Die gevaarlike inhoud van die woord''. In 1978 by die beraad van die Skrywersgilde te Maselspoort praat hy oor ''Credo van ’n skrywer. ’n Toekomsblik: die reg om te sê ‘Nee!’'' en by die jaarberaad van die Skrywersgilde in [[1981]] te [[Gordonsbaai]] lewer hy ’n rede oor ''Vervreemding tussen leser en skrywer''. Sy laaste groot openbare optrede is tydens die Nasionale Leeskringseminaar in [[Welkom]] in Oktober [[1988]], waar hy die sleuteltoespraak onder die tema ''Fokus op ‘80'' hou. === Sterfte === Hy is op 30 Desember 1989 in die Universitas-hospitaal in Bloemfontein aan longkanker oorlede en word in die familiebegraafplaas op Wagenmakersdrift begrawe. Sy vrou Elizabeth sukkel om sy dood te verwerk en gee haar aan drank en rook oor, waarna sy op [[26 Junie]] [[1996]] aan [[emfiseem]] oorlede is. == Skryfwerk == Leroux skryf sy eerste gedigte reeds op laerskool en op hoërskool word sommige in die ''Grey College Magazine'' geplaas. Een van sy onderwysers spreek egter die mening uit dat hierdie gedigte nie kunswerke is nie en hy slaan dus gou oor na prosa. Enkele publikasies onder die skuilnaam Etienne verskyn in [[1943]] en 1944 in ''Stellenbosse Student''. Hierdie stukke dui reeds met die geestigheid, satire en sin vir burleske en fantastiese die rigting aan waarin sy latere prosa sal ontwikkel. Die temas is steeds klein-burgerlik, soos verraai deur titels soos ''Ek besoek Kaapstad'', ''’n Dag in die gejaagde lewe op Stellenbosch'', ''Die ideale student'' en ''Dagbreek se kat'', maar die inhoud wyk in baie opsigte af van die gemoedelike lokale realisme van die tydgenootlike Afrikaanse prosa. ''My dorpie K…'' is duidelik gemodelleer op Koffiefontein en is ’n satiriese kykie op die dorp waar hy ’n groot deel van sy lewe sou deurbring. Na sy troue begin hy om wyd te lees in die wêreldletterkunde. Sy eerste gepubliseerde kortverhaal is ''Kaartjie vir oortreding'', wat in Maart 1951 in ''Standpunte'' onder die skuilnaam Etienne verskyn en later deur [[Hennie Aucamp]] in ''Bolder'' opgeneem word. Hierdie verhaal verskyn deur bemiddeling van die Nederlander Jan Greshoff, wat in die vyftigerjare sy mentor is en hy moes volgens Leroux teen groot teenstand van die ander redaksielede spook om dit hoegenaamd gepubliseer te kry. Hoewel hy ’n hele aantal ander kortverhale aan die redaksie van ''Standpunte'' voorlê, word almal vir publikasie afgekeur. Ook die verhale wat hy vanaf die veertigerjare aan tydskrifte soos ''Die Ruiter'' en ''Die [[Huisgenoot]]'' stuur, word vir publikasie afgekeur. Hierdie verhale behandel, na aanleiding van buitelandse modelle soos Ernest Hemingway, motiewe soos drank en seks, wat skerp van die destydse Afrikaanse prosa verskil en plek-plek voorlopers van sy latere werk word. Benewens ander korter jeugwerk eksperimenteer hy in hierdie tyd met die novelle en roman in vroeë werke soos ''Die Barotsi-affêre'' (in briefvorm, gebaseer op die huwelik tussen [[Seretse Khama]] van [[Botswana]] en die wit [[Ruth Williams Khama|Ruth Williams]]); ''Mosaïek'' (’n beskrywing van ’n aantal karakters in die dorpie Van Stadenshoop, sodat die geheel ’n soort legkaart vorm van die dorp en sy inwoners, met ’n natuurramp wat aan die einde die dorp en sy inwoners vernietig); ''Die marionettedans'' (waarin die leefstyl van ’n gesin in-diepte uitgebeeld, met die slot wat elke lid as ’n marionet sien wat die res van sy of haar lewe gemanipuleer word)’ en ''Die wrak'', maar vind nie ’n uitgewer hiervoor nie. Uitgewers soos Nasionale Boekhandel, JL van Schaik en HAUM het almal van hierdie manuskripte afgewys. Na sy terugkeer van sy reis deur Europa skryf hy ook die kort novelle ''Ter verdediging van Michelle'', wat hy in Parys laat afspeel. Hierin is die lewensloop van die hoofkarakter die spilpunt, waarin die mense wat sy op talle partytjies ontmoet help om haar karakter te vorm.<ref>Human, Thys. Beeld, 29 September 2008</ref><ref>Marais, Johann Lodewyk. Rapport, 21 September 2008</ref><ref>Roos, Henriette. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 46 no. 2, Lente 2009</ref><ref>Rousseau, Leon. Boeke Insig, No. 6, Somer 2009</ref> === Romans === Leroux se eerste gepubliseerde roman,<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957</ref> ''Die eerste lewe van Colet'',<ref name="ant">Antonissen, Rob. ''Kern en tooi.'' Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref> word vanaf 1953 deur verskeie uitgewers afgekeur.<ref name="ant" /> Uiteindelik verskyn dit by die klein Culemborg Uitgewery onder leiding van [[Aat Kaptein]], maar eers nadat Leroux persoonlik borg staan vir die koste van die boek. Reeds hier is Leroux se oorspronklikheid en kreatiwiteit sigbaar asook sy vermoë om situasies met suggestie te laai. Die boek is in wese ’n ontwikkelingsroman (of Bildungsroman) waarin die sielkundige groei van die hoofkarakter, Colet van Velden, van geboorte tot ongeveer sy mondigwording uitgebeeld word. Sy jeug is dan die eerste lewe van die titel en die tydperk wat gedek word vanaf 1921 tot 1942. Hy word afwisselend in Kaapstad en op die familieplaas groot en studeer uiteindelik aan die universiteit. Die invloede wat uitgaan van die veelvuldige mense met wie hy in hierdie ontvanklike stadium van sy lewe te doen het, word beskryf en sluit in sy afsydige ouers; sy oppasser wat hom inlei in toordery en bygelowe; sy skoolmaats soos Willem wat van vriend tot bullebak verander en Colet skepties stem teenoor vriendskap; sy meisies wat hom eroties prikkel; asook sy universiteitsvriende soos Gene met sy intimiderende selfvertroue en plesiersoeke. Die aksent is op seksuele ervarings, terwyl Colet akuut bewus is van die goeie en die bose wat sy lewe oorheers. Sy seksuele ontwikkeling geskied deur kontak met ’n reeks karakters, wat bediendes, vriendinne, onderwyseresse en ’n homoseksueel insluit, welke groepe as sy inisieerders gesien kan word. Die invloede en gebeurtenisse wat van hierdie bonte mengsel van persoonlikhede uitgaan is meestal negatief en laat Colet met vrees en skuldgevoelens agter. Dit veroorsaak in stede van ’n ewewigtige lewensbeskouing eerder ’n vervreemding en verkrummeling van sy lewensfondamente. Die laaste tydperk geskied bowenal teen die agtergrond van die aanloop tot en aanvang van die Tweede Wêreldoorlog, wat ’n groot versteuring in die samelewing tot gevolg het. Colet staak sy studies, word soldaat en loop sodoende uit sy eerste lewe uit, die wildernis in. So word die wesenlike uitsigloosheid van die lewe geaksentueer. Reeds met die vorm van die roman en die seksuele openheid daarvan is hier sprake van ’n vernuwing in die Afrikaanse prosa, hoewel die boek nog verskeie gebreke openbaar, veral in die taalversorging. Die sielkundige aspekte van veral die hoofkarakter se wordingsproses word egter puik hanteer. ''Hilaria''<ref name="ant2">Antonissen, Rob. ''Kern en tooi''. Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref> neem die geskiedenis van Colet verder in die vorm van die oorvertel van verhale uit die mitologie. Die uiterlike handeling is eenvoudig. As gewonde teruggekeerde soldaat trou Colet met Thelma, maar sukkel om aan te pas in die gewone burgerlike lewe. Die sakeman Julius Johnson neem hom in diens om ’n weeklange advertensieveldtog vir plastiekblindings te organiseer. Colet raak gaandeweg vervreem van die ander mense in sy lewe. Hy sterf uiteindelik in ’n bisarre ongeluk wanneer hy in verset teen die magte wat hom oorheers hoog in ’n denneboom teen ’n berghang opklim. Hy val, word deur ’n tak deurboor en ontman en bloei hom dood. Die roman moet egter op verskeie vlakke gelees word en in wese is die gegewe ’n soort oorvertelling van die mites gegrond op die kultus van Cybele en Attis se herlewing, wat met ’n lentefees gevier word, en andersyds die Eleusiniese misteries, wat verband hou met die mite van Demeter en die jaarlikse wegvoering van haar dogter Persephone na Hades. Dit kan dus met opstanding, herlewing en hergeboorte verbind word. Die uiterlike aksie geskied dan teen die agtergrond van die advertensieveldtog met sy burgerlike opset, wat skoonheidskoninginne en baniere insluit en uitloop op ’n lentekarnaval in Stellenbosch. So is dit ’n poging om ’n oppervlakkige feestelikheid te probeer skep, wat afgespeel word teen ’n antieke godsdienstige ritueel. Hierdie teenstelling tussen hedendaagse oppervlakkigheid en antieke singewing en geestelikheid maak dat die feesoptog wat met sy uiterlike vertoon die aanskyn van ’n hergeboorte moet aanneem, eerder ’n absurde gebeurtenis is en dan die geestelikheid waarop dit gebaseer is, ondermyn. Colet se lot moet teen beide agtergronde beleef word. Hy word wel fisies vernietig maar word ook heel sodat hy vreugde (die “hilaria” van die titel) beleef. In die terme van Carl Gustav Jung se sielkunde het Colet sy individuasieproses voltooi, waarvolgens die mens strewe na kreatiewe ontwikkeling, heelheid en voltooiing. Waar ''Die eerste lewe van Colet'' nog grootliks op realistiese wyse geskryf is, word ''Hilaria'' grootliks geskryf in ’n tipe bewussynstroom, waarvolgens ook die uiterlike vorm vernietig word om die leser voor te berei op die oorgang na ’n nuwe vorm. Hiermee is Leroux dan ’n wegbereider vir die vernuwing wat in die sestigerjare in ons letterkunde intree en waarvan hy ’n groot stimulus is. In ''Die mugu''<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 34, April 1961</ref> beteken die titel ’n behoudende persoon wat hom verset teen die lewenswyse<ref name="ant2" /> en opvattinge van die moderne jeug, wat dus nie inpas in die eietydse gemeenskap nie. Die hoofkarakter is die vaal, middeljarige winkelklerk Gysbrecht Edelhart, wat ’n groot bedrag geld in ’n lotery wen en dan uitgaan om sy kaartjie in Mamma se kroeg te gaan haal, vir wie hy dit vir veilige bewaring gegee het. Hy gaan dan op ’n fisiese reis deur sy leefwêreld, maar ook ’n psigiese reis om betekenis en die paradys (die nuwe wêreld wat deur die loterykaartjie gesimboliseer word) te vind. Hy beweeg tussen die oordadige “normale” leefwêreld en die rebelse eendstert leefwêreld, maar vind dit onmoontlik om in enigeen in te pas. Soos ’n ridder van ouds beleef hy talle avonture, maar in stede van oorwinnaar is hy telkens die slagoffer. Op hierdie wyse word die [[ridderroman]] afgetakel, die held word [[antiheld]] en die samelewing word weergegee as ’n plek waar heldedom nie meer moontlik is nie. In sy reis deur die stad kom Gysbrecht in aanraking met verteenwoordigers van verskillende denkrigtings wat elkeen voorgee om die sin van die lewe te verstaan en gesamentlik ’n mikrokosmos van die moderne samelewing uitmaak. Daar is Vader de Metz, voorstander van die godsdiens; Julius Johnson, wat die kapitalisme en geld aan hom voorhou; die fortuinverteller Juliana Doepels, wat die bestaande orde wil omverwerp; en die eendsterte, wat die ontbinding van die bestaande orde simboliseer deurdat hulle die uitgediende mite verwerp maar niks het om in die plek daarvan te stel nie. By nie een kan hy aanklank vind nie, al het elk waarskynlik ’n deel van die waarheid beet. Hy ontmoet ook etlike ander verteenwoordigers van die groot verskeidenheid mense in ’n stadsbestaan (soos Lolita, Lena, Mamma, die parkopsigter, en George) wat elkeen ’n bepaalde funksie vervul en invloed op Gysbrecht het. Die onderliggende tema is die onvervulbare verlange in die mens na sin en die kontras tussen orde en chaos, wat deurentyd naasmekaar bestaan. Weereens lê Jung se individuasieproses aan die kern van die roman en voltooi Gysbrecht sy heelwording wanneer hy aan die einde steeds enkeling is, maar meegevoel het met die lot van die wêreld. Hierdie eerste drie romans van Leroux vorm ’n trilogie, waarin konvensionele genres en verwagtings omgekeer en dan getransformeer word, met die hoofkarakter telkens as buitestaander geteken. Telkens in hierdie drie romans, soos in al sy ander werke, kom ’n spesifieke genre of prosavorm aan die beurt, wat dan aan die omkerings- en transformasieproses onderwerp word. Die drie romans word later saamgebundel as ''Die eerste siklus''.<ref>Brink, André P. Rapport, 3 Mei 1987</ref><ref>Viljoen, Louise. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 50 no. 1 Herfs 2013</ref> ''Sewe dae by die Silbersteins'' is ongetwyfeld een van die belangrikste werke in ons letterkunde, beide as gevolg van die intrinsieke waarde daarvan as die geskiedkundige plek wat dit beklee in die ontwikkeling van ons prosa. Die roman is gegrond op (en satiriseer) die [[plaasroman]] genre, maar is eerder ’n fantasie waar Leroux selfs in die vooraf aankondiging nie net sê dat die gebeure denkbeeldig is nie, maar dat dit onwaarskynlik is en dat daar nie ’n plaas soos Welgevonden bestaan nie. In wese behandel die roman die verstrengelde aard van die goeie en die bose en die onkenbaarheid van die sin. Welgevonden word aangebied en uitgebou as ’n mikrokosmos van die moderne wêreld. Henry van Eeden bring sewe dae op Welgevonden deur om sy aanstaande bruid Salome en die familie Silberstein te ontmoet en te leer ken. Dit is egter nie ’n idilliese plaaslewe wat hy vind nie, maar ’n vreemde mengsel van fisiese en morele verval, waar orde in chaos verval en die feeste al hoe uitspattiger raak. Henry sien sy geliefde slegs een keer skrams en praat nie ’n woord met haar nie. Soos sy naam aandui kom hy van Eden of van die paradys af (wat sy onskuld beklemtoon), en is daarom ontuis, terwyl Welgevonden die wêreld buite die paradys of die moderne werklikheid voorstel. In die loop van die sewe dae word hy in die oggende, vergesel deur Jock Silberstein, ingelei in die hoogs geïndustrialiseerde boerdery op die plaas. Hulle gesprekke is wesentlik ’n monoloog van Jock waarin hy sy standpunt oor die probleme in verband met die moderne mens stel. Hierdie standpunte word telkens gerelativeer deur ander mense wat Henry ontmoet of deur ander gebeurtenisse, sodat daar verskillende perspektiewe hierop is. Elke nag word daar partytjie gehou en by elke partytjie ontmoet Henry verskillende lae van die maatskappy en sien hy ander fasette van die moderne mens en sy problematiek. Hy moet sy weg soos op ’n pelgrimsreis deur hierdie doolhof vind en is elke keer (behalwe op die sewende aand) totaal uit sy plek en ontuis, verkeerd aangetrek, met verkeerde verwagtings. Hierdie sikliese aard van die daaglikse gebeure bind die roman in ’n hegte geheel en verhoed dat dit in episodes verval. Naas die uiterlike gebeurtenisse is die klem egter veral op die innerlike groeiproses wat Henry deurmaak. Hy beleef sy inisiasie, verloor sy onskuld (en individualiteit) in die proses en raak bewus van die ineengestrengelde aard van die goeie en die bose. Wanneer die sewe dae verby is, het hy voldoende ontwikkel en kan hy met volkome vertroue wag op sy geliefde se koms as simbool van die beeld van waarheid. Die groot verskeidenheid karakters en situasies in hierdie roman maak van Welgevonden ’n mikrokosmos waarin nie alleen aktuele aspekte en probleme aangespreek word nie, maar waarin terselfdertyd die universele problematiek van die moderne mens in sy verhouding tot ’n verworde maatskappy en ’n gesiglose God aan die bod kom. Die Hertzogprys word in 1964 te midde van groot omstredenheid aan ''Sewe dae by die Silbersteins'' toegeken. Hierdie boek verwerf ook groot lof by oorsese kritici en Graham Greene noem dit “A superb comic fantasy… a work of art”, terwyl Wim J. Simons dit beskou as “Zonder meer een meesterwerk”. Behalwe Engels en Nederlands is daar ook Franse en Noorse vertalings van hierdie roman.<ref>Lucia, Christine University of Witwatersrand: http://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/2147/Lucia%20MA%20Research%20Report.pdf;jsessionid=CE1413B9D9C4B111BA448EA905910C0E?sequence=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200421201741/http://wiredspace.wits.ac.za/bitstream/handle/10539/2147/Lucia%20MA%20Research%20Report.pdf;jsessionid=CE1413B9D9C4B111BA448EA905910C0E?sequence=2 |date=21 April 2020 }}</ref> ''Een vir Azazel''<ref>Antonissen, Rob. ''Spitsberaad''. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref> speel af agtien jaar nadat Salome gesterf het sewe dae na die geboorte van haar en Henry se seun, die swaksinnige reus Adam Kadmon Silberstein. Jock Silberstein skenk Welgevonden dan aan ’n Stigting waar die inwoners hulself ritualisties kan bevry van die bose en Welgevonden is nou ’n oord vir alkoholiste en sielsiekes. In vergelyking met die Welgevonden van ''Sewe dae by die Silbersteins'' toon die Stigting tekens van verval en verwaarlosing, soos blyk uit die verouderde karakters en die talle tonele (die swembad, die kamer van bieg, die kelders, die opstand in die swart woonbuurt) waarin gebeure uit die vorige roman herroep word, maar nou met die klem op die desintegrasie en verwaarlosing. In hierdie roman is dit die speurverhaal wat geparodieer word. Die roman word verdeel in sewe subeenhede wat op die Quintiliaanse retorikale volgorde (Waar? Wat? Hoekom? Wie? Met watter middele? Hoe? Wanneer?) gebaseer is, maar wat die tipiese situasie vir die ontrafeling van ’n moord in die tradisie van die speurverhaal bied. Die verskillende subeenhede se name word in Latyn aangedui. Aan die begin van die roman word die gemeenskap op Welgevonden geskok deur die moord op die beminde Lila, met vampierbyte aan haar nek. Sy het met almal seksuele gemeenskap gehad en almal is dus aan owerspel of bloedskande skuldig. Hulle skree nou om vergelding, maar vir werklike verlossing van die gemeenskap moet die slagoffer onskuldig wees. Die prostituut moet dus tot ’n maagd verhef word en daar is behoefte aan ’n mitiese sondebok wat boete doen vir hierdie daad en die orde herstel. Dit volg nie noodwendig dat die sondebok wel skuldig is nie, slegs dat boete gedoen word. Eindelik word die boek dan ’n ondersoek na skuld en boetedoening, met die gepaardgaande vrese en nagmerries wat gepaardgaan met hierdie gevoelens. Vergesel van die spraaksame dr. Johns as begeleidende karakter, moet speurder-sersant Demosthenes H. de Goede (Demosthenes as gevolg van sy spraakgebrek, H. vir Herakles, die Grieks-mitologiese held wat die Olimpiese gode bygestaan het in hulle stryd teen die reuse, en De Goede wat die gemeenskap teen die bose magte beskerm) die moordenaar identifiseer en vang. Die identiteit van die vermoorde en die rede vir die moord is maar enkele van die raaisels wat doelbewus in die leser se pad gestrooi word, as simbolies van die chaos wat heers. Eindelik word die reus Adam Kadmon Silberstein as die skuldige uitgewys en die vonnis voltrek, maar die verhaal kan nie slegs op die realistiese vlak gelees word nie. Die Herakles-mite vorm deel van die onderbou deurdat die speurder wysgemaak word dat hy die taak het om reuse te vernietig, en die Bybelse sondebok-motief word reeds in die titel geïmpliseer en verder ontgin in die verhaal. Ook die Christus-motief word geïmpliseer deur byvoorbeeld die rooi lint om Kadmon se nek wat wit word in die water. Aan die einde konstateer die verteller dat die “monster” versadig is, waar monster hier sowel die Reus as Welgevonden bedoel, wat in aansluiting by die vampier-tema in die boek nou die lewegewende bloed van ’n onskuldige slagoffer ontvang het. Die stenigingstoneel van die Reus aan die einde sluit aan by dieselfde prosedure wat deur die Bybelse Israeliete gevolg is met die uitwysing van die sondebok. Die skrywer slaag hier daarin om die lagwekkende en geestige elemente op so ’n wyse met die grusame, bisarre en absurde te verbind dat die onskuldige Reus se einde aangrypend droewig is. In Leroux se oeuvre is die slot van ''Een vir Azazel'', wat uitbeelding en konstruksie betref, een van die hoogtepunte. ’n Besondere prestasie in hierdie boek is die soomlose integrasie van die verhaal en die vele betekenislae, sodat alles as sinvolle geheel vorm kry. Die C.N.A.-prys word in 1964 aan ''Een vir Azazel'' toegeken. ''[[Die derde oog]]''<ref>Vermeulen, H.J. Standpunte. Nuwe reeks 98, Desember 1971</ref> sluit hierdie tweede siklus in sy werk af. Die titel verwys op een vlak na die simboliek van die Oosterse Jogi wat die gawe van die derde oog besit en so in staat is om die onsienlike waar te neem. Andersyds staan hierdie derde oog in verhouding met die twee ander oë en suggereer dit die maatskaplike, psigologiese en mitologiese dimensies van die verhaal. Kaptein Demosthenes H. de Goede is die belangrikste skakel met die vorige twee boeke in die siklus, maar daar is ook verwysings na Welgevonden en die karakters van die vorige twee romans. Die handeling verskuif egter nou na die stad, met die geheime agent-verhaal (met [[James Bond]] die voorbeeld) as die genre wat getransformeer word. De Goede moet die magnaat Boris Gudenov vastrek in sy vesting, die inkopiesentrum met sy sirkelgang van verdiepings. Hierdie soektog word dan ’n afdaal in die soeke na die self wat ook Dante se afdaal in die Inferno as verwysingsraamwerk het, sodat De Goede se afdaal ’n soort hellevaart verteenwoordig. Die Herakles-taak (veral die laaste taak wat Herakles in die mite moes vervul, naamlik die gevange neem van die helhond Kerberos uit Hades en die uitbring van Kerberos na die lig), vind sy teenpool in die roman in die soeke na Boris Gudenov. As basis vir Leroux se hantering van die [[Herakles]]-taak in hierdie roman is twee aspekte van die Herakles-mite, soos beskryf deur [[Sophokles]] in ''Trachiniai'' en [[Euripides]] in ''Die kinders van Herakles''. In ''Die kinders van Herakles'' verskyn Herakles as die feilbare held wat in ’n oomblik van waansin sy vrou en kinders vermoor, wat in hierdie roman die basis vorm vir die verhaal van De Goede, sy vrou Hope en hulle kinders. In die ''Trachiniai'' is Herakles die held wat onoorwonne van sy twaalf take terugkeer. Van die sterwende Nessos het Deianeira, vrou van Herakles, die advies ontvang om van sy bloed aan ’n kleed van haar man te smeer sodat hy haar altyd getrou sal wees. As Deianeira hoor dat Herakles ná sy laaste taak die jong prinses Iole met hom saamgebring het, stuur sy vir hom die kleed wat, as hy dit aantrek, begin te brand. Hierdie gegewe lê ten grondslag van die verhouding tussen Gudenov, Katy en Iole in die roman. Hier tree Gudenov (let op die verwantskap tussen sy naam en De Goede) as alter ego van De Goede op. Ook ingebed in die verhaal is die misterieë van Demeter (die D-diens waaraan De Goede behoort) wat vrugbaarheid en groei bewerkstellig. Die verhaal word ’n satire op die wyse waarop geestelike inhoude in die moderne samelewing vervlak word deur ’n valse orde, waar die verbruikersgemeenskap en allesoorheersende fokus op geld geestelike waardes as riglyn vir die lewe vervang. Hierdie drie romans word later saamgebundel as ''Die Silberstein-trilogie''.<ref>Antonissen, Rob. Spitsberaad. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref><ref name="botha">Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 23 no. 1, Maart 1983</ref><ref>Malan, Charles. Beeld, 18 September 2006</ref><ref>Smuts, J.P. Die Burger, 20 Desember 1984</ref> <ref name="breyt">Breytenbach, Kerneels. Die Burger, 25 November 1982</ref>In Leroux se derde trilogie speel die ek-verteller wat na homself as ’n knolskrywer verwys die belangrikste bindende element. Hierdie klaarblyklike verwysing na homself en ook die verwysings na sy oeuvre en die herverskyning van verskeie van sy karakters uit vorige boeke beteken dat hierdie trilogie ook gelees moet word as besinning oor die skryfkuns in die algemeen en sy eie skryfkuns in die besonder. In<ref>Van der Walt, P.D. Standpunte. Nuwe reeks 74, Desember 1967</ref> ''18-44'' is dit die genre van die briefroman of belydenisroman wat aan die beurt kom, waar ’n 18-jarige meisie, mej. X, ’n brief skryf aan die 44-jarige skrywer mnr. Y en so ’n briefwisseling begin wat ’n jaar lank duur, waarna mej. X 19 (volwasse) word en mnr. Y 45 (middeljarig) elkeen dan ’n nuwe lewensperiode betree. Haar briewe bestaan slegs by wyse van aanhalings en verwysings, terwyl mnr. Y in sy briewe belydenis doen van sy lewe en hom so algaande meer bekendstel en sodoende ook tot groter selfkennis en bewustheid van eie identiteit vorder. Dit geskied teen die agtergrond van vier vroue wat ’n groot invloed op sy lewe uitoefen en tegelykertyd simbole is van vier tydperke in die geskiedenis van die twintigste eeu en fases in die groeiproses van sy eie persoonlikheid en sy skrywerskap. Die teringmaer tante is verpersoonliking van die twintigerjare se soeke na plesier, die geliefde Rus verpersoonlik die vergoddelikte totalitêre staat van Rusland, die manies-depressiewe vrou is ook die Walkure, waarmee die Germaanse goderyk van Valhalla en die Götterdämmerung geïmpliseer word, asook die Ariese ideaal van Duitsland se Nasionaal-Sosialisme en die verwoesting van Europa in die Tweede Wêreldoorlog, terwyl mej. X die jeugdige en die jeugkultus van die sestigerjare verteenwoordig. Die jeug is egter ook simbool van snelle veranderings en hierdie gedurige ommekeer van toestande waaraan mens en samelewing onderworpe is, speel ’n belangrike strukturele rol in die roman. Die verhaalelement is basies en word vervat in die briewe van mnr. Y en aanhalings uit die briewe van mej. X. Die lewensloop van mnr. Y word gaandeweg meegedeel, met sy jeugjare deurgebring by sy “teringmaer tante” en “estetiese oom”, sy universiteitsopleiding, eerste romanses en huwelik met die dogter van ’n “Swartlandse slagter” en sy verhouding met die Rus vir wie hy gereeld in ’n parkie in die stad ontmoet en wat aan hom ’n sekere afwisseling gee van sy saai huwelik met sy “dowe, mank, manies-depressiewe vrou”. Uiteindelik pleeg sy vrou selfmoord as sy ontdek dat die liefdesbriewe van haar “minnaar” deur mnr. Y self geskryf is; word die Rus versoen met haar man nadat hy en sy kamerade mnr. Y in die parkie aangeval het; raak die briewe van mej. X al hoe minder terwyl sy die volwasse lewe tegemoet gaan; en bly mnr. Y eindelik alleen en eensaam agter. Aan die einde verdoop hy sy huisie by die see tot “Breidablick”, die woning van die Germaanse god Balder, wat in ’n nuwe wêreld verrys en begin hy om as ernstige skrywer die roman te skryf wat sy tante al die jare van hom verwag het. Die titel vind nie net weerklank in die ouderdomme van mej. X en mnr. Y nie, maar ook in die ander verhoudings van mnr. Y: met sy 44-jarige tante toe hy self agtien was en met sy eie vrou en die Rus, wat albei vier en veertig is. Sodoende betrek ''18-44'' dus verskillende generasies met hulle lewensuitkyk en -ideale en verskillende tydperke in die gang van die mens se geskiedenis.<ref>Fourie, Paula LitNet: http://www.litnet.co.za/wagneriaanse-vergestaltings-in-etienne-leroux-se-18-44/</ref> In ''IsisIsisIsis''<ref>Botha, Elize. Standpunte. Nuwe reeks 88, April 1970</ref> gaan die knolskrywer op reis en dit is duidelik dat die reisverhaal hier as genre aan die beurt kom, wat hier deur die beskrywing van oppervlakkige toeriste-attraksies en die talle besoeke aan restaurante geparodieer word. In die antieke mitologie deurreis Isis die wêreld om Osiris, wat deur sy broer Set vermoor en later in veertien stukke gesny is, heel te maak. Die knolskrywer verklaar dat hy reis om homself heel te maak en soek dus as hedendaagse Osiris na ’n Isis om hom bymekaar te bring. Sy poging is om deur middel van ’n Europese reis en kennismaking met dertien vroue (waar hy in elkeen aspekte van Isis terugvind) die veertien stukke van die verminkte Osiris tot ’n nuwe geheel gevoeg te kry. Hierdie herskepping van die Isis-Osiris mite geskied teen die agtergrond van die Tarotkaarte, wat tot fortuinvertellery gebanaliseer word maar in werklikheid ’n pelgrimsreis tot sieleheil van die pelgrim is. Die knolskrywer se reis is dus ’n poging om tot rus te kom, homself te begryp en te aanvaar en homself so heel te maak, as individuasieproses in die Jung-filosofie, waardeur hy ook ontwikkel van knolskrywer tot volwaardige kunstenaarskap. ''Na’va''<ref>Na’va Brink, André P. ''Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref> is ’n parodie op die elegie of dodedans en die titel is ontleen aan die vers uit die Hooglied van Salomo wat ook as motto vir die roman dien: “Sjichorani ve na’va, I am black but comely, ek is bruin gebrand maar lieflik”. ''Na’va'' kan dus na aanduiding van die Engelse vertaling as “swart” gelees word, wat weer assosiasie met die dood en rou oproep. Die knolskrywer se neef Georgie, enigste kind van sy oom, die patriargale grootboer Oom George, het selfmoord gepleeg. Op die begrafnis wat op ’n soort karnavalfees uitloop, gesels die knolskrywer en sy oom oor die gestorwene en die redes vir sy selfmoord, met verwysing na die vier vroue in Georgie se lewe. Die vraagstelling oor Georgie se selfmoord is terselfdertyd ’n soeke na die sin van lewe en dood, terwyl die verhaal bewustelik handel oor die poging van die knolskrywer om deur middel van sy kunstenaarskap ’n onverganklike werk te lewer, al is hierdie strewe na singewing ook by voorbaat tot mislukking gedoem. Naas uiteenlopende aanwesiges soos ’n adjunk-minister en ’n sigeuner is daar ook ’n aantal karakters uit Leroux se vorige romans teenwoordig, insluitende Juliana Doepels, Jock Silberstein, Demosthenes H. de Goede en Brigadier Ornassis E. Die fees word gekenmerk deur groteske gebeure soos tante Sofia wat die mees bisarre vuurwerke laat afskiet, Juliana Doepels wat die een bom na die ander laat ontplof en die lede van die D-diens wat vir arrestasies sorg en alles dra so by tot ’n groteske fantasie. Oom George se plaas ontwikkel algaande in ’n hele klein mikrokosmos. Die sewedaagse rou (Jesjiva) wat met ’n begrafnis gepaardgaan, word hier gekoppel met die donker god Sjiva uit die Hindoe-goderyk (sowel god van vernietiging as vrugbaarheid) en die kadawer (nulpunt of kollektiewe niks) van die Joodse staat Sjava. Die vraag na die sin van Georgie se lewe word teen hierdie agtergrond beredeneer, terwyl die fees plaasvind en vernietiging dreig. Met die koms van die daeraad is daar egter herlewing en kan die swart van die nulpunt weer met ’n dans begin. Hierdie dodedans het soos in die klassieke klaagsang ’n troostende werking. Hierdie drie romans word later saamgebundel as ''Die 18-44 trilogie''. ''Magersfontein, O Magersfontein!''<ref>Le Roux, André. Die Burger, 30 Augustus 1990</ref> is ’n parodie op die<ref>Brink, André P. Rapport, 21 November 1976</ref> historiese roman en waarskynlik hoofsaaklik gebaseer op die mite van die<ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref> Germaanse godeskemering, waar die gode by <ref>De Vries, Abraham. Beeld, 15 November 1976</ref>[[Valhalla]] verslaan word en die wêreld deur die Ryn<ref>Huisamen, Tim. Standpunte, Nuwe reeks 132, Desember 1977</ref> oorstroom word. In die besonder werk Leroux egter met die historiese gegewens rondom die [[Slag van Magersfontein]]<ref>Koen, Renske. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 15 no. 1, Februarie 1977</ref> waartydens generaal-majoor Wauchope, “liefling van Skotland”,<ref>Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref> sy lewe verloor het en die Skotse Hoogland-Brigade van vierduisend manskappe met die nagtelike opmars van [[11 Desember]] [[1899]] verslaan is deur die Boere wat vanuit gunstige verdedigingsposisies in die loopgrawe kon vuur. ’n Hedendaagse televisiespan het ten doel om die gebeure van die Slag van Magersfontein tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] te rekonstrueer en te verfilm, terwyl die geskiedkundige gebeure uit verskeie invalshoeke deur die vertolkende verteller en verskeie lede van die geselskap verhaal word. Die projek stuur egter, net soos die krygers van weleer, op ’n ramp af omdat hulle deur oorstromings getref word, wat ook as die sondvloed gesien kan word. Weens die diversiteit van die geselskap kan hulle gesien word as ’n verteenwoordiging van die deursnee samelewing en hulle avonture weerspieël feitlik al die doodsondes. Hierdie roman verskil in baie opsigte van die voorafgaande drie trilogieë, in so ’n mate dat dit as ’n vernuwing in Leroux se oeuvre beskou kan word. Daar word by geleentheid gepraat van Jung en die Kollektiewe Onbewuste en daar is verwysings na die Germaanse godeskemering, die Hebreeuse Armageddon en die Keltiese mites, terwyl die slot as geheel as ’n tweede sondvloed gesien kan word. Desnieteenstaande is die mitologiese verwysings in hierdie roman veel geringer en kan die stuk Suid-Afrikaanse geskiedenis beskou word as die vernaamste mitiese onderlaag. Telkens, terwyl die verfilmingsprojek aan die gang is, word die aanwesiges deur karakters soos Amicus Achtung, Hans Winterbach, dr. Fyella Amakaia-Laird, Aristophanes Pompidous, lord Sudden en lord Seldom toegespreek, wat bepaalde aspekte van die historiese gebeure belig. Mites uit die Afrikanergeskiedenis word ook as verwysing gebruik, sodat die roman verder gesien kan word as ’n satire op die Afrikanergemeenskap. Deurentyd word die verlede teen die hede afgespeel en word daar gesoek na die sin van beide. ''Magersfontein'', ''O Magersfontein!'' word verdeel in drie fases, gevolg deur ’n epiloog. Die eerste fase, ''Verkenningstog'', bring die leser op hoogte van die belangrikste karakters en lig hom kortliks in oor die historiese agtergrond van die slagveld. Die tweede fase, ''Vooraand en bliksem'', konsentreer op die optog na Headquarters Hill terwyl die reën geleidelik toeneem. Die derde fase, ''Die slagting'', gee ’n herhaling van die historiese gebeure terwyl die Verkeerspolisie, die Weermag en die Departement van Waterwese die deelnemers aan die projek in die vloed behulpsaam is. In die epiloog sluit die woorde van die Minister aan by die konvensie van die moraliserende slot waarin ’n les vir die lesers geleer word, maar hier kan die Minister met sy retoriese woordgebruik vir die aanwesiges geen sinvolle boodskap oordra nie en verstaan hulle nie wat sy boodskap, indien enige, was nie. Hierdeur word die boodskap van die futiliteit van oorlog versterk, terwyl die gebrek aan meelewing van die gehoor ’n aanklag is teen die daadloosheid van teenswoordige landsburgers. Hierdie roman is ’n vernuftige en komplekse satire op die Suid-Afrikaanse samelewing.<ref>Viljoen, Louise LitNet: http://www.litnet.co.za/etienne-leroux-se-die-18-44-trilogie-bied-veelvlakkige-waarde/</ref> ''Magersfontein, O Magersfontein!'' word in 1976 met die C.N.A.-prys en terwyl die boek verbied is, in 1979 met die Hertzogprys bekroon.<ref>Penfold, Greg en De Kock, Leon Tydskrif vir Letterkunde: http://www.letterkunde.up.ac.za/argief/52_1/06%20Penfold%20De%20Kock%20WEB%2002.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808193759/http://www.letterkunde.up.ac.za/argief/52_1/06%20Penfold%20De%20Kock%20WEB%2002.pdf |date= 8 Augustus 2017 }}</ref><ref>Prins, M.J. Literator: http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/561/731</ref> ''Onse Hymie''<ref name="botha" /> is Leroux se toeganklikste werk.<ref>Brink, André P. Rapport, 14 November 1982</ref> Dit word in drie dele afgebaken en vertel van die Joodse smous Hymie<ref>Smuts, J.P. Die Burger, 18 November 1982</ref> (parodie van die [[wandelende Jood]]) en sy metgesel Johannes Garries,<ref>Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref>’n bruinman en handlanger van ’n beroemde teler van Brahmaanbulle.<ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 2, Mei 1983</ref> In die eerste deel ontmoet hulle mekaar na ’n partytjie om die oorwinning van ’n Brahmaan-bul op die Noord-Vrystaatse skou te vier en hulle besluit om saam verder deur die Karoo te reis. Onderweg doen hulle in die tweede deel aan by ’n spa (die Vleispaleis) en beleef verskeie fantastiese avonture. Die Vleispaleis of spa vir oorgewig mense, waarin die grootste deel van die gebeure afspeel, word gaandeweg ’n mikrokosmos van die moderne en spesifiek Suid-Afrikaanse samelewing. Hier word uiteenlopende groepe bymekaar gevoeg en ’n besondere geestigheid word bereik met die jukstaponering van uiteenlopende groepe wat strek vanaf die Hell's Angels, Swart Skrywers van Soweto en Black Sash tot die Wit Kappiekommando, Aksie Morele Standaarde en telers van Brahmaanbulle. Hierdie groepe word almal blootgestel aan uitbuiting binne die kommersiële opset waar bedrog, pretensie en rykdom heers. Die diversiteit van die aanwesiges het tot gevolg dat die apartheidswetgewing wat vir “vreedsame naasbestaan” moet sorg, totaal ontoereikend blyk te wees. Daar is telkens met die aankoms van ’n verdere groep ’n geskarrel in verband met hulle toelaatbaarheid, sodat die rekenaar van die Ontvangdame uiteindelik as gevolg van die teenstrydighede die gees gee. Die aankoms van hierdie uiteenlopende skare besoekers word deur ’n aardbewing gevolg en die verslankingsoord verval tot ’n moderne House of Usher (na aanleiding van ’n kortverhaal van Edgar Allan Poe, waar die ineenstorting van die kasteel simbolies is van die verval van die mens). Die roman eindig met die aankoms van ’n groep oorlewendes in BFW (Beaufort-Wes?), hoofstad van die Karoo, en Hymie se dood in ’n swart woonbuurt, waar hy as sondebok slagoffer is van irrasionele geweld. Die aard van die reis en die karakters roep Cervantes se roman oor Don Quijote en sy metgesel Sancho Panza op, wat reeds ’n parodie op die ridderroman was. Die roman word afgesluit met die ''Post mortem en voorlopige ondersoek'', waarin foutiewe inligting oor Hymie se persoon en die redes vir sy dood aangeteken word, wat die leser dwing om self te besin oor die ware redes. Die soektog na die self en selfkennis is ’n integrale deel van die roman, met Hymie wat gedurig van identiteit verwissel. Op hulle reis ondervind hulle die verval van talle apartheidstrukture en die toename van anargie en swart woede, wat ’n gevoel van naderende onheil skep oor die heersende toestande in die land. In hierdie roman is die mitologiese onderbou afwesig, hoewel dit gesien kan word as ’n parodie op die sogenaamde betrokke roman. ''Onse Hymie'' word in [[1983]] derde geplaas tydens toekenning van die Louis Luyt-prys. Na die trauma rondom die verbod op ''Magersfontein, O Magersfontein!'' en die lou ontvangs wat ''Onse Hymie'' ontvang, vind Leroux dit moeilik om te skryf. ’n Beplande fotoboek van ’n tipiese Vrystaatse dorpie, met foto’s van Paul Alberts en byskrifte van Leroux, word deur die uitgewers afgewys omdat die byskrifte nie pittig genoeg is nie en hierdie manier van skryf nie by Leroux se styl pas nie. In 1984 gee ’n literêre komitee aan hom die opdrag om ’n roman te skryf met die oog op die komende Hugenote-gedenkfees. Leroux dring aan op totale vryheid sonder enige inmenging en doen uitvoerige navorsing en skryf meer as sestig bladsye van die manuskrip, wat hy voorlopig ''Die kaping'' noem. Wanneer die komitee egter later wel voorskriftelik raak, sien hy af van die voorneme om die roman klaar te skryf. Na sy dood word die onvoltooide manuskrip en bykans vyftig getikte bladsye aantekeninge in ’n faksimilee-uitgawe uitgegee as <ref>Kannemeyer, J.C. Die Burger, 30 Augustus 1990</ref>''Die suiwerste Hugenoot is Jan Schoeman''. Dit is uiteraard onmoontlik om kommentaar te lewer oor die verdienste van hierdie onvoltooide roman, maar sy woordvaardigheid is reeds duidelik waarneembaar. Die roman sou klaarblyklik met drie gebeurtenisse werk, naamlik die koms van die [[Hugenoot|Hugenote]] in [[1688]], die herdenkingsfees van 1988 en die kaping van ’n plesierboot wat raakpunte met die Achille Lauro van die tagtigerjare het. ''Die suiwerste Hugenoot is Jan Schoeman'' is in [[1990]] op die kortlys vir die toekenning van die Ou Mutual-prys en word in dieselfde jaar genomineer vir die Rapportprys. === Ander prosa<ref>Smuts, J.P. Die Burger, 27 Oktober 1983</ref><ref>Botha, Johann. Tydskrif vir Letterkunde, Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980</ref><ref>Brink, André P. Standpunte. Nuwe reeks 144, Desember 1979</ref><ref>Smuts, J.P. Beeld, 4 Junie 1979</ref><ref>Van Coller, H.P. Die Transvaler, 21 Julie 1979</ref> === Sy kortverhaal, ''Die erdestukkies'', wat hy voorheen sonder sukses aan Afrikaanse tydskrifte voorgelê het, verskyn in [[1957]] deur bemiddeling van Jan Rabie in die Nederlandse ''Schrijversalmanak''. ''Die man van Nizjni-Nowgorod'' word op [[23 Mei]] [[1958]] deur ''Die Huisgenoot'' gepubliseer en in 1973 deur Hennie Aucamp opgeneem in die versamelbundel ''Bolder''. Hierdie verhaal kontrasteer die lewe en drome van die Rus Vladimir Alexei Mutsjnik, wat ’n kafee-eienaar in Springs aan die Oos-Rand is, met sy meer deftige afkoms en omstandighede in Rusland. Mutsjnik droom van ’n uitbreiding aan sy viswinkel, maar moet sy digter aan mans beskikbaar stel om die fondse te verkry. Die reeks kontraste tussen Suid-Afrika en Rusland, hede en verlede, en werklikheid en fantasie gee dan ’n beeld van ’n immigrant en sy dogter se bestaan in ’n wêreld waarin hulle wesentlik ontuis is. In die eerste nommer van die tydskrif ''Sestiger'' in [[1963]] verskyn ''Rustendal 17'' (’n fragment uit ’n onvoltooide roman), terwyl sy radiopraatjie oor vernuwing in die prosa in die laaste nommer in 1965 gepubliseer word. In die Mei 1976 uitgawe van ''Tydskrif vir Letterkunde'' verskyn ’n vroeë ongepubliseerde werk van hom onder die titel ''Kroegtoneel'', terwyl die kortverhaal ''Die Afrikaner as verkoopsman en smous op die platteland'' in ''The bloody horse'' van September-Oktober [[1980]] opgeneem word. Die artikel ''BFX'' in sy kenmerkende ironiese styl oor die stad Bloemfontein verskyn in ''Standpunte'' van Augustus 1978. In ''Windroos'' word opgeneem ''’n Dag in Berg-en-Dal'', wat in die eerste uitgawe van die tydskrif ''Contrast'' verskyn het. [[Abraham H. de Vries]] neem dit ook op in ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' en [[Merwe Scholtz]] neem dit op in ''Vertellers 2''. Hierdie verhaal neem die uiterlike vorm van ’n draaiboek aan, waar die veelvuldige oorgange na ander milieus en mense telkens die fokuspunt van die verhaal verander. Deur hierdie flitse word die dorp uitgebeeld en die keuse van die dorpenaars en hulle bedrywighede kondig verskillende temas aan. Reeds die titel van die verhaal suggereer ’n mikrokosmos. Al hierdie stukke word later saamgebundel in ''Tussenspel'', die bundel wat sy verspreide tekste saambundel. [[Koos Human]] neem ''’n Trougeskenk van Giepie Ollenwaar'' (’n fragment uit ''Sewe dae by die Silbersteins'') op in die bloemlesing ''Willekeur'', terwyl Merwe Scholtz ''Die ballonvaart'' (’n fragment uit ''Magersfontein, O Magersfontein!'') opneem in ''Vertellers''. ’n Beskrywing van sy geboortedorp ''Oudtshoorn'' verskyn in ''Vertellers'' van Merwe Scholtz, terwyl ''Vormloos soos die landskap'', ’n beskrywing van Suidwes-Vrystaat, in ''Son op die land'' opgeneem word. Sy verspreide korter tekste word deur [[J.C. Kannemeyer]] in twee bundels versamel.<ref>Le Roux, André. Beeld, 20 April 1981</ref> ''Tussenspel'' bevat sy kreatiewe skryfwerk, soos die kortverhale <ref>Malan, Charles “Die Transvaler” 18 Mei 1981</ref>''Die man van Nizjni-Nowgorod'', ''Die rooi ster'' (met sy wisseling van perspektief),<ref>Wiehahn, Rialette. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 1, Februarie 1982</ref> ''’n Dag in Berg-en-Dal'' en ''Kaartjie vir oortreding''. In laasgenoemde verhaal maak hy oorwegend gebruik van dialoog tussen drie karaktertipes in ’n kroeg om die situasie en verhaal uit te beeld. Daar is Johnie (die rokjagter wat slegs in seks belangstel, al is hy getroud), Jackie (ook getroud, wat voorgee dat hy ’n haan onder die henne is maar in werklikheid maar min sukses op buite-egtelike seksuele gebied het) en die ek (’n vaal en saai mannetjie). Hierin is dit duidelik dat hy selfs in sy vroegste skryfwerk nie gehou het aan die beperkinge van die tradisionele gemoedelik-lokaal realisme nie en reeds vroeg “gewaagde” onderwerpe soos drank en sekspraatjies uitgebeeld het. Die vroeë ''Kroegtoneel'' en ''Die bul wat nie wou sterf nie'' toon woordelikse ooreenkomste met tonele in ''Die mugu'' en ''IsisIsisIsis'' onderskeidelik, terwyl stukke soos ''’n Dag in Berg-en-Dal'' en die [[1972]]-voordrag oor Koffiefontein die wêreld van sy onmiddellike omgewing oproep. Hierdie bundel bevat ook die korter prosatekste wat opgeneem is in bundels soos ''Windroos'', ''Herinnering se wei'', ''Son op die land'' en ''Wynland''.<ref>Le Roux, André. Beeld, 20 April 1981</ref> ''Tussengebied'' bevat<ref>Malan, Charles. Die Transvaler, 30 Maart 1981</ref> sy lesings en artikels oor die literatuur en die taak van die skrywer en hierdie bundel word in 1981 bekroon met die Perskorprys.<ref>Wiehahn, Rialette. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 1, Februarie 1982</ref> == Eerbewyse en toekennings == === Toekennings === Leroux ontvang die volgende toekennings:<ref name=":1" /> * [[Hertzogprys]] vir Prosa vir ''Sewe dae by die Silbersteins'', 1964 * Hertzogprys vir Prosa vir ''Magersfontein, O Magersfontein!'', 1979 en CNA Literêre Toekenning * CNA Literêre Toekenning vir ''Een vir Azazel'' * Perskor-prys vir ''Tussengebied,'' 1981 === Eerbewyse === Hy ontvang eredoktorsgrade van die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]] in [[Pietermaritzburg]] (D.Litt. honoris causa) op [[6 Mei]] [[1978]], die Universiteit van die Oranje-Vrystaat in [[1985]] en die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] in [[1987]]. Op [[13 Oktober]] [[1980]] ontvang hy tydens die viering van Grey-Kollege se 125e herdenking ’n eretoekenning van hierdie skool. Per geleentheid van sy sestigste verjaarsdag in [[1982]] word twee huldigingsbundels aan hom oorhandig, ''Beeld van waarheid onder'' redaksie van A.P. Grové (waarin verskeie literators artikels skryf) en ''Die oog van die son''<ref name="breyt" /> onder redaksie van Charles Malan (waarin resensies en artikels oor Leroux se romans en aspekte daarvan gebundel word)''.'' Charles Malan en [[H.P. van Coller]] stel in 1983 die ''Bronnegids: Etienne Leroux'' saam om studie en navorsing oor sy werk te vergemaklik. In 1983 word erelidmaatskap van die Afrikaanse Skrywerskring aan hom toegeken. Met sy 65ste verjaarsdag in 1987 word ’n seminaardag deur die departemente van Afrikaans en Nederlands van die Vrystaatse en Potchefstroomse Universiteite in samewerking met die Etienne Leroux-navorsingsprojek van die Universiteit van die Vrystaat aangebied. In hierdie jaar versorg Charles Malan en H.P. van Coller ook die huldigingsbundel ''Vanweë die onbewuste'', waartoe literatore essays oor sy werk lewer. Sy werke word in onder andere [[Engels]], [[Nederlands]], [[Frans]] en [[Noors]] vertaal. Van die jare sewentig af word verskeie M.A.-verhandelings en doktorale proefskrifte aan Leroux se werk gewy. H.P. van Coller behaal sy doktorsgraad aan die Randse Afrikaanse Universiteit met ''Etienne Leroux as siklusbouer'', terwyl Charles Malan ook oor sy werk promoveer en met ''Misterie van die alchemis'' die mees omvangryke werk oor Leroux se [[oeuvre]] publiseer. Selfs kreatiewe werke word aan hom en sy boeke gewy, soos [[Pieter Fourie]] se drama ''Gert Garries – ’n Baaisiekel babelas'' (na aanleiding van die karakter uit ''Magersfontein, O Magersfontein!'') en die drama ''Slaghuis'' van Willem Anker, wat gebaseer is op motiewe en karakters uit Leroux se werk. Die Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie maak ’n dokumentêre program oor sy lewe wat in 1990 onder die titel ''’n Man soos Stephen'' op televisie gebeeldsaai word. ''Tydskrif vir Letterkunde'' wy hulle November 1990-uitgawe aan sy werk. Digters soos [[Johann de Lange]] (''Etienne Leroux 1922–1989'') en Phil du Plessis (''Brief in rook'') bring in gedigte hulde aan hom en Ingrid Winterbach beskryf in hoofstuk 17 van ''Die boek van toeval en toeverlaat'' die optog van die stakende munisipale werkers wat terugslaan op sy werk in tonele soos die optog aan die slot van ''Hilaria'' en die boek ''Na’va''. In Julie [[2003]] reël die Departement Afrikaans-Nederlands van die Universiteit van die Vrystaat ’n Leroux-dag as deel van die ''Volksblad''-Kunstefees, waar Pieter Fourie die hoofspreker is en Elize Botha, [[Hein Viljoen]], Jaco Fouché, Ingrid Winterbach en sy dogter Cherié ook referate lewer. Hierdie referate word later uitgegee deur ''Stilet''. Sy werk word ook in die buiteland hoog aangeslaan en Penguin bundel in 1972 die drie romans in die Silberstein-trilogie onder die titel ''To a dubious salvation'' in hulle ''Modern Classics'' reeks. Hy ontvang in [[2009]] [[postuum]] ’n Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning, geborg deur die Departement van Kuns en Kultuur, vir sy lewensbydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde. == Publikasies == Werke uit sy pen sluit in:<ref>Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letteren: http://www.dbnl.org/auteurs/zuidafrika/auteur.php?id=lero007</ref><ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3ALeroux%2C+Etienne%2C&qt=hot_author</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1955 |''Die eerste lewe van Colet'' |- |1957 |''Hilaria'' |- |1959 |''Die mugu'' |- |1962 |''[[Sewe Dae by die Silbersteins|Sewe dae by die Silbersteins]]'' |- |1964 |''[[Een vir Azazel]]'' |- |1966 |''[[Die derde oog]]'' |- |1967 |''18-44'' |- |1969 |''IsisIsisIsis'' |- |1972 |''Na'va'' |- |1976 |''[[Magersfontein, O Magersfontein!]]'' |- | |Tussenspel |- | |Tussengebied |- |1982 |''Onse Hymie'' |- |1984 |''Die Silberstein-trilogie (Sewe dae by die Silbersteins; Een vir Azazel; Die derde oog)'' |- |1986 |''Die eerste siklus (Die eerste lewe van Colet; Hilaria; Die mugu)'' |- |1990 |''Die suiwerste Hugenoot is Jan Schoeman'' |- |2008 |''Die 18-44 trilogie (18-44; IsisIsisIsis; Na’va)'' |} == Bronne == === Verhandelings en proefskrifte === * Barendse, J.M. (2007) ʼn Vergelykende studie van Die eerste siklus deur Etienne Leroux en Die avonture van Pieter Francken deur Jaco Fouché. Universiteit Stellenbosch. * Bornman, M. (1990) Die alter ego in die romans van Etienne Leroux. Universiteit van Kaapstad. * Botha, W. (1987) Die pikareske grondpatroon in enkele werke van Etienne Leroux. Universiteit van die Vrystaat. * Brümmer, A. (2013) Die rol van die demoniese in Den spieghel der salicheit van Elckerlijc, Mariken van Nieumeghen en Sewe dae by die Silbersteins (Etienne Leroux)-'n vergelykende studie. Universiteit van die Vrystaat. * Coetser, A. (1983) Die implisiete leser in Etienne Leroux se Magersfontein, O Magersfontein!. UNISA. * Corb, J. (2013) Magersfontein, o Magersfontein! as 'n wending tot die realisme in die werk van Etienne Leroux. Universiteit van Pretoria. * De Bruto, A. (1980) 'n Interpretasie van die Derde oog van Etienne Leroux. UNISA. * De Vries, M.N. (1987) Die fantastiese as literêre soort, met spesifieke verwysing na die oeuvre's van Etienne Leroux en Willem Brakman. Universiteit van Johannesburg. * Du Plooy, H. (1981) Die verhaal in Laat vrugte (CM van den Heever) en 18-44 (Etienne Leroux). Universiteit van Pretoria. * Goosen, I. (1980) Ontleding van Die Derde Oog van Etienne Leroux. Noordwes Universiteit. * Grobler, D. (1977) Colet van Velden as buitestaanderfiguur by Etienne Leroux. Noordwes Universiteit. * Hauptfleisch, H. (1980) Enkele terugkerende motiewe in die romankuns van Etienne Leroux. UNISA. * Heydenrych, T. (1975) Die mitiese patroon en sielkundige grondslag in die moderne roman met spesiale verwysing na Isis Isis Isis van Etienne Leroux. Universiteit van KwaZulu-Natal. * Jacobs, J. (1985) Die begrip Satire in die Etienne Leroux-kritiek. RAU. * Jacobs, J.F. (1992) Die karikatuur in die romankuns van Etienne Leroux. Universiteit van Pretoria. * Koen, R. (1972) Die verteller in Etienne Leroux se 18-44 en Isis Isis Isis .... Universiteit van Pretoria. * Lindenberg, A. (1975) ‘n Kentering in die Afrikaanse prosa rondom 1960-mite-ontginning en vertelpatrone by Etienne Leroux en Dolf van Niekerk. Universiteit van die Wes-Kaap. * Lucia, C. (2006) Reading Etienne Leroux- a Libretto based on Seven Days at the Silbersteins and a Preface. Universiteit van die Witwatersrand. * Mouton, M. (1976) Enkele sikliese aspekte in die Welgevonden-trilogie deur Etienne Leroux. Universiteit van KwaZulu-Natal. * Penfold, G. (2013) Welgevonden revisited. A new translation of Sewe Dae by die Silbersteins (Etienne Leroux), and its literary-critical rationale. Universiteit Stellenbosch. * Pottas, C. (1984) Destruksie in die romans van Etienne Leroux. Noordwes Universiteit. * Steyn, I. (1980) Visioenere perspektiefverruiming in Etienne Leroux se tweede trilogie. Universiteit van die Vrystaat. * Steyn, R. (1992) Humor in die algemeen en met spesifieke verwysing na die romans van Etienne Leroux. Universiteit van Kaapstad. * Stroebel, M. (1978) Tyd as struktuurelement in Na'va van Etienne Leroux. Noordwes Universiteit. * Swanepoel, P.H. (1974) Ruimtelike plasing as struktuurmoment in die romankuns van Etienne Leroux. Noordwes Universiteit. * Teise, V. (1996) Tekswysigings in "die eerste siklus" (Leroux) - 'n evaluerende ondersoek in die lig van die Afrikaanse edisietegniek. Universiteit van die Vrystaat. * Teise, V. (2002) 'n Edisietegniese voorstel vir die samestelling van 'n histories-kritiese uitgawe van Die eerste lewe van Colet (Etienne Leroux). Universiteit van die Vrystaat. * Van Coller, H. (1980) Etienne Leroux as siklusbouer. Universiteit van die Vrystaat. * Van de Rotte, C. (1996) Osiris' Heling. De mythe van dood en wederopstanding in Etienne Lerouxs derde cyclus. Universiteit van Leiden. * Van den Berg, L.D. (1988) Omskrywingskontruksies in die oeuvre van Etienne Leroux. RAU. * Venter, L. (1973) Satire en verskyningsvorme daarvan in die verhaalkuns van C.J. Langenhoven en Etienne Leroux. Noordwes Universiteit. * Viljoen, L. (1979) Die verwysingstegniek in Etienne Leroux se derde trilogie- 18-44, Isis Isis Isis… en Na’va. Universiteit Stellenbosch. * Wessels, H. (1998) Aspekte van die verhouding tussen primordialiteit en simbolisering met spesiale verwysing na werke van DJ Opperman en Etienne Leroux. Universiteit van Kaapstad. === Boeke === * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede''. Nasou Beperk Derde hersiene  uitgawe Tweede druk Elsiesrivier 1964 * Antonissen, Rob. ''Kern en tooi.'' Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963 * Antonissen, Rob. ''Spitsberaad''. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Antonissen, Rob. ''Verkenning en kritiek''. H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk 1980 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990.'' Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha Elize. ''Etienne Leroux as sosiale kommentator''. in Afrikaanse Skrywerskring. Die skrywer en die gemeenskap. Referate gelewer tydens die sesde vyfjaarlikse landswye skrywerskongres gehou te  Pretoria op 25 en 26 Maart 1976 * Botha, Elize. ''Prosakroniek.'' Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Botha, Elize. ''Etienne Leroux (1922–1989).'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Brink, André P. ''Aspekte van die nuwe prosa.'' Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe Derde druk 1972 * Brink, André P. ''Vertelkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Britz, E.C.; Kannemeyer, J.C. en Pheiffer, R.H. (reds.) ''Skanse teen de tyd.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad 1978 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis''. Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1983 * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1989 * De Wilde, Talitta. ''Die mugu.'' Academica. Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1988 * Du Plessis, P.G. ''Etienne Leroux''. in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Grobler, Hilda. ''Bolder''. Blokboeke 57 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1988 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Johl, Johann. ''Leroux-ABC''. Sikelela-Uitgewers Krugersdorp Tweede uitgawe 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en  Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. ''Ontsyferde stene''. Inset-Uitgewers Stellenbosch Eerste uitgawe Eerste druk 1996 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Leroux, Etienne. ''Jeugmomente''. in ''Herinnering se wei''. Perskor-uitgewery Johannesburg Tweede uitgawe Eerste druk 1977 * Lindenberg, E. ''Onsydige toets''. Academica Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1965 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Vierde  uitgawe Eerste druk 1973 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse  letterkunde.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985 * Smuts, J.P. ''Karakterisering in die Afrikaanse roman''. Hollandsch Afrikaansche Uitgevers Maatschappij  Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1975 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Van Coller, H.P. ''Tussenkoms''. HAUM Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1990 === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. ''Dood van Leroux ‘slag vir letterkunde’''. Die Burger, 3 Januarie 1990 * Appèlraad vir Publikasies. ''Die tweede beslissing oor ‘Magersfontein, O Magersfontein!’'' Standpunte. Nuwe reeks 148, Augustus 1980 * Appèlraad vir Publikasies. ''Die tweede beslissing oor ‘Magersfontein, O Magersfontein!’ II''. Standpunte. Nuwe reeks 149, Oktober 1980 * Barnard, Chris. ''’n Kraai vlieg laggend met lang hale die aand in''… Insig, Februarie 1990 * Botha, Elize. ''Het literatore nie te veel lesers vervreem nie?'' Insig, Februarie 1990 * Botha, Elize. ''Moraliteit en die roman of: weer eens na Welgevonden.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, no. 4, November 1990 * Botha, Elize. ''Die man met duisend gesigte: Woorde vir 25 Julie 1990''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Botha, Elize en Human, Koos. ''’n Man genoem Stephen''. Insig, Desember 1999 * Botha, M.C. I''n gesprek met Etienne Leroux.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 1, Februarie 1984 * Brink, André P. ''Rooistefaans: Gremlin en Guru''. Standpunte. Nuwe reeks 159, Junie 1982 * Brink, André P. ''En waar staan sy boeke in 1987?'' Rapport, 21 Junie 1987 * Buning, Tj. ''Die Derde Oog: ’n Poging tot insig en begrip.'' Standpunte. Nuwe reeks 69, Februarie 1967 * Cloete, Henry. ''Leroux se plaas onder die hamer.'' Rapport, 6 Desember 2009 * Cloete, T.T. ''Die hipertrofie van die ego in Leroux se ‘Isis’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 14 no. 2, Mei 1976 * Departement van Inligting. ''Die beslissing oor ‘Magersfontein, O Magersfontein!'' Standpunte. Nuwe reeks 133, Februarie 1978 * Du Plessis, P.G. ''Die Derde Oog: Tot sover Jung''. Standpunte. Nuwe reeks 69, Februarie 1967 * Du Plooy, Heilna. ''Die narratologiese struktuur van ’18-44’ van Etienne Leroux''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Engelbrecht, Theunis. ''Gedagtig aan pa Stephen''. Plus, 13 Junie 2002 * Engelbrecht, Theunis. ''O, Magersfontein – gaan hy wéér verbied word?'' Rapport, 19 Oktober 2003 * Engelbrecht, Theunis. ''’n (im)morele boek?'' Plus, 19 Junie 2002 * Ester, Hans. ''Die groteske wêreld van ‘Een vir Azazel’.'' Standpunte. Nuwe reeks 109, Oktober 1973 * Ester, H. Stephanus Petrus Daniel le Roux. ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden, 1990–1991''. Leiden 1992 * Fourie, Pieter. ''Die Leroux van Koffiefontein''. Insig, Mei 2002 * Hough, Barrie. ''Silbersteins word ’n musical!'' Rapport, 23 Augustus 1987 * Human, Koos. ''Greene en Leroux''. Insig, Mei 1991 * Jackson, C.J. ''Juliana Doepels – profetes of terroris?'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 1, Februarie 1988 * Jacobs, Frances. ''Die ridder word ’n mugu''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Johl, Johann. ''Die rol van die dialektiek in Etienne Leroux se ’18-44’ of Deur die oog van die Kosak.'' Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 20 no. 1, Maart 1980 * Johl, Johann. ''Tentatiewe omtrekke van ’n teks-ideologie: ‘Die suiwerste Hugenoot is Jan Schoeman’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Kannemeyer, J.C. ''Leroux se ‘duiwels op straat’ had die teoloë toe só verniet op hol''… Insig, Desember 1992 / Januarie 1993 * Kannemeyer, J.C. ''Op spoor van die jong Etienne Leroux''. By, 12 Mei 2007 * Kannemeyer, J.C. ''Etienne Leroux en Graham Greene: ’n eerste ontmoeting''. By, 26 April 2008 * Kannemeyer, J.C. ''Graham Greene besoek Suid-Afrika''. By, 3 Mei 2008 * Kannemeyer, J.C. ''Stephen word toe oornag ‘Die Skrywer''’. Beeld, 5 Mei 2008 * Kannemeyer, J.C. ''Die professor en die snoeiskêr.'' By, 17 September 2011 * Koen, Renske. ''Die ek-verteller in Etienne Leroux se ’18-44’ en 'IsisIsisIsis’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 14 no. 2, Mei 1976 * Kotzee, André ''Sestig jare vir ’n Sestiger.'' Rapport, 13 Junie 1982 * Kruger, Joan. ''Terg en verneuk, sê Leroux.'' Die Transvaler, 18 Mei 1981 * Kühn, Willie. ''Jy moenie speel nie, maar bedoel om dood te maak''. Insig, Februarie 1990 * Leroux, Etienne. ''Die gevaarlike inhoud van die woord.'' Rapport, 6 November 1977 * Leroux, Etienne. ''Hoekom skryf ’n skrywer oor Magersfontein en hoekom Magersfontein, O Magersfontein?'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 18 no. 1, Februarie 1980 * Leroux, Etienne. ''My dans met God''. Insig, Augustus 1987 * Leroux, Etienne. ''Ons is die Ape van God''…Rapport, 9 Oktober 1988 * Malan, Charles. ''Die interaksie van enkele dieptestrukture in ‘Sewe dae by die Silbersteins''’. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 15 no. 3, Augustus 1977 * Malan, Charles. ''Rede by die oorhandiging van die Perskorprys aan Etienne Leroux vir ‘Tussengebied’ op 16 Mei 1981''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 3, Augustus 1981 * Malan, Charles. ''Vir ’n nawekie beskikbaar: Etienne Leroux / Stephen le Roux, op Janee, Koffiefontein, Vrystaat.'' Standpunte. Nuwe reeks 159, Junie 1982 * Malan, Charles. ''Die self en sy maskers – Etienne Leroux se ‘Tussengebied’ en ‘Tussenspel''’. Standpunte. Nuwe reeks 159, Junie 1982 * Malan, Charles. ''Wankelende Walkures en Flankerende Fiskale: die kreatiewe gebruik van eiename deur Etienne Leroux.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Malan, Charles en Van Coller, H.P. (Reds.) ''Bronnegids: Etienne Leroux.'' Academica Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1983 * Malan, Charles. ''Bebaarde eendstert en die spoke, mites en moegoes''. Insig, Februarie 1990 * Malan, Charles. ''’Terwyl transformasie plaasvind, gaan ek gatskeer’ – ’n gesprek met Etienne Leroux.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Meij, Koos. ''Die tema van ‘Die mugu’''. Klasgids. Jaargang 1 no. 4, Mei 1966 * Muller, Piet. ''So het die Afrikaner sy grootste skrywer verguis''. Insig, Februarie 1990 * Penfold, Grg en De Kock, Leon. ''To a dubious critical salvation: Etienne Leroux and the canons of South African English criticism.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 1 Herfs 2015 * Potgieter, André. ''Dankie vir persprys en R3 000.'' Die Transvaler, 11 Maart 1981 * Potgieter, André. ''Leroux: ’n Sestiger word sestig.'' Die Transvaler, 14 Junie 1982 * Roos, Henriette. ''Etienne Leroux (S.P.D. le Roux – 13 Junie 1922) – Bestekopname, 1977''. Tydskrif vir  Letterkunde. Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Sampson, Lin. ''’n Waarskynlike vriendskap''. By, 23 Februarie 2013 * Slabber, Coenie. ''’n Profeet is dood''. Rapport, 7 Januarie 1990 * Smith, Francois. ‘''Sewe dae’ word ’n opera''. Beeld, 4 Februarie 2005 * Smuts, J.P. ''Die verwysingsveld in ‘Die derde oog’ van Etienne Leroux''. Tydskrif vir Letterkunde.  Nuwe reeks 14 no. 2, Mei 1976 * Smuts, J.P. H''eildronk ingestel op Etienne Leroux by die toekenning van ’n eredoktorsgraad aan hom deur die Universiteit van Stellenbosch op 10 Desember 1987''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26  no. 2, Mei 1988 * Smuts, J.P. ''Etienne Leroux – die pad na die onsienlike''. Die Burger, 3 Januarie 1990 * Smuts, J.P. ''Die enkeling is deel van die groep.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Snyman, N.J. ''Die polemiek rondom ‘Sewe dae by die Silbersteins‘''. Tydskrif vir Letterkunde.  Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Steenberg, D.H. ''Rondom die verteller in ‘Magersfontein, O Magersfontein’''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 18 no. 1, Februarie 1980 * Theron, Anita. ''Die derde siklus van Etienne Leroux.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 15 no. 3, Augustus 1977 * Van Coller, H.P. ''’n Jaar om Etienne Leroux opnuut te ontdek.'' Rapport, 13 Junie 1982 * Van Coller, H.P. ''Die sikliese bouprinsipe in die werk van Etienne Leroux – ’n Evaluering''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Van Coller, H.P. ''Op soek na die verlore tyd''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Van Coller, H.P. ''Magersfontein: die dokumente''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 4, November 1990 * Van Coller, H.P. ''Om Leroux werklik te ken.'' By, 20 September 2008 * Van der Merwe, Kirby. ''Meneer Malan, ek is nié my pa nie''. By, 14 April 2012 * Van der Walt, P.D. ''Etienne Leroux se belangrikste prestasie?'' Standpunte. Nuwe reeks 78, Augustus  1968 * Van Deventer, Susanne. ''Aantekeninge oor ‘Magersfontein, O Magersfontein!’ as satire op  filmvervaardigers en ’n parodie op die film- en TV Draaiboek''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 15 no. 3, Augustus 1977 * Van Rensburg, F.I.J. ''Etienne Leroux as siklusbouer.'' Standpunte. Nuwe reeks 102, Augustus 1972 * Van Rooyen, Kobus. ''Die verbod op ‘Magersfontein’ en die regsgevolge.'' Insig, Februarie 1990 * Venter, Joe en Olivier, Fanie. ''Afrikaanse skrywers word vereer.'' Rapport, 8 September 1985 * Venter, L.S. ''Die religieuse motief in ‘Die derde oog''. Standpunte. Nuwe reeks 105, Februarie 1973 * Weideman, George. ''Leroux se Boereverneukery – Enkele gedagtes oor ‘Onse Hymie’ as parodie.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 2, Mei 1983 === Internet === * Kannemeyer, J.C. Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2009/07/07/RY/2/PDNews002-StoryB.html * Smuts, J.P. Die Burger: http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/1990/01/03/4/4.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://leroux.afrikaans.be/index.php?title=Tuisblad DELPhi – Die Digitale Etienne le Roux Projek] * [http://www.librairie-compagnie.fr/afrique-sud/auteurs/leroux.htm Librairie Compagnie Artikel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050907171632/http://www.librairie-compagnie.fr/afrique-sud/auteurs/leroux.htm |date= 7 September 2005 }} (In Frans) * [http://www.boekwurm.co.za/blad_skryf_klmno/leroux_etienne.html Boekwurm artikel oor Etienne Leroux] * M.A. Tesis oor Leroux: Barendse, Joan-Mari Universiteit van Stellenbosch: https://scholar.sun.ac.za/handle/10019.1/1878 == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Sestigers}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Leroux, Etienne}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Sterftes in 1989]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] qu8th5ukk043sn7g9ecuu4eajyswf6a 0 7632 2924589 2923355 2026-08-12T17:53:55Z Jcb 223 2924589 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = D.J. Opperman | bynaam = | beeld = DJ Opperman.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = D.J. Opperman omstreeks 1960. | geboortenaam = Diederik Johannes Opperman | geboortedatum = {{Geboortedatum|1914|9|29}} | geboorteplek = [[Dundee]], [[Natal (provinsie)|Natal]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1914|9|29|1985|9|22}} | sterfteplek = [[Stellenbosch]], [[Suid-Afrika]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika|1928}} | beroep = Digter en dramaturg | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Hertzogprys]] (1947, 1956, 1969 en 1980)<br />[[Hofmeyrprys]] (1954, 1956, 1966 en 1980)<br />[[Central News Agency-prys vir Letterkunde|CNA-prys vir Letterkunde]] (1964 en 1980)<br />Drie-Eeue Stigting-prys (1956)<br />Louis Luyt-prys (1980)<br />Gustav Preller-prys vir literêre kritiek (1985) | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Diederik Johannes Opperman''' (1914–1985) was 'n professor in [[Afrikaanse letterkunde]] aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]]. As [[Afrikaanse Digters|Afrikaanse digter]] en [[dramaturg]] verower hy die [[Hertzogprys]] vir beide [[poësie]] en [[drama]].<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Opperman,_Diederik_Johannes{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Lewe en werk == === Vroeë lewe en herkoms === [[Lêer:DJ Opperman 1960 Universiteit van Stellenbosch.jpg|duimnael|regs|D.J. Opperman aanvaar in 1960 die professoraat in Afrikaanse letterkunde aan die [[Universiteit van Stellenbosch]]. Hier hou hy op 26 Februarie daardie jaar die lesing "Kolporteur en kunstenaar", sy eerste openbare optrede in sy nuwe hoedanigheid.]] Diederik Johannes Opperman is op [[29 September]] [[1914]] op die familieplaas Geduld nr. 2 naby Dannhauser in die distrik [[Dundee]] in [[Natal (provinsie)|Natal]] gebore.<ref>Kannemeyer, J.C. “D.J. Opperman: ’n Biografie” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1986</ref><ref name=":0">Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/opperman.html</ref> Hy is die oudste van agt kinders, vyf seuns en drie dogters (van wie een vroeg oorlede is), van Diederik Johannes Opperman ([[5 Junie]] [[1891]] – [[20 Mei]] [[1943]]) en Heila Susanna Magdalena Botha ([[13 November]] [[1892]] – [[27 Augustus]] [[1956]]). Sy broers was Hermanus Lambertus (Maans) (gebore 1917), Louis Petrus (1923), Christiaan Christoffel (Chris) (1926) en Jacobus Abraham (Koos) (1930) en sy susters was Elizabeth Margaretha (Liz) (1918), Louisa Petronella (1920–1921) en Violetta Susanna (Vi) (1921). Sy vader slaag slegs standerd ses, maar was ’n skrander man wat weens gebrek aan geleerdheid nooit sy volle potensiaal verwesenlik het nie. Hy is aanvanklik boer op die familieplaas en later spoorwegwerker en versekeringsagent van beroep, maar was geïnteresseerd in die Oosterse wysbegeerte en die spiritisme en het in sy vrye tyd geskilder. Die gesin verhuis gereeld as gevolg van die vader se beroepsveranderinge. Dirk se eerste lewensjare bring hy op sy grootvader se plaas Stedham deur, naby die sendingstasie [[Glückstad]] in die distrik [[Vryheid]] in [[Natal]]. Weens die gesukkel om ’n lewe as boer te maak, verhuis die gesin in 1917 na [[Ladysmith]], waar sy vader se broer Chris reeds as spoorwegamptenaar werk en sy vader ook in hierdie amp by hom aansluit. In 1918 verhuis hulle na sy moeder se familiedorp [[Memel, Vrystaat|Memel]] in die [[Vrystaat]], waar die vader as [[grofsmid]] werk. Vanaf 1921 bly hulle op New Formosa, ’n klein spoorweghalte naby [[Estcourt]] in Natal, waar sy vader stasievoorman is. Aanvanklik gaan Dirk in Engels skool op Estcourt, en in 1922 verhuis die gesin na Hart’s Hill naby [[Colenso]], waar hy hier ook in Engels sy skoolopleiding voortsit. In 1923 verhuis hulle na Colenso self, waar sy pa steeds in diens van die spoorweë staan. Reeds as jong kind kom Dirk in aanraking met die taal en kultuur van die [[Zoeloes]] en [[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]], en leer hy hul leefwyse en wêreld intiem ken. Op elfjarige ouderdom word hy ernstig siek aan maagkoors en draai by die dood om. Hy bring etlike maande in die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] hospitaal in [[Pietermaritzburg]] deur. Weens ’n hartkwaal is sy vader in 1926 verplig om sy werk by die spoorweë op te sê en om die huis in Colenso te verkoop. Die gesin verhuis dan na Estcourt, waar sy vader as versekeringsagent begin werk en Dirk sy standerd ses voltooi. In 1929 verhuis hulle na [[Frere]], waar sy vader sy versekeringswerk voortsit. Dirk word as gevolg van die depressie toestande gedwing om sy skoolopleiding te onderbreek en ’n tyd saam met sy broer Maans op ’n kleinhoewe in die dorp met koeie, hoenders en groente te “boer”. Aan die einde van 1930 verhuis die gesin na Vryheid in Natal, waar sy vader op ’n kommissiebasis as ’n agent vir African Homes Trust werk. Vanaf 1931 gaan Dirk dan as ryper leerling na die dubbelmedium Hoërskool Vryheid waar [[P.C. Schoonees]] die skoolhoof is en hy vir die eerste keer gedeeltelike onderrig in Afrikaans ontvang. Schoonees word sy Afrikaans onderwyser, wat sy leerlinge se insig in die letterkunde verdiep en só ’n liefde daarvoor by hulle aankweek. Dirk begin reeds op Colenso om gediggies in Engels te skryf, maar op Vryheid begin hy meer ernstig dig en skryf verskeie gedigte in Afrikaans. Gerard (Koos) Boonstra gee onderrig in [[Wetenskap]] op Vryheid. Boonstra het ’n uitgesproke Darwinistiese oortuiging, skeptiese en kritiese ingesteldheid teenoor die Kerk en opstandige gesindheid teenoor die Regering. Hierdie eienskappe oefen groot invloed uit op die ontwikkeling van Dirk se rasionele denke en hy begin belangstel in die deterministiese denke van die evolusieleer. Aangesien die Oppermangesin dit altyd maar skraps gehad het, staan Boonstra hom later finansieel by met sy studies vir sy meestersgraad. Aan die einde van 1934 lê hy die matrikulasie-eksamen van die [[Universiteit van Suid-Afrika]] af en behaal die beste uitslag in die Hoër Taalbondeksamen, wat aan hom ’n onderwyslening besorg waarmee hy sy studies kon voortsit. === Verdere studie en begin van loopbaan === [[Lêer:P du P Grobler.jpg|duimnael|regs|180px|Die letterkundige kritikus [[P. du P. Grobler]].]] In 1935 gaan Dirk na die [[Natalse Universiteitskollege]] in Pietermaritzburg waar hy aanvanklik in die University Lodge koshuis tuisgaan en in sy derde jaar privaat loseer. Aan hierdie universiteit het [[G.S. Nienaber]] as dosent ’n stimulerende invloed op hom en moedig hom as digter aan. Hy is ook bevriend met Jan Scannell, [[C.J.M. Nienaber]], [[Sheila Cussons]], P. du P. Grobler en [[M.J. Harris]]. Tydens universiteitsvakansies werk hy as [[vragmotorbestuurder]] van die klipbrekers by die munisipale gruisgat. Vanaf 1936 dien hy in die redaksie en in 1938 is hy redakteur van ''Natal University College Magazine'', terwyl hy in 1936 ook stigter en sekretaris en in 1937 voorsitter is van die Afrikaanse Kultuurklub. Dirk behaal in 1937 die B.A.-graad met [[Hollands]] (soos Afrikaans-Nederlands in daardie tyd bekend was), [[Geskiedenis]] en [[Sielkunde]] as hoofvakke. In 1938 studeer hy aan sy Hoër Onderwysdiploma, wat hy die einde van die jaar met onderskeiding verwerf, en skryf ook reeds in vir sy meestersgraad opleiding. Reeds aan die einde van 1938 slaag hy die eksamengedeelte (vandag die B.A. Honneurs) van sy M.A.-graad met onderskeiding en aan die einde van 1939 behaal hy die M.A.-graad onder leiding van G.S. Nienaber met onderskeiding met ’n verhandeling oor ''Die Afrikaanse letterkundige kritiek tot 1922''. Onder die skuilnaam Arnold Benadi behartig hy in die jare 1938 en 1939 die boekerubriek van ''Die Natalse Afrikaner'' en plaas dan ook van sy skeppende werk in hierdie publikasie. Deur bemiddeling van G.S. Nienaber raak hy ook betrokke by die Natalse radio-omroep, waar hy boekbesprekings waarneem en ook aan ander programme deelneem. Na aanleiding van sy besondere prestasie met sy Onderwysdiploma en die eksamen vir sy M.A.-graad word die Victoria-beurs vir oorsese studie reeds einde 1938 aan hom toegeken, waarmee hy van plan was om vanaf September 1939 in [[Nederland]] te studeer. Die [[Tweede Wêreldoorlog]] verongeluk egter hierdie planne. Tydens sy universiteitsjare het hy ernstige verhoudings met Marie Theron en die model Olga Ardell. In Mei 1938 kom hy weer in aanraking met sy latere eggenote, Marié van Reenen, wat saam met hom op skool was, toe sy as sekretaresse en hy as voorsitter van die oudskolierebond van die Hoërskool Vryheid ’n reünie reël. Hulle begin hierna met ’n ernstige verhouding. === Loopbaan as onderwyser en troue === Dirk gee vanaf 1940 tot middel 1945 onderwys aan die Voortrekkerskool in Pietermaritzburg, wat beide laer en hoër klasse gehuisves het en ook die enigste Afrikaanse skool in die stad was. Nadat hy aanvanklik betrokke was by die laer klasse, skuif hy vanaf 1941 oor na die hoër klasse en doseer veral Afrikaans, maar ook Geskiedenis, Engels en per geleentheid ook [[Rekenkunde]]. Hy skryf in 1944 die skoollied vir hierdie skool en is afrigter van een van die rugbyspanne, atletiek en skyfskiet, terwyl hy ook leiding neem met kulturele bedrywighede soos die toneelvereniging en die kunswedstryde. Van 1940 tot 1944 is hy ook redakteur van die skooljaarblad. Terselfdertyd werk hy aan ’n doktorale verhandeling oor die natuurbeelding in die letterkunde, wat hy nooit voltooi nie. In hierdie tyd verskyn verskeie van sy gedigte in ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' en hy lewer ook boekbesprekings vir hierdie tydskrif en vir ''Ons eie boek''. Op 2 April 1942 trou hy met Marié van Reenen, wat vanaf 1941 ook onderwys gee by die Voortrekkerskool in Pietermaritzburg. Onder haar getroude van verwerf sy later bekendheid vir haar kinderverhale en gedigte, optekening en oorvertelling van inboorlingsprokies en vertaling van ''Versamelde sprokies van Hans Christian Andersen''. Die egpaar het drie dogters, [[Trienke Laurie|Catherina Elizabeth (Trienke)]] (gebore 10 Mei 1946), Heila Marié (gebore 1 November 1947) en Diederi Joanne (gebore 10 April 1956). Trienke word later self ’n bekende digteres onder haar getroude van, [[Trienke Laurie]], en sy is ook ’n behendige skilderes.<ref>Tafelberg-Uitgewers: http://www.tafelberg.com/authors/333 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160409131807/http://tafelberg.com/Authors/333 |date= 9 April 2016 }}</ref> Om die gesin se inkomste aan te vul is Dirk nasiener van Hollandse vraestelle aan die Natalse Universiteitskollege en bied hy buitemuurse lesings aan, terwyl hy ook buitemuurse lektor is by die Tegniese Kollege. Vanaf Julie 1945 aanvaar Dirk ’n betrekking aan die Helpmekaar Hoërskool in Johannesburg, waarheen sy ouers reeds in 1938 verhuis het en sy vader op 20 Mei 1943 oorlede is. Hier leer hy die grootstadlewe van fabriek en myn beter ken. Die gevare wat hierdie omgewing inhou, word geïllustreer deur die feit dat sy broer Louis in die versoeking kom om geld te verduister en kort voor Dirk se aankoms in Johannesburg gevang en later tot drie jaar tronkstraf gevonnis is. Hierdie gebeurtenis vind neerslag in sy poësie, veral ''Ballade van die grysland''. In hierdie tyd raak Dirk ook bevriend met [[Elisabeth Eybers]], [[H.A. Mulder]], [[Fritz Steyn]], [[Olga Kirsch]] en [[M.P.O. Burgers]]. === Loopbaan as joernalis en skrywer en begin van akademiese loopbaan === Reeds sedert 1939 verskyn van sy gedigte en boekbesprekings in ''Die Huisgenoot'' en as die hoofredakteur Markus Viljoen hom aan die einde van 1945 ’n betrekking aanbied, verhuis hy in Januarie 1946 na Kaapstad. Hier geniet hy die stimulerende vriendskap van onder andere [[Fred le Roux]], I.W. van der Merwe ([[Boerneef]]), [[N.P. van Wyk Louw]], [[Jan Greshoff]], [[W.A. de Klerk]] en [[Johannes du Plessis Scholtz|J. du P. Scholtz]], met [[Elsa Joubert]] wat op dieselfde dag as hy ook nuut by ''Die Huisgenoot'' begin werk. In [[Kaapstad]] woon die gesin eers ’n kort ruk in beknopte akkommodasie in [[Seepunt]] en in Kloofnekweg, waarna hulle in 1947 na ’n woonstel in [[Drieankerbaai]] trek. Hier woon hulle tot Julie 1954 en betrek dan hulle eerste huis in [[Tamboerskloof]], steeds in Kaapstad. Die jare in Kaapstad lei tot ’n kreatiewe opbloei in Opperman se lewe. Uit hierdie tyd dateer van sy belangrikste poësie en dramas en skryf hy sy deeglike kritiese opstelle. Hy stel ook sy indrukwekkende reeks verseboeke saam en werk mee aan ''Wêreldletterkunde'', ''Die Moderne Ensiklopedie'' en ''Die Skatkis''. In 1947 tree hy toe tot die redaksie van ''Standpunte'', maar as gevolg van sy werk by ''Die Huisgenoot'' (wat hy aan die einde van Januarie 1949 bedank) en die moontlike besware wat daar teen sy aandeel aan ’n ander tydskrif kon kom, word sy naam eers vanaf April 1949 by die paneel gevoeg. Op 1 Maart 1949 aanvaar hy ’n tydelike lektoraat by die [[Universiteit van Kaapstad]], waar hy hoofsaaklik die Middeleeuse en sewentiende eeuse Nederlandse literatuur doseer. Vir die eenjaarkursus doseer hy die Geskiedenis van die Taalbewegings en die Literatuur voor 1900, terwyl hy ook twee kursusse vir die Departement Drama aanbied. Dirk word in [[1950]] tot permanente lektor en in November 1954 tot senior lektor aan die universiteit bevorder. Nadat probleme rondom die aard en winsdeling van ''Standpunte'' met [[W.E.G. Louw]] tot ’n spits gedryf word, neem Dirk die sekretariaat van hierdie tydskrif in 1950 oor en sorg tot 1955 vir die hoë peil wat hierdie tydskrif handhaaf. Hy is in hierdie tyd en geruime tyd daarna ook die vernaamste keurder vir nuwe letterkundige publikasies by Nasionale Boekhandel. In 1951 word hy uitgenooi tot lid van die Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en in April 1952 word hy ook op aanbeveling van W.J. du P. Erlank ([[Eitemal]]) verkies tot lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], nadat ’n soortgelyke aanbeveling van Erlank in 1950 afgewys is. In Desember 1952 behaal hy onder leiding van J. du P. Scholtz die D.Litt.-graad met sy opspraakwekkende proefskrif, ''Die vernuwing van Dertig in die Afrikaanse poësie'', wat die volgende jaar as ''[[Digters van Dertig]]'' gepubliseer word. Wanneer hy ’n eksemplaar van hierdie boek aan Van Wyk Louw in Nederland stuur met die versoek om kommentaar, reageer Louw negatief oor sy metodes en sy gebruikmaking van persoonlike inligting wat hy te goeder trou aan Opperman genoem het. Hierdie korrespondensie en die repliek lei tot ’n breuk in hulle vriendskapsverhouding, hoewel beide steeds groot waardering vir die ander se kreatiewe werk toon. === Reise === Einde 1956 vertrek Dirk en sy vrou met ’n Rembrandt-beurs op ’n uitgebreide Europese reis, ’n ervaring wat later in sy poësie neerslag sal vind. Hulle vertrek op 7 Desember 1956 per boot vanaf Kaapstad na [[Southampton]] in [[Engeland]] en daarvandaan na [[Londen]] en [[Amsterdam]]. Hier besoek hulle vir N.P. van Wyk Louw, wat daardie tyd in Nederland woonagtig was, en Dirk ontmoet ook verskeie Nederlandse skrywers en digters soos Simon Vinkenoog, A. Roland Holst en Gerrit Achterberg. Die besoek sluit ook [[Duitsland]], [[België]] (waar hulle Hugo Claus ontmoet), [[Italië]], [[Griekeland]], Engeland, [[Frankryk]] en [[Spanje]] in. Fred le Roux en sy vrou Ria sluit in Europa by hulle aan vir ses weke van die toer. Tydens die besoek sien Opperman bykans vyftig teateropvoerings en besoek talle katedrale en plekke van historiese belang. Die terugkeer begin op 27 Junie 1957, weer per boot. Tydens die Julievakansie van 1958 besoek die gesin Natal, waar hulle die familie en jeugplekke opsoek. In November 1958 betrek hy sy vakansiehuis van hout gebou in Franskraal aan die Suid-Kaapse kus, wat ook ’n invloedsfeer is vir van sy latere gedigte en waar hy gereeld gaan uitspan. Hy koop later nog ’n erf op Franskraal en laat ’n dubbelverdiepinghuis daarop bou, wat die gesin vroeg in 1965 kon betrek. In 1968 neem hy vir ses maande verlof en onderneem tydens die April-skoolvakansie ’n uitgebreide reis per motor deur die hele Suid-Afrika en [[Botswana]]. Onderweg doen hy by verskeie letterkundiges en skrywers aan, insluitende [[M.E.R.|M.E.R]]. op [[Swellendam]], [[Rob Antonissen]] op [[Grahamstad]], [[A.P. Grové]] in [[Pretoria]], [[Gerrit Dekker]] in [[Potchefstroom]] en [[Etienne Leroux]] op [[Koffiefontein]]. === Stellenbosch periode === Aan die begin van 1960 word Dirk hoogleraar in die [[Afrikaanse letterkunde]] aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]]<ref>Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/D.J._Opperman</ref> en die gesin trek reeds in November 1959 na [[Stellenbosch]], waar hulle in ’n huis in Thibaultstraat bly wat Opperman Kiepersol noem. In sy Stellenbosse periode gaan hy voort met sy werk as digter en dramaturg, al is sy produksie in hierdie jare kleiner in omvang. As hoogleraar lewer hy ’n groot bydrae deur die opleiding van letterkundiges soos [[J.C. Kannemeyer]], D.F. Spangenberg, J.P. Smuts, [[Leon Strydom]] en Gerrit Olivier. Hy stig ook die Letterkundige Laboratorium waarin aspirant digters hulle eie skeppende werk ontleed en waardevolle advies van hom ontvang. Hierdie advies aan digters (waaronder [[Lina Spies]], [[Leon Strydom]], [[Fanie Olivier]], [[André le Roux]], [[Rika Cilliers]], [[Charles Fryer]], [[Etienne van Heerden]], [[Joan Hambidge]] en [[Marlene van Niekerk]]), is ’n voortsetting van die hulp wat hy op persoonlike vlak en as uitgewerskeurder aan talle digters sedert die veertigerjare gee. Hy is vanaf 1962 direkteur van die firma [[Human & Rousseau|Human en Rousseau]] en het ’n belangrike aandeel aan die beplanning van heelparty publikasies, terwyl hy vir die kinderafdeling van hierdie uitgewer Sunny B. Warner se ''Tobias en sy groot rooi tas'' vertaal. Periodiek skryf hy boekverslae vir die uitgewers [[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg]], HAUM en [[Perskor]]. By geleentheid tree hy ook op as keurder by die toekenning van literêre pryse, soos die C.N.A.-prys, die Reina Prinsen Geerligs-prys en die Afrikaanse Persboekhandel-prys. Hy tree ook op as redakteur van die reeks ''Blokboeke oor die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde'', as adviseur vir die ''[[Kennis Ensiklopedie]]'' en as ereredakteur in die redaksie van die Vlaamse letterkundige tydskrif ''Ons Erfdeel''. === Teenkanting van die sensuurwet === Weens sy prominente posisie as vooraanstaande kunstenaar en akademikus is hy ook in die sestiger- en sewentigerjare in die brandpunt sover dit die toenemende staatsinmenging in en [[Sensuurwet (Apartheid)|sensuur]] van die letterkunde betref. Reeds in ’n brief aan ''[[Die Burger]]'' van 20 Maart 1963 spreek hy hom teen die beoogde sensuurwet uit. Daarna sou hy, hoofsaaklik deur middel van private gesprekke eerder as vertoë in die openbaar, hom beywer vir ’n bevredigender bedeling wat die beheer oor publikasies betref. [[W.A. de Klerk]] en Mary Renault (met medewerking van N.P. van Wyk Louw) stel ’n credo oor die wetsontwerp op waarin hulle wys op die gevare van sensuur van letterkundige werke, wat Dirk onderteken. Hy het verder gereeld indringende gesprekke met [[Merwe Scholtz]] en A.P. Grové, wat albei in die Sensuurraad gedien het, terwyl hy op Franskraal gereeld geleentheid het om hierdie aangeleentheid met Volksraadslede te bespreek. In hierdie tye het hy ook ’n meningsverskil met mnr. [[Pieter Willem Botha|P.W. Botha]], na aanleiding van die Eerste Minister dr. [[Hendrik Verwoerd]] se kritiek op Van Wyk Louw se ''Die pluimsaad waai ver''. Botha stel onder andere voor dat Opperman op ’n rots moet gaan sit en ’n ode aan die volk en vaderland te skryf, waarop Opperman antwoord dat die eerste rymwoord met “rots” waaraan hy dink, “kots” is. Later verskil hy ook met die Eerste Minister mnr. [[John Vorster]] oor die bekroning van [[Breyten Breytenbach]] se ''Die huis van die dowe''. Vorster dring onder andere daarop aan dat Opperman hom moet kom spreek oor Breytenbach se bundel en die implikasies van ’n bekroning, waarop Opperman vir Vorster inlig dat hy ’n leek is op die gebied van die letterkunde en dat hy daarop aandring om Vorster eers voldoende vir so ’n gesprek op te lei. Na die verbod op ''Kennis van die aand'' van [[André P. Brink]] reageer Opperman in ’n openbare toespraak skerp wanneer die sensuurwetgewing verander word en nou selfs strenger en meer drakonies is. Hy lewer ook getuienis ten gunste van die opheffing van die verbod op ''Kennis van die Aand'' en Etienne Leroux se ''Magersfontein, O Magersfontein'''!''''' === Drankmisbruik en gesondheidsprobleme === Reeds in die sestigerjare maar veral na 1970 raak Dirk lewensmoeg en toenemend depressief oor sy afname in skeppingskrag en produktiwiteit. Ook die dood van N.P. van Wyk Louw in 1970 raak hom diep, aangesien hy sy kreatiewe werk altyd teen Louw gemeet het en nou nie meer ’n waardige teenstander het nie. In al groter mate wend hy hom tot drank as reddingsmiddel en drink nou tot ses bottels rooiwyn per dag. Hierdie drankmisbruik lei tot groter neerslagtigheid en depressiwiteit, wat hom nog meer laat drink, sodat hy in ’n bose kringloop verval. Tydens die vakansie op [[Franskraalstrand|Franskraal]] aan die einde van 1975 word hy siek en in Januarie 1976 word hy in die Tygerberg hospitaal in [[Bellville]] opgeneem as gevolg van lewerversaking. Binne tien dae verloor hy beheer oor sy funksies en verval hy in ’n komatose toestand. Daar word herhaaldelik vir sy lewe gevrees en hy spandeer feitlik die gehele 1976 in die hospitaal.<ref name=":0" /> Sy vrou laat hom later oorplaas na die Stellenbosch Hospitaal, waar sy behandeling verander is. Sy kollegas, vriende en kennisse was oortuig dat hy sou sterf en sy dokters huldig ook hierdie mening. As jarelange vriend word die joernalis [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk Pienaar]] gevra om ’n doodsberig te skryf wat as hoofartikel in ''Die Burger'' geplaas sou word, terwyl [[Ernst van Heerden]] op versoek van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]] ’n lykrede vir die televisie en [[Meyer de Villiers]] een vir die radio opgeneem het. Dirk herstel egter merkwaardig en kan in 1977 sy werk as hoogleraar voortsit, tot met sy aftrede aan die einde van 1979. In hierdie tyd voltooi hy werk aan die merkwaardige digbundel ''Komas uit ʼn'' ''bamboesstok'' wat deur vele kenners as die beste digbundel in Afrikaans beskou word. Daarna behartig hy as [[buitengewone professor]] tot einde 1980 nog die Letterkundige Laboratorium aan die Universiteit van Stellenbosch. === Laaste jare === Sedert 1977 word sy dokumente aan die Universiteit van Stellenbosch bewaar. Hierdie versameling bestaan uit die manuskripte van sy dramas en gedigte, aantekeninge vir ''Digters van Dertig'', werk aan die verseboeke, materiaal oor ''Die Huisgenoot'' en ''Standpunte'', outobiografiese gegewens, koerantuitknipsels, dagboeke, manuskripte van ander digters en skrywers (onder andere [[C. Louis Leipoldt]], [[Boerneef]], [[Eitemal]], [[Uys Krige]], Elisabeth Eybers, Van Wyk Louw, Ina Rousseau, [[Peter Blum]], M.E.R., Lina Spies en [[Leon Strydom]]) en sy uitgebreide korrespondensie, dikwels met kladkopieë van sy eie briewe aan baie digters en kritici (onder meer W.E.G. Louw, N.P. van Wyk Louw, G.A. Watermeyer, [[Rob Antonissen]] en [[A.P. Grové]]). In Augustus 1980 het hy ’n ligte [[Beroerte|beroerte-aanval]] in ’n tyd wat sy vrou in die hospitaal opgeneem is vir ’n operasie, maar hy herstel gou weer hiervan. Met die geld wat hy met die Louis Luyt-prys wen onderneem hy in Maart en April 1981 ’n reis na [[Malawi]] om navorsing te doen vir sy nuwe digbundel. Op 22 Junie 1981 kry hy ’n ernstige beroerte-aanval terwyl hy druk besig is met sy nuwe bundel en word hy eers in die hospitaal en later tuis verpleeg. Dit is egter duidelik dat die beroerte gepaard gegaan het met breinskade. In September 1982 word hy oorgeplaas na die Geluksoord-tehuis vir verswakte bejaardes, waar hy tot met sy dood versorg word. Op Sondag, 22 September 1985 is D.J. Opperman na ’n lang siekbed in die Geluksoord-tehuis op [[Stellenbosch]] oorlede. Sy weduwee, Marié, is op 24 Augustus 1999 aan hartversaking oorlede.<ref>Korrespondent “Hartversaking eis Opperman se vrou” “Plus” 27 Augustus 1999</ref> == Skryfwerk == Reeds op laerskool skryf Dirk gedigte in Engels en van sy gedigte verskyn later in die skooljaarblaaie. Nog voor die einde van sy matriekjaar stel hy ’n manuskrip saam van gedigte wat hy tot in daardie stadium geskryf het. Hy neem dit vroeg in 1935 na [[G.S. Nienaber]] vir kommentaar, wat die gedigte vriendelik bespreek en hom aanmoedig om voort te gaan. Op [[7 September]] [[1934]] verskyn sy eerste gepubliseerde stuk in [[Huisgenoot|''Die Huisgenoot'']]. Dit is ’n kortverhaal wat teen ’n [[Zoeloe]]-agtergrond afspeel, getiteld ''Die reënoffer'', wat hy skryf in sy skooljare te [[Vryheid]]. Sy eerste gepubliseerde gedig, ''Seepbelle blaas'', verskyn in 1935 in die ''Natal University College Magazine'' en hy verower hiermee die prys as beste bydrae van ’n eerstejaar. Ander verse soos ''My boeke'', ''Daeraad'', ''Die sweet des aanskyns'', ''Stadsaand'', ''Die vallei'', ''Eros'', ''Somerreëns'', ''Bacchanalieë'', ''Drif'' en ''In die tuin'' verskyn ook in hierdie tydskrif, asook ’n opstel oor ''Die broers Karamazov: Dostojevski''. Verder publiseer hy bydraes in ''The Natal Witness'' en ''Die Saamwerk'' (onder redaksie van G.S. Nienaber) en die prysbekroonde gedig ''Soekend'' verskyn in Junie 1936 onder die skuilnaam Soeker in laasgenoemde publikasie. Ander gedigte in ''Die Saamwerk'' sluit in ''Op die rivier'' en ''Gemis'', terwyl hy ook boekresensies en artikels soos ''Letterkundige kritiek'' hierin publiseer. Later werk hy ook mee aan ''Die Natalse Afrikaner'' en lewer vir hierdie publikasie gedigte soos ''Plantasie-lied'', ''Die maan oor die see'' en ''Na-doodse gebed'', die kortverhaal ''Die maalklip'' en die transkripsie van ’n aantal minnebriewe van Zoeloes. Reeds in 1937 voltooi hy onder aanmoediging van G.S. Nienaber sy eerste bundel gedigte, ''Opwaartse drif'', maar dit word deur die Volksblad-boekhandel vir publikasie afgekeur. Nog ’n manuskrip gedigte word deur J.L. van Schaik afgekeur. In hierdie jare word sy gedigte toenemend ook in ''Die Huisgenoot'' geplaas, terwyl hy ook publiseer in die ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring''. === Poësie === In 1943 lê Dirk ’n bundel onder die titel ''Grensgeveg'' vir publikasie aan die [[Naspers|Nasionale Pers]] voor, maar dit word aan hom teruggestuur weens die papierskaarste tydens die oorlog. Deur bemiddeling van Fred le Roux en Markus Viljoen van ''Die Huisgenoot'' word ’n gewysigde manuskrip daarna voorgelê aan die uitgewersredakteur [[Gerrit Dekker]]. Hy keur publikasie aanvanklik af, maar ná verdere hersiening en verwerking word die bundel vir publikasie aanbeveel. Uiteindelik word ''Heilige beeste'' dan in 1945 gepubliseer. Dit is baie duidelik dat dit ’n besondere talent is wat hier aan die werk is. Hoewel hy ouderdomsgewys ’n tydgenoot is van [[Dertigers]] soos [[N.P. van Wyk Louw]], [[W.E.G. Louw]], [[Uys Krige]] en [[Elisabeth Eybers]], is daar van meet af aan ’n ander klem in sy poësie. Sodoende word hy die leier van die [[Veertigers]]. Tematies is hy in sy eerste bundel sterk [[Afrika]]-gerig, met die Natalse ruimte en die Zoeloekultuur as geografiese agtergrond. Die titel van die bundel (en ook grootliks die struktuur daarvan) is dan ook ontleen aan die kulturele agtergrond rondom die titelgedig, waar die drie drifte rondom die beeste beskryf word as die aardse, die vrou en die Groot-Groot-Gees (of God). Die daaglikse wei van die beeste in die veld verbind hulle met die aardse; daar word hoofsaaklik met beeste lobola betaal voordat daar vrou geneem word, wat hulle sterk met liefde verbind; en die beeste is ook afstammelinge van die (heilige) voorvaders se kuddes. Hierdie drie temas word dan in aparte afdelings verder ondersoek. Tegnies maak Opperman in hierdie bundel baie meer gebruik van die “gewone” of “wetenskaplike” woord, eerder as die “mooi” woord wat die werk van die Dertigers kenmerk.<ref>Mulder, H.A. “Standpunte” Reeks 1, no.2 1945</ref> Die [[Hertzogprys]] word in 1947 aan ''Heilige beeste'' toegeken. In ''Negester oor Ninevé'' dui “negester” (nege sterre, ’n fiktiewe sterrekonstellasie) op die oorheersende tema van vrugbaarheid en groei, veral met verwysing na die swanger vrou en die kind in haar buik. Hierdie swangerskap duur natuurlik nege maande met die ster wat ook Christus se geboorte aangekondig het, waardeur dit aansluiting vind by die sterk Bybelse inslag in die temas van verskeie gedigte in hierdie bundel. ’n Groot deel van die bundel is ook ’n besinning oor die naderende vaderskap en die taak wat daar op die man in dié verband wag. Die Ninevé in die titel is die sondige Bybelse stad, die bose vrou wat met die meedoënloosheid van die eise wat die stadslewe stel, die wonder van die geboorte wil vernietig.<ref>Cloete, T.T. “Standpunte” Nuwe reeks 29, Junie 1960</ref><ref>Grové, A.P. “Standpunte” Jaargang 4, no.2, 1949</ref> Die epos ''Joernaal van Jorik'' kan op verskeie vlakke gelees word. Dit is oënskynlik die verslag van ’n spioen wat in oorlogstyd per duikboot aan die kus van Suid-Afrika afgelaai word, met die opdrag om verslag te doen oor alles wat hy waarneem en meemaak in hierdie vreemde land (wat natuurlik ook die lewenstaak van ’n digter is). Hierdeur word ’n spanningselement in die verloop van die gedig ingebou. Jorik leer die land en sy mense ken en word vasgevang in die politieke situasie en lewenswyse binne Suid-Afrika. Sy makkers moet hom aan die einde met geweld per duikboot wegvoer na sy eintlike vaderland, want hy voel hom een met die land en sy mense. Die Jorik van die titel is afgelei van die digter se eie name (Diederik Johannes), wat ’n outobiografiese element suggereer, terwyl die figuur ook gesien kan word as ’n soort “alleman”. Die ervarings van Jorik kan dus teen die universele agtergrond gesien word as onder andere die verhaal van die [[Afrikaners|Afrikaner]], gevorm deur sy eie en die wêreldgeskiedenis. Daar is ook ’n moontlike universele lesing, waar die epos die lewensloop van die mens uitbeeld soos hy in die gang van eeue sy verskyning maak, deel word van die aarde en eindelik na die apokalips weggevoer word vir rekenskap. Sy sendinggewer is onsigbaar, maar Jorik (of die mens) sal tog eindelik rekenskap van hulle aktiwiteite moet gee, wat sterk simbolies is van die Christelike sending aan die mens op aarde. Ook die [[psigoanalise]] vind neerslag na aanleiding van veral Jung se kollektiewe bewussyn. Die gedig word eindelik ’n grootse visie van die Suid-Afrika van die veertigerjare van die vorige eeu, met die komplekse interaksies tussen man en vrou en politieke groeperings geskilder teen die agtergrond van die geskiedenis en geografie van die land en die wêreld. Dit alles bereik Opperman deur middel van konkrete en elementêre woordgebruik en die gebruik van ’n eenvoudige heffingsvers, in kwatryne gerangskik. Die verhaal van Jorik word in vyf afdelings vertel.<ref name="ant">Antonissen, Rob “Standpunte” No. 21, Oktober 1951</ref> Soos Van Wyk Louw se ''Raka'' is ''Joernaal van Jorik'' in [[Russies]] vertaal en deur professor John Harvey ook in [[Engels]]. In 1989 bewerk Roelof Temmingh die werk ook musikaal, waar die teks in sy geheel voorgelees word teen die agtergrond van ’n nuut gekomponeerde klankbaan. ’n Bandopname van die enigste uitvoering word in [[2012]] in ’n CD omskep. Ten tye van sy 65e verjaarsdag in 1979 word ’n faksimilee-uitgawe van ''Joernaal van Jorik'' onder die titel ''Galeie van Jorik'' uitgegee, waarin die ontstaan van hierdie belangrike werk uiteengesit word in verskillende weergawes en kritiese kommentaar van kollegas en vriende.<ref>Brink, André P. “Rapport” 27 Januarie 1980</ref><ref>Grové, A.P. “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 4, November 1980</ref><ref>Van Rensburg, F.I.J. “Beeld” 29 Oktober 1979</ref> In ''Engel uit die klip'' poog die digter om die religieuse (die “engel”) uit die harde en ongenaakbare werklikheid (die “klip”) te voorskyn te laat tree, soos ’n kunstenaar ’n beeld uit marmer kap. Die verlossende werking van kuns is dus ’n sentrale motief. Dit impliseer verder die uitverkorenheid van die geroepene wat hierdie taak moet vervul, asook die belangrikheid van sy getuienis en belydenis, wat in die bundel tot sy reg kom. Die titel suggereer ook reeds die verlossingsmotief en die religieuse, wat sentraal staan in die bundel.<ref name="ant" /> Die tema van rasseverhoudinge word verder geneem in ''Blom en baaierd'', waar die blom in die titel die skoonheid en ordelike simboliseer en staan teenoor die baaierd, wat dui op vormloosheid, chaos en warboel.<ref name="ant15">Antonissen, Rob “Standpunte” Nuwe reeks 15, Desember1956-Januarie 1957</ref><ref name="ant63">Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963</ref><ref>Grové, A.P. “Standpunte”, “Januarie/Februarie 1958</ref> ''Blom en baaierd'' word in 1956 met die [[W.A. Hofmeyr-prys]] bekroon. ''Astrak'' is ’n eie keuse uit sy poësie, waar die titel verwys na ’n uittreksel of kondensaat.<ref name="ant63" /><ref>Antonissen, Rob “Standpunte”, Nuwe reeks 32, Desember 1960</ref> Voorheen ongebundelde gedigte word ook hier ingesluit, wat later in ''Dolosse'' opgeneem sal word. Opperman maak hier dikwels geringe tekswysigings aan voorheen gepubliseerde gedigte, wat meestal nie in latere uitgawes van die afsonderlike bundels gevolg word nie. In 1960 stel [[Merwe Scholtz]] vir die Nederlandse mark ’n bundel uit sy gedigte saam onder die titel ''D.J. Opperman: ’n Keur uit sy gedigte'', wat deur die Nederlandse uitgewer G.A. van Oorschot uitgegee word en goed ontvang word in Nederland.<ref>Britz, E.C. “The Argus” 22 Januarie 1987</ref><ref>Olivier, Gerrit “Die Suid-Afrikaan” Lente 1987</ref><ref>Roos, Henriette “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 26 no. 4, Desember 1986</ref> ''Dolosse'' se titel kan verwys na dierlike bene (met ’n toespeling van towery en waarsêery) of as simbool van dood en vernietiging in die verlede, maar ook na hoofsaaklik somber boodskappe en profesieë oor die toekoms en hierdie betekenismoontlikhede vind weerklank regdeur die bundel. Dit is gedeeltelik die digterlike weergawe van Opperman se uitgebreide oorsese reis in die vyftigerjare, waardeur die Afrika-agtergrond van sy eerste verse geografies verruim word.<ref name="ant66">Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref> Die C.N.A.-prys word in 1963 en die W.A. Hofmeyr-prys in 1965 aan ''Dolosse'' toegeken. Die bundel is in 1965 ook ’n sterk aanspraakmaker op die Hertzogprys met heelwat steun in die keurpaneel, maar later word voorkeur gegee aan ''Tristia'' van N.P. van Wyk Louw. ''Kuns-mis'' (wat by geleentheid van Opperman se vyftigste verjaarsdag verskyn) se titel dui reeds aan dat hier met ’n ligter aanslag gewerk word, aangesien die produkte nie heeltemal as kuns gesien word nie, dit mis die teiken as kuns óf is meer kunsmatig. Die titel verwys ook na kunsmis, wat suggereer dat die gedigte eerder as voedingsbron vir die poësie gesien moet word as die finale produk. In die eerste afdeling is ’n groot aantal van die verse geskryf na aanleiding van literêre gebeurtenisse. Die bundel word afgesluit met ’n afdeling van kritiese selfportrette, wat ook vir die eerste keer die tema van die digter se drankverslaafdheid aanraak, veral in die twee ''Dylan Thomas''-gedigte.<ref name="ant66" /> ''Kort reis na Carrara'' is ’n bundel met ’n beperkte oplaag waarin [[A.P. Grové]] ’n keuse uit Opperman se gedigte maak om saam te val met sy vyftigste verjaarsdag. ''Edms. Bpk.'' het as agtergrond die see en omgewing van Franskraal, waar die digter se strandhuis is, en behandel die beperktheid van menslike besit en dus in geestelike sin ook die tydelikheid van sy verblyf op aarde. Gemeet teen sy vorige bundels is dit ’n baie kleiner doek waarteen die wêreld in hierdie bundel geskilder word en hierdie verskraling vind ook uiting in die tematiek. Die digter sien die tydelikheid van alles en die liggaamlike aftakeling, siekte en dreigende naderende dood, welke tema hy met groot verskeidenheid aanbied. Die mens word geteken as die slagoffer van bonatuurlike magte waaroor hy nie beheer het nie, maar ook as selfvernietiger. Die bundel word in drie afdelings verdeel, met die ongetitelde eerste afdeling wat verse oor beperktheid en aftakeling bevat. Die treffende titelgedig proklameer eers die digter se besitneming van sy erf, met daarna die Janfiskaal (simbool van die dood) wat hierdie gebied doodluiters as syne toe-eien en die slang (simbool van die duiwel) wat daarna alles as sy eiendom proklameer. Daardeur word Dirk se erf se beperktheid treffend geïllustreer in kontras met die wydte van die voël en slang se gebied.<ref>Brink, André P. “Voorlopige Rapport” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref>Cilliers, Rika “Standpunte” Nuwe reeks 119, Junie 1975</ref> Na sy merkwaardige herstel verskyn ''Komas uit ’n bamboesstok'' met die subtitel ''die mirakelagtige terugkeer ná lewerversaking van ene Marco Polo'', wat as ’n soort herbegin beskou kan word. Die “komas” in die titel verwys na die digter se siektetoestand, maar sinspeel ook op die benaming vir ’n sywurm se papies wat in die ooste in ’n bamboesstok gesmokkel is. So word dit met “bamboesstok” verbind, wat verband hou met Christus, die reisiger se wandelstok en ook kan verwys na die manlike seksorgaan. Op hierdie wyse word dood, vrugbaarheid en voortplanting alles binne die titel saamgevat. Die bundel word verdeel in sewe rolle met ’n proloog en epiloog, wat deur die digter in die opdraggedig verduidelik word as verwysend na die nege maande-siklus van die fetus en sy eie sewe maande siekte.<ref>Brink, André P. “Rapport” 10 Junie 1979</ref><ref>Brink, André P. “Tweede Voorlopige Rapport” Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref><ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 20 no. 2, Junie 1980</ref><ref>Lindenberg, Ernst “Standpunte” Nuwe reeks 142, Augustus 1979</ref> Die toonaard van die bundel is baie ligter as in ''Dolosse'' en ''Edms. Bpk. Komas uit ’n bamboesstok''” word in 1979 met die C.N.A.-prys en in 1980 met die Hertzogprys, die W.A. Hofmeyr-prys en die Louis Luyt-prys bekroon. Ná sy dood word ’n faksimilee-uitgawe van sy onvoltooide bundel gedigte as ''Sonklong oor Afrika'' uitgegee, waarin hy die vele fasette van Afrika en ook sy ontwikkeling sou verken, van die prehistoriese tot die moderne tyd. Die gedigte is kennelik steeds onafgewerk, sodat dit nie soseer as digbundel beoordeel kan word nie. Hierdie boek het dus grotendeels nut om die digter se werkwyse te bestudeer.<ref>Grové, A.P. “Beeld” 30 Oktober 2000</ref><ref>Snyman, Henning “Rapport” 17 Desember 2000</ref> ==== Versamelbundels en ander gepubliseerde gedigte ==== Sy gedigte word in ’n menigte versamelbundels opgeneem, insluitende ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Uit ons digkuns'', ''Afrikaanse ballades'', ''Junior verseboek'', ''Nuwe Kleinverseboek'', ''Nuwe Kleuterverseboek'', ''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Faune'', ''Die dye trek die dye aan'', ''Digterstemme'', ''Miskien sal ek die wingerd prys'', ''Liggaamlose taal'', ''Uit ons letterkunde'', ''Woordpaljas'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Die goue vreugde'', ''Voorspraak'' en ''Goudaar''. Deur die jare publiseer hy gedigte in verskeie tydskrifte, insluitende ''Die Huisgenoot'', ''Standpunte'' en ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring''. A.P. Grové is redakteur van Opperman se ''Versamelde poësie'', wat na sy dood gepubliseer word en waarin al sy bundels in een band opgeneem word. Drie vroeë gedigte (''Daeraad'', ''Die vallei'' en ''Stadsaand'') wat in die ''Natal University College Magazine'' gepubliseer is en nie in hierdie bundel opgeneem is nie, word deur Amanda Botha op die Versindaba webwerf gepubliseer.<ref>{{Cite web |url=http://versindaba.co.za/2010/10/25/dj-opperman-drie-vroee-gedigte/ |title=argiefkopie |access-date= 2 November 2016 |archive-date=13 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113121421/http://versindaba.co.za/2010/10/25/dj-opperman-drie-vroee-gedigte/ |url-status=dead }}</ref> Baie van sy gedigte word vertaal, onder andere in [[Duits]] deur Helmut Erbe, in [[Frans]] deur André Piot, in [[Engels]] deur C.J.D. Harvey, [[Guy Butler]], Anthony Delius en William en Jean Branford, in [[Russies]] deur Jewgeni Witkowski, in [[Italiaans]] deur Giacomo Prampolini en in [[Sweeds]] deur Britt G. Hallqvist. As samesteller van bloemlesings lewer hy ’n onskatbare bydrae,<ref>Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402204618/http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html |date= 2 April 2016 }}</ref> veral met die samestelling van ''Groot Verseboek'', wat ’n verteenwoordigende oorsig van die beste Afrikaanse poësie bied en die gesaghebbende standaardwerk op hierdie gebied word.<ref>Huisamen, Tim “Rapport” 7 Mei 1976</ref><ref>Olivier, Gerrit “Die Burger” 12 Januarie 1984</ref><ref>Van Zyl, Dorothea “Beeld” 1 Mei 1978</ref> Vir laerskole stel hy ''Klein verseboek'' en ''Junior verseboek'' saam en vir hoërskole ''Senior verseboek'', terwyl ''Kleuterverseboek'' op ’n selfs jonger mark gerig is.<ref>Loots, Sonja “Rapport” 9 Oktober 2005</ref><ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref> ''Lied van die land'' bevat gedigte wat die skoonheid van Suid-Afrika besing, waarin Opperman in 'n inleiding op die ou Hollandse reisjoernale en vroeë Nederlandse verse oor die Kaap wys. Saam met [[C.J.M. Nienaber]] stel hy die versamelbundel ''Dubbelloop'' saam uit die Nederlandse en Afrikaanse poësie. === Drama === Ook op dramagebied maak hy ’n wesenlike bydrae met sy drie versdramas. Met ''Periandros van Korinthe'' neem hy uit die werke van [[Herodotos|Herodotus]] die geskiedenis van Periandros, die alleenheerser van die stad [[Korinthe]] in die tyd voor Christus.<ref>Antonissen, Rob “Standpunte”, Nuwe reeks 4, 1955</ref><ref name="ant63" /><ref>Botha, Elize “Standpunte” Nuwe reeks 31, Oktober 1960</ref><ref>Elferink, Rita “Die Burger” 19 Augustus 1987</ref> ''Periandros van Korinthe'' word reeds op [[29 Oktober]] [[1954]] oor die radio uitgesaai en in Mei en Junie 1955 in Stellenbosch en Kaapstad opgevoer. Die drama word in 1955 met die W.A. Hofmeyr-prys en in 1956 met die Hertzogprys bekroon, terwyl dit in 1956 ook ’n prys van die Drie Eeue-Stigting verwerf. ''Vergelegen'' vertel die geskiedenis van die bewind van goewerneur [[Willem Adriaan van der Stel]] aan die Kaap. Sy droom is om die Kaap se produkte wêreldwyd te bemark, maar hy bevorder homself en sy amptenary deur voorkeur aan hulle produkte te gee. Dit bring hom in botsing met die Vryburgers, wat ekonomies sukkel om te oorleef aangesien hulle nie afsetpunte vir hulle produkte kry nie. Hierdie botsing tussen die amptenare en Vryburgers vorm die spanningslyn in die drama, waar die amptenare selfversekerd begin teenoor die verdeelde Vryburgers, maar later al hoe meer verdeeld raak, terwyl die Vryburgers groei tot ’n nuwe nasie.<ref name="ant15" /><ref name="ant63" /> ''Vergelegen'' word vir die eerste keer in Augustus [[1964]] in Kaapstad opgevoer om saam te val met Opperman se vyftigste verjaarsdag en word ook later oor die radio uitgesaai. Die struktuur van sy derde drama, ''Voëlvry'' (''kroniekspel van ’n voortrek''), is heelwat losser van aard en maak gebruik van die vrye vers. Die titel verwys na die trekkers wat aan die een kant vry soos voëls is, aan geen gebied gekoppel nie, en aan die ander kant na mense wat voëlvry verklaar is en dus op sig uitgedelg kan word. Die drama is gebaseer op die dagboek van die Voortrekkerleier [[Louis Tregardt|Louis Tregard]], waarin die ontberinge van die Trek, die kleinlike rusies en persoonlike verskille uitgebeeld word. Sodoende vorm hulle ’n mikrokosmos van die volk, verteenwoordigend van die menslike maatskappy in ’n onherbergsame wêreld.<ref>Van der Walt, P.D. “Standpunte” Nuwe reeks 79, Oktober 1968</ref><ref>Van der Walt, P.D. “Mené Tekél” Nasionale Boekhandel Kaapstad Eerste uitgawe 1969</ref> Hierdie drama is in opdrag van [[Kruik|KRUIK]] vir die Republiekfees van [[1966]] geskryf en beleef sy eerste opvoering in April 1967 in die H.B. Thom-teater op Stellenbosch. Later word dit ook oor die radio uitgesaai. ''Voëlvry'' word in [[1969]] met die Hertzogprys vir drama bekroon. === Prosa === ==== Kortverhale ==== Die eerste kortverhaal wat hy publiseer is ''Die reënoffer'', wat op [[7 September]] [[1934]] in ''Die Huisgenoot'' verskyn. Hierin word ’n menslike offer gemaak om die droogte te breek. Die verhaal getuig van ’n intieme kennis van die veld en van die Zoeloekultuur. [[Daniel Hugo]] neem hierdie kortverhaal op in die versamelbundel ''Tydskrif 2''. Hierna volg die kortverhaal ''Die maalklip'', wat in ''Die Natalse Afrikaner'' verskyn. Sover bekend is dit die enigste kortverhale wat hy publiseer. ==== Werk as kritikus ==== Met sy werk as kritikus lewer Opperman ’n baie belangrike bydrae. In ''Die Natalse Afrikaner'' publiseer hy in die jare 1938–1939 ’n rubriek oor boeke en kuns, waaronder agt artikels oor “gebrokenheid” en die digters van die dertigerjare, wat ’n voorstudie is vir sy latere doktorale proefskrif. In ''Die Natalse Afrikaner'' van [[1 Augustus]] [[1938]] publiseer hy ook die belangwekkende opstel ''Wanneer begin die Afrikaanse letterkunde?'' wat op [[3 Februarie]] [[1939]] in ''Die Huisgenoot'' oorgedruk word en sy lang verbintenis met hierdie tydskrif inlei. Sy doktorale proefskrif word as ''Digters van Dertig'' gepubliseer en is die standaardwerk wat hierdie belangrike vernuwing in ons digkuns ontleed en uiteensit. Hierin maak hy op toeganklike wyse die digters se invloede vir die leser oop, terwyl hy indringende kommentaar lewer op die figure en hulle digterskap. Sy oordeel oor die digters van Dertig se werk het na publikasie van sy proefskrif besondere impak op die algemene waardeoordeel wat daar oor hierdie<ref>Gilfillan, F.R. “Standpunte” Nuwe reeks 140, April 1979</ref> digters gevel word.<ref name="ant63" /> Benewens sy bydrae as keurder vir uitgewers, skryf hy in tydskrifte soos ''Die Huisgenoot'', ''Ons eie boek'' en ''Standpunte'' verskeie resensies en letterkundige opstelle, wat in die bundels ''Wiggelstok'' en ''Naaldekoker'' byeengebring word. In ''Wiggelstok'' word ’n wye verskeidenheid van onderwerpe aangetref, waaronder resensies oor ouer Nederlandse en Afrikaanse werke tesame met nuwer werk, literêr-sosiologiese en literêr-historiese essays, asook boeiende teoretiese besinnings oor die kwatryn en die versdrama. Die opstel “''Kuns is boos!''” is ’n boeiende uiteensetting van sy besinning oor die taak van die kunstenaar en hy wys onder andere op die wyse waarop die kunstenaar geheel en al onpartydig staan teenoor die held en die skurk en in ’n groot mate dus selfs amoreel is deur sy onpartydigheid. As die mens die kunstenaar oorwin, word kuns eensydig en didakties, terwyl die kunstenaar as oorwinnaar sorg vir estetiek. ''Naaldekoker'' bevat stukke (artikels en toesprake) wat hoofsaaklik in die sestigerjare ontstaan.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 15 no. 2, Junie 1975</ref> ''Verspreide opstelle'' word deur [[J.C. Kannemeyer]] versorg en bundel die ongebundelde resensies en opstelle van Opperman wat nie in sy ander bundels verskyn nie. Daar is drie afdelings, waarvan die eerste besprekings van spesifieke werke is, die tweede geleentheidswerk is wat hy op versoek geskryf het en die derde sy voordrag by die aanvaarding van die C.N.A.-prys vir die digbundel ''Dolosse'' en ’n opstel met sy toekomsblik op die Afrikaanse geesteslewe bevat.<ref>Brink, André P. “Rapport” 25 September 1977</ref><ref>Van der Walt, P.D. “Die Transvaler” 27 Augustus 1977</ref><ref>Schutte, H.J. “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979</ref> Hy lewer ook bydraes tot boeke, onder andere die lang gedig oor ''Shaka'' vir die bloemlesing ''Tuinprovinsie Natal'' onder redaksie van C.J.M. Nienaber.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 15 no. 2, Junie 1975</ref> Opperman lewer as samesteller ook ’n belangrike bydrae, veral met sy samestelling van [[Gustav Preller|Gustav S. Preller]] se ''Eerstelinge'', waardeur Preller as eerste belangrike letterkundige kritikus in Afrikaans se verspreide opstelle byeengebring word, en H.A. Mulder se ''Laaste opstelle'', waarin hierdie besonder belangrike kritikus uit die tyd van die digterlike opbloei in die dertiger- en veertigerjare se werk bewaar word. ’n Keur uit die beskouings van P.C. Schoonees stel hy as ''Die tweede verdieping'' saam uit verspreide bundels van hierdie skrywer en literator. As redakteur en met die medewerking van vyftien vakkundiges op verskillende gebiede ondersoek hy die wynkultuur vanaf sy oorsprong in die geskiedenis, die verspreiding daarvan na Suid-Afrika, die neerslag in die kuns en literatuur en die omgang en gebruik van wyn, wat uitloop op die publikasie van ''Gees van die wingerd'', wat ook in Engels uitgegee word. == Eerbewyse == Benewens die talle pryse vir sy boeke word sy persoon en werk by herhaling bekroon. By geleentheid van sy vyftigste verjaarsdag in 1964 stel A.P. Grové die bloemlesing ''Kort reis na Carrara'' uit sy werk saam. Die [[Universiteit van KwaZulu-Natal|Universiteit van Natal]] in [[Pietermaritzburg]] in 1968, die Universiteit van Stellenbosch in 1976, die [[Universiteit van Kaapstad]] in 1980 en die [[Universiteit van Pretoria]] in 1982 ken eredoktorate aan hom toe. In 1970 ontvang hy vir sy redigering van ''Gees van die Wingerd'' die Franse Diplome d’Honneur du Prix de la Propagande en in Februarie 1980 ’n [[KWV]]-toekenning, terwyl hy in 1970 ook met erelidmaatskap van die Stellenbosse Boere- en Wynproewersvereniging vereer word en in 1980 met erelidmaatskap van die KWV. In [[1971]] word hy buitelandse erelid van die [[Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren|Koninklijke Vlaamsche Academie voor Nederlandsche Taal en Letterkunde]]. Tydens die viering van sy sestigste verjaarsdag in 1974 word hy gehuldig met die verskyning van verskeie bundels. ''Woord en wederwoord'', saamgestel deur Merwe Scholtz, is ’n bundel opstelle oor sy werk en hom as persoon; ''D.J. Opperman: dolosgooier van die woord'', saamgestel deur A.P. Grové, bevat besprekings van sy poësie; en ''Verse vir Opperman'' bevat verse van 24 vooraanstaande Suid-Afrikaanse digters wat hulle gedigte elkeen met die hand op spesiale papier geskryf het. Sy studente bied in [[1974]] ’n huldigingsprogram met voordragte uit sy werk aan. In 1977 word hy vereer met die diploma van die Uniso Brasileira de Escritores van Manaus, [[Brasilië]]. Op [[9 Augustus]] [[1978]] ontvang hy erelidmaatskap van die Afrikaanse Skrywerskring tydens ’n byeenkoms op Stellenbosch. Ter geleentheid van sy 65e verjaarsdag in 1979 word ’n hele uitgawe van ''Standpunte'' (Nuwe reeks 143, September 1979) aan hom en sy werk gewy, terwyl J.C. Kannemeyer die uitgawe van ''Galeie van Jorik'' behartig, waarin die geskrewe manuskrip van ''Joernaal van Jorik'' opgeneem word tesame met redaksionele aantekeninge en ’n inleiding. In [[1983]] word hy verkies tot ’n erelid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] en in [[1984]] word hy vereer met die Staatspresident se Dekorasie vir Voortreflike Diens. In 1985 ken die Akademie die [[Gustav Prellerprys vir Literatuurwetenskap en Letterkundige Kritiek|Gustav Preller-prys]] vir Literatuurwetenskap aan hom toe vir sy literêre kritiek. Na sy dood kondig die Universiteit van Stellenbosch aan dat ’n nagraadse beurs (geborg deur Nasionale Boekhandel) en ’n jaarlikse prestige-gedenklesing (geborg deur die Fynproewersgilde van Stellenbosch) ter ere van sy gedagtenis by die universiteit ingestel word. Sy gedigte word vertaal in onder andere Engels, Duits en Nederlands en verskeie doktorale proefskrifte word oor sy werk, veral sy digkuns, geskryf. J.C. Kannemeyer skryf ’n omvattende biografie oor sy lewe onder die titel ''D.J. Opperman: ’n biografie'' en stel later ook die fotoboek oor sy lewe onder die titel ''Die bonkige Zoeloelander'' saam.<ref>Botha, Johann “Die Burger” 30 November 1994</ref><ref>Grové, A.P. “Insig” November 1994</ref> Lina Spies publiseer ''Kolonnade'' in [[1993]], ’n studie van Opperman se poësie. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1945 |''Heilige beeste'' |- |1947 |''Negester oor Ninevé'' |- |1949 |''Joernaal van Jorik'' |- |1950 |''Engel uit die klip'' |- |1953 |''Digters van Dertig'' |- |1954 |''Periandros van Korinthe'' |- |1956 |''Blom en baaierd'' ''Vergelegen'' |- |1959 |''Wiggelstok'' |- |1960 |''Astrak'' ''D.J. Opperman: ’n Keur uit sy gedigte'' |- |1963 |''Dolosse'' |- |1964 |''Kort reis na Carrara'' ''Kuns-Mis'' |- |1968 |''Voëlvry'' |- |1970 |''Edms. Bpk.'' |- |1974 |''Naaldekoker'' |- |1977 |''Verspreide opstelle'' |- |1979 |''Die galeie van Jorik'' ''Komas uit ’n bamboesstok'' |- |1987 |''Versamelde poësie'' |- |2000 |''Sonklong oor Afrika'' |} === Samesteller en redakteur === {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1946 |''Stiebeuel'' (saam met F.J. le Roux) |- |1951 |''Groot verseboek'' ''Junior verseboek'' ''Senior verseboek'' |- |1954 |''Lied van die land'' |- |1957 |''Kleuterverseboek'' |- |1958 |''Klankies vir kleuters'' (saam met H.J. van Zyl) ''Verseboek vir standerd VI'' (saam met J.A. Heyl) ''Verseboek vir standerds VII en VIII'' (saam met J.A. Heyl |- |1959 |''Afrikaanse digkuns'' (saam met H.J. van Zyl) ''Klein verseboek'' |- |1960 |''My Afrikaanse verseboek'' (saam met M.A. Basson en E. Stumpf) |- |1961 |''Eerstelinge'' – Gustav S. Preller ''Laaste opstelle'' – H.A. Mulder ''My eerste verseboek. Standerd I'' (saam met C.B. Linder) ''My tweede verseboek. Standerd II'' (saam met C.B. Linder) ''My derde verseboek. Standerd III'' (saam met C.B. Linder) ''My vierde verseboek. Standerd IV'' (saam met C.B. Linder) ''My vyfde verseboek. Standerd V'' (saam met C.B. Linder) |- |1962 |''Die tweede verdieping'' – P.C. Schoonees |- |1965 |''Stiebeuel 2'' (saam met F.J. le Roux) |- |1966 |''Dubbelloop'' (saam met C.J.M. Nienaber) |- |1967 |''Kinderkeur uit A.G. Visser'' ''Klankies vir kleintjies'' (saam met H.J. van Zyl) |- |1968 |''Gees van die wingerd'' ''Spirit of the vine'' |- |1976 |Diere-maniere: vrolike rympies oor goeie maniere |- |1979 |''Jonger verseboek vir hoërskole'' (saam met J.A. Heyl) |- |1980 |''Poësie vir plesier'' ''Verseboek vir die jeug'' (saam met J.A. Heyl) |- |1981 |Nuwe klein verseboek |- |1985 |''Skakering'' (saam met G.H.J. Coetzee) |} === Vertaling === {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1964 |''Tobias en sy groot rooi tas'' – Sunny B. Warner |- |1982 |''101 rympies'' (saam met E.P. du Plessis, Elizabeth van der Merwe, P.W. Grobbelaar en Leon Rousseau) |} == Bronnelys == === Boeke === * Antonissen, Rob “Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede” Nasou Beperk Derde hersiene uitgawe Tweede druk Elsiesrivier 1964 * Antonissen, Rob “Kern en tooi” Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963 * Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Antonissen, Rob “Verkenning en kritiek” H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) “Voorspraak” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe Tiende druk 1994 * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. “Skrywers en rigtings” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe1952 * Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Botha, Elize en Pretorius, Réna (reds.) “Samehang en sin” Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste druk 1983 * Buning, Tj. “Uit ons digkuns” J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Nuwe omgewerkte druk 1960 * Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Cloete, T.T. “Faune” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Derde druk 1971 * Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Dekker, G. “Oordeel en besinning” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste druk 1964 * Grobler, P. du P. “Verkenning” Human & Rousseau Kaapstad 1962 * Grové, A.P. “Dagsoom” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1978 * Grové, A.P. (red.) “D.J. Opperman – Dolosgooier van die woord” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg Eerste druk 1974 * Grové, A.P. “Die duister digter” Universiteitspers, Natal Pietermaritzburg en Durban 1949 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Grové, A.P. “D.J. Opperman” in Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-BoekhandelJohannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * HAUM “Stellenbosse Galery” HAUM-Uitgewers Kaapstad en Pretoria 1974 * Kannemeyer, J.C. “Opstelle oor die Afrikaanse drama” Academica Kaapstad Pretoria Eerste uitgawe 1970 * Kannemeyer, J.C. “Konfrontasies” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Kannemeyer, J.C. “Kroniek van klip en ster” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1979 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1” Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. “Die dokumente van Dertig” Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe Eerste druk 1990 * Kannemeyer, J.C. “Die bonkige Zoeloelander” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1994 * Kannemeyer, J.C. “Ontsyferde stene” Inset-Uitgewers Stellenbosch Eerste uitgawe Eerste druk 1996 * Kannemeyer, J.C. “Verse vir die vraestel” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Krige, Uys “Die naamlose muse” Protea Boekhuis Pretoria, Eerste uitgawe 2002 * Lindenberg, E. “Onsydige toets” Academica Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1965 * Lindenberg, E. (red.) “Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde” Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Louw, N.P. van Wyk “Weegskaal” Human & Rousseau Kaapstad, Pretoria en Johannesburg Eerste uitgawe 1982 * Nienaber, C.J.M. “Oor literatuur 2” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Nienaber, C.J.M. (redakteur) “Tuinprovinsie Natal” Tafelberg Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1977 * Nienaber, P.J. (samesteller) “Digters en digkuns” Afrikaanse Pers-Boekhandel Derde druk 1954 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) “Digters en digkuns” Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. “Uit ons letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Sewende druk 1968 * Opperman, D.J. “Junior verseboek” Nasionale Boekhandel Beperk Kaapstad Agste druk 1960 * Pheiffer, R.H. “Woordpaljas” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg Derde uitgawe Derde druk 1993 * Pretorius, Réna “Ryk domeine” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Tweede uitgawe Derde druk 1990 * Scholtz, J. du P. “Oor skilders en skrywers” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1979 * Scholtz, Merwe “Herout van die Afrikaanse poësie en ander opstelle” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste druk 1975 * Scholtz, Merwe “Die teken as teiken” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1978 * Scholtz, Merwe (samesteller) “Woord en wederwoord” Human & Rousseau Pretoria en Kaapstad 1974 * Spies, Lina “Kolonnade” Human & Rousseau Kaapstad en Johannesburg 1992 * Spies, Lina “Ontmoetings” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1979 * Van Biljon, Madeleine “Geliefde leesgoed” Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1996 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Vuuren, Helize “D.J. Opperman (1914–1985)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Willemse, Hein “Aan die ander kant” Protea Boekhuis Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 2007 === Vakkundige artikels === *Barnard-Naudé, Jaco. 2012. Die denker as digter, die digter as denker- D.J. Opperman, N.P. Van Wyk Louw en die digkuns:filosofie-debat in die Afrikaanse letterkunde (Deel 1). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Barnes, LA. 1979. Op weg na 'n interpretasie van Opperman se Spermutasie. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Cloete, TT. 1980. Joernaal van Jorik (DJ Opperman). ''Literator.'' *Du Plooy, Heilna. 2011. Sigbare en minder sigbare verhale in Komas uit ’n bamboesstok (D.J. Opperman) en Bres (Leonard Nolens). ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Franzen, Riel. 2013. Die funksionaliteit van voëlverwysings in twee verse-inwording uit D.J. Opperman se onvoltooide bundel Sonklong oor Afrika. ''Stilet.'' *Grové, AP. 1980. Stad in die mis, draaikewers, nagwag (D.J. Opperman) grense, winter (NP van Wyk Louw). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Grové, AP. 1990. Die simboliseringsproses by D.J. Opperman. ''Literator.'' *Hambidge, Joan. 2014. Opperman se “Ballade van die grysland” as representasie van digterlike vrees. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Hambidge, Joan. 2022. Die afwesige dog aanwesige mentor - D.J. Opperman en kreatiewe skryfwerk. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Hugo, DJ. 1981. "Bontokoe" en "Aanraaklied" van D.J. Opperman as "Imitatio Christi". ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Jordaan, D.J.. 1993. Op soek na die paradys- paradigma-ondermyning as leesstrategie toegepas op ‘Vrees van die arbeider’ (Heilige beeste) deur DJ. Opperman. ''Literator.'' *Krog, Antjie. 2010. Die verkleurmannetjie(s) op Shaka- ’n Vergelyking tussen DJ Opperman en Thomas Mofolo . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Marais, GF. 1983. Joernaal van Jorik (DJ Opperman). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Meihuizen, E.. 2003. Aspekte van die genetiese proses by Opperman soos afgelei uit ’n variantestudie van 'Gedagtes by ’n sarkofaag'. ''Literator.'' *Meuhuizen, Elsa. 2008. Oor Opperman, die toekoms van die Afrikaner en die skeppingsproses - "Hotnot - God" en die "Boek van die B's?. ''Stilet.'' *Muller, Martie. 1987. Periandros van Korinthe (D.J. Opperman). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Olivier, Gerrit. 1989. JC Kannemeyer, D.J. Opperman en die tradisie. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Potgleter, S. 1986. Koerant en Konteks in Opperman se Poësie. ''Literator.'' *Prins, MJ. 1997. Joernaal van Jorik (D.J. Opperman) - 'n bespreking. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Reddy, Vasu. 2017. Antropologiese aantekeninge by DJ Opperman se “Ringdans van die Hamerkoppe”. ''Stilet.'' *Rust, Melinda. 2004. DJ Opperman se teaterkwatryn. ''Stilet.'' *Smuts, JP. 1993. Die tortels van die modder - "Paddas" van D.J. Opperman. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Smuts, Ria. 1995. Twee digte(r) Opperman-tekste "Man met flits" en "Digter". ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Snyman, NJ. 1985. Periandros van Korinthe (D.J. Opperman). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Spies, Lina. 1994. Die tortels van die modder - Digter tussen slym en ster in die poesie van D.J. Opperman. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Spies, Lina. 2018. Die vleesgeworde Woord by Martinus Nijhoff en DJ Opperman. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van der Merwe, Hannes. 1997. Saam met Dirk Opperman in Malawi. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Vuuren, Helize. 2014. D.J. Opperman se laatwerk. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Van Zyl, Ia. 1987. Periandros van Korithe (D.J. Opperman). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Viljoen, Hein. 1980. Verskeidenheid en samehang in DJ Opperman se Komas. ''Literator.'' *Viljoen, Hein. 2018. Kreolisering van die wêreldletterkunde by DJ Opperman. ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Viljoen, Louise. 1993. Enkele voorstelle in verband met die hantering van die manuskripte rondom Opperman se "Kaapse skeepswerf". ''Tydskrif vir Letterkunde.'' === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “Opperman word 68” “Die Burger” 29 September 1982 * Anoniem “Opperman ‘te laat’ vereer” “Die Burger” 29 Junie 1985 * Anoniem “Opperman het op alle gebiede pas aangegee” “Die Burger” 23 September 1985 * Anoniem “Ryk, vrugbare lewe” “Die Burger” 23 September 1985 * Barnes, L.A. “Op weg na ’n interpretasie van Opperman se ‘Spermutasie’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 2, Mei 1979 * Botha, Amanda “D.J. Opperman gehuldig” “Die Transvaler” 29 September 1979 * Botha, Amanda “’n Natalse vriendekring wat ver gereik het” “Boekewêreld” 17 November 1999 * Breytenbach, Jan “Opperman vonkel, koek in oond” “Rapport” 12 Junie 1977 * Breytenbach, Jan “‘Deur die blare’ uit dood terug” “Rapport” 10 Junie 1979 * Breytenbach, Jan “Sonklong Opperman se son sit laag” “Rapport” 10 Oktober 1982 * Brink, André P. “Nog eens die newelkoppe e.d.m. (bpk?)” “Standpunte” Nuwe reeks 147, Mei 1980 * Cloete, T.T. “Astrak van ‘Trekkerswee’ in ‘Ballade van die grysland’” “Standpunte” Nuwe reeks 83, Junie 1969 * Cloete, T.T. “Ritme en klank as veraanskoulikingsmiddele in D.J. Opperman se ‘Blom en Baaierd’” “Standpunte” Nuwe reeks 103, Oktober 1972 * Cloete, T.T. “Bifokaal sien en koggel” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 4, November 1979 * Cloete, T.T. “’n Oeuvrestudie van Opperman se werk” “Standpunte” Nuwe reeks 147, Mei 1980 * Cloete, T.T. “’Joernaal van Jorik’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980 * Cloete, T.T. “Huldiging aan D.J. Opperman (1913–1985)” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 26 no. 1, Maart 1986 * Crafford, Albert “Dirk maak probleem vir jou ’n plesier” “Rapport” 30 Desember 1979 * De Vos, Annesu “Viva, Oom Dirk!” “Bylae by Die Burger” September 2000 * De Vries, Willem “Jorik se musiek uitgereik” “Beeld” 2 Maart 2013 * Eksteen, L.C. “Spermutasie: Ontginning van ’n woord” “Standpunte” Nuwe reeks 67, Oktober 1966 * Gilfillan, F.R. “Die beeste kom uit soutgebrek: Antonissen en Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 116, Desember 1974 * Grobler, P. du P. en Lindenberg, E. “Dirk Opperman: 50 jaar – twee waarderings” “Lantern” Jaargang XIV no. 2, Desember 1964 * Grové, A.P. “Aantekeninge by ‘Komas uit ’n bamboesstok’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979 * Grové, A.P. “’Stad in die mis’, ‘Draaikewers’, ‘Nagwag’ (D.J. Opperman) en ‘Grense’, Winter’ (N.P. van Wyk Louw)” “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 3, Augustus 1980 * Grové, A.P. “Dirk Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 180, Desember 1985 * Grütter, Wilhelm “Artikel werp nuwe lig op Opperman se siekte” “Die Burger” 4 Junie 1992 * Hambidge, Joan “Sy digterskap bly nou nog groot inspirasie” “Beeld” 27 Desember 2010 * Hooggeregshofverslaggewer “Digter laat R0,8m na” “Die Burger” 28 Junie 1986 * Hugo, Daniel “Laboratorium van die woord” “Rapport” 23 Augustus 2015 * Hugo, D.J. “Die ‘Kroniek van Kristien’ – Enkele genetiese aantekeninge” “Standpunte” Nuwe reeks 148, Augustus 1980 * Hugo, D.J. “‘Bontekoe’ en ‘Aanraaklied’ van D.J. Opperman as ‘Imitatio Christi’” “Tydskrif virLetterkunde” Nuwe reeks 19 no. 1, Februarie 1981 * Hugo, D.J. “’n Literêre boa: Die ‘Brandaan’-siklus van D.J. Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 154, Augustus 1981 * Hugo, D.J. “Die limerick-vorm by D.J. Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 159, Junie 1982 * Hugo, D.J. “’Komas uit ’n bamboesstok’ as verslag aan ’n Akademie” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982 * Hugo, D.J. “Opperman en die Persiese kwatryn” “Standpunte” Nuwe reeks 166, Augustus 1983 * Hugo, D.J. “’n Nuwe liedjie op ’n ou deuntjie” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 23 no. 1, Februarie 1985 * Human, J.J. “D.J. Opperman en die uitgewersbedryf” “Standpunte” Nuwe reeks 143, September 1979Kaapstadse redaksie “Dirk weer bieblebom ná sy beroerte” “Rapport” 13 Desember 1981 * Kannemeyer, J.C. “’Vergelegen’ as dualiteitsdrama” “Standpunte” Nuwe reeks 82, April 1969 * Kannemeyer, J.C. “Opperman leef ‘altyd’” “Die Burger” 23 September 1985 * Kannemeyer, J.C. “Toe die politici ’n digter wou leer dig…” “Rapport” 19 Oktober 1986 * Kannemeyer, J.C. “Hy en die ‘duvel’ van drank” “Rapport” 26 Oktober 1986 * Kantoor “Opperman na tehuis vir verswaktes” “Die Burger” 27 November 1982 * Klopper, E.M.M. “’Spermutasie’: lees dié woord geduldig (1)” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 33 no. 1, Maart 1993 * Klopper, E.M.M. “’Spermutasie’: lees dié woord geduldig (2)”” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 33 no. 2, Junie 1993 * Le Roux, André “Intieme sy van Opperman in biografie onthul” “Die Burger” 23 Oktober 1986 * Le Roux, André “Opperman se Jorik praat Engels” “Die Burger” 5 Januarie 1991 * Malan, Regina “Genre-intertekstualiteit: ‘Komas uit ’n bamboesstok as volksboek’” “Tydskrif vir Letterkunde Jaargang 26, no. 4 November 1989 * Marais, G.F. “’Joernaal van Jorik’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 21 no. 3, Augustus 1983 * Massyn, P.J. “Teks en interteks: gedig en tradisie” “Standpunte” Nuwe reeks 182, April 1986 * Muller, Martie “’Periandros van Korinthe’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 3, Augustus 1987 * Nienaber, C.J.M. “‘Dennebol’ van Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 43, Oktober 1962 * Nienaber-Luitingh, M. “’n Moderne Nebukadneser” “Standpunte” Nuwe reeks 142, Augustus 1979 * Nieuwoudt, Stephanie “D.J. se handskrif wys beroerte was op pad” “Plus” 11 Oktober 2000 * Nolte, Elsa “Vergelegen en die geskiedenis: Die religieuse implikasies van die drama” “Standpunte” Nuwe reeks 88, April 1970 * Nolte, Elsa “Vergelegen se Adam Tas en Opperman se siening van die kunstenaarskap” “Standpunte” * Nuwe reeks 93, Februarie 1971 * Nolte, Elsa “Geure en kle(u)re in ‘Periandros van Korinthe’ (D.J. Opperman), ‘Haar naam was Hanna’ en ‘Wie onthou vir Kinna?’ (Henriette Grové)” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 20 no. 4, November 1982 * Pieterse, Henning “Voorgeskrewe poësie” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 29 no. 4, November 1991 * Pretorius, S.J. “Die simboliek in “Ballade van die grysland’” “Standpunte” Nuwe reeks 81, Februarie 1969 * Prins, M.J. “Die funksie van die s-herhaling in ‘Joernaal van Jorik’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 27, no. 3 Augustus 1989 * Prins, M.J. “’Joernaal van Jorik’: ’n Bespreking” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 1, Februarie1997 * Prinsloo, A.F. “Dirk se dinge (Taalkundige en woordfrekwensie aspekte van die substantiewe in die werke van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 32 no. 2, Junie 1992 * Schutte, H.J. “Speelse en eksperimentele elemente, vanuit die gesigshoek van geestigheid, in die poësie van D.J. Opperman (1)” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 14 no. 4, November 1976 * Schutte, H.J. “Speelse en eksperimentele elemente, vanuit die gesigshoek van geestigheid, in die poësie van D.J. Opperman (2)” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 15 no. 1, Februarie 1977 * Smuts, J.P. “Die tortels van die modder: ‘Paddas’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31 no. 4, November 1993 * Smuts, Ria “Binne ’n ligblou Middeleeuse nag” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 26 no. 1, Februarie 1988 * Smuts, Ria “Twee digte(r) Opperman-tekste: ‘Man met flits’ en ‘Digter’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 33 no. 4, November 1995 * Snyman, Henning “Aspekte van die simbool-metafoor verhouding in D.J. Opperman se ‘Komas uit ’n bamboesstok” “Standpunte” Nuwe reeks 156, Desember 1981 * Spies, Lina “Skuld en verlossing” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 4, November 1979 * Spies, Lina “Tot digterskap gedrewe: Van ‘Negester oor Ninevé’ tot ‘Komas uit ’n bamboesstok’” “Tydskrifvir Letterkunde”, Nuwe reeks 18 no. 2, Mei 1980 * Spies, Lina “Siekte en herstel in ‘Komas uit ’n bamboesstok’: ’n proses van devolusie en evolusie: ‘mineralies, vegetaties en dieraties’” “Standpunte” Nuwe reeks 160, Augustus 1982 * Spies, Lina “Mens en digter was onlosmaaklik” “Die Burger” 23 September 1985 * Spies, Lina “D.J. Opperman: Dirk-der-duisende” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986 * Spies, Lina “Die tortels van die modder: Digter tussen slym en ster in die poësie van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 32 no. 4, November 1994 * Spies, Lina “Heildronk op die sonklong” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Steenberg, D.H. “’Gedagtes by ’n sarkofaag’ as Credogedig van ‘Dolosse’” “Standpunte” Nuwe reeks 80, Desember 1968 * Steenberg, D.H. “Die skeppingsmotief in Opperman se ‘Dolosse’” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 8 no. 1, Februarie 1970 * Strydom, Leon “D.J. Opperman se Poësie-Laboratorium” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 23 no. 1, Maart 1983 * Strydom, S. “Aantekeninge by ‘Sondag van ’n kind’ van D.J. Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 40-41, April-Junie 1962 * Van der Merwe, Hannes “Saam met Dirk Opperman in Malawi” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 1, Februarie 1997 * Van der Merwe, Peet “Die teruggesnoeide digter in D.J. Opperman se ‘Kanarie’” “Standpunte” Nuwereeks 178, Augustus 1985 * Van der Merwe, P.P. “Die simboliese in ‘Paddas’ van Dirk Opperman” “Standpunte”, Nuwe reeks 86, Desember 1969 * Van der Westhuizen, Betsie “Van Sien tot Lewensiening in ‘Komas uit ’n bamboesstok’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 26 no. 1, Maart 1986 * Van Eetveldt, H. “Aspekte van die rymvariant in ‘Meriba’ van Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 74, Desember 1967 * Van Heerden, Ernst “Die wordende Jorik” “Standpunte” Nuwe reeks 147, Mei 1980 * Van Heerden, Ernst “Twee vuurstelers” “Standpunte” Nuwe reeks 166, Augustus 1983 * Van Heerden, Ernst “Jorik en die ou seevaarder” “Standpunte” Nuwe reeks 167, Oktober 1983 * Van Heerden, Ernst “Dirk-der-duisende, ma uit een stuk” “Die Burger” 23 September 1985 * Van Heerden, Ernst “Kilroy was hier” “Insig” Oktober 1988 * Van Rensburg, F.I.J. “’n Opvallende taalkonstruksie by D.J. Opperman” “Standpunte” Nuwe reeks 63, Februarie 1966 * Van Zyl, Ia “’Periandros van Korinthe’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987 * Van Zyl, Wium “Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990 * Viljoen, Louise “D.J. Opperman se aandeel aan ‘Standpunte’” “Standpunte” Nuwe reeks 143, September 1979 * Viljoen, Louise “Enkele voorstelle in verband met die hantering van die manuskripte rondom Opperman se ‘Kaapse skeepswerf’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31 no. 1, Februarie 1993 * Wessels, Louis “‘My nooi is in ’n nartjie’, het Dirk onthou” “Die Burger” 24 September 1985 * Willemse, Hein “Die Afrikaanse gedig: ‘Kaapse skeepswerf’ van D.J. Opperman” “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 34 no. 1, Maart 1994 ===  Internet === * Botha, Amanda Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/08/17/4/10.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204064818/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/08/17/4/10.html |date= 4 Februarie 2014 }} * Botha, Johann Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/04/25/10/2.html * Brümmer, Willemien Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/08/26/8/12.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201143000/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/08/26/8/12.html |date= 1 Februarie 2014 }} * Die Burger Hoofartikel: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1987/05/30/10/11.html * Grütter, Wilhelm Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/06/04/6/5.html * Hambidge, Joan Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2005/05/07/BY/06/02.html * Hambidge, Joan Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2010/12/21/VB/12/boekmerk_1441.html * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/03/5/2/12.html * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/10/11/6/8.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203085237/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/10/11/6/8.html |date= 3 Februarie 2014 }} * Kannemeyer, J.C. Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2002/08/20/4/19.html * Kannemeyer, J.C. Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2000/10/6/5/7.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201110039/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2000/10/6/5/7.html |date= 1 Februarie 2014 }} * Smith, Charles Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/09/04/4/11.html * Smith, Charles Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2000/08/11/7/8.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201134359/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2000/08/11/7/8.html |date= 1 Februarie 2014 }} * Spies, Lina Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/04/22/BY/9/LinaOpperman.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204055059/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2006/04/22/BY/9/LinaOpperman.html |date= 4 Februarie 2014 }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Opperman, D.J.}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Geboortes in 1914]] [[Kategorie:Sterftes in 1985]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] iq9rd8x4h3khjxzy8jevxq5f5n0w69y 0 9415 2924664 2923157 2026-08-13T09:21:01Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924664 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Malta |volle_naam = <small>''Repubblika ta' Malta'' ([[Maltees]])<br />''Republic of Malta'' ([[Engels]])</small> |algemene_naam = Malta |beeld_vlag = Flag of Malta.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Malta.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = EU-Malta.svg |leuse = |volkslied = ''L-Innu Malti'' <small>(Maltees)</small><br />''The Maltese Hymn'' <small>(Engels)</small><br /><small>''([[Afrikaans]]: "Die Maltese volkslied")''</small><br /><center>[[Lêer:Malta National Anthem.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Maltees]] en [[Engels]] |hoofstad = [[Valletta]] {{Koördinate|35|53|N|14|30|O}} |latd = 35 |latm = 53 |latNS = N |longd = 14 |longm = 30 |longEW = O |grootste_stad = [[Birkirkara]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Myriam Spiteri Debono]]<br />[[Robert Abela]] |oppervlak_rang = 186<sup>ste</sup> |oppervlak_grootte = |oppervlak = 316<ref>{{en}} {{cite journal|journal=Ekistics|last=Zammit|first=Andre|title=Valletta and the system of human settlements in the Maltese Islands|volume=53|issue=316/317|year=1986|pages=89–95|jstor=43620704}}</ref> |oppervlakmi² = 122 |persent_water = 0,001 |bevolking_skatting = 493&nbsp;559<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Pages/World-Population-Day.aspx |title=World Population Day |website=nso.gov.mt |publisher=Malta National Statistics Office |accessdate=13 Januarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513095410/https://nso.gov.mt/en/News_Releases/View_by_Unit/Unit_C5/Population_and_Migration_Statistics/Pages/World-Population-Day.aspx |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |bevolking_skatting_jaar = 2019 |bevolking_rang = 167<sup>ste</sup> |bevolking_sensus = 519&nbsp;562<ref name="nso.gov.mt">{{en}} {{cite web |url=https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Documents/2022/Census%20of%20Population%20and%20Housing%20Preliminary%20Report/Census%20of%20population%202021.pdf |title=Census of Population and Housing 2021 |publisher=Nasionale Statistiekkantoor |date=Julie 2022 |accessdate=4 April 2024 |archive-date= 9 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809130759/https://nso.gov.mt/en/nso/Media/Salient-Points-of-Publications/Documents/2022/Census%20of%20Population%20and%20Housing%20Preliminary%20Report/Census%20of%20population%202021.pdf |url-status=dead }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2021 |bevolkingsdigtheid = 1&nbsp;649 |bevolkingsdigtheidmi² = 4&nbsp;270,9 |bevolkingsdigtheidrang = 8<sup>ste</sup> |BBP_PPP = $35,175&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=181,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Malta |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2023 |accessdate=4 April 2024}}</ref> |BBP_PPP_rang = 148<sup>ste</sup> |BBP_PPP_jaar = 2024 |BBP_PPP_per_kapita = $66&nbsp;716<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 24<sup>ste</sup> |BBP = $21,682&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 131<sup>ste</sup> |BBP_jaar = 2024 |BBP_per_kapita = $41&nbsp;124<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 31<sup>ste</sup> |onafhanklikheidstipe = • Onafhanklikheid en grondwet<br />• Republiek |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van die [[Verenigde Koninkryk]]<br />[[21 September]] [[1964]]<br />[[13 Desember]] [[1974]] |MOI = {{wins}} 0,915<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=4 April 2024}}</ref> |MOI_rang = 25<sup>ste</sup> |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|baie hoog}} |Gini = 31,1<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |accessdate=4 April 2024}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Euro]] (€) |geldeenheid_kode = EUR |land_kode = MT |tydsone = MET |utc_afwyking = [[UTC+01:00|+1]] |tydsone_somer = MEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.mt]] |skakelkode = 356 |voetskrif = }} '''Malta''' ([[Maltees]]: [ˈmɐltɐ]; [[Engels]]: [ˈmɒltə] of [ˈmɔːltə], {{Audio|En-us-Malta.ogg|luister}}), amptelik die '''Republiek Malta''' (Maltees: ''Repubblika ta' Malta''; [[Engels]]: ''Republic of Malta''), is 'n klein Suid-Europese [[eilandstaat]] sentraal geleë in die [[Middellandse See]], 80&nbsp;km suid van [[Sisilië]], 284&nbsp;km oos van [[Tunisië]] en 333&nbsp;km noord van [[Libië]], met [[Gibraltar]] 1&nbsp;755&nbsp;km na die weste en [[Alexandrië]] 1&nbsp;508&nbsp;km na die oostekant.<ref>{{en}} {{citation|url=http://gov.mt/en/About%20Malta/Maltese%20Islands/Pages/The-Maltese-Islands.aspx|title=The Maltese Islands|publisher=Departement of Information, Malta|date=2012|accessdate=5 Oktober 2012|archivedate=17 Oktober 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121017023655/http://gov.mt/en/About%20Malta/Maltese%20Islands/Pages/The-Maltese-Islands.aspx}}</ref> [[Lêer:Satelite image of Malta.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Malta]] Malta beslaan net meer as 316&nbsp;km² in landoppervlak, wat dit een van die wêreld se kleinste state maak.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.traveltips24.com/European_Microstates.htm |title=European Microstates |publisher=Traveltips24.com |date=22 Desember 2008 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=22 Januarie 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090122112742/http://www.traveltips24.com/European_Microstates.htm }}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.ingentaconnect.com/content/klu/adco/1998/00000020/00000001/00135717#aff_1 |title=Career guidance in Malta: A Mediterranean microstate in transitio |publisher=Ingentaconnect.com |date=16 Junie 2006 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 6 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406130024/http://www.ingentaconnect.com/content/klu/adco/1998/00000020/00000001/00135717#aff_1 }}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613 |title=The Microstate Environmental World Cup: Malta vs. San Marino |publisher=Environmentalgraffiti.com |date=15 Desember 2007 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=25 Januarie 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130125032047/http://www.environmentalgraffiti.com/offbeat-news/the-microstate-environmental-world-cup-malta-vs-san-marino/613 }}</ref> Die Maltese [[argipel]] bestaan uit die [[eiland]]e Malta, Gozo, Comino en verskeie klein onbewoonde eilande onder andere Cominotto en Filfla. Dit is ook een van die lande met die [[Lys van lande volgens bevolkingsdigtheid|hoogste]] [[bevolkingsdigtheid]] ter wêreld. Malta se ''de facto'' hoofstad is [[Valletta]] en die grootste stad is [[Birkirkara]]. Die hoofeiland bestaan uit heelwat dorpe wat saam 'n Groter stedelike gebied (GSG) vorm met 'n totale bevolking van 368&nbsp;250, volgens Eurostat.<ref>{{en}} {{citation|title=Malta|url=http://www.urbanaudit.org/DataAccessedCSV.aspx?MultiIndicators=1&MultiCities=34&Groups=2&Years=5&JurisdictionLevels=3&lbOrder=1|publisher=Eurostat}}</ref> Die land het twee amptelike tale, [[Maltees]] (grondwetlik die nasionale taal) en [[Engels]]. Regdeur die geskiedenis was Malta se unieke ligging van groot strategiese belang,<ref>{{en}} {{citation |url=http://members.ziggo.nl/bezver/introduc.html |publisher=A History of Malta |title=Situation |date=6 Februarie 2008 |accessdate=14 September 2012 |archivedate=26 Februarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120226073158/http://members.ziggo.nl/bezver/introduc.html }}</ref> met die gevolg dat opeenvolgende ryke en moondhede oor die eilande geheers en regeer het. Dit sluit in die Fenisiërs, [[Antieke Griekeland|Grieke]], [[Romeinse Ryk|Romeine]], Arabiere, Normandiërs, Aragonese, Habsburg-Spanjaarde, Orde van Malta, die Franse en die [[Britse Ryk|Britte]]. In 1964 verkry Malta [[onafhanklikheid]] van die Verenigde Koninkryk en word in 1974 'n republiek. Malta behou lidmaatskap tot die [[Britse Statebond]] na onafhanklikheidswording. Malta tree in 1964 toe tot die [[Verenigde Nasies]] en in 2004 tot die [[Europese Unie]]. Malta is ook 'n ondertekende van die Schengen-ooreenkoms<ref>{{en}} {{citation|url=http://ec.europa.eu/snapshot2007/travel/travel_en.htm|title=Europe and you in 2007, Passport-free travel extended|author=Europese Kommissie|accessdate=21 Desember 2007|archivedate=17 Desember 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217180146/http://ec.europa.eu/snapshot2007/travel/travel_en.htm}}</ref> en het in 2008 deel geword van die Eurosone. Malta het 'n lang Christelike geskiedenis en nalatenskap en is 'n Apostoliese bisdom. Volgens die Bybelboek [[Handelinge]]<ref>{{af}} {{citation|url=http://www.bybel.co.za/search/search-detail.php?prev=-5&book=ACT&chapter=28&version=0&GO=Wys|titel=Handelinge 20, Ou vertaling|publisher=Die Bybelgenootskap van Suid-Afrika|dateaccessed=5 Oktober 2012}}</ref> het [[Paulus van Tarsus|Paulus]] skipbreuk gelei op "Melite", soos die Grieke dit genoem het, en het daar 'n bediening gehad.<ref name="doi.gov.mt">{{en}} {{citation |url=http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp |title=Department of Information |publisher=Doi.gov.mt |date=3 Maart 2008 |accessdate=2 Maart 2008 |archivedate=25 November 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp }}</ref> Die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke geloof]] is die amptelike geloof in Malta soos verklaar deur die Maltese grondwet.<ref name=cia>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|title=Malta|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 April 2024|archive-date= 2 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210402195116/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm |title=Chapter 1 – The Republic of Malta |publisher=Legal-Malta |accessdate=4 September 2011 |archivedate=27 Augustus 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm }}</ref> Malta is wêreldwyd bekend as 'n toeristebestemming. Die eilande het talryke toeristebestemmings en historiese monumente, insluitend drie [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]]e, onder andere die baie prominente Megalitiese tempels wat van die oudste losstaande strukture ter wêreld is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mt |title=Malta |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Augustus 2026}}</ref> == Etimologie == Die oorsprong van die term ''Malta'' is onduidelik. Die moderne variasie spruit uit die [[Maltees|Maltese taal]]. Die mees algemene [[etimologie]] is dat die woord ''Malta'' afkomstig is van die [[Grieks]]e woord μέλι (''meli''), "heuning".<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Fli^ μέλι|first1=Henry George|last1=Liddellfirst2=Robert|last2=Scott|title=A Greek-English Lexicon, on Perseus}}</ref> Die Grieke het die eiland Μελίτη (''Melitē'') genoem wat "heuningsoet" beteken (ook die naam van 'n [[Nereïde]]<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0073%3Aentry%3D*meli%2Fth Μελίτη|first=Georg |last=Autenrieth|title=A Homeric Dictionary, on perseus}}</ref>). Dit is heel moontlik as gevolg Malta se unieke heuningproduksie deur 'n [[Endemies (ekologie)|endemiese]] byspesie en daarom ook Malta se populêre bynaam "land van heuning".<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltatoday.com.mt/2003/0♫6/29/l7.html|publisher=Malta Today|title=Controversy over unique Maltese bee population|date=6 February 2008}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Romeine het voortgegaan en die eiland Melita<ref name="malticross">{{en}} {{citation|last= Castillo|first= Dennis Angelo|title=The Maltese Cross: A Strategic History of Malta|publisher=Greenwood Publishing Group|url=http://books.google.co.uk/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA25|accessdate=20 September 2011}}</ref> genoem wat die verlatynsing van die Griekse Μελίτη<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3DMelita Melita|First1=Charlton T. |Last1=Lewis|first2=Charles|last2=Short|title=A Latin Dictionary, on Perseus}}</ref> is. Nog 'n teorie stel voor dat die woord ''Malta'' afkomstig is van die Fenisiese woord ''Maleth'' wat "toevlugsoord"<ref>{{en}} {{citation|last=Pickles |first=Tim|title= Malta 1565: Last Battle of the Crusades |publisher=Osprey Publishing |url=http://books.google.com/books?id=0LuvbRQ78sIC&pg=PA11|isbn=978-1-85532-603-3|accessdate=20 September 2011}}</ref> beteken verwysende na Malta se vele baaie en inhamme. == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Malta}} === Prehistoriese geskiedenis === Erdewerk deur argeoloë gevind by Skorba toon ooreenkomste met erdewerk in Italië gevind en dui daarop dat die Maltese eilande moontlik vir die eerste keer in 5200 v.C. bewoon is deur jagters en landbouers vanaf die groter eiland [[Sisilië]], heel moontlik die Sikane. Die uitsterf van die dwergseekoei en dwerg-olifant word gekoppel aan die eerste aankoms van mense op Malta.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.geocities.com/RainForest/3096/palaeol.html|title=Palaeolithic Man in the Maltese Islands|first1=A|last1=Mifsud|first2=C|last2=Savona-Ventura|first3=S|last3=Mifsud|accessdate=2012-09-19|archivedate=1999-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990117003916/http://www.geocities.com/RainForest/3096/palaeol.html}}</ref> Prehistoriese boerdery nedersettings wat terugdateer na die vroeë Neolitiese tydperk is ontdek in oop gebiede en ook in grotte, soos Ghar Dalam.<ref name="Skeates2010">{{en}} {{citation|author=Robin Skeates|title=An Archaeology of the Senses: Prehistoric Malta |url=http://books.google.com/books?id=HOjDB8M27wkC&pg=PA124|accessdate=7 Junie 2011|date=5 November 2010|publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-921660-4 |pages=124–132}}</ref> Die Sikane, algemeen beskou as verwant aan die Iberiërs,<ref name="gozo">{{en}} {{citation|url=http://www.islandofgozo.org/history.htm|publisher=IslandofGozo.org|title=Gozo|date=7 Oktober 2007|accessdate=19 September 2012|archivedate=21 Maart 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090321192841/http://www.islandofgozo.org/history.htm}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.localhistories.org/malta.html |publisher=LocalHistories.org |title=Brief History of Malta |date=7 Oktober 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913041558/http://www.localhistories.org/malta.html |archive-date=13 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=19 September 2012 }}</ref> was die enigste stam sover bekend om die eiland op daardie tydstip<ref>{{en}} {{citation|last= Anthon|first=Charles|title=A Classical Dictionary: Containing an Account of the Principal Proper Names|publisher=New York Public Library|url=http://books.google.com/books?id=3iQQAAAAYAAJ&pg=RA1-PA1232|accessdate=20 September 2011}}</ref> te bewoon. Die bevolking op Malta het [[graan]] verbou, met vee geboer en, in ooreenkoms met ander antieke Mediterreense kulture, 'n vrugbaarheidsfiguur aanbid. Die figuur word verteenwoordig in groot hoeveelhede Maltese prehistoriese artefakte en soortgelyke beeldjies, insluitend die [[Venus van Willendorf]]. [[Lêer:Ggantija Temples (1).jpg|duimnael|250px|links|Megalitiese tempelkompleks]] [[Lêer:Malta 16 Mnajdra.jpg|duimnael|250px|Die tempelkompleks van Mnajdra]] Erdewerk van die Ghar Dalam-tydperk stem ooreen met erdewerk gevind in Agrigento, Sisilië. 'n Kultuur van megalitiese tempelbouers het ook in hierdie vroeë periode ontstaan of sy weg tot hier gevind. Gedurende 3500 v.C. het hierdie mense sommige van die wêreld se oudste vrystaande strukture gebou in die vorm van die megalitiese Ġgantija tempels op Gozo;<ref name=otsf>{{en}} {{citation|url=http://www.otsf.org/ |title=Old Temples Study Foundation |publisher=OTSF |accessdate=31 March 2009}}</ref> ander vroeëre tempels sluit die van Ħaġar Qim en Mnajdra in.<ref name="b1">{{en}} {{cite book |first=Daniel |last=Cilia |title=Malta Before History |year=2004 |publisher=Miranda Publishers |isbn=99909-85-08-1}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sheehan |first=Sean |url=https://books.google.com/books?id=LRGrRy7S750C&pg=PA87 |title=Malta |publisher=Marshall Cavendish |year=2000 |isbn=978-0-7614-0993-9}}</ref><ref>{{en}} {{citation|last=Sheehan |first=Sean |title=Malta |publisher=Marshall Cavendish|url=http://books.google.com/books?id=LRGrRy7S750C&pg=PA87|isbn=0-7614-0993-9|accessdate=20 September 2011}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://users.aber.ac.uk/jpg/malta/arch.html |title=Aberystwyth, The University of Wales |publisher=Users.aber.ac.uk |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=12 Desember 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081212031419/http://users.aber.ac.uk/jpg/malta/arch.html }}</ref> Die tempels het 'n kenmerkende argitektuur, tipies 'n komplekse drieblaarklawervormige ontwerp, en is gebruik vanaf 4000 tot 2500 v.C. Dierbeendere en 'n mes gevind agter 'n verwyderbare altaarsteen dui op moontlike tempelrituele wat dierofferandes ingesluit het. Voorlopige inligting dui daarop dat offerandes gebring is aan die godin van vrugbaarheid, wie se standbeeld nou staan in die Nasionale Museum van Argeologie in Valletta.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.visitmalta.com/museum-of-archaeology |title=Visit Malta-Malta,Gozo,Comino-Museums in Malta-Museum of Archaeology |publisher=Visitmalta.com |accessdate=2 Augustus 2010 |archivedate=29 Maart 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100329164847/http://visitmalta.com/museum-of-archaeology }}</ref> Hierdie kultuur het blykbaar vanaf die Maltese eilande verdwyn omstreeks 2500 v.C. Argeoloë spekuleer dat die tempelbouers slagoffers was van plae en siektes. Ander weer het gespekuleer oor die ooreenkoms tussen die gebeurtenis en [[Plato]] se weergawe van die verdwyning van [[Atlantis (eiland)|Atlantis]]. 'n Ander interessante argeologiese kenmerk van die Maltese eilande, dikwels toegeskryf aan die antieke bouers, is ewewydige eenvormige groewe genoem ''wa spore'' of ''wa groewe''. Dit kan op verskeie plekke regoor die eilande gevind word met die mees prominente in 'n area van Malta genaamd "Clapham junction". Hierdie verskynsels is moontlik veroorsaak deur die wegvreet van sagte kalksteen deur houtwiel waens.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.port.ac.uk/aboutus/newsandevents/news/archive2009/april2009/title,94480,en.html |title=Ancient mystery solved by geographers |publisher=Port.ac.uk |date=20 April 2009 |accessdate=14 November 2010 |archivedate=29 Desember 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229050005/http://www.port.ac.uk/aboutus/newsandevents/news/archive2009/april2009/title%2C94480%2Cen.html }}</ref><ref>{{en}} {{citation |author=Mottershead, Derek; Alastair Pearson & Martin Schaefer |title=The cart ruts of Malta: an applied geomorphology approach |journal=Antiquity |volume=82 |issue=318 |year=2008 |pages=1065–1079 |url=http://antiquity.ac.uk/Ant/082/1065/ant0821065.pdf |accessdate=20 September 2012 |archivedate=27 Februarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120227170714/http://antiquity.ac.uk/Ant/082/1065/ant0821065.pdf }}</ref> Na 2500 v.C. het die Maltese eilande ontvolk en was dit onbewoon vir 'n hele paar dekades tot die koms van 'n nuwe instroming van [[bronstydperk]] immigrante. Dit was 'n kultuur wat hulle dooies veras het en kleiner megalitiese strukture genaamd doldems aan Malta bekend gestel het.<ref>{{en}} {{citation |first=Daniel |last=Cilia |url=http://web.infinito.it/utenti/m/malta_mega_temples/linetime.html |title=Malta Before Common Era, in ''The Megalithic Temples of Malta''|retrieved=28 Januarie 2007}}.</ref> === Grieke, Fenisiërs en Romeine === {{Hoofartikel|Magna Graecia|Antieke Rome|Bisantynse Ryk}} Rondom 700 v.C. vestig die [[Antieke Griekeland|Antieke Grieke]] hulle op Malta, meestal in en om die gebied waar [[Valletta]] nou is.<ref name="ndmh">{{en}} {{citation|url=http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp|publisher=Department of Information – Maltese Government|title=Notable dates in Malta's history|date=6 Februarie 2008|accessdate=14 September 2012|archivedate=25 November 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091125021207/http://www.doi.gov.mt/EN/islands/dates.asp}}</ref> 'n Eeu later sluit Fenisiese handelaars<ref name="ndmh" /> by die plaaslike bevolking op die eiland aan. Hulle het die eilande as 'n stop op hulle handelsroetes vanaf die oostelike Middellandse see na [[Cornwall]] gebruik.<ref>{{en}} {{citation|last= Owen |first=Charles |title=The Maltese Islands |publisher=Praeger |url=http://books.google.com/books?id=OhRCAAAAIAAJ |accessdate=20 September 2011}}</ref> Die Fenisiërs bewoon die gebied nou bekend as Mdina, asook die omliggende dorp Rabat wat hulle ''Maleth'' noem.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.edrichton.com/Excursions/Mdinaknights/index.htm |title=History of Mdina |publisher=Edrichton.com |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 4 Maart 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304105117/http://www.edrichton.com/Excursions/Mdinaknights/index.htm }}</ref> Die [[Antieke Rome|Romeine]], wat ook in Mdina gebly het, het na Mdina (en die eiland) as ''Melita'' verwys.<ref name="malticross" /> [[Lêer:Roman Malta.jpg|duimnael|250px|links|[[Antieke Rome|Roomse]] mosaïek uit Rabat, Malta]] Na die val van Fenisië in 400 v.C. kom die gebied onder die beheer van [[Kartago]], 'n voormalige Fenisiese kolonie.<ref name="maltihist">{{en}} {{citation|last= Terterov |first= Marat |title=Doing Business with Malta |publisher=GMB Publishing Ltd |url=http://books.google.com/books?id=kc7DO3TZEYcC&pg=PA4|isbn=1-905050-63-1|accessdate=20 September 2011}}</ref> Gedurende hierdie tyd het die mense op Malta hoofsaaklik olywe en karob verbou, en tekstielware geproduseer.<ref name="maltihist" /> Tydens die Eerste Puniese Oorlog om 264 v.C. veroorsaak spanning dat die Maltese teen Kartago rebelleer en beheer van hulle garnisoen oorgee aan die Romeinse konsul Sempronius.<ref name="malticross" /> Malta bly lojaal aan Rome tydens die Tweede Puniese Oorlog en die Romeine beloon hulle met die titel van ''Foederata Civitas'', 'n benoeming wat beteken dat hulle vrygestel is van die betaling van skatting of die heerskappy van die Romeinse reg, alhoewel Malta in hierdie tydstip onder die jurisdiksie van die provinsie van [[Sisilië]] val.<ref name="malticross" /> Teen 117 n.C. was die Maltese eilande 'n vooruitstrewende deel van die [[Romeinse Ryk]] en word bevorder tot die status van Municipium onder Hadrianus.<ref name="malticross" /> [[Katakombe]]s in Rabat getuig van 'n vroeë Christelike gemeenskap op die eilande en Handelinge vertel van Paulus wat daar skipbreuk ly en van sy bediening op die eiland. Met die verdeling van die Romeinse Ryk in oos en wes in die 4de eeu, word Malta onder beheer van die Griekssprekende [[Bisantynse Ryk]] 395-870<ref name="ndmh" /> geplaas, wat vanuit [[Konstantinopel]] regeer het.<ref name="ruff">{{en}} {{citation|last= Borg|first= Victor Paul|title=The Rough Guide to Malta & Gozo|publisher=Rough Guides|url=http://books.google.com/books?id=o1QO1Tk-FsMC&pg=PA331|isbn=1-85828-680-8|accessdate=20 September 2011}}</ref> Hoewel Malta onder Bisantynse heerskappy was vir vier eeue, is nie veel uit hierdie tydperk bekend nie. Daar is bewyse dat [[Germane|Germaanse stamme]], insluitend die [[Gote]] en [[Vandale]], kortstondig beheer oor die eilande gehad het alvorens die Bisantyne met 'n teenaanval begin het en Malta herower het.<ref name="ruff" /> === Die Arabiese tydperk en die Middeleeue === [[Lêer:Roger I of Sicily (Troina).jpg|duimnael|links|upright|[[Rogier I van Sisilië]] het Malta terug gedraai na Christelike heerskappy]] [[Lêer:Bandiera del Regno di Sicilia 4.svg|duimnael|Vlag van die Aragonese [[koninkryk van Sisilië]]]] In 870 n.C. word Malta ingesleep by die Arabies-Bisantynse oorloë. Die verowering van Malta word gekoppel aan die van Sisilië nadat Admiraal Eufemius sy mede-Bisantyne verraai het deur die Aghlabid-dinastie te versoek om die eiland binne te val.<ref name="stan">{{en}} {{citation|url=http://www.stanford.edu/group/mountpolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf|format=PDF|publisher=Archaeology.Stanford.edu|title=Brief history of Sicily|date=7 Oktober 2007|accessdate=30 September 2012|archivedate=19 Januarie 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119004221/http://www.stanford.edu/group/mountpolizzo/handbookPDF/MPHandbook5.pdf}}</ref> Die Arabiese kroniekskrywer en geograaf al-Himyari vertel dat in 870 n.C. na 'n geweldadige stryd in Malta teen die Bisantynse besettingsmagte, die Arabiese invallers, eers gelei deur Halaf al-Hadim, en later deur Sawada ibn Muhammad, die eiland gestroop en geplunder het, die belangrikste geboue vernietig het en vir alle praktiese doeleindes onbewoond gelaat het. Dit was later weer gekoloniseer deur Arabiere vanaf Sisilië in 1048–1049 n.C. Daar heers onsekerheid of die nuwe nedersetting die gevolg van demografiese uitbreiding in Sisilië was, toegeskryf aan hoër lewenstandaarde (in welke geval die kolonisering dan 'n paar dekades vroeër plaasgevind het), of as gevolg van burgeroorlog onder die Arabiese heersers wat in 1038 n.C. in Sisilië uitgebreek het nie.<ref>{{en}} Brincat, M.J. (1995) Malta 870–1054 Al-Himyari's Account and its Linguistic Implications. Valletta, Malta: Said International.</ref> Die Arabiere het nuwe [[besproeiing]] asook sommige vrugte en katoen op die eiland bekend gestel. Die Sisilies-Arabiese taal is aangeneem vanaf Sisilië. Die taal ontwikkel tot in moderne [[Maltees]].<ref>{{en}} {{citation |last= Wilson |first=Andrew |title=Corpus Linguistics Around the World |publisher=Rodopi |url=http://books.google.com/books?id=jIP9WiIOtKYC&pg=PA64 |isbn=90-420-1836-4 |accessdate=20 September 2011}}</ref> Die plaaslike [[Christene]] is geloofsvryheid gegun. Hulle moes egter jizya betaal, 'n vorm van belasting vir nie-[[Moslem]]s. Hulle was gevolglik vrygestel van Zakaat, die belasting wat deur Moslems betaal moes word.<ref name="gozmalt">{{en}} {{citation|last= Bain|first=Carolyn|title=Malta & Gozo|publisher=Lonely Planet|url=http://books.google.com/books?id=lqHLlLsgi1IC&pg=PA22|isbn=1-74059-178-X|accessdate=20 September 2011}}</ref> Die Normandiërs, as deel van hulle verowering van Sisilië in 1091 n.C., verdryf al die More uit die suide van Italië. Die Normandiese leier Rogier I van Sisilië is verwelkom deur die plaaslike Christene.<ref name="malticross" /> Graaf Rogier I, volgens die plaaslike mite, het uit dankbaarheid vir die Maltese se lojaliteit tydens sy veroweringstogte, 'n deel van sy rooi en wit banier afgeskeer en as geskenk oorhandig. Dit is volgens die mite die basis vir die moderne [[Vlag van Malta|Maltese vlag]].<ref name="malticross" /><ref name="blouet">{{en}} {{citation |last=Blouet |first=B |year=1987 |title=The Story of Malta |edition=3rd |place=Malta |publisher=Progress Press}}</ref> [[Lêer:Malta by Piri Reis.jpg|duimnael|Ottomaanse kaart van Malta, deur Piri Reis]] Die Normandiese tydperk was produktief; Malta het deel geword van die nuutgevonde Koninkryk van Sisilië, wat buiten Sisilië en Malta ook die suidelike helfte van die Italiaanse skiereiland ingesluit het.<ref name="malticross" /> Die Rooms-Katolieke geloof is weer ingestel as staatsgodsdiens met Malta nou onder die bisdom van Palermo. Normandiese argitektuur maak ook plek-plek 'n verskyning, veral in die antieke hoofstad van Mdina.<ref name="malticross" /> Tancred van Lecce (Tancred van Sisilië), die laaste Normandiese monarg, omskep Malta in 'n leenheerskap of feudale grondeiendom binne die koninkryk en stel 'n Graaf van Malta aan. Weens die eilande se strategiese belang en ligging was besetting deur ander moondhede altyd 'n moontlikheid. Gedurende die tyd is die mans van Malta almal gemilitariseer om potensiële invalle af te weer. Die eerste grawe was almal bekwame Genuese kaapvaarders.<ref name="malticross" /> Die koninkryk kom onder beheer van die Huis van Hohenstaufen vanaf 1194 tot 1266 n.C. Gedurende die tydperk, waartydens Frederik II van Hohenstaufen begin het om sy Sisiliaanse koninkryk te herorganiseer, het die westerse kultuur en godsdiens steeds meer begin geld.<ref name="blouet" /> Malta was deel van die [[Heilige Romeinse Ryk]] van die Duitse nasie vir 72 jaar. Malta was tot 'n graafskap en markisaat verklaar maar handel was totaal geruïneer. Die eilande was vir 'n baie lang tydperk slegs 'n gefortifiseerde [[garnisoen]].<ref>{{en}} Robert Montgomery Martin. [http://books.google.com/books?id=yDQGAAAAMAAJ&pg=RA1-PA568 ''History of the colonies of the British Empire''], W. H. Allen, 1843, bl. 569</ref> In 1224 onder Frederik II word al die oorblywende Moslems (wat nie More was nie) van die eiland verban<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/history/time-Line.htm|publisher=AboutMalta.com|title=Time-Line|date=7 Oktober 2007}}</ref> of gedwing om tot die Rooms-Katolieke geloof te bekeer.<ref>{{en}} Stefan Goodwin. [http://books.google.com/books?id=up9Fy-NBiLAC&pg=PA31 Malta, Mediterranean bridge], Greenwood Publishing Group 2002. bl. 31 {{ISBN|0-89789-820-6}}.</ref><ref>{{en}} {{citation|author=Christian Peregin |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080804/local/maltese-makeover |title=Maltese makeover |publisher=timesofmalta.com |accessdate=2 Augustus 2010}}</ref><ref name="malticross" /> Die totale manlike bevolking van Celano in Abruzzo is na Malta gedeporteer.<ref name="malticross" /> [[Lêer:JPDV.jpg|duimnael|upright|Jean Parisot de la Valette, die stigter van Valletta]] Vir 'n kort periode val die koninkryk onder die heerskappy van die Huis van Capet-Anjou. Hoë belasting maak die vorstehuis ongewild, deels ook te wyte aan Karel van Anjou se oorlog teen die Republiek van Genoa en die eiland Gozo wat in 1275 geplunder is.<ref name="malticross" /> 'n Groot opstand op Sisilië, bekend as die Sisiliaanse Vespers, volg op die gevegte met die uiteinde dat die skiereiland afstig as die Koninkryk van Napels. In 1282 kom Malta onder heerskappy van die Aragonese.<ref name=culturalheritage.gov.mt>{{en}} {{citation |title=Superintendance of Cultural Heritage |url=http://www.culturalheritage.gov.mt/textpage.asp?p=3107&l=1&v=1 |publisher=Maltese Regering |accessdate=29 November 2011 |archivedate=28 Januarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120128125711/http://www.culturalheritage.gov.mt/textpage.asp?p=3107&l=1&v=1 }}</ref> Familielede van die konings van Aragon regeer op die eiland tot 1409 waarna heerskappy oorgegee is aan die Kroon van Aragon. In die begin van die Aragonese troonsuksessie het die seuns van die monargie die titel "Graaf van Malta" ontvang. Dit is gedurende die tydperk dat meeste van die plaaslike adelstand tot stand gekom het. Teen 1397 val die dra van die titel "Graaf van Malta" terug na 'n feodale vlak wat 'n struweling tussen twee families tot gevolg het. Dit veroorsaak groot konflik. Die gevolg is dat die koning die titel herroep. Twis rondom die titel breek weer uit 'n paar jaar later met die herinstel daarvan. Die Maltese, gelei deur die plaaslike adelstand, kom in opstand teen Graaf Gonsalvo Monroy.<ref name="malticross" /> Alhoewel hulle die Graaf teen gestaan het, het die Maltese hulle lojaliteit teenoor die Sisiliaanse kroon duidelik te kenne gegee. Dit het Alfons IV so beïndruk dat hy nie die mense vir die opstand gestraf het nie maar belowe het om nooit weer die titel aan 'n derde party toe te ken nie. In plaas daarvan, is dit terug in die kroon geïnkorporeer. Die titel van ''Città Notabile'' is aan die stad Mdina toegeken na aanleiding hiervan.<ref name="malticross" /> === Ridders van Malta en Napoleon === [[Lêer:Malta Mdina BW 2011-10-05 12-41-38.JPG|duimnael|Katedraal van Paulus, Mdina, gebou in die Barokstyl.]] In 1530 oorhandig Keiser Karel V die eilande, in 'n ewigdurende huurkontrak, aan die Hospitaalridders, op daardie stadium onder die leierskap van die Fransman Philippe de Villiers de L'Isle-Adam, Grootmeester van die Orde. Hierdie ridders, 'n militêr-godsdienstige ridderorde deesdae beter bekend as die Orde van Malta, was van die Griekse eiland [[Rhodos]] verdryf deur die [[Ottomaanse Ryk]] in 1522. In 1551, word die ganse bevolking van die Maltese eiland Gozo, ongeveer 5 000, deur Barbaryse kaapvaarders gevange geneem as slawe en gedeporteer na die Barbaryse kus. Die ridders, gelei deur Fransman Jean Parisot de la Valette, Grootmeester van die Orde, weerstaan 'n oorweldigende beleg deur die Ottomane in 1565. Die ridders, met die hulp van die Maltese, seëvier aan die einde van die dag. [[Voltaire]] het oor die beleg gesê: "Niks is beter bekend as die beleg van Malta nie."<ref>{{en}} {{citation|author=Dennis Angelo Castillo|title=The Maltese Cross: A Strategic History of Malta|url=http://books.google.com/books?id=i5ns5LNtoiUC&pg=PA55|year=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-32329-4|page=55}}</ref> Na die beleg besluit die Orde om Malta se fortifiserings te verbeter, veral in die binne-hawe, waar die nuwe stad [[Valletta]], so genoem ter ere aan Valette, gebou is. Hulle rig ook wagtorings langs die kus op – die Wignacourt , Lascaris en de Redin torings – vernoem na die Grootmeesters wat dit laat bou het. Tydens die Ridders se heerskappy op die eiland het talle argitektoniese en kulturele projekte die lig gesien, onder andere die versiering van Città Vittoriosa , die oprig van nuwe stede, insluitende Città Rohan en Città Hompesch en die bekendstelling van nuwe akademiese en sosiale hulpbronne. Ongeveer 11&nbsp;000 mense uit 'n totale bevolking van 60&nbsp;000 kom om in 'n plaag in 1675.<ref>{{en}} Robert Montgomery Martin "''[http://books.google.com/books?id=XMU_AAAAcAAJ&pg=PA574 Statistics of the colonies of the British empire]''" (1839). bl. 574.</ref> [[Lêer:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|duimnael|links|''Die onthoofding van Johannes die Doper'', deur Caravaggio. Olie op doek, Oratorium van die Katedraal van Paulus.]] Die Ridders se bewind kom tot 'n einde met [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] se verowering van Malta, op pad na [[Egipte]], tydens die Franse Revolusionêre Oorloë in 1798. Die invloed van die Ridders het verwater deur die jare en die Orde het in onguns verval. Dit was rondom die tyd van die beliggaming van die universele waardes van burgerlike vryheid aangevuur deur die [[Franse Rewolusie]]. Mense van beide binne en buite die Orde het 'n beroep op [[Napoléon Bonaparte]] gedoen om die Ridders te verdryf. Napoleon het nie geweifel nie en sy vloot het in 1798, op pad na sy Egiptiese ekspedisie, daar aangeland. Hy het die Ridders gefnuik deur die goed bewaakte hawe van Valletta in te vaar onder die voorwendsel van voorrade aanvul. Met veilige toegang verseker rig hy sy wapens op die eiland, Grootmeester Hompesch kapituleer, en Napoleon betree Malta. Gedurende sy kort verblyf van ses dae voltooi Napoleon 'n hele paar hervormings. Die belangrikste hiervan is die instel van 'n nuwe administrasie met 'n Regeringskommissie, die oprig van twaalf munisipaliteite, die skep van 'n openbare finansiële administrasie, die afskaffing van alle feodale regte en voorregte, die opheffing van slawerny en die vrymaak van alle Turkse slawe. Op die geregtelike terrein is 'n familiekode opgestel en twaalf regters is genomineer. Openbare onderwys is gestruktureer volgens riglyne neergelê deur Napoleon self, dit het voorsiening gemaak vir primêre en sekondêre onderwys. Vyftien laerskole is opgerig en die universiteit is vervang deur 'n "École Centrale" met agt voorsitterstoele, almal met 'n redelik wetenskaplik uitkyk: by name, rekenkunde en meetkunde, algebra en stereotomie, geometrie en astronomie, meganika en fisika, navigasie, chemie, ens. Hierna, met 'n aansienlike garnisoen wat hy agterlaat, vertrek hy na Egipte. Die agtergeblewe Franse magte het ongewild geraak onder die Maltese, veral om hulle vyandigheid teenoor Rooms-Katolisisme en die plundering van plaaslike kerke om Napoleon se oorlog te finansier. Die Franse finansiële en godsdienstige beleid vuur die Maltese aan tot rebellie en die Franse word gedwing om terug te val tot binne die stadsvestings. Groot-Brittanje, tesame met die Koninkryk van Napels en die Koninkryk van Sisilië, verleen ammunisie en bystand aan die Maltese. Brittanje stuur ook sy vloot om die eilande te beleër. Generaal Claude-Henri Belgrand de Vaubois en sy Franse magte gee in 1800 oor. Maltese leiers bied daarna die eiland vir Sir Alexander Ball aan en vra dat die eiland onder Britse gesag kom. Die Maltese stel 'n Verklaring van Regte op waarin hulle instem om te ressorteer "onder die beskerming en die soewereiniteit van die Koning van die vrye mense, Sy Majesteit die Koning van die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland". Die verklaring meld ook dat "sy Majesteit het geen reg om hierdie eilande te sedeer aan enige moondheid nie... as hy kies om sy beskerming terug te trek en om sy soewereiniteit op te gee, die reg vir die kies van 'n ander soewereiniteit, of van die regeer van hierdie eilande, aan ons behoort, die inwoners en inboorlinge alleen, en sonder beheer."<ref>{{en}} {{citation|last=Holland |first=James |title=Fortress Malta: An Island Under Siege, 1940–1943 |publisher=Miramax Books |year=2003 |isbn=1-4013-5186-7}}</ref> === Die Britse Ryk en die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:BombDamageMalta.jpg|duimnael|Die swaar gebombardeerde Republiekstraat in Valletta tydens die Tweede Beleg van Malta (Tweede Wêreldoorlog), 1942.]] As deel van die Verdrag van Parys in 1814 word Malta amptelik 'n deel van die [[Britse Ryk]]. Die Britte gebruik Malta as halfwegstasie en vloothoofkwartier. Malta se ligging halfpad tussen die [[Straat van Gibraltar]] en die [[Suezkanaal]] blyk sy grootste bate wees gedurende die jare en die eilande is ook gesien as 'n belangrike stop op die roete na Indië. Dit was 'n belangrike handelsroete vir die Britte en die Maltese het groot voordeel uit hierdie vennootskap getrek. Verskeie nuwe kulinêre en botaniese produkte word hierdeur bekend gestel in Malta; 'n paar voorbeelde (volgens die Nasionale Boek van Handelsbetrekkinge gevind in die Nasionale Biblioteek) sluit die bekendstelling van koring (vir brood) en spek in. In 1919 vuur Britse troepe skote af op protesoptoggangers, gekant teen nuwe belasting, en vier Maltese mans kom om. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] speel Malta 'n belangrike rol weens sy nabyheid aan die [[Spilmoondhede]] se skeepsroetes. Die Maltese se dapperheid gedurende die Tweede Beleg van Malta het [[George VI van die Verenigde Koninkryk|Koning George VI]] geroer om die George-kruis kollektief op 15 April 1942 aan Malta te oorhandig, om "te getuig van die heldemoed en toewyding wat lank onthou sal word deur die geskiedenis". Sommige historici is van mening dat die toekenning tot gevolg gehad het dat Brittanje buitensporige verliese gely het ter verdediging van Malta. Britse geloofwaardigheid sou daaronder gely het as Malta oorgegee het, soos in [[Singapoer]] se geval.<ref>{{en}} {{citation|title=The Siege of Malta in World War Two |url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/siege_malta_06.shtml|accessdate=15 April 2007}}</ref> 'n Replika van die George-kruis verskyn nou in die skildhoek van die [[Vlag van Malta|Maltese vlag]]. Die gesamentlike toekenning bly enig in sy soort tot en met April 1999, toe die Koninklike Ulster Polisiemag die tweede, en tot op datum, die enigste ander ontvanger van 'n kollektiewe George-kruis geword het.<ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/533170.stm|title=RUC awarded George Cross |date=23 November 1999|work=BBC News |accessdate=21 Junie 2011}}</ref> === Onafhanklikheid en Republiekwording === [[Lêer:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|duimnael|Malta sluit by die Europese Unie aan in 2004 en teken die Lissabon-verdrag in 2007.]] Malta verkry onafhanklikheid op 21 September 1964 (Onafhanklikheidsdag) na intense onderhandelinge met die Verenigde Koninkryk. Dit is gelei deur die Maltese premier George Borg Olivier. Onder die 1964 grondwet, behou Malta aanvanklik [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|Koningin Elizabeth II]] as die Koningin van Malta en dus as [[Staatshoof]], met 'n Goewerneur-generaal as uitvoerende gesag namens haar. In 1971 wen die Maltese Arbeidersparty, onder leiding van Dom Mintoff, die algemene verkiesing. Dit lei tot republiekwording binne die Statebond op 13 Desember 1974 (Republiekdag), met die President as staatshoof. 'n Verdedigingsooreenkoms wat onderteken is kort na onafhanklikheid (en weer in 1972) het op 31 Maart 1979 verstryk. Malta neem 'n neutrale internasionale beleid aan in 1980. In 1989 speel Malta gasheer vir 'n spitsberaad tussen die Amerikaanse president [[George H.W. Bush]] en die Sowjet-leier [[Michail Gorbatsjof]], hul eerste ontmoeting van aangesig tot aangesig, die wegspringpunt vir die latere einde van die [[Koue Oorlog]]. Op 16 Julie 1990 doen Malta, deur middel van sy minister van buitelandse sake, Guido de Marco, aansoek om aansluiting by die Europese Unie. Na moeilike onderhandelinge is 'n referendum gehou op 8 Maart 2003 wat uitgeloop het op 'n gunstige uitslag. Die algemene verkiesing gehou op 12 April 2003, het 'n duidelike mandaat aan Eerste Minister Eddie Fenech Adami gegee om die Verdrag van toetreding tot die [[Europese Unie]] te teken op 16 April 2003 te [[Athene]], Griekeland. Malta sluit by die Europese Unie aan op 1 Mei 2004.<ref>{{en}} {{citation|url=http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm|title=The History of the European Union – 2000–today|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=15 Junie 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070615031714/http://europa.eu/abc/history/2000_today/index_en.htm}}</ref> Na aanleiding van die Europese Raad van 21-22 Junie 2007, sluit Malta by die Eurosone aan op 1 Januarie 2008.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836|title=Cyprus and Malta set to join eurozone in 2008|date=16 May 2007|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=30 Januarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090130041939/http://www.euractiv.com/en/euro/cyprus-malta-set-join-eurozone-2008/article-163836}}</ref> == Politiek == [[Lêer:Malta Valletta BW 2011-10-07 10-41-05.JPG|duimnael|Die Hof, [[Valletta]].]] Malta is 'n republiek<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm|title=Chapter 1 / The Republic of Malta / Maltese Constitution|work=Constitution of Malta Act, 1964|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=27 Augustus 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110827044831/http://www.legal-malta.com/law/constitution-1.htm}}</ref> met 'n parlementêre stelsel en openbare administrasie wat nou gebaseer is op die [[Westminster-stelsel]]. Die land het die tweede hoogste stempersentasie in die wêreld gehad (en die hoogste vir die nasies sonder verpligte stemmery), gebaseer op die opkoms in die nasionale laerhuisverkiesings 1960–1995.<ref>{{en}} {{citation|first=Mark N|last=Franklin|chapter=Electoral Participation|title=Controversies in Voting Behavior}}</ref> Die eenkamerparlement se Kamer van Verteenwoordigers, (Maltees: ''Kamra tad-Deputati''), word deur direkte algemene verkiesings verkies met 'n enkele oordraagbare stem elke vyf jaar, tensy die Parlement vroeër ontbind word deur die President onder advies van die Eerste Minister. Die Huis van Verteenwoordigers bestaan uit 69 Lede van die Parlement. Waar 'n party egter wen met 'n volstrekte meerderheid van stemme, maar nie 'n meerderheid van die setels verkry nie, word daardie party bykomende sitplekke gegee om 'n parlementêre meerderheid te verseker. Die Grondwet van Malta bepaal dat die President die Lid van die Huis wat die beste in staat is om 'n (regerende) meerderheid in die Parlement te lei, as Eerste Minister aanstel. Die President van Malta word aangestel vir 'n termyn van vyf jaar deur 'n resolusie van die Huis van Verteenwoordigers, aangeneem deur 'n blote meerderheid. Die rol van die President as staatshoof is grootliks seremonieel. Die belangrikste politieke partye is die Nasionale Party, wat 'n Christen-demokratiese party is, en die Arbeidersparty, wat 'n sosiaal-demokratiese party is. Die Arbeidersparty is tans aan die stuur van sake onder leiding van die Eerste Minister Robert Abela. Die Nasionale Party, met Adrian Delia as leier, dien as opposisie. Daar is 'n aantal kleiner politieke partye in Malta wat tans geen parlementêre verteenwoordiging geniet nie. Tot met die uitbreek van die Tweede Wêreldoorlog was Maltese politiek oorheers deur taalkwessies uitgebaklei deur Italiaans- en Engelsgesinde partye.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltavoyager.com/history_independence.html Maltavoyager.com|title=History – The Independence<!-- bot-generated title -->|work=www.maltavoyager.com}}</ref> Naoorlogse politiek moes grondwetlike kwessies rondom betrekkinge met Brittanje hanteer (eerstens met integrasie en daarna onafhanklikheid) en op die ou einde betrekkings met die Europese Unie. === Administratiewe afdelings === [[Lêer:Malta location map.svg|duimnael|Administratiewe afdelings van Malta.]] Malta beoefen 'n stelsel van plaaslike regering sedert 1993, gebaseer is op die Europese Handves van Plaaslike Self-regering. Daar is op die oomblik 68 plaaslike rade (54 in Malta en 14 in Gozo). Sestien "dorpe", wat deel vorm van groter rade, het hul eie Administratiewe Komitee. Daar is geen intermediêre vlakke tussen die plaaslike regering en die nasionale regering nie, en die vlakke van die ses distrikte (vyf op die hoofeiland) en van die drie streke (twee op die hoofeiland) dien hoofsaaklik statistiese doeleindes. Elke raad is saamgestel uit 'n sekere aantal raadslede (5-11, afhangende en relatief tot die bevolking wat hulle verteenwoordig). 'n Burgemeester en 'n onderburgemeester word verkies deur en uit die Raadslede. Die Uitvoerende Sekretaris, wat deur die raad aangestel word, is die uitvoerende, administratiewe en finansiële hoof van die raad. Raadslede word elke vier jaar verkies deur 'n enkele oordraagbare stem. Mense wat in aanmerking kom om te stem in die verkiesing van die Maltese Kamer van Verteenwoordigers, sowel as inwonende burgers van die EU, is stemgeregtig. As gevolg van onlangse hervormings van die stelsel, sal geen verkiesings gehou word voor 2012 nie, waarna verkiesings elke twee jaar afwisselend gehou sal word helfte-helfte tussen die rade. Plaaslike rade is verantwoordelik vir die algemene instandhouding en verfraaiing van die omgewing (insluitend herstelwerk aan sekondêre paaie), aanwys van plaaslike opsigters en vullisverwydering. Hulle voer ook algemene administratiewe pligte uit vir die sentrale regering soos die invordering van staatshuur en -fondse en die antwoord van regeringsverwante openbare navrae. === Weermag === [[Lêer:US Navy 111205-N-FV216-139 The Armed Forces of Malta counter piracy vessel protection detachment demonstrates aerial boarding procedures during Eur.jpg|duimnael|''Protector''-klas patrolliebote van die AFM se Maritieme eskader]] Die doelwit van die Gewapende Magte van Malta is om 'n militêre organisasie in stand te hou met as primêre mikpunt die verdediging van die eilande se integriteit. Dit moet uitgevoer word volgens die verdedigingsrolle, soos deur die regering uiteengesit, in 'n doeltreffende en koste-effektiewe wyse. Die doelwitte word bereik deur klem te lê op die handhawing van die integriteit van Malta se gebiedswaters en lugruim. Die weermag van Malta is verder betrokke in die stryd teen terrorisme en onwettige dwelmhandel. Hulle voer ook teenonwettige immigrant- en teenonwettige visserybedrywighede uit, asook soek-en-reddingsoperasies en fisiese/elektroniese sekuriteit/waarneming van sensitiewe gebiede. Malta se soek-en-reddingstreke strek vanaf die ooste van Tunisië tot die weste van Kreta met 'n oppervlakte van ongeveer 250&nbsp;000&nbsp;km². As militêre organisasie bied die weermag rugsteunondersteuning aan die Maltese Polisiemag en ander staatsdepartemente/agentskappe. Die ondersteuning vind plaas in 'n georganiseerde, gedissiplineerde wyse in die geval van die nasionale noodgevalle (soos natuurrampe) of interne veiligheid en bomopruiming soos vereis. Op 'n ander vlak stel en/of konsolideer die weermag bilaterale samewerking met ander lande op, om hoër operasionele doeltreffendheid te bereik met betrekking tot die weermag se rolle. == Geografie == [[Lêer:View of Nature Reserve from St. Agatha's Tower.JPG|duimnael|links|Maltese landskap, [[Għadira]]]] [[Lêer:Malta-CIA WFB Map.png|duimnael|'n Kaart van Malta]] Malta is 'n argipel in die sentrale [[Middellandse See]] (in die oostelike kom), omtrent 80&nbsp;km suid van die Italiaanse eiland [[Sisilië]], aan die oorkant van die Malta-kanaal. Slegs die drie grootste eilande, Malta, Gozo (Għawdex), en Comino (Kemmuna) word bewoon. Die kleiner eilande (hieronder gelys) is onbewoon. Die argipel lê op die Malta-plato, 'n vlak plat gevorm deur die hoë punte van 'n landbrug tussen Sisilië en Noord-Afrika, wat geïsoleer geraak het met die styging in seevlak na die laaste [[Ystydperk]].<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.reading.ac.uk/nmsruntime/saveasdialog.aspx?lID=12783 |title=Island Landscape Dynamics: Examples from the Mediterranean |accessdate=20 Desember 2011}}</ref> Die argipel is dus geleë in die gebied tussen die Eurasiese en Afrikaanse [[Plaattektoniek|tektoniese plate]].<ref>{{en}} {{citation|url=http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics&kinematics.jpg|title=Geodynamic Map of the Mediterranean|author=Commission for the Geological Map of the World|accessdate=28 November 2008|archivedate=17 Desember 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081217180807/http://earth.geology.yale.edu/RETREAT/maps/Mediterranean%20map2001sheet1%20tectonics%26kinematics.jpg}}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.gerom.org/page.asp?ID=7|title=Geothermal Engineering Research Office Malta|accessdate=17 Oktober 2012|archivedate=26 April 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426065336/http://www.gerom.org/page.asp?ID=7}}</ref> Talle baaie langs die getande kuslyn van die eilande leen hulself uit tot hawens. Die landskap bestaan uit lae heuwels met terrasvormige veld. Die hoogste punt op Malta is Ta 'Dmejrek (253&nbsp;m) naby Dingli. Alhoewel 'n paar klein riviere vloei in tye van hoë reënval, is daar geen permanente riviere of mere op Malta nie. 'n Paar varswaterlope vloei egter die hele jaar deur by Baħrija, l-Imtaħleb en San Martin, en ook in die Lunzjata-vallei op Gozo. Fitogeografies behoort Malta aan die Liguro-Tirreen provinsie van die Middellandse See-streek van die Boreaal koninkryk. Volgens die [[WWF]], behoort die grondgebied van Malta aan [[Tirreense-Adriatiese sklerofiele en gemengde woude|ekostreek PA1222]] wat aan die "{{Ekoz|12}}"-[[bioom]] behoort.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/mediterranean_forests_scrub.cfm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080313050219/http://www.panda.org/about_wwf/where_we_work/ecoregions/mediterranean_forests_scrub.cfm|archivedate=13 Maart 2008|title=Mediterranean Forests, Woodlands and Scrub – A Global Ecoregion|publisher=Panda.org|accessdate=28 November 2008}}</ref> Die klein eilande wat deel vorm van die argipel is onbewoond en sluit die volgende in: {{Col-start}} {{Col-break}} * Barbaganni-rots (Gozo) * Cominotto, (''Kemmunett'') * Delimara-eiland (Marsaxlokk) * Filfla (Żurrieq)/(Siġġiewi) * Fessej-rots * Fungusrots, (''Il-Ġebla tal-Ġeneral'') (Gozo) * Għallis-rots (Naxxar) * Ħalfa-rots (Gozo) * Groot Bloustrandmeer-rotse (Comino) {{Col-break}} * Pauluseilande/Selmunett-eiland (Mellieħa) * Manoeleiland, wat gekoppel is aan die dorp Gżira op die vasteland, via 'n brug * Mistra-rotse (San Pawl il-Baħar) * Taċ-Ċawl-rots (Gozo) * Qawra-punt/Ta` Fraben-eiland (San Pawl il-Baħar) * Klein Bloustrandmeer-rotse (Comino) * Sala-rots (Żabbar) * Xrobb l-Għaġin-rots (Marsaxlokk) * Ta'that il-Mazz-rots {{Col-end}} === Klimaat === [[Lêer:Blue Lagoon and Cominotto.JPG|duimnael|Blue Lagoon-baai tussen Comino en Cominottoieiland]] Malta het 'n Subtropiese – Mediterreense klimaat (Köppen klimaat klassifikasie Csa),<ref name=cia /><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.doi.gov.mt/en/islands/location.asp|title=The Maltese Islands|publisher=Department of Information – Malta|accessdate=19 Oktober 2012|archivedate= 3 Julie 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703093532/http://www.doi.gov.mt/en/islands/location.asp}}</ref> met matige winters en warm tot baie warm somers. Reën kom hoofsaaklik in die winter voor, met die somer oor die algemeen droog. Die gemiddelde jaarlikse temperatuur is 22-23 °C bedags en 15 °C snags. In die koudste maand – Januarie – wissel die temperatuur tussen 12 en 20 °C bedags en tussen 7 en 12 °C snags. In die warmste maand – Augustus – wissel temperature tussen 28 en 34 °C bedags en tussen 19 en 24 °C snags. Gemiddeld duur die somer/vakansie seisoen ongeveer 8 maande, beginnende rondom middel-April met temperature van 19-23 °C bedags en 14-14 °C snags en eindig in November met temperature van 17-23 °C bedags en 11-20 °C snags. Soms word ook temperature van 20 °C in die oorblywende 4 maande bereik. Onder al die hoofstede op die vasteland van Europa, het Valletta, die hoofstad van Malta, die warmste winters, met gemiddelde temperature van 15-16 °C bedags en 9-10 °C snags in die Januarie-Februarie periode. In Maart en Desember is gemiddelde temperature rondom 17 °C bedags en 11 °C snags.<ref name="Met Office">{{en}} {{citation|url=http://www.maltairport.com/weather/page.asp?p=17148&l=1|name=Weather of Malta|publisher=MET Office in Malta International Airport|title=argiefkopie|accessdate=19 Oktober 2012|archivedate= 6 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100906074233/http://www.maltairport.com/weather/page.asp?p=17148&l=1}}</ref> Groot skommelings in temperatuur is raar. Malta is ook een van die min plekke in Europa wat "groen" is regdeur die jaar. Gemiddelde jaarlikse seetemperature is 20 °C (hoogste in die Europese-kontinent), van 16 °C in Januarie tot 26 °C in Augustus. In die 6 maande – van Junie tot November – oorskry gemiddelde seetemperature 21 °C.<ref name="weather2travel">{{en}} {{citation|url=http://www.weather2travel.com/climate-guides/malta/valletta.php |title=Valletta Climate Guide |accessdate=5 Junie 2009}}</ref> Die aantal ure sonskyn beloop ongeveer 3000 per jaar (van die hoogste in Europa), met 'n gemiddeld van bo vyf ure sonskyn per dag in Desember tot bo 12 ure in Julie.<ref name=noaa>{{en}} {{citation|url=ftp://dossier.ogp.noaa.gov/GCOS/WMO-Normals/RA-VI/ML/16597.TXT|title=Climate Data for Luqa|publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration|accessdate = 15 Oktober 2012}}</ref> Dit is omtrent dubbel dié van die stede in die noordelike helfte van Europa: Londen met net 1461 ure.<ref name=London_climate>{{en}} {{citation |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/greenwich.html |title=Met Office: Climate averages 1971–2000 |publisher=Met Office |accessdate=20 September 2011 |archivedate=28 Februarie 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wpl3HnmR?url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/averages/19712000/sites/greenwich.html }}</ref> In die winter is dit tot 'n paar keer meer: Londen het 37 ure<ref name=London_climate /> terwyl Malta 155 tot 164 (afhangende van die bronne) ure van sonskyn het in Desember. {{Tabel weergemiddeldes |locatie= Malta (Malta Internasionale Lughawe in Luqa, in die sentrale deel van die eiland) |jan_a_max = 22.2 |feb_a_max = 23.3 |mrt_a_max = 26.2 |apr_a_max = 30.7 |mei_a_max = 33.9 |jun_a_max = 39.5 |jul_a_max = 42.7 |aug_a_max = 39.8 |sep_a_max = 37.4 |okt_a_max = 33.6 |nov_a_max = 27.1 |dec_a_max = 24.3 |jaar_a_max = 42.7 |jan_gem_max = 15.2 |feb_gem_max = 15.5 |mrt_gem_max = 16.7 |apr_gem_max = 19.1 |mei_gem_max = 23.3 |jun_gem_max = 27.5 |jul_gem_max = 30.7 |aug_gem_max = 30.7 |sep_gem_max = 28.0 |okt_gem_max = 24.2 |nov_gem_max = 20.1 |dec_gem_max = 16.7 |jaar_gem_max = 22.3 |jan_gem = 12.2 |feb_gem = 12.4 |mrt_gem = 13.4 |apr_gem = 15.5 |mei_gem = 19.1 |jun_gem = 23.0 |jul_gem = 25.9 |aug_gem = 26.3 |sep_gem = 24.1 |okt_gem = 20.7 |nov_gem = 17.0 |dec_gem = 13.9 |jaar_gem = 18.6 |jan_gem_min = 9.2 |feb_gem_min = 9.3 |mrt_gem_min = 10.1 |apr_gem_min = 11.9 |mei_gem_min = 14.9 |jun_gem_min = 18.4 |jul_gem_min = 21.0 |aug_gem_min = 21.8 |sep_gem_min = 20.1 |okt_gem_min = 17.1 |nov_gem_min = 13.9 |dec_gem_min = 11.0 |jaar_gem_min = 14.9 |jan_a_min = 1.4 |feb_a_min = 1.9 |mrt_a_min = 2.4 |apr_a_min = 6.5 |mei_a_min = 8.0 |jun_a_min = 12.6 |jul_a_min = 15.5 |aug_a_min = 15.9 |sep_a_min = 13.2 |okt_a_min = 8.0 |nov_a_min = 5.9 |dec_a_min = 3.6 |jaar_a_min = 1.4 |jan_gem_ns = 89.0 |feb_gem_ns = 61.3 |mrt_gem_ns = 40.9 |apr_gem_ns = 22.5 |mei_gem_ns= 6.6 |jun_gem_ns = 3.2 |jul_gem_ns = 0.4 |aug_gem_ns = 7.0 |sep_gem_ns = 40.4 |okt_gem_ns = 89.7 |nov_gem_ns = 80.0 |dec_gem_ns = 112.3 |jaar_gem_ns = 553.3 |lvjan = 79 |lvfeb = 79 |lvmrt = 79 |lvapr = 77 |lvmei = 74 |lvjun = 71 |lvjul = 69 |lvaug = 73 |lvsep = 77 |lvokt = 78 |lvnov = 77 |lvdec = 79 |lvjaar = 76 |rdjan = 13.7 |rdfeb = 10.9 |rdmrt = 8.9 |rdapr = 6.4 |rdmei = 2.8 |rdjun = 1.1 |rdjul = 0.4 |rdaug = 1.0 |rdsep = 3.9 |rdokt = 10.2 |rdnov = 10.6 |rddec = 14.2 |rdjaar = 84.1 |zujan = <!--158.1--> 5.1 <!--Oorspronlik syfers per maand in hakkies--> |zufeb = <!--172.3-->6.2 |zumrt = <!--223.2-->7.2 |zuapr = <!--246.0-->8.2 |zumei = <!--300.7-->9.7 |zujun = <!--327.0-->10.9 |zujul = <!--365.8-->11.8 |zuaug = <!--337.9-->10.9 |zusep = <!--261.0-->8.7 |zuokt = <!--220.1-->7.1 |zunov = <!--183.0-->6.1 |zudec = <!--155.0-->5.0 |bron = Wêreld Meteorologiese Organisasie ([[Verenigde Nasies|VN]]),<ref name="Weather Information for Malta">{{en}} {{cite web |url=http://www.worldweather.org/012/c00042.htm |title=Weather Information for Malta |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018173108/http://www.worldweather.org/012/c00042.htm |archive-date=18 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=19 Oktober 2012 }}</ref> NOAA,<ref name="noaa" /> }} == Ekonomie == [[Lêer:AIDAcara Valetta.jpg|duimnael|Valletta se seenywerheidsgebied]] Malta word, volgens die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF), geklassifiseer as 'n gevorderde ekonomie saam met 32 ander lande.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/index.htm |title=IMF World Economic Outlook (WEO) – Recovery, Risk, and Rebalancing, October 2010 – Table of Contents |publisher=Imf.org |date=6 Oktober 2010 |accessdate=1 Junie 2011}}</ref> Tot en met 1800 was Malta afhanklik van [[katoen]], [[tabak]] en sy skeepswerwe vir uitvoere. Gedurende die tydperk onder Britse beheer, maak hulle staat op die skeepswerf se ondersteuning van die Britse vloot, veral tydens die [[Krimoorlog]] in 1854. Vakmanne en almal wat in die weermag gedien het baat geweldig by die militêre basis. In 1869 gee die opening van die Suez-kanaal Malta se ekonomie 'n groot hupstoot. Daar was 'n massiewe toename in haweverkeer. Skepe wat gestop het by Malta se dokke vir brandstofaanvulling het bygedra tot die Entrepothandel, wat bykomende voordele vir die eiland gebring het. Aan die einde van die 19de eeu het die ekonomie egter begin kwyn, en teen die 1940's was Malta se ekonomie in 'n ernstige krisis. Een faktor was die beter reikafstand van nuwe skepe wat minder gereelde brandstofaanvullings benodig het. [[Lêer:Mediterraneo dolphin show 1.JPG|duimnael|links|Die dolfynvertoning by die Mediterraneo marinepark. Toerisme dra 'n groot deel by tot Malta se BBP.]] Tans is Malta se belangrikste hulpbronne kalksteen, 'n gunstige geografiese ligging en 'n produktiewe arbeidsmag. Malta produseer net sowat 20% van sy voedsel, het beperkte varswater-voorrade en het geen binnelandse energiebronne nie. Die ekonomie is afhanklik van buitelandse handel (as 'n vragoorlaaipunt), vervaardiging (veral elektronika en tekstiel) en toerisme. Die filmbedryf is 'n groeiende bydraer tot die Maltese ekonomie, met 'n paar groot buitelandse films wat elke jaar in Malta verfilm word. Die land het ook uitvoere van ander vorme van dienste verhoog, soos finansiële- en bankdienste. [[Lêer:Eurozone.svg|duimnael|Malta is deel van 'n monetêre eenheid, die Eurosone (donkerblou)]] Die regering belê geweldig baie in die onderwys, insluitend kolleges. As deel van voorbereidings vir Malta se lidmaatskap tot die [[Europese Unie]] (aangesluit op 1 Mei 2004) is sommige staatsbeheerde maatskappye geprivatiseer en markte geliberaliseer. Die regering het byvoorbeeld op 8 Januarie 2007 aangekondig dat hy sy belang van 40% in MaltaPost verkoop, ten einde 'n privatiseringsproses van die afgelope vyf jaar af te handel. In 2010 het Malta dit reggekry om telekommunikasie, posdienste, skeepswerwe en skeepsbouery te privatiseer. Malta het belangrike en wesenlike stappe gedoen om homself te vestig as 'n globale rolspeler in die oorgrensfonds administrasiebedryf. Malta se 'n unieke kombinasie van meertalige werknemers en 'n sterk Anglo-Saksiese regstelsel laat hulle toe om sterk mee te ding met lande soos Ierland en Luxemburg. Die land het 'n gemengde reputasie rondom deursigtigheid en 'n DAW-indeks telling van 6, maar beide aspekte behoort na verwagting te verbeter, aangesien Malta toenemend 'n meer omvattende wetgewende raamwerk vir finansiële dienste aanneem. Malta se reguleerder, die MFSA, is sterk ingestel op besigheidsontwikkeling. Die land is suksesvol met die lok van dobbelbedrywe, vliegtuig- en skeepsregistrasie, kredietkaart-uitreikende banklisensies en ook fondsadministrasie. Diensverskaffers rondom hierdie bedrywe, met inbegrip van fidusiêre en trustee bedrywe, is 'n kernaspek van die groeistrategie van die eiland. Malta en [[Tunisië]] is tans besig met besprekings rondom die kommersiële ontginning van die vastelandsplaat geleë tussen hulle, veral vir petroleum eksplorasie. Soortgelyke samesprekings word ook tussen Malta en [[Libië]] gehou vir dieselfde doeleindes. Malta vorder nie eiendomsbelasting in nie. Volgens Eurostat-data staan die Maltese PPS BBP per capita, in 2008, op 76 persent van die EU-gemiddeld.<ref>{{en}} {{citation|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF|title=GDP per capita in PPS|publisher=Eurostat|accessdate=25 Junie 2009|archivedate=11 Julie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090711153813/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/2-25062009-BP/EN/2-25062009-BP-EN.PDF}}</ref> === Bankwese en finansies === [[Lêer:Malta - St. Julian's (Triq it-Torri (Sliema)) 03 ies.jpg|duimnael|Portomaso Business-toring, die hoogste gebou in Malta]] Die twee grootste kommersiële banke, Bank van Valletta en HSBC Bank Malta, kan beide hulle oorsprong terugneem na die 19de eeu. Malta is een van die wêreld se finansiële sentra.<ref>{{en}} {{citation|url=http://zyen.com/PDF/GFCI%2010.pdf|title=The Global Financial Centres Index 10. (PDF)|work=Qatar Financial Centres Authority (September 2011)|accessdate=7 Junie 2012|archivedate= 8 Oktober 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008222617/http://zyen.com/PDF/GFCI%2010.pdf}}</ref> Die Sentrale Bank van Malta (Bank Ċentrali ta' Malta) het twee belangrike areas van verantwoordelikheid: die formulering en implementering van monetêre beleid en die bevordering van 'n gesonde en doeltreffende finansiële stelsel. Dit is vasgelê op 17 April 1968 deur die Sentrale Bank van Malta Wet. Die Maltese regering betree die ERM-II op 4 Mei 2005, en neem die euro as die land se geldeenheid aan op 1 Januarie 2008.<ref>{{en}} {{citation |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/6288084.stm |title=Cyprus and Malta to adopt euros |date=10 Julie 2007|work=BBC News Business|accessdate=12 Oktober 2007}}</ref> === Vervoer === Verkeer in Malta beweeg aan die linkerkant soos in die Verenigde Koninkryk. Motoreienaarskap in Malta is uiters hoog gegewe die grootte van die eilande. Dit is die vierde hoogste in die Europese Unie. Die aantal geregistreerde motors in 1990 was 182&nbsp;254, en kom neer op 'n digtheid van 582 motors/km².<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.researchgate.net/publication/33384971_Petrol_Lead_in_a_Small_Island_Environment|author=Michael Sammut, Charles Savona-Ventura|title=Petrol Lead in a Small Island Environment|journal=International Journal of Risk & Safety in Medicine|volume=9 |year=1996|pages=33–40}}</ref> Malta het 'n padnetwerk van 2&nbsp;254&nbsp;km, 1&nbsp;972&nbsp;km (87,5%) geteer en 282&nbsp;km ongeteer (Desember 2003).<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nationmaster.com/country/mt-malta/tra-transportation|title=''NationMaster'' – Transportation statistics|accessdate=19 Februarie 2007}}</ref> [[Lêer:Malta Buses (cropped 2).jpg|duimnael|Maltese bus]] Die hoofpaaie van Malta vanaf die mees suidelike punt tot die mees noordelike punt is die volgende: Triq Birżebbuġa in Birżebbuġa, Għar Dalamweg en Tal-Barraniweg in Żejtun, Santa Luċijalaan in Paola, Aldo Morostraat (Trunkstraat), 13 Desemberstraat en Ħamrun-Marsaverbypad in Marsa, Regionalstraat in Santa Venera/Msida/Gżira/San Ġwann, St Andrew's-straat in Swieqi/Pembroke, Malta, Coaststraat in Baħar iċ-Ċagħaq, Salinastraat, Kennedyrylaan, St. Paul's-verbypad en Xemxija Hill in San Pawl il-Baħar, Mistra Hill, Wettingerstraat (Mellieħa-verbypad) en Marfaweg in Mellieħa. [[Lêer:Map of Malta 2.png|duimnael|links|Hoofsnelweë]] Busse (''xarabank'' of ''karozza tal-linja'') is die primêre metode van openbare vervoer. Die diens, wat in 1905 gestig is, het 'n omvattende hervorming ondergaan in Julie 2011. Die bestuurstrukture het verander van selfstandige drywers wat hul eie voertuie bestuur na 'n diens wat aangebied word deur 'n enkele maatskappy deur middel van 'n openbare tender (in Gozo, wat beskou word as 'n klein netwerk, word die diens direk gelewer).<ref>{{mt}} {{citation |url=https://mitc.gov.mt/page.aspx?pageid=52 |title=Ministeru għall-Infrastruttura Transport u Komunikazzjoni – Transport Pubbliku |publisher=Mitc.gov.mt |accessdate=15 September 2011 |archivedate=13 Januarie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120113172538/https://mitc.gov.mt/page.aspx?pageid=52 }}</ref> Die openbare tender is toegeken aan Arriva Malta, 'n lid van die Arriva groep. Die nuwe diens loop dag en nag. Die vinnige dwarsstroomdienste werk teen 'n frekwensie van 30 minute. Die dwarsstroomdiens moet verbind met hoofstroomdienste, wat sal werk teen 'n frekwensie van tussen 10 en 30 minute. Op streeks- en plaaslike vlak, sal die sylyne dorpe en omliggende gebiede elke 30 minute bedien. Wisselaars is geleë in Valletta, Mater Dei-hospitaal, Swieqi, Paola, Marsa, Malta Internasionale Lughawe en Msida. Tussen 1883 en 1931 het Malta 'n spoorlyn gehad wat Valletta met die weermagbarakke by Mtarfa verbind het, via Mdina en 'n aantal stede en dorpe. Die spoorlyn het in onbruik verval en is uiteindelik heeltemal gesluit met die bekendstelling van elektriese trems en busse. Op die kruin van die bombardement van Malta gedurende die Tweede Wêreldoorlog, het Mussolini aangekondig dat sy magte die spoorwegstelsel vernietig het, maar met die uitbreek van die oorlog was die spoorlyn alreeds vir nege jaar in onbruik. [[Lêer:Valletta-Harbour.jpg|links|duimnael|Grand Harbour]] [[Lêer:Malta Freeport from Pretty Bay at Birzebbuga.jpg|duimnael|Malta Freeport, een van die grootste Europese hawens.]] Malta het drie groot natuurlike hawens op die hoofeiland: * Grand Harbour (of Port IL-Kbir), geleë aan die oostekant van die hoofstad Valletta, is al 'n hawe sedert die Romeinse tyd. Dit het verskeie uitgebreide dokke en kaaie, sowel as 'n passasierskipterminaal. 'n Terminaal by Grand Harbour bedien ook veerbote wat Malta verbind met Pozzallo en Catania in Sisilië. * Marsamxett-hawe, geleë aan die westekant van Valletta, huisves 'n aantal jagmarinas. * Marsaxlokk-hawe (Malta Freeport), by Birżebbuġa aan die suid-oostekant van Malta, is die eiland se vernaamste vragterminaal. Malta Freeport is die 11de besigste vraghouerhawe op die Europese vasteland en 46ste in die wêreld, met 'n handelsvolume van 2.3 miljoen twintigvoetlange eenhede in 2008.<ref>{{en}} {{citation|url=http://aapa.files.cms-plus.com/Statistics/WORLD%20PORT%20RANKINGS%2020081.pdf |title=AAPA World Port Rankings 2008 |format=PDF |accessdate=14 November 2010}}</ref> Daar is ook twee mensgemaakte hawens wat 'n passasiers- en veerbootdiens bedien tussen Ċirkewwa Hawe op Malta en Mġarr Hawe op Gozo. Die veerboot vaar daagliks verskeie kere heen en weer. [[Lêer:Malta International Airport2.jpg|links|duimnael|Malta Internasionale Lughawe]] [[Malta Internasionale Lughawe]] (Ajruport Internazzjonali ta' Malta) is die enigste lughawe wat die Maltese eilande bedien. Dit is op die terrein gebou wat voorheen deur die [[Koninklike Britse Lugmag]] se Luqa-lugmagbasis gebruik was. Daar is ook 'n helihawe, maar die geskeduleerde diens na Gozo is in 2006 gestaak. Die helihawe op Gozo is by Xewkija. Sedert Junie 2007 bedryf Harbour Air Malta 'n vliegbootdiens, driekeer per dag, tussen die seeterminale van Grand Harbour en Mgarr Hawe in Gozo. [[Lêer:9H-AEO (39217900532).jpg|duimnael|'n [[Air Malta]] vliegtuig]] Die nasionale lugredery is [[Air Malta]], met die Malta Internasionale Lughawe as basis. Die lugredery bedien 36 bestemmings in Europa en Noord-Afrika. Die eienaars van Air Malta bestaan uit die regering van Malta (98%) en private beleggers (2%). Air Malta het 1&nbsp;547 personeel in diens. Dit het ook 25%-aandeelhouding in Medavia. Air Malta het al meer as 191 tussenredery kaartjie-uitreikingsooreenkomste met ander IATA-lugrederye gesluit. Dit het ook 'n kodedeelooreenkoms met [[Qantas]] wat drie roetes dek. In September 2007 sluit Air Malta twee ooreenkomste met die [[Aboe Dhabi]]-gestasioneerde [[Etihad Airways]], Air Malta verhuur twee bedryfsklaar Airbus-vliegtuie aan Etihad Airways vir die winterseisoen wat op 1 September 2007 begin en verskaf operasionele ondersteuning op 'n ander [[Airbus A320]] vliegtuig wat dit uitverhuur aan Etihad Airways. === Kommunikasie === Die selfoonpenetrasietempo het op 101.3% gestaan aan die einde van 2009.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2701|title=Post and Telecommunications: Q4/2009|publisher=nso.gov.mt|accessdate=20 Oktober 2012|archivedate=14 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101114021810/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2701}}</ref> Malta gebruik die [[GSM]] 900 en UMTS (3G) selfoonstelsels. Dit is versoenbaar met die res van die Europese lande, Australië en ook Nieu-Seeland. Daar is geen areakodes in Malta nie, intekenaars se nommers bestaan uit 8 syfers. Vastelyn telefoonnommers gebruik die voornommers '''21''' en '''27''' terwyl selfoonnommers die voornommers '''79''', '''77''' of '''99''' gebruik. Vir internasionale oproepe na Malta moet mens eers die internasionale toegangskode skakel, daarna die land se skakelkode +356 gevolg deur die intekenaar se nommer. === Geldeenheid === [[Lêer:MTESK.jpg|duimnael|Maltese beginnerspak ter geleentheid van die euro-invoering]] Maltese euromunte vertoon die Maltese Kruis op die € 2 en € 1 munte, die [[Wapen van Malta|Maltese Wapen]] op die € 0,50, € 0,20 en € 0,10 muntstukke, en die Mnajdratempels op die € 0,05, € 0,02 en € 0,01 munte.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.dailymalta.com/wt/2006/06/maltese-cross-on-euro-coins.shtml|title=Maltese Cross on the Euro coins|work=Malta Media|date=12 Junie 2006|accessdate=12 Oktober 2007|archivedate=10 April 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080410170038/http://www.dailymalta.com/wt/2006/06/maltese-cross-on-euro-coins.shtml}}</ref> Malta het versamelaarsmunte gemunt met 'n sigwaarde wat wissel tussen 10 tot 50 euro. Hierdie munte sit 'n bestaande nasionale praktyk voort van die munt van silwer en goue herdenkingsmunte. In teenstelling met normale uitreikings is hierdie munte nie 'n wettige betaalmiddel in alle eurosones nie. 'n Maltese € 10 herdenkingsmunt kan byvoorbeeld nie gebruik word in enige ander land nie. Vanaf 1972 tot met die bekendstelling van die euro in 2008 was die geldeenheid die Maltese lira, wat die Maltese pond vervang het. Die pond het die Maltese scudo vervang in 1798. === Toerisme === [[Lêer:Mellieha Bay beach Malta 1.jpg|duimnael|Mellieħa-baaistrand]] Malta is 'n gewilde toeristebestemming, met 1,2 miljoen toeriste per jaar.<ref name="Malta in Figures">{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2326|title=Malta in Figures|publisher=National Statistics Office|location=Malta|year=2008|isbn=978-99909-73-64-8|accessdate=11 September 2012|archivedate= 5 Maart 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305122040/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=2326}}</ref> Drie keer meer toeriste besoek die eilande as wat daar inwoners is. Toerisme-infrastruktuur het dramaties toegeneem oor die afgelope paar jaar en 'n hele aantal goeie hotelle is beskikbaar op die eiland. Oorontwikkeling en die vernietiging van tradisionele behuising is egter 'n groeiende bron van kommer. 'n Toenemende aantal Maltese reis nou na die buiteland vir vakansie.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=57309 |title=More Maltese travel abroad |work=The Malta Independent |accessdate=12 Oktober 2007 |archivedate=15 Desember 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215013655/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=57309 }}</ref> In die afgelope jare word Malta bemark as 'n mediese toerismebestemming.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=61027 |title=Independent Online |publisher=Independent.com.mt |date=26 Maart 2009 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=16 Desember 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216064632/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=61027 }}</ref> Heelwat van die gesondheidstoerismeverskaffers help ontwikkeling aan in die bedryf. Daar is egter geen Maltese hospitaal wat al 'n onafhanklike internasionale gesondheidsorgakkreditasie ondergaan het nie. Malta is baie gewild onder Britse mediese toeriste,<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.treatmentabroad.net/medical-tourism/news/november-2007/malta-popular-with-uk-medical-tourists |title=Malta popular with UK medical tourists |publisher=Treatmentabroad.net |date=2 Mei 2008 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=16 Desember 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091216023654/http://www.treatmentabroad.net/medical-tourism/news/november-2007/malta-popular-with-uk-medical-tourists/ }}</ref> wat Maltese hospitale aanspoor om akkreditering van VK-oorsprong te verkry soos die ''Trent Accreditation Scheme''. Dubbele akkreditering met die Amerikaansgeoriënteerde ''Joint Commission'' is nodig indien hospitale in Malta wil kompeteer met die Verre Ooste en Latyns-Amerika vir mediese toeriste uit die Verenigde State. === Wetenskap en tegnologie === Malta het 'n samewerkingsooreenkoms met die [[Europese Ruimtevaartorganisasie]] (ESA) vir meer intensiewe samewerking rondom ESA projekte.<ref name="Malta signs Cooperation Agreement with ESA">{{en}} {{citation|url=http://www.esa.int/esaCP/SEMH012YRYG_index_0.html|title=Malta signs Cooperation Agreement with ESA.|publisher=Esa.int.|accessdate=7 Junie 2012}}</ref> == Demografie == [[Lêer:Malta 230915 Valletta 03.jpg|duimnael|links|Valletta, Malta se historiese hoofstad]] Malta lê elke tien jaar 'n bevolkings- en behuisingsensus af. Gebore Maltese maak die meerderheid van die bevolking uit. Daar is egter minderhede, van wie die meeste Britse boorlinge is en baie afgetree is op Malta. <!--Nota aan redigeerders: Alle inligting, insluitend kommentaar, is van die 2005-sensus afkomstig behalwe waar anders aangedui.--> Die bevolking van Malta was in Julie 2011 geskat op 408&nbsp;000.<ref name=cia /> In 2005 was 17% 14 jaar oud of jonger, 68% was in die 15-64 ouderdomsinterval, terwyl die oorblywende 13% 65 jaar en ouer was<!--Tabel 8: Totale populasie rondom bree ouderdomsgroep en lokaliteit soos op 27 November 2005-->. Malta se bevolkingsdigtheid van 1&nbsp;282 per vierkante kilometer is by verre die hoogste in die EU<!--Tabel15: Populasiedigtheid in Europa-->, en een van die hoogste in die wêreld. Die enigste sensusjaar wat 'n bevolkingsdaling getoon het, was die van 1967, met 'n 1,7% afname. Dit is toegeskryf aan 'n aansienlike emigrasie van Maltese burgers.<ref name="Census2005">{{en}} {{citation |authorlink=http://www.nso.gov.mt |title=Census of Population and Housing 2005: Preliminary Report |publisher=National Statistics Office |year=2005 |location=Valletta |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653 |isbn=978-99909-73-38-9 |accessdate=20 September 2011 |archivedate=20 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110920210030/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1653 }}</ref> Die inwonende Maltese bevolking van 2004 is beraam op 97,0% van die totale inwonende bevolking.<ref name="Demo2004">{{en}} {{citation |last=National Statistics Office |title=Demographic Review 2004 |publisher=National Statistics Office |year=2005 |location=Valletta |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1542 |isbn=99909-73-32-6 |page=59 |accessdate=20 September 2011 |archivedate= 7 September 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060907101948/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1542 }}</ref> Alle sensusse sedert 1842 toon 'n geringe meerderheid vroue teenoor mans<!-- (1 000 : 1 000 en 1 003 : 1 000 respektiwelik) -->. Die 1901 en 1911 sensusse kom die naaste daaraan om 'n balans te toon. Die hoogste vrou-teenoor-man verhouding is in 1957 getoon (1&nbsp;088 : 1&nbsp;000), sedertdien verklein die verhouding konstant. Die 2005 sensus toon 'n 1&nbsp;013 : 1&nbsp;000 vrou-teenoor-man verhouding<!--Tabel 2: Populasie- en geslagsverhoudings: 1842–2005-->. Bevolkingsgroei het afgeneem van 9,5% tussen die 1985 en 1995 sensusse, tot 6,9% tussen die 1995 en 2005 sensusse ('n jaarlikse gemiddeld van +0,7%)<!--Commentary bl. xvii & Chart 3: Percentage population change between censuses-->. Die geboortesyfer het op 3&nbsp;860 gestaan ('n afname van 21,8% volgens die 1995-sensus) en die sterftesyfer op 3&nbsp;025. Dus was daar 'n natuurlike groei van 835 (vergeleke met +888 vir 2004, van wie meer as 'n honderd buitelandse inwoners was).<ref name="NSO 20060711">{{en}} {{citation |title=World Population Day – 2006: Special Observances |publisher=National Statistics Office |location=Valletta |date=10 Julie 2006 |url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1719 |accessdate=12 Julie 2006 |archivedate=27 September 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927190022/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=1719 }}</ref> <!--Kan in 'n toekomstige afdeling oor die pensioenkwessie gebruik word-->Die bevolking se ouderdomsamestelling is soortgelyk aan die ouderdomsamestelling algemeen in die EU<!--Chart 11. Comparative distribution bet Malta and EU25-->. Sedert 1967 is daar 'n tendens van veroudering van die bevolking, daar word verwag dat dit sal voortduur in die afsienbare toekoms. Malta se ouderdom-afhanklikheidsverhouding van 17,2% in 1995 het gestyg tot 19,8% in 2005, redelik laer as die EU se gemiddeld van 24,9%; 31,5% van die Maltese bevolking is onder die ouderdom van 25 (in vergelyking met die EU se 29,1%); maar die 50-64 ouderdomsgroep verteenwoordig 20,3% van die bevolking, aansienlik hoër as die EU se 17,9%. Die ouderdom-afhanklikheidsverhouding sal na verwagting geleidelik styg in die komende jare<!--Commentary bl. xxvii-->. Maltese wetgewing erken beide siviele en kanonieke (kerkgeregtelike) huwelike. Nietigverklaringe deur die kerklike en burgerlike howe is nie verwant nie en word ook nie noodwendig wedersyds onderskryf nie. Malta het ten gunste van egskeidingswetgewing gestem in 'n referendum gehou op 28 Mei 2011.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13588834 |title=BBC News – Malta votes 'Yes' in divorce referendum |publisher=BBC |date=29 Mei 2011|accessdate=1 Junie 2011}}</ref> [[Aborsie]] in Malta is onwettig. 'n Persoon moet 16 wees om te kan trou.<ref>{{en}} {{citation |url=http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/english/leg/vol_6/chapt255.pdf |title=Chapter 255. Marriage Act |publisher=Docs.justice.gov.mt |accessdate=14 November 2010 |archivedate=31 Julie 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040731001906/http://docs.justice.gov.mt/lom/legislation/english/leg/vol_6/chapt255.pdf }}</ref> Die getal bruide onder die ouderdom van 25 het afgeneem van 1&nbsp;471 in 1997 tot 766 in 2005, terwyl die aantal bruidegomme onder 25 gedaal het van 823 tot 311. Daar is 'n konstante tendens onder vroue om op 'n jonger ouderdom te trou as mans. In 2005 was daar 51 bruide tussen die ouderdomme van 16 en 19, vergeleke met 8 bruidegomme.<ref name="NSO 20060711" /> Teen die einde van 2007 was die totale bevolking 410&nbsp;290 en daar word verwag dat dit tot 424&nbsp;028 gaan styg teen 2025. Op die oomblik is vroue effens meer as mans en maak 50,3% van die bevolking uit. Die grootste groepering van mense (7.5%) val in die ouderdomsgroep 25–29, terwyl 7.3% in die ouderdomsgroepe 45–49 en 55–59 val.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20080712/local/population-in-malta-gozo-exceeds-410-000|title=Timesofmalta.com – Population in Malta, Gozo exceeds 410,000|publisher=Times of Malta|accessdate=12 Julie 2008}}</ref> === Taal === [[Lêer:Il-Kantilena.png|duimnael|''Il-Kantilena'' deur Pietru Caxaro is die oudste teks in Maltees, 15de eeu]] Die [[Maltees|Maltese taal]] (Maltees: ''Malti'') is die amptelike taal van Malta. Neffens Maltees is Engels ook 'n amptelike taal en die landswette word in beide tale uitgevaardig. Die Grondwet bepaal egter dat indien daar enige konflik tussen die Maltese en die Engelse teks van enige wet bestaan, moet die Maltese teks se interpretasie voorrang geniet. Maltees is oorspronklik 'n [[Semitiese taalfamilie|Semitiese taal]] wat afstam van die nou uitgestorwe Sisiliaans-Arabiese (Sisulo-Arabiese) dialek (vanaf die suide van Italië).<ref name=MED>{{en}} {{citation|author=Joseph M. Brincat|url=http://www.macmillandictionary.com/MED-magazine/February2005/27-LI-Maltese.html|title=Maltese – an unusual formula|publisher=MED Magazine|date=Februarie 2005|accessdate=10 Desember 2012|archivedate= 7 Februarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090207173922/http://www.macmillandictionary.com/MED-magazine/February2005/27-LI-Maltese.html}}</ref> Die Maltese alfabet bestaan uit 30 letters gebaseer op die [[Latynse alfabet]], insluitend die diakrities veranderde letters ''ż'', ''ċ'' en ''ġ'', sowel as die letters ''għ'', ''ħ'' , en ''ie''. Maltees het 'n Semitiese basis met heelwat lenery vanaf [[Sisiliaans]], Italiaans, 'n bietjie Frans, en meer onlangs en toenemend uit Engels.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/grazio/study2.html|title=Evolution of the Maltese Language}}</ref> Die taal sluit verskillende dialekte in wat heelwat kan wissel van een dorp na 'n ander, of van die een eiland na die ander. Die Euro-barometer meld dat 100% van die bevolking Maltees praat. Daarbenewens praat 88% van die bevolking Engels, 66% [[Italiaans]], en 17% Frans.<ref>{{en}} {{citation|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_243_en.pdf|title=Europeans and their Languages|date=2006}}</ref> Hierdie wydverspreide kennis van [[Tweede taal|tweede tale]] maak Malta een van die mees veeltalige lande in die [[Europese Unie]]. 'n Studie van publieke menings oor watter taal "verkies" word, het getoon dat 86% van die bevolking 'n voorkeur vir Maltees geniet, 12% vir Engels en 2% vir Italiaans.<ref name=LinguisticView /> Tog is die Italiaanse TV-kanale wat Malta bereik vanaf Italiaanse uitsaaiers, soos Mediaset en RAI, steeds baie gewild.<ref name=LinguisticView>{{en}} {{citation|author=Ignasi Badia i Capdevila|url=http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm04primavera-estiu/a_badia2_3.htm|title=A view of the linguistic situation in Malta|publisher=NovesSl|date=2004|accessdate=24 Februarie 2008|archivedate= 4 Julie 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080704082531/http://www6.gencat.net/llengcat/noves/hm04primavera-estiu/a_badia2_3.htm}}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1045691.stm|title=Country profile: Malta|publisher=BBC News}}</ref><ref>{{en}} {{citation |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf |title=Europeans and languages |accessdate=29 Januarie 2007 |year=2005 |month=September |format=PDF |publisher=European Commission |page=4 |archivedate=28 Januarie 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070128095746/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_237.en.pdf }}</ref> Italiaans was 'n amptelike taal van Malta neffens Maltees tot 1934, waarna dit deur Engels vervang is. === Geloof === [[Lêer:St Johns Co-Cathedral.jpg|duimnael|links|Die fasade van St. John's Co-Katedraal]] Die Grondwet van Malta verklaar die Rooms-Katolieke geloof as die staatsgodsdiens hoewel verskanste voorsiening vir godsdiensvryheid gemaak word. Freedom House en die CIA World Factbook rapporteer dat 98% van die bevolking Rooms-Katoliek is, alhoewel hierdie syfer hoogs debatteerbaar is. Daar is meer as 360 kerke op Malta, Gozo en Comino, een kerk vir elke 1&nbsp;000 inwoners. Die parogiekerk (Maltees: "il-parroċċa", of "il-knisja parrokjali") is die argitektoniese en geografiese fokuspunt van elke Maltese stad en dorp, en die vernaamste bron van burgerlike trots. Hierdie burgerlike trots manifesteer op skouspelagtige wyse tydens die plaaslike dorps-''festas''. Dit dui die dag van die beskermheilige van elke gemeente aan, met parade orkeste, godsdienstige optogte, spesiale misse, vuurwerke (veral klappers), en ander feestelikhede. [[Lêer:Domen i Mosta.jpg|duimnael|Die Mosta-koepel bekend as "Ir-Rotunda"]] Malta is 'n Apostoliese bisdom. Die Handelinge van die Apostels vertel dat 'n verhoorafwagtende Paulus, op pad van Kreta na Rome, skipbreuk gelei het op die eiland van" Melite", wat baie Bybelkenners as Malta identifiseer. Die gebeure speel af rondom 60 nC.<ref name="doi.gov.mt" /> Die Handelinge van die Apostels verkondig dat Paulus drie maande op die eiland deurgebring het. Hy het die siekes genees, insluitend die vader van Publius, die "hoofman van die eiland". Verskeie tradisies hou verband hiermee. Die skipbreuk word gesê het plaasgevind in die plek vandag bekend as ''St Paul's Bay''. Daar word gesê dat Sint Publius Malta se eerste biskop was. 'n Grot in Rabat, nou bekend as "St Paul's Grotto" (en in die omgewing waarvan bewyse van Christelike begrafnisse en rituele van die 3de eeu nC gevind is), is onder die vroegste bekende plekke op die eiland van Christelike aanbidding. Verdere bewyse van Christelike bedrywighede gedurende die tydperk van die Romeinse vervolging verskyn in [[Katakombe|grafkelders]] geleë onder verskeie plekke regoor die eiland, insluitend die [[Katakombe]]s van Paulus en Sint Agatha se Katakombes in Rabat, net buite die mure van Mdina. Laasgenoemde in besonder, is pragtig beskilder tussen 1200 en 1480, hoewel plunderende [[Ottomaanse Ryk|Turke]] dit erg geskend het in die 1550's. Daar is ook 'n hele aantal grotkerke, insluitende die grot in Mellieħa, wat 'n altaar is vir die geboorte van Maria waar, volgens legende, Lukas 'n prent van die Madonna geverf het. Dit is 'n plek vir pelgrimstogte sedert die [[Middeleeue]]. Die Handelinge van die Raad van Kalsedoon het op rekord dat in 451 nC, 'n sekere Acacius Biskop was van Malta (Melitenus episcopus). Dit is ook bekend dat in 501 nC, 'n sekere Konstantinus, ''episcopus Melitenensis'', teenwoordig was by die Vyfde Ekumeniese Raad. In 588 het [[Pous Gregorius I]] vir Tucillus ontroon, ''Miletinae Civitatis episcopus''. Die geestelikes en mense van Malta verkies Trajanus as sy opvolger in 599 nC. Die laaste aangetekende Biskop van Malta, voor die inval van die eilande, was 'n Griek met die naam van Manas, wat vervolgens in [[Palermo]] opgesluit is.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.newadvent.org/cathen/09574a.htm |title='&#39;Catholic Encyclopedia'&#39; |publisher=Newadvent.org |accessdate=31 Maart 2009}}</ref> Die Maltese historikus, Giovanni Francesco Abela, verklaar dat na hulle bekering tot die Christendom aan die hand van Paulus, die Maltese hul Christelike geloof behou het, ten spyte van die [[Fatimidiese Kalifaat|Fatimidiese]] inval. Abela se geskrifte beskryf Malta as 'n goddelike geseënde "skans vir die Christelik-Europese beskawing teen die verspreiding van Middellandse See-Islam".<ref name="malticross" /> Die plaaslike Christelike gemeenskap wat Rogier I van Sisilië [x] verwelkom het, is verder aangevul deur immigrante uit Italië, in die 12de en 13de eeu. [[Lêer:ZTN city center.jpg|duimnael|links|Żejtun middestad se parogiekerk]] Vir eeue was die Kerk in Malta ondergeskik aan die Bisdom van Palermo, behalwe onder Karel van Anjou, wat biskoppe vir Malta aangestel het, asook, op seldsame geleenthede, die Spanjaarde en later ook die Ridders. Sedert 1808 is alle biskoppe van Malta, Maltees. As 'n gevolg van die Normandiese en Spaanse tydperke, en die oppergesag van die Ridders het Malta die vroom Katolieke nasie geword wat dit vandag is. Dit is die moeite werd om daarop te let dat die Kantoor van die Inkwisiteur van Malta 'n baie lang dienstermyn op die eiland gehad het sedert sy stigting in 1530: die laaste Inkwisiteur het die eiland verlaat in 1798, nadat die Ridders mag oorgegee het aan [[Napoleon Bonaparte]]. Gedurende die tydperk van die Republiek van Venesië, het verskeie Maltese families geëmigreer na [[Corfu]]. Hul afstammelinge maak nou ongeveer twee-derdes van die gemeenskap van sowat 4000 Katolieke op, wat nou bly op die eiland. Die beskermheiliges van Malta is Paulus, Sint Publius, Sint Agatha en Sint George. Alhoewel nie 'n beskermheilige nie, word Sint George Preca (San Ġorġ Preca) grootliks vereer as die eerste gekanoniseerde Maltese heilige. [[Pous Benedictus XVI]] kanoniseer hom op 3 Junie 2007. Ook word 'n aantal Maltese individue erken as Geseëndes, insluitende Maria Adeodata Pisani en Nazju Falzon, met [[Pous Johannes Paulus II]] wat hulle tot saliges verklaar in 2001. Verskeie Rooms-Katolieke godsdienstige bestellings is teenwoordig in Malta, insluitend die Jesuïete, Franciskane, Dominikane en die Kleine Susters van die armes. Die meeste gemeentelede van die plaaslike [[Protestantisme|Protestantse]] kerke is nie Maltees nie, hul gemeentes trek baie van die Britse afgetredenes wat op die eiland bly asook vakansiegangers van baie ander lande. Daar is ongeveer 500 [[Jehovah se Getuies|Jehova Getuies]].<ref>{{en}} {{citation|work=watchtower.org|url=http://www.watchtower.org/e/statistics/worldwide_report.htm|title=2011 Report of Jehovah's Witnesses Worldwide|accessdate=13 Februarie 2013|archivedate=19 Junie 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120619050101/http://www.watchtower.org/e/statistics/worldwide_report.htm}}</ref> Die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]] ([[Mormone]]), die Bybelse Baptistekerk en die Genootskap van Evangeliese Kerke het ongeveer 60 affiliasies. Daar is ook 'n paar kerke van ander denominasies, soos Sint Andrew se Skotse Kerk in Valletta ('n gesamentlike Presbiteriaanse en Metodiste gemeente) en Paulus se Anglikaanse katedraal, sowel as 'n Sewende Daagse Adventistekerk in Birkirkara. [[Lêer:Malta - Paola - Triq Kordin - Mosque 07 ies.jpg|duimnael|Mariam Al-Batool-moskee in Paola, Malta]] Die Joodse bevolking van Malta bereik sy hoogtepunt in die Middeleeue onder Normandiese heerskappy. In 1479 kom Malta en [[Sisilië]] onder Aragonese heerskappy. Die Alhambra dekreet van 1492 dwing alle Jode om die land te verlaat. Hulle word gedwing om slegs 'n paar van hul besittings saam te neem. 'n Paar dosyn Maltese Jode kon dalk tot die Christendom bekeer het in daardie tyd om op die eiland te bly. Vandag is daar een Joodse gemeente. [[Zen]]-[[Boeddhisme]] en die [[Baha’i]]-geloof maak aanspraak op sowat 40 lede. Daar is een [[moskee]]. 'n Moslem-laerskool het onlangs oopgemaak, sy bestaan bly 'n punt van omstredenheid. Van die geraamde 3000 Moslems in Malta is ongeveer 2250 buitelanders, ongeveer 600 genaturaliseerde burgers en ongeveer 150 is inheemse Maltese.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2003/24422.htm|title=International Religious Freedom Report 2003 – Malta|accessdate=9 Januarie 2008|publisher=Buro vir Demokrasie, Menseregte en Arbeid, Amerikaanse Staatsdepartement}}</ref> === Migrasie === ==== Immigrasie ==== [[Lêer:Malta - Floriana - Valletta Waterfront - Laguna Marina - Child Migrants' Memorial 03 ies.jpg|duimnael|Kindermigrasie-gedenkteken by die Valletta Waterfront ter herdenking van die 310 kinders wat tussen 1950 en 1965 na [[Australië]] migreer het.]] As 'n lidstaat van die Europese Unie en 'n party tot die Schengen-ooreenkoms, pas Malta die visumbeleid van die EU toe. Dit beteken dat om die land binne te kom: * Burgers van die EU en die Europese Ekonomiese Ruimte (EER) ([[Noorweë]], [[Ysland]] en [[Liechtenstein]]) en hulle spesiale gebiede en [[Switserland]] benodig slegs 'n paspoort of 'n nasionale identiteitskaart. Behalwe vir [[Roemenië|Roemeense]] en [[Bulgarye|Bulgaarse]] landgenote, benodig landsburgers in hierdie kategorie nie wettige werk- en verblyfpermitte in Malta nie.<ref name="WorkPermits">{{en}} {{citation|url=http://europa.eu/youreurope/citizens/work/abroad/work-permits/index_en.htm|title=EU Work permits and restrictions to labour market in EU countries-Your Europe|publisher=European Commission|date=Okt 2012|accessdate=Okt 2012}}</ref> * Landsburgers van sommige nie-EU en nie-EER-lande (meeste van die Wes-Balkanlande, die meeste lande op die Amerikaanse kontinent, [[Australië]], [[Nieu-Seeland]], [[Suid-Korea]], [[Maleisië]] en [[Japan]]) benodig slegs 'n paspoort (nie 'n visum nie) as hulle minder as 90 dae vertoef. * Burgers van ander lande het 'n paspoort en 'n visum nodig om die land binne te kom, visums is geldig vir een maand. Die geraamde netto invloei (deur gebruik te maak van data vir 2002–2004) was 1&nbsp;913 persone jaarliks. Oor die laaste 10 jaar het Malta 'n jaarlikse gemiddeld van 425 emigrante terug verwelkom.<ref name="Demo2004"/> Gedurende 2006 het 'n totaal van 1&nbsp;800 onwettige immigrante Malta bereik vanaf die Noord-Afrikaanse kus. Die meeste van hulle was van plan om die vasteland van Europa te bereik en het op Malta op geëindig as gevolg van hul substandaard skepe wat breek of hulle is gevang deur Maltese en ander EU-amptenare.<ref>{{en}} {{citation |title=Frendo holds talks with three European Union Commission Members |publisher=Ministry of Foreign Affairs |location=Valletta |date=30 Januarie 2006 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Press%20release%20EU%20Commissioners%20300106.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083938/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Press%20release%20EU%20Commissioners%20300106.pdf }}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4365030.stm|title=Immigrant frustration for Malta|date=21 Oktober 2005|accessdate=12 Oktober 2007|work=BBC News Europe|first=Daniel|last=Sandford}}</ref> In die eerste helfte van 2006 het 967 ongeoorloofde immigrante in Malta aangekom, [x] omtrent dubbel die 473 wat in dieselfde periode in 2005 daar aangeland het.<ref name="Frendo03072006">{{en}} {{citation |title=Statement by the Minister of Foreign Affairs Dr. Michael Frendo to resident EU Ambassadors on irregular immigration in Malta |publisher=Ministry of Foreign Affairs |location=Valletta |date=3 Julie 2006 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Illegal%20Immigration%20-%20Statement%20for%20EU%20Ambassadors%20030706.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083924/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=210&filesource=4&file=Illegal%20Immigration%20-%20Statement%20for%20EU%20Ambassadors%20030706.pdf }}</ref> Heelwat immigrante het al omgekom met die vaart oor die Middellandse See, met een noemenswaardige voorval die van die Mei 2007 Malta-bootramp. Ongeveer 45% van die immigrante wat in Malta aanland is vlugtelinge (5%) of beskermde humanitêre status (40%) toegestaan. 'n Witskrif wat voorstel dat vlugtelinge al langer as 10 jaar op Malta woonagtig, Maltese burgerskap toegeken moet word, is in 2005 uitgereik. Histories het Malta toevlug verleen (en bygestaan in hul hervestiging) aan tot 800 of so Oos-Afrikaanse Asiërs wat uitgesit is vanuit [[Uganda]] deur [[Idi Amin]] en net onder 'n duisend [[Irak]]ese op vlug van [[Saddam Hoesein]] se regime. Aanhoudingskoste vir die eerste helfte van 2006 alleen was € 746&nbsp;385.<ref>{{en}} {{citation |work=The Sunday Times |location=UK |url=http://www.timesofmalta.com/articles/view/20060716/local/immigrants-refused-entry-into-malta.47557 |title=Immigrants refused entry into Malta |date=16 Julie 2006 |accessdate=17 Julie 2006}}</ref> In 2005 probeer Malta om steun van die EU kry met betrekking tot die ontvangs van ongeoorloofde immigrante, repatriasie vir die wat vlugtelingstatus geweier is, die hervestiging van vlugtelinge in lande van die Europese Unie en maritieme veiligheid.<ref>{{en}} {{citation |first=Michael |last=Frendo |title=Illegal Immigration in Malta |booktitle=EU Foreign Ministers Council |publisher=Ministry of Foreign Affairs |date=5 Julie 2005 |url=http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=96&filesource=4&file=ILLEGal%20Immigrants.pdf |format=PDF |accessdate=6 Julie 2006 |archivedate=23 Julie 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060723083931/http://www.foreign.gov.mt/showdoc.aspx?id=96&filesource=4&file=ILLEGal%20Immigrants.pdf }}</ref> In Desember 2005 het die Europese Raad die ''Globale benadering tot Migrasie: Prioriteitsaksies gerig op Afrika en die Middellandse See'' aangeneem; maar die ontplooiing van genoemde aksies is beperk tot die westelike Middellandse See. Dit plaas verdere druk op die sentrale Middellandse Seeroete vir onreëlmatige immigrasie van wie Malta 'n deel vorm. ==== Emigrasie ==== In die 19de eeu het die meeste emigrasie van Malta na Noord-Afrika en die Midde-Ooste plaas gevind, hoewel die tempo van terugmigrasie hoog was.<ref name=Jones>{{en}} {{citation|title=Modern emigration from Malta|first=Huw R.|last=Jones|year=1973|journal=Transactions of the Institute of British Geographers|volume=60|pages=101–119|jstor=621508}}</ref> Nietemin het Maltese gemeenskappe ontstaan in hierdie streke. Teen 1900 byvoorbeeld het die Britse konsulêre ramings daarop gedui dat daar 5&nbsp;326 Maltese in [[Tunisië]] was. In 1903 was daar beweer dat 15&nbsp;000 mense van Maltese oorsprong in [[Algerië]] gewoon het.<ref name=Attard>{{en}} {{citation|title=The Great Exodus (1918–1939)|first=Lawrence E.|last=Attard|year=1989|location=Malta|publisher=Publishers Enterprises Group|url=http://www.maltamigration.com/history/exodus/|access-date=14 Februarie 2013|archivedate=16 Mei 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100516225715/http://www.maltamigration.com/history/exodus/}}</ref> Malta het beduidende emigrasie ervaar as 'n gevolg van die ineenstorting van 'n konstruksie-oplewing in 1907 en na die Tweede Wêreldoorlog, toe die geboortesyfer aansienlik toegeneem het, maar in die 20ste eeu het die meeste emigrante na bestemmings in die [[Nuwe Wêreld]] verhuis, veral die Verenigde State en Australië. Na die Tweede Wêreldoorlog het Malta se Emigrasie Departement emigrante gehelp met die koste van hul reis. Tussen 1948 en 1967 het 30 persent van die bevolking geëmigreer.<ref name=Jones /> Tussen 1946 en die laat 1970's verlaat meer as 140&nbsp;000 mense Malta met behulp van die ondersteunende oortog skema, met 57.6% wat migreer na Australië, 22% na die Verenigde Koninkryk, 13% na Kanada en 7% na die Verenigde State.<ref name=King>{{en}} {{citation|title=The Maltese migration cycle: An archival survey|first=Russell|last=King|year=1979|journal=Area|volume=11|issue=3|pages=245–249|jstor=20001477}}</ref> {{Col-start}}{{Col-break}} {|class="wikitable" |+Maltese migrasiepatrone (1946–1996)<ref>{{en}} Source: [http://www.maltamigration.com/about/ Malta Migration Museum Committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130224041936/http://www.maltamigration.com/about/ |date=24 Februarie 2013 }}</ref> |- ! Land ! Na ! Van ! Netto migrasie ! Terugkeer % |- |'''Australië''' |86&nbsp;787 |17&nbsp;847 |68&nbsp;940 |21.56 |- |'''Kanada''' |19&nbsp;792 |4&nbsp;798 |14&nbsp;997 |24.24 |- |'''VK''' |31&nbsp;489 |12&nbsp;659 |18&nbsp;830 |40.20 |- |'''V.S.A.''' |11&nbsp;601 |2&nbsp;580 |9&nbsp;021 |22.24 |- |'''Ander''' |1&nbsp;647 | |907 |740 |55.07 |- |'''Totaal''' |155&nbsp;060 |39&nbsp;087 |115&nbsp;973 |25.21 |} {{Col-end}} Emigrasie val dramaties na die middel-1970's en het sedertdien opgehou om 'n sosiale verskynsel van belang te wees. Sedert Malta by die EU aangesluit het in 2004 het uitgeweke gemeenskappe ontstaan in 'n hele aantal Europese lande, veral in België en [[Luxemburg]]. === Onderwys === [[Lêer:Uni-20malta.jpg|duimnael|Die Universiteit van Malta]] [[Lêer:Bibliothek in Malta, in Valletta.JPG|duimnael|'n Biblioteek in Valletta]] Primêre skoolopleiding is sedert 1946 verpligtend en sekondêre onderwys tot die ouderdom van sestien is verpligtend gemaak in 1971. Die staat en die [[Rooms-Katolieke Kerk]] verskaf gratis onderwys, beide bestuur 'n hele aantal skole in Malta en Gozo, insluitende die De La Salle kollege in Cospicua, Sint Aloysius kollege in Birkirkara, Sint Joseph se skool in Blata l-Bajda en Sint Monica meisieskool in Mosta. 'n Hele aantal privaatskole is in bedryf in Malta, onder andere San Andrea skool en San Anton skool in die L-Imselliet-vallei (l/o Mġarr), Sint. Martin se kollege in Swatar en Sint Michael se skool in San Ġwann. Sedert 2008 is daar twee internasionale skole, Verdala internasionale skool en QSI Malta. Die staat betaal 'n gedeelte van onderwysers se salarisse in die kerkskole.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.aboutmalta.com/grazio/education.html|title=Education in Malta|accessdate=12 Oktober 2007}}</ref> Onderwys in Malta is gebaseer op die Britse model. Primêre skoling duur ses jaar. Op die ouderdom van 11 skryf leerlinge 'n eksamen vir toelating tot 'n sekondêre skool, óf 'n kerkskool (die gemeenskaplike toelatingseksamen) of 'n openbare skool. Leerlinge skryf die SEC O-vlak eksamens op 16, met sekere vakke soos [[Wiskunde]], Engels en [[Maltees]] wat geslaag moet word. Leerders kan kies om verder te gaan studeer by 'n sesde-vorm kollege soos Junior kollege, Sint Aloysius kollege, De La Salle kollege, Sint Edward's kollege of anders by 'n ander post-sekondêre instelling soos MCAST. Die sesde-vorm kursus duur twee jaar waarna die Matrikulasie-eksamen afgelê word. Na gelang van hul prestasie, kan studente dan aansoek doen vir 'n voorgraadse graad of diploma. Die Universiteit van Malta bied tersiêre onderwys aan op diploma, voorgraadse en nagraadse vlak. Die volwasse geletterheidsvlak staan op 99.5%. http://www.indexmundi.com/facts/malta/literacy-rate Maltees en Engels word albei as onderrigtaal gebruik op primêre en sekondêre skoolvlak, en beide tale is ook verpligte vakke. Openbare skole is geneig om beide Maltees en Engels op 'n gebalanseerde wyse te gebruik. Private skole verkies om Engels as onderrigtaal te gebruik, so ook die geval in die meeste departemente van die Universiteit van Malta, dit het uiteraard 'n beperkende invloed op die vermoë en die ontwikkeling van die Maltese taal<ref name=LinguisticView /> Die meeste universiteitskursusse is in Engels.<ref name=MED /> Van die totale aantal studente wat 'n eerste vreemde taal op sekondêre vlak studeer, neem 51% Italiaans, terwyl 38% Frans neem. Ander keuses sluit Duits, Russies, Spaans en Arabies in.<ref name=LinguisticView /><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=580|title=Foreign Language Learning|publisher=National Statistics Office&nbsp;– Malta|publishdate=1 September 2004|accessdate=25 Februarie 2008|archivedate=14 Januarie 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114113545/http://www.nso.gov.mt/statdoc/document_file.aspx?id=580}}</ref> === Gesondheidsorg === [[Lêer:Malta - Valletta - Triq il-Mediterran-Triq it-Tramuntana - Mediterranean Conference Centre 01 ies.jpg|duimnael|Die Sacra Infermeria is vanaf die 16de tot die 20ste eeu as 'n hospitaal gebruik. Dit huisves nou die Mediterreense Konferensiesentrum.]] [[Lêer:Mater Dei 01.jpg|duimnael|Mater Dei-hospitaal]] Malta het 'n lang geskiedenis in die verskaffing van openbaar befondsde gesondheidsorg. Die eerste aangetekende hospitaal in die land was alreeds in gebruik teen 1372.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.geocities.com/hotsprings/2615/medhist/hospital2.htm |title=Civil Hospitals In Malta In The Last Two Hundred Years |publisher=Geocities.com |accessdate=31 Maart 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/hotsprings/2615/medhist/hospital2.htm&date=2009-10-26+00:12:01 |archivedate=26 Oktober 2009 }}</ref> Deesdae het Malta beide 'n openbare gesondheiddiensstelsel, bekend as die staatsgesondheiddiens, waar gesondheidsorg gratis is by die afleweringspunt, en 'n private gesondheidsdiensstelsel.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.sahha.gov.mt/pages.aspx?page=156 |title=The Health Care System in Malta_1 |publisher=Sahha.gov.mt |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=11 Julie 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070711220500/http://www.sahha.gov.mt/pages.aspx?page=156 }}</ref><ref>{{en}} {{citation|url=http://www.gov.mt/servicecluster.asp?s=4&l=2 |title=Government Of Malta&nbsp;– Health Services |publisher=Gov.mt |accessdate=31 Maart 2009}}</ref> Malta het 'n sterk algemene praktisyn-gelewerde primêre versorgingsbasis en die openbare hospitale verskaf sekondêre en tersiêre versorging. Die Maltese Ministerie van Gesondheid beveel buitelandse inwoners aan om private mediese versekering uit te neem.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.alloexpat.com/moving_to_malta_forum/healthcare-in-malta-t162.html |title=Healthcare in Malta&nbsp;– Allo' Expat Malta |publisher=Alloexpat.com |date=17 Oktober 2006 |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 1 Januarie 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160101065622/http://www.alloexpat.com/moving_to_malta_forum/healthcare-in-malta-t162.html }}</ref> Malta word vyfde geplaas op die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] se ranglys van die wêreld se gesondheidstelsels,<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.photius.com/rankings/healthranks.html |title=The World Health Organization's ranking of the world's health systems |publisher=Photius.com |accessdate=8 Julie 2009}}</ref> in vergelyking met die Verenigde State (37), Australië (32), Verenigde Koninkryk (18) en Kanada (30). Die gesondheidsdiensstelsel in Malta toon heelwat ooreenkomste met die Britse stelsel,<ref name="ph">{{en}} {{citation |author=info@icon.com.mt |url=http://www.stphilips.com.mt/StPhilips/hospital.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020034212/http://www.stphilips.com.mt/StPhilips/hospital.asp |archivedate=20 Oktober 2007 |title=St. Philip's Hospital&nbsp;– A modern 75-bed hospital equipped with the latest medical technology&nbsp;– Malta |publisher=Stphilips.com.mt |date=2 Julie 2004 |accessdate=31 Maart 2009 }}</ref> aangesien gesondheidsorg gratis is by die leweringspunt. Malta spog ook met vrywillige organisasies soos die [http://www.efru.org/ Emergency Fire & Rescue Unit (EFRU)] en [http://www.stjohnambulancemalta.com/ St John Ambulance] wat noodhulp- en verplegingsdienste lewer tydens gebeure waarby skares betrokke is. Die Mater Dei-hospitaal, Malta se primêre hospitaal, is in 2007 geopen. Dit is een van die grootste mediese geboue in Europa. Ander staatshospitale in Malta sluit in: * Paul Boffa-hospitaal, 'n [[onkologie]]-hospitaal in Floriana * St Vincent De Paule-hospitaal, 'n geriatriehospitaal * Gozo algemene hospitaal, die enigste hospitaal op Gozo Daarbenewens het Malta drie groot private hospitale: * St Philip se hospitaal, met 'n kapasiteit van 75 beddens, is in Santa Venera (tans gesluit). * St James Capua-hospitaal (die voormalige Capua Palace-hospitaal), met 80 beddens, is in Sliema. * St James-hospitaal het verskeie persele, onder andere 'n 13-bed eenheid in Zabbar, sowel as 'n vennoothospitaal in [[Libië]]. St Mark se kliniek, in Msida, met 'n kapasiteit van 5 beddens, bied ook 'n private hospitaaldienste.<ref name="ph" /> Die Universiteit van Malta het 'n mediese skool, en 'n Fakulteit van Gesondheidswetenskappe. Laasgenoemde offer diploma, BSc-graad en nagraadse kursusse aan in 'n aantal gesondheidsdienste dissiplines. Die Mediese Vereniging van Malta (MMSA) verteenwoordig praktisyns in die mediese professie. MMSA is 'n afsonderlike liggaam wat Maltese mediese studente verteenwoordig, en is 'n lid van EMSA en IFMSA. MIME, die Maltese Instituut vir Mediese Onderrig, is 'n instituut onlangs begin om volgehoue mediese onderrig aan dokters in Malta sowel as mediese studente te verskaf. Die Basisprogram wat in die Verenigde Koninkryk gevolg word, is geïmplementeer in Malta ten einde die uittog van pas gegradueerde dokters na die Britse Eilande te stuit. MADS, die Malta Vereniging van Tandheelkundige Studente, is 'n studente vereniging gemoeid met die regte van Tandheelkunde studente van die Fakulteit van Tandheelkunde aan die Universiteit van Malta. Dit is geaffilieer met IADS, die Internasionale Vereniging vir Tandheelkundige Studente. == Kultuur == Die Maltese kultuur is 'n refleksie van al die verskillende kulture wat deur die eeue heen met die eiland in aanraking was, insluitende die naburige Mediterreense kulture en die kulture van die nasies wat vir lang periodes oor Malta geheers het voor onafhanklikheid in 1964. === Musiek === [[Lêer:Teatro Manoel facade.jpg|duimnael|Manoel-teater, Europa se derde-oudste werkende teater. Nou ook Malta se nasionale teater en tuiste van die Maltese filharmoniese orkes.]] Terwyl Maltese musiek deesdae grotendeels Westers van aard is sluit dit tradisionele musiek in bekend as għana. Dit bestaan uit agtergrondmusiek met folk-kitaar, terwyl 'n paar mense, gewoonlik mans, beurte maak om in 'n singende trant te redeneer en argumenteer. Die doel van die lirieke, wat op die plek opgemaak word, is om 'n vriendelik uitdagende atmosfeer te skep en neem 'n paar jaar se oefen om die verlangde artistieke kwaliteite te kombineer met effektiewe debatvoering. === Literatuur === Gedokumenteerde Maltese literatuur is oor die 200 jaar oud. Onlangse opgrawings van 'n liefdesballade getuig egter van literêre aktiwiteite in die plaaslike tong alreeds in die Middeleeue. Malta het 'n tradisie van Romatieke literêre werke wat 'n hoogtepunt bereik het met die werk van Dun Karm, hulle nasionale digter. Latere skrywers soos Ruzar Briffa en Karmenu Vassallo het probeer om hulleself te distansieer van die rigiede stelsels van formele tema versbou. Dit was in die laat 1960's dat Maltese literatuur die mees radikale transformasie onder digters, prosaskrywers en dramaturge ondergaan het. Name van betekenisvolle digters wat uitstaan in die laaste 15 jaar van die 20ste eeu is Mario Azzopardi, Victor Fenech, Oliver Friggieri, Joe Friggieri, Charles Flores, Daniel Massa, Maria Ganado, Lillian Sciberras en Akille Mizzi. In prosa het Frans Sammut, Paul P. Borg en Joe J. Camilleri die avant-garde gelei en aan die teaterkant was daar Francis Ebejer, Alfred Sant, Doreen Micallef, Oreste Calleja, Joe Friggieri en Martin Gauci. Die daaropvolgende generasie van skrywers het die pad verder oopgekap, veral in prosa. Guze' Stagno, Karl Schembri en Clare Azzopardi is jong skrywers wat vinnig besig is om hulleself te vestig terwyl prominente digters onder andere Adrian Grima, Immanuel Mifsud, Norbert Bugeja en Simone Inguanez uitstaan. [[Lêer:Portomaso.JPG|duimnael|Tipiese argitektuur van onlangse geboue in Malta.]] In literêre kritieklewering het Peter Serracino Inglott, Oliver Friggieri en Charles Briffa opmerkbare historiese, filosofiese en psigososiale temas na die Maltese teorie gebring. Ander skrywers gebore in Malta of van Maltese afkoms het gevestigde loopbane oorsee. Onder hulle gereken is die romanskrywer Trezza Azzopardi, topverkoper kinderboekskrywer Saviour Pirotta en strokiesverhaal tekenaar/joernalis [[Joe Sacco]]. === Kuns en argitektuur === [[Lêer:Vallettaupperbarraccagardens.JPG|duimnael|links|Laer-Barrakka tuine]] Die Maltese argitektuur is oor die strek van die eilande se geskiedenis beïnvloed deur heelwat verskillende Mediterreense kulture en Britse argitektuur. Die eerste eilandbewoners het Ġgantija opgerig, een van die oudste mensgemaakte losstaande strukture in die wêreld. Die Neolitiese tempelbouers van 3800-2500 vC het die talle Maltese tempels versier met bas-reliëf ontwerpe, insluitend spirale vol suggestie van die boom van die lewe en diereportrette, ontwerpe geverf met rooi oker, keramiekwerk, en 'n uitgebreide versameling van mensvormige standbeelde, spesifiek die Venus van Malta. Dit kan by die tempels self besigtig word (veral opmerklik die [[Hipogeum]]- en Tarxien-tempels), en ook by die Nasionale Argeologiemuseum in [[Valletta]]. Malta is tans besig met verskeie grootskaalse bouprojekte, insluitend die oprig van SmartCity Malta, die M-Torings en Pendergardens, terwyl plekke soos die Valletta-waterfront en Tigne-punt opknappingswerk ondergaan. Die Romeinse tydperk het hoogs dekoratiewe mosaïekvloere, marmer kolonnades en klassieke beeldhouwerk bekend gestel, waarvan baie goed-opgepasde en bewaarde oorblyfsels gesien kan word in 'n Romeinse domus, 'n plattelandse villa net buite die mure van Mdina. Die vroeë Christen-fresko's wat die [[katakombe]]s onder Malta versier, toon 'n geneigdheid tot oostelike [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] smaak. Hierdie smaak het ook die pogings van die [[Middeleeue|Middeleeuse]] Maltese kunstenaars beïnvloed, maar hulle is namate verlei deur die Romanesk en Suid-gotiese bewegings. Teen die einde van die 15de eeu het Maltese kunstenaars net soos hulle tydgenote in naburige Sisilië onder die invloed gekom van die skool van Antonello de Massina, wat [[Renaissance]]-ideale en konsepte bekend gestel het aan die sierkunste in Malta.<ref name="hopeandoptimism1">{{en}} {{citation |url=http://www.hopeandoptimism.com/essay.htm |title=D. Cutajar, "An Overview of the Art of Malta" |publisher=Hopeandoptimism.com |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate= 6 Desember 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206001808/http://www.hopeandoptimism.com/essay.htm }}</ref> [[Lêer:Saint Jerome Writing-Caravaggio (c. 1607).jpg|duimnael|Die skrywende Hiëronymus (1607/1608) deur Caravaggio: Olie op doek, Valletta, Johanneskatedraal]] Malta se artistieke nalatenskap het behoorlik geblom onder die Hospitaalridders wat Italiaanse en Vlaamse maniëristiese skilders ingebring het om hulle paleise en die kerke te versier; by uitstek Matteo Perez d'Aleccio, wie se werke in die Magistrale paleis en Johanneskatedraal in Valletta te sien is, asook Filippo Paladini, wat aktief in Malta besig was vanaf 1590 tot 1595. Maniërisme het vir baie jare nog die smaak en ideale van plaaslike Maltese kunstenaars besiel.<ref name="hopeandoptimism1" /> Die aankoms van Caravaggio op Malta, wat ten minste sewe werke gedurende sy 15 maande verblyf op die eiland geverf het, het die plaaslike kuns nog verder vernuwe en aangevuur. Twee van Caravaggio se mees vername werke, Die onthoofding van Johannes die doper en Die skrywende Hiëronymus is op tentoonstelling in die oratorium van die Johanneskatedraal. Sy nalatenskap is ook duidelik te sien in die werke van die plaaslike kunstenaars Giulio Cassarino (1582–1637) en Stefano Erardi (1630–1716). Die [[Barok]]tydperk wat daarop gevolg het, was egter bestem om die mees blywende impak op die Maltese kuns en argitektuur te hê. Die roemryke gewelfskildering van die beroemde Kalabriese skilder, Mattia Preti het die streng maniëristiese binnekant van die Johanneskatedraal omskep in 'n Barokmeesterstuk. Preti het die laaste 40 jaar van sy lewe in Malta deurgebring, waar hy baie van sy beste werke geskilder het, op tentoonstelling in die Skone kunstemuseum in [[Valletta]]. Tydens hierdie periode het die plaaslike beeldhouer Melchior Gafà (1639–1667) verrys as een van die top Barokbeeldhouers van die Roomse Skool. [[Lêer:Siege of malta 3.jpg|duimnael|links|''Die beleg van Malta&nbsp;– Vlug van die Turke'', deur Matteo Perez d'Aleccio]] Gedurende die 17de en 18de eeu het [[Napels|Napolitaanse]] en Rokoko invloede te voorskyn gekom in die werke van die Italiaanse skilders Luca Giordano (1632–1705) en Francesco Solimena (1657–1747), en is duidelik te bespeur in die werk van kontemporêre Maltese skilders soos Giovanni Nicola Buhagiar (1698–1752) en Francesco Zahra (1710–1773). Die Rokoko-beweging is heelwat versterk met die verhuising van Antoine de Favray (1706–1798) na Malta, wat as hofskilder gedien het onder Grootmeester Pinto in 1744. Neoklassisisme het ietwat van 'n invloed gehad onder sekere plaaslike Maltese kunstenaars in die laat 18de eeu, maar die modegier het agteruit beweeg in die vroeë 19de eeu, met die plaaslike kerkowerhede — miskien in 'n poging om die Katolieke kerk se vasberadenheid teen die bemerkbare Protestantse gevaar te versterk gedurende die vroeëre Britse heerskappy in Malta — wat gretig was om die gelowige temas, voorgestaan deur die Nasareense beweging, onder kunstenaars te omarm. [[Romantiek]] getemper deur die naturalisme bekendgestel in Malta deur Giuseppe Calì, het die "salon" kunstenaars van die vroeg 20ste eeu besiel, insluitende Edward en Robert Caruana Dingli. Die Parlement het die Nasionale Kunsskool in die 1920's tot bestaan geroep. Gedurende die herstelperiode wat op die Tweede wêreldoorlog gevolg het, het 'n opkomende "Moderne kunstegroep" wie se lede Josef Kalleya (1898–1998), George Preca (1909–1984), Anton Inglott (1915–1945), Emvin Cremona (1919–1986), Frank Portelli (b.1922), Antoine Camilleri (b.1922) en Esprit Barthet (b.1919) ingesluit het, die plaaslike kunste landskap heelwat versterk. === Kookkuns === [[Lêer:Malta Pastizzi.JPG|duimnael|''Pastizzi'', 'n tipiese Maltese versnappering]] [[Lêer:Malta ftira.JPG|duimnael|''Ftira'', 'n tipe Maltese brood]] Maltese kookkuns toon sterk Sisiliaanse en Engelse invloede asook invloede van Spaanse, Maghreb en Provensaalse kookkuns. 'n Aantal streeksvariasies, spesifiek wat Gozo betref, kan opgemerk word, asook seisoenale variasies wat gekoppel is aan die beskikbaarheid van produkte en Christenfeeste (soos Vastyd, Paasfees en Kersfees). Kos is van historiese belang in die ontwikkeling van die nasionale identiteit, spesifiek die tradisionele "fentaka" (byvoorbeeld gestoofde of gebraaide haas). === Gebruike en Gewoontes === 'n Charities Aid Foundation-studie gedoen in 2010 het bevind dat Maltese die mees vrygewige mense in die wêreld is, met 83% wat tot liefdadigheidswerk bydra.<ref>{{en}} {{citation|first=David|last=Crary|title=Study finds Americans in generous mood|url=http://silentrebellion.newsvine.com/_news/2010/09/09/5079433-11-most-generous-countries-of-2010|work=The Huffington Post via Burlington Free Press|date=9 September 2010|access-date=15 Maart 2013|archivedate= 6 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406130057/http://silentrebellion.newsvine.com/_news/2010/09/09/5079433-11-most-generous-countries-of-2010}}</ref><!---neem kennis dat die ligging van die harde kopie en sagte kopie verskil. Dit is egter dieselfde artikel---> Maltese volksverhale sluit heelwat stories in van geheimsinnige skepsels en bonatuurlike gebeure. Die stories is baie omvattend saamgestel deur die geleerde (en pionier in Maltese [[argeologie]]) Manwel Magri<ref>{{en}} "Patri Manwel Magri u l-Ipoġew", Lil Ħbiebna, November 2003, bl. 195–197.</ref> in sy kern kritiese resensie "Ħrejjef Missirijietna" ("Stories van ons Voorvaders"). Die versameling van materiaal het daaropvolgende navorsers en akademici geïnspireer om tradisionele sprokies, fabels en legendes te versamel van regoor die Argipel. Magri se werk het ook 'n reeks strokiesprentboeke geïnspireer (vrygestel deur Klabb Kotba Maltin in 1984): die titels sluit in Bin is-Sultan Jiźźewweġ x-Xebba tat-Tronġiet Mewwija en Ir-Rjieħ. Baie van die stories is heel populêr oorgeskryf as Kinderlektuur deur skrywers wat in [[Maltees]] skryf, soos Trevor Żahra. Terwyl reuse, hekse en drake in baie van die stories voorkom is daar sommige wat net unieke Maltese skepsels bevat soos die Kaw kaw, Il-Belliegħa en L-Imħalla onder andere. Die tradisioneel Maltese obsessie met die handhawing van spirituele (of rituele) reinheid<ref>{{en}} Zarb, T. Folklore of An Island, PEG Ltd, 1998 {{ISBN|9990900973}}</ref> beteken dat baie van die skepsels die rol gespeel het van wagte van verbode of beperkte gebiede, wat enkelinge aanval wat die streng gedragskodes gebreek het, wat die pre-industriële eilandgemeenskap gekenmerk het. === Tradisies === Tradisionele Maltese gesegdes openbaar 'n kulturele besorgdheid met swangerskap en vrugbaarheid: "''iż-żwieġ mingħajr tarbija ma fihx tgawdija''" ('n kinderlose huwelik kan nie 'n gelukkige huwelik wees nie). Dit is 'n oortuiging wat Malta met baie ander Mediterreense kulture deel. In Maltese volksverhale is die plaaslike variant van die klassieke afsluitingsformule, "en hulle het lank en gelukkig saam gelewe" iets soos "''u għammru u tgħammru, u spiċċat''" (en hulle het saam gebly en kinders saam gehad en dit is die einde van die storie).<ref>{{en}} J. Cassar Pullicino, "A New Look at Old Customs", in [http://books.google.com/books?id=2TbaAAAAMAAJ Studies in Maltese Folklore], Malta University Press (1992).</ref> Plattelandse Malta deel saam met die Mediterreense gemeenskap verskeie bygelowe rondom vrugbaarheid, menstruasie en swangerskap, insluitende die vermyding van begraafplase in die maande in aanloop tot swangerskap, asook die vermyding van sekere kosse tydens maandstonde. Verwagtende vroue word aangemoedig om hulle hunkering na sekere kosse te vervul uit vrees dat die ongebore kind 'n gelyksoortige geboortevlek sal ontwikkel (Maltees: ''xewqa'', letterlik "begeerte" of "hunkering"). Maltese en Sisiliaanse vroue deel ook sekere tradisies wat blykbaar die ongebore kind se geslag kan voorspel, soos die maanstande tydens die verwagte geboorte datum, of die baba "hoog" of "laag" gedra word tydens swangerskap en die beweging van die trouring swaaiende aan 'n toutjie reg bo die maag (sywaarts vir 'n dogter en vorentoe en agtertoe vir 'n seun). Maltese pasgeborenes is tradisioneel so gou as moontlik gedoop, deels uit vrees vir limbus indien die kind sterf tydens suigelingskap en deels omdat daar volgens Maltese (en Sisiliaanse) oorlewing geglo word 'n ongedoopte kind is nog nie 'n Christen nie maar "steeds 'n Turk". Tradisionele Maltese fyngebak wat tydens doopseremonies voorgesit word sluit in ''biskuttini tal-magħmudija'' (amandelkoekies bedek met wit of pink versiersuiker), ''it-torta tal-marmorata'' (gekruide hartvormige tert van sjokolade gegeurde amandeldeeg), en 'n likeur bekend as ''rożolin'', gemaak met roosblare, viooltjies en amandels. Met 'n kind se eerste verjaarsdag, volgens 'n tradisie wat tot vandag oorleef, moet Maltese ouers 'n spel genaamd ''il-quċċija'' organiseer, waarby 'n verskeidenheid van simboliese items lukraak rondom die sittende kind geplaas word. Die items mag 'n hardgekookte eier, 'n Bybel, 'n kruisbeeld of bidsnoere, 'n boek en so voorts wees. Die item waarin die kind die meeste belangstelling toon word gesê openbaar sy rykdom en lewensweg as volwassene.Geld dui op 'n rykdom terwyl 'n boek intelligensie aantoon en moontlik dui op 'n loopbaan as onderwyser. Kinders wat 'n potlood of pen kies word skrywers. Die kies van Bybels of bidsnoere dui op 'n geestelike of kloosterlewe. Indien die kind 'n hardgekookte eier kies gaan hy 'n lang lewe met baie kinders hê. Meer onlangse toevoegings sluit in sakrekenaars (rekeningkunde), gare (mode) en houtlepels (kookkuns en goeie aptyt). Tradisionele Maltese huwelike word gekenmerk deur die bruidspaar wat met 'n gevolg loop onder 'n versierde baldakyn, vanaf die bruid se familie se huis tot by die parogiekerk, met sangers wat agterna loop en serenades sing vir die bruid en bruidegom. Die Maltese woord vir hierdie gebruik is ''il-ġilwa''. Die gebruik saam met vele ander het lank reeds van die eiland af verdwyn en plek gemaak vir meer moderne gewoontes. Nuwe vroue dra die għonnella, 'n tradisionele item van Maltese kleredrag. Dit word egter nie meer in moderne Malta gedra nie. Hedendaagse paartjies trou in kerke en kapelle in die dorp van hulle keuse. Die huweliksbevestiging word gewoonlik gevolg deur 'n rojale huweliksonthaal, wat geredelik etlike honderde gaste insluit. Van tyd tot tyd sal paartjies probeer om van die tradisionele elemente in hul troudagvieringe in te werk. 'n Herlewing in die tradisionele huwelik kon aanskou word in Mei 2007 toe duisende Maltese en toeriste 'n tradisionele Maltese huwelik bygewoon het in 16de eeu se styl in die dorpie Żurrieq. Dit het ''il-ġilwa'' ingesluit, wat die paartjie na 'n huwelikseremonie gelei het op die parvis van die Sint Andrew-kapel. Die onthaal wat daarop gevolg het, is gekenmerk deur volksmusiek (''għana'') en dans. === Feeste === [[Lêer:The statue of St. George issuing from the Basilica on the third Sunday of July.jpg|duimnael|Die standbeeld van St. George tydens die Festa Victoria, Gozo]] [[Lêer:Malta - ZebbugM - Good Friday 225 ies.jpg|duimnael|Heilige Week-optog in Zebbug]] Plaaslike feeste wat ooreenstem met die in die suide van Italië is algemeen in Malta en Gozo. Daar word huwelike, dope en vernaam heilige dae, waar beskermheiliges in die plaaslike parogie vereer word, gevier. Tydens heilige dae bereik die festa 'n hoogtepunt met 'n Hoogmis wat 'n diens oor die lewe en prestasies van die beskermheilige insluit. Daarna word 'n [[standbeeld]] van die heilige deur die strate geneem met 'n plegtige optog gevolg deur die gelowiges in gebed. Die heilige atmosfeer maak egter gou plek vir 'n paar dae van joligheid, orkesoptogte, vuurwerke en laatnag partytjies. Lija is 'n dorpie bekend vir sy vuurwerkvertonings. '''Die Karnaval''' (Maltees: ''il-karnival ta' Malta'') het 'n belangrike plek op die kulturele kalender van Malta nadat Grootmeester Piero de Ponte dit bekendgestel het op die eilande in 1535. Dit word gehou in die week wat [[Aswoensdag]] voorafgaan en sluit tipies in maskerballe, kostuumdrag en groteske maskerkompetisies, uitbundige laatnag partytjies, kleurvolle confetti-parades met allegoriese vlotte wat oor opsig gehou word deur Koning Karnaval, marsorkeste en kostuumdraende karnalvalgangers. '''Heilige Week''' (Maltees: ''il-Ġimgħa Mqaddsa'') begin op [[Palmsondag]] (''Ħadd il-Palm'') en eindig op Paassondag (''Ħadd il-Għid''). Heelwat gelowige tradisies, meeste daarvan oorgedra van generasie tot generasie, is deel van die [[Paasfees]]viering op die Maltese eilande, wat die dood en opstanding van Jesus herdenk. '''Mnarja''', of l-Imnarja (uitgespreek ''lim-nar-ja'') is een van die belangrikste datums op die Maltese kultuurkalender. Amptelik is dit 'n nasionale fees opgedra aan die fees van [[Simon Petrus|Petrus]] en Paulus. Dit kan terug geneem word tot die heidense [[Romeinse Republiek|Romeinse]] fees van ''Luminaria'' (letterlik, "die illuminasie"), wanneer fakkels en vreugdesvure aangesteek word vroegaand op 29 Junie. As nasionale fees sedert die Ridders se heerskappy, is Mnarja 'n tradisionele Maltese feesviering van kos, geloof en musiek. Die feesvieringe skop nog steeds af met die lees van die "bandu", 'n amptelike regeringsaankondiging wat voorgelees word in Malta op die dag sedert die 16de eeu. Oorspronklik is Mnarja gevier buite Paulus se grot in die noorde van Malta. Teen 1613 egter het die fokus van die vierings geskuif na die Pauluskatedraal in Mdina, wat 'n fakkelparade ingesluit het, die afvuur van 100 kruitbomme, perderenne en naellope onder mans, seuns en slawe. Moderne Mnarja-feeste vind plaas in en om die boslande van Buskett, net buite die dorp Rabat. Dit word oorvertel dan onder die Ridders se heerskappy hierdie die een dag in die jaar was wat Maltese toegelaat is om wilde haas te jag en eet, wat andersins beperk was tot die Ridders vir plesierjag. Die noue band tussen Mnarja en haasbredie (Maltees: "''fenkata''") is vandag nog steeds sterk. In 1854 het die Britse goewerneur William Reid 'n landbouskou by Buskett geopen wat nog steeds vandag gehou word. Die landbou-uitstallings is vandag steeds 'n rudimentêre deel van die Mnajra-feesvieringe. Mnarja is deesdae een van die min geleenthede waar deelnemers nog die tradisionele "għana" kan hoor. Tradisioneel het 'n bruidegom belowe om sy bruid na Mnarja te neem gedurende hulle eerste huweliksjaar. Vir goeie geluk sou baie bruide die fees in hulle trourok en sluier bywoon. Die gewoonte het egter lank terug reeds in onbruik verval. '''Isle of MTV''' is 'n eendaagse musiekfees wat vervaardig en uitgesaai word op 'n jaarlikse basis deur MTV. Die fees is sedert 2007 jaarliks gehou in Malta met vername popkunstenaars wat elke jaar optree. Sedert die fees na Malta gebring is, is dit aangebied by die Graanskure in Floriana, 'n opelugarea groot genoeg vir ongeveer 50 000 individue.<ref>{{en}} {{citation|url=http://www.maltawiki.com |title=Isle of MTV |publisher=Maltawiki.com |accessdate=12 Januarie 2012}}</ref> In 2012 is optredes gelewer deur die wêreldwye hoogaangeskrewe kunstenaars Flo Rida, Nelly Furtado en Will.I.Am te Fosos-plein in Floriana. Meer as 50,000 mense was teenwoordig, wat dit die hoogste bywoningsyfer tot nog toe gemaak het.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.gozoandmalta.com/galleries/index.php/Isle-of-MTV-2012---Photos-by-Clint-Gerald-Attard |title=Isle of MTV 2012 |publisher=http://www.gozoandmalta.com |accessdate=28 Junie 2012 |archivedate= 8 Julie 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120708022315/http://www.gozoandmalta.com/galleries/index.php/Isle-of-MTV-2012---Photos-by-Clint-Gerald-Attard }}</ref> In 2009 is die eerste Nuwejaar-straatpartytjie georganiseer in Malta in parallel met ander groot lande in die wêreld s'n. Alhoewel die geleentheid nie besonder goed geadverteer was nie en boonop hoogs kontroversieel was as gevolg van die afsluit van 'n hoofstraat op die dag, is dit as suksesvol beskou en sal heel moontlik elke jaar gereël word.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.maltanewyearseve.com |title=Malta New Years Eve Celebrations |publisher=Maltanewyearseve.com |accessdate=2 Augustus 2010 |archivedate= 6 Desember 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101206100908/http://www.maltanewyearseve.com/ }}</ref> '''Die Malta Internasionale Vuurwerke-fees''' is 'n jaarlikse fees wat georganiseer word in Grand Harbour te Valletta sedert 2003. Die fees bied vuurwerkvertonings aan deur 'n aantal Maltese asook buitelandse vuurwerkevervaardigers. Die fees vind gewoonlik die laaste week van April plaas elke jaar. === Vakansiedae === <center> {|class="wikitable" |+Maltese publieke vakansiedae |- !Dag !Vakansie |- |1 Januarie |[[Nuwejaarsdag]] |- |10 Februarie |Paulus se skipbreuk |- |19 Maart |Sint Josefdag |- |31 Maart |Vryheidsdag |- |Maart/April (datum verander) |[[Goeie Vrydag]] |- |1 Mei |[[Werkersdag]] |- |7 Junie |Sette Giugno |- |29 Junie |Petrus en Paulus-dag (L-Imnarja) |- |15 Augustus |[[Mariahemelvaart]] (Santa Marija) |- |8 September |Ons-liewe-vrou van oorwinnings |- |21 September |Onafhanklikheidsdag |- |8 Desember |[[Onbevlekte Ontvangenis van Maria]] |- |13 Desember |Republiekdag |- |25 Desember |[[Kersfees]] |} </center> === Sport === [[Lêer:Malta TaQali.JPG|duimnael|Die Ta' Qali-stadion is die tuiste van die Maltese nasionale sokkerspan]] Sokker is die gewildste sport in Malta. Die nasionale stadium word Ta' Qali-stadion genoem. Die nasionale sokkerspan het al verskeie wedstryde gewen teen groter teenstanders, wat al in finale gespeel het in [[Sokker-Wêreldbeker|Wêreldbekertoernooie]] soos [[Belgiese nasionale sokkerspan|België]], Hongarye en Griekeland. Die top sokkerliga in Malta word die Maltese Premierliga genoem en bestaan uit 12 spanne. Waterpolo is ook baie gewild in Malta. Die Nasionale waterpolo-span van Malta het al groot hoogtes bereik teen sterk opponente en het twee keer al aan die Olimpiese Spele deelgeneem. Maltese klubs kompeteer in die Europese klubkampioenskappe georganiseer deur LEN en word beskou as deel van die top 10 waterpolo-ligas in Europa. [[Rugby]] is 'n gewilde sport in Malta wat tans 41ste (12 Augustus 2011) op die wêreldranglys lê. Hulle het onlangs groot suksesse behaal teen spanne soos Swede, Kroasië en Litoue. Rugby-liga word ook in Malta gespeel, met die mans-span wat tans 23ste (Augustus 2011) op die wêreldranglys lê. Die nasionale span staan bekend as die Malta Ridders en spog met spelers wat tans in die Oos-Europese Superliga speel. Malta speel ook gasheer vir 'n snoekerrondte, die Malta Beker wat 'n nie-amptelike geleentheid geword het. In 2008 was die Maltees Tony Drago 'n lid van die seëvierende Europese Mosconi-beker span wat in Portomaso, Malta gehou is. Die bokser Jeff Fenech is van Maltese oorsprong.<ref>{{en}} {{citation |url=http://www.youngvictorboxing.com.au/jeff_fenech2.htm |title=Jeff Fenech |publisher=Youngvictorboxing.com.au |accessdate=31 Maart 2009 |archivedate=26 Maart 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326042826/http://www.youngvictorboxing.com.au/jeff_fenech2.htm }}</ref> Onlangs het kontaksport soos [[Boks]] en [[Skopboks]] toenemend populêr geword. Daar is meer as 1200 rotsklimroetes in Malta. Die eiland bied 'n mengsel van beide tradisionele klim en sport-rotsklim geleenthede en bied ook 'n goeie verskeidenheid aan vir rotsblokklim en hoogwater solo-rotsklim. Die eiland se geografie en grootte maak rotsklim baie toeganklik. Rotsklim raak al hoe meer gewild onder plaaslike gemeenskappe asook toeriste en besoekers. Boċċi is die Maltese weergawe van die Italiaanse spel bocce, Franse pétanque, Britse bowls of [[rolbal]] in Afrikaans. Behalwe vir sekere verskille met die reëls asook die oppervlakte waarop gespeel word, is die grootste verskil die vorm van die balle self wat geneig is om silindries eerder as sferies gevorm te wees. Heelwat klein klubs (gewoonlik '''Klabbs tal-Boċċi''' genoem in Maltees) kan in Malta en Gozo gevind word. Die klubs word gereeld besoek en is baie aktief op plaaslike en Europese vlak. Die South End Core is 'n groep ondersteuners of 'ultra's' wat Maltese nasionale spanne ondersteun. Hulle ondersteun meestal sokker, waterpolo en rugby. Hulle organiseer versierings en "tifo" om hulle land mee te ondersteun. == Media == [[Lêer:Malta - Valletta - Triq ir-Repubblika+election celebration 14 ies.jpg|duimnael|'n One-televisie-kameraman tydens die feesvieringe ná die 2013-verkiesings in Republiekstraat, Valletta.]] Die mees algemeen gelese en finansieel sterkste koerante word uitgegee deur Allied Newspapers Ltd., hoofsaaklik The Times (27%) en The Sunday Times (51.6%). As gevolg van tweetaligheid word helfte van die koerante in Engels en helfte in [[Maltees]] gepubliseer. Die Sondagkoerant It-Torċa (Die Fakkel) uitgegee deur Union Press, 'n filiaal van die GWU, is die blad met die grootste sirkulasie in Maltees. Sy susterkoerant L-Orizzont, is die Maltese dagblad met die grootste lesertal. Daar is heelwat dag- en weekblaaie, een blad vir elke 28 000 mense. Advertensies, verkope en subsidies is die drie vernaamste metodes van finansiering vir koerante en tydskrifte. Meeste van die koerante en tydskrifte gekoppel aan instellings word egter deur dieselfde instellings gefinansier, hulle is afhanklik van reklame of subsidies vanaf hulle eienaars.<ref name="a1" /> Daar is 'n groot teenwoordigheid van institusies – kerk, politieke partye en vakbonde – in die gedrukte media, alhoewel nie so groot soos in die uitsaaiwese nie. Vakbonde word nie in die uitsaaiwese verteenwoordig nie, maar wel in die gedrukte media, en slegs die General Workers Union besit 'n koerant. Die UHM, die tweede grootste vakbond, het geen koerant, TV- of radiostasie nie.<ref name="a1">{{en}} Joseph Borg. [http://www.ejc.net/media_landscape/article/malta/ Media Landscape&nbsp;– Malta&nbsp;– European Journalism Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130423091833/http://www.ejc.net/media_landscape/article/malta/ |date=23 April 2013 }}. Centre for Communication Technology (8 November 2010).</ref> Daar is ses vername landswye televisiekanale in Malta: TVM, One Television, NET Television, Smash Television, Favourite Channel, Calypso Music TV, TVM 2 en TVM HD – uitgesaai met analoog terrestriële, ongekodeerde sein. Die regering en politieke partye subsidieer meeste van die befondsing van hierdie televisiestasies. Die Public Broadcasting Services is die regeringstasie en is lid van die EBU. Media Link Communications Ltd en One Productions Ltd is geaffilieer met die Nationalist-party en Labour-party onderskeidelik. Die res is in privaatbesit. Die Broadcasting Authority hou toesig oor al die plaaslike stasies en verseker dat hul voldoen aan regs- en lisensievoorwaardes asook die instandhouding van behoorlike onpartydigheid; ingevolge sake rondom industriële of politiese geskille of betreffende huidige openbare beleid; terwyl ook gesorg word dat uitsaaifasiliteite en tyd billik tussen persone van verskillende politieke partye verdeel word. Die Broadcasting Authority verseker dat plaaslike uitsaaidienste bestaan uit openbare, private en gemeenskap-uitsendings wat verskeidenheid en volledige programskedules bied om in almal se belange en smaak te val. Kabel-, terrestriële- en satellietontvangs is als beskikbaar, alhoewel kabeldienste die wydste versprei is. Kabelinskrywings was amper 124 000 in Februarie 2006, en het amper 80% van Maltese huishoudings bereik. 'n Klein maar groeiende aantal huishoudings besit satellietskottels om ander Europese televisienetwerke te kan ontvang soos die [[BBC]] van Groot-Brittanje en RAI en Mediaset van Italië. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Malta|title=Malta|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=4 April 2024}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malta/|title=Malta|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=4 April 2024}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Regering ---- * {{en}} [http://www.gov.mt/ Gov.mt] – Amptelike webwerf van die Maltese regering * {{en}} [http://www.fbsmalta.com/malta-tax-law-full-text-and-facts-2/ Laws of Malta] – 'n Opsomming van grondwette en 'n woordelys. * {{en}} [http://justiceservices.gov.mt/LOM.aspx?pageid=24 Laws of Malta] – webtuiste van die Amptelike wette van Malta * {{en}} [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/malta.html Staatshoof en kabinetministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926165007/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-m/malta.html |date=26 September 2013 }} * {{en}} [http://www.afm.gov.mt/ Webwerf van die Maltese gewapende magte] * {{en}} [http://www.mepa.org.mt/ Maltese omgewings- en beplanningsowerheid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208023159/http://www.mepa.org.mt/ |date= 8 Desember 2008 }} – GIS * {{en}} [http://www.financemalta.org/ FinanceMalta se amptelike webwerf] ; Algemene inligting ---- * {{en}} [http://www.wix.com/btrcameron/migrationmalta Migration Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406130026/http://www.wix.com/btrcameron/migrationmalta |date= 6 April 2011 }} – 'n Inligtingsbron rondom immigrasie in Malta (wetenskaplike artikels, beleidsdokumente, persvrystellings ens.) * {{en}} [http://www.maltawiki.com/ Malta] – Wiki omtrent Malta met algemene en reisverwante inligting. * {{en}} [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/malta.htm Inligting oor Malta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015235341/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/malta.htm |date=15 Oktober 2008 }} by ''UCB Libraries GovPubs'' * {{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17597837 Maltaprofiel] by die [[BBC]] * {{nl}} [http://www.informalta.info/nl/ InforMalta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625160633/http://www.informalta.info/nl/ |date=25 Junie 2007 }} * {{en}} [http://www.gozo.us/ foto's, 'n webkamera van Gozo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023015349/http://www.gozo.us/ |date=23 Oktober 2008 }} ; Nuusmedia ---- * {{en}} [http://www.maltamediaonline.com/ MaltaMedia] – aanlynnuus * {{en}} [http://www.timesofmalta.com/ ''The Times of Malta''] – Engelstalige Maltese koerant ; Reis ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [http://www.visitmalta.com/ Amptelike Maltese toerismegids] * {{en}} [http://www.holidaysmalta.info/ Maltese inligtings- en reisgids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305070312/http://holidaysmalta.info/ |date= 5 Maart 2010 }} * {{en}} [http://www.guidetomalta.net/ Maltese reisgids] * {{en}} [http://malta.world-travel.com.mt/ Maltese toerismegids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090909013026/http://malta.world-travel.com.mt/ |date= 9 September 2009 }} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Malta}} | Noord = [[Middellandse See]] • {{vlagland|Italië}} | Noordoos = [[Ioniese See]] • {{vlagland|Griekeland}} | Oos = [[Middellandse See]] | Suidoos = [[Libiese See]] | Suid = [[Middellandse See]] • {{vlagland|Libië}} | Suidwes = {{vlagland|Tunisië}} • [[Middellandse See]] | Wes = {{vlagland|Tunisië}} • [[Middellandse See]] | Noordwes = [[Middellandse See]] }} {{Lande van Europa}} {{EU-lande}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Malta| ]] [[Kategorie:Voormalige Britse kolonies]] jly9e5k9z9dzerf4hhjfpr9kcvdtvlx 0 10089 2924649 2862117 2026-08-13T07:29:12Z Luthja 182903 Hoep-hoep ... Met 'n koppelteken. Dit titel moet dus ook 'n koppelteken kry. 2924649 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Hoephoep | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name = iucn>BirdLife International (2012). [http://www.iucnredlist.org/details/full/100600984/0 ''Upupa epops'']. In: IUCN 2012. IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2012.2.</ref> | image = Common Hoopoe Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg | image_caption = 'n Hoephoep in Mangaon, Maharashtra, [[Indië]] | image2=Upupa epops.ogg | image2_width = 300px | image_width = 300px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Coraciiformes]] | familia = '''Upupidae''' | familia_authority = [[William Elford Leach|Leach]], 1820 | genus = '''''Upupa''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | species = '''''U. epops''''' | binomial = ''Upupa epops'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | range_map = Upupa epops distribution.png | range_map_caption = Benaderde verspreiding<br /><span style="background:#FF8000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> broeigebied <span style="background:#008000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> heel jaar woonagtig <span style="background:#0000FF">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> oorwintering }} Die '''hoep-hoep''' is lid van die voëlfamilie ''Upupidae'' en kom wydverspreid in die warmer dele van veral die [[Ou Wêreld]] voor. Hulle is merendeels kleurryk en veral die lede van die subfamilie Upupinae is maklik herkenbaar aan hul kuiwe. Die ander subfamilie, ''Phoeniculinae'', het geen kuiwe nie, maar hul veredos is donkerder en blinker. Die hoep-hoep is lawaaierig en het sy volksnaam aan sy roepgeluid te danke, Die voëls eet veral insekte; hul nesgewoontes is ietwat vreemd vir insektvreters. Die verskillende subfamilies, genera en spesies van die ''Upupidae'' verskil slegs in geringe mate wat bou, grootte en kleur betref en hulle is meestal duidelik herkenbaar as hoep-hoepe. Selfs in die geval van die subfamilie ''Phoeniculinae'', waar die voëls geen kuiwe het nie, is die bou, die snawel, die tone en die kleur van die voëls nog baie kenmerkend vir die ''Upupida''e. In [[Europa]], waar hulle byna oral voorkom, behalwe in [[Skandinawië]], [[Finland]] en [[Groot-Brittanje]], is hulle gewoonlik trekvoëls. Die hoep-hoepe wat in Europa broei, soos byvoorbeeld die ''Upupaepop''s, migreer elke September om in [[Noord-Afrika]] en die tropiese dele van Afrika te oorwinter en keer in April terug na hul broeigebied in die Noorde. Hoep-hoepe kom ook dwarsoor [[Asië]] tot by die [[Stille Oseaan]] voor. In hierdie streke is hulle ook net somerbesoekers, want hulle oorwinter in Afrika en in [[Suid-Asië]]. Oor die hele Afrika, behalwe in die woestyn, die hoe bergland en die woude, word broeikolonies van hoep-hoepe aangetref. Hulle is ook trekvoëls, soos byvoorbeeld die ''Upupa epops'' ''senegalensis'', wat in die noordelike tropiese gebiede van Afrika voorkom en in 'n noordelike en suidelike rigting oor die savannes trek in dieselfde tyd wanneer die Europese hoep-hoepe migreer. Sommige hoep-hoepe van Afrika is nie gereelde trekvoëls nie. Hulle is egter rustelose voëls en verdwyn soms vir jare of maande uit 'n gebied. Hoep-hoepe word soms ook op grond van hul voedingsgewoontes in twee groepe verdeel: dié wat hul kos op die grond soek en dié wat hul kos in bome soek. Albei groepe het die kenmerkende geboë, lang, dun snawels waarmee hulle kos uit gate, nou splete en krake en selfs uit die grond kan vroetel. Hoep-hoepe vreet insekte, larwes, spinnekoppe, wurms, kewers en so nou en dan akkedisse, slange en paddas. Die [[Kakelaars|kakelaar]] (''Phoeniculus purpureus''), 'n kuiflose hoep-hoep wat sy kos in bome soek, eet veral kewers, [[Duisendpoot|duisendpote]], [[termiet]]e, [[mier]]e en [[Sprinkaan|sprinkane]]. Die kakelaar word van [[Knysna]] ooswaarts tot by [[Ethiopië]] en oor die hele [[Senegal|Senega]]<nowiki/>l aangetref, en in [[Gauteng]] weswaarts tot by [[Damaraland]] en [[Angola]]. Alle hoep-hoepe maak [[nes]] in 'n gat of holte wat deur die natuur gevorm is; hulle grawe nie self gate nie. Hulle neste word dus in holtes in die grond aangetref, tussen klippe of in gate in grondwalle, hol boomstamme, termiethope en selfs in gate in die mure en in solders van ou plaasgeboue. Die neste word gewoonlik glad nie uitgevoer nie. Net die gewone hoep-hoep (''Upupa africana''), wat van Kaapstad tot Zaïre en in Ethiopië voorkom, voer soms sy nes met 'n bietjie gras uit. Tussen 4 en 7 eiers word in die nes gelê. Hulle is aanvanklik ligblou, maar word met verloop van tyd olyfbruin. Net die wyfie broei. Die lengte van die verskillende spesies se broeityd verskil soms met enkele dae. Gedurende die broeityd word die wyfie deur die mannetjie gevoed en gewoonlik ook nog die eerste week nadat die eiers uitgebroei het. Omdat die wyfie dadelik na die lê van die eerste eier begin broei, kom die eiers nie tegelyk uit nie. Die nes word in geen stadium, soos by die meeste ander insekvretende voëls die geval is, skoongemaak nie. Selfs nie eens die eierdoppe word uitgeskop nie. Die nes word baie vuil en selfs die kleintjies en hul ouers begin met verloop van tyd sleg ruik. Die kleintjies bly, afhangende van die spesies, van 24 tot 32 dae in die nes. Na die eerste 7 dae word hulle deur albei ouers gevoed. In sommige gevalle word hulle ook deur ander hoep-hoepe, waarskynlik ouer broers en susters uit 'n vorige broeisel, gevoed. Hoep-hoepe sal soms 2 tot 3 keer per seisoen broei. Om 'n nes vol kleintjies groot te maak, lei in sommige gevalle tot eienaardige voedingspatrone. In die geval van die ''Upupa epops'' voer die ouers die kleintjies op die volgende manier: een kleintjie wag by die ingang van die nes op die ouers. Sodra hy sy happie gekry het, druk die kleintjie agter hom vorentoe, en so hou dit aan. Elke kleintjie wat sy happie gekry het, gaan staan agter in die ry en wag sy beurt af. In Suider-Afrika word veral 3 hoephoepspesies aangetref. Die gewone hoep-hoep (''Upupa africana'') het 'n lang, swart, gepunte kuif wat na willekeur gelig en laat sak kan word. Die res van die kuifvere is rooibruin, asook die mantel en die eerste deel van die rug. Verder het hierdie voel 'n aantal swart, wit en dofgeel dwarsstrepe. Van sy onderkeel tot by sy pens is hy rooierig. Sy oë is bruin, sy snawel swartbruin en sy pote grys. Die mannetjie en die wyfie lyk eenders, maar die kleure van die wyfie is nie heeltemal so helder nie. Hulle is nie ware trekvoëls nie, maar verdwyn soms heeltemal uit sekere gebiede. Hulle hou van die oop savannes en verkies die dele met kort gras. Hulle voorkeur vir kort gras het hulle selfs na private grasperke gelok. Hulle kom oor die hele Suider-Afrika voor. Die [[rooibekkakelaar]] (''Phoeniculus purpureus'') en die [[Swartbekkakelaar|swartbekkakelaa]]<nowiki/>r (''Rhinopomastus cyanomelas'') is albei hoep-hoepe wat hul kos in bome soek en dus selde soos die gewone hoep-hoep op die grond gesien word. Hulle het ook nie kuiwe soos die gewone hoep-hoep nie. Die swartbekkakelaar se snawel is langer en dunner en dieper geboë as dié van die rooibekkakelaar. Hulle kan maklik onderskei word omdat die rooibekkakelaar se snawel en pote helderrooi en die swartbekkakelaar se snawel en pote swart is. Die rooibekkakelaar, wat in die noordelike dele van Suider-Afrika en soms in die suidoostelike kusgebiede aangetref word, kom dikwels in groot groepe voor. Hulle sit dan saam op die takke en swaai, buig hul lywe heen en weer en kekkel saam in 'n koor. Die swartbekkakelaar, wat oral in die noordelike helfte van suidelike Afrika en selfs in taamlik dorre streke aangetref word, word gewoonlik alleen of in pare gesien. Hulle het die eienaardige gewoonte om dikwels onderstebo aan takke te hang op soek na kos. [[Lêer:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|duimnael|''Upupa epops'' se eiers]] == Identifikasie == Die kop, rug en onderkant is helder [[roesbruin]] van kleur ([[mannetjie]]) en die [[wyfie]] bietjie dowwer roesbruin kleur. Die stert is hoofsaaklik [[swart]], maar wit by die basis. == Habitat == [[Savanne]], oop [[bosveld]], tuine en parke. In droër streke is hul beperk tot rivieroewerbos. == Verspreiding == Kom voor in hele suidelike [[Afrika]]. == Geluid == Dromerige ''hoep-hoep'' 'n paar keer herhaal. == Ander name == * Engels: ''African Hoopoe'' * Duits: ''Wiedehopf'' * Wetenskaplike naam: ''Upupa africana'' == Sien ook == {{commons|Upupa epops}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronnelys == * Roberts' Birds of Southern Africa. Sesde uitgawe. {{ISBN|0-620-17583-4}} * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409524}} band == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hoephoepe]] [[Kategorie:Voëls van die Krugerwildtuin]] 3wr5o1kdjrkh9aq6f42rei1o2cfg3o9 2924650 2924649 2026-08-13T07:30:24Z Luthja 182903 koppelteken by illustrasie ingevoeg 2924650 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Hoephoep | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name = iucn>BirdLife International (2012). [http://www.iucnredlist.org/details/full/100600984/0 ''Upupa epops'']. In: IUCN 2012. IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2012.2.</ref> | image = Common Hoopoe Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg | image_caption = 'n Hoep-hoep in Mangaon, Maharashtra, [[Indië]] | image2=Upupa epops.ogg | image2_width = 300px | image_width = 300px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Coraciiformes]] | familia = '''Upupidae''' | familia_authority = [[William Elford Leach|Leach]], 1820 | genus = '''''Upupa''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | species = '''''U. epops''''' | binomial = ''Upupa epops'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | range_map = Upupa epops distribution.png | range_map_caption = Benaderde verspreiding<br /><span style="background:#FF8000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> broeigebied <span style="background:#008000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> heel jaar woonagtig <span style="background:#0000FF">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> oorwintering }} Die '''hoep-hoep''' is lid van die voëlfamilie ''Upupidae'' en kom wydverspreid in die warmer dele van veral die [[Ou Wêreld]] voor. Hulle is merendeels kleurryk en veral die lede van die subfamilie Upupinae is maklik herkenbaar aan hul kuiwe. Die ander subfamilie, ''Phoeniculinae'', het geen kuiwe nie, maar hul veredos is donkerder en blinker. Die hoep-hoep is lawaaierig en het sy volksnaam aan sy roepgeluid te danke, Die voëls eet veral insekte; hul nesgewoontes is ietwat vreemd vir insektvreters. Die verskillende subfamilies, genera en spesies van die ''Upupidae'' verskil slegs in geringe mate wat bou, grootte en kleur betref en hulle is meestal duidelik herkenbaar as hoep-hoepe. Selfs in die geval van die subfamilie ''Phoeniculinae'', waar die voëls geen kuiwe het nie, is die bou, die snawel, die tone en die kleur van die voëls nog baie kenmerkend vir die ''Upupida''e. In [[Europa]], waar hulle byna oral voorkom, behalwe in [[Skandinawië]], [[Finland]] en [[Groot-Brittanje]], is hulle gewoonlik trekvoëls. Die hoep-hoepe wat in Europa broei, soos byvoorbeeld die ''Upupaepop''s, migreer elke September om in [[Noord-Afrika]] en die tropiese dele van Afrika te oorwinter en keer in April terug na hul broeigebied in die Noorde. Hoep-hoepe kom ook dwarsoor [[Asië]] tot by die [[Stille Oseaan]] voor. In hierdie streke is hulle ook net somerbesoekers, want hulle oorwinter in Afrika en in [[Suid-Asië]]. Oor die hele Afrika, behalwe in die woestyn, die hoe bergland en die woude, word broeikolonies van hoep-hoepe aangetref. Hulle is ook trekvoëls, soos byvoorbeeld die ''Upupa epops'' ''senegalensis'', wat in die noordelike tropiese gebiede van Afrika voorkom en in 'n noordelike en suidelike rigting oor die savannes trek in dieselfde tyd wanneer die Europese hoep-hoepe migreer. Sommige hoep-hoepe van Afrika is nie gereelde trekvoëls nie. Hulle is egter rustelose voëls en verdwyn soms vir jare of maande uit 'n gebied. Hoep-hoepe word soms ook op grond van hul voedingsgewoontes in twee groepe verdeel: dié wat hul kos op die grond soek en dié wat hul kos in bome soek. Albei groepe het die kenmerkende geboë, lang, dun snawels waarmee hulle kos uit gate, nou splete en krake en selfs uit die grond kan vroetel. Hoep-hoepe vreet insekte, larwes, spinnekoppe, wurms, kewers en so nou en dan akkedisse, slange en paddas. Die [[Kakelaars|kakelaar]] (''Phoeniculus purpureus''), 'n kuiflose hoep-hoep wat sy kos in bome soek, eet veral kewers, [[Duisendpoot|duisendpote]], [[termiet]]e, [[mier]]e en [[Sprinkaan|sprinkane]]. Die kakelaar word van [[Knysna]] ooswaarts tot by [[Ethiopië]] en oor die hele [[Senegal|Senega]]<nowiki/>l aangetref, en in [[Gauteng]] weswaarts tot by [[Damaraland]] en [[Angola]]. Alle hoep-hoepe maak [[nes]] in 'n gat of holte wat deur die natuur gevorm is; hulle grawe nie self gate nie. Hulle neste word dus in holtes in die grond aangetref, tussen klippe of in gate in grondwalle, hol boomstamme, termiethope en selfs in gate in die mure en in solders van ou plaasgeboue. Die neste word gewoonlik glad nie uitgevoer nie. Net die gewone hoep-hoep (''Upupa africana''), wat van Kaapstad tot Zaïre en in Ethiopië voorkom, voer soms sy nes met 'n bietjie gras uit. Tussen 4 en 7 eiers word in die nes gelê. Hulle is aanvanklik ligblou, maar word met verloop van tyd olyfbruin. Net die wyfie broei. Die lengte van die verskillende spesies se broeityd verskil soms met enkele dae. Gedurende die broeityd word die wyfie deur die mannetjie gevoed en gewoonlik ook nog die eerste week nadat die eiers uitgebroei het. Omdat die wyfie dadelik na die lê van die eerste eier begin broei, kom die eiers nie tegelyk uit nie. Die nes word in geen stadium, soos by die meeste ander insekvretende voëls die geval is, skoongemaak nie. Selfs nie eens die eierdoppe word uitgeskop nie. Die nes word baie vuil en selfs die kleintjies en hul ouers begin met verloop van tyd sleg ruik. Die kleintjies bly, afhangende van die spesies, van 24 tot 32 dae in die nes. Na die eerste 7 dae word hulle deur albei ouers gevoed. In sommige gevalle word hulle ook deur ander hoep-hoepe, waarskynlik ouer broers en susters uit 'n vorige broeisel, gevoed. Hoep-hoepe sal soms 2 tot 3 keer per seisoen broei. Om 'n nes vol kleintjies groot te maak, lei in sommige gevalle tot eienaardige voedingspatrone. In die geval van die ''Upupa epops'' voer die ouers die kleintjies op die volgende manier: een kleintjie wag by die ingang van die nes op die ouers. Sodra hy sy happie gekry het, druk die kleintjie agter hom vorentoe, en so hou dit aan. Elke kleintjie wat sy happie gekry het, gaan staan agter in die ry en wag sy beurt af. In Suider-Afrika word veral 3 hoephoepspesies aangetref. Die gewone hoep-hoep (''Upupa africana'') het 'n lang, swart, gepunte kuif wat na willekeur gelig en laat sak kan word. Die res van die kuifvere is rooibruin, asook die mantel en die eerste deel van die rug. Verder het hierdie voel 'n aantal swart, wit en dofgeel dwarsstrepe. Van sy onderkeel tot by sy pens is hy rooierig. Sy oë is bruin, sy snawel swartbruin en sy pote grys. Die mannetjie en die wyfie lyk eenders, maar die kleure van die wyfie is nie heeltemal so helder nie. Hulle is nie ware trekvoëls nie, maar verdwyn soms heeltemal uit sekere gebiede. Hulle hou van die oop savannes en verkies die dele met kort gras. Hulle voorkeur vir kort gras het hulle selfs na private grasperke gelok. Hulle kom oor die hele Suider-Afrika voor. Die [[rooibekkakelaar]] (''Phoeniculus purpureus'') en die [[Swartbekkakelaar|swartbekkakelaa]]<nowiki/>r (''Rhinopomastus cyanomelas'') is albei hoep-hoepe wat hul kos in bome soek en dus selde soos die gewone hoep-hoep op die grond gesien word. Hulle het ook nie kuiwe soos die gewone hoep-hoep nie. Die swartbekkakelaar se snawel is langer en dunner en dieper geboë as dié van die rooibekkakelaar. Hulle kan maklik onderskei word omdat die rooibekkakelaar se snawel en pote helderrooi en die swartbekkakelaar se snawel en pote swart is. Die rooibekkakelaar, wat in die noordelike dele van Suider-Afrika en soms in die suidoostelike kusgebiede aangetref word, kom dikwels in groot groepe voor. Hulle sit dan saam op die takke en swaai, buig hul lywe heen en weer en kekkel saam in 'n koor. Die swartbekkakelaar, wat oral in die noordelike helfte van suidelike Afrika en selfs in taamlik dorre streke aangetref word, word gewoonlik alleen of in pare gesien. Hulle het die eienaardige gewoonte om dikwels onderstebo aan takke te hang op soek na kos. [[Lêer:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|duimnael|''Upupa epops'' se eiers]] == Identifikasie == Die kop, rug en onderkant is helder [[roesbruin]] van kleur ([[mannetjie]]) en die [[wyfie]] bietjie dowwer roesbruin kleur. Die stert is hoofsaaklik [[swart]], maar wit by die basis. == Habitat == [[Savanne]], oop [[bosveld]], tuine en parke. In droër streke is hul beperk tot rivieroewerbos. == Verspreiding == Kom voor in hele suidelike [[Afrika]]. == Geluid == Dromerige ''hoep-hoep'' 'n paar keer herhaal. == Ander name == * Engels: ''African Hoopoe'' * Duits: ''Wiedehopf'' * Wetenskaplike naam: ''Upupa africana'' == Sien ook == {{commons|Upupa epops}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronnelys == * Roberts' Birds of Southern Africa. Sesde uitgawe. {{ISBN|0-620-17583-4}} * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409524}} band == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hoephoepe]] [[Kategorie:Voëls van die Krugerwildtuin]] gp4dh2vxm5nycvkrvzmnvf13hz2thlg 2924651 2924650 2026-08-13T07:31:09Z Luthja 182903 2924651 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Hoep-hoep | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name = iucn>BirdLife International (2012). [http://www.iucnredlist.org/details/full/100600984/0 ''Upupa epops'']. In: IUCN 2012. IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2012.2.</ref> | image = Common Hoopoe Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg | image_caption = 'n Hoep-hoep in Mangaon, Maharashtra, [[Indië]] | image2=Upupa epops.ogg | image2_width = 300px | image_width = 300px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Coraciiformes]] | familia = '''Upupidae''' | familia_authority = [[William Elford Leach|Leach]], 1820 | genus = '''''Upupa''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | species = '''''U. epops''''' | binomial = ''Upupa epops'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | range_map = Upupa epops distribution.png | range_map_caption = Benaderde verspreiding<br /><span style="background:#FF8000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> broeigebied <span style="background:#008000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> heel jaar woonagtig <span style="background:#0000FF">&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span> oorwintering }} Die '''hoep-hoep''' is lid van die voëlfamilie ''Upupidae'' en kom wydverspreid in die warmer dele van veral die [[Ou Wêreld]] voor. Hulle is merendeels kleurryk en veral die lede van die subfamilie Upupinae is maklik herkenbaar aan hul kuiwe. Die ander subfamilie, ''Phoeniculinae'', het geen kuiwe nie, maar hul veredos is donkerder en blinker. Die hoep-hoep is lawaaierig en het sy volksnaam aan sy roepgeluid te danke, Die voëls eet veral insekte; hul nesgewoontes is ietwat vreemd vir insektvreters. Die verskillende subfamilies, genera en spesies van die ''Upupidae'' verskil slegs in geringe mate wat bou, grootte en kleur betref en hulle is meestal duidelik herkenbaar as hoep-hoepe. Selfs in die geval van die subfamilie ''Phoeniculinae'', waar die voëls geen kuiwe het nie, is die bou, die snawel, die tone en die kleur van die voëls nog baie kenmerkend vir die ''Upupida''e. In [[Europa]], waar hulle byna oral voorkom, behalwe in [[Skandinawië]], [[Finland]] en [[Groot-Brittanje]], is hulle gewoonlik trekvoëls. Die hoep-hoepe wat in Europa broei, soos byvoorbeeld die ''Upupaepop''s, migreer elke September om in [[Noord-Afrika]] en die tropiese dele van Afrika te oorwinter en keer in April terug na hul broeigebied in die Noorde. Hoep-hoepe kom ook dwarsoor [[Asië]] tot by die [[Stille Oseaan]] voor. In hierdie streke is hulle ook net somerbesoekers, want hulle oorwinter in Afrika en in [[Suid-Asië]]. Oor die hele Afrika, behalwe in die woestyn, die hoe bergland en die woude, word broeikolonies van hoep-hoepe aangetref. Hulle is ook trekvoëls, soos byvoorbeeld die ''Upupa epops'' ''senegalensis'', wat in die noordelike tropiese gebiede van Afrika voorkom en in 'n noordelike en suidelike rigting oor die savannes trek in dieselfde tyd wanneer die Europese hoep-hoepe migreer. Sommige hoep-hoepe van Afrika is nie gereelde trekvoëls nie. Hulle is egter rustelose voëls en verdwyn soms vir jare of maande uit 'n gebied. Hoep-hoepe word soms ook op grond van hul voedingsgewoontes in twee groepe verdeel: dié wat hul kos op die grond soek en dié wat hul kos in bome soek. Albei groepe het die kenmerkende geboë, lang, dun snawels waarmee hulle kos uit gate, nou splete en krake en selfs uit die grond kan vroetel. Hoep-hoepe vreet insekte, larwes, spinnekoppe, wurms, kewers en so nou en dan akkedisse, slange en paddas. Die [[Kakelaars|kakelaar]] (''Phoeniculus purpureus''), 'n kuiflose hoep-hoep wat sy kos in bome soek, eet veral kewers, [[Duisendpoot|duisendpote]], [[termiet]]e, [[mier]]e en [[Sprinkaan|sprinkane]]. Die kakelaar word van [[Knysna]] ooswaarts tot by [[Ethiopië]] en oor die hele [[Senegal|Senega]]<nowiki/>l aangetref, en in [[Gauteng]] weswaarts tot by [[Damaraland]] en [[Angola]]. Alle hoep-hoepe maak [[nes]] in 'n gat of holte wat deur die natuur gevorm is; hulle grawe nie self gate nie. Hulle neste word dus in holtes in die grond aangetref, tussen klippe of in gate in grondwalle, hol boomstamme, termiethope en selfs in gate in die mure en in solders van ou plaasgeboue. Die neste word gewoonlik glad nie uitgevoer nie. Net die gewone hoep-hoep (''Upupa africana''), wat van Kaapstad tot Zaïre en in Ethiopië voorkom, voer soms sy nes met 'n bietjie gras uit. Tussen 4 en 7 eiers word in die nes gelê. Hulle is aanvanklik ligblou, maar word met verloop van tyd olyfbruin. Net die wyfie broei. Die lengte van die verskillende spesies se broeityd verskil soms met enkele dae. Gedurende die broeityd word die wyfie deur die mannetjie gevoed en gewoonlik ook nog die eerste week nadat die eiers uitgebroei het. Omdat die wyfie dadelik na die lê van die eerste eier begin broei, kom die eiers nie tegelyk uit nie. Die nes word in geen stadium, soos by die meeste ander insekvretende voëls die geval is, skoongemaak nie. Selfs nie eens die eierdoppe word uitgeskop nie. Die nes word baie vuil en selfs die kleintjies en hul ouers begin met verloop van tyd sleg ruik. Die kleintjies bly, afhangende van die spesies, van 24 tot 32 dae in die nes. Na die eerste 7 dae word hulle deur albei ouers gevoed. In sommige gevalle word hulle ook deur ander hoep-hoepe, waarskynlik ouer broers en susters uit 'n vorige broeisel, gevoed. Hoep-hoepe sal soms 2 tot 3 keer per seisoen broei. Om 'n nes vol kleintjies groot te maak, lei in sommige gevalle tot eienaardige voedingspatrone. In die geval van die ''Upupa epops'' voer die ouers die kleintjies op die volgende manier: een kleintjie wag by die ingang van die nes op die ouers. Sodra hy sy happie gekry het, druk die kleintjie agter hom vorentoe, en so hou dit aan. Elke kleintjie wat sy happie gekry het, gaan staan agter in die ry en wag sy beurt af. In Suider-Afrika word veral 3 hoephoepspesies aangetref. Die gewone hoep-hoep (''Upupa africana'') het 'n lang, swart, gepunte kuif wat na willekeur gelig en laat sak kan word. Die res van die kuifvere is rooibruin, asook die mantel en die eerste deel van die rug. Verder het hierdie voel 'n aantal swart, wit en dofgeel dwarsstrepe. Van sy onderkeel tot by sy pens is hy rooierig. Sy oë is bruin, sy snawel swartbruin en sy pote grys. Die mannetjie en die wyfie lyk eenders, maar die kleure van die wyfie is nie heeltemal so helder nie. Hulle is nie ware trekvoëls nie, maar verdwyn soms heeltemal uit sekere gebiede. Hulle hou van die oop savannes en verkies die dele met kort gras. Hulle voorkeur vir kort gras het hulle selfs na private grasperke gelok. Hulle kom oor die hele Suider-Afrika voor. Die [[rooibekkakelaar]] (''Phoeniculus purpureus'') en die [[Swartbekkakelaar|swartbekkakelaa]]<nowiki/>r (''Rhinopomastus cyanomelas'') is albei hoep-hoepe wat hul kos in bome soek en dus selde soos die gewone hoep-hoep op die grond gesien word. Hulle het ook nie kuiwe soos die gewone hoep-hoep nie. Die swartbekkakelaar se snawel is langer en dunner en dieper geboë as dié van die rooibekkakelaar. Hulle kan maklik onderskei word omdat die rooibekkakelaar se snawel en pote helderrooi en die swartbekkakelaar se snawel en pote swart is. Die rooibekkakelaar, wat in die noordelike dele van Suider-Afrika en soms in die suidoostelike kusgebiede aangetref word, kom dikwels in groot groepe voor. Hulle sit dan saam op die takke en swaai, buig hul lywe heen en weer en kekkel saam in 'n koor. Die swartbekkakelaar, wat oral in die noordelike helfte van suidelike Afrika en selfs in taamlik dorre streke aangetref word, word gewoonlik alleen of in pare gesien. Hulle het die eienaardige gewoonte om dikwels onderstebo aan takke te hang op soek na kos. [[Lêer:Huppe fasciée MHNT ZOO 2010 11 161 Ouzouer-sur-Trézée.jpg|duimnael|''Upupa epops'' se eiers]] == Identifikasie == Die kop, rug en onderkant is helder [[roesbruin]] van kleur ([[mannetjie]]) en die [[wyfie]] bietjie dowwer roesbruin kleur. Die stert is hoofsaaklik [[swart]], maar wit by die basis. == Habitat == [[Savanne]], oop [[bosveld]], tuine en parke. In droër streke is hul beperk tot rivieroewerbos. == Verspreiding == Kom voor in hele suidelike [[Afrika]]. == Geluid == Dromerige ''hoep-hoep'' 'n paar keer herhaal. == Ander name == * Engels: ''African Hoopoe'' * Duits: ''Wiedehopf'' * Wetenskaplike naam: ''Upupa africana'' == Sien ook == {{commons|Upupa epops}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bronnelys == * Roberts' Birds of Southern Africa. Sesde uitgawe. {{ISBN|0-620-17583-4}} * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409524}} band == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Hoephoepe]] [[Kategorie:Voëls van die Krugerwildtuin]] rby59s5ej53exjn0zhkeii490mtqveh 0 12429 2924527 2900069 2026-08-12T14:07:16Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924527 wikitext text/x-wiki {{VSA-deelstaat |Naam = Kalifornië |Volledige naam = Deelstaat Kalifornië |Flag = Flag of California.svg |Flaglink = Vlag van Kalifornië |Seal = Seal of California.svg |Kaart = Map of USA CA.svg |Bynaam = Golden State |Hoofstad = [[Sacramento]] |Amptelike tale = Engels |Tale = [[Engels]] 56,1%, [[Spaans]] 28,3%<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSST5Y2020.S1601?text=Language&t=Language+Spoken+at+Home&g=040XX00US06&y=2020&tid=ACSST5Y2020.S1601 |title=Language spoken at home |publisher=Amerikaanse Statistiekkantoor |accessdate=18 Mei 2025}}</ref> |Grootste stad = [[Los Angeles]] |Goewerneur = Gavin Newsom ([[Demokratiese Party (Verenigde State)|D]]) |Luitenant-Goewerneur= Eleni Kounalakis (D) |Poskantoor = CA |Rang = 3^de |Totaal = 423&nbsp;970 |Land = 403&nbsp;932 |Water = 20&nbsp;047 |PWater = 4,7 |BevRang = 1^ste |2010Bev = 39&nbsp;431&nbsp;263<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/CA/PST045224 |title=Population estimates, July 1, 2024, (V2024) |publisher=Amerikaanse Sensuskantoor |date=1 Julie 2024 |accessdate=18 Mei 2025}}</ref> |DigtheidRang = 11^de |2010Digtheid = 97 |ToelatingRangorde= 31^ste |ToelatingDatum = [[9 September]] [[1850]] |Tydsone = [[UTC]] -8 / [[Somertyd]] -7 |Breedtegraad = 32°30'N tot 42°N |Lengtegraad = 114°8'W tot 124°24'W |Wydte = 400 |Lengte = 1&nbsp;220 |Hoogste punt = [[Mount Whitney]] |Hoogste hoogte = 4&nbsp;421,1<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ngs.noaa.gov/cgi-bin/ds_mark.prl?PidBox=GT1811 |title=The NGS Data Sheet |publisher=Nasionale Geodetiese Opname, Nasionale Oseaniese en Atmosferiese Administrasie, Amerikaanse Departement van Handel |accessdate=18 Mei 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=Amerikaanse Geologiese Diens |date=29 April 2005 |accessdate=15 Oktober 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111015012701/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html |archive-date=15 Oktober 2011 |url-status=dead}}</ref> |GemHoogte = 880 |Laagste punt = Badwater Basin in [[Death Valley]] |Laagste hoogte = -85<ref>{{en}} {{cite web |url=https://catalog.data.gov/dataset/usgs-national-elevation-dataset-ned-1-meter-downloadable-data-collection-from-the-national-map- |title=1 meter Digital Elevation Models (DEMs) - USGS National Map 3DEP Downloadable Data Collection |publisher=Amerikaanse Geologiese Opname, Departement van Binnelandse Sake |date=21 September 2017 |accessdate=25 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325085854/https://catalog.data.gov/dataset/usgs-national-elevation-dataset-ned-1-meter-downloadable-data-collection-from-the-national-map- |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=dead}}</ref> |Wetgewer = Parlement van die Deelstaat Kalifornië (''California State Legislature'') |Hoërhuis = Senaat van die Deelstaat Kalifornië (''California State Senate'') |Laerhuis = Huis van Afgevaardigdes van die Deelstaat Kalifornië (''California State Assembly'') |Senatore = Alex Padilla (D)<br />Adam Schiff (D) |ISOCode = US-CA |Webwerf = www.ca.gov }} '''Kalifornië''' ([[Engels]]: ''California'', [kælɪˈfɔɹnjə], {{Audio|En-us-California.ogg|luister}}; [[Spaans]]: ''California'', [kaliˈfoɾnja]), amptelik die '''Deelstaat Kalifornië''' (''State of California''), is 'n [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] aan die suidelike weskus van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] (VSA). Dit is die grootste deelstaat ten opsigte van sy bevolking van sowat 39,431 miljoen (soos op 1 Julie 2024) en die derde grootste ten opsigte van sy oppervlak (424&nbsp;000 vierkante kilometer), na [[Alaska]] en [[Texas]], asook verreweg die digsbevolkte subnasionale entiteit in [[Noord-Amerika]]. Die deelstaat grens in die noorde aan [[Oregon]], in die ooste aan [[Nevada]], in die suidooste aan [[Arizona]] en in die suide aan die [[Meksiko|Meksikaanse]] deelstaat [[Baja California]] (Neder-Kalifornië). Die [[Kaliforniese Kanaaleilande]] maak ook deel uit van die deelstaat. Die [[hoofstad]] is [[Sacramento]], terwyl die grootste stad verreweg [[Los Angeles]] is. [[Lêer:City-1031706 1920.jpg|duimnael|links|[[Los Angeles]], die grootste stedelike nedersetting in Kalifornië, is een van die ekonomies en kultureel magtigste en invloedrykste metropole ter wêreld. In 2001 het die bruto binnelandse produk van [[Los Angeles County]] dié van Rusland verbygesteek]] [[Lêer:Oakland Mormon Temple3.jpg|duimnael|links|Die Oakland-tempel van die [[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae]]. In 1846 het 250 Mormoonse setlaars in Kalifornië aangekom; die San Francisco Bay-gebied is vervolgens merendeels deur Kerklidmate bewoon. Baie van hierdie setlaars het hulle later in [[Salt Lake City]] gevestig. Met meer as 'n driekwartmiljoen lidmate is Heiliges tans een van die grootste denominasies in die deelstaat<ref>{{en}} [https://www.eastbaytimes.com/2009/10/29/exhibit-in-oakland-traces-history-of-the-mormon-church-in-california/ East Bay Times, 29 Oktober 2009: Exhibit in Oakland traces history of the Mormon church in California. Besoek op 4 Augustus 2020]</ref><ref>{{en}} [https://templehill.org/history-of-oakland-temple/ ''Temple Hill Oakland, CA: History of Oakland Temple. Besoek op 4 Augustus 2020'']</ref>]] Die gebied is deur stamme van die Eerste Nasies bewoon toe [[Europa|Europese]] ontdekkers die gebied in die 16de eeu geleidelik begin verken het. Die Spaanse navigator Juan Rodríguez Cabrillo was die eerste seevaarder wat in 1542 langs die Kaliforniese kus geseil het. Die eerste Spaanse sendingstasie in die gebied van die huidige [[San Diego]] is egter eers in 1769 gevestig. Dekades later het Kalifornië met die [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] in 1821 die juk van kolonialisme afgeskud en deel van die [[Eerste Meksikaanse Keiserryk]] geword. In Junie 1846 het inwoners van die gebied in opstand gekom teen Meksiko en toe die [[Republiek van Kalifornië]] uitgeroep. Dié gebeurtenisse het saamgeval met die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]] tussen 1846 en 1848, waarin die Meksikane 'n verpletterende neerlaag teen Amerikaanse magte gely het. Volgens die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] is uitgestrekte gebiede in Noord-Meksiko aan die Verenigde State afgestaan. Kalifornië is reeds in 1847 aan Amerikaanse magte onder die bevel van John C. Frémont oorhandig. Op 24 Januarie 1848 het James W. Marshall naby Sutter's Mill [[goud]] ontdek. Gedurende die goudstormloop, wat hy ontketen het, het sowat 90&nbsp;000 setlaars na die gebied gestroom. In 1850 het Kalifornië as 31ste deelstaat by die Verenigde State aangesluit. Kalifornië was sedertdien een van die vernaamste bestemmings vir immigrante. In 1964 het Kalifornië [[New York (deelstaat)|New York]] verbygesteek om die mees bevolkte Amerikaanse deelstaat te word. In die 20ste en 21ste eeu het Kalifornië veral nuwe aankomelinge uit [[Asië]], Meksiko en die Stille Oseaangebied ontvang. Kalifornië het 'n hoogsontwikkelde ekonomie en dit sou as 'n onafhanklike land met sy bruto geografiese produk die sesde grootste ekonomie ter wêreld wees<ref>{{en}} [http://www.ca.gov/DoingBusiness ''www.ca.gov: Doing Business. Besoek op 15 April 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180412233655/http://www.ca.gov/DoingBusiness |date=12 April 2018}}</ref> (die elfde grootste volgens [[koopkragpariteit]]e<ref>{{en}} [http://www.politifact.com/california/statements/2016/jul/26/kevin-de-leon/does-california-really-have-sixth-largest-economy-/ ''Politifact California, 26 Julie 2016: Does California really have the '6th largest economy on planet Earth?''']{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>). Met 'n [[bruto binnelandse produk]] (BBP) van 2,2 biljoen (2&nbsp;200 miljard) € het die deelstaat in 2015 ondanks sy betreklik kleiner bevolking (39 miljoen) by die [[Europese Unie]] se tweede grootste ekonomie, [[Frankryk]] (met 'n BBP ter waarde van 2,12 biljoen € en 'n bevolking van 66 miljoen), verbygesteek. Die deelstaat se aandeel aan die VSA se BBP het in 2015 13,9 persent beloop.<ref>{{de}} [https://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/neue-statistik-selbst-kalifornien-hat-jetzt-eine-staerkere-wirtschaft-als-frankreich_H1790864862_287519/ ''www.finanzen100.de, 16 Junie 2016: Selbst Kalifornien hat jetzt eine stärkere Wirtschaft als Frankreich. Besoek op 15 April 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190608051922/https://www.finanzen100.de/finanznachrichten/wirtschaft/neue-statistik-selbst-kalifornien-hat-jetzt-eine-staerkere-wirtschaft-als-frankreich_H1790864862_287519/ |date= 8 Junie 2019 }}</ref> Kalifornië het meer as 'n vyfde bygedra tot die Verenigde State se ekonomiese groei sedert 2010 – meer as sy aandeel aan die totale bevolking of nasionale ekonomie.<ref>{{en}} [https://www.nytimes.com/2018/02/13/business/economy/california-recession.html ''The New York Times, 13 Februarie 2018: Boom and Gloom: An Economic Warning for California. Besoek op 15 April 2018'']</ref> Nogtans is die deelstaat se ekonomie en arbeidsmark kwesbaarder as dié van die hele Verenigde State – die verlies aan werksgeleenthede tydens 'n [[resessie]] is groter as die Amerikaanse gemiddeld. Daarenteen groei die Kaliforniese ekonomie vinniger tydens 'n opswaaifase. Die belangrikste sektore van die plaaslike ekonomie is [[landbou]], die vermaaklikheidsbedryf, ligte nywerhede (waaronder vervoertoerusting, masjienbou en elektronika), [[biotegnologie]], ruimtevaarttegnologie, wapenvervaardiging en [[toerisme]]. Enkele streke in die deelstaat word met bepaalde sektore verbind, soos Los Angeles en [[Hollywood]] met vermaak; die Central Valley (Sentrale Vallei) met landbou; die [[Silicon Valley]] met inligtings- en hoëtegnologie (tegnologie- en internetreuse soos [[Intel]], [[Oracle Corporation|Oracle]], [[Apple Inc.|Apple]], [[Google]], [[Facebook]] en [[Nvidia]] het hulle hoofkwartiere hier); en die Kaliforniese wynlande met wynbou. Belangrike natuurlike hulpbronne, wat in die deelstaat aangetref word, sluit hout, [[ruolie]], [[sement]] en [[aardgas]] in. Die San Franciscobaai en die Groter Los Angeles-gebied word as sentrums van onderskeidelik die wêreldwye tegnologie- en die Amerikaanse rolprentbedryf beskou. Kalifornië vorm nie net die Verenigde State se demografiese en ekonomiese swaartepunt nie, maar was en is ook die deelstaat waar kwessies van nasionale belang opgewerp en nuwe leefstyle gevolg word. Die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley|Universiteit van Kalifornië se Berkeley-kampus]] was in die 1960's die bakermat van die Amerikaanse ''Free Speech Movement'' en die stadsbuurt Haight Ashbury in San Francisco het tot 'n mekka van die hippie-beweging ontwikkel. Tans is die deelstaat onder meer 'n nasionale leier op die gebied van alternatiewe energiebronne. In 2019 was byna twee derdes van die deelstaat se kragverkope uit koolstofvrye energiebronne afkomstig (hierby word [[kernkrag]] ingesluit), terwyl die aandeel [[hernubare energie]]bronne op sowat 36 persent beraam is.<ref>{{en}} [https://www.energy.ca.gov/news/2020-07/new-data-shows-nearly-two-thirds-californias-electricity-came-carbon-free ''California Energy Commission, 16 Julie 2020: New data shows nearly two-thirds of California’s electricity came from carbon-free sources in 2019. Besoek op 4 Augustus 2020''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809000320/https://www.energy.ca.gov/news/2020-07/new-data-shows-nearly-two-thirds-californias-electricity-came-carbon-free |date=9 Augustus 2020}}</ref> Die [[California Institute of Technology]], oftewel Caltech, in [[Pasadena, Kalifornië|Pasadena]] is 'n ander bekende instelling en spits hom op [[Natuurwetenskap|natuur-]] en [[Ingenieurswese|ingenieurswetenskappe]] toe. Kalifornië is ook bekend vir sy liberale tradisie, gevolglik was die meeste goewerneurs van dié deelstaat [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokrate]], van die bekendste uitsonderings is [[Ronald Reagan]] (1967–1975) en [[Arnold Schwarzenegger]] (2003–2011) van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]]. == Etimologie == [[Lêer:Detail of Queen Califia in the "California's Name" mural (Lucile Lloyd, 1937) (cropped).gif|duimnael|upright|Kalifornië en die gelyknamige heerser, koningin [[Calafia]] het hul oorsprong in die 1510-epos ''Las sergas de Esplandián'' deur [[Garci Rodríguez de Montalvo]]]] Die [[Spanjaarde]] het die naam ''Las Californias'' aan die [[Neder-Kalifornië]]-skiereiland (in die huidige [[Meksiko]]) gegee. Toe Spaanse ontdekkingsreisigers en setlaars noord en binnelands beweeg het, het die streek ''California'', oftewel ''Las Californias'', gegroei. Uiteindelik het dit land noord van die skiereiland, Alta Kalifornië, ingesluit, waarvan 'n deel die huidige Amerikaanse deelstaat Kalifornië geword het. Volgens 'n 2017-staatswetgewende dokument "bestaan daar talle teorieë oor die oorsprong en betekenis van die woord 'Kalifornië'" en al wat bekend is, is dat die naam teen 1541 "vermoedelik deur 'n Spaanse seevaarder" by 'n kaart gevoeg is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2024/04/16/us/why-is-california-called-california.html |title=Why Is California Called California? |publisher=[[The New York Times]] |author=Soumya Karlamangla |date=16 April 2024 |accessdate=18 Julie 2024}}</ref> Die naam is heel waarskynlik ontleen aan die mitiese eiland Kalifornië in die fiktiewe verhaal oor koningin Calafia, soos opgeteken in 'n 1510-werk ''Las sergas de Esplandián'' deur [[Garci Rodríguez de Montalvo]].<ref name="Gudde-2010">{{en}} {{cite book |last1=Gudde |first1=Erwin G. |url=https://books.google.com/books?id=ibMwDwAAQBAJ&pg=PR9 |title=California Place Names: The Origin and Etymology of Current Geographical Names |last2=Bright |first2=William |date=2010 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-26619-3 |pages=59–60 |orig-date=2004}}</ref> Koningin Calafia se koninkryk was glo 'n afgeleë land ryk aan goud en pêrels, bewoon deur pragtige swart vroue wat goue wapenrusting gedra en soos [[Amasone (mitologie)|Amasones]] geleef het, sowel as [[griffioen]]e en ander vreemde diere.<ref name="Gudde-2010" /><ref>{{en}} {{cite book |last=Putnam |first=Ruth |title=California: The name |date=1917 |publisher=University of California |editor-last=Priestley |editor-first=Herbert Ingram |location=Berkeley |pages=356–361 |chapter=Appendix A: Etymology of the Word 'California': Surmises and Usage |chapter-url=https://archive.org/details/cu31924008278347}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |last=Vogeley |first=Nancy |date=20 April 2001 |title=How Chivalry Formed the Myth of California |journal=Modern Language Quarterly |volume=62 |issue=2 |pages=165–188 |doi=10.1215/00267929-62-2-165 |s2cid=163100071 |issn = 0026-7929}}</ref> In 1535 het [[Hernán Cortés]] [[Baja California]] bereik, gedink dit is 'n eiland en dit na aanleiding van Montalvo se boek genoem.<ref>{{de}} {{cite book |author=Rudolf Köster |title=Eigennamen im deutschen Wortschatz: Ein Lexikon |url=http://books.google.com/books?id=gNhObYv-GgQC&pg=PA28 |date=30 Maart 2012 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-089620-6 |page=28}}</ref> Die [[Latyn]]se naam het in 1950 ook as basis vir die benaming van die element [[kalifornium]] gedien wat deur wetenskaplikes van die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] ontdek is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/98/californium |title=Californium |publisher=Royal Society of Chemistry |date=2020 |accessdate=18 Mei 2025}}</ref> Interessant genoeg is 'n element wat een jaar vroeër ontdek is, [[berkelium]], na die Kaliforniese stad [[Berkeley]] genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rsc.org/periodic-table/element/97/berkelium |title=Berkelium |publisher=Royal Society of Chemistry |date=2020 |accessdate=18 Mei 2025}}</ref> == Geografie == [[Lêer:Sundown on the Dumont Dunes from the SW - near Shoshone, California (13843454183).jpg|duimnael|links|Die laaste sonlig val oor die Mojave-woestyn se Dumont-duine]] [[Lêer:Endeavour after STS-126 on SCA over Mojave from above.jpg|duimnael|'n Gemodifiseerde Boeing 747-makrostraler, wat die [[ruimtependeltuig]] ''Endeavour (STS-126)'' vervoer, vlieg oor die Kaliforniese Mojave-woestyn, op pad na die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]]<br /><small>Foto geneem deur NASA, 10 Desember 2008</small>]] Kalifornië is aan die weskus van die Verenigde State geleë waar dit oor 'n afstand van byna 800 myl in 'n noord-suidelike rigting strek en 200 myl in 'n wes-oostelike rigting. Die kuslyn langs die [[Stille Oseaan]] varieer grootliks, van warm sandstrande in die suide tot die rotskus van Noord-Kalifornië met die [[Lost Coast]]. In die noordelike helfte van die kus en naby [[San Francisco]] is daar die beroemde [[Golden Gate]], waaroor die [[Golden Gate-brug]] strek. Noordwes hiervan lê [[Point Reyes]]. Halfpad langs die kus, in die [[Monterey County]], strek bergpieke regstreeks tot in die see om die skouspelagtige natuurtonele van [[Big Sur]] te vorm. Verder suid vorm [[Point Conception]] 'n natuurlike skeiding tussen Sentraal- en [[Suid-Kalifornië]]. Langs die suidkus van Suid-Kalifornië, suid van die Santa Barbara-kanaal, is die [[Kaliforniese Kanaaleilande]] geleë. In die suidweste, naby die grens met Meksiko, loop die beroemde [[Coloradorivier]] wat uitmond in die [[Golf van Kalifornië]]. Van die ander belangrike riviere soos die [[Russian River (Kalifornië)|Russian River]] en die [[San Joaquin-rivier]] vloei in 'n westelike rigting en mond in die Stille Oseaan uit. Die laer bergreekse, wat langs die kus gevorm is, beskerm die wye Sentrale Vallei wat oor die hele lengte van die deelstaat strek en skep 'n gunstige klimaat vir intensiewe boerdery. Verder landwaarts verrys die hoë bergpieke van die [[Sierra Nevada (Verenigde State)|Sierra Nevada-reeks]], met [[Mount Whitney]] as die hoogste piek in die vastelandse Verenigde State – op 4&nbsp;421,1&nbsp;m bo seevlak. In die Sierra Nevada is ook die bekende [[Death Valley]] geleë en in 1905 het die [[Saltonmeer]] in 'n soortgelyke [[Depressie (geografie)|depressie]] ontstaan. Anderkant die Sierras en suid daarvan lê die barre Mojave-woestyn wat ooswaarts oor die deelstaatgrens tot Nevada strek. Verder suid is die [[San Gabriel Valley]] geleë wat deel uitmaak van Groter Los Angeles. In die ooste sluit die [[Inland Empire]] aan. Kalifornië word [[geomorfologie]]s in elf verskillende streke onderverdeel – van noord na suid: die Klamath-berge, die Kaskade-bergreeks, die Modoc-plato, die Basin and Range Province, die Kusbergreeks (''Coast Range''), die Sentrale Vallei, die Sierra Nevada, die Transverse Ranges (ook Los Angeles Ranges genoem), die Mojave-woestyn, die Peninsular Ranges en die Coloradowoestyn. == Klimaat == [[Lêer:The Bridge (August 2013).jpg|duimnael|Digte mis omhul die [[Golden Gate-brug]] in San Francisco op 'n Augustusoggend]] [[Lêer:Joshua Tree in Fall (4161036041).jpg|duimnael|[[Herfs]]kleure in die Nasionale Joshua Tree-park, Suidoos-Kalifornië]] Die grootste deel van Kalifornië is in 'n tipiese Mediterreense [[klimaat]]sone geleë, met koel en nat [[winter]]s, en warm en droë weerstoestande in die [[somer]]maande. Behalwe gebiede langs die [[Middellandse See]] word vergelykbare klimatiese besonderhede slegs in drie ander wêreldstreke aangetref – in [[Chili|Sentraal-Chili]], die [[Suid-Afrika]]anse [[Wes-Kaap]] en gebiede in suidelike en westelike [[Australië]].<ref>{{en}} Ramón A. Gutiérrez en Richard J. Orsi (reds.): ''Contested Eden. California before the Gold Rush''. Berkeley • Los Angeles • London: California University Press 1998, bl. 19</ref> Die Mediterreense klimaatsone word verbind met besondere [[plante]]groei wat in Kalifornië as ''chaparral'' ('n streek met struikgewasse), ''foothill woodland'' (bosgebiede in voorheuwels wat deur breëblaarbome en konifere oorheers word), ''coastal scrub'' (struikgewasse in laer geleë kusstreke) en immergroen bosse in berggebiede geklassifiseer word. Weens sy groot oppervlakte en topografiese variasie is daar nogtans 'n groter spektrum klimaatsones wat van polêr tot subtropies strek. 'n Besondere verskynsel langs Kalifornië se kus is somermis wat deur die koel Kaliforniese Seestroming (''California Current'') veroorsaak word. Gebiede, wat verder landinwaarts geleë is, het koeler winters en warmer somers. Daarenteen oefen die Stille Oseaan 'n matigende invloed op die klimaat in kusstreke uit. So is die somertemperature, wat in kusgebiede naby Los Angeles en San Francisco gemeet word, nie net die koelste van alle groot metropolitaanse gebiede in die Verenigde State nie, maar ook merkbaar koeler as dié van gebiede in die binneland en langs die ooskus van die Noord-Amerikaanse vasteland wat op dieselfde breedtegrade geleë is. Selfs temperature, wat in die somermaande langs San Diego se kuslyn naby die grens met Meksiko gemeet word, is laer as in ander vastelandse streke van die Verenigde State (behalwe vir Alaska). Enkele myle verder landinwaarts begin temperature merkbaar styg. So is die middestad van Los Angeles enkele grade warmer as die nabygeleë kusgebied. Dieselfde verskynsel kan in die gebied rondom die San Franciscobaai waargeneem word. In plekke, wat teen die see beskerm word, word hoër temperature gemeet as in plekke langs die kus. Noord-Kalifornië kry in die algemeen meer [[reën]] as die suide. Daarnaas oefen ook die bergreekse beslissende invloed op neerslagpatrone uit. Baie van Kalifornië se natste plekke is teen die westelike hellings van berggebiede geleë. Die noordweste van Kalifornië het 'n gematigde klimaat, terwyl die Sentrale Vallei se klimaat as Mediterreens geklassifiseer word, alhoewel met groter temperatuurskommelinge as in die kusstreke. Hoë bergreekse, insluitende die Sierra Nevada, word deur 'n Alpynse klimaat gekenmerk, met [[sneeu]]val gedurende die wintermaande en gematigde tot warm temperature in die somer. Streke oos van die bergreekse is in die reënskadu geleë. Hier het uitgestrekte woestynlandskappe ontstaan. Hoër geleë woestynstreke in die ooste van die deelstaat word deur baie warm somers en koue winters gekenmerk, terwyl die laer woestyne oos van die Suid-Kaliforniese bergreekse gematigde winters het. Hier daal die kwik nouliks benede vriespunt. Die [[Death Valley]] (Vallei van die Dood), 'n woestynstreek waarvan groot dele benede seevlak geleë is, word as die warmste plek op aarde beskou. Hier is die warmste temperatuur ooit aangeteken – 134&nbsp;°F (56,7&nbsp;°C) op 10 Julie 1913.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://journals.ametsoc.org/view/journals/bams/94/2/bams-d-12-00093.1.xml |title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922) |publisher=Amerikaanse Meteorologiese Vereniging |date=1 Februarie 2013 |accessdate=18 Mei 2025}}</ref> Die laagste temperatuur, wat ooit in die deelstaat gemeet is, was -45&nbsp;°F (-42,8&nbsp;°C) in 1937 in Boca in Nevada County, Noordoos-Kalifornië.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.weather.gov/wrh/Climate?wfo=rev |title=NOAA Online Weather Data |publisher=Nasionale Weerdiens |accessdate=18 Mei 2025}}</ref> == Geologie == Kalifornië maak deel uit van die Stille Oseaan se [[Ring van Vuur]], 'n geologies hoogs aktiewe gebied. So loop baie groot breuklyne soos die [[San Andreas-breuk]], waarlangs twee [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] – die Noord-Amerikaanse en Pasifiese Plaat, elkeen sowat 300&nbsp;km dik – teen mekaar skuur, dwars deur die deelstaat en stel 'n groot deel daarvan, insluitende die groot metropolitaanse gebiede van Los Angeles en San Francisco, aan [[aardbewing]]s bloot. Van die bekende aardbewings sluit in die [[San Francisco-aardbewing van 1906]], die [[Loma Prieta-aardbewing]] op 17 Oktober 1989 en die [[Northridge-aardbewing]] op 17 Januarie 1994. 'n Deel van die vulkaniese Kaskade-bergreeks strek suidwaarts tot Noord-Kalifornië, met aktiewe vulkane soos [[Mount Shasta]] en Mount Lassen. == Geskiedenis == === Prekolumbiaanse tyd === [[Lêer:California tribes & languages at contact.png|duimnael|'n Kaart van inheemse Kaliforniese stamme en tale tydens kontak met die Europeërs]] [[Lêer:ChildAdultSun.jpg|duimnael|links|Rotstekening deur Chumash-[[Indiane]]]] Noord-Amerika is tydens die [[laaste glasiale tyd]] deur [[mens]]e bevolk, toe die [[Beringstraat]] droog en daar 'n [[landbrug]] was tussen Alaska en [[Siberië]]. Die gebied van die latere deelstaat Kalifornië is sowat 15&nbsp;000 jaar gelede bevolk. Die oudste menslike oorblyfsels is gevind op [[Santa Rosa Island]] by [[Arlington Springs]]. Die vroegste bewoners van Noord-Kalifornië was vermoedelik die Hokan. Waarskynlik was die [[Uto-Asteekse tale|Uto-Asteke]] die oudste menslike bewoners in die woestyn in die suidooste. Net voor die Europese [[ontdekking van Amerika]] was die gebied bevolk deur etnies en linguisties uiteenlopende volke. Die aantal inwoners het volgens skattings ten minste 300&nbsp;000 beloop.<ref>{{en}} {{cite book |author=S.F. Cook |title=The Population of the California Indians, 1769–1970 |publisher=University of California Press |year=1976 |location=Berkeley}} gee 'n getal van 310&nbsp;000</ref> Vermoedelik het die aantal in die dekades voor die aankoms van die eerste Europeërs in die gebied reeds sterk afgeneem as gevolg van [[epidemie]]ë wat die Europeërs saamgebring het na die Amerikaanse ooskus wat voor die ontdekkingsreisigers en [[sendeling]]e gereis het.<ref>{{en}} {{cite book |author=W.L. Preston |title=Serpent in Eden: Dispersal of Foreign Diseases into Pre-Mission California |publisher=Journal of California and Great Basin Anthropology |year=1996 |pages=2–37}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=W.L. Preston |title=Portents of Plague from California’s Protohistoric Period |publisher=Ethnohistory |year=2002 |pages=69–121}}</ref> Die vir die Amerikaanse vasteland relatief groot kulturele diversiteit was waarskynlik die resultaat van 'n eeuelange opeenvolging van migrasies en invalle. Kalifornië was bewoon deur meer as sewentig verskillende groepe. Die [[Indiane|Indiaanse volke van Kalifornië]] was uiteenlopend polities georganiseerd. Sommiges het klans of stamme gevorm, ander (veral in die kusgebiede) het in dorpe of groter nedersettings geleef. Die militêre aanvoerders was feitlik altyd mans, maar [[sjamanisme|sjamane]] was dikwels vroue. Handel, gemengde huwelike en militêre alliansies het die sosiale en ekonomiese kontak tussen die diverse groepe bevorder. Die kusgebiede was die mees bevolkte gebiede. Die groepe wat hier gebly het (onder meer Chumash, Ohlone, Pomo en Salinan) het bote gebou om [[seesoogdier]]e te jag en om [[salm]]s te vis. Mans het ook [[skaaldier]]e versamel. Die kusvolke het in dorpe of nedersettings gewoon. Sommige groepe het ronde, onderaardse huise en sauna's opgerig. Groepe in die binneland (onder meer Hupa, Karok, Maidu, Miwok, Modoc, Shasta en Wiyot) het van die [[jag]] op wild en die [[Jagter-versamelaar|versameling]] van neute, [[eik]]els en bessies geleef. In die droë suidooste het die Mojave en Yuma geleef wat [[besproeiing]] toegepas het om [[landbou]] te bedryf en bekend is vir hul [[keramiek]]. === Spaanse kolonisasie === [[Lêer:Canyon of the Little Christians.jpg|duimnael|Die eerste [[doop]] deur [[Franciskane]] in [[Alta California]]<ref>{{en}} {{cite book |author=Z. Engelhardt |title=San Juan Capistrano mission |publisher=Harvard University, The Standard printing co. |url=http://books.google.nl/books?id=Jx30KYYG2WUC&dq=%22San+Juan+Capistrano+Mission%22+Engelhardt&source=gbs_navlinks_s |accessdate=18 Mei 2025}}</ref>]] [[Lêer:Mission San Antonio de Padua modern.jpg|duimnael|Die Spaanse sendingstasie San Antonio de Padua, sowat 50&nbsp;km van King City, gestig in 1771]] Die naam Kalifornië is vir die eerste keer gebruik deur die [[Spanjaarde|Spaanse]] skrywer [[Garci Rodríguez de Montalvo]] (ca. 1450–1504). Dit is die naam van 'n fiktiewe eiland wes van Noord-Amerika in De Montalvo se boek ''Las sergas de Esplandián'', waarvan die eerste druk rondom 1496 uitgegee is. De Montalvo se paradyslike eiland was glo bevolk deur [[Amasone (mitologie)|Amasone]] wat onbekende rykdom besit het en regeer is deur koningin Calafia, na wie die eiland genoem is. Een van die Spaanse [[conquistador]]es wat deur De Montalvo se roman beïnvloed is, was [[Hernán Cortés]], wat die [[Asteke]]ryk vernietig en die [[kolonie]] [[Nieu-Spanje]] gestig het in die huidige Meksiko. Cortés het, op soek na De Montalvo se legendariese goudryk, die weskus van Meksiko verken. Hy het die suidelike punt van [[Neder-Kalifornië]] ontdek en in sy veronderstelling dat hy die legendariese eiland bereik het, het hy die gebied ''California'' genoem. In 1539 het Cortés die ontdekkingsreisiger Francisco de Ulloa gestuur om die Meksikaanse kus verder te verken. Hoewel De Ulloa vasgestel het dat Neder-Kalifornië 'n [[skiereiland]] is, het die misverstand vir 'n lang tyd bly voortbestaan. Juan Rodríguez Cabrillo (1499–1543) was die eerste Spaanse ontdekkingsreisiger wat die huidige Kalifornië bereik het. In 1542 het sy ekspedisie die kus verken tot aan die monding van die [[Russian River (Kalifornië)|Russian River]], noord van die [[Golden Gate]]. Cabrillo het die nuwe gebied vir die [[Spaanse Ryk]] opgeëis en dit ter onderskeiding van die skiereiland Neder-Kalifornië ''Alta California'' ([[Spaans]] vir: "Opper-Kalifornië") genoem. In 1579 het die [[Engelse]] seerower [[Francis Drake]] (1540–1596), wat Spaanse silwerskepe geplunder het, die Kaliforniese kus verken. Hy het al die lande noord van die Spaanse nedersettings vir [[Koninkryk van Engeland|Engeland]] opgeëis en dit ''Nova Albion'' ([[Grieks]]-[[Latyn]] vir: "Nieu-[[Groot-Brittanje|Brittanje]]") genoem. Albei eise is oor twee eeue heen egter nie nagekom deur nóg verdere [[kolonisasie]] nóg militêre aanwesigheid, aangesien intussen duidelik geword het dat daar in Kalifornië geen legendariese goudryk te vinde was nie. Vanaf die middel 18de eeu het die Engelse en die [[Russiese Ryk]] begin belangstel in Alta California weens die winsgewende handel met [[Eurasiese otter|ottervelle]]. Dit het die Spanjaarde bekommer en in 1769 het die Spaanse inspekteur-generaal van Nieu-Spanje, José de Gálvez (1720–1787), die kolonisasie en bekering van Alta California deur Spaanse troepe en [[Franciskane|Franciskaanse]] [[monnik]]e bevel. De Gálvez het 'n ekspedisie gestuur onder leiding van kaptein Gaspar de Portolá (1716–1784) en die sendeling Junípero Serra (1713–1784), wat 'n ''presidio'' (fort) en 'n sendingstasie in [[San Diego]] gestig het. De Portolà se ekspedisie het die Baai van San Francisco verken en nog 'n presidio in [[Monterey, Kalifornië|Monterey]] gestig, terwyl Serra 'n ekspedisie oor land na die noorde aangevoer het. In die daaropvolgende twintig jaar sou deur die Franciskane se moeite meer as twintig sendingstasie dwarsoor Kalifornië gestig word. Voorbeelde sluit in Monterey (in 1775), [[San Francisco]] (in 1776) en [[Santa Barbara, Kalifornië|Santa Barbara]] (in 1782). Daar is 'n pad gebou wat die sendingstasies met mekaar verbind het. Hierdie ''El Camino Real'' ("die koninklike weg") kan steeds gestap word. Die bekering van die inheemse bevolking het soms met geweld gepaard gegaan, maar die bewerkbare grond rondom 'n sendingstasie is tien jaar ná die stigting onder die bekeerde werkers van die sendingstasie verdeel. Die Spaanse soldate het verdere presidio's opgerig, maar omdat die salarisse dikwels nie betyds betaal is nie, was daar gereeld muiterye, waarvan die bekeerde Indiaanse bevolking die slagoffers geword het. Opstandige soldate in Nieu-Spanje is gestraf met verbanning na Alta California, wat die probleem net vergroot het. Die Indiane het ook reëlmatig in opstand gekom. Uiteindelik het geen enkele sendingstasie finansieel onafhanklik geword nie en beide die kolonisasie en bekering van Kalifornië het vir Spanje 'n onwinsgewende onderneming gebly. === Meksikaanse tyd en opname in die Verenigde State === [[Lêer:Sonoma City Hall.jpg|duimnael|Die Raadsaal van Sonoma, waar die Kaliforniese vlag vir die eerste keer gehys is]] [[Lêer:The Mormon pioneers coming off Big Mountain into Mountain dell.png|duimnael|Nabootsing van 'n ossewatrek van ([[Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae|Mormoons]]-)Amerikaanse koloniste op Pionierdag by [[Salt Lake City]], [[Utah]], rondom 1847]] Nadat die Spanjaarde die [[Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] (1810–1821) verloor het, het ook Kalifornië onder [[Meksiko|Meksikaanse]] gesag gekom. Intussen was daar 'n immigrasiestroom van sogenaamde "rancheros" en ander migrante uit Meksiko. Rancheros (besitters van 'n ranch) was [[Boer (landbou)|beesboere]] wat hul oog gegooi het op die vrugbare vlakte van Kalifornië. Omdat wettige gesag feitlik afwesig was, het die reg van die sterkste geheers. Die inheemse bevolking was dikwels die slagoffer en is teruggedryf na die berggebiede, is vermoor of bekeer en in diens geneem. Die rancheros het die sendingstasies as onregverdige mededinging beskou omdat hulle oor die gratis arbeid van bekeerde Indiane beskik het. In 1834 het hulle die Meksikaanse owerhede oortuig om die sendingstasies te ontbind. Hoewel daarby die helfte van die grond bestem was vir die sendingstasies se Indiaanse werkers het die meeste grond beland by 'n klein groepie groot grondeienaars. Deur gewapende sluipmoorde en onderlinge huwelike is dié proses versnel en in 1846 was die meeste grond in besit van 'n klein aantal ryk gesinne. Amerikaanse pelsjagters het aan die begin van die 19de eeu die wildernis in die noordooste van Kalifornië verken en die roetes na die weste ontdek. In die nasleep het 'n stroom Amerikaanse setlaars met ossewaens en vee oor die bergpasse Kalifornië binnegestroom op pad na wat hulle beskou het as die beloofde land in die Weste. Baie immigrante het die suidelike roete oor die Santa Fe-roete en om die Sierra Nevada heen deur die woestyn gebruik. Ander het die noordelike Kalifornië-roete langs die [[Humboldtrivier]] deur die Groot Bekken en oor die Kaskade-bergreeks of die Oregon-roete na Oregon gebruik om daarna via die Siskiyou-roete verder suidwaarts na Kalifornië te trek. Dié tog was lank en mens was blootgestel aan baie ontberinge. 'n Bekende voorbeeld was die ondervindinge van die Donner-groep wat in die Sierra Nevada ingesneeu het en waarvan 'n deel oorleef het deur [[kannibalisme]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.discovery.com/history/donner-party-cannibalism.html |title=Donner Party Ate Family Dog, Maybe Not People |publisher=Seeker |author=Jen Viegas |date=27 November 2012 |accessdate=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023646/https://www.seeker.com/donner-party-ate-family-dog-maybe-not-people-1766079881.html |archive-date=12 November 2020 |url-status=dead}}</ref> Die groeiende aanwesigheid van Amerikaanse koloniste het die Verenigde State se politieke aandag op die gebied getrek, ook omdat die Amerikaners bang was dat die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Britte]] vroeër of later Meksiko sou kon oorneem. Die [[President van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse president]] [[Andrew Jackson]] het Meksiko 'n halfmiljoen [[Amerikaanse dollar|dollar]] vir die gebied aangebied, maar dié aanbod is verwerp. Nadat die Amerikaanse president [[James K. Polk]] in 1846 [[Republiek van Texas|Texas]] geannekseer het, wat voorheen sy onafhanklikheid van Mexiko verklaar het, het die [[Meksikaans-Amerikaanse Oorlog]] uitgebreek. Omdat Meksiko gedreig het om al die koloniste wat geen Meksikaanse staatsburgers was uit Kalifornië te verwyder, het op 14 Junie 1846 'n groep Amerikaanse koloniste in [[Sonoma]] in opstand gekom teen die Meksikaanse gesag en die [[Republiek van Kalifornië]] uitgeroep. Hulle het 'n vlag met 'n [[grysbeer]] op gebruik wat steeds die amptelike vlag van dié deelstaat is. Drie weke later het Amerikaanse troepe opgedaag wat Kalifornië by die Verenigde State ingelyf het. Dié anneksasie is twee jaar later deur Meksiko erken met die [[Verdrag van Guadalupe Hidalgo]] in Februarie-Maart 1848. Daar word beraam dat die gebied in 1848 minder as 15&nbsp;000 nie-Indiaanse inwoners gehad het. === Die goudstormloop en sy nasleep === [[Lêer:California Gold Rush handbill.jpg|duimnael|links|'n Advertensieplakkaat vir 'n skeepsreis na Kalifornië tydens die goudstormloop in 1849]] [[Lêer:Gold seeking river operations California.jpg|duimnael|'n Professionele Kaliforniese goudmyn in 'n rivierbedding in die 1850's]] [[Lêer:"The Driving of the Last Spike" painted by Thomas Hill.jpg|duimnael|Feestelike lê van die laaste spore wat die ooskus met die weskus van die Verenigde State verbind in [[Utah]], 1869. Skilder: [[Thomas Hill (skilder)|Thomas Hill]]]] [[Lêer:San Francisco Fire Sacramento Street 1906-04-18.jpg|duimnael|Verwoesting en brande in San Francisco na die [[San Francisco-aardbewing van 1906]]]] Die aantal immigrante het net voor 1850 spoedig toegeneem as gevolg van die ontdekking van [[goud]]. Die eerste vonds in Januarie 1848 was in die [[American River]] op die plek waar die goudsoekers daarna die plek Coloma gestig het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Hubert Howe Bancroft |title=History of California, Volume 23: 1848–1859 |publisher=The History Company |location=San Francisco |year=1888 |pages=32-41 |url=http://www.1st-hand-history.org/Hhb/23/album1.html |accessdate=27 Desember 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051227012921/http://www.1st-hand-history.org/Hhb/23/album1.html |archive-date=27 Desember 2005 |url-status=dead}}</ref> Goud is ook gou op ander plekke in Noord-Kalifornië ontdek. Dié nuus het spoedig versprei en baie mense met goudkoors besmet waarvolgens die Kaliforniese goudstormloop ontstaan het. Groot aantalle fortuinsoekers het per boot of oor land na Kalifornië getrek, nie net alleen uit die Verenigde State nie, maar ook uit [[Suid-Amerika]], Meksiko, die [[Chinese Keiserryk]], [[Australië]] en [[Europa]]. Altesaam het meer as 300&nbsp;000 nuwe migrante in Kalifornië aangekom. Omdat die [[infrastruktuur]] in Kalifornië nie vir hierdie enorme hoeveelheid geskik was nie, het die nuwelinge veral in tente geslaap. Die dorpie San Francisco het binne enkele jaar tot 'n belangrike landingspoort vir voorraad en goedere ontwikkel. Die eerste goudsoekers het nog eenvoudige metodes gebruik soos goudpanne in riviere en as hulle gelukkig was, kon hulle in 'n kort tyd duisende dollars verdien. Omdat Kalifornië aan die begin nog geen deelstaat was met wette of 'n funksionerende regbank nie, is die grondeise dikwels met geweld besleg. Reeds in 1853 het die opbrengs van individuele grondeise egter sover geval dat meer professionele metodes uitgevind moes word soos hidrouliese mynbou.<ref>{{en}} {{cite book |author=Kevin Starr |title=California: a history |publisher=Modern Library |location=New York |year=2005 |isbn=0-679-64240-4 |pages=89}}</ref> Mense het ook in die grondgesteente na goud begin soek, 'n gevaarlike werk aangesien met [[springstof]] dele van berge verwyder moes word. In die goudstormloop se latere jare was die ontginning van goud in besit van enkele ryk sakemanne, terwyl die gemiddelde fortuinsoeker min rykdom kon verdien. Met die dalende opbrengste van die grondeise, die [[epidemie]]ë as gevolg van die afwesigheid van sanitêre geriewe en die stygende pryse van die lewensonderhoud het die behoefte aan 'n sondebok toegeneem. Indiane is ontsê om geld te verdien met die goudontginning. [[Proteksionisme|Proteksionistiese]] wette het Suid-Amerikaners en Chinese ontneem van werk, grondbesit of die verkryging van die Amerikaanse nasionaliteit. Daar het steeds 'n groot wetteloosheid geheers. Om orde te herstel het die burgers van San Francisco die reg in eie hande geneem en 'n waakkomitee ingestel wat kriminele en [[Korrupsie|korrupte]] maghebbers tereggestel het. Ander politieke inisiatiewe het tot die opstelling van 'n [[grondwet]] gelei en die toelating van Kalifornië as die 31ste [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat van die Verenigde State]] as deel van die Kompromie van 1850. Tussen 1863 en 1869 is deur twee spoorwegmaatskappye, die Union Pacific Railroad vanuit die ooste en die Central Pacific Railroad vanuit die weste, 'n spoorweg deur die Sierra Nevada aangelê. Die harde werk is veral verrig deur Chinese werkers wat intussen van ander werk uitgesluit is. Die so geboude transkontinentale spoorlyn het Kalifornië met die ooste van die Verenigde State verbind en die reistyd van 'n paar maande na 'n paar dae verkort. Die snelgroeiende bevolking van Kalifornië het gepaard gegaan met 'n snelgroeiende landbou in die sentrum en suide van die deelstaat, veral tydens die [[Amerikaanse Burgeroorlog]] (1861–1865) is die invoer van landbouprodukte uit die ooste gekniehalter. 'n Nuwe golf immigrante het aangekom, dié keer boere. Die vraag na water vir landbou het gegroei, wat tot 'n aantal gewelddadige konflikte gelei het, die sogenaamde Kaliforniese Wateroorloë. Die ongebreidelde goudontginning het enorme skade aan die omgewing veroorsaak: [[Bosbou|houtkap]] en oopgroefmynbou het gelei tot [[erosie]] van vrugbare grond en riviere is besmet met swaarmetale. In reaksie daarop het in Kalifornië as een van die eerste plekke wêreldwyd [[natuurbewaring]] opgekom. Die natuurbeweging is gelei deur John Muir (1838–1914) en die deur hom gestigte Sierra Club. [[Yosemitevallei]] het in 1864 die Verenigde State se eerste beskermde natuurgebied geword en in 1890 is beide die [[Yosemite Nasionale Park|Yosemite]] en die [[Nasionale Sequoia-park]] gestig. Die roman ''Ramona'' het Kalifornië se Spaans-Meksikaanse erfgoed geromantiseer. Omdat sy publikasie saamgeval het met die opening van die spoorweg na Los Angeles het na 1884 'n golf toeriste na [[Suid-Kalifornië]] gestroom om die plekke uit die roman te besoek. === 20ste eeu === [[Lêer:Plaque Commemorating 1932 Olympics - Los Angeles Coliseum - Los Angeles, CA - USA (6933963721).jpg|duimnael|Gedenkplaat vir die Olimpiese Somerspele 1932]] [[Lêer:Manzanar Relocation Center, Manzanar, California. Street scene of barrack homes... - NARA - 538128 - restored.png|duimnael|Manzanar was 'n interneringskamp vir Japannese Amerikaners tydens die Tweede Wêreldoorlog]] [[Lêer:Wattsriots-burningbuildings-loc.jpg|duimnael|Brandende geboue tydens die 1965-onluste in Los Angeles]] [[Lêer:Olympic Torch Tower of the Los Angeles Coliseum.jpg|duimnael|Openingseremonie van die Olimpiese Somerspele 1984]] Die [[San Francisco-aardbewing van 1906|aardbewing van 1906]] het 'n groot deel van [[San Francisco]] in puin gelê. Die inwoners het die heropbou van die stad self aangegryp om af te reken met korrupte politici, prostitusie en ontoereikende fasiliteite. Die Progressiewe Party, wat in 1912 afgestig het van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeine]], was gewild in Kalifornië, veral omdat kiesers keelvol was vir korrupte bestuurders. Die nuwe party het ook opgetree teen die politieke mag van die Southern Pacific Railway en met die in Kalifornië relatief magtige [[vakbond]]e saamgewerk. Die vakbonde het ontstaan in San Francisco en aan die begin van die 20ste eeu oor die Sentrale Vallei en na Los Angeles uitgebrei. Hulle het in 'n politieke party saamgesmelt (Verenigde Werkersparty) wat vir 'n kort tyd die burgemeester van San Francisco gestel het. Die konfessionele meerderheid en die liberale het die vakbonde as 'n bedreiging vir die vrye mark beskou en stakings is soms wreed onderdruk. Desondanks het Kalifornië 'n progressiewe koers aanhou nastreef: belastings is op maatskappye gehef, openbare fasiliteite is onder staatsbeheer gebring en Kalifornië was die eerste deelstaat wat 'n moderne pensioenstelsel ingestel het. In 1911 is in Kalifornië vrouestemreg ingevoer, nege jaar vroeër as op federale vlak. Agter dié ontwikkelings het egter nie net die vakbonde gestaan nie, maar ook groepe liberale sakelui, vir wie 'n meer magtige deelstaat beskerming gebied het teen korrupte lokale owerhede en kriminaliteit. Die aanleg van die Transcontinental Railroad het 'n groeiende stroom migrante uit die ooste van die Verenigde State veroorsaak, gelok deur die deelstaat se vrugbare grond en sonnige klimaat. Progressiewe politici soos goewerneur C.C. Young (1927–1931) het die ekonomiese groei deur openbare beleggings aangewakker. Onder andere is [[waterkrag]]sentrale soos die Hooverdam opgerig (dié dam is in Nevada geleë maar voorsien Suid-Kalifornië van krag) en 'n omvangryke padnetwerk, gefinansier deur belasting op brandstof. Die aanleg van snelpaaie soos die Lincoln-snelpad (in 1913) en [[U.S. Route 66]] (in 1926) het die deelstaat nog meer toeganklik gemaak vir beide migrante en toeriste. Terselfdertyd het die [[Meksikaanse Rewolusie]] (1910–1921) tot 'n golf vlugtelinge uit Meksiko gelei, wat deur die verhoogde welvaart gelok is en hul links-rewolusionêre idees saamgebring het. Veral Los Angeles het in 'n ''boomtown'' ontwikkel en volgens bevolking die naasgrootste stad van die Verenigde State net na [[New York]] geword. Die stad het die [[Olimpiese Somerspele 1932]] aangebied. Kalifornië se aantrekkingskrag is versterk deur die opkoms van die [[rolprent]]industrie in [[Hollywood]] sedert 1908. Die uitvinder [[Philo Farnsworth]] (1906–1971) het in 1927 die eerste [[televisie|televisie-uitsending]] gedoen. Gedurende die 20ste eeu is die wilde, wettelose beeld van die deelstaat deur die media vervang met een van see, son, strand en [[branderplankry]]. Ondertussen het in die 1930's 'n nuwe golf migrante van slagoffers van die droogte en die [[sandstorm]]s (''Dust Bowl'') in Texas, [[Oklahoma]] en ander deelstate in die [[Groot Vlaktes]] na Kalifornië gestroom. Kalifornië het nie die [[Groot Depressie]] vrygespring nie en dit het tot sosiale onrus gelei. Vakbonde het in 1934 met 'n 83 dae lange [[staking]] beter werkomstandighede en salarisse probeer afdwing vir dokwerkers. Tydens die staking het egter gewelddadige onluste in San Francisco uitgebreek. Nadat die Verenigde State die [[Tweede Wêreldoorlog]] betree het, het president [[Franklin D. Roosevelt]] in 1942 honderdduisende Japannese inwoners van Kalifornië in interneringskampe laat opsluit. Die daaropvolgende regsake het aanleiding gegee tot die Wet op Burgerregte van 1964 wat aan al die Amerikaanse burgers gelyke regte besorg het. Hollywoodregisseurs en -akteurs wat vanweë die verdenking van [[Kommunisme|kommunistiese]] simpatieë uit die filmindustrie uitgesluit is, het regsgedinge ingedien wat daartoe gelei het dat Kaliforniese howe in 1962 'n einde gemaak het aan die McCarthyisme. In dieselfde jaar het landbouwerkers onder leiding van die vakbondleier César Chávez (1927–1993) daarin geslaag om beter werksomstandighede te eis. Die jare ná die oorlog was 'n periode van ekonomiese groei wat opnuut gepaard gegaan het met 'n aansienlike bevolkingstoename. [[Palisades Tahoe|Squaw Valley]] het die [[Olimpiese Winterspele 1960]] gehuisves. In 1970 het die bevolking van Kalifornië as gevolg van migrasie en die ''bababoom'' gegroei tot byna 20 miljoen. Eiendomsagente wat in die oorlogsjare land opgekoop het, het gesien hoe die waarde van hulle besit toegeneem het tot 'n mate dat eiendom die [[ruolie]]-industrie en landbou ingehaal het as die belangrikste sektor van die ekonomie. Die linkse beeld van Kalifornië is versterk tydens die [[Somer van Liefde]] van 1967, toe duisende hippies na San Francisco gestroom het om na musiek te luister en [[dagga]] te rook. Daar is ook gedemonstreer teen die [[Viëtnamoorlog]]. Die belangrike kulturele rol van die filmindustrie is bevestig toe Kalifornië in 1966 die voormalige akteur [[Ronald Reagan]] (1911–2004) tot [[goewerneur]] verkies het. Die jare van 1960 tot 1970 het naas die hippie-beweging ook 'n enorme industriële en ekonomiese groei beleef, met onder andere die opkoms van Silicon Valley en die [[rekenaar]]bedryf. Laasgenoemde het ontstaan nadat in 1968 die eerste [[Persoonlike rekenaar|rekenaar]] vervaardig is. Kalifornië het met die stigting van Genentech in 1976 ook die geboorteplek van die [[genetiese manipulasie]] geword. Kalifornië het ook in baie opsigte polities 'n baanbrekersrol gespeel. In 1978 is die ''Proposition 13'' goedgekeur. Dié grondwetlike verandering was oorspronklik bedoel om eiendomsbelastingverhogings te beperk, maar dit het 'n strukturele verandering in die politieke stelsel geword. Kalifornië het met ''Proposition 13'' 'n soort direkte demokrasie ingevoer, waarby burgers en belangegroepe baie moontlikhede verkry het om deur middel van [[Referendum|volkstemmings]] onwelkome wette en belastingverhogings te verhoed. Die latere probleem om die begroting van die deelstaat in balans te hou kan grootliks na hierdie wetsverandering teruggevoer word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.economist.com/special-report/2011/04/23/the-peoples-will |title=Democracy in California |publisher=[[The Economist]] |date=23 April 2011 |accessdate=18 Mei 2025}}</ref> In 1994 was Kalifornië een van die eerste deelstate wat die ''three-strikes''-wetgewing ingevoer het. In 'n volkstemming het 72% van die bevolking vir hierdie wet gestem, wat bepaal het dat regters altyd lewenslange tronkstraf moet oplê indien 'n verdagte vir die derde keer aan 'n misdaad skuldig bevind word. Die ekonomiese groei het nie sonder probleme verloop nie. Die verskillende metropole het rookmis en [[verkeersopeenhoping]]s in die gesig gestaar en Kalifornië het opnuut 'n baanbreker in omgewingswetgewing geword, dié keer op die gebied van saamrybane, skoner brandstowwe en [[katalisator]]e. In die groot stede se benadeelde migrantebuurte het sosiale en etniese spanninge ontstaan. Ontevredenheid oor diskriminasie en die benadeelde posisie van die [[Latyns-Amerika]]anse en [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] bevolkingsgroepe het gelei tot die onluste van 1965 en 1992 in Los Angeles. Los Angeles was egter ook opnuut gasheer van die [[Olimpiese Somerspele 1984]]. Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994]] is dwarsdeur die Verenigde State beslis en dit het ook die Kaliforniese stede [[Pasadena, Kalifornië|Pasadena]] en [[Stanford, Kalifornië|Stanford]] betrek. Die ekonomiese groei het aangehou gedurende die laaste dekade van die 20ste eeu, veral aangedryf deur Silicon Valley se rekenaarbedryf. Toe die [[dot-comvoorspoedgolf]] aan die begin van die 21ste eeu gebars het, is Kalifornië ook taamlik erg geraak. Op die hoogtepunt van die borrel is die immigrasie van hoogsopgeleide tegnici aktief aangewakker deur die deelstaat. Sedertdien het die politiek migrasie probeer moeiliker maak, maar baie bedrywe het hul aktiwiteite verplaas na lae-loon-lande soos [[Indië]] en die [[Volksrepubliek China]], waardeur die indiensnemingsvlak teleurstellend gebly het. In 2007 het 'n ineenstorting in die huismark gevolg. Die politiek was egter te verdeel om in te gryp. Gevolglik het die begrotingstekort toegeneem en in 2009 het die deelstaat bankrotskap in die gesig gestaar. Dit is uiteindelik voorkom nadat beide Demokratiese en Republikeinse politici op die laatste oomblik 'n ooreenkoms bereik het. Daarmee is die finansiële probleme van die deelstaat egter nie beëindig nie. Die begrotingstekort neem elke jaar toe en die ekonomiese vooruitsigte is heelwat minder rooskleurig as aan die begin van die eeu. In die eerste helfte van die 21ste eeu tree die Verenigde State op as gasheer van groot sporttoernooie soos die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] (saam met Kanada en Meksiko), [[Olimpiese Somerspele 2028]] (in Los Angeles), die [[Rugbywêreldbeker 2031]] en die Vrouerugbywêreldbeker 2033 wat ook Kalifornië sal betrek. == Demografie == === Hoofkenmerke === [[Lêer:Grant Avenue in Chinatown, San Francisco (TK3).JPG|duimnael|Grant Avenue in San Francisco se Chinatown, die oudste Chinese buurt in Noord-Amerika en die grootste buite Asië]] Kalifornië het in die loop van die 20ste eeu merkwaardige bevolkingsgroei ervaar – met 'n inwonertal wat van slegs sewe miljoen in 1940 tot 17 miljoen in 1962 (toe die dit New York verbygesteek het om die mees bevolkte Amerikaanse deelstaat te word) en 19 miljoen teen die middel van die 1960's gestyg het (toe immigrasiewette hervorm is om migrasie uit Afrika, Asië, Latyn-Amerika en die [[Midde-Ooste]] te vergemaklik).<ref>{{en}} [[Kevin Starr]]: ''California. A History''. New York, NY: Modern Library 2015, bl. ix-x</ref> Volgens bevolkingsopnames deur die Verenigde State se Sensuskantoor is die deelstaat Kalifornië se bevolking in 2011 op 37,3 miljoen en die aantal huishoudings op naastenby 12,5 miljoen beraam. Van die totale bevolking was 20,1 miljoen in Kalifornië en 6,7 miljoen in ander deelstate gebore. 0,4 miljoen is in [[Puerto Rico]] en ander Amerikaanse gebiede en 10,1 miljoen in die buiteland gebore.<ref>{{en}} [http://www.labormarketinfo.edd.ca.gov/file/census2012/californiadp2012.pdf ''State of California – Employment Development Department: Demographic Profile – California and Counties. DP02: Selected Social Characteristics in the United States 2008–2012 American Community Survey 5-Year Estimates Geographic Area: California. Besoek op 1 Mei 2018'']</ref> Van die buitelandse immigrante is 5,4 miljoen of 53,7% in Latyns-Amerika, 3,65 miljoen of 36,2% in Asië, 0,7 miljoen of 6,6% in Europa, 0,1 miljoen of 1,3% in Noord-Amerika en 0,07 miljoen of 0,7% in [[Oseanië]] gebore. Vir 19,65 miljoen Kaliforniërs of 56,5% van die totale bevolking was Engels in 2012 die huistaal, terwyl 15,1 miljoen of 43,5% ander huistale gebesig het. Die grootste hiervan was Spaans met 10 miljoen sprekers of 28,6%. Van die belangrikste immigrantetale sluit in [[Ilokano]], [[Kapampangan]] en [[Tagalog]]. === Etnisiteit in Kalifornië === Die geskiedenis van betrekkinge tussen Kalifornië se verskillende [[etniese groep]]e verskil merkbaar van dié in ander deelstate waar Amerikaners van Europese afkoms, [[Indiane]] en [[Afro-Amerikaners]] die belangrikste rolspelers was. Grondleggende patrone is reeds in die tweede helfte van die 19de eeu gevestig. Die militêre verowering van die Amerikaanse Weste as gevolg van die Amerikaans-Meksikaanse Oorlog van 1846–48 het 'n nuwe samelewing laat ontstaan waarin betrekkinge tussen verskillende bevolkingsgroepe – veroweraars, verowerdes en die groot aantal nuwe immigrante wat hulle in die gebied gevestig het – op 'n etniese grondslag gevorm is.<ref>{{en}} Tomás Almaguer: ''Racial Fault Lines. The Historical Origins of White Supremacy in California''. Berkeley • Los Angeles • London: University of California Press 1994, bl. xix</ref> === Etniese afkoms === [[Lêer:Solvang, California - panoramio.jpg|duimnael|[[Solvang]], 'n nedersetting wat deur Deense immigrante in Santa Barbara County gevestig is]] [[Lêer:Glasgow2008 georgesquare lascots.jpg|duimnael|Die ''Los Angeles Scots Pipe Band'' tydens 'n opvoering op [[Glasgow]] se George-plein]] [[Lêer:Bay Blue - Flickr - Joe Parks.jpg|duimnael|Uitsig oor Berkeley en die San Franciscobaai. Die Campanile, geleë op die Berkeley-kampus van die Universiteit van Kalifornië, is die derde hoogste kloktoring ter wêreld]] {| border=1 cellspacing=0 cellpadding=4 style="margin-left:30px; border-collapse:collapse; text-align:center; font-size:80%; line-height:normal" |- bgcolor=#eeeeee ! !Land !Totaal !Persentasie |- |align=left|[[Lêer:Flag of Germany.svg|50px]]||[[Duitsland]]||3&nbsp;386&nbsp;099||9,1% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Ireland.svg|50px]]||[[Ierland]]||2&nbsp;662&nbsp;668||7,1% |- |align=left|[[Lêer:Flag of England.svg|50px|border]]||[[Engeland]]||2&nbsp;383&nbsp;639||6,4% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Italy.svg|50px]]||[[Italië]]||1&nbsp;523&nbsp;941||4,1% |- |align=left|[[Lêer:Flag of United States.svg|50px]]||[[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]]||1&nbsp;039&nbsp;496||2,8% |- |align=left|[[Lêer:Flag of France.svg|50px]]||[[Frankryk]]||740&nbsp;709||2,0% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Scotland.svg|50px]]||[[Skotland]]||532&nbsp;916||1,4% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Poland.svg|50px|border]]||[[Pole]]||505&nbsp;259||1,4% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Russia.svg|50px|border]]||[[Rusland]]||440&nbsp;588||1,2% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Sweden.svg|50px]]||[[Swede]]||433&nbsp;847||1,2% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Netherlands.svg|50px]]||[[Nederland]]||402&nbsp;881||1,1% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Norway.svg|50px]]||[[Noorweë]]||395&nbsp;582||1,1% |- |align=left|[[Lêer:Flag of Portugal.svg|50px]]||[[Portugal]]||359&nbsp;570||1,0% |} === Grootste metropole === <center><gallery> Lêer:LosAngeles06.jpg|Los Angeles<br />(4&nbsp;031&nbsp;000) <small>[2015]</small>) Lêer:San Diego skyline01.JPEG|San Diego<br />(1&nbsp;392&nbsp;000 <small>[2015]</small>) Lêer:San Jose California (128805221).jpeg|San José<br />(1&nbsp;042&nbsp;000 <small>[2015]</small>) Lêer:Alamo Square, San Francisco, California, USA - 52461549137.jpg|San Francisco<br />(867&nbsp;000 <small>[2015]</small>) </gallery></center> == Ekonomie == [[Lêer:Domaine Carneros Vineyards ^ Winery, Sonoma Valley, California, USA - panoramio.jpg|duimnael|Die boukuns van sommige wynplase in Kalifornië se befaamde wynboustreek Napa Valley is geïnspireer deur Italiaanse of Franse voorbeelde. Die foto wys die ''château'' of kasteelagtige plaashuis van die Domaine Carneros-wynlandgoed]] Kalifornië het die grootste ekonomie van alle Amerikaanse deelstate, met 'n bruto geografiese produk van 2,3 biljoen (2&nbsp;300 miljard) in 2014. Alhoewel dit hoogs gediversifiseer is, word dit veral verbind met hoëtegnologie, [[vermaak]] en [[landbou]]. Sommige van die wêreld se grootste ondernemings het hulle hoofkwartiere in die deelstaat, insluitende Chevron, [[Apple Inc.|Apple]], [[Hewlett-Packard]], [[Intel]], [[Google]], [[Facebook]], [[Nvidia]], McKesson (die grootste farmaseutiese onderneming ter wêreld) en Wells Fargo & Co. === Landbou === Kalifornië is 'n belangrike uitvoerder van landbouprodrukte en die grootste en veelsydigste produsent van vrugte, groente, wyn en neute in die Verenigde State. Die deelstaat se landboustreke, wat sowat 'n kwart van die totale oppervlakte beslaan (meer as 25 miljoen akkers) en werk verskaf aan meer as 'n miljoen Kaliforniërs, produseer meer as twee derdes van alle vrugte en neute wat in die VSA geoes word en 'n derde van die groente. Naastenby 5&nbsp;000 wynboerderye in Kalifornië lewer 81 persent van die Amerikaanse wynoes en verkoop jaarliks sowat 241 miljoen kiste wyn met 'n kleinhandelwaarde van $43,6 miljard. Jaarliks word Kaliforniese wyn ter waarde van meer as $1,5 miljard uitgevoer (waarby die deelstaat 95 persent van die Amerikaanse wynuitvoere lewer).<ref>{{en}} [https://markets.businessinsider.com/news/stocks/california-economy-16-mind-blowing-facts-2019-4-1028142608# ''Business Insider, 26 April 2019: 16 mind-blowing facts about California's economy. Besoek op 4 Augustus 2020''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230623205852/https://markets.businessinsider.com/news/stocks/california-economy-16-mind-blowing-facts-2019-4-1028142608 |date=23 Junie 2023 }}</ref> Op internasionale vlak is Kalifornië die vierde grootste wynprodusent.<ref>{{en}} [https://discovercaliforniawines.com/media-trade/statistics/ ''Discover California Wines: Media & Trade – Statistics. Besoek op 4 Augustus 2020'']</ref> Ondanks die bedryf se belangrikheid vir die deelstaatekonomie – en sommige van sy streke – word dit oorskadu deur strawwe groei in ander sektore sodat sy aandeel steeds kleiner word. Die bedryf het drie persent van alle werknemers in die privaat sektor in diens en dra sowat een persent tot Kalifornië se bruto geografiese produk by. Watertekorte, onder meer as gevolg van droogtes, is 'n groot uitdaging vir Kaliforniese boere, terwyl lewensnoodsaaklike besproeiingskemas steeds groter koste meebring. === Nywerhede === [[Lêer:Sierra Nevada - Pale Ale (15809951871).jpg|duimnael|Britse bierbroutradisies word voortgesit deur ''Sierra Nevada Brewing Company'' in Chico, Butte County: 'n bottel Pale Ale-bier]] Kalifornië se nywerheidsektor is tradisioneel hoogs ontwikkel. So het die deelstaat die hoogste industriële produksievolume van alle Amerikaanse deelstate.<ref>{{en}} [https://www.investopedia.com/articles/investing/011416/californias-economy-9-industries-driving-gdp-growth.asp ''Investopedia – California's Economy: The 9 Industries Driving GDP Growth. Besoek op 1 Mei 2018'']</ref> [[Vliegtuigbou|Vliegtuig-]] en [[skeepsbou]] was nog voor die Tweede Wêreldoorlog belangrike bedrywe wat hoofsaaklik in die suide van Kalifornië gevestig is. Ondernemings uit die Ooskusstate en die Midde-Weste het tot die naoorlogse industriële groei bygedra met die oprigting van Kaliforniese filiale, terwyl die deelstaat ook voordeel getrek het uit federale befondsing van navorsings- en ontwikkelingsprojekte. Diversifisering in Kalifornië se nywerheidsektor het gedurende die 1970's en 1980's nuwe bedrywe soos rekenaartegnologie en [[biotegnologie]] laat ontstaan of die groei van bestaande sektore soos gesondheidsdienste bevorder wat in die 1990's almal sterk groei getoon het. Naas die bogenoemde vervaardigingsbedrywe speel ook elektronika, chemiese produkte, voedselverwerking, asook die vervaardiging van metale en vervoertoerusting 'n belangrike rol. Ekonomiese groei en die sterk bevolkingsaanwas, wat die deelstaat in die 20ste eeu ervaar het, was aandrywers vir die opswaai in die boubedryf wat eweneens tot een van die vernaamste sektore ontwikkel het. Die konstruksiebedryf het sowat vyf persent van die werknemers in Kalifornië se privaat sektor in diens en dra sowat drie persent tot die deelstaat se bruto geografiese produk by. In die vroeë 21ste eeu het die bedryf egter onder druk gekom as gevolg van stygende oorkapasiteit, hoë eiendomspryse, 'n afswaai van die nasionale ekonomie en Kalifornië se openbare skuldkrisis. Hoë koste bly 'n uitdaging vir baie ondernemings. Sommige van hulle het begin om hul aanlegte na ander dele van die VSA te verskuif (soos die Suidooste en Midde-Weste) of in die buiteland te hervestig. Die vraag na hoogs geskoolde vaklui vir tegnologiegedrewe vervaardigingsprosesse bly egter hoog. === Inligtingstegnologie === [[Lêer:Summer Solstice Silicon Valley Panorama.jpg|duimnael|Somersonstilstand in die Silicon Valley]] [[Lêer:Facebook Campus, Menlo Park, CA.jpg|duimnael|Die Facebook-kampus in Menlo Park]] [[Lêer:AppleHQ2017.jpg|duimnael|[[Apple Inc.|Apple]]-kampus 2 in Apple Park, Cupertino]] [[Lêer:Camping at Upper Boyscout Lake.jpg|duimnael|'n Kampeervakansie onder die Kaliforniese sterrehemel, by die Upper Boyscout-meer naby [[Mount Whitney]]]] Kalifornië was steeds 'n baanbrekerstaat in die tegnologiese en digitale rewolusie. Die Stanford-universiteit in [[Palo Alto]] het in die 1950's 'n beskeie begin gemaak met die verhuring van kantoor- en ander ruimte aan ondernemings uit die hoëtegnologiebedryf wat vir die universiteit van enige nut kon wees. Een van die eerste huurders was [[Hewlett-Packard]] wie se kontrak as die beginpunt van die doelgerigte konsentrasie van inligtingstegnologie-ondernemings in 'n klein gebied beskou word waarna later, in die 1980's, as ''Silicon Valley'' verwys sou word. Hierdie term verwys eerder na die netwerk van tegnologiegedrewe besighede in sy geheel as na 'n streng afgebakende geografiese gebied. Die streek aan die suidelike kant van San Franciscobaai, waar hulle geleë is, strek van Palo Alto tot San José, die enigste groot stedelike nedersetting in Silicon Valley, en beslaan rofweg 100 vierkante myl (260 vk km). Hierdie munisipaliteite vorm die hartland van Amerika se moderne inligtingstegnologiebedryf waar [[mikroverwerker]]s, [[rekenaar]]s, [[sagteware]], [[Slimfoon|slimfone]] en ander digitale toestelle ontwerp en ontwikkel word. Sommige van die plaaslike ondernemings het tot globale rolspelers gegroei wat die alledaagse lewe van verbruikers oorheers. Hul invloed strek so ver dat hul name in enkele gevalle ingang gevind het tot die omgangstaal – soos die werkwoord ''to google'' ("'n soektog in die soekmasjien Google doen").<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.visitcalifornia.com/destination/spotlight-silicon-valley |title=Spotlight: Silicon Valley |publisher=visitcalifornia.com |accessdate=19 Mei 2018 |archive-date=19 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180519212536/http://www.visitcalifornia.com/destination/spotlight-silicon-valley |url-status=dead}}</ref> Groot mylpale in die tegnologiese geskiedenis van Silicon Valley was die ontwikkeling van mikroskyfies deur Intel in 1971 en die eerste [[persoonlike rekenaar]] vir die massamark wat in 1977 deur Apple bekendgestel is. Reeds jare vroeër, in 1969, het Len Kleinrock, 'n professor in rekenaarwetenskap wat aan die Universiteit van Kalifornië te Los Angeles (UCLA) verbonde was, daarin geslaag om data vanuit 'n rekenaar in Los Angeles oor 'n afstand van sowat 360 myl na 'n ander rekenaar in Stanford te stuur. Die internet was sodoende gebore – al het die stelsel destyds vasgeloop nadat die laaste van drie letters – L, O en G – ingetik is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lonelyplanet.com/usa/california/history#110261 |title=History of California |publisher=lonelyplanet.com |accessdate=17 Januarie 2017 |archive-date=17 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170117025034/http://www.lonelyplanet.com/usa/california/history#110261 |url-status=dead}}</ref> Silicon Valley het net soos die res van Kalifornië hoog gery op die golf van sukses toe gedurende die 1980's die digitale rewolusie met die ontwikkeling van persoonlike rekenaars ingelui is. Al het ook hierdie rewolusie die pad van ekonomiese golfbewegings gevolg toe die rekenaargedrewe sakesiklus sy laagtepunt bereik en honderde ondernemings hul deure moes sluit. Die volgende uitvinding van Kalifornië se kreatiewe innoveerders – die wêreldwye web op die internet – het dieselfde pad geloop as die grootste beleggingsborrel ooit. Teen die laat 1990's was werkloosheid in Silicon Valley feitlik onbekend. Skare entrepreneurs het daarin geslaag om beleggers miljarde uit die sak te jaag – met die onsekere vooruitsig om voordeel te trek uit die volgende tegnologiese siklus. Beleggers het dieselfde gedrag getoon soos delwers tydens die Kaliforniese goudstormloop van 1848. Entrepreneurs kon miljoene verdien met besigheidsplanne sonder gedetailleerde beskrywings van die betrokke projek. Weereens het talle ondernemings insolvent geraak. Die ekonomiese krisis, waaronder Kalifornië aan die begin van die nuwe millennium gebuk gegaan het, is vererg deur kragtekorte. === Klanktegnologie === Twee groot internasionale rolspelers in die klanktegnologiebedryf, wat onder meer [[omringklank]]formate vir die rolprentbedryf en tuisteaterstelsels ontwikkel, het hulle hoofkwartiere in Kalifornië – ''DTS, Inc.'' (wat intussen deel uitmaak van ''Xperi Corporation'' in San Jose) in [[Calabasas]], [[Los Angeles County]] en ''[[Dolby Laboratories]]'' in San Francisco. Die laasgenoemde is oorspronklik deur die Amerikaanse ingenieur Ray Dolby (1933–2013) in [[Londen]] in die [[Verenigde Koninkryk]] gevestig, maar in 1976 na Kalifornië verskuif. === Toerisme === Volgens ''Visit California'', 'n niewinsgewende organisasie en deelstaatagentskap wat bemarkingsprogramme vir Kalifornië se toerismebedryf ontwikkel en onderhou, het toeriste (onder wie 17 miljoen besoekers uit die buiteland) en sakereisigers in 2015 $122,5 miljard in die deelstaat bestee. Dié inkomste het werkgeleenthede vir 1&nbsp;064&nbsp;000 Kaliforniërs en 'n belastinginkomste ter waarde van $9,9 miljard op deelstaat- en plaaslike vlak gegenereer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ca.gov/Agencies/Visit-California |title=Visit California |accessdate=20 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180420005608/http://www.ca.gov/Agencies/Visit-California |archive-date=20 April 2018 |url-status=dead}}</ref> Van die bekendste natuurbakens in Kalifornië sluit in [[Lake Tahoe]], die [[Nasionale Sequoia-park]], die [[Yosemite Nasionale Park]] en die [[Yosemitevallei]]. <center><gallery> Lêer:Sleepingbeautycastle50.jpg|Disneyland Lêer:Hollywood.jpg|[[Hollywood]] Lêer:Rodeo Drive at Night.jpg|[[Beverly Hills, Kalifornië|Beverly Hills]] Lêer:GoldenGateBridge.jpg|[[Golden Gate-brug]] Lêer:Hearst Castle Casa Grande September 2012 panorama 2.jpg|[[Hearst Castle]] </gallery></center> == Kultuur == === Rolprente en televisie === [[Lêer:Mayan Theater Los Angeles California.jpg|duimnael|Vroeë 20ste eeuse rolprentteater-boukuns is deur eksotiese beskawings geïnspireer en het bygedra tot die atmosfeer van 'n droomwêreld waarin besoekers die versmorende realiteit kon ontvlug: Mayan Theater in Los Angeles]] [[Lêer:Port of Oakland and KTVU (15367044056).jpg|duimnael|links|Televisie-uitsaaisenders in Oaklandhawe]] Kalifornië se rolprent- en televisiebedrywe, wat oorspronklik hoofsaaklik in Hollywood gesetel was, maar hul ateljees en ander geriewe intussen grotendeels na ander liggings in en buite Los Angeles soos Burbank en Culver City verskuif het, is rolspelers en uitvoerders van wêreldformaat. Vir die rolprentbedryf se vroeë 20ste eeuse baanbrekers het Suid-Kalifornië in die belangrikste behoeftes voorsien – 'n maksimum van daglig en sonskynure, gematigde temperature, gevarieerde terrein en dramatiese landskappe, historiese en moderne boukuns en goed opgeleide mannekrag. Die rolprentbedryf het sy eerste bloeitydperk tussen die 1920's en 1940's beleef, in 'n tyd toe mense die realiteit van twee wêreldoorloë, die prohibisie en Groot Depressie in die droomwêreld van rolprentteaters probeer ontvlug het, maar was ná die Tweede Wêreldoorlog heeltemal onvoorbereid vir die uitdaging en strawwe mededinging wat televisie-uitsendings gebied het. Gehore het die voorkeur begin gee aan enige televisievermaak wat tuis geniet kon word. Terselfdertyd het geregshowe ferm teen die rolprentbedryf se vertikale integrasie begin optree – 'n organisasievorm waarvolgens groot rolprentmaatskappye nie net die vervaardiging van films beheer het nie, maar ook hul bemarking, verspreiding en vertoning. Die bedryf se grootste rolspelers is deur regters as trusts bestempel. Rolprentateljees het die uitdagings met tegnologiese innovasies die hoof probeer bied. Wyeskermvertonings in rolprentteaters, ryker kleure, nuwe gesofistikeerde kameralense en stereofoniese klank is ingevoer, maar desondanks het die ateljees steeds groot finansiële verliese gely en begin om hul rolprentargiewe te verkoop en hul ateljeefasiliteite aan televisie-ondernemings te verhuur of te verkoop. Sommige rolprentateljees soos ''Universal'' het self begin om televisieprogramme te vervaardig. Gedurende die 1990's het die rolprentbedryf sy ateljeestelsel met sukses begin herorganiseer en op uitvoermarkte gefokus. === Musiek === [[Lêer:The Beach Boys TV.jpg|duimnael|Die ''[[The Beach Boys|Beach Boys]]'' in 1964 tydens 'n televisie-opname]] [[Lêer:Leonard Nimoy William Shatner Star Trek 1968.JPG|duimnael|[[Leonard Nimoy]] as ''Spock'' en William Shatner as ''Captain Kirk'' in ''[[Star Trek]]'', 'n televisiereeks uit die 1960's wat tot 'n hele onderneming en kulturele fenomeen gegroei het. Kaliforniërs het hierdie wetenskapsfiksie met filosofiese diepte gekombineer]] Die meeste ondernemings van Kalifornië se musiekbedryf is in Los Angeles saamgetrek wat in die 1960's New York as spilpunt van die Amerikaanse musieksektor vervang het. Die eerste groot etiket in die deelstaat (en aan die hele Amerikaanse weskus), ''[[Capitol Records]]'', is in 1942 gestig, en vanaf die 1950's het onafhanklike etikette soos ''Specialty'' en ''Modern'' grootliks bygedra tot die ontwikkeling en gewildheid van musiekstyle soos ''rhythm and blues'' en ''rock and roll''. Reeds in die laat 1940's het Kaliforniese musici hul invloed op [[jazz]]musiek laat geld en hul eie styl gevestig waarna as ''Cool Jazz'' of ''West Coast Jazz'' verwys is. Kalifornië se strand- en jeugkultuur is weerspieël in die sukses wat 'n plaaslike groep, die ''[[The Beach Boys|Beach Boys]]'', met hul ontspanne musiekstyl behaal het wat as ''surf music'', ''surfing harmony sounds'' of ''sunshine pop'' gekategoriseer is. Ander kunstenaars uit Suid-Kalifornië het uitgeblink in 'n verskeidenheid musiekgenres soos ''folk rock'', ''country rock'', ''punk'' en ''gangsta rap'', terwyl San Francisco met psigedeliese rockmusiek en [[Bakersfield]] met ''country rock'' geassosieer word – die sogenaamde ''Bakersfield Sound'' waarin country- en rockmusiek tot 'n unieke styl versmelt. Country-sanger Buck Owens het een van sy grootste treffers, ''The Streets of Bakersfield'', aan die stad gewy.<ref>{{en}} [http://www.visitcalifornia.com/dream365tv/hear-bakersfield-sound-live ''Visit California: Hear the Bakersfield Sound, Live. Besoek op 20 Mei 2018'']</ref> === Sport === [[Lêer:Los Angeles Freeway Interchange.jpg|duimnael|Hoofweg-aansluiting in Los Angeles]] Kalifornië het tot dusver drie [[Olimpiese Spele]] gehuisves wat in die Verenigde State aangebied is, waarvan twee [[Olimpiese Somerspele]] en een [[Olimpiese Winterspele]]: * die [[Olimpiese Somerspele 1932]] en [[Olimpiese Somerspele 1984]] in Los Angeles; * die [[Olimpiese Winterspele 1960]] in [[Palisades Tahoe|Squaw Valley]], Kalifornië. Los Angeles sal die [[Olimpiese Somerspele 2028|Olimpiese Somerspele in 2028]] vir 'n derde keer aanbied, die negende [[Olimpiese Spele]] in die Verenigde State. Daarbenewens het die Kaliforniese stede [[Pasadena, Kalifornië|Pasadena]] en [[Stanford, Kalifornië|Stanford]] wedstryde tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994]] aangebied. Tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] sal in die Kaliforniese stede Inglewood en Santa Clara ook wedstryde beslis word. * [[Amerikaanse voetbal]]: Los Angeles Chargers, Los Angeles Rams en San Francisco 49ers in die Nasionale Voetballiga. * [[Basketbal]]: Golden State Warriors, Los Angeles Clippers, Los Angeles Lakers en Sacramento Kings in die Nasionale Basketbalvereniging. * [[Bofbal]]: [[Los Angeles Angels]], [[Los Angeles Dodgers]], [[Oakland Athletics]], [[San Diego Padres]] en [[San Francisco Giants]] in die [[Hoofligabofbal]]. * [[Krieket]]: Los Angeles Knight Riders en San Francisco Unicorns in die Hoofligakrieket. * [[Rugby]]: Rugby Football Club Los Angeles en San Diego Legion in die Hoofligarugby. * [[Sokker]]: LA Galaxy, Los Angeles FC, San Diego FC en San Jose Earthquakes in die Hoofligasokker. * [[Yshokkie]]: [[Anaheim Ducks]], Los Angeles Kings en San Jose Sharks in die Nasionale Hokkieliga. == Bibliografie == Kevin Starr, voormalige professor in geskiedenis en Kalifornië se staatsbibliotekaris het baie hoogaangeskrewe boeke oor die geskiedenis van Kalifornië geskryf, insluitend die multi-volume ''Americans & the California Dream Series'' wat 'n aansienlike hoeveelheid geskiedenis bevat oor Los Angeles en die omliggende gebiede. * ''California: A History.'' New York: Modern Library. (2007). 416&nbsp;pp. Single Volume History of California. * ''Coast of Dreams: California on the Edge, 1990–2003.'' New York: Knopf. (2004). ; ''Americans & the California Dream Series'' by Kevin Starr * ''Americans and the California Dream, 1850–1915.'' New York: Oxford University Press. (1973). * ''Inventing the Dream: California through the Progressive Era.'' New York: Oxford University Press. (1985). * ''Material Dreams: Southern California through the 1920s.'' New York: Oxford University Press. (1990). * ''Endangered Dreams: The Great Depression in California.'' New York: Oxford University Press. (1996). * ''The Dream Endures: California Enters the 1940s.'' New York: Oxford University Press. (1997). * ''Embattled Dreams: California in War and Peace, 1940–1950.'' New York: Oxford University Press. (2003). * ''Golden Dreams: California in an Age of Abundance, 1950–1963.'' New York: Oxford University Press. (2011). == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Geskiedenis ---- * {{en}} {{cite book |author=S.F. Cook |title=The Population of the California Indians, 1769–1970 |publisher=University of California Press |year=1976 |location=Berkeley}} * {{en}} {{cite book |author=W.L. Preston |title=Serpent in Eden: Dispersal of Foreign Diseases into Pre-Mission California |publisher=Journal of California and Great Basin Anthropology |year=1996}} * {{en}} {{cite book |author=W.L. Preston |title=Portents of Plague from California’s Protohistoric Period |publisher=Ethnohistory |year=2002}} * {{en}} {{cite book |author=Z. Engelhardt |title=San Juan Capistrano mission |publisher=Harvard University, The Standard printing co. |url=http://books.google.nl/books?id=Jx30KYYG2WUC&dq=%22San+Juan+Capistrano+Mission%22+Engelhardt&source=gbs_navlinks_s |accessdate=18 Mei 2025}} * {{en}} {{cite book |author=Hubert Howe Bancroft |title=History of California, Volume 23: 1848–1859 |publisher=The History Company |location=San Francisco |year=1888 |url=https://web.archive.org/web/20051227012921/http://www.1st-hand-history.org/Hhb/23/album1.html}} * {{en}} {{cite book |author=Kevin Starr |title=California: a history |publisher=Modern Library |location=New York |year=2005 |isbn=0-679-64240-4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|California|Kalifornië}} ; Amptelike webtuistes ---- * {{en}} [http://www.ca.gov/ ''State of California''] ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage|California|Kalifornië}} * {{en}} [https://www.visitcalifornia.com/ ''Visit California''] ; Ensiklopediese inligting ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/California-state|title=California|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=18 Mei 2025}} ; Geskiedenis ---- * {{en}} [https://californiahistoricalsociety.org/ ''California Historical Society''] * {{en}} [http://www.oac.cdlib.org/ ''Online Archive of California''] ; Wynbou ---- * {{en}} [http://www.discovercaliforniawines.com/ ''Discover California Wines''] ; Argitektuur ---- * {{en}} [https://www.1843magazine.com/culture/look-closer/the-story-of-californias-bizarre-novelty-architecture ''The Economist | 1843 Magazine: The story of California’s bizarre novelty architecture''] * {{en}} [https://www.re-thinkingthefuture.com/top-architects/architects-in-california-top-architecture-firms-in-california/ ''Rethinking the Future: Architects in California | 75 Top Architecture Firms in California''] {{Geografiese ligging | Senter = [[Lêer:Flag of California.svg|20px|raam]] Kalifornië | Noord = [[Lêer:Flag of Oregon.svg|20px]] [[Oregon]] | Noordoos = [[Lêer:Flag of Oregon.svg|20px]] [[Oregon]] • [[Lêer:Flag of Nevada.svg|20px]] [[Nevada]] | Oos = [[Lêer:Flag of Nevada.svg|20px]] [[Nevada]] | Suidoos = [[Lêer:Flag of Arizona.svg|20px]] [[Arizona]] | Suid = {{vlagland|Meksiko}} ([[Lêer:Flag of Baja California.svg|20px|raam]] [[Baja California]]) | Suidwes = {{vlagland|Hawaii}} ({{vlagland|Verenigde State}}) • [[Stille Oseaan]] | Wes = {{vlagland|Japan}} • [[Stille Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Rusland}} • [[Stille Oseaan]] }} {{Navigasie indeling Verenigde State}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kalifornië| ]] l1yqxak2yxy16qivuanc03ghttfqjb0 0 13834 2924580 2923971 2026-08-12T17:47:13Z Jcb 223 2924580 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = C.M. van den Heever | bynaam = | beeld = CM van den Heever.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = C.M. van den Heever | geboortenaam = Christiaan Maurits van den Heever | geboortedatum = [[27 Februarie]] [[1902]] | geboorteplek = [[Norvalspont]], [[Noord-Kaap]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1957|7|8|1902|2|27}} | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | alma_mater = | beroep = [[Skrywer]], [[digter]] | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Hertzogprys]] | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''C.M. van den Heever''' (1902 – 1957) was 'n professor en hoof van die Departement Afrikaans-Nederlands aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]]. Hy was ’n [[skrywer]] en [[digter]] wat die [[Hertzogprys]] vir sy poësie en sy prosa verwerf het. == Lewe en werk == === Herkoms en vroeë lewe === [[Lêer:CM van den Heever jonk.jpg|duimnael|regs|240px|C.M. van den Heever as jong man.]] Christiaan Maurits van den Heever is op [[27 Februarie]] [[1902]] in die [[konsentrasiekamp]] naby [[Norvalspont]] gebore. Hy gaan in die distrik [[Trompsburg]] skool, asook in [[Bloemfontein]] aan die Brebner- en die [[Grey-kollege]]. Na die oorlog word hy groot op die plaas Poortjie in die distrik Trompsburg. Sy vader is Christiaan Mauritz van den Heever en sy moeder, wat op 10 November 1918 tydens die groot [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griepepidemie]] sterf, is Maria Elisabeth Oberholzer. Sy ouers is op 23 Augustus 1893 op [[Edenburg]] in die Vrystaat met mekaar getroud. Dit was sy pa se tweede huwelik, nadat sy eerste vrou vroeg in 1893 oorlede is en CM het twee halfsusters en ’n halfbroer uit hierdie huwelik. Hy is die vierde van nege kinders en die skrywer [[Kootjie van den Heever]] is een van sy broers, terwyl sy broer Giel ook geskryf het, onder andere onder die skuilnaam Boet Giepens in ''Die [[Landbouweekblad]]''. Sy broers en susters is Gileam Johannes (Giel), Christiaan Mauritz (wat baie jonk oorlede is), Thomas Arnoldus, Anna Maria Elizabeth, Maria Elizabeth, Abraham Jacobus (Kootjie), Hester Maria en Helena. CM se skoolopleiding is by die plaasskool op Krugerspoor in die distrik [[Trompsburg]] in die Suid-Vrystaat en van standerd vyf aan die Brebner-kollege in [[Bloemfontein]]. Sy hoërskoolopleiding is ook in Bloemfontein aan [[Grey-kollege]], waar hy in 1920 matrikuleer. In hierdie tyd bly hy in die koshuis en kan slegs met vakansietye terugkeer plaas toe. Sy vader is op 30 Desember 1919 weer getroud, maar hierdie huwelik was kinderloos. === Verdere studie === Na matriek is CM vir ’n jaar as onderwyser en staatsamptenaar werksaam, maar studeer dan vanaf 1922 met die Thomas Robertson-studiebeurs verder aan die Grey Universiteitskollege in Bloemfontein, waar professors A. Francken en D.F. Malherbe ’n belangrike vormende invloed op hom het. Hier behaal hy die [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in 1924 met onderskeiding in [[Nederlands]] en Geskiedenis. Hy word hierna joernalis in die redaksie van ''Die Landbouweekblad'' en vanaf 1925 by ''[[Volksblad|Die Volksblad]]'', maar gaan deeltyds voort met sy studie in Nederlands en [[Afrikaans]] en behaal die [[Magister Artium|M.A.-graad]] met onderskeiding in 1926, waarna die Porter-beurs vir buitelandse studie aan hom toegeken word. Tydens sy studiejare verskyn sy eerste gedigte en prosawerke in ''De Goede Hoop'' en daarna in vele ander publikasies. In Julie 1927 trou hy met [[Anne Terblanche|Martha Maria (Martie) Klopper]] van [[Dewetsdorp]] wat hy in sy studentejare leer ken.<ref>Yumpu: https://www.yumpu.com/nl/document/view/13996777/april-2008-bundels-sagenealogie/569 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111194332/https://www.yumpu.com/nl/document/view/13996777/april-2008-bundels-sagenealogie/569 |date=11 November 2016 }}</ref> Hulle het twee dogters (Salome en Maura) en ’n seun, ook Christiaan Mauritz. Martie skryf boeke onder haar eie naam en onder skuilname soos Lydia en Anette Terblanche. Sy was stigter van die tydskrif ''Die moderne vrou'', wat later by ''Die Brandwag'' ingelyf is, asook van die Afrikaanse Dameskring en die [[Maria van Riebeeck-klub]], laasgenoemde organisasies die eerste in hulle soort in die land. Op 2 Februarie 1928 gaan CM na die Universiteit van [[Utrecht]] in Nederland vir verdere studie en behaal einde 1929 sy doktoraal in die Nederlandse letterkunde onder leiding van professor C.G.N. de Vooys. Hy is ’n tyd lank lektor aan die University College in [[Londen]]. By sy terugkeer na Suid-Afrika in 1931 is hy lektor aan die Grey-Universiteitskollege in Bloemfontein. Hy promoveer in 1932 met die proefskrif “''Die digter Totius: Sy betekenis vir die Afrikaanse letterkunde''” aan die Universiteit van Suid-Afrika en word in 1933 aangestel as professor en hoogleraar in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van die Witwatersrand in Johannesburg, ’n posisie wat hy tot met sy dood beklee. Wanneer ’n vakature ontstaan is hy vir ’n tyd ook waarnemende hoof van die Departement [[Engels]] aan die universiteit.<ref name="ReferenceA">P.J. Nienaber. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. bl. 31.</ref> Benewens die huis wat hy in Johannesburg besit, koop hy ook in 1940 ’n plaas op die walle van die [[Vaalrivier]] in [[Parys, Vrystaat|Parys]], waar hy gereeld saam met sy gesin gaan ontspan. === Kampvegter vir Afrikaanse taal en kultuur === Aan die Rand help hy baie om die kulturele lewe te bevorder. Hy is saam met [[T.J. Haarhoff]] die stukrag agter die stigting van die Afrikaanse Skrywerskring in 1934 en is voorsitter van hierdie vereniging tot met sy dood in 1957. Hy dien ook vanaf 1936 op die redaksie van die Afrikaanse Skrywerskring se  publikasie, die ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring'', wat in 1951 vervang is met ''Tydskrif vir Letterkunde''. Hiermee help hy ander skrywers, onder andere [[Uys Krige]] en [[Elisabeth Eybers]], om hulle werk gepubliseer te kry. Van laasgenoemde tydskrif is hy hoofredakteur vanaf die stigting daarvan tot met sy dood. Verder stel hy bloemlesings saam uit die werk van [[Jan F.E. Celliers]], [[Totius]] en [[D.F. Malherbe]]. Vir ’n jaar lank is hy voorsitter van die Afrikaanse Kunsvereniging en hy dien ook op die Beheerraad van die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]], die Hospitaalraad van Johannesburg, die Radioraad, die Matrikulasieraad en die Skakelkomitee en die Werkgemeenskap van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Suid-Afrikaanse Akademie vir Kuns, Lettere en Wetenskappe]]. Hy is ook lid van die Leidse Maatschappij voor Nederlandse Letteren. By verskeie geleenthede tree hy as openbare spreker op by herdenkingsfeeste en ander funksies. In Johannesburg reik hy uit na anderstaliges en ander kultuurgroepe en geniet veral aansien in die Joodse gemeenskap met sy bydraes aan die ''Jewish Affairs'' en ''Zionist Record'''''.''' In 1953 besoek hy Israel op uitnodiging van hulle regering en maak hier weer kontak met een van sy oudstudente, [[Olga Kirsch]]. Van den Heever was altyd ’n voorstander van bande met die Dietse stamlande en nadat hy daar studeer het, behou hy kontak met organisasies en individue in Nederland en België. Hy speel ook ’n leidende rol daarin om die [[Vlaamse]] en Nederlandse boek in Suid-Afrika bekend te stel en omgekeerd om die Afrikaanse boek in Nederland en [[België]] te bevorder. Op 25 November 1951 lewer hy op uitnodiging van die provinsiale regering van Wes-Vlaandere ’n huldeblyk ten tye van Stijn Streuvels se tagtigste verjaarsdag<ref name="ReferenceA" /> Vanaf 28 Oktober tot 15 Desember 1955 is hy weer na Nederland nadat die [[Nederland]]se regering hom daarheen genooi het. Die Departement van Onderwys, Kuns en Wetenskap benoem hom in Augustus 1955 tot lid van die Toesigkommissie oor die Belgies-Suid-Afrikaanse Kultuurverdrag. === Latere jare en sterfte === Reeds in 1949 kry hy ’n hartaanval, gevolg deur nog een in Junie 1956, waarna hy op [[8 Julie]] [[1957]] in [[Johannesburg]] na ’n operasie aan serebrale trombose oorlede is. Ná sy dood tref vele tragedies sy familie. In 1960 is sy dogter Maura Stolz, ’n depressielyer, [[Selfmoord|selfdood]] en in 1961 is Maura se man, Jack Stolz, in ’n motorongeluk oorlede. Vyf maande na Maura se dood is CM se vrou, Martie, na ’n lang siekbed oorlede. CM van den Heever en Martie se seun, ook CM, is in 1979 op 45-jarige ouderdom oorlede nadat hy vanaf 1964 vermis was. Hy is in die [[Forest Hill, Gauteng|Forest Hill]]-begraafplaas in [[Port Elizabeth]] begrawe onder die naam C.B. Barnard<ref>LitNet se ATKV-Skrywersalbum http://www.litnet.co.za/cm-van-den-heever-19021957/</ref> == Skryfwerk == === Poësie === Van den Heever publiseer die eenakter ''Ek kom dadelik!'' in ''Helikon'' van Junie 1955, maar afgesien hiervan bepaal hy hom uitsluitlik by die poësie en prosa. Reeds van vroeg af publiseer hy gedigte in tydskrifte, die eerste reeds in sy skoolblad en later ook in ''De Goede Hoop'', ''Die Grey Universiteitskollege Blad'', ''Die Grunko'', ''Shimla'' (die universiteitsblad), ''[[Die Huisgenoot]]'' en ''[[Die Boerevrou]]''. Sy poësie is hoofsaaklik stemmingskuns, waarin hy gereeld besin oor die verbygaande aard van alles. Hy maak dan ook gereeld gebruik van woorde wat beweging aandui, en die voël is ’n belangrike simbool in hierdie verband. Onder invloed van [[D.F. Malherbe]] se romantiese styl skryf hy reeds in 1923 die ongepubliseerde epies-liriese gedig van by die negehonderd versreëls, ''Die aandster''. Dit wentel rondom die dromer Jan en sy liefde vir sy meisie Barbara. Weens sy dromery kom hy gereeld op die plaas in die moeilikheid by sy twee ouer broers. Hy soek troos by Barbara, maar sy sterf aan koors. In sy smart aanskou hy die aandster, wat hom aan Barbara laat dink, maar nou nie net aan haar liggaamlike skoonheid nie, maar ook aan haar geestelike skoonheid. Hy maak sy debuut met die digbundel<ref name="ReferenceB">Schoonees, P.C. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> ''Stemmingsure'', wat opgedra word aan D.F. Malherbe. Dit is nog hoofsaaklik jeugwerk en soos die titel aandui, is dit meestal stemmingsverse oor verskeie onderwerpe, waaronder die natuur en die raaisels van die lewe. Die openingsgedig, ''Sing my'', dui reeds die oorheersende doodstema aan, tesame met ander deurlopende temas soos verganklikheid, smart, die natuur en liefde. Die oorwegende toon van die bundel is weemoed, verlange en swaarmoedigheid, die beste uitgebeeld in die mooi ''Die konsertina in die nag''. Hierin word die vreedsame stemming van ’n nag op die plaas beskryf, met net die sagte kabbeling van die spruit wat hoorbaar is. Die stilte word dan deur die yl klanke van ’n konsertina verbreek, net om later weer in die stilte te versink. In hierdie gedig is die konsertina die draer van die romantiese verlange, terwyl die afwesigheid van sterk sintuiglike beelde bydra om die ontasbaarheid van die heimwee te verwoord. Die bundel word afgesluit met ''Die pelgrim'', wat weier om skuiling te vind in ’n huis en eerder voortstryk op die pad van die lewe, waar dit hom ook al mag lei. ''Die aandster'' is ’n verwerking van fragmente van sy ongepubliseerde epiese gedig. In sy ''Versamelde gedigte'' neem hy later slegs agtien van die vyftig gedigte in hierdie bundel op. ''Die nuwe boord''<ref name="ReferenceB" /> is ’n groot vooruitgang op sy debuut, met suiwerder beelde en taalgebruik, alhoewel die toonaard van die gedigte ’n verwantskap toon met sy eerste bundel. Sonder dat daar werklik gedigte is wat geheel en al bevredig, is die bundel vol pragtige gedeeltes. Beskrywings van die natuur is gevoelig en verteenwoordig soms ’n geestelike verdieping van betekenis. Noemenswaardig is verse soos ''Net my skaduwee'' en ''Wonderbare nag'' (beide vrye verse met suiwer beelding), ''My klein lantern'', ''So fyn gevleg'' en veral ''Die wêreld is'' waarin die fyn beskrywing van die stemming in die natuur verdiep tot lewensbeskrywing. ''Die wagtertjie stap'', ’n gedig wat Afrika-motiewe verwerk, is ook ’n hoogtepunt. Hierin word die wagtertjie gekonfronteer deur die tokkelossie in ’n gedig wat sterk beeldend is. ''Outa Hans''  beskryf die duiwel se koms om middernag, wanneer hy met betowerende vioolspel die aanhoorders vermaak. Hy sal jou leer om te speel soos hy, maar dan moet jy jou siel aan hom verkoop. ''Wie om twaalfuur snags'' is die verhaal van die visser wat die meermin se elfkleed afgeneem het en met haar trou, waarna hulle drie kinders het. Die meermin herwin egter haar elfkleed en keer terug see toe. Geslaag is hier die ritme waarmee die see se onrustige beweging gesuggereer word. ''Oor die seek’gat'' is ’n vers oor die waterslang, ’n belangrike watergees uit die swart mense se geloof. ''[[Waar ruwe rotse]]'' word baie bekend en vertel die verhaal van ’n ongeluk tydens ’n pa en seun se jagtog in die berge. Die seun se voet gly en hy val teen die rotse af totdat hy in ’n klipskeur vassit, waarna die vader die seun doodskiet om hom van verdere lyding te vrywaar. Ten spyte van die aangrypende boustof en enkele treffende sienings, gaan hierdie gedig egter mank aan verskeie verstegniese gebreke, wat vele gedigte in die bundel tipeer. Voorbeelde is die paarrym wat ’n natuurlike ritme verhinder, die gebruik van swak rymwoorde en die invoeging van stopsels wat niks toevoeg tot die betekeniswaarde van die gedig nie. ''Die nuwe boord'' ontvang in 1928 die Hertzogprys vir poësie. ''Deining''<ref>Dekker, G. Nuwe Brandwag. Deel 4 no. 3, Augustus 1932.</ref> verteenwoordig verdere groei en word deur D.J. Opperman in ''[[Digters van Dertig]]'' bestempel as die eerste groot bundel van die Dertigers en Van den Heever self as die eerste Dertiger<ref>Opperman, D.J. ''Digters van Dertig.'' Nasou Beperk. Kaapstad. Eerste druk, 1953. bl. 137.</ref> Hierin ontgin Van den Heever die verheerliking van die kunstenaar, een van die uitstaande kenmerke van die digkuns van die Dertigers,<ref name="ReferenceC">Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> en verras met sensitiewe sintuiglike waarnemings. Die dood en in die lig daarvan die onsekerheid oor die doel van dade en die lewe self is een van die vernaamste temas, maar hy besin ook meer oor die geheimenisse van die mens en wêreld. Op verstegniese gebied maak hy nou ruim gebruik van die volsin wat met knap gebruik van enjambemente die rymdreun vermy en aan die verse ’n natuurlike ritme verskaf. Die titel verwys na die ewige deining van die see, waaragter die spreker die noodlot en die dood sien wag en die verse besin dan ook veel meer oor die geestelike belewenis. ''Ontwaking in die droom'' is knap suggestie van die misterieuse, terwyl ''Laat my'' ’n roerende gebed is. In ''O koele water van die spruit'' word die natuur waargeneem, met toepassing op die eie wese, waar die mens gesien word as eensame banneling op aarde. Die herhaling vorm ’n inkantasie waarin die ewige deining van die bundeltitel gesuggereer word. Hoewel gedeeltes van ''Die teleurgestelde'' (oor die spreker wat in sy liefde verlaat is) nie heg by die geheel geïntegreer is nie, is die beeld waarmee dit afsluit bekoorlik suggestief. Ook die kuns en kunstenaars vind neerslag in ’n aantal gedigte, waaronder ''Voor die Nagwag van Rembrandt'', ''Die Venus van Melos in die Louvre'', ''Aan Keats'', ''By Gezelle se graf in Brugge'' en ''Die digter''. ''Dood van die bedelaar'' beskryf die verskopte se dood tydens die lente in die park, waar sy verlore drome en strewe na skoonheid in die seisoen se prag weerkaats word, gekontrasteer met die einde van sy lewe waar al wat vir hom oorbly sy mooi herinneringe is. Soortgelyk is ''Die afgeleefde vrou'', waarin die eensaamheid, leed en verlatenheid van die ouderdom beskryf word. ''Atilla'' is die verhaal in versvorm van Atilla die Hun, wat op sy huweliksdag vermoor is deur die vrou wat hy gedwing het om met hom te trou. ''Man, vrou en dood'' gee die sikliese gang van die lewe en dood en die verhouding tussen man en vrou in die tydelike en ewige bestaan weer. In 1935 word in ’n derde druk van ''Deining'' ’n aantal sterk stemmingsgedigte bygevoeg, insluitende die mooi ''Voëls in die skemering''. In hierdie gedig word die voëls uitgebeeld as bannelinge in die skemerlig, wat eensaam na die wind luister terwyl hulle stadig in die donker nag verdwyn. Die voël is ’n herhalende simbool in Van den Heever se digkuns. Die uitbeelding van die tydelike teenoor die ewige natuur  word goed saamgevat in die voël se gedurige verbyvlug en swewing, iets wat kom en dan weer weg is, en word telkens ook gekontrasteer met die statiese van die omgewing<ref>Heinrich Ohlhoff. ''Perspektief en Profiel Deel 2.'' bl. 74-75.</ref> ''Aardse vlam'' <ref name="ReferenceC" /> is weereens ’n bundel met sterk metafisiese verse, waarin die digter as’t ware in stemming ontvlug<ref>Eybers, Elisabeth. ''Voetpad van verkenning.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1978.</ref> van die werklike wêreld. Die mens word gesien as geskei van die ewigheid en die heelal en kan slegs in hereniging daarmee sy aardse vlam laat voortleef.<ref name=":0">Opperman, D.J. ''Verspreide opstelle.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1977.</ref> Paradoksaal moet hy dus vernietig word (doodgaan) om in die ewige Lig opgeneem te word. In hierdie bundel is die digter baie sterker bewus van sy aardsgebondenheid en menslikheid en wen die gedigte aan konkrete beelding. Gedigte soos ''Die vertrekkende wildeganse'' (waarin die ganse die aarde verlaat en wegvlieg die donkerte in, met die suggestie van ’n groot verlies wat geaksentueer word deur die gelyktydige verlies aan daglig en die groot stilte wat neerdaal) en ''Die gevalle Zoeloe-Indoena'' (met sy volgehoue aanspreking van die gestorwene en treffende teenstelling tussen dood en lewe, die kryger se krag in die lewe en sy kragteloosheid in die dood), is van die beste in sy oeuvre. ''Afrika'' is ook treffend in sy uitbeelding van die mistieke en sy bede dat die voorgeslagte wat die vasteland help tem het die mensdom moet besiel. ''Eenmaal'' sluit by hierdie gedig aan in sy filosofie van menslike eenheid oor die eeue, met die besef dat in die ondergang van die wêreld ook die spreker ’n rol gespeel het. ''O verre wydtes'' bereik met knap gebruik van enjambemente ’n kragtige suggestie van die opgaan in die oneindigheid. Berusting in die huidige lewe vind ons in geslaagde verse soos ''Dat net'' en ''Boesmansrivier''. Die digter verbreed ook sy tematiese register met gedigte oor die mitologie, soos ''Ganymede'', ''Arachne en Minerva'' en ''Orpheus en Eurydice''. ''Agter tralies'' beeld ’n leeu in die dieretuin uit waar hierdie majestueuse dier verneder is in sy gevangenskap. Hierdie bundel verteenwoordig ’n hoogtepunt in sy digkuns<ref>Opperman, D.J. ''Digters van Dertig.'' Nasou Beperk. Kaapstad. Eerste druk, 1953. bl.145.</ref> Met die verskyning van sy <ref name="ReferenceC" />''Versamelde gedigte'' in 1945 laat Van den Heever ’n groot aantal gedigte uit sy eerste twee bundels weg en sluit ook sowat veertig voorheen ongepubliseerde verse in. Die nuwe verse sluit ten nouste aan by gedigte uit ''Aardse vlam''. Dit is teen hierdie tyd duidelik dat sy waarde in die poësie hoofsaaklik een van ’n oorgangsfiguur is tussen die eerste Afrikaanse digters, met hulle sterk vaderlandse verse, en die sterkste Dertigers, met hulle intens persoonlike verse. Hoewel hy steeds in tegniek verbeter en ook ’n aantal vrye verse in hierdie bundel insluit, bly sy poësie in wese stemmingskuns. Daar is ontwikkeling in tegniese vaardigheid en groter suiwerheid van segging, maar sy digkuns bly eenselwig van aard. Die nuwe gedigte voeg egter wel ’n groter verskeidenheid van temas tot sy digkuns, met gedigte oor evolusie, Oosterse religieuse motiewe en besinning oor die politiek. Met enkele gedigte oor spesifieke figure, soos ''Die dood van'' ''Simson'' en ''Louis Trichardt se einde'' bring hy ook ’n groter persoonlike en konkrete element tot sy poësie, wat tot ’n mate die algemene newelagtigheid teenwerk.<ref>Antonissen, Rob. Standpunte, No. 20, Julie 1951.</ref> ''Verhalende gedigte'' bevat gedigte wat reeds in sy ander bundels verskyn het, maar ook ses nuwe gedigte.<ref>Mocke, S. Ignatius. Helikon. Jaargang 3 no. 13 Oktober 1953.</ref> Van die nuwes is ''Ballade van die woestyn'' die beste. Twee armoedige vriend steel geld wat hulle in die woestyn begrawe. Uit gierigheid slaan een dan die ander een dood sodat al die geld aan hom kan behoort, maar hy verdwaal en word gemartel deur hallusinasies en die stem van sy gewete. Hy word deur reisigers gevind en na ’n hospitaal geneem. Sy pogings om sy verhaal te vertel om sy gewete te laat rus is egter tevergeefs, want niemand wil hom glo nie. In teenstelling met die bundeltitel is baie van die gedigte eerder stemmingsgedigte, hoewel ’n verhaal iewers in die stemming skuil.<ref name="ReferenceC" /> ''Honderd sonnette'' sluit sy digterlike nalatenskap af met verse wat handel oor die verband tussen mens, God en natuur. In die digter se filosofie staan die mens as geringe figuur teenoor die groot kragte van die natuur, met God as middelpunt wat alles saambind. Die mens se bestaan is in harmonie met die heelal, maar word oorheers deur sy vrees vir die dood, wat sy natuurlike hunkering na vryheid en onsterflikheid ondermyn. Desondanks is daar ’n aanvaarding van die onvermydelike. Hoewel die idee-inhoud gereeld ryk van aard is, word selde daarin geslaag om dit tot ware digkuns binne die streng sonnetvorm te giet. ''Die ewige kind'' (wat ook in ''Groot Verseboek'' opgeneem word), is ’n hoogtepunt en beeld ’n kind met Down-sindroom uit wat deur die straat gestoot word en die mense wat hom sien ontstel. Ander verse met realistiese beskrywings soos ''Oupagrootjie'', ''In memoriam patris'', ''Siekte'', ''Lente'', ''Altyd dieselfde'' en ''Die misdadiger'' is ook verdienstelik. ==== Versamelbudels ==== Hy publiseer gedigte in verskeie tydskrifte, insluitende die ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring''. Sy gedigte word in ’n groot aantal versamelbundels opgeneem, waaronder ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Afrikaanse versameling'', ''Afrikaanse natuurpoësie'', ''Ons jongste letterkunde'', ''Digters en digkuns'', ''Afrikaanse ballades'', ''Digters en digsoorte'', ''Afrikaanse verse'', ''Afrikaanse letterkunde'', ''Digterstemme'', ''Uit ons digkuns'', ''Junior verseboek'', ''Die junior digbundel'', ''Goudaar'', ''Faune'', ''Liggaamlose taal'', ''Uit ons letterkunde'', ''Woordpaljas'', ''My Afrikaanse verseboek'', ''Tussen die engtes'', ''Voorspraak'' en ''Die tweede gerf''. === Romans en novelles === Dit is met sy prosa en spesifiek sy romans en novelles wat hy sy grootste bydrae tot die Afrikaanse letterkunde maak.<ref name="ReferenceB" /> ''Op die plaas'' (wat oorspronklik as vervolgverhaal in ''Die Volksblad'' verskyn) is nog jeugwerk. Hierin word die plaaslewe verdienstelik geskilder, maar die novelle oortuig nog nie met die mensbeelding nie. Die skaapboer op klein skaal, Freek, is die hoofkarakter. Hy ly aan ’n minderwaardigheidsgevoel, wat hom ’n onderwerp van bespotting maak by sy maats. ’n Nooi van die dorp (Miem) kom by die buurman kuier en gooi haar flikkers vir Freek om bietjie opwinding tydens haar besoek te kry. Die aand voor haar vertrek skraap hy eindelik genoeg moed bymekaar om haar te soen en hy teer hierna ’n lang tyd op sy gelukkige herinneringe. Miem trou egter met ’n ander man, sonder dat daar ooit ’n botsing tussen Freek en Miem plaasvind. Freek se besinning oor hierdie gebeurtenis en die besef dat daar in hierdie verhouding geen toekoms is nie, laat hom langsamerhand tot nuwe lewensinsigte kom. Volgens die uitbeelding in die eerste gedeelte van die verhaal besit hy net ’n geringe mate van geestelike ontwikkeling, maar hy word na sy vlugtige liefdesgeluk ’n diepsinnige filosoof. Hoewel die verhaal en karakterbeelding dus nie aan die verwagting voldoen nie, vergoed Van den Heever se keurige taalgebruik en sommige van sy vergelykings (vele is minder geslaagd) enigsins hiervoor. In ''Langs die grootpad'' <ref name="ReferenceC" /> is Hansie ’n dromer wat tot groot teleurstelling van sy vader, oom Gert, nie as boer deug nie en eerder in sy musiek ’n uitlaatklep soek. Dit lei tot wrywing met sy vader, met slegs sy moeder wat hom verstaan. Hansie raak verlief op Maria, die dogter van die bywoner Rooi Stefaans, wat deur sy pa weggejaag word. Die vertrek van hierdie familie raak hom dus diep. Nog erger gebeur, want sy moeder sterf tydens die griepepidemie en in sy smart worstel Hansie nou hewig met die ewige dinge en die sin van die lewe. Hy gaan studeer, maar voel homself as vreemdeling tussen ander, wat vererger wanneer sy vader in geldelike verknorsing beland. Oom Gert probeer sy posisie red deur ’n tweede huwelik, wat sy hele huisgesin in ellende dompel. Die onstabiliteit het ’n groot uitwerking op nie net Hansie nie, maar ook sy susters. Susie gaan bly na ’n liefdesteleurstelling by familie in Durban, waar sy selfmoord pleeg, terwyl Hannie trou met Gert van wie sy aanvanklik nie gehou het nie maar dan tog gelukkig is. Tant Annie, oom Gert se tweede vrou, stam uit ’n agterlike bywonersfamilie en haar baasspelerige natuur en skynheiligheid laat die huisgesin uitmekaar spat. Tant Annie se swakkelingseun, Johnnie, word deur sy ma in alles voorgetrek en eindelik kan Hansie sy geterg nie langer verdra nie en slaan hom plat. Hierna kies Hansie die grootpad om self sy eie potjie te probeer krap. Johnnie beland na vele misstappe eindelik in die tronk. Die ironie van die lot voer Hansie na Rooi Stefaans, wat deur ’n gelukkige vonds op die delwerye nou ’n welgestelde boer is, waar Hansie ’n staanplekkie kry. Hy deug egter steeds nie as boer nie en sy toekoms is onseker. Maria keer terug uit die stad waar sy gestudeer het en as dit blyk dat haar liefde vir hom nog lewe, volg Hans se wedergeboorte. Onder haar besielende invloed verdwyn sy minderwaardigheidsgevoel en besluit hy om sy goedjies te verkoop en musiek te gaan studeer in die stad, sodat sy ontwikkeling tot ’n bevredigende einde kom. Van den Heever dring steeds nie in die wese van die karakters in nie en beskryf eerder hulle gevoelens as om dit uit te beeld, terwyl baie karakters ook geneig is om óf goed óf sleg te wees, wat ongeloofwaardig is. Die gevolg hiervan is dat die figure vaag bly, terwyl sielkundige motivering vir optredes ook nie bevredigend is nie. Dit belemmer ook die gang van die verhaal, wat soms traag voortsukkel. Die titel van die roman verwys na die eindelose grootpad van die lewe, waar die reisigers tevergeefs soek na ’n uitspanplek. In 1935 wys die lesers van ''Die Volksblad'' in ’n peiling vir ''Langs die grootpad'' aan as die vyfde beste Afrikaanse prosawerk tot op daardie stadium. ''Droogte''<ref>Kritzinger, M.S.B. ''Oor skrywers en boeke.'' J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Eerste uitgawe, 1932.</ref> behandel die verarming van die plattelandse bevolking as gevolg van langdurige droogtes.<ref name="ReferenceC" /> Die skrywer slaag daarin om die stemming van die stryd teen die natuur te skep, maar tree nog steeds te beskrywend op, eerder as uitbeeldend.<ref name="ReferenceC" /> ’n Besondere groeipunt in sy prosa is egter dat hy hier meer realisties as romanties is en dat verskeie karakters, veral Datie, ’n lewe van hulle eie verkry. In hierdie verhaal ontmoet die leser vyf broers, wat digby mekaar woon op die ouerlike skaapplaas in die Vrystaat. Met uitsondering van Soois is hierdie broers almal mense van geringe geestelike ontwikkeling, wat gedurig onder mekaar rusie maak. Die oujongkêrel Stoffel is ’n dronklap, wat probeer om sy niggie te verlei en later ook sy broer Luikes tot dronkaard maak. Datie is doofstom en by Sagrys het menslikheid lankal opgedroog. As gevolg van die verdeling van die grond kan geeneen ’n behoorlike bestaan maak nie. Wanneer die langdurige droogte kom, raak almal uitgeboer, behalwe Sagrys, wat gedurende die Anglo-Boereoorlog verraad gepleeg en al sy besittings behou het. Sagrys se ideaal is om weer in besit te kom van die hele plaas en hy span saam met ’n Joodse winkelier om sy broers se ondergang te verhaas. In die oomblik van oorwinning egter word hy vermoor deur Datie, uit wraak vir jarelange mishandeling. Datie word opgesluit in ’n sielsieke-inrigting, Soois word weens finansiële ondergang gedwing om uit te verkoop en hy en die ander broers word dagloners op die spoorweg. Teenoor die broers word die plaasonderwyser Hendriks en sy vrou Nancy gestel, waar die onderwyser in sy strewe om te studeer en vooruit te kom, sy vrou verwaarloos, wat nie kan aanpas by die plaaslewe nie en die stres van die onsekere bestaan nie kan hanteer nie. Die onverwagte moord laat haar van skok ’n toeval kry en ook hulle verlaat die plaas. Na al hierdie gebeurtenisse kom die mildelike reën, maar nou is dit te laat. Die skrywer probeer hier om nie net die fisiese nie, maar ook die geestelike droogte tot woord te bring. In sulke omstandighede kry die laer instinkte die oorhand. Hierdie roman word eervol vermeld tydens die toekenning van die Hertzogprys vir 1933 en word onder andere in Vlaams vertaal. In 1935 wys die lesers van ''Die Burger'' en ''Die Vaderland'' in ’n peiling beide vir ''Droogte'' aan as die vierde beste Afrikaanse prosawerk. ''Groei'' <ref name="ReferenceB" /> beeld die groeiende spanning tussen die boerelewe en verstedeliking uit,<ref name="ReferenceC" /> met die titel wat veral verwys na die geestelike groei in die hoofkarakter se lewe. Gustav Cloete is ’n talentvolle plaasseun, wat ’n universitêre opleiding geniet het en hom in die stad vestig as joernalis, saam met sy vrou Hester en dogtertjie Hettie. Hy hunker egter steeds na die eenvoudige lewe op die plaas Blesbokfontein, waar oom Bêrend steeds tradisievas is en sy broer Pieter die plaas bewerk. Ander karakters verteenwoordig mense in die verskillende stadia van modernisering en aanpassing by die verstedelikte lewenswyse. Die Vermaaks streef deur navolging van die uiterlike na sosiale aanvaarding, maar misluk as gevolg van geringe geestelike ontwikkeling. Dr. Beer is ’n amptenaar van armblanke-afkoms, maar hoewel hy hom deur sy geleerdheid opgehef het uit ’n nederige stand, is sy lewe tot mislukking gedoem deur gebrek aan innerlike waardes. Sy strewe na sosiale erkenning word verder belemmer deur sy skinderlustige en onopgevoede maar ambisieuse vrou. Japie Greyling en mev. Verstraaten is tiperend van diegene by wie die moderniseringsproses voltooi is en hulle het reeds al die ou Afrikaanse tradisies verwerp. Mev. Verstraaten se lewensfilosofie is om een man haar te laat onderhou, terwyl sy haar met ’n ander (Japie) vermaak. Haar gesprekke met die diensmeisie, Sarie, werp ’n helder lig op die verskillende huweliksopvattings van die hoogste en laagste stand. Ook by Gustav is daar ’n botsing tussen die ou en nuwe opvattings, wat hy met die kritiese blik van die intellektueel beskou. Oom Bêrend dien as teenpool van die verworde stadslewe met sy Christelike standvastigheid, beginselvastheid en geloof. Daar is egter ook boere wat reeds ontaard het en vir hulle is die uitweg om stad toe te vlug. Gustav word as gevolg van die depressie afgedank by die koerant en ervaar die bitterheid van die armoede. Daar kom verwydering tussen hom en sy vrou en sy dogtertjie sterf in ’n armoedige losieshuis. Hy keer dan sy rug op die stadslewe en herwin op die plaas onder sy vader se besielende invloed al sy vertroue in die lewe. Hy ontdek nuwe lewensvreugde en besef dat die mens somtyds vernedering moet smaak om tot werklike hoogtes te kan groei. Die verloop en afloop is grotendeels onrealisties en die stadslewe word as net sleg afgemaak terwyl die plaaslewe geïdealiseer word. Ten spyte van hierdie en ander gebreke is hierdie werk ’n vooruitgang in Van den Heever se prosa. Eerder as beredeneerde sielkundige ontledings, bevat hierdie roman vele knap tonele, vol beweging en aksie met ’n minimum van beskrywende toeligting. Langdradige onthullings het grotendeels verdwyn, en in die plek daarvan het gekom suggestiewe aanduidings wat die leser op die regte spoor bring. Die eenselwig negatiewe uitbeelding van die ekonomiese en sedelike agteruitgang van die stadslewe is egter steurend. Die novelle ''Somer''<ref>Brunt, Dries. Kakkerlak. Uitgawe 8, 2007.</ref> verskyn aanvanklik in 1935 as vervolgverhaal in ''Die Huisgenoot''.<ref name="ReferenceC" /> Hierin skilder Van den Heever weer die boer en sy verhouding met die alles oorheersende natuur met sy seisoene,<ref name="ReferenceC" /> met die wete (ook in die liefde) dat in die somer of hoogtepunt van die oes reeds die kiem van ondergang aanwesig is. Die agtergrond van die verhaal is ’n Vrystaatse somer waarin versengende hitte en droogte die boere knou. Die tragiek van die gedurige stryd teen die genadelose natuur vind hier uiting in die figuur van die moedelose oom Frans wat die ou familieplaas Driefontein innig liefhet.<ref name="ReferenceB" /> Sy hoop om dit te behou verdwyn egter wanneer ’n verwoestende haelstorm sy ryp koring verpletter. Sy broer oom Tom is daarenteen die onvermoeide werker,<ref name="ReferenceC" /> wat al die luime van die natuur goed ken en deur harde werk daarby aanpas. Selfs wanneer die koringprys daal, glo hy dat harde werk hulle sal help om die skuldlas af te werp en dat die aarde nie diegene sal teleurstel wat daarop vertrou nie. Die arbeiders leef digby die aarde en hulle siening van die lewe word hierdeur beïnvloed. Hulle verstaan dat hulle maar soos die koring is wat groei en afgesny word en dat die natuursiklus homself weer en weer sal herhaal. Die jeugliefdes wat teen hierdie siklus ontkiem, word ook daardeur verdoem, want die arbeiders beweeg aan en afskeid is onontkombaar. Oom Tom se dogter Linda raak verlief op die swerwer Wynand met sy tronkverlede, wat die bywonerseun Hannes se jaloesie laat opvlam. Op Oujaarsnag, terwyl almal plesier maak, brand Hannes dan oom Tom se hooimied af en sterf self in die vuur. Die intensiteit van en konflik binne die verhoudings word hiermee verhoog. ''Somer'' word sterk in aanmerking geneem vir die toekenning van die Hertzogprys vir 1936, hoewel daar deur sommige keurders gevoel word dat dit beïnvloed is deur die werk van die Nederlandse skrywer Stijn Streuvels. Hierdie novelle is ’n hoogtepunt in ons ouer prosa en word in Engels (deur T.J. Haarhoff as ''Harvest home''), Vlaams en Duits vertaal en in die sewentigerjare deur [[André P. Brink]] in ’n draaiboek verwerk en verfilm. [[P.G. du Plessis]] neem ’n fragment, ''Somer'', in ''Halfeeu'' op, waarin hoogtepunte uit die eerste vyftig jaar van ''Die Huisgenoot'' saamgebundel word. Die opgenome gedeelte handel oor die dreigende gevaar van ’n haelstorm vir die koringoes. ''Kromburg''<ref name="ReferenceC" /><ref name=":0" /> beeld die ondergang van ’n vrou uit wat wil ontkom van die kleingeestigheid van haar plattelandse omgewing om haar kunstenaarstalent ten volle te kan ontgin. Dit word omskep tot ’n suksesvolle mini-televisiereeks kort na die aankoms van televisie in Suid-Afrika.<ref name="ReferenceC" /> Wenda is ’n ontwikkelde plaasmeisie. Wanneer sy verloof raak aan die mediese student Braam begin sy drome droom van ’n verblyf in Europa. Braam sterf egter in ’n ongeluk en impulsief trou sy dan met Flip Swart, bestuurder van ’n boerewinkel in die dorpie Kromburg. Flip is ’n goeie, maar doodgewone man sonder veel dryfkrag. Wenda aard nie onder die kleingeestige inwoners van Kromburg nie en vind haar huwelik met Flip vervelig. ’n Vakansie in Durban gee haar nuwe dryfkrag en sy beraam allerhande planne om Kromburg te hervorm. Met behulp van die onderwyser Basson voer sy ’n toneelstuk op en saam met die simpatieke ds. Verwey probeer sy om die Kromburgers se leeslus op te wek. Die beklemming van haar bestaan wil egter nie wyk nie. ’n Paar vleiende opmerkings van ’n rondreisende akteur laat haar besluit dat sy ’n kunstenares is wat haar lewensbestemming ver anderkant Kromburg se rantjies sal vind. Sy oorrompel haar man en vader, Oom Kasper, wat sy erfplaas Rietvlei verpand om Wenda finansieel te steun en sy vertrek met Etienne Lombard. Deur harde werk en natuurlike aanleg maak sy stadige vordering in die toneelwêreld en gee haar oor aan die stadslewe. Na ’n rusie met Lombard, wat ’n skurk blyk te wees, gaan sy egter met ’n goederetrein huis toe, met die wete dat kleingeestigheid en bedrog ook buitekant Kromburg aangetref word. Die impak van haar optrede is sodanig dat oom Kasper sy erfplaas verloor en dat ook Flip om haar ontwil ’n swerwer en banneling word. Wenda is een van die eerste werklik sterk vrouekarakters in die Afrikaanse prosa. Die verhaal gaan egter mank aan onwaarskynlikhede en ongemotiveerde optredes, wat in diens van die boodskap staan eerder as om die werklikheid uit te beeld, terwyl te veel van die karakters nie werklik mens word nie. ''Laat vrugte''<ref name="ReferenceC" /> is ’n [[plaasroman]] wat afspeel in die eerste dekades van die twintigste eeu.<ref name="ReferenceC" /> Dit beskryf die oerou probleem van die ouderdom wat teensinnig is om te verander en so vasklou aan ’n magsposisie dat dit die jeug onvoldoende ruimte gee om self te ontwikkel,<ref name="ReferenceC" /> met die onvermydelike resultaat uiteindelik dat die oue afgesny word sodat die nuwe loot kan ontwikkel. Die outokratiese Oom Sybrand is een van die bekendste figure in ons ouer prosa, ’n outoriteitsfiguur met ’n drang om sy wil ten alle koste te laat geld. Hierdie drang bring hom in konflik nie net met die gemeenskap nie,<ref name="ReferenceC" /> maar ook en veral binne sy eie gesin. Die botsing met sy seun Henning vorm die hoogtepunt in die roman. Die handeling vind plaas teen die agtergrond van die sikliese kom en gaan van die seisoene, wat dan ook die mens se lewensloop eggo. Oom Sybrand het sy vrou Betta verneder tot nie veel meer nie as huisbediende en in sy seun Henning sien hy ’n mededinger oor wie hy moet seëvier. Henning is boonop verlief op die buurdogter Johanna, met wie se gesin oom Sybrand in vyandskap leef. Henning voel later verplig om die plaas te verlaat. By nabetragting besef Oom Sybrand dat hy nie soseer vir Henning as teenstander gesien het nie, maar geveg het teen sy eie verlies aan lewenskrag wat met die ouderdom kom. Sybrand stel egter slegs belang daarin om te heers en verdere rykdom te versamel. Ná sy vrou se dood het hy selfs nie eens barmhartigheid teenoor sy dogter Annie en haar man Hennie om hulle toe te laat om by hom te kom bly nie, selfs al het hulle finansiële bystand broodnodig. Oom Sybrand trou dan met Maggie, die jong vrou van sy bywoner, wat begin om sy besittings te verkwis, veral na hy hulpeloos gelaat word deur ’n beroerte. Annie kom later tot sy redding en jaag vir Maggie weg en Henning (nou getroud met Johanna) kom ook terug om versoening te bewerkstellig. Oom Sybrand aanvaar nou die onvermydelike, naamlik dat hy nie vir altyd aan sy besittings en die hede kan vasklou nie. Hy vind berusting daarin dat hy deur sy seun en kleinseun tog steeds op ’n manier aan die grond verbind sal wees. Hierdie roman verteenwoordig ’n hoogtepunt in ons ouer prosa en veral in die genre van die plaasroman en word wyd voorgeskryf aan universiteite en skole. ''Laat vrugte'' word in 1942 met die Hertzogprys vir prosa bekroon. ''Gister''<ref name="ReferenceC" /> ondersoek die mag wat die verlede op die hede en toekoms uitoefen.<ref name="ReferenceB" /> Ná Ouma Bet se man Frans se dood sit sy haar totale toekomsverwagting op haar kleinseun Frans, wat net soos sy oupa lyk. Die titel van die boek sluit aan by hierdie obsessie met die kleinkind, want in hom wil die ouma weer haar verlede herleef. Klein Frans is egter verwen en heg geen waarde aan wat vir die res van die familie kosbaar is nie. Hy jaag slegs sy eie selfsugtige begeertes na en verkwis sy ouma se erfenis. Sy begeerte is om in die stad ryk te word en hy kom slegs tot inkeer wanneer sy meisie Joyce weier om met hom te trou oor sy selfsug. Ouma gaan agter Frans aan stad toe, terwyl haar kinders (Frans en Hendrik) papperds is wat van hulle kinders afhanklik is en so ook in die stad beland. So beland drie geslagte almal in die stad as resultaat van die ambisie en selfsug van ’n verwende kind. Klein Frans se suster Emma vind na ’n tydperk van pynlike onstandvastigheid eindelik haar voete in die stad en pas aan. Klein  Frans verongeluk egter, waarna Ouma terug gaan plaas toe om daar te sterf. Drie geslagte se ontworteling van die plaas word hier uitgebeeld, maar hierdie roman bring nie nuwe temas of groei in Van den Heever se werk nie. ''Van aangesig tot aangesig''<ref name="ReferenceC" /> beeld die gesinslewe van ’n Boerefamilie uit, waar die vader, oom Naas Steenberg, deur sy selfsugtige en outokratiese optrede in groot mate sy kinders se toekoms negatief bepaal.<ref name="ReferenceC" /> Hierdie swakkeling probeer homself handhaaf deur ’n valse waardigheidsvertoon, maar nadat sy aansien geknak word, sien hy homself vir die eerste keer as die armsalige mens wat hy werklik is en word sy lewe ontspoor. Naas is ’n winkeleienaar op Vlaktedorp, ouderling in die gemeente, sedebewaker in die gemeenskap en streng opvoeder van sy gesin. Hy sien sy vrou en vier kinders deurgaans slegs in hulle verhouding tot hom en nie as mense in eie reg nie. Sy oudste dogter Bessie se lewe verongeluk hy deur haar verhouding met die man war sy liefhet, te verbied. Sy hardkoppigheid dryf sy oudste seun, Neels, van hom weg en Neels ontaard dan in ’n dronkaard in die stad. Sy jongste dogter Elsie verwen hy weer en kan geen fout in haar sien nie, selfs wanneer die bewyse opstapel. Gaandeweg verloor Naas sy aansien in die gemeenskap. Sy dogter Elsie loop weg met die handelsreisiger Billy en Neels word in die stad in hegtenis geneem vir manslag. In hierdie toestand word Naas eindelik gedwing om van aangesig tot aangesig met homself te staan en sy foute te erken, maar hy kan die volle gewig van hierdie insig nie geestelik verwerk nie. ''Anderkant die berge''<ref name="ReferenceC" /> beskryf die lewe van ’n pioniersfamilie in die vroeë dae van die Boererepublieke tot met die ontdekking van diamante. Dit teken die geestelike evolusie van ’n Voortrekkerpatriarg (Jakob de Jager) en beskryf die teenstelling tussen beginselvaste mense en diegene wat wankelend aan allerlei verleidings toegee. Jakob maak op sy plaas Doringkranskloof die onherbergsame wêreld mak en weerstaan die aanslae van die inboorlinge en die wilde diere. Ten spyte van vele terugslae (sy vrou Hanna word blind en hy word gedwing om ter wille van sy kinders sy geliefde plaas te verlaat wat hy met harde arbeid opgebou het) bly Jakob vasklou aan sy rotsvaste geloof en vind hy rus in God se wil vir sy lewe. In teenstelling hiermee het hulle bure, Willem Pelser en sy seun Skalk, nie ’n beginselvaste fondament nie en kom hulle deur drank en ontug tot ’n val. ’n Sterk karakter is Malie, Skalk se vrou en Jakob se dogter, wie se innerlike wroegings goed weergegee word. Hoewel geen verruiming in Van den Heever se oeuvre nie, is dit ’n knap geskrewe boek. ''Kringloop van die winde'' <ref name="ReferenceC" /> bevat drie novelles<ref name="ReferenceB" /> (''Daiel se afskeid'', ''Vyand'' en ''Die ontwaking van Jacques Duvenhage''). ''Daiel se afskeid'' word later apart herdruk. Daiel is ’n weeskind wat ná ’n ongelukkige kinderlewe eindelik ’n swerwende skaapskeerder word, met beperkte lewensvooruitsigte. Die dorpsprokureur Vorster laat hom egter ’n gevoel van eiewaarde herwin deur hom ’n visie te gee van ’n eie plasie en help hom om daarvoor te spaar. Wanneer Daiel met die bywonersdogter Stienie trou en die plasie Syferfontein aanskaf, ondervind hy vir die eerste keer geluk. Die droogte roei hom egter uit en hy werk hard om weer op die been te kom, net om onder die invloed van sonsteek hallusinasies te kry en in hierdie toestand sy vrou en kind aan te rand, onder die wanindruk dat hy hom verset teen die onsimpatieke weeshuisowerhede. ’n Tweede aanval van waansin oortuig hom dat hy ’n gevaar vir sy gesin is. Hy tref reëlings vir sy vrou en word weer ’n swerwende skaapwagter, sodat sy lewe net soos die winde ’n volle kringloop voltooi. “''Vyand''” word ook later apart herdruk en behandel die verdeeldheid in die Afrikanervolk onder die invloed van die politiek tydens die Rebellie. Paul en Jurie is broers wat in hulle kinderdae besonder geheg is aan mekaar. Hulle verhale word elkeen uit hulle eie perspektief vertel. Paul is ’n rotsvaste Afrikaner wat tydens die Rebellie by die rebellemagte aansluit en getroud is met die Boerenooi Marie. Jurie word ’n prokureur op die dorp en trou met die Engelse Jane, sodat hy later van sy volk vervreem, al voel hy nie werklik tuis by die Engelse nie. Hy sluit tydens die Rebellie by die regeringsmagte aan en skiet vir Paul dood, maar word daarna deur sy gewete geteister. In ''Die ontwaking van Jacques Duvenhage'' is die inwoners van Koppiesburg almal voorbeelde van banale menslikheid. Jacques Duvenhage begin onder die invloed van sy liefde vir Rita dig, maar sy geestelike ontwaking word doodgesmoor deur sy omgewing. Die drie novelles kan ook gesien word as verteenwoordigend van drie tydperke in die Afrikaner se geestelike ontwikkeling. Die eerste beeld die opbou na die Anglo-Boereoorlog uit, die tweede die botsing tussen politieke idees en die derde die verlies aan geestelike waardes in die proses van verstedeliking. ''Woestynsand dek die spore''<ref>Bruwer, L.C. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel, Johannesburg, 1959.</ref> word in drie dele verdeel onder die titels ''Gedagte'', ''Twyfel'' en ''Geloof''. Die eerste deel bevat ongeveer tweehonderd aforismes of lewenswyshede. Die tweede deel (''Twyfel'') is ’n romantiese novelle (gebaseer op die profeet Ahasveros) waar die lewe van sendelinge in ’n barbaarse wêreld uitgebeeld word, met die eindelike besef die boodskap wat hulle van dag een af wou verkondig: Slegs God kan jou red. Die derde deel (''Geloof'') kontrasteer met die tweede en is ’n eie weergawe van die verlossingstryd wat Moses teen die Farao se huis in Egipte voer. ''Die held'' <ref name="meyer">De Villiers, Meyer. Standpunte. No. 23, Maart 1952.</ref> beeld die invloed van die stadslewe en die probleme van aanpassing op ’n plattelandse egpaar se verhouding en hulle denke oor Afrikaner-ideale uit. Die hoofkarakter Peet is ’n onderwyser met ’n minderwaardigheidskompleks. Hy gee klas op ’n plattelandse dorpie,<ref name="hattingh">Hattingh, S.C. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> maar het nogtans groot ambisies en voel homself geroepe as kultuurstryer wat die Afrikaanse tradisies, taal en godsdiens wil bevorder.<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> Hy vestig hom saam met sy vrou Bettie en gesin in Johannesburg om sy ideale uit te leef. Die mense is egter andersgesind in die stad en meer behep met die materiële as met die geesteswaardes, sodat Peet hom gou in ’n doodloopstraat bevind. Eindelik vind hy berusting in die besef dat hy slegs verantwoordelik is vir sy eie lewe en dié van sy gesin. Deur by hulle te staan ten spyte van die koste daaraan verbonde, bevestig hy hom as ’n ware held, selfs al is dit ’n onbesonge een. Die res van sy langer prosa behandel telkens weer bekende temas, soos die teenstelling tussen die plaas en die stad en die agteruitgang van die Afrikaanse volkslewe as ’n resultaat hiervan. Dit sluit in ''Marthinus se roem'',<ref>Buning, Tj. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> waarin ’n arm seun hom gewetenloos opwerk tot heerser in sy dorp en geen mens ontsien in sy sug na mag nie;<ref name="ant26">Antonissen, Rob. Standpunte. No. 26, Desember 1952.</ref>''Jeug'', wat die jong seun Lewies se gelukkige landelike<ref name="ReferenceB" /> ontwikkeling teken, met die simpatieke verhouding <ref name="meyer" /> met outa Frans ’n sterkpunt;<ref name="ant26" /> ''Vannag kom die ryp'', met huweliksontwrigting en menslike ontaarding in die stadslewe<ref name="ReferenceB" /> met sy streng fokus op die materiële en die strewe na genot as tema, wat die karakters dwing om bestek op te neem van hulle lewensbeskouings; en <ref>Hudson, C.W. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref>''Dirk se oorwinning'', waar ’n weeskind in die groot stad beland en in ellende gedompel en verneder word, maar ten spyte van groot uitdagings tog oorwin en as kunstenaar ontpop. === Kortverhale === Ook op kortverhaalgebied maak hy ’n bydrae. ''Simson''<ref>Malherbe, François. Nuwe Brandwag. Deel 5 no. 1, Februarie 1933.</ref> is sy eerste kortverhaalbundel.<ref>Malherbe, François in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> Hy ontkom in hierdie bundel aan die ergste slaggate van romantiek en mooiskrywery wat sy tydgenootlike langer prosa kenmerk, hoewel voorbeelde hiervan steeds talryk is.<ref>Pienaar, P. de V. in Nienaber, P.J. “Gedenkboek C.M. van den Heever 1902-1957” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg 1959</ref> Telkens stel hy die klein en magtelose mens in sy stryd teen die oorweldigende magte van die natuur, binne en buite die mens, met die verlede wat ’n deurlopende en selfs deurslaggewende impak maak op die hede. In groot mate is hierdie verhale dan ook stemmingskuns, waar die atmosfeer wat geskep word ’n baie groot rol speel in die interpretasie daarvan. ’n Sterkpunt is die weergawe van botsende persoonlikhede, wat in die verhaal ''Verbittering'' ’n hoogtepunt bereik. Die hoofkarakter se vrou het ’n verhouding met Gert, sy beste vriend en vennoot in ’n prokureursfirma. Dit lei tot die lewenslange verbittering tussen die twee eertydse vriende en word ’n wrok wat selfs dreig om die lewensgeluk van hul kinders, Dirk en Regina, te verwoes. Die versoening word eers op die sterfbed bewerk deur ’n visioen uit ’n gelukkige jeug, wat lei tot vergifnis en vrede. ''Broedertwis'' is ’n verdere hoogtepunt in die bundel. Adolf en Herman is twee broers en seuns van ’n visserman. Herman het ’n wrok teenoor sy ouer broer as gevolg van onreg wat hy in sy jeug gely het. Die jarelange jaloesie tussen die twee broers lei tot ’n worsteling om lewe en dood gedurende die eerste vaart na hul vader se begrafnis. Volgens tradisie moet die oudste broer nou die skipper van die boot wees, maar juis hierteen verset Herman hom. Terwyl die twee broers veg oor die besit van die boot, word albei met boot en al die diepte ingetrek deur ’n orkaan. Dit is eers in hulle doodsangs dat hulle die nietigheid van hul eersug besef en tot mekaar versoen kan raak. In die titelverhaal, ''Simson'', is die hoofkarakter nes sy Bybelse voorganger die slagoffer van vrouelis. Ook hy neem skouspelagtig wraak. Die ontroue meisie Miemie en haar minnaar Andries is egter onoortuigend uitgebeeld, wat die verhaal skade berokken. ''Die huweliksaansoek'' boei met sy tipiese Boere-geestigheid, terwyl ''Die uitgeploegde geraamte'' ’n [[spookverhaal]] is. ''Simson en ander verhale'' word eervol vermeld tydens toekenning van die Hertzogprys vir 1933. ''Vuurvlieg en sterre'' <ref name="ReferenceC" /> se hoofkarakters is telkens in ’n krisis van een of ander aard betrokke, waardeur hulle volle menslikheid openbaar word. Die bundel bevat onder andere die treffende verhaal ''[[Leuens]]'', wat in talle versamelbundels opgeneem word as voorbeeld van die vroeër Afrikaanse verhaalkuns.<ref>Lategan, F.V. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> Olga en Naomi ontmoet mekaar weer na baie jare. Hulle lewensomstandighede het radikaal verander van skooldae af en verskil aanmerklik. Naomi se eens welgestelde vader is bankrot en sy en haar man se lewens het misluk. Daarteenoor is Olga geseën op beide materiële en geestelike gebied. Naomi probeer deur leuens ’n valse beeld voorhou maar word uitgevang en sodoende gedwing om die waarheid in die oë te staar. In ''Die Skeiding'' is standsverskil ook die tema. Herman du Rand se moeder sloof haar af om hom te laat studeer vir dokter. Na kwalifikasie raak hy verloof aan Marie, wat tot ’n deftige Johannesburgse gesin behoort. Om die skyn te bewaar vermy Herman kontak met sy armoedige bloedverwante, maar neem dan sy verloofde na sy armoedige ouerhuis. As Marie haar neus optrek, herleef Herman se jeugdrome en besluit hy om sy plig teenoor sy eie mense te doen. Marie hoort tuis in die deftige stad en hy stuur haar met die volgende trein alleen terug huis toe. In ''Vuurvlieg en sterre'' word Antoon, ’n eenvoudige groenteverkoper, deur sy liefde vir ’n vriendelike strandbesoeker uit armoede opgehef, wat sy beste eienskappe na vore bring. ''Die Dam'' is een van die beste verhale in die bundel. Oom Gabriël is ’n inhalige boer wie se strewe na rykdom alle ander emosies oorheers. Voor die groot reën slaag hy daarin om met inspanning van alle kragte ’n reusagtige dam op sy plaas te voltooi. Hy kry egter rusie met sy seun, Kootjie, wat verlief is op ’n arm buurman se dogter en Kootjie verlaat sy ouerhuis. Oom Gabriël is te trots om aan versoening te dink. Die groot reëns breek egter sy damwal en sy trots, sodat hy sy dam verloor, maar sy kind weer vind. ''Najaar'' beeld die agteruitgang van ’n eens gevierde skrywer se werk uit in beide die atmosfeerskepping as die verhaal. Die keurkommissie vir die Hertzogprys vir 1936 voel dat hierdie bundel eervolle vermelding verdien. In ''Kruispad''<ref name="ReferenceC" /> word in etlike verhale die wesenlike eensaamheid van die mens verken en sy onvermoë om selfs diegene wat die naaste aan hom is, te verstaan. ’n Hoogtepunt in die bundel is die verhaal ''Soos Pa''. Die mynwerker Andries du Preez se gesondheid is verwoes deur sy werk en hy ly aan myntering. Op sy laaste werksdag grou sy kinders Driesie en Lettie in ’n ou mynhoop, sodat hulle ook soos hulle pa kan wees. Die mynhoop stort egter ineen en begrawe die kinders, sodat die myn die pa se gesondheid en sy kinders se lewens eis. Ook die verhale ''Taai wortels'' (met die tema van ouerlike oorheersing wat later vollediger in die roman ''Laat vrugte'' uitgewerk word) en ''Die daad'' (’n geestige verhaal waarin oom Dykie se gespog oor sy heldededade tydens die Anglo-Boereoorlog ’n knou kry wanneer hy ver te kort skiet as daar by hom ingebreek word) is geslaag. Sy kortverhaalbundels hierna (''Nooit!'', ''Die laaste baken'' en ''Beelde in die stroom'') bereik nie weer die hoogtes van die eerstes nie, hoewel daar tog verdienstelike verhale is. In hierdie bundels maak karakters van die plaas oorwegend plek vir karakters uit die stadslewe, wat meer as karikature as werklike mense geskilder word. In sy beste verhale slaag die skrywer egter steeds goed daarin om die innerlike stryd in die hooffiguur tot ’n klimaks te voer. Die titelverhaal in <ref>Burgers, M.P. Olivier in Nienaber, P.J. Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref>''Nooit!'' beskryf Oom Willem en sy gesin wat uitgeboer het en na Fordsburg in die stad moes trek,<ref name="ReferenceC" /> waar hy vergeefs na werk soek. Daar is moontlike uitkoms as hy bereid sou wees om liefdadigheid te aanvaar of sy dogter toe te laat om vir die Indiër te gaan werk, maar hy weier dit. Einde ten laaste besluit hy om terug te gaan na die plaas, waar hy wel ’n bywoner by sy broer sal wees, maar darem tussen sy eie mense en getrou aan sy beginsels. ''Wie sal weet?'' en ''Tog snaaks'' se krag lê in die selfinsig van die hoofkarakters. In ''Wie sal weet?'' ry ’n voorspoedige sakeman ’n seuntjie dood en jaag dan weg, met die besef daarna dat hy ’n morele lafaard is en glad nie soos wat hy hom voordoen nie. In ''Tog snaaks'' ontslaan Harry Verster, wat in ’n weeshuis grootgeword het, ’n sieklike ou man weens pligsversuim. Agterna vind hy uit dat dit sy vader was. In die laaste drie verhale (''En nou?'', ''Ou broer'' en ''Die einste Harry''), word die verlede volledig in die hede geïntegreer en die gebeure deur sterk motiewe (soos die wraakgedagte in ''En nou?'') gedra. ''Ou broer'' vertel die verhaal van ’n verraaier (Sas) wat tydens die Anglo-Boereoorlog ten minste twintig burgers se lewens gekos het deur sy verraad. Wanneer hy op sterwe lê ervaar sy broer Stoffel die tweespalt tussen liefde vir sy broer en veragting vir wat hy gedoen het. ''Die einste Harry'' vertel van die bruin man Harry wat onder invloed van ’n lokasie-aktivis en drank sy werkgewer doodsteek. Wanneer hy na die aktivis vlug vir hulp, word hy aan die polisie uitgelewer. Vele van die verhale in die bundel is nog onafgewerk en is eerder sketse as kortverhale. In ''Die laaste baken''<ref name="ant26" /> is ''Lewensbesonderhede'' ’n hoogtepunt. Dit is ’n vertelling van ’n pa aan sy kinders,<ref>Venter, E.A. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> wat met sy atmosfeerskepping en deurkomponering van die verteller se persoonlikheid deur sy manier van vertel oortuig. Die verhaal bevat ook ’n interessante verwysing na Freud. Die titelverhaal ontmasker inhaligheid, terwyl ''Die afgrond roep'' ’n uitbeelding is van die innerlike stryd van ’n pasiënt om die liggaamlike disfunksie te verwerk. ''Beelde in die stroom''<ref name="ant17">Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 17 en 18, Mei-Desember 1957.</ref> bevat twaalf kortverhale wat reeds voorheen gepubliseer is, saamgevoeg met nege nuwe kortverhale.<ref name="hattingh" /> Die verhale voeg nie veel by tot sy reeds bekende werkwyse of die algehele kwaliteit van sy werk nie, alhoewel ''Die onverwagte uitnodiging'' gereken kan word as goed. Die ek-verteller moes trou voordat hy sy studies kon voltooi en kwalifiseer dus nie vir ’n goeie betrekking nie. Hy sukkel om sy gesin te onderhou en moet geld leen net om die noodsaaklikste lewensmiddele te koop. Hy loop ’n ou universiteitsmaat raak wat duidelik baie ryk geword het en hy en sy vrou word dan uitgenooi na ’n braai by sy maat se deftige woning. Daar vind hy uit dat die deftige lewenstyl deur skuld befonds word en dat hulle eintlik maar in dieselfde bootjie is. ==== Versamelbundels ==== In 1971 keur A.P. Grové kortverhale vir die bundel ''Sewentien verhale van C.M. van den Heever''. Sy kortverhale en sketse word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'', ''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal'', ''Kortpad'', ''Kortverhale vir verkenning'', ''Twaalf Afrikaanse Kortverhale'', ''Vlugte'', ''Die jongste Afrikaanse kortverhale'', ''Afrikaanse letterkunde'', ''Uit dorp en veld'', ''Halfeeu'', ''Vuurslag'', ''Vertellers 2'', ''Kort keur'', ''Flitse'' en ''Mooi loop''. Koos Human neem ''Ryk en arm'', ’n fragment uit ''Laat vrugte'', op in sy bloemlesing ''Willekeur''. === Sketse en essays === ''[[Die Afrikaanse gedagte]]''<ref>Malherbe, F.E.J. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> protesteer teen die selfingenomenheid van die predikasies wat so uitbundig toegejuig word op die nasionale feesdae. Nadruk word veral daarop gelê dat waaragtige kultuur ’n vyand is van alle luidrugtigheid en van alle uiterlikheid. Dit wortel in die innerlike en is ’n geestelike besitting waarmee ’n mens nie te koop loop nie. Voordat daar dus sprake kan wees van ’n lewenskragtige Afrikaanse kultuur, moet daar by elke Afrikaner self-kultuur gevind word. Op openhartige wyse word die volksgebreke bespreek, al is hy optimisties oor die toekoms. Hierdie bundel bevat ook essays oor die ontwikkeling in die Afrikaanse letterkunde en oorsigte oor die werk van Nederlandse skrywers soos Stijn Streuvels, Guido Gezelle en Karel van de Woestijne. Hy publiseer ook essays in ''Die stryd om ewewig'',<ref>Murray, A.H. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> waarin hy veral die Afrikaner se strewe na ’n selfstandige kultuur verwoord<ref>Kok, B. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> en die impak van propaganda ontleed, en<ref>Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 10, Februarie-Maart 1956.</ref> ''Delwer en sif'', waarin hy dit veral het oor die <ref>Antonissen, Rob. ''Kern en tooi''. Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk. Elsiesrivier, 1963.</ref> skryfkuns en letterkundige aangeleenthede. In laasgenoemde bundel staan die huldeblyk aan<ref>Kok, B. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> Jan Celliers uit.<ref>Kritzinger, M.S.B. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> ''Mens en woord'' versamel ’n wyd uiteenlopende reeks letterkundige sketse en essays oor Afrikaanse en ander kunstenaars en diverse ander onderwerpe wat voorheen reeds in verskillende publikasies in die Afrikaanse pers verskyn het. ''Mens en woord'' kom in 1950 sterk in aanmerking vir die toekenning van die Hertzogprys vir kritiese prosa en essay, maar daar word eindelik in hierdie jaar nie ’n toekenning gemaak nie. Elize Botha neem die opstel ''Oupa'' uit hierdie bundel op in haar versamelbundel oor ''Afrikaanse essayiste'', veral op grond van die beskrywing van jeuginvloede op hom, terwyl dit ook onthullend is van baie van die kwaliteite wat ons in sy skryfwerk teenkom. ''Swaard van die oomblik'' <ref name="ant17" /> is ’n keuse uit al hierdie sketse en essays, grondig verwerk en met die byvoeging van twee nuwe stukke. Dit is veral die herinnering aan ’n gelukkige plaasjeug wat bekoor.<ref>Van der Walt, P.D. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref>’n Skets van hom word opgeneem in ''Ons reis om die wêreld'', ’n versamelbundel met reissketse saamgestel deur Jac J. Rousseau (skuilnaam van P.J. Nienaber). === Nie-fiksie === Sy belangstelling in die Nederlandse letterkunde en die bande met die Dietse tale blyk uit talle artikels en versamelings uit die werk van skrywers soos Hooft, Vondel en Gezelle. Hy skryf ook inleidings en aantekeninge oor Nederlandse werke soos P.T. Helvetius van den Bergh se ''De neven'' en J.A. Simons-Mees se ''Geloof: drama uit die Hugenotetyd''. Saam met Abel Coetzee skryf hy ''Oorsig van die Nederlandse letterkunde''. Saam met T.J. Haarhoff skryf hy ''The achievement of Afrikaans''. Sy proefskrif oor<ref>Dekker, G. Nuwe Brandwag. Deel 4 no. 4, November 1932 .</ref><ref>Malherbe, F.E.J. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref> ''Die digter Totius: Sy betekenis vir die Afrikaanse letterkunde'' word gepubliseer. Hierin sien hy Totius veral as draer en openbaarder van die Calvinistiese lewensgedagte, terwyl die proefskrif ook in detail Totius se digkuns ondersoek. Sy boekresensies verskyn in verskeie publikasies, waaronder ''Die Volksblad'' en ''Die Nuwe Brandwag''. In sy ontleding van jonger werke, in besonder die vernaamste digbundels, openbaar Van den Heever ’n fyn-ontwikkelde kritiese vermoë. Naas sy skeppende en kritiese aktiwiteite is hy ook werksaam op die algemene historiese terrein met sy omvattende biografie oor <ref>Jansen, E.G. in Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959.</ref>''Generaal J.B.M. Hertzog'' (1943; ook in Engels) en met sy redigering (saam met P. de V. Pienaar) van die driedelige ''Kultuurgeskiedenis van die Afrikaner'' (1945–1950). Hy stel die versamelbundel ''My jeugland'' (1952) saam, waarin hy heelparty skrywers aanmoedig om oor hulle geboortestreek te skryf. Verder is hy aktiewe letterkundige kritikus wat gereeld resensies en artikels plaas in vakkundige tydskrifte en koerante, insluitende ''Helikon'', ''Die Voorligter'', ''Die Vaderland'', ''Die Huisgenoot'', ''Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring'', ''Die Brandwag'', ''Die Volksblad'', ''Die Taalgenoot'', ''Tydskrif vir Letterkunde'', ''Ons Eie Boek'', ''Standpunte'' en ''Lantern''. Sy dagboek, wat na sy dood in besit is van sy dogter, mev. Salome Herbst, bestaan slegs in manuskripvorm. == Eerbewyse == In Augustus 1950 hou die Afrikaanse Skrywerskring ’n huldigingsplegtigheid vir Van den Heever. Grey Kollege ken in 1953 ’n eremedalje as oudleerling tydens die skool se jaarlikse prysuitdeling aan hom toe. Agt maande na sy dood reël die Afrikaanse Skrywerskring ’n huldigingsprogram op sy verjaardag op 27 Februarie 1958 en word ’n bronsplaat as huldeblyk op sy graf onthul. Ook postuum onthul die burgemeester van Johannesburg, Pieter Roos, in 1964 ’n gedenkplaat tot sy eer by sy eertydse woning, Maupertius in Westcliffe. Die [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) hou in 2002, honderd jaar na sy geboorte, ’n huldigingsjaar wat ’n kranslegging op die terrein van die destydse Norvalspont konsentrasiekamp ingesluit het. ’n Bustoer op sy Vrystaatse spore word ook gehou en tydens die ''Volksblad''-kunstefees is daar ’n aanbieding van sy werk. Die April 2003 uitgawe van ''Literator'' bevat ’n omvattende oorsig oor sy werk. Van sy werk word in Duits, Engels en Nederlands vertaal. Sy werk dien ook as inspirasie vir verskeie meesters- en doktorsgrade, insluitende ''Realisme en romantiek in die prosawerk van C.M. van den Heever; ’n kritiese stylondersoek'', waarmee Lucia Minnaar aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys promoveer. C. M. van den Heever publiseer 'n omvangryke oeuvre, waaronder romans, gedigte, essays, asook 'n uitmuntende biografie oor generaal [[J.B.M. Hertzog]]. Sy bekendste romans is ''Somer'' en ''Laat vrugte''; vir laasgenoemde ontvang hy die [[Hertzogprys]] vir prosa in [[1942]]. == Publikasies == Werke wat uit sy pen verskyn sluit in:<ref>Digitale Bibliotheek voor Nederlandse Letteren: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=heev001</ref><ref>Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/c_m__van_den_heever.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111193652/http://www.springbokboeke.co.za/html/c_m__van_den_heever.html |date=11 November 2016 }}</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1926 |''Stemmingsure'' |- |1927 |''Op die plaas'' |- |1928 |''Die nuwe boord'' |- | |''Langs die grootpad'' |- |1930 |''Droogte'' |- |1932 |''Deining'' |- | |''Simson'' |- | |''Die digter Totius: Sy betekenis vir die Afrikaanse letterkunde'' |- |1933 |''Groei'' |- |1934 |''Vuurvlieg en sterre'' |- | |''Oorsig van die Nederlandse letterkunde'' (saam met Abel Coetzee) |- | |''The achievement of Afrikaans'' (saam met T.J. Haarhoff) |- |1935 |''[[Die Afrikaanse gedagte]]'' |- | |''Somer'' |- |1937 |''Kromburg'' |- |1938 |''Aardse vlam'' |- | |''Kruispad'' |- |1939 |''Laat vrugte'' |- |1941 |''Die stryd om ewewig'' |- | |''Gister'' |- |1942 |''Nooit!'' |- | |''Van aangesig tot aangesig'' |- |1943 |''Generaal J.B.M. Hertzog'' |- |1944 |''Anderkant die berge'' |- |1945 |''Kringloop van die winde'' |- | |''Versamelde gedigte'' |- |1946 |''Woestynsand dek die spore'' |- |1947 |''Mens en woord'' |- |1948 |''Die held'' |- |1949 |''Marthinus se roem'' |- |1950 |''Verhalende gedigte'' |- |1951 |''Jeug'' |- | |''Die laaste baken'' |- |1952 |''Vannag kom die ryp'' |- |1953 |''Dirk se oorwinning'' |- |1954 |''Delwer en sif'' |- | |''Swaard van die oomblik'' |- |1955 |''Honderd sonnette'' |- |1956 |''Beelde in die stroom'' |- |1957 |''Versamelde werke: Deel I-VIII'' |- |1971 |''Sewentien verhale van C.M. van den Heever'' (saamgestel deur A.P. Grové) |- |1983 |''Daiel se afskeid'' |- | |''Vyand'' |- | !Samesteller en redakteur |- |1933 |''Bloemlesing uit die gedigte van Guido Gezelle'' |- |1945 |''Kultuurgeskiedenis van die Afrikaner'' (saam met P. de V. Pienaar) |- | |''Bloemlesing uit die gedigte van Joost van den Vondel'' |- |1946 |''Bloemlesing uit die gedigte van P.C. Hooft'' |- |1948 |''Bloemlesing uit die gedigte van Jan F.E. Celliers'' (saam met P.J. Nienaber) |- |1949 |''Keur uit die gedigte van Totius'' |- |1952 |''My jeugland'' |- |1954 |''Uitgesoekte gedigte van Malherbe'' |} == Bronnelys == === Boeke === * Afrikaanse Pers-Boekhandel. ''Flitse''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Tweede uitgawe. Eerste druk, 1965. * Antonissen, Rob. ''Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede.'' Nasou Beperk. Derde hersiene uitgawe. Tweede druk. Elsiesrivier, 1964. * Antonissen, Rob''. Kern en tooi.'' Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk. Elsiesrivier, 1963. * APB-Komitee vir Skoolboeke. ''Die junior digbundel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Sesde druk, 1963. * Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) ''Voorspraak''. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe. Tiende druk, 1994. * Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. ''Skrywers en rigtings''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Eerste uitgawe, 1952. * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1992. * Botha, Elize. ''Afrikaanse essayiste''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Vyfde druk, 1975. * Botha, Elize. ''Prosakroniek.'' Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Brink, André P. ''Vertelkunde''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Buning, Tj. ''Uit ons digkuns''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Nuwe omgewerkte druk, 1960. * Cloete, T.T. ''Faune''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Derde druk, 1971. * Coetzee, Abel. C.M. van den Heever: ''Die wese van sy kuns''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria, 1936. * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.'' Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970. * Dekker, G. ''Causerie en kritiek''. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Eerste druk, 1934. * Dekker, G. ''Oordeel en besinning''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste druk, 1964. * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1983. * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989. * Du Plooy, Heilna. ''C.M. van den Heever (1902–1957)'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1999. * Grobler, Hilda. ''Halfeeu.'' Blokboeke 33. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1980. * Grové, A.P. ''Die duister digter.'' Universiteitspers. Natal, Pietermaritzburg en Durban, 1949. * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988. * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984. * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983. * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Eerste uitgawe, 1998. * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005. * Krige, Uys (red.) ''Afrikaanse versameling''. A.A.M. Stols Uitgevers-maatschappij. Maastricht. Eerste uitgawe, 1937. * Kritzinger, M.S.B. ''Ons jongste letterkunde.'' J.L. van Schaik Bpk. Pretoria. Tweede druk, 1940. * Lategan, F.V. ''Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Johannesburg, 1961. * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica. Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe. Eerste druk, 1973. * Malherbe, F.E.J. ''Aspekte van Afrikaanse literatuur.'' Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Port Elizabeth. Eerste uitgawe, 1940. * Nasionale Pers Beperk. ''Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album''. Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, 1936. * Nienaber, P.J. en Lategan, F.V. ''Afrikaanse natuurpoësie''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Derde druk, 1952. * Nienaber, P.J. (samesteller) ''Digters en digkuns''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Derde druk, 1954. * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers. Kaapstad. Vyfde uitgawe. Sewende druk, 2007. * Nienaber, P.J. ''Gedenkboek C.M. van den Heever 1902–1957''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1959. * Nienaber, P.J. ''Die Hertzogprys Vyftig Jaar.'' Nasionale Boekhandel. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1965. * Nienaber, P.J. ''Hier is ons skrywers!'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Eerste uitgawe, 1949. * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. ''Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Tweede hersiene uitgawe, 1963. * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969. * Nienaber, P.J.; Erasmus, M.C.; Du Plessis, W.K. en Du Plooy, J.L. ''Uit ons letterkunde.'' Afrikaanse Pers- Boekhandel. Sewende druk, 1968. * Opperman, D.J. ''Junior verseboek.'' Nasionale Boekhandel Beperk. Kaapstad. Agste druk, 1960. * Opperman, D.J. ''Wiggelstok''. Nasionale Boekhandel Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1959. * Pheiffer, R.H. ''Woordpaljas.'' Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Derde uitgawe. Derde druk, 1993. * Pienaar, E.C. ''Taal en poësie van die Tweede Afrikaanse Taalbeweging''. Nasionale Pers Beperk. Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein. Vierde vermeerderde druk, 1931. * Schoonees, P.C. ''Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging.'' J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch- Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk). * Schoonees, P.C. ''Tien jaar prosa.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg, 1950. * Smuts, J.P. ''Karakterisering in die Afrikaanse roman''. Hollandsch Afrikaansche Uitgevers Maatschappij. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1975. * Snyman, Henning. ''Kort keur: Abraham H. de Vries''. Reuse-Blokboek 3. Academica. Pretoria Kaapstad  en Johannesburg. Tweede druk, 1983. * Van Coller, H.P. ''Laat vrugte''. Reuse-Blokboek 20. Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe,  1998. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1999. * Van Heerden, Ernst. ''C.M. van den Heever.'' in Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel''. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969. * Van Heerden, Ernst. ''Rekenskap''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe. Tweede druk, 1971. === Vakkundige artikels === *Botha, E. 2003. Vrouekarakters in enkele prosawerke van CM van den Heever. ''Literator.'' *Coetzee, Carli. 1997. The Afrikaans Farm Novel and Idealised Sons- CM van den Heever's Farm Novels as Narratives of the Nation. ''Alternation.'' *Du Plooy, Heilna. 2003. Spore in die sand – ’n herbeskouing van die oeuvre van CM van den Heever. ''Literator.'' *Odendaal, Bernard. 2003. Waardepeilings van die digkuns van CM van den Heever. ''Literator.'' === Tydskrifte en koerante === * Botha, Elize. ''Gedagtes oor die Groot Afrikaanse Roman.'' Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang  28 no. 2, Junie 1988. * Cloete, T.T. ’''n Vignet vir die digter C.M. van den Heever.'' Standpunte. Nuwe reeks 16, Februarie- April 1957. * Du Randt, W.S.H. ''Die tema van bevryding in ‘Laat vrugte'.'' Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 33 no. 3, September 1993. * Haarhoff, T.J. ''Christiaan Maurits van den Heever.'' Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse  Letterkunde te Leiden 1957–1958. * Heyns, J.D. ''’n Vergelyking tussen C.M. van den Heever se ‘Somer’ (1935) en André Letoit se ‘Somer II’ (1985)''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2, Mei 1991. * Hudson, C.W. ''Die gestalte in die poësie van C.M. van den Heever''. Tydskrif vir Letterkunde.  Jaargang 2 no. 1, Februarie 1964. * Klopper, Albert. ''’Om laaste te kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 4, November 1987. * Opperman, D.J. ''C.M. van den Heever as digter.'' Standpunte, Reeks 1 no. 3 1945. * Pieterse, Henning. ''Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 3, Augustus 1991. * Prins, M.J. ''’Halfeeu’ byeengebring deur P.G. du Plessis''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no.1, Februarie 1981. * Prins, M.J. ''’Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’ byeengebring deur A.P. Grové''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986. * Prins, M.J. ’''Laat vrugte’ van C.M. van den Heever''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 2, Mei 1986. * Smith, M.E. ''’Om laaste kan lag’ saamgestel deur Pirow Bekker''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 2, Mei 1987. === Internet === * {{cite news |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/02/27/4/13.html |title=Van den Heevers word onthou |publisher=[[Die Burger]] (Landelik, bl. 4) |date=27 Februarie 2002 |archive-url=https://archive.is/20140719022420/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/02/27/4/13.html |archive-date=19 Julie 2014 |access-date=14 November 2016 |url-status=dead }} * {{cite news |url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/03/25/8/10.html |title=Zoeloe-gedig kroon van Van den Heever-oeuvre |author=Kannemeyer, J.C. |publisher=[[Beeld]] (Kalender, bl. 8) |date=25 Maart 1993 |archive-url=https://archive.is/20140719022310/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/03/25/8/10.html |archive-date=19 Julie 2014 |access-date=14 November 2016 |url-status=live }} * Liebenberg, Otto Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/03/1/7/3.html * LitNet ATKV-Skrywersalbum 25. Junie 2014: http://www.litnet.co.za/cm-van-den-heever-19021957/ * {{cite news |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2010/07/24/BJ/15/NewsBJ012-001-StoryA-BY.html |title=Die ewige Van den Heever |author=Marais, Loftus |publisher=[[Die Burger]] |archive-url=https://archive.is/20140719023736/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2010/07/24/BJ/15/NewsBJ012-001-StoryA-BY.html |archive-date=19 Julie 2014 |access-date=14 November 2016 |url-status=live }} * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/02/27/2/7.html * {{cite news |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/02/27/8/10.html |title=C.M. van den Heever (100) |publisher=[[Volksblad]] (bl. 8) |date=27 Februarie 2002 |archive-url=https://archive.is/20140716190246/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/02/27/8/10.html |archive-date=16 Julie 2014 |access-date=14 November 2016 |url-status=live }} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Dertigers}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van den Heever, C.M.}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1902]] [[Kategorie:Sterftes in 1957]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse digters]] d6wilzl3aoxa68lirjfnhvza60nj3uv 0 15635 2924679 2924288 2026-08-13T11:08:38Z Jcb 223 2924679 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Hennie Aucamp | bynaam = | beeld = Hennie Aucamp.jpg | beeldbeskrywing = Hennie Aucamp, 2013. | onderskrif = Hennie Aucamp in 2013. | geboortenaam = Hendrik Christoffel Lourens Aucamp | geboortedatum = [[20 Januarie]] [[1934]] | geboorteplek = [[Dordrecht, Oos-Kaap]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|2014|3|20|1934|1|20|df=y}} | sterfteplek = [[Kaapstad]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ner | beroep = Digter, skrywer | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = Verskeie, sien teks. | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Hennie Aucamp''' ([[20 Januarie]] [[1934]] – [[20 Maart]] [[2014]]) was 'n bekroonde [[Afrikaanse skrywer]] en [[digter]] en [[skrywer]] van hoofsaaklik [[kortverhaal|kortverhale]].<ref name=":0">http://www.esaach.org.za/index.php?title=Aucamp,_Hennie_(Hendrik_Christoffel_Lourens{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daar is ook al na hom verwys as 'die vader van die Suid-Afrikaanse letterkundige kabaret'<ref>[http://www.nb.co.za/listing/aucamp/164/ NB-uitgewers: Hennie Aucamp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091025103229/http://www.nb.co.za/listing/aucamp/164 |date=25 Oktober 2009 }}, verkry op 4 Julie 2009.</ref> en hy het 'n belangrike plek onder die beoefenaars van die Afrikaanse kontreikuns beklee.<ref>{{Cite web |url=http://www.netwerk24.com/Vermaak/Hennie-Aucamp-Kenners-en-kollegas-bring-hulde-20140120 |title=argiefkopie |access-date= 4 Oktober 2016 |archive-date= 3 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003052843/https://www.netwerk24.com/Vermaak/Hennie-Aucamp-Kenners-en-kollegas-bring-hulde-20140120 |url-status=dead }}</ref> Hennie Aucamp was by uitstek 'n belese kortverhaalskrywer, maar het ook heelwat sterk verhoogtekste gelewer, veral vir die kabaretgenre – onder meer '' 'n Brommer in die boord'', ''Die sewe doodsondes'', ''Met permissie gesê'' en ''Slegs vir almal''. Sy werk is ook gewild vir prosa-aanbiedings en talle van sy gedigte is getoonset. Die Afrikaanse sangeres [[Amanda Strydom]] het hom as haar mentor beskou. In 1982 is hy met die [[Hertzogprys]] vir sy prosawerk bekroon, en in 2004 met die Fleur du Cap-toekenning vir sy lewenslange bydrae tot die groei en ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse teater.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Lewe en werk == Hendrik Christoffel Lourens Aucamp is op 20 Januarie 1934 op [[Dordrecht, Oos-Kaap|Dordrecht]] in die [[Kaapprovinsie]] gebore<ref name=":1">http://esat.sun.ac.za/index.php/Hennie_Aucamp</ref> as een van twee kinders. Sy ma was ’n nooi Coetzee en hy het ’n suster, Rina. Hy word groot op die plaas Rust-mijn-ziel op die Stormberg-hoogland in die distrik [[Jamestown, Oos-Kaap|Jamestown]]. Van substanderd A af gaan hy op die dorp skool, waar hy in die week in die koshuis inwoon. Sy onderwyseres op laerskool moedig hom aan om versies te skryf en sy stuur dit vir ''[[Die Jongspan]]'', wat dit in Maart [[1946]] publiseer toe Hennie slegs elf jaar oud was. In [[1951]] [[matrikuleer]] hy aan die Jamestown Hoërskool, waar die skrywer [[Jan Rabie]] vir ’n ruk ’n onderwyser was. Vanaf [[1952]] studeer hy Afrikaanse, Engels en Drama aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] waar hy die [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in [[1955]], die B.A. Honneurs-graad in [[1956]], die Hoër Onderwysdiploma in [[1957]] en die [[Magister Artium|M.A.-graad]] in [[1958]] (met lof) behaal met ’n studie oor ''Die poësie van Ernst van Heerden''. In [[1959]] en [[1960]] bring hy as toeris sowat tien maande in [[Europa]] deur, waar hy kennis maak met die goue era van die teater en veral in Londen klassieke werke te siene kry. Hy is daarna vir ’n periode tydelike lektor aan die Fakulteit van Opvoedkunde op Stellenbosch en in [[Kaapstad]] en tree dan op as onderwyser op Stellenbosch (in die Lückhoffskool vir Kleurlinge), sy tuisdorp Jamestown, [[Cradock]] en in [[Rondebosch]]. Vanaf Oktober [[1963]] tot Junie [[1964]] studeer hy letterkunde-onderwys op hoërskole aan die Katolieke Universiteit van Leuven in [[België]].<ref>http://www.stellenboschwriters.com/aucamph.html</ref> Sedert middel 1964 is hy dosent en sedert [[1983]] departementshoof in Opvoedkunde aan die Universiteit van Stellenbosch.<ref name=":0" /> Op Stellenbosch bly hy vir baie jare in die Molenvliet-woonstelkompleks, waar die digter [[Lina Spies]] een van sy bure is. In [[1974]] promoveer hy met lof (D.Ed.-graad) aan hierdie universiteit met die proefskrif ''’n Ondersoek na die doeltreffendheid van die eksterne'' ''eksaminering van voorgeskrewe letterkunde vir Afrikaans Hoër in die Kaaplandse Senior Sertifikaat''. Vir die Taalfeesprogram in [[1975]] in die [[Paarl]] is hy die samesteller van ’n program onder die titel ''Om Boer te wees''. Hierdie program bied ’n beeld van die boer soos vervat in die [[Afrikaners|Afrikaner]] se letterkunde en preliterêre erfgoed. In 1979 ontvang hy ’n beurs vir buitelandse studie en hy studeer dan in [[New York Stad|New York]] in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] aan die Teachers College en die Columbia University, waar hy die spesialisasiekursusse volg in The writing of drama, Professional and Educational Writing en Popular Fiction. Hy onderneem in die begin van [[1982]] ’n kabarettoer na [[Nederland]] en [[Duitsland]]. In [[1986]] word hy aangestel as medeprofessor en hoof van die Departement Afrikaans en tree dan aan die einde van [[1993]] af as hoogleraar by die Universiteit van Stellenbosch.<ref name=":2">http://www.litnet.co.za/hennie-aucamp-1934/</ref> Hierna verhuis hy na ’n woonstel in [[Tamboerskloof]] in [[Kaapstad]] en wy hom daarna voltyds aan sy skryfwerk. Hy ondergaan in hierdie tyd ’n knievervanging, wat sy mobiliteit bemoeilik. Tot 2006 is hy besonder aktief as resensent van nuwe boeke vir verskeie tydskrifte en koerante. In April [[2011]] het hy ’n [[Beroerte|beroerte-aanval]] en hoewel hy weer herstel, het hierdie gebeurtenis ’n groot impak op sy gesondheid en lewenswyse. Hierna kan hy nie meer bestuur nie en moet sy motor verkoop, waarna ’n motoris oor sy regtervoet ry en sy mobiliteit verder belemmer. Noodgedwonge moet hy sy woonstel in Tamboerskloof ontruim en trek na ’n ander woonstel, omdat hy nie meer trappe kan klim nie. Daar is ook gebrekkige koördinasie in sy regterhand en sy geheue is aangetas, wat dit vir hom toenemend moeilik maak om te skryf. [[Lêer:Jong Hennie Aucamp.jpg|links|duimnael|'n Jong Hennie Aucamp]] Hy skryf sy hele omvangryke [[oeuvre]] met die hand en gebruik nooit ’n [[tikmasjien]] of ’n [[rekenaar]] nie. So is hy dan altyd afhanklik van die hulp van tiksters om sy manuskripte persklaar te maak. Dwarsdeur sy lewe is hy ook ’n entoesiastiese korrespondent wat briewe skryf (en ontvang) van baie van die leidende persoonlikhede in die land en ook van die buiteland. Hennie Aucamp is Donderdagnag 20 Maart 2014 in sy woonstel in Kloofstraat in Kaapstad oorlede.<ref name=":2" /> == Skryfwerk == === Kortverhale === As letterkundige, opvoedkundige en veelsydige skrywer van veral korter vorme, publiseer hy oor ’n breë spektrum, wat insluit verhale, essays, toneel- en kabarettekste, lirieke, aforismes, dagboeke, gedigte en resensies. Reeds in standerd twee begin hy skryf wanneer ''[[Die Jongspan]]'' van sy gediggies publiseer, waarna vanaf [[1949]] verhale in ''Die Naweek'' en ''Die Huisvrou'' volg en in sy matriekjaar verskyn sy eerste verhaal in [[Huisgenoot|''Die Huisgenoot'']]. Van hierdie kortverhale (getipeer as landelike sketse en vertellings) word opgeneem in sy debuutbundel ''Een somermiddag'', wat ’n plaas en die platteland as agtergrond het vir jeugherinneringe. Eitemal skryf ’n kort voorwoord vir hierdie bundel, waarin hy reeds die aandag vestig op die gevoeligheid van Aucamp se woordgebruik. ''Die hartseerwals'' is ’n groot vooruitgang op hierdie debuut. Soos die titel aandui, staan die verhale in die bundel almal in die gees van een of ander hartseer gebeurtenis. Die titel ''Spitsuur'' roep kennelik die grootstadlewe op en Aucamp verbreed hier sy tematiek en aanslag. Die bundel is in drie dele verdeel, waar die verhale in die eerste deel die problematiek van die individu aanspreek soos hulle dit in herinnerings ervaar, die tweede deel simbolies-allegoriese verhale is wat bewustelik met die surrealistiese eksperimenteer en die derde deel ’n aantal beelde van eensame mense skep.<ref>Van Heerden, Ernst. Standpunte. Nuwe reeks 77, Junie 1968</ref> ''’n Bruidsbed vir tant Nonnie'' bevat verhale in drie afdelings. In die eerste afdeling is die lewe en dood die oorheersende tema, met die titelverhaal ’n hoogtepunt. Die tweede afdeling werk hoofsaaklik met die kontras tussen tyd en ruimte, waar die karakters teruggryp na die verlede en die geluk of liefde onthou wat hulle toe ervaar het. In die derde afdeling is daar twee verhale wat aanpassing as tema het. ’n Tafelberg-prys word in [[1970]] vir ''’n Bruidsbed vir Tant Nonnie'' toegeken.<ref name="brink">Brink, André P. ''Voorlopige Rapport.'' Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1976</ref><ref>Cloete, T.T. Standpunte. Nuwe reeks 92, Desember 1970</ref> Saam met [[Margaret Bakkes]]<ref name=":3">NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/Authors/164 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116102527/http://www.nb.co.za/Authors/164 |date=16 November 2016 }}</ref> bundel hy in ''’n Baksel in die more'' kortverhale oor die [[Stormberg]]e, met ''Want kyk, die bruidegom is hier'' wat wentel rondom die verhouding van ’n ouma en ’n kind.<ref name="bouwer">Bouwer, Alba. Sarie Marais, 21 November 1973</ref><ref>Coetzee, A.J. Rapport, 25 November 1973</ref><ref>De Vries, Abraham. Die Huisgenoot, 12 Julie 1974</ref> Die bundel ''Hongerblom'' bevat vyf elegieë (treurliedere) en is ’n besondere hoogtepunt in sy werk. Soos die beskrywing “elegieë” reeds aandui het die verhale almal met verganklikheid en die dood te doen. Die titel van die bundel vind weerklank in die terugkerende motief van blomme in die verskillende verhale, terwyl die “honger” gestalte vind in die roofdier-motief en die uitreik na son en genade (liefde en aanvaarding) wat ook in verskeie verhale te vinde is. In die bundel kom die subtiele mengsel van woede en weemoed oor die verganklikheid van die mooie fyn aan die woord.<ref name="botha">Botha, Elize. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 1, April 1976</ref><ref name="bouwer" /><ref name="brink" /><ref>Spies, Lina. Standpunte. Nuwe reeks 105, Februarie 1973</ref> Hierdie bundel word onder andere in Duits vertaal. ''Hongerblom'' verower saam met ''Wolwedans'' die [[W.A. Hofmeyr-prys]] in 1974. ''Wolwedans'' bevat ’n bonte verskeidenheid van kunsvorme (kortverhale, sketse, gedigte en selfs ’n eenbedryf), waarin die styl wissel tussen ironies, bytend, satiries en geestig. Deur hierdie veelvoud word menswees ondersoek en word die mens agter sy masker ontbloot.<ref name="botha" /><ref name="brink" /><ref>De Vries, Abraham. Die Huisgenoot, 10 Mei 1974</ref> ''Dooierus'' kan stagnasie of die rus van die dooies beteken maar ook sekuur aanlê op die teiken, terwyl dit ook balans impliseer. Die temas van die verhale is onder andere die eensaamheid en angs van gefrustreerde mense, met die Stormberge wat dikwels as agtergrond dien. In hierdie verhale bemoei Aucamp hom vir die eerste keer werklik met die tydshantering in die kortverhaal, veral om die chronologie van verskillende belewenisse wat oor verskeie tye plaasvind, op te hef ten einde so beter die samehang en betekenis hieruit te haal.<ref>Botha, Elize. Beeld, 31 Januarie 1977</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 7 November 1976</ref><ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg</ref> Die titel van ''Enkelvlug'' verwys daarna dat daar vir hierdie lewe nie ’n retoer is nie, terwyl dit ook die enkeling en eensaamheid suggereer en “vlug” ook die konsep van weghardloop bevat. Die bundel bevat dan ook verhale oor mense besig met hulle alleenreis deur die troostelose wêreld. Aucamp situeer agt van die tien verhale binne ’n fisiese reis, waarbinne die emosionele reis voltrek word.<ref>Botha, Johann. Beeld, 6 November 1978</ref><ref>Brink, André P. Rapport, 26 November 1978</ref><ref>Brink, André P. ''Tweede Voorlopige Rapport''. Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref> ''Volmink'' vat in sy titel die teenpole van “volmaak” en “vermink” saam. In hierdie bundel word veral die gestroopte mens ondersoek, wat in sy emosionele naaktheid met groot deernis behandel word. Die oorwegende boodskap is dat ons genade met ander moet hê, omdat almal iewers tussen volmaak en vermink is. Onderliggende temas is ook eensaamheid en die erotiek.<ref>Roos, Henriette Beeld, 23 November 1981</ref><ref name="smuts">Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982</ref> Aucamp kry in 1982 die [[Hertzogprys]] vir al sy gepubliseerde prosawerke tot op daardie datum, te wete ''Een somermiddag'', ''Die hartseerwals'', ''Spitsuur'', ''Karnaatjie'', ''’n Bruidsbed vir Tant Nonnie'', ''Hongerblom'', ''Wolwedans'', ''Dooierus'', ''Enkelvlug'' en ''Volmink''.<ref name=":1" /> ''Wat bly oor van soene?'' bevat weer hoofsaaklik herinnering- en belydeniskuns, maar hier is daar kennelik ’n ouer en wyser verteller aan die woord. Die titel word herlei na Brecht se vraag, “Wonde laat letsels, maar wat bly oor van soene?”, met die implikasie dat intimiteit tussen mense vergaan. Aucamp beeld hier die melodrama en seksualiteit uit, maar altyd binne die subtiliteit wat sy kuns kenmerk. Hy sê self in ’n onderhoud met Koos Prinsloo in ''Beeld'' van 20 Januarie 1986 dat dit hier gaan om die bankrotskap van seks en liefde, teenoor die beswerende krag van kreatiwiteit. Die soektog na vervulling en die futiliteit daarvan onderlê dan die verhale, met die lewe en letterkunde wat ten nouste aan mekaar verbonde is.<ref>Brink, André P. Rapport, 5 Oktober 1986</ref><ref>De Vries, Abraham. Die Burger. 23 Oktober 1986</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987</ref> ''Dalk gaan niks verlore nie'' se titel is ontleen aan die sterftoneel binne [[N.P. van Wyk Louw]] se ''Germanicus''. Die bundel bevat werk wat verskeie genres en stylvorms oorspan, wat deur omvattende intertekstualiteit gekenmerk word.<ref>De Lange, Johann. Insig, Augustus 1992</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref><ref>Pakendorf, Gunter. Die Burger, 3 November 1992</ref><ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993</ref><ref>Venter, L.S. Rapport, 22 November 1992</ref> ''Gewis is alles net ’n grap'' sluit by die twee vorige bundels aan deur die geografiese gebondenheid in die Stormberge, Stellenbosch en Kaapstad en die skrynende indring in die individuele pyn. ’n Deurlopende tema is die skildering van die menslike ervaring van die skadukant van die lewe, deurgaans met insig en empatie geteken met die wete dat soortgelyke gebeure maklik op elkeen se lewensweg kon gekom het.<ref>De Vries, Abraham H. Die Burger, 22 Februarie 1995</ref><ref>Wybenga, Gretel. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 1, Februarie 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Rapport, 12 Februarie 1995</ref><ref>Grové, Henriette. Insig, Mei 1995</ref> In ''Ook skaduwees laat spore'' maak Aucamp ’n keuse uit die meer populêre kortverhale wat hy in die jare 1959–1970 geskryf het en wat in tydskrifte soos ''Sarie Marais'' en ''Die Huisgenoot'' gepubliseer is of oor die radio voorgelees is. Weens tematiek of ander oorwegings het hierdie verhale egter nie ingepas in die bundels wat hy in hierdie tyd saamgestel het nie. Oor die algemeen staan hierdie verhale egter nie stilisties agter by verhale wat wel opgeneem is nie en dit is ook duidelik dat sommige van hierdie verhale later ontwikkel het in ander bekende verhale. Die oorheersende tema is brose menslike verhoudings.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 9 Julie 2000</ref> Die letterkundige [[Elize Botha]] maak ’n keuse uit Hennie Aucamp se werk wat as ''In een kraal'' gepubliseer word, terwyl [[Charles Fryer]] se keuse as ''Brandglas''<ref>Brink, André P. Rapport, 20 Maart 1988</ref> verskyn. ’n Keur uit sy werk, vanaf ''Hartseerwals'' tot ''Volmink'', word deur Ian Ferguson in Engels vertaal en in 1983 onder die ''House visits'' gepubliseer.<ref>Ferguson, Ian. Rapport, 22 Mei 1983</ref><ref>Smuts, J.P. Die Burger, 7 Julie 1983</ref><ref name="smuts" /> Van sy kortverhale en sketse word opgeneem in versamelbundels soos ''Die Afrikaanse Kortverhaalboek'', ''Kompas'', ''Steekbaard'', ''Vertellers 1 en 2,'' ''Op Afrikaanse werf'', ''Kortverhale vir verkenning'', ''Windroos'', ''Mosaïek'', ''Op hulle stukke'', ''Borde borde boordevol'', ''Vuurslag'', ''Allegaartjie'', ''Soort soek soort'', ''Uit die kontreie vandaan'', ''Trekvoëls'', ''Willekeur'', ''Kleinbegin in die prosa'', ''Kort keur'', ''Majesteit, die kat'', ''Stad en stedelig'' en ''The Heinemann book of South African short stories'', om slegs ’n paar te noem. In ''Rooi'', ’n versamelbundel van sketse en essays deur prominente skrywers (hoofsaaklik [[Sestigers]]), word vier sketse en essays van hom opgeneem, naamlik ''Sy naam moet hy nog kry'', ''Die handskoen'', ''’n Verdwaalde somerdag'' en ''Die vals noot in die herinnering''. Sommige hiervan het tussen [[1962]] en 1964 in ''Die Huisvrou'' verskyn. Verskeie van sy kortverhale verskyn in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'', ''Kol'' en ''Tydskrif vir Letterkunde''. === Ander prosa === Aucamp skryf ook verskeie ander vorme van prosa. ''Karnaatjie'' bundel sketse oor reise na [[Ierland]], [[Spanje]], [[Oostenryk]], [[Vlaandere]] en [[Italië]], terwyl hy ook met die sketse ''Winter op die Stormberge'' en ''In die Vloorvlei'' ’n verkenning van plaaslike milieus onderneem. ’n Uitspraak in die skets ''Grüss Gott'' tipeer Aucamp se reisliteratuur en lewensbeskouing, naamlik dat jy van toeris na reisiger promoveer wanneer jy volledig katalisator geword het en alles wat die oog sien en die oor hoor vergeestelik. ''In lande ver vandaan'' is sy reisjoernaal van ’n reis deur die Oosterse lande [[China]], [[Tibet]] en [[Nepal]].<ref>John, Philip. Beeld, 14 Januarie 2002</ref> ''’n Boekreis ver'' bevat sy leeservarings van ’n aantal Afrikaanse skrywers. Hierdie is ’n spesiale publikasie om [[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg]] se veertigste bestaansjaar te vier en die boek is dus nie in die handel beskikbaar gemaak nie. Die opstel waarop die uitgawe gebaseer word, is oorspronklik as praatjie aangebied voor Die Vriende van die Biblioteek in [[Bellville]] op [[25 Oktober]] [[1990]], waarna dit aangevul en uitgebrei is. ''Rampe in die ruigte'' bevat ’n sewetal fabels oor eietydse probleemtemas. Die konvensie van die fabel, om menslike eienskappe aan diere toe te ken, word hier met groot sukses beoefen. Deur hierdie middel lewer hy kommentaar op die Suid-Afrikaanse werklikheid en verskaf ook stof tot nadenke oor sedelike verval, die behoud van nugterheid te midde van emosionele beproewings en misbruik van militêre mag.<ref>Botha, Willem M. Insig, April 1997</ref><ref>Malan, Lucas. Rapport, 12 Januarie 1997</ref><ref>Visagie, Andries, Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 4, Augustus 1997</ref><ref>Wybenga, Gretel. Beeld, 16 Desember 1996</ref> ''Woorde wat wond'' is ’n bundel wat sy geleentheidstukke oor die randkultuur saambundel, onder andere sy praatjies by die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]] oor “musiek en liriek” en sy lesing as gasdosent by die Letterkundige Laboratorium in Stellenbosch oor die vertolking van ligte musiek en die ballade. Hierdie bundel bevat ook kabarettekste. Hy maak voorbrand vir ’n wyer definisie van wat kultuur en literatuur behels, omdat die tradisionele opvattinge te eng raak vir die verskillende vorme van geestesuitinge van die twintigste eeu en lewer sodoende baanbrekerswerk in hierdie verband.<ref>Snyman, Henning, Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 4, November 1984</ref> ''Kommerkrale'' is kort prosatekste waarin Aucamp die alfabet neem en by elke letter ’n kernbegrip vind en ’n kort stuk daaroor skryf, as kunsvorm soortgelyk aan die gelykenisse wat in die Bybel aangetref word, gemeng met die anekdotiese en die grappige.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 31 Desember 1989</ref><ref>Spies, Lina. Die Burger, 7 Desember 1989</ref> ''Pluk die dag'' bevat kort meditasies (aforismes of spreuke), waarin lewenswaarhede in kort en bondige manier geformuleer word en hy goed daarin slaag om die cliché te vermy.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 27 Maart 1994</ref><ref>Scholtz, Merwe, Die Burger, 1 Maart 1994</ref> Van sy veertiende jaar af hou Aucamp al dagboek en uittreksels uit sy latere dagboeke word dan uitgegee as ''Gekaapte tyd'' (September [[1994]] tot April [[1995]] – wat in [[1997]] bekroon word met die [[Recht Malanprys|Recht Malan-prys]]<ref>Pieterse, H.J. Rapport, 2 Junie 1996</ref><ref>Viljoen, Louise. Insig, Mei 1996</ref>), ''Allersiele''<ref>Venter, L.S. Rapport, 26 Oktober 1997</ref><ref>Olivier, Fanie. Beeld, 18 Augustus 1997</ref> (Mei 1995 tot Februarie [[1996]]) en ''Skuinslig''<ref>Visagie, Andries, Beeld, 15 Maart 2004</ref> (Maart 1996 tot April 1997). Hierdie egodokumente is ryk aan verwysings, portretstudies (van straatkarakters tot vooraanstaande persoonlikhede), kommentaar op en kommer oor aktuele kwessies en essayistiese en aforistiese gedeeltes. Sy kunsbeskouing word al geselsende op boeiende wyse aangebied en sy landskap- en natuurbeskouings getuig van ’n besonder skerp waarnemingsvermoë. Die dagboekdissipline word hier ’n uiting van die wondere, die mistiek, die kwellings en die banaliteite van die lewe. “''In die vroegte''” bevat outobiografiese herinneringe in essayistiese formaat en besinninge oor sy skryfkuns. In ''Bly te kenne'' skryf hy persoonlike huldeblyke oor verskeie mense wat ’n impak op sy lewe gemaak het, onder andere [[Audrey Blignault]], [[M.E.R.|M.E.R]]., dr. Con de Villiers, [[Anna Neethling-Pohl]], [[Anna de Villiers]], [[Uys Krige]], [[W.A. de Klerk]], [[Ernst van Heerden]], Robert Mohr en [[Stephan Bouwer]].<ref>John, Philip. Beeld, 3 Desember 2001</ref> In ''Beeltenis verbode'' laat hy hom literêr-teoreties uit oor die praktyk van dagboeke en outobiografieë, wat met die besondere insig en wye kennis daarin ’n belangrike bydrae maak tot die in-diepte letterkundige gesprek in Afrikaans.<ref>Wybenga, Gretel, Beeld, 24 Augustus 1998</ref> ’n Keur uit sy briewe tussen 1958 en 2011 aan verskeie van die leidende figure in die Afrikaanse kultuurlewe word uitgegee as ''Mits dese wil ek vir jou sê'', waar die titel ’n aanhaling is uit ’n bekende gedig van [[Boerneef]]. Die boek bevat ook ’n inleidende oorsig oor sy lewe en werk en ’n omvattende persoonsregister. Amper al die bekende figure in die Afrikaanse wêreld van die letterkunde, teater en beeldende kunste uit die afgelope halfeeu kom in hierdie register voor. As die briewe nie aan hulle gerig is nie, word daar wel met waardering na hulle verwys. Daar is ook twee dele met foto’s op glanspapier. Hoewel daar talle verklarende voetnote by die briewe is, kon die boek gebaat het by agtergrond oor sekere voorvalle waarna in die briewe verwys word, sodat die konteks waaruit die korrespondensie ontstaan duideliker na vore kon kom. In die briewe staan die trefseker woordgebruik uit en word baie belangrike kwessies aangeraak, sodat die bundel terselfdertyd ’n oorsig word van die belangrikste kultuurkwessies van sy tyd.<ref>Hugo, Daniel. Rapport, 7 April 2013</ref><ref>Van Aardt, Peet. Tydskrif vir Letterkunde. Vierde reeks Jaargang 51 no. 1 Herfs 2014</ref> Aucamp lewer talle artikels vir vakwetenskaplike tydskrifte soos ''Standpunte'', ''Klasgids'', ''Tydskrif vir letterkunde'', ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' en ''New Contrast''. Van hierdie artikels is opgeneem in sy vakkundige bundel ''Kort voor lank'', waarin hy dit veral het oor verskillende aspekte van die onderrig van Afrikaans en oor die aard van die kortverhaal. ''Die blote storie'' en ''Die blote storie 2'' is werkboeke vir kortverhaalskrywers.<ref>Heese, Marié. Die Burger, 26 Julie 1986</ref> ''Dagblad'' is ’n versameling van sy dagbladresensies en artikels tussen [[1968]] en 1986.<ref>Malan, Charles. Insig, Januarie 1988</ref> ''Windperd'' ''is'' ’n bundel met opstelle oor kreatiewe skryfwerk, waar die teikengehoor almal is wat ''ge''moeid is by skryf, van instrukteur tot leerling en student. Hy besin oor enkele kwelvrae soos die verband tussen kreatiwiteit en ander faktore soos kunssinnigheid, intelligensie, denke, emosies en oorspronklikheid.<ref>Malan, Lucas. Rapport, 18 Oktober 1992</ref> ''Oor en weer'' is ’n keur uit al die onderhoude wat oor die jare met hom gevoer is, waarin hy groter duidelikheid gee oor sy eie oeuvre en ook oor die skryfkuns, veral van kortverhale.<ref>De Jager, Shaun. Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 49 no. 1, Herfs 2012</ref><ref>Human, Thys. Rapport, 6 Junie 2010</ref><ref>Kleyn, Leti. Beeld, 7 Junie 2010</ref> ''Lendetaal'' (met die subtitel ''Homoërotiek in die kunste en letterkunde'') is ’n versameling van essays oor die homoërotiese, waarin ’n wye verskeidenheid temas, werke en kunstenaars betrek word. ''Koffer in Berlyn'' is die eerste bundel in Afrikaans met essays wat uitsluitlik oor die kabaret handel. Aan die hand van die denkbeeldige kabaret ''Dans op ’n vulkaan'' gee hy verder verduidelikings oor die integrasie tussen beeld, musiek en woord en bespreek hy die geskiedenis van die kabaret, invloede, temas, skeppers en spelers en ’n magdom ander inligting oor hierdie kunsvorm. Ingeweef in die essays is ook lewenswyshede en verrassende insigte oor kuns en die kultuur in die algemeen, wat hierdie ’n besondere naslaanwerk maak.<ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Vierde reeks 50 (2) Lente 2013</ref><ref>Rust, Riette. Rapport, 3 Februarie 2013</ref><ref>Schoombie, Schalk. Beeld, 4 Februarie 2013</ref> Aucamp vertaal Jack Schaefer se ''Ou Ramon'' in Afrikaans. Hy is ook verantwoordelik vir verskeie versamelbundels, waaronder ''M.E.R. 100'' (’n keuse uit die werk van M.E.R.) en die versamelbundels met kortverhale ''Bolder'', ''Blommetjie gedenk aan my'', ''Die bruid en ander verhale'' (die tien wenverhale in ''[[De Kat]]'' en Potpourri se kortverhaalwedstryd van [[1988]], waarvoor hy ’n inleiding skryf), ''Wisselstroom'' (’n bloemlesing homoërotiese verhale<ref>Pakendorf, Gunther. Die Burger, 18 Oktober 1990</ref>), ''Vuurslag'' (’n versameling kort-kortverhale<ref>Malan, Lucas. Rapport, 10 November 1991</ref><ref>Van der Merwe, C.N. Die Burger, 10 Desember 1991</ref>), ''Sewe sondes, nee meer'' (met verhale van plaaslike skrywers en buitelanders in vertaling, wat die sewe doodsondes en ander sondes illustreer<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 21 Januarie 1996</ref><ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref>), ''Wys my waar is Timboektoe'' (verhale oor verskeie aspekte van Afrika in 25 afdelings met temas soos woestyne, droogte, wild en wolke, reën en plantegroei, diere, siektes, berge, see, jag, konflik en geweld<ref>Botha, Elize. Beeld, 1 September 1997</ref><ref>Engelbrecht, Theunis. Kalender, 2 Julie 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. Rapport, 31 Augustus 1997</ref><ref>Kannemeyer, J.C. ''Op weg na 2000''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref>) en ''Borde borde boordevol'' (verhale en essays oor kos<ref>Aldrich, Elsabe. Insig, November 1998</ref><ref>Cilliers, Cecile. Beeld, 12 Oktober 1998</ref>). Sy belangstelling in sy streek van herkoms blyk onder andere uit die bundel ''Op die Stormberge'', waarin hy sketse en essays van verskeie skrywers oor hierdie streek saambundel en ook van sy eie werk opneem. === Drama === Op die gebied van die drama maak Aucamp aanvanklik ’n groot impak met sy kabarette, tot op daardie stadium ’n verwaarloosde vorm in Afrikaans, waarna hy ook dramas en radiodramas skryf. Dit is nie ’n oordrywing om hom as die vader van die Afrikaanse kabaret te beskou nie.<ref>http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/469/630</ref> In ''Die lewe is ’n grenshotel'' bundel hy ryme wat veral vir kabaret gebruik kan word en begin daarmee met die oopbreek van die letterkunde om ook liedjies in te sluit, wat dan weer terugkeer na die oorsprong van poësie as kunsvorm wat aanvanklik gesing is.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 18 no. 2, Junie 1978</ref><ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 17 no. 2, Mei 1979</ref> ’n kabaretopvoering wat hoofsaaklik op hierdie liedere gebaseer is, word in [[1979]] deur [[Swaruk|SWARUK]] in [[Windhoek]] op die planke gebring. ''Teen latenstyd'' is ’n soortgelyke bundel met lirieke. ''Met permissie gesê'' is die eerste volwaardige kabaretteks wat in Afrikaans gepubliseer word. Die sosiale kommentaar hierin is gerig teen dwaashede in die volkslewe en die liedjies beïndruk met talle slim woordspelings. Daar is veral twee hooftemas, naamlik die stryd tussen die vleeslike en die geestelike en die oorlogsituasie aan die grens en die oorlewing van die Afrikaner in Suid-Afrika. Die tweede deel van die kabaret bind die temas saam in die sentrale gegewe van ’n skoonheidswedstryd wat deur Miss Konsepsie gewen word.<ref>Bruwer, Johan. Rapport, 13 November 1983</ref><ref>Conradie, P.J. Standpunte. Nuwe reeks 158, April 1982</ref><ref>Elferink, Rita. Beeld, 20 April 1981</ref><ref>Kruger, Joan. Die Transvaler, 10 April 1981·</ref> ''Dubbeldop'' bevat sy keuse uit die kabarettekste van ''Blomtyd is bloeityd'' en ''Oudisie!'', asook opstelle, waarby dit by die soortgelyke bundel ''Woorde wat wond'' aansluit.<ref>Diedericks, Erla-Mari. Die Burger, 30 November 1994</ref> In ''Blomtyd is bloeityd'' is die tema die vrou wat vasgevang is in haar rol in die samelewing en in haar biologie. ’n Vrou bloei op meer as een manier, maar omdat sy die draer van lewe is, word sy ook die hoofbepaler van hierdie lewe en oorstyg so haar verganklikheid. Hierdie kabaret word in 1988 by die Grahamstadse Kunstefees opgevoer, nadat dit in [[1987]] die Fleur du Cap-toneelprys verower het.<ref>Hough, Barrie. Rapport, 6 Desember 1989</ref> ''Slegs vir almal'' en ''Van hoogmoed tot traagheid'' is kabarettekste. Reeds in die titel van ''Slegs vir almal'' is daar ’n toespeling op die “slegs vir blankes” kennisgewings van die apartheidsera, maar die satiriese lem sny baie verder as net hierdie aspek van die Suid-Afrikaanse maatskaplike lewe. Die skrywer gee in die tien sekwense ’n spreekbeurt aan die verskillende rassegroepe en belig ook sekere karaktertipes, terwyl die dramatiese sekwens ''Ai, die ou nasie (nazi) darem'' ’n duidelike verband trek tussen [[Adolf Hitler|Hitler]] se [[Duitsland]] en [[apartheid]]<ref>Britz, E.C. Die Burger, 11 Desember 1986</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 27 no. 3, September 1987</ref><ref>Olivier, Fanie. Rapport, 24 Maart 1985</ref><ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987</ref><ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref> In ''Stank en dank'' dryf ’n monoloog van ’n boemelaar in Joubertpark die rassehaat op die spits. Aucamp bring die boodskap dat almal leef en sterf in een verband, dus as deel van ’n omvattende Suid-Afrikanerskap, en dat elkeen derhalwe verdraagsaam moet wees teen die ander. Hierdie stuk het ’n gedetailleerde inleiding oor die kabaret as kunsvorm deur Herman Pretorius. Die kabaret ''Van hoogmoed tot traagheid'' benader die sewe doodsondes vanuit ’n postmodernistiese hoek en beskryf elke doodsonde in ’n volkse versverhaal op paarrym, met ’n bypassende temalied. Daar is ook ’n ekstra doodsonde, naamlik dat die moderne mens so oorval is deur sonde dat hy dit nie meer kan identifiseer nie.<ref>Bouwer, Stephan. Rapport, 9 Februarie 1997</ref><ref>Van Zyl, Ia. Insig, Februarie 1997</ref><ref>Wybenga, Gretel. Beeld, 3 Maart 1997</ref> ''Papawerwyn en ander verbeeldings vir die verhoog'' bevat onder andere dramatiese verwerkinge van elemente uit die ballet en sprokieswêreld en bevat drie stukke, naamlik ''Papawerwyn'', ''Trits'' en ''Die skreeu''. Geeneen van hierdie stukke kan as realisties gesien word nie en is eerder ’n voortsetting van die tradisie van die Teater van die Absurde. In ''Papawerwyn'' beeld Aucamp die tirannieke heerskappy van ’n ou moeder oor haar kinders, Lourens en Engela, uit. Selfs na haar dood kan hulle steeds nie sin in die lewe ontdek nie. Geestige volkstaal, veral by die naïewe bediende Sara, word gebruik om die motiewe van sinloosheid en die invloed van tyd uit te beeld. Hierdie drama is reeds in 1979 deur Dinkteater in Pretoria opgevoer.  Die eerste prys in die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]] se wedstryd vir eenbedrywe word in [[1980]] toegeken aan ''Papawerwyn''. ''Trits'' word aangedui as “drie sprokies grimmig bewerk”, met Rooikappie, Aspoestertjie en Sneeuwitjie die sprokies wat ter sprake is. Hierin dramatiseer Aucamp voort op die gegewe van die sprokie, met hedendaagse omstandighede daarin vervat en die uitkoms glad nie so idillies as wat die sprokie wou voorgee nie. Rooikappie streef vergeefs daarna om deur ’n wolf verlei te word en beland eindelik in die arms van haar ouma. Twintig jaar na haar huwelik is dit duidelik dat Aspoestertjie maar ’n platvloerse meisie is wat nou ver bo haar stand verhef is. Die koning ontdek dat Sneeuwitjie nie suiwer blank is nie en dat sy destyds gedwing is om die dwergies se luste te bevredig.<ref>Conradie, P.J. Standpunte. Nuwe reeks 158, April 1982</ref><ref>Schutte, H.J. Die Transvaler, 16 Februarie 1981</ref> ''Die skreeu'' (wat in sy titel die bekende skildery van [[Edvard Munch]] oproep) is ’n uitbeelding van die nagmerrie-agtige binne die danswêreld. Aucamp beskryf dit as ’n toneelballet en dit is ’n eksperimentele teaterstuk. Aanvanklik word die verhaal aangebied deur deels vertelling en deels uitbeelding deur akteurs, maar dan word die verhaal weergegee deur die mimiek van ballet, sonder enige woorde. So word die stuk ’n treffende ontginning van die dramatiese woord en die plek daarvan binne ’n drama, met die boodskap dat gruwels geluidloos oorgedra kan word. ''Die skreeu'' word deur [[Ian Ferguson]] in Engels vertaal as ''The scream''. ''Punt in die wind'' is ’n [[Homoseksualiteit|homoseksuele]] sekskomedie in drie bedrywe, met die oerteks van [[Euripides]] se ''[[Orestes van Makedonië|Orestes]]'' as basis. Die sukkelende toneelskrywer Jack wil hierdie oerteks modern aanbied (’n drama binne ’n drama), maar vind dat die klassieke nie noodwendig meer modern of aktueel word met aanpassings nie. Jack woon saam met die jong Tim, met wie hy ’n meester-slaaf verhouding het. Jack se gewese vrou Shirley het ’n verhouding met Dawid en haar aanmoediging lei tot Jack se motivering om die drama oor Orestes klaar te skryf en vir Tim om ’n suksesvolle haarkapper te word. Die drama se handeling bevat vele elemente uit die oerteks, verplaas na ’n hedendaagse milieu. Die teks dryf die spot met erotiese fantasieë, seksuele manipulasie en ontgin dekadensie as verskynsel van kultuur.<ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref><ref>Weideman, George. Die Burger, 12 Oktober 1989</ref> ''Sjampanje vir ontbyt'' is ’n versameling van drie dramatiese stukke, wat as vingeroefeninge in hierdie genre en ’n eksperimentering met vorm beskryf kan word. Al drie stukke het die seksuele as kernmotief, waar die gay vanuit verskillende hoeke betrag word. Die titelstuk, ''Sjampanje vir ontbyt'', is ’n gay Kersontbyt wat skeefloop en die ingewikkelde netwerk verhoudings tussen ’n aantal gay mans openbaar. Hierdie eksplisiete stuk maak ’n venster oop op ’n leefwyse waarvan die heteroseksueel min kennis en ervaring het en ontbloot benewens die eksesse van die leefwyse ook die wondbaarheid van die karakters.<ref>Hough, Barrie. Insig, September 1988</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 29 no. 4, Desember 1989</ref><ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref> ''Jakobregop, ’n saterspel'' is meer van ’n revueskets as ’n eenbedryf. Twee bejaarde mense van onsekere geslag (Beulah wie se naam verwys na “beautiful” en Freda, wie se naam verwys na frustrasies) is onder die wanindruk dat die jongman (Gertjie) wat hulle besoek hulle kom meet vir kiste, terwyl hy eintlik ’n gigolo is. Die “sater” van die subtitel verwys na ’n halfgod, ’n navolger van Dionisius wat op wellus, musiek en dans versot is. In ''Die nagapie'' (wat aanvanklik in Augustus [[1985]] in ''Standpunte'' gepubliseer is) loop ’n mislukte verleiding op moord uit. Die ryk Wynand tel die manlike prostituut Johny in ’n kroeg op en bring hom na sy huis toe. Wynand hou ’n nagapie in sy woonstel aan en Johny draai die dier nek-om wanneer Wynand gaan koffie maak en gooi hom terug in sy hok sonder dat Wynand daarvan bewus is. Later daag die eienaar van die nagapie op om hom te haal en is histeries wanneer hy uitvind dat die diertjie dood is. Nadat hy vertrek vermoor Johny vir Wynand. Hierdie stuk belig die gevaar van manlike prostitute. ''By Felix en Madame'' bevat ses eenbedrywe. Die titelstuk, ''By Felix en Madame'', speel in ’n soort oorgangsryk tussen lewe en dood af. Felix en Madame is die gasheer en gasvrou van ’n aantal gestorwenes wat partytjie hou totdat hulle vir ewig gaan rus.''Wolf, wolf, hoe laat is dit?'' (’n verwerking van die gelyknamige kortverhaal in ''Hongerblom'') beeld oumense uit wat ’n makabere fantasiespel speel, waarin hulle preokkupasie met die dood duidelik blyk. In ''Die kis'' behou ’n pas gestorwe ou man (Stefaans) steeds ’n greep op sy veel jonger vrou Drieka en sy stiefseun Daiel. Drieka en Daiel het ’n verhouding, maar sy sal die plase verloor as sy ooit weer sou trou. Nou forseer sy vir Daiel om haar langs Stefaan se lyk te soen, om op so ’n wyse tog wraak te neem teen hom.In ''Die solderkamer'' (aanvanklik in Augustus [[1986|1986 in]] ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer) keer ’n gestorwene terug om in te gryp in die lewens van die agtergeblewenes. Drie geslagte se vroue is teenwoordig, naamlik die reeds gestorwe Ma, haar dogter Hannie en kleindogter Annatjie. Na haar dood kom besoek die ma vir Hannie om aan haar en haar dogter Annatjie bemoediging te gee oor die hiernamaals en die lewe op aarde. Annatjie staan op troue en besluit eindelik om Ma se trourok vir die geleentheid te dra, wat bevestiging word van die erfenis wat die voorouers aan die agtergeblewenes nalaat. ''Die sosiopaat'' speel ’n gesplete bestaan uit waarin ’n [[psigiater]] (die sosiopaat genoem) sy kliënt Margot se gesplete persoonlikhede Loeloe en Jenny letterlik uit haar uitdink. Deur die loop van die dramaskets vind ’n omkering van rolle plaas, met die psigiater wat verander tot kind en sy kliënt Margot tot moederfiguur. In hierdie stukke is die dood en die oorgange en oomblikke van afskeid ’n dominante motief. Die radiodrama ''Op ’n kaal eiland'' sluit hierby aan deur die interaksie uit te beeld tussen ’n Spaanse prins (Carlos) en boermense (Miguel en Maria). Carlos skuil na ’n volksrewolusie by die boermense en probeer dan ontvlug. Hierdie drama word deur [[Gerhard Beukes|Gerhard J. Beukes]] opgeneem in die versamelbundel ''Spel en spelers'', deur P.J. du Toit in die versamelbundel ''Fasette'' en deur [[Temple Hauptfleisch]] en P.P.B. Breytenbach in ''Die kleiner kosmos''.<ref>Brink, André P. Rapport, 22 November 1987</ref><ref>Hauptfleisch, Temple. Insig, Oktober 1987</ref><ref>Odendaal, L.B. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 29 no. 4, Desember 1989</ref><ref>Schutte, H.J. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26, no. 4 November 1989</ref> ''’n Brommer in die boord'' is ’n Boereklug en hierdie drama word genomineer vir die Rapportprys van 1990. Die radiodrama ''Die dood van ’n matador'' word opgeneem in ''Hoorspelkeur''. Die joernalis Ramón Rojas ondersoek die dood van die beroemde stiervegter Gallito Murillo, wat ’n held is in die oë van sy baie bewonderaars. Soos Ramón met sy ondersoek vorder, begin hy twyfel daaraan of Murillo wel ’n held was. ''Vyf blikkies boeliebief'' is ’n eenbedryf wat opgeneem word in ''Die magiese kring'', saamgestel deur Temple Hauptfleisch. Die eenbedryf ''Die volgende ronde'' word eers in ''Standpunte'' gepubliseer en dan opgeneem in die versamelbundel ''Rostrum''. Dit beeld die interaksie tussen gay mans in ’n stoombadkompleks uit. Die sentrale karakters is die ou akteur Larry van der Merwe en die Joodse sakeman Melzer. Laasgenoemde gee aan Larry ’n geskenk in die vorm van ’n massering waarvoor hy betaal, maar Larry se poging om die verhouding tussen Martin en Rinus te herstel is ’n klaaglike mislukking.<ref>De Koker, Ben. Die Burger, 31 Oktober 1985</ref> Die eenbedryf ''Janblom dans ’n masurka'' (vroeër as kabaret gepubliseer in ''Met permissie gesê'') word in die versamelbundel ''Skouspel'' opgeneem. Die eenbedryf ''Die appel'' word deur P.G. Nel opgeneem in ''Die storm en ander eenbedrywe'', deur J.P. ([[Jan Spies|Jan) Spies]] in ''Kleinbegin in die drama'' en deur Temple Hauptfleisch in die versamelbundel ''Boomhuis, droomhuis''. Die skoolseun Japie Bosman steel ’n appel uit die pastorie se tuin om vir sy nooi, Naomi Havenga, te gee. Die pastoriemoeder kuier by Naomi se peettante en iemand sien vir Japie deur die venster klim. So kom die hele episode op die lappe en word Japie en Naomi uitgevang. [[George Weideman]] neem die eenbedrywe ''Die rooi bal'' en ''Die silwer arende'' op in ''Alles op die spel''. In ''Die silwer arende'' maak Aucamp van sirkusartieste gebruik om ’n fiktiewe wêreld aan te dui. Die onderliggende tema van die teks is verwaarloosde kinders wat aktuele sake soos bendes en geweld moet hanteer, terwyl familietwis en die stryd van goed teenoor kwaad newe-temas is. ’n Hawelose tweeling (elf jaar oud) word hier gered van ’n bendeleier. Die lewensles in die kort werk is dat dit beter is om te werk as om misdade te pleeg. ''Die rooi bal'' is ’n uitbeelding van ’n eensame seun se drome. Die rystoel gekluisterde Henkie sien hoe ’n rooi bal oor die muur kom. Die twee anderskleurige kinders, Faried en Zubayda, kom haal die bal. Die kontras wat die twee sorgelose kinders teenoor Henkie in sy rystoel skep versterk Henkie se begeerte, selfs in sy drome, om normaal te wees, om soos ander kinders te kan speel en rondhardloop. Faried beveel hom om op te staan en ’n paar tree te loop, maar wanneer die verpleegster terugkom, is daar geen teken van die bal of die kinders nie. Die program ''Om Boer te wees'' word in 1975 deur Aucamp saamgestel vir die Taalfeesprogram in die [[Paarl]]. Verder skryf hy ook die volgende dramas wat deur [[DALRO]] bewaar word, naamlik die eenbedryf ''’n Winter agter tralies'' (wat reeds in 1979 deur Dinkteater in Pretoria opgevoer is), die kabaretmonoloog ''Die hoededoos'', die monoloog ''Op ’n Dinsdag as dit reën'', die eenbedryf ''Liefde onder lede'' en die eenbedryf ''Ou-Kersaand, 1901''. Die monoloë ''Troostyd vir ’n bang gemoed'' (Februarie [[1977]]) en ''Die skawagter van Stompiesfontein'' (Mei 1990) word in ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer. Die eenbedryf ''Die Caledonner'' word deur DALRO bewaar en is ’n verwerking deur H. Roux van die gelyknamige kortverhaal. Die radiodrama ''Die peerboom in die tuin'' word in [[2008]] deur [[Radio Sonder Grense|Radiosondergrense]] uitgesaai, maar is nooit gepubliseer nie. In ’n radio-onderhoud met [[Bettie Kemp]] (Drama 75 episode 12, uitgesaai op 20 September 2012) erken Aucamp dat hy selfs nie eens meer die teks van hierdie hoorspel het nie. Hy vertel ook dat hy drie verhale geskryf het spesifiek vir voorlees op die radio, naamlik ''Die pers rok'', ''Die hartseerwals'' en ''’n Man soos Johannes''. Nadat Aucamp in 1993 afskeid neem van die kabaret voer die Universiteit van Stellenbosch se Dramadepartement ''Wie gryp ’n handvol?'' op, wat ’n keur is uit al sy kabaretwerk (liedjies, sketse, gedigte en monoloë) en ook ’n paar ongepubliseerde tekste insluit. Die kabaret ''Lyflied'' is ’n keur uit Hennie se stoutste verse getoonset deur die komponis André Strijdom en word verder aangevul deur verse van onder andere R.K. Belcher, [[Peter Blum]], [[Lina Spies]], [[Breyten Breytenbach]] en [[Antjie Krog]] en as deel van ''Kabaretmania'' in 2008 op Stellenbosch op die planke gebring. Van sy kortverhale, soos ''Die hartseerwals'', ''’n Bruidsbed vir Tant Nonnie'' en ''’n Bars loop deur die wasbak'' word vir die televisie verwerk en as televisiedramas uitgesaai. ''Die sewe doodsondes'', wat hy as ’n moraliteitspel beskryf, word deur die Universiteit van Stellenbosch se dramadepartement by die ATKV Kampustoneel in 1995 en ook in Stellenbosch by die H.B. Thom-teater opgevoer. Hierdie drama/kabaret word later as ''Van hoogmoed tot traagheid'' gepubliseer. === Poësie === Reeds in die bundel “''Wolwedans''”, wat ’n verskeidenheid kunsvorme bevat, sluit Aucamp ’n sestal gedigte in wat hy in die voorwoord “verdigte prosa sonder fatsoen” noem. Enkele hiervan, soos ''Selfportret op amper veertig'' en die kwatryn ''Summer View'', kan egter reeds as geslaagde gedigte beskou word. Die lirieke wat Aucamp in ''Die lewe is ’n grenshotel'' saambundel is ook reeds ’n bydrae tot die digkuns, al noem hy dit self in die subtitel slegs “ryme vir pop en kabaret”. Op grond van sy eie beskrywings is dit duidelik dat hy op hierdie stadium nog nie sy poësie ernstig opneem nie. Die lirieke in ''Die lewe is ’n grenshotel'' sluit egter aan by die oorsprong van die poësie, naamlik liedere wat gesing is. Sy deeglike vakmanskap en beleë wysheid blyk ook reeds uit hierdie ligter vorm van poësie, wat reeds ’n meer beduidende bydrae tot die Afrikaanse digkuns maak as baie meer ernstige digbundels. In ''Enkelspel'' word die spel tennis as metafoor gebruik vir ’n beskrywing van die liefdesspel en die lewensspel, met eindelik slegs een wenner in hierdie stryd, naamlik die dood. ''Teen latenstyd'' is ’n soortgelyke bundel met lirieke, waarna sy kabarettekste (''Met permissie gesê'', ''Dubbeldop'', ''Blomtyd is bloeityd'', ''Slegs vir almal'' en ''Van hoogmoed tot traagheid'' bevat vele lirieke bevat wat ook poëties geslaagd is. ''’n Windharp teen die tyd'' uit ''Met permissie gesê'' is ’n goeie voorbeeld, waarin die stilte van die nag die bome se geruis soos poësie laat klink en die spreker ook in staat stel om die geliefde te onthou en saam te sing. Sodoende word die verganklikheid van die verhouding opgehef in die lied se opgaan in die kosmos en ewigheid en word dit, soos die titel aandui, “’n windharp teen die tyd”. ''Die blou uur'' is “cocktail-kwatryne” met ’n kenmerkende angel in die stert. Die blou uur is die uur na sonsondergang of skemertyd, wanneer dit tyd is vir cocktails en nadenke. Aktuele temas word hierin betrek, soos die Suid-Afrikaanse rassesituasie, feminisme, prostitusie, seks, aborsie en homoseksualisme.<ref>Cloete, T.T. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 23 no. 2, Mei 1985</ref><ref>Snyman, Henning. Die Burger, 23 Augustus 1984</ref> Die bundel ''Koerier'' is opdragkwatryne vir vriende, asook kwatryne oor landskappe, seks en verganklikheid, waarin Aucamp se beleë wysheid blyk. Die geleentheids-aard van die bundel laat dit egter afsteek teen die groter trefkrag van die kwatryne in ''Die blou uur''.<ref>Olivier, Fanie. Rapport, 10 Augustus 1998</ref><ref>Pieterse, H.J. Beeld, 10 Mei 1999</ref> ''Lyflied'' is ’n versameling deur Daniel Hugo van sy liedtekste (met ’n diskografie wat reeds aantoon hoeveel van hierdie liedere deur kunstenaars soos [[Coenie de Villiers]], Marica Otto, [[Laurika Rauch]], Alida White, [[Louis van Rensburg]] en [[Amanda Strydom]] opgeneem is).<ref>Van Rensburg, Cas. Beeld, 6 September 1999</ref> ''Hittegolf'' (subtitel ''wulpse sonnette met ’n nawoord'') is ’n bundel van gay liefdesonnette. Die tegniese vorm van hierdie sonnette is merendeels drie kwatryne, gevolg deur ’n rymende koeplet wat op aforistiese wyse die voorafgaande afsluit. Die nawoord tot ''Hittegolf'' plaas die erotiese gedigte binne ’n literêre milieu en Aucamp onderskei hier tussen erotiek en pornografie, erotiek en ruwe seksualiteit asook tussen die eksplisiete en die gesublimeerde.<ref>De Wet, Karen. Beeld, 21 Oktober 2002</ref><ref>Snyman, Henning. Die Burger, 14 Oktober 2002</ref> ''Stad op hitte'' vergelyk die hitte van die dag (wat dikwels brand en gepaardgaande vernietiging tot gevolg het) met die erotiese vuur van binne, wat die mens van binne verbrand. Tekenend is die slim woordspeling wat die gedigte dikwels verskillende betekenislae gee. ''Dryfhout'' is ’n opvolgbundel sonnette, waarin die homo-erotiese weer figureer, maar dit bevat ook lykdigte en ’n afdeling met verse oor die dood.<ref>Bezuidenhout, Zandra. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 43 no. 2, Lente 2006</ref><ref>John, Philip. Beeld, 15 Mei 2006</ref><ref>Visagie, Andries. Rapport, 12 Februarie 2006</ref> ''Vlamsalmander'' bevat ’n groot verskeidenheid digvorms, waarmee Aucamp dan wegbreek van sy gewoonte van slegs een digvorm in ’n bundel. Benewens die kwatryne, sonnette en ander digvorme durf hy hier selfs die Japannese haikoe aan. Met hierdie bundel bevestig hy sy status as een van die vernuftigste digters in Afrikaans.<ref>Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 1, Herfs 2009</ref><ref>Naudé, Charl-Pierre. Boeke Insig. No. 6, Somer 2009</ref><ref>Viljoen, Louise. Rapport, 19 Oktober 2008</ref> ''Teen die lig'' word opgedra aan [[Johann de Lange]]. Die bundel ondersoek veral afskeid, herinneringe en die dood. T Kenmerkend van die bundel is dat die digter hom nie hou by die streng voorskrifte vir die digvorm nie en telkens eksperimenteer met byvoorbeeld rymskemas.<ref>Kuhn, Karen. Tydskrif vir Letterkunde. Vierde reeks 50 (2) Lente 2013</ref> Op gevorderde leeftyd begin hy ook die kindervers beoefen. [[Riana Scheepers]] het skrywers van kinderverse uitgenooi om verse aan haar te stuur vir die publikasie van ''Nuwe Kleuterverseboek'' en ''Nuwe Kleinverseboek''. Hennie het twee versies gehad wat baie jare terug dateer. Hierna kom verdere verse spontaan en eindelik sien twee bundels, ''Woerts in die hoekie'' en ''Ghoera: Afrika-verse vir kinders'', die lig. Albei bundels staan in die gedeeltelike teken van ’n terugreis in die tyd na die diere, die natuur en die folklore van sy kindertyd. ''Ghoera'' se titel kom uit die San en is die naam van ’n booginstrument wat by talle [[inheemse volke]], insluitende die [[San]], die [[Khoikhoi|Khoi-Khoi]] en die [[Korana]], &shy;voorgekom het. Aucamp se gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder ''Groot verseboek'', ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Digters en digkuns'', ''Die dye trek die dye aan'', ''Miskien sal ek die wingerd prys'', ''Speelse verse'' en ''Nuwe verset''. Hy publiseer ook gedigte in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'', ''Tydskrif vir Letterkunde'' en ''Ensovoort''. Niel van der Watt toonset ''Die wind dreun soos ’n ghoera'', deel van ’n San-siklus en ’n aantal Afrika-verse uit ''Ghoera'' en dit word in Augustus [[2012]] saam met ander getoonsette gedigte van ander digters in die Centurion-teater opgevoer. == Eerbewyse en toekennings == === Eerbewyse === In [[1989]] ontvang Hennie Aucamp saam met [[Margaret Bakkes]] en wyle Han Aucamp van [[De Aar]] ’n erepenning van die Sterkstroom Rapportryerskorps in samewerking met die Direktoraat Kultuursake. [[Randse Afrikaanse Universiteit|Die Randse Afrikaanse Universiteit]] se jaarlikse simposium oor aspekte van die populêre kultuur word in 1994 in sy geheel aan sy woordkuns gewy en in dieselfde jaar ontvang hy erelidmaatskap van die Afrikaanse Skrywerskring op Stellenbosch. Ook in 1994 word ’n huldigingsprogram vir Hennie vir sy belangrike bydrae tot die Afrikaanse kabaret op Stellenbosch gehou. In Augustus [[1998]] bied die Departement Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Stellenbosch ’n Aucampfees aan, wat ’n herhaling is van die een wat vroeër die jaar tydens die Leipoldt Letterkundefees op [[Clanwilliam]] aangebied is. Die Universiteit van Stellenbosch ken in Maart [[2000]] ’n eredoktoraat in die letterkunde aan hom toe en in [[2003]] is hy die onderwerp van ’n landwye vasvrawedstryd wat deur Akpol, die Afrikaanse kultuurarm van die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]], en die ATKV aangebied word. Die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]] vereer hom in [[2004]] met ’n Afrikaans Onbeperk Kanna vir sy lewensbydrae en in hierdie jaar, sy sewentigste, word hy vereer met die huldigingsbundel ''’n Skrywer by sonsopkoms: Hennie Aucamp 70'', saamgestel deur [[Lina Spies]] en [[Lucas Malan]]. In 2004 ontvang hy ook ’n Fleur du Cap-teaterprys vir lewenswerk en bydrae tot teater en die ATKV se Prestige-toekenning, die ATKVeertjie. Die [[Gustav Prellerprys vir Literatuurwetenskap en Letterkundige Kritiek|Gustav Preller-prys]] vir Literatuurwetenskap van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] word in [[2006]] aan hom toegeken, terwyl die ATKV in dieselfde jaar hom vereer as ’n ATKV-Afrikoon. In April 2008 word hy by die Cederberg-fees in Clanwilliam gehuldig vir sy werk as akademikus, kortverhaalskrywer, dramaturg, digter en kabaretskrywer. ’n Spesiale huldigingsprogram word by Woordfees [[2009]] aangebied ter herdenking van sy 75e verjaardag. In [[2010]] verower hy die Woordfees se eerste prys as woordkunstenaar. In hierdie jaar verwerf hy ook ’n Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning, geborg deur die Departement van Kuns en Kultuur, vir sy lewensbydrae tot die Suid-Afrikaanse letterkunde. Tydens die Vriende van Afrikaans se jaarafsluiting in [[2013]] word hy vereer met ’n multimedia-aanbieding oor sy oeuvre. Die Universiteit van Stellenbosch se Dokumentesentrum stel in 2014 ’n katalogus van sy dokumente by die J.S. Gericke Biblioteek bekend. Hierdie katalogus bestaan uit ’n opsomming van sy werk en sluit in oorspronklike briewe, manuskripte, dagboeke, notaboeke, plakboeke, foto’s wat gesorteer, beskryf en genommer is met titel-, outeur- en onderwerpindekse om potensiële navorsers se taak te vergemaklik.<ref>University of Stellenbosch Hennie Aucamp Collection: https://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/3874 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161018210319/http://digital.lib.sun.ac.za/handle/10019.2/3874 |date=18 Oktober 2016 }}</ref> === Toekennings<ref name=":3" /> === * 1970 – Tafelbergprys * 1974 – [[W.A. Hofmeyr-prys]] (saam met [[Chris Barnard]]) * 1980 – [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]]-toneelprys * 1982 – [[Hertzogprys]] * 1987 – Fleur du Cap-prys vir die beste Suid-Afrikaanse toneelstuk van die jaar * 1997 – [[Recht Malan-prys]] * 2004 – Fleur du Cap-merietetoekenning * 2004 – [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV]]-veertjie * 2004 – Afrikaans-Onbeperk-toekoenning van die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees|KKNK]] * 2004 – Wenner van [[LitNet]] se Mont du Toit-kelderkompetisie vir wynpoësie * 2006 – Die Gustav Preller-medalje vir Letterkundige Teorie == Publikasies<ref>Digitale bibliotheek voor Nederlandse letteren: http://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=auca001</ref> == === Prosa === {| class="wikitable" !Jaar !Publikasie |- |1963 |''Een somermiddag'' |- |1965 |''Die hartseerwals'' |- |1967 |''Spitsuur'' |- |1968 |''Karnaatjie'' |- |1970 |''’n Bruidsbed vir Tant Nonnie'' |- |1972 |''Hongerblom'' |- |1973 |''’n Baksel in die more'' (saam met Margaret Bakkes) ''Wolwedans'' |- |1976 |''Dooierus'' |- |1977 |''Kort voor lank'' |- |1978 |''Enkelvlug'' |- |1979 |''In een kraal'' (’n keuse uit sy werk deur Elize Botha) |- |1980 |''Met permissie gesê'' ''Papawerwyn'' |- |1981 |''Volmink'' |- |1983 |''House visits'' |- |1984 |''Woorde wat wond'' |- |1986 |''Die blote storie'' ''Wat bly oor van soene?'' |- |1987 |''Dagblad'' ''Brandglas'' (’n keuse uit sy werk deur Charles Fryer) |- |1989 |''Kommerkrale'' |- |1991 |''’n Boekreis ver'' |- |1992 |''Dalk gaan niks verlore nie'' ''Windperd'' |- |1994 |''Pluk die dag'' ''Gewis is alles net ’n grap'' ''Die blote storie 2'' |- |1996 |''Gekaapte tyd'' ''Rampe in die ruigte'' ''Van hoogmoed tot traagheid'' |- |1997 |''Allersiele'' |- |1998 |''Beeltenis verbode'' |- |2000 |''Ook skaduwees laat spore'' |- |2001 |''Bly te kenne'' ''In lande ver vandaan'' |- |2003 |''In die vroegte'' ''Skuinslig'' |- |2007 |''’n Vreemdeling op deurtog'' |- |2009 |''Die huis van die digter en ander liefdesverhale'' |- |2010 |''Oor en weer'' |- |2011 |''Lendetaal'' |- |2012 |''Koffer in Berlyn'' |- |2013 |''Mits dese wil ek vir jou sê'' |} === Poësie === {| class="wikitable" !Jaar !Publikasie |- |1977 |''Die lewe is ’n grenshotel'' |- |1984 |''Die blou uur'' |- |1987 |''Teen latenstyd'' |- |1999 |''Koerier'' ''Lyflied'' |- |2002 |''Hittegolf'' |- |2005 |''Dryfhout'' |- |2008 |''Vlamsalmander'' |- |2010 |''Woerts in die hoekie'' |- |2011 |''Ghoera'' |- |2012 |''Teen die lig'' |- |2014 |''Skulp'' |- |2020 |''Oopkardoes: boertige ryme. Versôre deur Johann de Lange'' (postuum, [[Johann de Lange]], red) |} === Drama === {| class="wikitable" !Jaar !Publikasie |- |1980 |Met permissie gese - kabaret Papawerwyn |- |1986 |''Slegs vir almal'' |- |1987 |''By Felix en Madame en ander eenbedrywe'' |- |1988 |''Sjampanje vir ontbyt'' ''Punt in die wind'' |- |1990 |''’n Brommer in die boord'' |- |1994 |''Dubbeldop'' |} === Vertalings === * 1963               ''Ou Ramon'' – Jack Schaefer === Samesteller en redakteur === * 1971: ''Op die Stormberge'' * 1973: ''Bolder'' * 1976: ''Die sneeu van anderjare – C.G.S. de Villiers'' * 1978: ''Blommetjie gedenk aan my'' * 1979: ''Soete Inval: Nagelate Geskrifte van Con de Villiers'' * 1980: ''Met ander oë'' – ''Uys Krige'' * 1982: ''Kinders van die wind – Koos du Plessis'' * 1983: ''Mense wat maar eenmaal liefhet – J. van Melle'' * 1986: ''As die maan oor die lug loop – Minnie Postma'' * 1988: ''Die bruid en ander verhale'' * 1989: ''Verhale en essays 1942–1981 – Elise Muller'' * 1990: ''Wisselstroom'' * 1991: ''Vuurslag'' * 1995: ''Sewe sondes, nee meer'' * 1996: ''Mal Hansie en ander verhale – Audrey Blignault'' * 1997: ''Wys my waar is Timboektoe'' * 1998: ''Borde borde boordevol'' == Sien ook == * [[Afrikaanse skrywers]] == Bronnelys == === Boeke === * Aucamp, Hennie. ''Kort voor lank.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk 1980 * Aucamp, Hennie. ''Windperd – Opstelle oor kreatiewe skryfwerk''. HAUM-Literêr Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1992 * Beukes, Gerhard J. (red.) ''Spel en spelers.'' J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe 1988 * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990.'' Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Bosch, Erna. ''Mosaïek.'' Academica Pretoria Eerste uitgawe 1986 * Botha, Danie. ''Die helder dae.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 2014 * Botha, Elize. ''Prosakroniek.'' Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Breytenbach, P.P.B. en Hauptfleisch, Temple (samestellers) ''Die kleiner kosmos''. Academica Pretoria,Kaapstad en Johannesburg Tweede druk 1983 * Brink, André P. e.a. ''Rooi.'' John Malherbe Edms. Bpk. Kaapstad Tweede hersiene uitgawe 1982 * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * De Jager, Johan. ''Allegaartjie''. De Jager-HAUM Pretoria Eerste uitgawe Vierde druk 1982 * De Vries, Abraham H. ''Kortom''. Academica Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1983 * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2.'' [[Human & Rousseau]] Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 1989 * De Vries, Abraham H. ''Kort vertel: Aspekte van die Afrikaanse kortverhaal''. Suid-Afrikaanse Instituut Amsterdam 1998 * Du Toit, P.A. ''Hennie Aucamp (1934 -)'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Grobbelaar, Mardelene “Hennie Aucamp as dekadent” Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste Uitgawe 1994 * Grobler, Hilda. ''Bolder.'' Blokboeke 57 Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1988 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Grové, A.P. ''Trekvoëls''. Voortrekkerpers Beperk Johannesburg 1969 * HAUM. ''Stellenbosse Galery.'' HAUM-Uitgewers Kaapstad en Pretoria 1974 * Hauptfleisch, Temple. ''Die magiese kring''. Jutalit Kenwyn Eerste uitgawe Derde druk 1995 * Hugo, Daniel. ''Hennie Aucamp as digter.'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3''. Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * [[Kannemeyer, J.C.]] ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. ''Verse vir die vraestel.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lindenberg, E. (red.) ''Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde''. Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Malan, Charles. ''Kleinbegin in die prosa''. De Jager-HAUM Uitgewers Pretoria Tweede uitgawe Sewentiende druk 1994 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) ''Digters en digkuns''. Perskor-Uitgewers Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J. et al. ''Perspektief en Profiel.'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Schwerdtfeger, A en Snyman, N.J. ''Op Afrikaanse werf''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Tweede uitgawe 1988 * Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985 * Smuts, J.P. (Red.) ''Kompas''. HAUM Kaapstad Eerste uitgawe 1965 * Smuts, J.P. en Van Rensburg, R. ''Mosaïek''. HAUM Kaapstad Vierde druk 1969 * Snyman, Henning. ''Kort keur: Abraham H. de Vries''. Reuse-Blokboek 3 Academica Pretoria Kaapstad en Johannesburg Tweede druk1983 * Spies, Lina. ''Ontmoetings.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1979 * Van Biljon, Madeleine. ''Geliefde leesgoed''. Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1996 * [[Van Coller, H.P.]] (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3''. Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Vaktydskrifte === *Bezuidenhout, Zandra. 2006. ''Dryfhout'' (Hennie Aucamp) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Bloemhof, François. 1993. Enkele aspekte in Hennie Aucamp se '''n Bruidsbed vir tant Nonnie'' en Jan Rabie se ''Die man met die swaar been''. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Cochrane, Neil. 2009. '''n Vreemdeling op deurtog'', Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe.'' *Crous, Marius. 2015. ''Skulp'' (Hennie Aucamp) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *De Korte, Ilse. 2017. Om Hennie Aucamp te onthou. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Du Randt, WSH. 1989. ''Bolder'' (Hennie Aucamp). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Du Toit, PA. 1999. Vertellershouding, afgelei van die taal en styl van die teks- Hennie Aucamp se 'Vir vier stemme'. ''Journal of Literary Studies.'' *Grobbelaar, Mardelene. 1987. 'n Interpretasie van die montageverhaal "Vir vier stemme" in Hennie Aucamp se kortverhaalbundel ''Volmink''. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Grové, Waldo. 2016. Hennie Aucamp en sy Weimar-kompleks - ’n Germanistiese blik op sy kreatiewe omgang met die Duitse kultuur. ''Stilet.'' *Jooste, GA. 1984. ''Die hartseerwals'' (Hennie Aucamp). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Malan, Karin. 1983. Hennie Aucamp ''Met permissie gesê'' 'n speurtog. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Malan, Lucas. 2000. "My soort poesie" - oor die poetiese aspekte in Hennie Aucamp se prosa. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Moon, Jihie. 2017. Hybride zelf(re)presentatie in de dagboeken van Hennie Aucamp . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Pretorius, Jannie. 2023. 'n Persoonlike waardering van Hennie Aucamp se gepubliseerde dagboeke. ''Stilet.'' *Smuts, J.P. en Ria Smuts. 1996. Die verteller by Hennie Aucamp '''n Bruidsbed vir tant Nonnie''. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Smuts, J.P. en Ria Smuts. 1998. 'n Verteller by Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Smuts, Ria. 1998. Teleskoop en bril - van William Herschel tot Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Spies, Lina. 2004. Hennie Aucamp-huldiging. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van Aardt, Peet. 2014. Mits dese wil ek vir jou sê. Briewe van Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Van der Merwe, T. 1984. Tipering van ''Wolf, wolf hoe laat is dit?'' (Hennie Aucamp). ''Literator.'' *Van der Mescht, Heinrich. 2006. "Dat ek my boodskap insing in mense se harte" - musiekkunstenaars in die kortverhale van Hennie Aucamp. ''Stilet.'' *Visagie, Andries. 2004. Travestie en gay identiteit in ''Volmink'' (1981) van Hennie Aucamp. ''Tydskrif vir Nederlands en Afrikaans.'' *Visagie, Andries. 2015. Huldeblyk Hennie Aucamp (1934–2014). ''Tydskrif vir Letterkunde.'' === Tydskrifte en koerante === * Aucamp, Hennie. ''Die onsigb’re naelstring''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 3, Augustus 1995 * Bloemhof, Francois. ''Enkele aspekte in Hennie Aucamp se ’n Bruidsbed vir tant Nonnie en Jan Rabie se Die man met die swaar been''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31, no. 2, Mei 1993 * Bosman, Martjie. ''Aucamp het intens geleef.'' Rapport, 30 Maart 2014 * Botha, Elize. ''Huldigingswoord vir Hennie Aucamp met oorhandiging van Hertzogprys vir Prosa op 24 Junie 1982''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 3, Augustus 1982 * Bouwer, Stephan. ''Hennie Aucamp: Die kontinentale konneksie.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Brümmer, Willemien. ''Ek het nou alles gesê''. By, 19 Oktober 2013 * Dekker, Leendert. ''Reisiger, oog en bril: Die kortkuns van Hennie Aucamp.'' Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 4, Desember 1976 * De Kock, Anita. Kakkerlak. Uitgawe 8, 2007 * De Vries, Willem. ''Aucamp dig oor ‘bewuswording’''. Beeld, 21 November 2012 * De Vries, Willem. ''Katalogusse vir Spies en Aucamp''. Beeld, 10 Maart 2014 * Du Plessis, Sonia. ''Verhale uit ‘Verlore paradyse’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997 * Du Toit, P.A. ’''n Verkenning van enkele kortverhale uit ‘Kort keur’ deur Abraham H. de Vries.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 19 no. 4, November 1981 * Friis, Jens. ''’Bo ’n somberte in my hart…'' Beeld, 27 Oktober 2010 * Grobbelaar, Mardelene. ’''n Interpretasie van die montageverhaal ‘Vir vier stemme’ in Hennie Aucampse kortverhaalbundel ‘Volmink''’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987 * Grobbelaar, Mardelene. ''’Heiligheid vandag’ – ’n ironiese visie in ‘’n Heilige met huisbesoek’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 1, Februarie 1988 * Hambidge, Joan. ''Die Afrikaanse letterkunde: ’n Queer-obsessie oftewel: die gawe moffie op die dorp.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 4 en Jaargang 36 no. 1, November 1997/Februarie 1998 * Johl, Ronél. ''Gedagtes om Hennie Aucamp se nuwe werke.'' Standpunte. Nuwe reeks 174, Desember 1984 * Jooste, G.A. ’''Die hartseerwals’ van Hennie Aucamp.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 4, November 1984 * Kannemeyer, J.C. ''Die kuns van Hennie Aucamp''. Standpunte. Nuwe reeks 162, Desember 1982 * Malan, Karin. ''Hennie Aucamp: ‘Met permissie gesê’: ’n speurtog.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 1, Februarie 1983 * Malan, Lucas. ''Sensibiliteit van gevormde mens.'' Plus, 20 Januarie 2009 * Marais, G.F. ''’Die les’ van Hennie Aucamp.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 2, Mei 1983 * Maritz, Avriane. ''Die klein bestaan van die mens: ‘Rust-mijn-ziel: ’n aandgesang’''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 1, Februarie 1984 * Odendaal, Bernard. ''Afrikaanse se Brel rigsnoer en maatstaf.'' Beeld, 31 Oktober 2011 * Odendaal, L.B. ''Hoorspelkeur.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1983 * Pienaar, Corné. ''Mitologie en didaktiek in twee Aucamp-verhale.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 22 no. 1, Februarie 1984 * Pieterse, Henning. ''‘Pylvak’ saamgestel deur J.P. en Ria Smuts.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987 * Pieterse, Henning. ''‘Pylvak’ saamgestel deur J.P. en Ria Smuts.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 26 no. 2, Mei 1988 * Pieterse, Henning. ''Vyf verhale uit ‘My mense’ saamgestel deur P.J. du Toit''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 27 no. 2, Mei 1989 * Prins, M.J. ''Die masker en sy manifestasie in die prosa van Hennie Aucamp''. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 2, Mei 1982 * Smuts, J.P. en Smuts, Ria. ''Die verteller by Hennie Aucamp: ‘’n Bruidsbed vir tant Nonnie’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 34 no.3, Augustus 1996 * Smuts, J.P. en Smuts, Ria. ''’n Verteller by Hennie Aucamp''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1998 * Smuts, Ria. ''’n Bars loop deur die wasbak’: ’n Interpretasie van die verhaal en wenke vir die klaskamer.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 2, Mei 1995 * Spies, Lina. ''Hennie Aucamp-huldiging''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 41 no. 2 Winter 2004 * Spies, Lina. Totsiens my vriend. [[Rapport]], 23 Maart 2014 * Steenberg, Elsabe. ''’n Bespreking van vyf verhale uit ‘Kort keur’ van Abraham H. de Vries.'' Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 20 no. 2, Mei 1982 * Van Coller, H.P. ''’Geld is ook nie alles nie’ deur Hennie Aucamp''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997 * Van der Spuy, Bobbi. ''Venter, Aucamp, ander wen pryse van Naspers.'' Beeld, 25 April 1997 * Van Vuuren, Helize''. Eg Afrikaanse erfenis in Duits.'' By, 6 Januarie 2007 * Van Vuuren, Helize. ''Aucamp was ’n woordstilis enig in sy soort.'' Beeld, 26 Maart 2014 * Van Zyl, Dorothea. ''Commendatio Hennie Aucamp: Erelidmaatskap van die Afrikaanse Skrywerskring, 24 Mei 1994''. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 33 no. 2, Mei 1995 * Visagie, Andries. ''Huldeblyk: Hennie Aucamp (1934–2014).'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 52 no. 1 Herfs 2015 === Internet === * Seven Circumstances: http://sevencircumstances.com/2014/04/11/death-of-an-author-goodbye-hennie-aucamp/ * Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/aucamph.html * Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n50-58081/ * [http://www.boekwurm.co.za/blad_skryf_a-e/aucamp_hennie.html Francois Loots ontmoet Hennie Aucamp, Insig 2002] * [http://www.oulitnet.co.za/chain/hennie_aucamp_vs_johann_de_lange.asp LitNet-onderhoud met Hennie Aucamp, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090814101504/http://www.oulitnet.co.za/chain/hennie_aucamp_vs_johann_de_lange.asp |date=14 Augustus 2009 }} * http://oulitnet.co.za/seminaar/02Aucamp.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160720001905/http://www.oulitnet.co.za/seminaar/02Aucamp.asp |date=20 Julie 2016 }} * https://sevencircumstances.com/2014/04/11/death-of-an-author-goodbye-hennie-aucamp/ * [http://praag.co.za/?p=46966 Leon Lemmer: Ter huldiging van Hennie Aucamp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200302053052/http://praag.co.za/?p=46966 |date= 2 Maart 2020 }} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Sestigers}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Aucamp, Hennie}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1934]] [[Kategorie:Sterftes in 2014]] [[Kategorie:Afrikaners]] jkqjyr4nkz7kgnrn6ik7pygx8ownmn3 0 17419 2924652 1886884 2026-08-13T07:41:34Z AFM 21229 2924652 wikitext text/x-wiki :''Hierdie artikel handel oor die '''Vlaamse kloktorings''' of '''belforte'''''. ---- [[Beeld:Belfort Gent.jpg|duimnael|300px|Gent]] Die term '''kloktoring''' ([[Nederlands|Belgies-Nederlands]]: ''Belfort'', [[Frans]]: ''Beffroi'' of ''Belefroi'', [[Duits]]: ''Belfried'' of ''Bergfried'', [[Engels]]: ''Belfry'') verwys na 'n hoë stormtoring met klokke, wat veral in [[Vlaandere|Vlaamse]] stede aangetref word. == Etimologie == Die argitektoniese vakterm ''belfort'', wat oorwegend in België gebruik word, maar in Nederland en [[Suid-Afrika]] nouliks bekend is, is 'n analogiese vervorming van die Franse ''beffroi'' ("klokkestoel, belegtoring"). Die ooreenkomstige Oud-Franse term was ''berfroi'' en het in die [[12de eeu]] ontstaan uit die Frankiese term ''bergfrid'' ("toring, bolwerk") - vergelyk Duits ''Bergfried'' en Engels ''belfry''. == Funksie == [[Beeld:Aalst belfry.jpg|duimnael|Aalst]][[Beeld:Bruges canal.jpg|duimnael|links|Brugge]] Die meeste kloktorings is in die tydperk van die Gotiese argitektuur opgerig en behoort tot die belangrikste wêreldlike geboue van die [[Middeleeue]]. Hulle voorlopers was dikwels houttorings, waarvan egter geen enkele voorbeeld tot vandag bewaar gebly het nie. Hierdie torings is deur die stedelike regerings of gildes as 'n simbool van burgerlike mag opgerig en het ook hulle onafhanklikheid teenoor die kerklike gesag versinnebeeld. Die kloktorings is gewoonlik met die raadsale verbind of as vrystaande geboue langsaan opgerig. Die kloktoring was die veiligste en mees beskutte gebou van 'n Middeleeuse stad en het meestal die stedelike argiewe, die skatkamer en dikwels ook die tronk gehuisves. Daarnaas is dit as 'n wagtoring gebruik om vyandelike troepe of brande vroegtydig te ontdek en om amptelike kennisgewings uit te roep. 'n Toringwagter is aangestel om hierdie funksies te vervul. 'n Stadsklok, vanaf die [[16de eeu]] ook 'n carillon of klokkespel (Nederlands: ''beiaard''), is veral in Vlaandere, Nederland en Noord-Frankryk gebruik om die tyd te struktureer en die sein te gee vir die sluiting van die stadspoorte. Die stadsklokke is ook by die begin en einde van die werkstyd en tydens feeste gelui. Die donjons en sentrale torings van [[kasteel|kastele]] is nou verwant aan die stedelike kloktoring. == België == Die 24 Vlaamse en ses [[Wallonië|Waalse]] kloktorings is deur [[UNESCO]] in [[1999]] as [[wêrelderfenisgebied|wêrelderfenisgeboue]] gelys. In [[2005]] is 'n bykomende Waalse kloktoring by dié lys gevoeg. === Vlaandere === [[Beeld:BelfortGent.jpg|duimnael|regs|Gent]][[Beeld:BelfryBruges.jpg|duimnael|Brugge]] [[Beeld:Stadhuis Dendermonde.jpg|duimnael|Dendermonde]][[Beeld:Belfry of Ypres.JPG|duimnael|Ieper]] * '''[[Gent]]''' Die kloktoring van Gent met 'n hoogte van 118 meter is in die tydperk tussen [[1313]] en [[1380]] opgerig. 'n Oorspronklike bouplan van Jan van Haelst word in die plaaslike Bijloke-museum bewaar. Die Gentse kloktoring lê tussen die torings van die Sint-Baafs-katedraal en die Sint-Niklaaskerk en vorm 'n reguit lyn met hulle, die "drie torings van Gent". Dit staan bekend vir sy vier wagtersstandbeelde uit die jaar [[1339]], wat van steen gemaak en op die hoektorings opgerig is, die Rolandsklok uit die jaar [[1660]] met 'n gewig van 6&nbsp;070 kilogram, 'n klokkespel uit die jaar [[1669]], 'n toringklok uit die jaar [[1912]] en veral sy kenmerkende spits, die "Draak van Gent", wat in [[1377]] gegiet is. Die "Secreet", 'n kamer, waarin belangrike dokumente aangaande voorregte bewaar is, is van twee deure met drie slotte elk voorsien, en die sleutels was in die besit van verskillende gildes van ambagsmanne. Die kas, waarin die dokumente bewaar is, het oor 18 grendels beskik, wat met drie sleutels gesluit is. Slegs regters en lede van die jurie was gemahtig om die kas te open, en hulle het ook die sleutels bewaar. * '''[[Brugge]]''' Die beroemde koktoring van Brugge is vanaf [[1240]] as 'n deel van die markhalle vir die lakenhandel opgerig. Die steentoring is met 'n spits van hout versier, wat in [[1280]] saam met die stedelike argief deur 'n brand verniel is. Die spits is in 1296 herbou, maar opnuut in [[1493]] deur 'n brand verwoes, waarby ook die stadsklok verniel is. In [[1741]] het ook die derde spits afgebrand. In [[1822]] is uiteindelik 'n Neo-Gotiese steenkroon in plaas van die spits op die Middeleeuse toring opgerig. Die kloktoring het hierdeur 'n hoogte van 93 meter bereik, maar staan sowat een meter skuins. Die klokkespel uit die 17de eeu word nog steeds gebruik. * '''[[Aalst]]''' Die kloktoring van Aalst op die stad se Grote Mark is 'n Laat-Gotiese gebou uit die 15de eeu, wat 'n 13de eeuse hoektoring vervang het - destyds die oudste toring van sy soort in die Lae Lande. Die klokkespel met sy 52 klokke word nog steeds gespeel. Sedert die tagtigerjare van die 20ste eeu vind die vergaderings van die stadsraad weer in die gebouekompleks plaas. * '''[[Dendermonde]]''' Die 14de eeuse kloktoring van Dendermonde was oorspronklik die hoektoring van 'n lakenhal, wat vanaf [[1337]] opgerig is. Die hal is in 1377 uitgebou tot die stedelike raadsaal, en by hierdie geleentgeid is die huidige kloktoring opgerig. Net soos ander dele van die ou stadskern is die raadsaal en sy toring tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] ernstig beskadig. Die kloktoring is volledig verniel en later deur 'n nuwe toring vervang. * '''[[Mechelen]]''' Mechelen spog met twee kloktorings. Die toring van die Sint-Rombout-katedraal (13de tot 16de eeu) is weens 'n gebrek aan fondse nie voltooi nie, maar bereik nogtans 'n hoogte van 97 meter. Dit beskik naas sy historiese ook oor 'n nuwe klokkespel. Altesaam is daar nou 98 bronsklokke met 'n totale gewig van 80 ton. Die kloktoring van die lakenhal is eweneens weens 'n gebrek aan fondse nie voltooi nie, nadat die lakenhandel minder belangrik geword het. * '''[[Diksmuide]]''' * '''[[Eeklo]]''' * '''[[Herentals]]''' * '''[[Kortrijk]]''' * '''[[Leuven]]''' * '''[[Lier]]''' * '''[[Lo-Reninge]]''' * '''[[Menen]]''' * '''[[Nieuwpoort]]''' * '''[[Oudenaarde]]''' * '''[[Roeselare]]''' * '''[[Sint-Truiden]]''' * '''[[Tielt]]''' * '''[[Tienen]]''' * '''[[Tongeren]]''' * '''[[Veurne]]''' * '''[[Ieper]]''' * '''[[Zoutleeuw]]''' === Wallonië === * '''[[Binche]]''' * '''[[Charleroi]]''' * '''[[Bergen, België|Bergen]] (Mons)''' * '''[[Thuin]]''' * '''[[Doornik]] (Tournai)''' * '''[[Namur]]''' * '''[[Gembloux]]''' == Frankryk == In 2005 het UNESCO ook 23 kloktorings in [[Nord-Pas de Calais]], [[Pas de Calais]] en [[Picardie]] by die lys van wêrelderfenisgeboue gevoeg. Die Franse dele van Vlaandere, Hainaut en die gewes Artois is eers in [[1678]] by Frankryk ingelyf en het oorspronklik deel uitgemaak van die Boergondiese en Spaanse Nederlande. [[Beeld:Belfortduinkerke.jpg|duimnael|[[Duinkerken]]]] === Nord-Pas-de-Calais === * '''[[Armentières]]''' * '''[[Bailleul (Nord)|Bailleul]]''' * '''[[Bergues]]''' * '''[[Cambrai]]''' * '''[[Comines]]''' * '''[[Dunkerque]]''' * '''[[Douai]]''' * '''[[Gravelines]]''' * '''[[Lille]]''' * '''[[Loos]]''' === Pas de Calais === * '''[[Boulogne-sur-Mer]]''' * '''[[Aire-sur-la-Lys]]''' * '''[[Arras]]''' * '''[[Béthune]]''' * '''[[Boulogne-sur-Mer]]''' * '''[[Calais]]''' * '''[[Hesdin]]''' === Picardie === * '''[[Abbeville]]''' * '''[[Amiens]]''' * '''[[Doullens]]''' * '''[[Lucheux]]''' * '''[[Rue]]''' * '''[[Saint-Riquier]]''' == Nederland == Die enigste historiese kloktoring in Nederland is in Sluis opgerig, wat vroeër ook deel uitgemaak het van Vlaandere. == Neogotiese boustyl == [[Beeld:Sint niklaas.jpg|duimnael|Neogotiese raadsaal in Sint Niklaas uit die jaar 1878]] Die tradisie van kloktorings het herleef in die Neogotiese boustyl van die laat 19de en vroeë 20ste eeu. Talle raadsale, poskantore, stasiegeboue en ander openbare instellings is van kloktorings voorsien, en hierdie torings het ook in gebiede buite die Lae Lande gewild geraak. ==Lees ook== * [[Campanile (Port Elizabeth)]] [[Kategorie:Geboue en strukture in België]] [[Kategorie:Middeleeue]] [[Kategorie:Musiekinstrumente]] [[Kategorie:Torings]] [[Kategorie:Vlaandere]] odxo7m1x4mlnwqg7tpwj10vq1ay0ud8 0 20794 2924599 2553353 2026-08-12T19:41:48Z Lewensywer2 212667 /* Bertel se ervarings op die see */ 2924599 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kroonprinsesklok.jpg|duimnael|Hierdie antieke klokhorlosie is aan land gebring deur Bertel Pedersen Randers, toe die skip "Kroonprinses van Denemarke" in 1752 in Mosselbaai gestrand het]] '''Bertel Pedersen Randers''' is die Deense stamvader van die [[Pieterse]] [[Afrikaner]]familie. == Herkoms == Daar is weinig oor Bertel se herkoms bekend. Na skatting is hy om en by 1722 gebore en was hy afkomstig van die stad of gebied [[Randers]], in [[Denemarke]]. Daar is 'n paar kandidate wat aanspraak maak om Bertel Pedersen van Randers te wees: Sommige bronne beweer dat Bertel in 6 Januarie 1738 gebore is as die seun van Peder Nielsson in die Karlby-gemeente in die Djurs Nørre-gebied van die Randersgraafskap. Hierdie inskrywing kan gevind word in die aanlynweergawe van die [[Kopenhagen]]-argief. Nog 'n kandidaat was 'n Bertel, seun van Peder Knudsen, wat in 1736 by die Sankt Morten-gemeente in die Støvring-gebied van die Randersgraafskap gebore is. Hierdie aansprake word egter bevraagteken omdat Bertel in 1743 reeds as matroos aan boord van die skip ''Doquen'' gewerk het. Aangesien hy op daardie stadium onmoontlik jonger as 10 jaar oud kon wees, beteken dit dat Bertel voor 1727 gebore moes gewees het. 'n Veilige aanname is dat Bertel tussen 1720 en 1727 gebore is. Daar is tans geen bevestigbare feite wat Bertel se herkoms bo alle twyfel vaspen nie. Kandidate wat moontlik Bertel Pedersen Randers kon gewees het is: # Bertel Pedersen, seun van Peder Sorensen en Maren Bertelsen, wat gedoop is op 25 Maart 1727 in Farstrup, Aalborg, [[Denemarke]] # Bertel Pedersen, seun van Peder Bertelsen en Anne Pedersdatter, wat gedoop is op 27 Desember 1721 in Vor Frue, Aalborg, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Bertelson en Maren Nielsdatter, wat gedoop is op 10 November 1720 in [[Jerslev]], Hjorring, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Nielson en Karen Christensdatter, wat gedoop is op 19 Januarie 1721 in Oster Bronderslev, Hjorring, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Bech en Karen Bertelsdatter, wat gedoop is op 19 Maart 1724 in Hirsholmene, Hjorring, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Bertelsen en Maren Christensdatter, wat gedoop is op 5 Desember 1723 in [[Jerslev]], Hjorring, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Moller, wat gedoop is op 23 Maart 1721 in Aarslev, Svendborg, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Hansen, wat gedoop is op 9 Julie 1723 in Maribo, Denemarke == Agtergrond == Bartel is gebore in Denemarke net nadat die Deens-Sweedse oorlog tot 'n einde gekom het, in [[1720]]. 'n Lang tydperk van vrede was ingelei, wat eers verbreek sou word in [[1807]] toe 'n oorlog teen [[Engeland]] uitgebreek het. Die eerste paar jaar na 1720 is gekenmerk as 'n periode waartydens oorlogskuld betaal moes word asook 'n ernstige landboukrisis. Frederik IV het, met die Eed van Getrouheid in [[1721]], dele van Gottorp onder Deense heerskappy gebring na 'n lang, intensiewe diplomatieke en politieke poging. Tydens die tydperk het Frederik IV indiwidueel geregeer soos 'n landbaron. Die politieke mag het langsamerhand verskuif vanaf die koning na 'n raad van ministers. Die Koningkryk se populasie het stewig gegroei van 700,000 in 1720 tot 978,000 in 1807. Tydens Bartel se vroeë jare was Denemarke in 'n proses van ekonomiese modernisering wat 'n basis sou vorm vir ernstige hervorming van die landboubedryf. In die vroeë 1720's het die plaaslike inwoners nie veel verder beweeg as hul tuisdorpe nie. 'n Landbou krisis in [[1730]] het daartoe gelei dat die koning grondeienaars bevoordeel het ten koste van die werkende boere op die plase. 'n Arbeidswet het in werking getree in 1733 wat plaaswerkers verbied het om landgoed te verlaat sonder die toestemming van hul grondeienaars. Alhoewel militêre redes aangevoer was vir die wet, het dit tot gevolg gehad dat grondeienaars toegang gehad het tot goedkoop arbeid. Verskeie instansies is ingestel ten einde beter beheer te verkry oor die ekonomie van Denemarke: die Raad van Handel in 1735, die eerste bank wat note vrygestel het in [[1736]] en die Handelsgulde in [[1742]]. Teen [[1740]] het die opkomende middelklas se jong mans hulself begin vereenselwig met 'n nasionale identiteit gebaseer op 'n gemeenskaplike taal en geskiedenis. Hierdie nasionale besef het ontwikkel as gevolg van 'n teenreaksie op die invloed van buitelanders en veral omdat die Deense adel openlik Denemarke as kultureel onderontwikkeld bestempel het. Bertel het sy eerste skip betree in die hawe van Kopenhagen in [[1743]]. Hy moes sekerlik bewus gewees het van die stad se tragiese geskiedenis. In [[1711]] is die hoofstad deur [[Swart Dood|builepes]] getref wat een derde van die populasie uitgewis het. In [[1728]] het verskeie brande 'n groot deel van Kopenhagen uitgewis toe 'n brand uitgebreek het in 'n kersmaker se winkel in Norregard. Ongeveer [[1700]] huise, die stadsaal en die Universiteit is afgebrand. Die stad is herbou en die bouwerk is in [[1737]] voltooi, slegs ses jaar voordat Bertel op die ''Donquen'' geklim het as matroos. Tydens die herbou van die stad is die uitleg van die stad aansienlik verander. Die ou Kopenhagenkasteel is gesloop en in sy plek is die Christiansborgpaleis gebou en wat in 1740 deur [[Christian IV]] in gebruik geneem is. Voordat Bertel op sy tweede skeepsreis vertrek het was hy heel waarskynlik in Kopenhagen toe die [[Koninklike Deense Teater]] geopen is in [[1748]] met 8 akteurs en 4 aktrises wat 'n Franse komedie opgevoer het. Die teater was geleë by die [[Kongens Nytorv]] in die hart van Kopenhagen. == Alternatiewe name == Uit bronne blyk dit dat Bartel se naam mettertyd verander het. # Tussen 1743 en 1748 word sy naam aangegee as '''Bertel Pedersen Randers''' op die twee skepe ''Donquen'' en ''Christiansborg Slot'' # Tussen 1748 en 1752 word sy naam aangegee as '''Baadsman Bertel Randers''' en hy teken sy naam as '''B.P. Randers''' # Die 'Storm round the Cape, Dangerous Danish Voyages' verwys na '''Bertel Randers''' # Die sertifikaat wat aan hom uitgereik is in 1753 deur die Kaptein van die skip ''[[Kroonprinses van Denemarke]]'' verwys na '''Bertel Randers''' # Die goedkeuring om burgerskap wat in 1956 deur Goeweneur [[Ryk Tulbagh]] uitgereik is verwys na hom as: '''Bertel Pieters van Randers''' # Die inventaris van die Kamer van Weeskinders toon aan dat Bartel met sy dood bekend gestaan het as '''Bartel Pietersz''' van Randers en as '''Bartel Pitters van Randers''' # Die naam '''Barthold''' kom nie voor in dokumentasie van Bertel se tyd nie. Die naam verskyn die eerste keer in die werk van CC de Villiers "geslachtsregistersvan Zuid Afrikaansche Familien" en die naam mag dus 'n verkeerdelike interpretasie van die outeur gewees het. # Met sy afsterwe word na hom verwys as '''Bartel Pieterse''' asook '''Barthel Pietersz''' # Bartel se kinders word almal aangegee met die van '''Pieterse(n)''' in die Suid-Afrika Genealogie. Uit al die name is dit duidelik dat Bertel 'n sterk verbintenis gehad het met die Randersgraafskap en dat Bertel Pedersen van Randers sy oorspronklike benaming was. == Bertel se handtekening == [[Lêer:Bertel signature.jpg|duimnael|300px|Handtekening van Bertel]] Bertel se handtekening soos weergegee in die opgaaf van die tweede reis van ''Kroonprinses van Denemarke''. Ons aanvaar dat die handtekening Bertel se eie handskrif is. Die handtekening vir die rit van Kopenhagen na Tranquebar en handtekening van die terugtog van Tranquebar na Kopenhagen dieselfde was terwyl verskillende persone verantwoordelik was vir die opstel van die opgaaf met die twee geleenthede. == Bertel se ervarings op die see == Bertel het op vier skeepsreise gedien: # Op '''21 Januarie 1743''' is Bertel aangeteken as matroos op die skip ''Donquen''. Hy verskyn in die skip se protokol as ''nommer 25'' in die lys van matrose. Die Donquen het van Kopenhagen vertrek na Tranquebar op 30 Januarie 1743 en in Tranquebar gearriveer op 26 September 1743. Die skip het terug vertrek na Kopenhagen op 6 Februarie 1744. Die skeepsjoernaal van die rit is in Kopenhagen se argiewe en is bygehou vanaf 19 Desember 1742 tot 21 Julie 1743 deur Stuurman Jens Madsen Knie. # Op '''26 November 1744''' is Bertel aangeteken as matroos op die skip ''Kroonprins van Denemarke'' na Kanton in China. Sy naam word aangedui as Matroos ''nommer 42''. Die skip het [[Ierland]] aangedoen en daar is nie 'n aanduiding of die tog na [[China]] voltooi is nie. Die skeepsjoernaal verloop vanaf 17 November 1744 tot 2 September 1745. # Op '''4 Desember 1745''' is Bertel opgeteken as nommer 39 van die bemanning met die amp as kwartiermeester vir 'n seereis op die skip ''Christiansborg Slot''. ''Christiansborg Slot'' was bestem om na Kanton in China te reis. Die skeepsjoernaal is opgeteken vanaf 10 Desember 1745 tot 21 Julie 1747 soos bygehou deur Poul Kock. # Op '''26 Oktober 1748''' is Bertel se naam aangeteken onder die offisiere as Bootsman Bertel Randers op die skip [[Kroonprinses van Denemarke]]. Hy verskyn as inskrywing ''nommer 15'' in die offisierslys. Die ''Kroonprinses van Denemarke'' het op 7 November 1748 uit Kopenhagen vertrek en op 18 Mei 1749 in Tranquebar aangeland. Die skip het weer op 5 November 1749 uit Tranquebar vertrek en in Mei 1750 in Kopenhagen geanker. Die skeepsjoernaal van die rit handel vanaf 15 Oktober 1748 tot 16 Mei 1750 deur stuurman Jens Knie. # Op '''7 Oktober 1750''' is Bertel se naam aangeteken as Bootsman Bertel Randers op die skip ''Kroonprinses van Denemarke''. In die skip se protokol word hy as ''nommer 18'' onder die offisiere gelys. Die Kroonprinses het op 3 November 1750 vertrek uit Kopenhagen en in Tranquebar gearriveer op 29 Mei 1751. Op 2 November 1751 het Kroonprinses van Denemarke uit Tranquebar gevaar maar het nooit Kopenhagen bereik nie. Die skip was erg beskadig tydens 'n storm en moes op 10 Junie 1752 gestrand word by [[Mosselbaai]] aan die Suid-Afrikaanse kus. Bertel het dus ongeveer nege-en-'n-halfjaar ervaring gehad as seevaarder toe hy in Suid-Afrika aan wal gestap het. == Bertel as Bootsman == [[Lêer:Bertel protocol.jpg|duimnael|Bertel se naam verskyn as nommer 15 in die opgaaf van die tweede reis van ''Kroonprinses van Denemarke'' 1748–1750 (Geneem deur Palle Kvist; Argiewe van Kopenhagen)]] Bertel, was reeds aangeteken as [[bootsman]] onder die offisiere, tydens die tweede reis van ''Kroonprinses van Denemarke''. Die skeepsjoernaal het die volgende verwysings in wat na Bertel verwys: '''25 Oktober 1748''': Verwysing in die instruksies dat bootsman Bertel Randers in die kaptein se kajuit eet aan die tweede tafel as persoon nommer agt. '''26 Oktober 1748''': Baadsman Bertel Randers word gelys as persoon nommer vyftien onder die offisiere. Sy maandelikse salaris is 8 riksdaalders, dieselfde as 'n skeepsassistent, 3de stuurman, 2de timmerman en seilmaker en dubbel dié van 'n normale matroos. '''5 November 1748''': Bertel verlaat Kopenhagen met die skip ''Kroonprinses van Denemarke''. '''18 November 1748''': Bootsman Bertel Randers koop velt, twee hemde en wit en blou kledingstukke. '''9 Desember 1748''': Die skeepsraad word byeengeroep omdat die Soldaat Peder Nielsen Lind gearresteer is vir diefstal. Baadsman Bertel Randers stel voor dat hy oor 'n periode van drie dae 100 sweepslae per dag ontvang as straf. Daar is ooreengekom om die straf so te aanvaar. '''16 Desember 1748''': Bootsman Bertel Randers koop [[tabak]]. '''12 Januarie 1749''': Bertel Randers, tesame met ander offisiere, teken 'n rekening vir die aankope van voedsel ens. by die Cap Verdic island Porto Praj. '''4 Februarie 1749''': Die skeepsraad word byeengeroep omdat die "boutellier" nie sy werk behoorlik gedoen het om die noodsaaklike dokumente in te vul ten opsigte van watter kos nie gebruik is nie. Die skeepsraad gee hom geleentheid om sy sake in orde te kry. Ook geteken deur B.P. Randers. '''26 Februarie 1749''': Baadsman Randers koop naaldwerkgare en tabak. '''18 Maart 1749''': Die skeepsraad word byeengeroep om te besluit of Korporaal Christan Schultz gearresteer moet word tot by Traquebar. Geteken deur B.P. Randers '''8 April 1749''': Baadsman Bertel Randers skenk op [[Paasfees]] 1 riksdaalder, 2Mk aan die leraar aan boord en 4Mk aan die armes. '''5 Mei 1749''': Die eiendom van die afgestorwe timmerman, Albrecht Madsen, word opgeveil. Baadsman Bertel Randers koop twee gordyne vir 3Mk en 'n "salvet" vir 2Mk. '''18 Mei 1749''': Bertel arriveer in Tranquebar met die ''Kroonprinses van Denemarke''. '''27 Junie 1749''': 'n Hof word saamgestel by Tranquebar se Huis van Justisie. Die lede was: Kaptein Emanuel Sporing, Casper Fenger, Ole Søemod en Bertel Randers. '''5 November 1794''': Bertel verlaat Tranquebar met ''Kroonprinses van Denemarke'' '''7 November 1749''': Die skeepsraad word byeengeroep weens klagtes oor die kok Hans Hendrich Gotherg. Die skeepsraad bestaan uit Kaptein Sporing, Casper Fenger, Ole Søemod en Bertel Randers. Bootsman Bertel Randers is aangewys om die kok te gaan haal sodat die aanklagte aan hom voorgelees kan word. Bootsman Bertel Randers getuig dat hy gereeld die kok se gevloek en swak taalgebruik waargeneem het asook die onhigiëniese hantering van kos, potte en panne. Hy stel voor dat die kok 'n maand se salaris moet verloor en beboet word met 50 sweepslae. Die straf was te veel vir die kok en hy het oorboord gespring. '''14 November 1749''': Die skeepsraad word byeengeroep om getuienis van die voorval van die kok aan te hoor toe die kok verdrink het. Bootsman Bertel Randers stem saam met die ander dat hulle nie kan vasstel waarom die kok oorboord gespring het nie. 17 November 1749: Bootsman Bertel Randers koop tabak. '''28 Maart 1750''': Bootsman Bertel Randers gee die skeepsassistent 'n geskrif namens die hele bemanning van die skip. Die geskrif is onderteken deur die bootsman self, Niels Madse, M. Hans Christian Tersløf, Johan Christian Møller en die matrose Ole Iversen, Rasmus Anthony, Ole Pedersen, Peder Sørensen, Lars Tidemand, Peder Børrensen Ørbeck, Peder Nielsen Bierreby en Stille Jørgensen. Die geskrif het gehandel oor Jens Knie wat op 2 November 1749, toe dit baie winderig was by die kus van Tranquebar beloof het dat, op die veilige terugkeer in Kopenhagen, die bemanning 'n bykomende betaling van 400 rijksdaalders sal ontvang. Die skeepsassistent het aan hulle vertel dat die saak verwys sal word na die bestuur in Kopenhagen. '''9 Maart 1750''': Die Kaptein roep die skeepsberaad bymekaar (Die kaptein, Casper Finger, Jens Knie, Ole Søemond en Bertel Randers) Hulle moes die saak aanhoor tussen matrose Peder Andersen Scendske en Tømmermand Mogens Pedersen Schouw. Die een het die ander daarvan beskuldig dat hy sy geld gesteel het in Kopenhagen nog voordat die skip vertrek het. Bootsman Bertel Randers beklemtoon dat matroos Peder Andersen Svenske moes gekla het net na die vertrek uit Kopenhagen deur Tømmermand van diefstal beskuldig was. Tømmermand moes in die openbaar verklaar dat Peder Andersen nie skuldig was nie. '''11 Maart 1750''': Die skeepsberaad kom byeen (Die kaptein, Casper Fenger, Jensknie, Ole Søemond en Bertel Randers) om uitslag te gee in die saak tussen Peder Andersen Svendske en Tømmermand Mons Pedersen Schouw. '''1 April 1750''': Bootsman Bertel Randers koop 'n ou sak vir 6Sk by die veiling van die goedere van Grey Larsen Bager, na sy dood. '''8 Mei 1750''': Die skeepsberaad (die kaptein, Casper Fenger, Jens knie, Ole Søemond Bertel Randers en konstabel Morten Jensen Hillerød) Die kwartiermeester Johan Christian is gevang dat hy gesteel het van verskeie bemanningslede. Hy het onder andere 'n [[kompas]] gesteel by Bootsman Bertel Randers. Bootsman Bertel Randers stel voor dat hy oor 'n periode van 3 dae elke dag 50 sweepslae ontvang en dat hy vasgeketting bly totdat hulle in Kopenhagen arriveer. '''11 Mei 1750''': 6:00 voormiddag het die Kaptein besluit dat Johan Christian skuldig is en het hy besluit: Johan Christian sal die gesteelde goedere op die dek en in die openbaar volledig aan die oorspronklike eienaars terugbesorg. Oor 3 dae sal hy 50 sweepslae per dag ontvang. Van die 6de Mei af sal hy as gewone seeman sonder enige betaling geklassifiseer word. Hy sal vasgeketting bly totdat hulle in Kopenhagen arriveer. Die straf is geteken deur E. Sporing, M. Knie, Ole Søemond, B.P. Randers en M.J. Hillerød. '''15 Mei 1750''': Die kaptein roep die skeepsraad bymekaar om hulle opinie te hoor of hulle in die donker verby 'n gevaarlike deel gaan vaar, in die rigting van Kopenhagen, en of hulle gaan wag tot die volgende oggend. Bootsman Bertel stel voor dat hulle die seile span en so ver as moontlik vaar totdat hulle 'n gids aanboord kan neem. Daardie dag arriveer Bertel terug in Kopenhagen. In die "Storms om die Kaap. Gevaarlike Deense reise" word 'n klein bietjie van Bartel se persoonlikheid weergegee tydens die derde reis van Kroonprinses van Denemarke. Op 23 Mei 1752 toe die skip in 'n benarde posisie was, het Konstabel Tonnes Tollesen, Bartel en die jongste offisier, Michael Hansen Lindegaard (tydens 'n skeepsberaad) aanbeveel dat hulle 'n bootjie na die land sal stuur sodat hulle kan uitvind waar hulle min of meer is. Sodoende kon hulle bepaal hoe ver hulle nog van Mosselbaai is. == Aankoms in Suid-Afrika == Bartel het in stormagtige omstandighede in die [[Kaap]] aangeland. Hy was [[bootsman]] in diens van die [[Deense Oos-Indiese Kompanjie]], toe sy skip, bekend as ''[[Kroonprinses van Denemarke]]'', 'n Oos-Indiëvaarder, op [[9 Junie]] [[1752]] deur 'n storm in [[Mosselbaai]] verwoes is. Van sy kaptein, Svend Finger, kry 'Randers', soos hy aan boord bekend gestaan het, op [[25 Augustus]] [[1753]], deur middel van 'n sertifitikaat, toestemming om sy heil aan land te soek, waar hy dit ookal kan vind. Bartel het in [[1756]] toestemming van die goewerneur van die Kaap de Goede Hoop [[Ryk Tulbagh]] ontvang, met sy ambag as timmerman, om by die Kaap (waar hy burgerregte ontvang het) aan te bly. Bronne verskil oor wie van die 'Kroonprinses' saam met Bartel in die Kaap agtergebly het. Die boek van G. Nørregaard vertel dat slegs Olle Mortenson in die Kaap agtergebly het. Volgens die Kaapse argiewe was daar egter vyf persone wat op die 'Kroonprinses' was wat toestemming gekry het om in die Kaap agter te bly. [[Beeld:Bertel se sertifikaat II.jpg|duimnael|Die sertifitikaat in Nederlands, waarvolgens Bertel deur Svend Finger toestemming gegee is om sy eie heil in Suid-Afrika te gaan soek]] # Bertel Pieterse van Randers # Marcus Jacob Croese # Johannes Thomas Roodewald van Kopenhagen # Jurgen Stamp van Flensburg, as slagter # Sivert Jacobsen Wiid, as Kuiper == Huwelik en kinders == Op [[29 Maart]] [[1761]] trou hy met Anna Christina Minnie, dogter van Dirk Minnie en Christina Scheepers, te [[Swellendam]]. Dirk Minnie was die stamvader van die Minnie-familie. Barthold het sewe kinders gehad: # Maria Magdalena Pieterse, gedoop in [[1764]] # Johannes Theodorus Pieterse, gedoop in [[1765]] # Pieter Pieterse, gedoop in [[1768]] # Jacobus David Pieterse, gedoop in [[1771]] # Ferdinandus Albertus Pieterse, gedoop in [[1773]] # Frederik Pieterse, gedoop in 1773 # Christina Pieterse, gedoop in [[1775]] Bertel het as veeboer 'n bestaan gemaak op die [[leningsplaas]] '''Drie Vanteyn''' tussen die [[Kouga]] en [[Langkloof]] in die omgewing van [[George]] in die [[Oos-Kaap]]. == Bertel se nageslag == * Bertel Pedersen se kleinseun Nicolaas Theodorus Pieterse het deelgeneem aan die [[Slag van Bloedrivier]] in April 1838, toe die [[Zoeloes]] deur die [[Boere]] verslaan is. * Bertel Pedersen se kleinseuns David Johannes Pieterse, Ferdinandus Petrus Pieterse, Frederik Pieterse, Nicolaas Theodorus Pieterse en Hendrik Josephus het almal tussen 1838 en 1844, aan die [[Groot Trek]] deelgeneem. * Bertel Pedersen se kleinseun Petrus Jacobus Pieterse se vrou Adriana Aletta van der Merwe is tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] in 'n Engelse [[konsentrasiekamp]] dood, op 23 Mei 1902. * Bertel Pedersen se agterkleinkind Frederik Pieterse is dood in die [[Slag van Derdepoort]], geveg op 15 November 1899, tydens die Anglo-Boereoorlog. == Sterftes == Anna Christina sterf in 1776 en laat Bertel met sewe minderjarige kinders agter. Hulle besittings met haar afsterwe word soos volg weergegee: Besittings: 1 ou wa, 1 ploeg met gereedskap, 4 grawe, 1 houtbyl, 1 ou handbyl, 3 skroefbore, 2 bore, 1 handsaag met 2 lemme, 1 snaphaan, 1 ou saal met houers, 'n pistool, draagband ens., 1 groot pot, 3 klein potjies, 1 koekpan, 3 blikke, 4 gebedsboeke, 3 ou blikke, 6 blikborde, 1 soplepel, 16 vurke, 6 tafelmesse, 1 staal kamerpot, 1 ou blikketel, 3 blik trekpotte, 1 koper koffiekan, 1 klein keteltjie, 2 strykysters, 4 "aade commen", 22 porselyn tafelborde, 1 "partiporc theegoed", 8 bottels, 2 wynglase, 2 anker vaatjies, 2 ou watervate, 2 bottervate, 2 botter "carns", 2 klein botter vaatjies, 4 melk emmers, 2 ou emmers, 3 klein balies, 3 waterkanne, 2 plat potte, 1 meelsif, 6 ou mandjies, 5 kiste van verskillende groottes, 1 bakkis, 1 kinderwieg, 1 skuifdoos, 2 lepelrakke, 2 kinderbedjies, 12 ou sakke, 1 bedsak, 2 beddens, 2 houtkandelare met 2 snuiters, 10 "cronzikels", 2 "ree scheven met harebijtles", 3 "sligt scheven", 5 skewe rollers, 12 skawe met bytels, 5 skawe sonder bytels, 1 kloubytel, 1 deurslag, 1 kruis, 1 kruishout, 1 houtpasser, 2 omslae met 8 "knegts", 1 ou "dissel", 1 knyptang, 1 klein koperpasser, 2 vyle, 1 buigtang, 8 bytels 3 stukke yster, 2 hamers, 1 ou stuk yster, 2 tafels, 3 stoele, 1 ou plank, 1 passer, 1 groot skaar, Vee: 98 beeste van verskillende soorte, 1&nbsp;013 skape van verskeie soorte 4 perde 93 bokke Laste: 10 maande agterstallige rente op die [[leningsplaas]]. Geld is verskuldig aan: Jacob Helbek, Jacobus de Buijs, Pieter Jourdaan, Anthon Nortje, Gert van Nimwegen, Andries du Preez, Theodorus Minne, Gert van Roijen, Abraham Viveje en ene Barkhouser. Bates is gereken op 831 Rd:s en die laste is gereken op 731 Rd:s Bertel sterf in 1787 volgens die MOOC8/50.27-dokument. 1 kis vol gereedskap 2 kiste 1 [[bed]] met 'n 1 bulsak, 4 kussings en 2 komberse 1 "peuling" 4 "elle jas" laken 2 stukke "Snihase" linne 1 "kooij goet zak" 2 "mudde zakke" 1 tafelblad 1 stoel Tydens sy afterwe was Bertel woonagtig by Stephanus Feraire onder de [[Langkloof|Langen Cloof]]. == Verwysings == # Die Groot Afrikaanse familienaamboek – [[Cornelis Pama]] # [https://www.webcitation.org/query?id=1256560537533292&url=www.geocities.com/sa_stamouers/pietersen.htm Stamvader Bartel Pieterse – Navorsing deur Gerda Pieterse] # Precis of the Archives of the Cape of Good Hope deur HCV Leibrandt te vinde by die Kaapse Argief # Storms round the Cape. Dangerous Danish voyages. Die dokument is 'n Engelse vertaling (gereël deur M. Hanley) van 'n Deense boek met dieselfde naam wat deur die Deense geskiedkundige G. Nørregaard geskryf is. # Inventories of the Orphan Chamber – Cape Town Archives repository, South Africa MOOC 8/16a # [http://pkv.dk/genea/beretn/11-1334.htm Die verhaal van Hans Henrich Gotberg deur Palle Kvist] # Uitreksels oor Bertel vanuit die protokol (in die Kopenhagen Internasionale argiewe) van die 2de rit van Kroonprinses van Denemarke soos weergegee deur Palle Kvist. # [http://www.e-family.co.za/families/pietersen/f1.htm#P1 e-Family Home] Erkenning word gegee aan Jurgens Pieterse en Palle Kvist vir die navorsing wat gedoen oor die geskiedenis van Bertel Pedersen Randers [[Kategorie:Deense stamvaders|Pietersen, Bartel]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse stamvaders|Pietersen, Bartel]] mgdvtemep1qppc6vvtn4j6zs9s318lj 2924600 2924599 2026-08-12T19:42:38Z Lewensywer2 212667 /* Bertel as Bootsman */ 2924600 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kroonprinsesklok.jpg|duimnael|Hierdie antieke klokhorlosie is aan land gebring deur Bertel Pedersen Randers, toe die skip "Kroonprinses van Denemarke" in 1752 in Mosselbaai gestrand het]] '''Bertel Pedersen Randers''' is die Deense stamvader van die [[Pieterse]] [[Afrikaner]]familie. == Herkoms == Daar is weinig oor Bertel se herkoms bekend. Na skatting is hy om en by 1722 gebore en was hy afkomstig van die stad of gebied [[Randers]], in [[Denemarke]]. Daar is 'n paar kandidate wat aanspraak maak om Bertel Pedersen van Randers te wees: Sommige bronne beweer dat Bertel in 6 Januarie 1738 gebore is as die seun van Peder Nielsson in die Karlby-gemeente in die Djurs Nørre-gebied van die Randersgraafskap. Hierdie inskrywing kan gevind word in die aanlynweergawe van die [[Kopenhagen]]-argief. Nog 'n kandidaat was 'n Bertel, seun van Peder Knudsen, wat in 1736 by die Sankt Morten-gemeente in die Støvring-gebied van die Randersgraafskap gebore is. Hierdie aansprake word egter bevraagteken omdat Bertel in 1743 reeds as matroos aan boord van die skip ''Doquen'' gewerk het. Aangesien hy op daardie stadium onmoontlik jonger as 10 jaar oud kon wees, beteken dit dat Bertel voor 1727 gebore moes gewees het. 'n Veilige aanname is dat Bertel tussen 1720 en 1727 gebore is. Daar is tans geen bevestigbare feite wat Bertel se herkoms bo alle twyfel vaspen nie. Kandidate wat moontlik Bertel Pedersen Randers kon gewees het is: # Bertel Pedersen, seun van Peder Sorensen en Maren Bertelsen, wat gedoop is op 25 Maart 1727 in Farstrup, Aalborg, [[Denemarke]] # Bertel Pedersen, seun van Peder Bertelsen en Anne Pedersdatter, wat gedoop is op 27 Desember 1721 in Vor Frue, Aalborg, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Bertelson en Maren Nielsdatter, wat gedoop is op 10 November 1720 in [[Jerslev]], Hjorring, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Nielson en Karen Christensdatter, wat gedoop is op 19 Januarie 1721 in Oster Bronderslev, Hjorring, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Bech en Karen Bertelsdatter, wat gedoop is op 19 Maart 1724 in Hirsholmene, Hjorring, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Bertelsen en Maren Christensdatter, wat gedoop is op 5 Desember 1723 in [[Jerslev]], Hjorring, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Moller, wat gedoop is op 23 Maart 1721 in Aarslev, Svendborg, Denemarke # Bertel Pedersen, seun van Peder Hansen, wat gedoop is op 9 Julie 1723 in Maribo, Denemarke == Agtergrond == Bartel is gebore in Denemarke net nadat die Deens-Sweedse oorlog tot 'n einde gekom het, in [[1720]]. 'n Lang tydperk van vrede was ingelei, wat eers verbreek sou word in [[1807]] toe 'n oorlog teen [[Engeland]] uitgebreek het. Die eerste paar jaar na 1720 is gekenmerk as 'n periode waartydens oorlogskuld betaal moes word asook 'n ernstige landboukrisis. Frederik IV het, met die Eed van Getrouheid in [[1721]], dele van Gottorp onder Deense heerskappy gebring na 'n lang, intensiewe diplomatieke en politieke poging. Tydens die tydperk het Frederik IV indiwidueel geregeer soos 'n landbaron. Die politieke mag het langsamerhand verskuif vanaf die koning na 'n raad van ministers. Die Koningkryk se populasie het stewig gegroei van 700,000 in 1720 tot 978,000 in 1807. Tydens Bartel se vroeë jare was Denemarke in 'n proses van ekonomiese modernisering wat 'n basis sou vorm vir ernstige hervorming van die landboubedryf. In die vroeë 1720's het die plaaslike inwoners nie veel verder beweeg as hul tuisdorpe nie. 'n Landbou krisis in [[1730]] het daartoe gelei dat die koning grondeienaars bevoordeel het ten koste van die werkende boere op die plase. 'n Arbeidswet het in werking getree in 1733 wat plaaswerkers verbied het om landgoed te verlaat sonder die toestemming van hul grondeienaars. Alhoewel militêre redes aangevoer was vir die wet, het dit tot gevolg gehad dat grondeienaars toegang gehad het tot goedkoop arbeid. Verskeie instansies is ingestel ten einde beter beheer te verkry oor die ekonomie van Denemarke: die Raad van Handel in 1735, die eerste bank wat note vrygestel het in [[1736]] en die Handelsgulde in [[1742]]. Teen [[1740]] het die opkomende middelklas se jong mans hulself begin vereenselwig met 'n nasionale identiteit gebaseer op 'n gemeenskaplike taal en geskiedenis. Hierdie nasionale besef het ontwikkel as gevolg van 'n teenreaksie op die invloed van buitelanders en veral omdat die Deense adel openlik Denemarke as kultureel onderontwikkeld bestempel het. Bertel het sy eerste skip betree in die hawe van Kopenhagen in [[1743]]. Hy moes sekerlik bewus gewees het van die stad se tragiese geskiedenis. In [[1711]] is die hoofstad deur [[Swart Dood|builepes]] getref wat een derde van die populasie uitgewis het. In [[1728]] het verskeie brande 'n groot deel van Kopenhagen uitgewis toe 'n brand uitgebreek het in 'n kersmaker se winkel in Norregard. Ongeveer [[1700]] huise, die stadsaal en die Universiteit is afgebrand. Die stad is herbou en die bouwerk is in [[1737]] voltooi, slegs ses jaar voordat Bertel op die ''Donquen'' geklim het as matroos. Tydens die herbou van die stad is die uitleg van die stad aansienlik verander. Die ou Kopenhagenkasteel is gesloop en in sy plek is die Christiansborgpaleis gebou en wat in 1740 deur [[Christian IV]] in gebruik geneem is. Voordat Bertel op sy tweede skeepsreis vertrek het was hy heel waarskynlik in Kopenhagen toe die [[Koninklike Deense Teater]] geopen is in [[1748]] met 8 akteurs en 4 aktrises wat 'n Franse komedie opgevoer het. Die teater was geleë by die [[Kongens Nytorv]] in die hart van Kopenhagen. == Alternatiewe name == Uit bronne blyk dit dat Bartel se naam mettertyd verander het. # Tussen 1743 en 1748 word sy naam aangegee as '''Bertel Pedersen Randers''' op die twee skepe ''Donquen'' en ''Christiansborg Slot'' # Tussen 1748 en 1752 word sy naam aangegee as '''Baadsman Bertel Randers''' en hy teken sy naam as '''B.P. Randers''' # Die 'Storm round the Cape, Dangerous Danish Voyages' verwys na '''Bertel Randers''' # Die sertifikaat wat aan hom uitgereik is in 1753 deur die Kaptein van die skip ''[[Kroonprinses van Denemarke]]'' verwys na '''Bertel Randers''' # Die goedkeuring om burgerskap wat in 1956 deur Goeweneur [[Ryk Tulbagh]] uitgereik is verwys na hom as: '''Bertel Pieters van Randers''' # Die inventaris van die Kamer van Weeskinders toon aan dat Bartel met sy dood bekend gestaan het as '''Bartel Pietersz''' van Randers en as '''Bartel Pitters van Randers''' # Die naam '''Barthold''' kom nie voor in dokumentasie van Bertel se tyd nie. Die naam verskyn die eerste keer in die werk van CC de Villiers "geslachtsregistersvan Zuid Afrikaansche Familien" en die naam mag dus 'n verkeerdelike interpretasie van die outeur gewees het. # Met sy afsterwe word na hom verwys as '''Bartel Pieterse''' asook '''Barthel Pietersz''' # Bartel se kinders word almal aangegee met die van '''Pieterse(n)''' in die Suid-Afrika Genealogie. Uit al die name is dit duidelik dat Bertel 'n sterk verbintenis gehad het met die Randersgraafskap en dat Bertel Pedersen van Randers sy oorspronklike benaming was. == Bertel se handtekening == [[Lêer:Bertel signature.jpg|duimnael|300px|Handtekening van Bertel]] Bertel se handtekening soos weergegee in die opgaaf van die tweede reis van ''Kroonprinses van Denemarke''. Ons aanvaar dat die handtekening Bertel se eie handskrif is. Die handtekening vir die rit van Kopenhagen na Tranquebar en handtekening van die terugtog van Tranquebar na Kopenhagen dieselfde was terwyl verskillende persone verantwoordelik was vir die opstel van die opgaaf met die twee geleenthede. == Bertel se ervarings op die see == Bertel het op vier skeepsreise gedien: # Op '''21 Januarie 1743''' is Bertel aangeteken as matroos op die skip ''Donquen''. Hy verskyn in die skip se protokol as ''nommer 25'' in die lys van matrose. Die Donquen het van Kopenhagen vertrek na Tranquebar op 30 Januarie 1743 en in Tranquebar gearriveer op 26 September 1743. Die skip het terug vertrek na Kopenhagen op 6 Februarie 1744. Die skeepsjoernaal van die rit is in Kopenhagen se argiewe en is bygehou vanaf 19 Desember 1742 tot 21 Julie 1743 deur Stuurman Jens Madsen Knie. # Op '''26 November 1744''' is Bertel aangeteken as matroos op die skip ''Kroonprins van Denemarke'' na Kanton in China. Sy naam word aangedui as Matroos ''nommer 42''. Die skip het [[Ierland]] aangedoen en daar is nie 'n aanduiding of die tog na [[China]] voltooi is nie. Die skeepsjoernaal verloop vanaf 17 November 1744 tot 2 September 1745. # Op '''4 Desember 1745''' is Bertel opgeteken as nommer 39 van die bemanning met die amp as kwartiermeester vir 'n seereis op die skip ''Christiansborg Slot''. ''Christiansborg Slot'' was bestem om na Kanton in China te reis. Die skeepsjoernaal is opgeteken vanaf 10 Desember 1745 tot 21 Julie 1747 soos bygehou deur Poul Kock. # Op '''26 Oktober 1748''' is Bertel se naam aangeteken onder die offisiere as Bootsman Bertel Randers op die skip [[Kroonprinses van Denemarke]]. Hy verskyn as inskrywing ''nommer 15'' in die offisierslys. Die ''Kroonprinses van Denemarke'' het op 7 November 1748 uit Kopenhagen vertrek en op 18 Mei 1749 in Tranquebar aangeland. Die skip het weer op 5 November 1749 uit Tranquebar vertrek en in Mei 1750 in Kopenhagen geanker. Die skeepsjoernaal van die rit handel vanaf 15 Oktober 1748 tot 16 Mei 1750 deur stuurman Jens Knie. # Op '''7 Oktober 1750''' is Bertel se naam aangeteken as Bootsman Bertel Randers op die skip ''Kroonprinses van Denemarke''. In die skip se protokol word hy as ''nommer 18'' onder die offisiere gelys. Die Kroonprinses het op 3 November 1750 vertrek uit Kopenhagen en in Tranquebar gearriveer op 29 Mei 1751. Op 2 November 1751 het Kroonprinses van Denemarke uit Tranquebar gevaar maar het nooit Kopenhagen bereik nie. Die skip was erg beskadig tydens 'n storm en moes op 10 Junie 1752 gestrand word by [[Mosselbaai]] aan die Suid-Afrikaanse kus. Bertel het dus ongeveer nege-en-'n-halfjaar ervaring gehad as seevaarder toe hy in Suid-Afrika aan wal gestap het. == Bertel as Bootsman == [[Lêer:Bertel protocol.jpg|duimnael|Bertel se naam verskyn as nommer 15 in die opgaaf van die tweede reis van ''Kroonprinses van Denemarke'' 1748–1750 (Geneem deur Palle Kvist; Argiewe van Kopenhagen)]] Bertel, was reeds aangeteken as [[bootsman]] onder die offisiere, tydens die tweede reis van ''Kroonprinses van Denemarke''. Die skeepsjoernaal het die volgende verwysings in wat na Bertel verwys: '''25 Oktober 1748''': Verwysing in die instruksies dat bootsman Bertel Randers in die kaptein se kajuit eet aan die tweede tafel as persoon nommer agt. '''26 Oktober 1748''': Baadsman Bertel Randers word gelys as persoon nommer vyftien onder die offisiere. Sy maandelikse salaris is 8 riksdaalders, dieselfde as 'n skeepsassistent, 3de stuurman, 2de timmerman en seilmaker en dubbel dié van 'n normale matroos. '''5 November 1748''': Bertel verlaat Kopenhagen met die skip ''Kroonprinses van Denemarke''. '''18 November 1748''': Bootsman Bertel Randers koop velt, twee hemde en wit en blou kledingstukke. '''9 Desember 1748''': Die skeepsraad word byeengeroep omdat die Soldaat Peder Nielsen Lind gearresteer is vir diefstal. Baadsman Bertel Randers stel voor dat hy oor 'n periode van drie dae 100 sweepslae per dag ontvang as straf. Daar is ooreengekom om die straf so te aanvaar. '''16 Desember 1748''': Bootsman Bertel Randers koop [[tabak]]. '''12 Januarie 1749''': Bertel Randers, tesame met ander offisiere, teken 'n rekening vir die aankope van voedsel ens. by die Cap Verdic island Porto Praj. '''4 Februarie 1749''': Die skeepsraad word byeengeroep omdat die "boutellier" nie sy werk behoorlik gedoen het om die noodsaaklike dokumente in te vul ten opsigte van watter kos nie gebruik is nie. Die skeepsraad gee hom geleentheid om sy sake in orde te kry. Ook geteken deur B.P. Randers. '''26 Februarie 1749''': Baadsman Randers koop naaldwerkgare en tabak. '''18 Maart 1749''': Die skeepsraad word byeengeroep om te besluit of Korporaal Christan Schultz gearresteer moet word tot by Traquebar. Geteken deur B.P. Randers '''8 April 1749''': Baadsman Bertel Randers skenk op [[Paasfees]] 1 riksdaalder, 2Mk aan die leraar aan boord en 4Mk aan die armes. '''5 Mei 1749''': Die eiendom van die afgestorwe timmerman, Albrecht Madsen, word opgeveil. Baadsman Bertel Randers koop twee gordyne vir 3Mk en 'n "salvet" vir 2Mk. '''18 Mei 1749''': Bertel arriveer in Tranquebar met die ''Kroonprinses van Denemarke''. '''27 Junie 1749''': 'n Hof word saamgestel by Tranquebar se Huis van Justisie. Die lede was: Kaptein Emanuel Sporing, Casper Fenger, Ole Søemod en Bertel Randers. '''5 November 1749''': Bertel verlaat Tranquebar met ''Kroonprinses van Denemarke'' '''7 November 1749''': Die skeepsraad word byeengeroep weens klagtes oor die kok Hans Hendrich Gotherg. Die skeepsraad bestaan uit Kaptein Sporing, Casper Fenger, Ole Søemod en Bertel Randers. Bootsman Bertel Randers is aangewys om die kok te gaan haal sodat die aanklagte aan hom voorgelees kan word. Bootsman Bertel Randers getuig dat hy gereeld die kok se gevloek en swak taalgebruik waargeneem het asook die onhigiëniese hantering van kos, potte en panne. Hy stel voor dat die kok 'n maand se salaris moet verloor en beboet word met 50 sweepslae. Die straf was te veel vir die kok en hy het oorboord gespring. '''14 November 1749''': Die skeepsraad word byeengeroep om getuienis van die voorval van die kok aan te hoor toe die kok verdrink het. Bootsman Bertel Randers stem saam met die ander dat hulle nie kan vasstel waarom die kok oorboord gespring het nie. 17 November 1749: Bootsman Bertel Randers koop tabak. '''28 Maart 1750''': Bootsman Bertel Randers gee die skeepsassistent 'n geskrif namens die hele bemanning van die skip. Die geskrif is onderteken deur die bootsman self, Niels Madse, M. Hans Christian Tersløf, Johan Christian Møller en die matrose Ole Iversen, Rasmus Anthony, Ole Pedersen, Peder Sørensen, Lars Tidemand, Peder Børrensen Ørbeck, Peder Nielsen Bierreby en Stille Jørgensen. Die geskrif het gehandel oor Jens Knie wat op 2 November 1749, toe dit baie winderig was by die kus van Tranquebar beloof het dat, op die veilige terugkeer in Kopenhagen, die bemanning 'n bykomende betaling van 400 rijksdaalders sal ontvang. Die skeepsassistent het aan hulle vertel dat die saak verwys sal word na die bestuur in Kopenhagen. '''9 Maart 1750''': Die Kaptein roep die skeepsberaad bymekaar (Die kaptein, Casper Finger, Jens Knie, Ole Søemond en Bertel Randers) Hulle moes die saak aanhoor tussen matrose Peder Andersen Scendske en Tømmermand Mogens Pedersen Schouw. Die een het die ander daarvan beskuldig dat hy sy geld gesteel het in Kopenhagen nog voordat die skip vertrek het. Bootsman Bertel Randers beklemtoon dat matroos Peder Andersen Svenske moes gekla het net na die vertrek uit Kopenhagen deur Tømmermand van diefstal beskuldig was. Tømmermand moes in die openbaar verklaar dat Peder Andersen nie skuldig was nie. '''11 Maart 1750''': Die skeepsberaad kom byeen (Die kaptein, Casper Fenger, Jensknie, Ole Søemond en Bertel Randers) om uitslag te gee in die saak tussen Peder Andersen Svendske en Tømmermand Mons Pedersen Schouw. '''1 April 1750''': Bootsman Bertel Randers koop 'n ou sak vir 6Sk by die veiling van die goedere van Grey Larsen Bager, na sy dood. '''8 Mei 1750''': Die skeepsberaad (die kaptein, Casper Fenger, Jens knie, Ole Søemond Bertel Randers en konstabel Morten Jensen Hillerød) Die kwartiermeester Johan Christian is gevang dat hy gesteel het van verskeie bemanningslede. Hy het onder andere 'n [[kompas]] gesteel by Bootsman Bertel Randers. Bootsman Bertel Randers stel voor dat hy oor 'n periode van 3 dae elke dag 50 sweepslae ontvang en dat hy vasgeketting bly totdat hulle in Kopenhagen arriveer. '''11 Mei 1750''': 6:00 voormiddag het die Kaptein besluit dat Johan Christian skuldig is en het hy besluit: Johan Christian sal die gesteelde goedere op die dek en in die openbaar volledig aan die oorspronklike eienaars terugbesorg. Oor 3 dae sal hy 50 sweepslae per dag ontvang. Van die 6de Mei af sal hy as gewone seeman sonder enige betaling geklassifiseer word. Hy sal vasgeketting bly totdat hulle in Kopenhagen arriveer. Die straf is geteken deur E. Sporing, M. Knie, Ole Søemond, B.P. Randers en M.J. Hillerød. '''15 Mei 1750''': Die kaptein roep die skeepsraad bymekaar om hulle opinie te hoor of hulle in die donker verby 'n gevaarlike deel gaan vaar, in die rigting van Kopenhagen, en of hulle gaan wag tot die volgende oggend. Bootsman Bertel stel voor dat hulle die seile span en so ver as moontlik vaar totdat hulle 'n gids aanboord kan neem. Daardie dag arriveer Bertel terug in Kopenhagen. In die "Storms om die Kaap. Gevaarlike Deense reise" word 'n klein bietjie van Bartel se persoonlikheid weergegee tydens die derde reis van Kroonprinses van Denemarke. Op 23 Mei 1752 toe die skip in 'n benarde posisie was, het Konstabel Tonnes Tollesen, Bartel en die jongste offisier, Michael Hansen Lindegaard (tydens 'n skeepsberaad) aanbeveel dat hulle 'n bootjie na die land sal stuur sodat hulle kan uitvind waar hulle min of meer is. Sodoende kon hulle bepaal hoe ver hulle nog van Mosselbaai is. == Aankoms in Suid-Afrika == Bartel het in stormagtige omstandighede in die [[Kaap]] aangeland. Hy was [[bootsman]] in diens van die [[Deense Oos-Indiese Kompanjie]], toe sy skip, bekend as ''[[Kroonprinses van Denemarke]]'', 'n Oos-Indiëvaarder, op [[9 Junie]] [[1752]] deur 'n storm in [[Mosselbaai]] verwoes is. Van sy kaptein, Svend Finger, kry 'Randers', soos hy aan boord bekend gestaan het, op [[25 Augustus]] [[1753]], deur middel van 'n sertifitikaat, toestemming om sy heil aan land te soek, waar hy dit ookal kan vind. Bartel het in [[1756]] toestemming van die goewerneur van die Kaap de Goede Hoop [[Ryk Tulbagh]] ontvang, met sy ambag as timmerman, om by die Kaap (waar hy burgerregte ontvang het) aan te bly. Bronne verskil oor wie van die 'Kroonprinses' saam met Bartel in die Kaap agtergebly het. Die boek van G. Nørregaard vertel dat slegs Olle Mortenson in die Kaap agtergebly het. Volgens die Kaapse argiewe was daar egter vyf persone wat op die 'Kroonprinses' was wat toestemming gekry het om in die Kaap agter te bly. [[Beeld:Bertel se sertifikaat II.jpg|duimnael|Die sertifitikaat in Nederlands, waarvolgens Bertel deur Svend Finger toestemming gegee is om sy eie heil in Suid-Afrika te gaan soek]] # Bertel Pieterse van Randers # Marcus Jacob Croese # Johannes Thomas Roodewald van Kopenhagen # Jurgen Stamp van Flensburg, as slagter # Sivert Jacobsen Wiid, as Kuiper == Huwelik en kinders == Op [[29 Maart]] [[1761]] trou hy met Anna Christina Minnie, dogter van Dirk Minnie en Christina Scheepers, te [[Swellendam]]. Dirk Minnie was die stamvader van die Minnie-familie. Barthold het sewe kinders gehad: # Maria Magdalena Pieterse, gedoop in [[1764]] # Johannes Theodorus Pieterse, gedoop in [[1765]] # Pieter Pieterse, gedoop in [[1768]] # Jacobus David Pieterse, gedoop in [[1771]] # Ferdinandus Albertus Pieterse, gedoop in [[1773]] # Frederik Pieterse, gedoop in 1773 # Christina Pieterse, gedoop in [[1775]] Bertel het as veeboer 'n bestaan gemaak op die [[leningsplaas]] '''Drie Vanteyn''' tussen die [[Kouga]] en [[Langkloof]] in die omgewing van [[George]] in die [[Oos-Kaap]]. == Bertel se nageslag == * Bertel Pedersen se kleinseun Nicolaas Theodorus Pieterse het deelgeneem aan die [[Slag van Bloedrivier]] in April 1838, toe die [[Zoeloes]] deur die [[Boere]] verslaan is. * Bertel Pedersen se kleinseuns David Johannes Pieterse, Ferdinandus Petrus Pieterse, Frederik Pieterse, Nicolaas Theodorus Pieterse en Hendrik Josephus het almal tussen 1838 en 1844, aan die [[Groot Trek]] deelgeneem. * Bertel Pedersen se kleinseun Petrus Jacobus Pieterse se vrou Adriana Aletta van der Merwe is tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] in 'n Engelse [[konsentrasiekamp]] dood, op 23 Mei 1902. * Bertel Pedersen se agterkleinkind Frederik Pieterse is dood in die [[Slag van Derdepoort]], geveg op 15 November 1899, tydens die Anglo-Boereoorlog. == Sterftes == Anna Christina sterf in 1776 en laat Bertel met sewe minderjarige kinders agter. Hulle besittings met haar afsterwe word soos volg weergegee: Besittings: 1 ou wa, 1 ploeg met gereedskap, 4 grawe, 1 houtbyl, 1 ou handbyl, 3 skroefbore, 2 bore, 1 handsaag met 2 lemme, 1 snaphaan, 1 ou saal met houers, 'n pistool, draagband ens., 1 groot pot, 3 klein potjies, 1 koekpan, 3 blikke, 4 gebedsboeke, 3 ou blikke, 6 blikborde, 1 soplepel, 16 vurke, 6 tafelmesse, 1 staal kamerpot, 1 ou blikketel, 3 blik trekpotte, 1 koper koffiekan, 1 klein keteltjie, 2 strykysters, 4 "aade commen", 22 porselyn tafelborde, 1 "partiporc theegoed", 8 bottels, 2 wynglase, 2 anker vaatjies, 2 ou watervate, 2 bottervate, 2 botter "carns", 2 klein botter vaatjies, 4 melk emmers, 2 ou emmers, 3 klein balies, 3 waterkanne, 2 plat potte, 1 meelsif, 6 ou mandjies, 5 kiste van verskillende groottes, 1 bakkis, 1 kinderwieg, 1 skuifdoos, 2 lepelrakke, 2 kinderbedjies, 12 ou sakke, 1 bedsak, 2 beddens, 2 houtkandelare met 2 snuiters, 10 "cronzikels", 2 "ree scheven met harebijtles", 3 "sligt scheven", 5 skewe rollers, 12 skawe met bytels, 5 skawe sonder bytels, 1 kloubytel, 1 deurslag, 1 kruis, 1 kruishout, 1 houtpasser, 2 omslae met 8 "knegts", 1 ou "dissel", 1 knyptang, 1 klein koperpasser, 2 vyle, 1 buigtang, 8 bytels 3 stukke yster, 2 hamers, 1 ou stuk yster, 2 tafels, 3 stoele, 1 ou plank, 1 passer, 1 groot skaar, Vee: 98 beeste van verskillende soorte, 1&nbsp;013 skape van verskeie soorte 4 perde 93 bokke Laste: 10 maande agterstallige rente op die [[leningsplaas]]. Geld is verskuldig aan: Jacob Helbek, Jacobus de Buijs, Pieter Jourdaan, Anthon Nortje, Gert van Nimwegen, Andries du Preez, Theodorus Minne, Gert van Roijen, Abraham Viveje en ene Barkhouser. Bates is gereken op 831 Rd:s en die laste is gereken op 731 Rd:s Bertel sterf in 1787 volgens die MOOC8/50.27-dokument. 1 kis vol gereedskap 2 kiste 1 [[bed]] met 'n 1 bulsak, 4 kussings en 2 komberse 1 "peuling" 4 "elle jas" laken 2 stukke "Snihase" linne 1 "kooij goet zak" 2 "mudde zakke" 1 tafelblad 1 stoel Tydens sy afterwe was Bertel woonagtig by Stephanus Feraire onder de [[Langkloof|Langen Cloof]]. == Verwysings == # Die Groot Afrikaanse familienaamboek – [[Cornelis Pama]] # [https://www.webcitation.org/query?id=1256560537533292&url=www.geocities.com/sa_stamouers/pietersen.htm Stamvader Bartel Pieterse – Navorsing deur Gerda Pieterse] # Precis of the Archives of the Cape of Good Hope deur HCV Leibrandt te vinde by die Kaapse Argief # Storms round the Cape. Dangerous Danish voyages. Die dokument is 'n Engelse vertaling (gereël deur M. Hanley) van 'n Deense boek met dieselfde naam wat deur die Deense geskiedkundige G. Nørregaard geskryf is. # Inventories of the Orphan Chamber – Cape Town Archives repository, South Africa MOOC 8/16a # [http://pkv.dk/genea/beretn/11-1334.htm Die verhaal van Hans Henrich Gotberg deur Palle Kvist] # Uitreksels oor Bertel vanuit die protokol (in die Kopenhagen Internasionale argiewe) van die 2de rit van Kroonprinses van Denemarke soos weergegee deur Palle Kvist. # [http://www.e-family.co.za/families/pietersen/f1.htm#P1 e-Family Home] Erkenning word gegee aan Jurgens Pieterse en Palle Kvist vir die navorsing wat gedoen oor die geskiedenis van Bertel Pedersen Randers [[Kategorie:Deense stamvaders|Pietersen, Bartel]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse stamvaders|Pietersen, Bartel]] ds041gmcyytne7r6tqz6xbbwxbwmd3g 0 21329 2924687 2915785 2026-08-13T11:46:29Z Jcb 223 2924687 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Hester Heese | bynaam = | beeld = Hester Heese.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Hester de Swardt | geboortedatum = [[26 Oktober]] [[1911]] | geboorteplek = [[Kuilsrivier]] | dood_datum = [[24 Mei]] [[1992]] | sterfteplek = [[Kaapstad]] | ouers = Willem Hendrik de Swardt en Johanna Adriana Bosman | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Onderwyser, skrywer | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]] | huweliksmaat = Dr. [[Karl Heese|K.W. (Kalie) Heese]] | kinders = 5 | webblad = | handtekening = }} [[Beeld:Dr KW en Hester Heese se gesin omstreeks 1943 op Malmesbury.jpg|duimnael|regs|240px|Hester Heese, haar man, [[Karl Heese|Kalie]], hul drie oudste kinders en haar moeder in die tyd toe dr. Heese medeleraar was van die [[NG gemeente Swartland]] op [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] (1943–'45).]] '''Hester Heese''' ([[26 Oktober]] [[1911]] – [[24 Mei]] [[1992]])<ref>{{en}} [https://www.geni.com/people/Hester-Maria-Heese/6000000021825415613 Genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 11 September 2016.</ref> was 'n bekroonde Afrikaanse skrywer van kinder- en jeuglektuur. == Lewe en werk == Hester Maria de Swardt is op 26 Oktober 1911 in [[Kuilsrivier]] naby [[Kaapstad]] gebore as die derde jongste van sewe kinders. Haar ouers is Willem Hendrik de Swardt en Johanna Adriana Bosman.<ref name=":0">Geni: https://www.geni.com/people/Hester-Maria-Heese/6000000037683812911</ref> Sy gaan eers skool in Kuilsrivier en matrikuleer dan aan die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]] in Kaapstad. Ten einde haar as kindertuinonderwyser te bekwaam, studeer sy aan die Onderwyskollege op [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]] en ook aan die Denneoord Kollege<ref name=":1">Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/heeseh.html</ref> op [[Stellenbosch]]. Sy gee onderwys op [[Upington]] en later ook aan die [[Laerskool Jan van Riebeeck]] in Kaapstad. In Junie [[1937]] trou sy met dr. [[Karl Heese|Karl Willem (Kalie) Heese]] en uit die huwelik word vyf kinders gebore.<ref name=":0" /> Dr. Heese is eers dosent in [[Sielkunde]] aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]], maar word daarna predikant. Danksy haar huwelik was sy pastoriemoeder van onder meer die [[NG gemeente Swartland]] van [[1943]] tot [[1946]] en van die [[NG gemeente Pinelands]] van [[1956]] tot [[1960]]. Die predikantspaar dien ook die gemeentes [[Malmesbury, Wes-Kaap|Malmesbury]] en [[Bonnievale]]. Later word dr. Heese aangestel as professor in [[Sielkunde]] aan die [[Universiteit van Wes-Kaapland]], hy is ook die skrywer van ''Oom Kalie gee raad''.<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/heeseh.html</ref> Twee van haar swaers was skrywers, [[Japie Heese|Japie]] en dr. [[J.A. Heese|Johannes August]]. Die egpaar vestig hulle in die rietdakhuis in [[Jonkershoek-natuurreservaat|Jonkershoek]] op Stellenbosch, waar dr. Heese op [[21 April]] [[1974]] aan ’n hartaanval oorlede is. Na haar man se dood trek sy na die historiese Morkelhuis in Ryneveldstraat in Stellenbosch. Die laaste jare van haar lewe bly sy eers op [[Prins Albert]],<ref>Coetzee, Nina. Hester Heese het rykdom op Prins Albert ontdek. Oosterlig, 13 Junie 1988</ref> naby haar dogter Dinkie en dié se familie, en daarna in die aftreeoord Serenitas in die [[Strand]].<ref name=":1" /> Sy het aktief aan die [[Voortrekkers (organisasie)|Voortrekkerbeweging]] deelgeneem en hierdie beweging se silwerjuk is aan haar toegeken. Sy is op 24 Mei 1992 op [[Somerset-Wes]] oorlede<ref>Boekeredaksie. Hester Heese oorlede. Die Burger, 26 Mei 1992</ref> nadat sy ’n week vroeër ’n operasie ondergaan het.<ref>Thom, Rina. Hester Heese heen. Die Voorligter, Februarie 1993</ref> == Skryfwerk == Aanvanklik skryf sy verhaaltjies vir jeug- en kindertydskrifte en as predikantsvrou lewer sy bydraes vir kerktydskrifte en skryf selfs dramas vir opvoerings in die gemeenskap om geld in te samel. Eers op 55-jarige leeftyd begin sy boeke skryf. Sy lewer veral kinder- en jeugboeke, wat sy as artritislyer moeisaam met die hand skryf. === Kinderversies === Benewens verhale skryf sy ook kinderverse, wat deur sommige kritici as haar belangrikste werk beskou word. Die onderwerpe van hierdie versies behandel almal die onmiddellike wêreld van die kind, soos ’n ouma, ma en baba, voëltjies, katte en ’n reënboog. Hierdie wêreld word dan op vars wyse aangebied, met ’n fyn oor vir klank en ritme. Hierdie verse word opgeneem in bundels soos ''Opsêgoed vir kleingoed'' (later bygewerk tot ''Bokmakierie sing''), ''Kompatjierie is my liedjie'', ''Waarom is die reënboog krom?'' en ''Sêra Madêra''.<ref name="pienaar">Pienaar, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 21 no. 1, Maart 1981</ref> In [[1979]] word die [[C.P. Hoogenhoutprys|C.P. Hoogenhout-prys]] toegeken aan ''Sêra Madêra''. ''Sy wat die soen op haar voorkop dra'' is ’n fantasieversverhaal wat in [[1982]] met die [[Tienie Hollowaymedalje vir Kleuterliteratuur|Tienie Holloway-medalje]] vir kleuterliteratuur bekroon word. Dit is die verhaal van die dogtertjie Karalie wat in ’n glasboot wil wegvaar na ’n droomeiland. Voor sy vertrek wil sy iets moois weggee en sy gee dan tien soene, die laaste een aan haar ma wat op haar voorkop die lekkerste soen sal dra. Wanneer sy by die bootsman kom, wil hy ook tien soene hê, maar Karalie het reeds haar tien soene weggegee en sy besef nou dat haar droomland by haar ma is.<ref>Pienaar, Lydia.Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 22 no. 3, September 1982</ref> ''Sy wat die soen op haar voorkop dra'' se illustreerder, Ann Walton, word in [[1980]] bekroon met die Katrine Harries-prys vir haar illustrasies. ''Daar diep in die see'' is nog ’n versverhaal en ''Steweltjies na Wonderland'' bevat ’n keur uit haar kinderverse. ''Steweltjies na Wonderland'' is in 1999 die naaswenner van die ATKV-kinderboekprys vir ouderdomsgroep 6-7 jaar. [[Verwysing benodig - Heese is oorlede in 1992]] Van haar kinderverse word in die versamelbundels ''Nuwe Kleinverseboek'' en ''Nuwe Kleuterverseboek'' opgeneem. === Kleuterboeke === Vir kleuters skryf sy verskeie boeke. ''Wat is daai – hè Pappa?'' word deur Ann Walton geïllustreer. Op ’n sonskynoggend gaan stap Johan en Pappa. Onderweg sien hulle baie mooi dinge raak, soos ’n gousblom, ’n padda en ’n koei met haar kalf. Die mooiste is egter Mamma wat by die huis wag op hulle terugkoms.<ref name="sny28">Snyman, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 28 no. 1, Maart 1988</ref> ''Piet Vrolik en Ben Verstrooi'' is die storie van twee maats, Piet en Ben, wie se trae verstand sukkel om die regte planne te maak. Hulle hoor twee muise piep in die huis en probeer dan om hulle te vang, eers met ’n muisval, dan met ’n gemmerkat en dan gaatjies in die vloer. Ten einde raad roep hulle Naas Buurman se hulp in, wat gou uitvind dat die “groot piep” en die “klein piep” van Piet en Ben se skoene afkomstig is.<ref name="wiehahn163">Wiehahn, Rialette. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 16 no. 3, September 1976</ref> In ''Die peperboom'' vind ’n moeë reisiger onder ’n peperboom in die woestyn rus en gasvryheid. Om sy dankbaarheid te bewys, verdubbel hy die oes van die barmhartige boer wat vir hom gesorg het en van toe af dra alle peperbome rooi bessies, elkeen soos ’n druppel bloed.<ref name="wiehahn163" /> ''So ’n soort aand'' vertel van Bennie wat in die bed lê en deur die venster na die maan, sterre en wolke kyk. Die wolke lyk vir hom soos ’n skaap en ’n renoster, wat dan die skaap en die maan en die sterre insluk. Dan bars die renoster oop sodat alles wat hy ingesluk het weer uitgly. Hierdie keer is daar ’n lam ook by, maar almal word dan soos ’n wasige vrou wat na hom toe aankom.<ref name="pienaar" /> Dit is sy ma wat hom kom nagsê. Sy ontvang in 1976 die Tienie Holloway-medalje vir al haar kleuterboeke tot op daardie stadium (te wete ''Wat is daai – hé Pappa?'', ''Oustryk'', ''Piet Vrolik en Ben Verstrooi'', ''Die peperboom'' en ''Bokmakierie sing''). ''Kobus het ’n blom'' vertel van die betowering wat ’n suidisselblom in die koeikamp vir Kobus het. Dit is die enigste blom en wanneer die blom ’n saadknop maak, is Kobus te bang om daaraan te raak. Op ’n dag is die saadknop weg en het net die blomsteel oorgebly, wat Kobus treurig maak. Van die sade het egter terug gekom na die weikamp en op ’n dag staan die koeikamp vol geel blomme.<ref>Pienaar, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 22 no. 3, September 1982</ref> Adriaan van Zyl ontvang die Katrine Harries-prys in 1982 vir sy super-realistiese illustrasies in ''Kobus het ’n blom''. Hierdie boek word in [[Zoeloe]] vertaal. Die prenteboek ''Op die vensterbank in April'' is deur Paddy Bouma geïllustreer. Voor Tessa se pa dood is, het hy die week voor die verjaarsdag elke dag vir haar ma ’n present gegee en op die verjaarsdag self iets besonders. Hierdie April moet Tessa in haar pa se plek presente uitdink. Sy gee dan vir haar ma elke dag iets wat vir haar mooi is, soos ’n rooi wingerdblaar, ’n voëlnessie met ’n blou eiertjie en ’n ruikertjie lusernblomme in ’n bottel. Elke dag sit haar ma die geskenk op die vensterbank. Op die sewende dag kry Tessa se ma ’n groot boks, met Tessa se kat, Siska, daarin. Nadat hy vrygelaat is, spring Siska ook op die vensterbank, sodat ’n hele week se verjaarsdaggeskenke op die vensterbank is. Die boekie is veral aandoenlik oor die innige verhouding tussen Tessa en haar ma wat daarin uitgebeeld word.<ref>Snyman, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 25 no. 1, Maart 1985</ref> === Boeke gerig op skoolgaande kinders === ’n Aantal van haar boeke is op kleiner skoolgaande kinders gerig. ''Die huis op pale'' is ’n verhaal wat in Pieter se verbeelding afspeel tydens sy rit saam met Albert, wat by sy ouma Mien in die tuin werk, na sy ouma se huis op Ver-eiland by die see. Verbeelding en werklikheid word hier op vernuftige wyse met mekaar verbind. Die chronologiese vervolg hierop is ''Die wildsbok van Ver-eiland'', waar Pieter brand om die wildsbok wat sy ouma beskryf te kan sien. Die bok kom gewoonlik in die maanlig, maar Pieter sien hom nie wanneer hy kom nie, sodat die bok ’n soort magiese betowering verkry. Eindelik verskyn hy slegs vir ’n oomblik in die lig van ’n weerligstraal.<ref>Wiehahn, Rialette. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 15 no. 3, September 1975</ref> ''Hokaai'' word deur [[Marjorie Wallace]] geïllustreer. Gertjie-Piet en Gomma ry mark toe in ’n donkiekar en Ghaki, Gertjie-Piet se skaduwee, gaan ook saam.<ref>Pienaar, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 17 no. 3, September 1977</ref><ref name="pien201">Pienaar, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 20 no. 1, Maart 1980</ref> In ''Wannelas'' gaan Jakkie vir die wintervakansie na sy ouma op die plaas [[Soebatsfontein]] in die [[Karoo]]. Hier maak hy kennis met Wannelas, die bokwagtertjie, wie se pa die plaasopsigter Solilê is. Wannelas se ma is dood toe hy nog ’n baba was en hy wil vreeslik graag ’n eie ma hê. Solilê val van die donkiekar af en moet hospitaal toe. Wanneer hy terugkom van die hospitaal af vertel hy vir Wannelas dat een van die verpleegsters in die hospitaal sy nuwe ma gaan word.<ref name="pien201" /> ''Polka-masurka'' beskryf ’n sorgvrye kindertyd, waarin die byna elfjarige Maria die hoofkarakter is. Hierdie boek slaag met sy rare uitbeelding van ’n betekenisvolle verhouding tussen ’n jong dogter en haar pa. ''Kinders van die konkahut'' beskryf die lewe op ’n plattelandse dorp en die Voortrekkerspannetjie kinders daarop. Hierdie boek is geïnspireer deur haar jare as onderwyseres op Upington. Bybelse temas word ook gereeld ontgin in verhale soos ''En daar is lig – verhale uit die Bybel'', ''Moses'' en ''Rut, Hagar en Maria''.<ref name="sny28" /> ''Josef is ’n jong vrugteboom'' vertel die verhaal van Josef van sy sewentiende jaar tot met sy dood. Haar kinderverhale ''Die heks van Hexrivier'' en ''Die Christus-draer'' word opgeneem in die versamelbundel ''Goue fluit, my storie is uit'' onder redaksie van [[Linda Rode]].  ''Ons noem haar sommer'' word opgeneem in ''Storiehuis, woordpaleis''. Sy is ook betrokke by die saamstel van die ''Jeugland leesboekies'' vir die eerste skooljare. === Jeugverhale === Vir die jeug skryf sy ook verhale. ’n Tema wat sy gereeld in haar realistiese verhale vir hierdie groep ontgin is dié van ’n sensitiewe kind wat deur ’n groeiproses probleme oorkom. Miekel in ''Miekel die koerantjoggie'' en die tiener Jacomien in ''Dwars-in-die-weg'' moet die dood van ’n ouer verwerk en aanpas in ’n nuwe dorp en skool; Fanus in ''Die klein pasella'' moet sy doofheid verwerk; terwyl Frans in ''Frans se vyf dae in Desember'' en Alota in ''Ek en jy, Grootbroer'' die selfvertroue moet kry om te doen wat hulle moet doen. Miekel Marais is veertien jaar oud en die hoofkarakter in ''Miekel die koerantjoggie''. Kort na hulle na Stellenbosch verhuis is sy pa in ’n motorongeluk dood en is sy ma in die hospitaal opgeneem. Hy bly by sy ouma en oupa totdat sy ma ontslaan word en keer dan terug na Stellenbosch, waar hy nog baie vreemd voel. Die buurseun, Rikus van der Merwe, help hom egter om sy ou afgeleefde fiets reg te maak en stel hom voor aan ’n aantal gawe seuns. Geld is skaars en dit word Miekel se hartsbegeerte om vir sy ma ’n geskenk te gee, roosstruike om in die 36 gate te plant wat sy pa kort voor sy dood hiervoor gemaak het. Hy word ’n koerantjoggie om geld te kry en hierdie wens te vervul, maar dan word sy ou fiets gesteel. Die vyftienjarige Jacomien is die hoofkarakter in ''Dwars-in-die-weg''. Haar pa is dosent by die Teologiese Kollege in [[Lusaka]] in [[Zambië]] en sy kuier saam met ’n vriendin op hulle plaas in hierdie land terwyl haar ouers oorsee is. Die polisie bring egter die tyding dat haar ouers in ’n vliegtuigongeluk dood is. Hierna moet sy noodgedwonge by haar tant Emma van wie sy nog nooit gehou het nie, op Stellenbosch gaan woon. Sy moet aanpas in ’n nuwe land en ’n nuwe skool, waar sy nuwe maats moet maak en intussen ook vir tant Emma leer ken en haar ouers se dood verwerk. Geleidelik begin sy agter tant Emma se stroewe uiterlike die ware mens ontdek en kry sy weer beheer oor haar lewe.<ref name="pien201" /> In ''Die klein pasella'' is die standerd nege leerling Fanus du Toit doof, maar daar is tog tye wat sy ore oopgaan en hy kan hoor, waarna dit weer toeslaan. Hierdie tye is sy klein pasella. Die boek neem ons deur sy laaste twee skooljare en die stryd om sy gebrek te oorkom en ’n normale lewe te lei. ''Frans se vyf dae in Desember'' vertel van die elfjarige Frans se verhoudings binne en buite sy familie. Sy oupa vertel vir hom stories oor die verlede van ’n seun met die naam François en Frans vind eers aan die einde uit dat Oupa en François dieselfde persoon is. Sy vriend Patroon se pa is in die tronk oor diamante en hy baklei met Klaas wanneer dié Patroon se pa ’n tronkvoël noem. Wanneer Klaas se gesindheid verander nooi Frans hom om saam met hulle te gaan bergklim.<ref>Pienaar, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe, Jaargang 18 no. 1, Maart/April 1978</ref> ''Ek en jy grootbroer'' word in [[1970]] bekroon as die beste jeugboek in ’n wedstryd van [[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg-Uitgewers]]. Hierdie verhaal speel af in Malawi, waar die hoofkarakter, Alota, te klein, swak en jonk voel vir wat hy wil doen. Hy wil graag soos Grootbroer op die bangwe (musiekinstrument) speel en saam met hom op die meer van Malawi uitvaar, verder as al die ander vissers. Daar is ’n krisis in sy verhouding met sy Grootbroer wanneer dié vir Alota beskuldig dat hy sy bangwe gesteel het. Alota bewys sy onskuld en Grootbroer leer hom en die werklike dief, Mangani, hoe om die bangwe te speel. Gaandeweg deur onderlinge spanning en interaksie met ander kinders ondergaan Alota karaktergroei en word hy ook fisies groter en sterker, sodat hy op ’n dag ook saam met sy Grootbroer op die meer uitvaar en die net ingooi. Heese slaag daarin om die landelike Afrika-omgewing oortuigend weer te gee. Hierdie boek word in Duits vertaal as ''Alota und sein grosser Bruder''. Tien van haar boeke word eervol vermeld by SAIBI (die Suid-Afrikaanse Instituut vir Biblioteek- en Inligtingwese), naamlik ''Aljander, aljander so deur die bos'', ''Loekie die rondlopertjie'', ''En daar is lig – verhale uit die Bybel'', ''Die blou duif'', ''Die huis op pale'', ''Die wildsbok van Ver-eiland'', ''Die peperboom'', ''Josef is ’n jong vrugteboom'', ''Hokaai'' en ''Kompatjierie is my liedjie''. Sy lewer ook as vertaler ’n bydrae deur agt kinderboeke te vertaal en saam met [[AJ van der Merwe|A.J. van der Merwe]] skryf sy aanvullende leesboeke in die Jeugland-reeks vir die tweede skooljaar. ''Die geluid van wakker'' word in Engels vertaal as ''The sound of awakening''. === Skryfwerk vir volwassenes === Vir volwassenes skryf sy die digbundel ''Sonder jou''. Hierdie gedigte is geskryf na die dood van haar man en bevat herinneringsverse in ’n treffende intieme toon.<ref>Anoniem. Die Vaderland, 19 November 1976</ref><ref>De Villiers, I.L. Beeld, 12 April 1976</ref> Van haar gedigte word opgeneem in Gerrit Komrij se bloemlesing ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''. In ''Ek gooi my luike oop'' bundel sy outobiografiese vertellings. As predikantsvrou skryf sy ook ongepubliseerde toneelstukke en godsdienstige voorstellings.<ref>Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_hesterheese_ph.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140913114231/http://www.storiewerf.co.za/cvs/cv_hesterheese_ph.htm |date=13 September 2014 }}</ref> == Eerbewyse == [[Hoërskool Jan van Riebeeck|Jan van Riebeeck Hoërskool]] ken in [[1989]] ’n erepenning aan haar toe. Ten tyde van haar tagtigste verjaarsdag in [[1990]] gee [[Tafelberg Uitgewers|Tafelberg-Uitgewers]] die huldigingsbundel ''Die herfsblaar gooi ’n Kaapse draai'' uit. Hierin bring vriende en familielede hulde aan haar as mens en aan haar werk. == Publikasies == Sy publiseer die volgende werke:<ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3AHeese%2C+Hester.&qt=hot_author</ref><ref>Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/hester_heese_kinderboeke.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108184547/http://www.springbokboeke.co.za/html/hester_heese_kinderboeke.html |date= 8 November 2016 }}</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1966 | * ''Moks van Ver-wêreld'' * ''Aljander, aljander, so deur die bos'' * ''Loekie die rondlopertjie'' * ''Opsêgoed vir kleingoed'' |- |1967 | * ''Boertjie word ryk'' * ''Kinders van die konka-hut'' * ''Miekel die koerantjoggie'' |- |1968 | * ''Die klein pasella'' |- |1969 | * ''Hierdie lente'' |- |1970 | * ''Ek en jy, grootbroer'' |- |1971 | * ''En daar is lig: verhale uit die Bybel'' * ''Tomaja'' |- |1972 | * ''Die blou duif'' * ''Polka-masurka'' * ''Wat is daai – hè Pappa?'' |- |1973 | * ''Die huis op pale'' * ''Oustryk'' * ''Die rooi tapyt is jou pad'' |- |1974 | * ''Die wildsbok van Ver-eiland'' |- |1975 | * ''Die peperboom'' * ''Piet Vrolik en Ben Verstrooi'' * ''Bokmakierie sing'' |- |1976 | * ''Daniël in die leeukuil'' * ''Josef is ’n jong vrugteboom'' * ''Sonder jou'' * ''So ’n soort aand'' * ''Die verhaal van Jona'' |- |1977 | * ''Frans se vyf dae in Desember'' * ''Hokaai'' |- |1978 | * ''Wannelas'' |- |1979 | * ''Dwars-in-die-weg'' * ''Sêra Madêra'' |- |1980 | * ''Sy wat die soen op haar voorkop dra'' |- |1981 | * ''Kompatjierie is my liedjie'' * ''Die geluid van wakker'' |- |1982 | * ''Kobus het ’n blom'' |- |1983 | * ''Op die vensterbank in April'' * ''Waarom is die reënboog krom?'' * ''Wondernag'' |- |1984 | * ''The sound of awakening'' |- |1986 | * ''Ek gooi my luike oop'' |- |1987 | * ''Moses'' * ''Rut, Hagar en Maria'' |- |1988 | * ''Noag se ark'' * ''Ons twee, ek en jy'' * ''Wag hier vir my'' |- |1990 | * ''Skaakmat vir ’n vlugteling'' |- |1991 | * ''Daar diep in die see'' |- |1998 | * ''Steweltjies na wonderland'' |} === Vertaling === {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1971 | * ''Die mooiste plek'' – Gina Ruck-Pauquèt |- |1972 | * ''Die reënboog'' – Max Bolliger |- |1974 | * ''Die koning en die waarsêer'' – James Reeves |- |1985 | * ''Die lappieskombers'' – Valerie Flournoy |} == Bronnelys == === Boeke === * Cloete, T.T. (red.) ''Die Afrikaanse literatuur sedert sestig''. Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * HAUM. ''Stellenbosse Galery''. HAUM-Uitgewers Kaapstad en Pretoria 1974 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2.'' Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Steenberg, Elsabe. ''Kinderverhale van ses tot twaalf''. Reuse-Blokboek 7 Academica Pretoria en KaapstadTweede druk 1984 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom''. Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. Hester Heese graaf in eie hart. Die Burger, 20 Junie 1986 * Fryer, Charles. ’n Ruiker vir nig Hester. Sarie, 5 November 1986 * Le Roux, Marina. Hester Heese is volksbesit. Die Burger, 2 November 1991 * Smit, Sarah-Ann. Lykwa was haar leesplek. Die Burger, 19 Junie 1979 * Steenberg, Elsabe. Twee bokkies in die kinderliteratuur. Tydskrif vir Letterkunde, Nuwe reeks 16 no. 2, Mei 1978 === Internet === * Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/09/12/4/5.html * Grütter, Wilhelm Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/05/28/3/2.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Le Roux, Marina Die Burger: http://m24arg02.naspers.com/argief/berigte/dieburger/1991/11/02/4/6.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Verwysings === {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Heese, Hester}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1911]] [[Kategorie:Sterftes in 1992]] [[Kategorie:Alumni van Hoërskool Jan van Riebeeck]] givkgt35iy3q6iblcq850xvayc92wbi 0 25113 2924611 2902300 2026-08-12T21:00:26Z SpesBona 2720 Bygewerk & Hersien 2924611 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Verenigde State se nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Verenigde State se nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Verenigde State | beeld = Kenteken van die Verenigde State se nasionale rugbyspan.svg | unie = [[VSA Rugby]] (USAR) | bynaam = die Arende | embleem = Die goue arend | stadion = <!-- Die unie se hoofstadion --> | kapasiteit = | kaptein = [[AJ MacGinty]] | afrigter = {{vlagikoon|Verenigde State}} [[Scott Lawrence (rugbyafrigter)|Scott Lawrence]] <small>(sedert 2023)</small> | patroon_la1 = _usarugby20h | patroon_b1 = _usarugby20h | patroon_ra1 = _usarugby20h | patroon_sh1 = _navysides | patroon_so1 = | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = FFFFFF | kouse1 = FFFFFF | patroon_la2 = _usarugby20a | patroon_b2 = _usarugby20a | patroon_ra2 = _usarugby20a | patroon_sh2 = _redsides | patroon_so2 = | linkerarm2 = 002955 | liggaam2 = 002955 | regterarm2 = 002955 | broek2 = 002955 | kouse2 = 002955 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Todd Clever]] (76)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=11;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Mike Hercus]] (465)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=11;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Vaea Anitoni]] (26)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=11;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{USAru}} 8–12 {{AUSru-r}}<br />(Berkeley, [[Kalifornië]]; 16 November 1912) | grootwen = {{USAru}} 91–0 {{BARru-r}}<br />(Stanford, Kalifornië; 1 Julie 2006) | grootverloor = {{ENGru}} 106–8 {{USAru-r}}<br />([[Londen]], [[Engeland]]; 21 Augustus 1999) | Wêreldbekerverskynings = 8/10 | jaar = 1987 | beste = Een oorwinning in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] | url = | unieurl = www.usa.rugby }} Die '''Verenigde State se nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''United States national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Dié span dra die bynaam “die Arende” (''the Eagles''), na die [[Amerikaanse arend]] (''Haliaeetus leucocephalus''), die nasionale [[voël]] van die [[Noord-Amerika]]anse land. Rugby word in die Verenigde State geadministreer deur [[VSA Rugby]] ([[Engels]]: ''USA Rugby'', USAR) wat in 1975 gestig is. Die Verenigde State word as die naasbeste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou (ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Die Verenigde State is tans (September 2025) 16de op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Een voormalige Amerikaanse rugbyspeler is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Die Verenigde State het in 1912 hul internasionale rugbydebuut teen [[Wallabies|Australië]] gemaak. Tot rugby se terugkeer na die [[Olimpiese Spele]] tydens die [[Olimpiese Somerspele 2016]] was die Verenigde State die titelhouer van die Olimpiese rugbykampioenskap, nadat hulle hul enigste teenstander tydens die [[Olimpiese Somerspele 1920]] verslaan en tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]] hul titel suksesvol verdedig het. Die Verenigde State het tot dusver vir agt van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer en net die toernooie [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] in [[Suid-Afrika]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in [[Frankryk]] misgeloop. Van 2003 tot 2011 het hulle deelgeneem aan die Churchillbeker, sedertdien speel die Verenigde State gereeld in die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]], waar hulle teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] en [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] te staan kom. Sedert 2016 neem die Verenigde State ook deel aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap, saam met die tweede Argentynse span, [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]], Kanada en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]]. Die Verenigde State speel tradisioneel in wit truie met blou en rooi kleuraksente, ’n blou gestreepte wit broek en wit sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van die Verenigde State]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|VSA Rugby}} Die beheerliggaam vir rugby in die Verenigde State is VSA Rugby (Engels: ''USA Rugby'', USAR). VSA Rugby is in 1975 onder die naam Verenigde State van Amerika Rugbyvoetbalunie (''United States of America Rugby Football Union'', USARFU) gestig en het in 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste rugbywêreldbekertoernooi]], ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/usa |title=USA |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarbenewens was VSA Rugby in 2001 ’n stigterslid van die Noord-Amerikaanse en Wes-Indiese Rugbyvereniging (''North America and West Indies Rugby Association'', NAWIRA; nou [[Rugby Amerikas Noord]]), nadat Kanada en die Verenigde State by die Wes-Indiese Rugbyvereniging (''West Indies Rugby Association'') aangesluit het.<ref name="NAWIRA">{{en}} {{cite web |url=https://rugbyamericasnorth.com/about/about-ran/ |title=About RAN |publisher=[[Rugby Amerikas Noord]] |date=2001 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die professionele [[Major League Rugby]], waaraan in 2026 ses spanne deelneem, is die belangrikste rugbyliga in die Verenigde State en dit is in 2017 ten einde van die Amerikaanse rugby se verdere ontwikkeling gestig. Sedertdien is die meeste spelers van die Amerikaanse nasionale span uit dié liga afkomstig, van die ander spelers is veral op professionele vlak in [[Engeland]] en [[Australië]] aktief. Naas die amptelike nasionale span roep VSA Rugby ook ander keurspanne byeen. ''USA Selects'' is die tweede nasionale span van die Verenigde State en hulle het tot in 2016 aan die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem, voordat hulle na Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi oorgeskakel het. Die ''USA Sevens'' is die Amerikaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Net soos ander rugbylande beskik die Verenigde State oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Rugby word ook toenemend gewild by kolleges en universiteite en aangebied as ’n alternatief vir [[Amerikaanse voetbal]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://qz.com/545698/nfl-meet-your-latest-rival-rugby-is-coming-to-america/ |titel=NFL, meet your latest rival: Rugby is coming to America |publisher=qz.com |date=10 November 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:McGill v harvard football game 1874.jpg|duimnael|Die Harvard–McGill-wedstryd van 1874]] [[Lêer:Usa rugby team v australia.jpg|duimnael|Die Amerikaanse span wat teen [[Wallabies|Australië]] op California Field gedurende die Wallabies se 1912-toer na Kanada en die Verenigde State gespeel het]] William Strachey, ’n [[Engelse]] kolonis wat in [[Jamestown, Virginië|Jamestown]] ([[Virginië]]) gebly het, het in 1610 verslag gedoen oor ’n balspel van die [[Lenni-Lenape]] met die naam ''Pahsaheman''. Verwante balspeletjies, wat almal sekere ooreenkomste met die huidige rugby gehad het, is ook bekend van ander [[Indiane|inheemse volke]] langs die Noord-Amerikaanse ooskus, soos die Massachusett, Mi’kmaq, Narraganset en Powhatan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Stewart Culin |title=Games of the North American Indians |publisher=Dover Publications |location=New York |year=1975 |ISBN=0-486-23125-9 |pages=697–699}}</ref> Die koloniste het op hul beurt aan [[sokker]] verwante sportsoorte uit [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Groot-Brittanje]] saamgeneem, wat almal oor geen vaste stel reëls beskik het nie, ’n groot aantal deelnemers betrek en soms gewelddadig geword het. Vroeë vorms van rugby, wat destyds onder die naam voetbal saamgevat is, is reeds in die 1840’s aan die universiteite van [[Harvard-universiteit|Harvard]], [[Yale-universiteit|Yale]] en [[Princeton-universiteit|Princeton]] gespeel en van hulle is deels ingevoer deur Amerikaners, wat by Engelse openbare skole opgelei is. In 1869 is glo wedstryde tussen Princeton en die [[Rutgers-universiteit]] aangebied, wie se reëls die vestiging van die rugbyuniekode voorafgegaan het en dit verbied het om die bal vorentoe te gee.<ref name="bath77">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=Complete Book of Rugby |year=1997 |publisher=Seven Oaks |ISBN=1-86200-013-1 |pages=77}}</ref> Nadat rugby aanvanklik ’n suiwer universiteitsport was, het in 1872 Britse uitgewekenes in die San Francisco Bay Area die eerste klubs gestig. Op 15 Mei 1874 is die eerste bekende rugbywedstryd in [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]], [[Massachusetts]], tussen die spanne van die Harvard-universiteit en die [[McGill Universiteit]] uit [[Montreal]] aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyfootballhistory.com/USA.html |title=Rugby in USA |publisher=Rugby Football History |accessdate=21 September 2025}}</ref> Dié wedstryd het die belangstelling van ander universiteite aan die sportsoort gekweek. In 1876 het die universiteite Yale, Harvard, Princeton en [[Columbia-universiteit|Columbia]] die Interkollegiale Voetbalvereniging (''Intercollegiate Football Association'') gestig, wie se lede aanvanklik die rugbyreëls gebruik het, voordat hulle later onder invloed van [[Walter Camp]] geleidelik na [[Amerikaanse voetbal]] oorgeskakel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/sports/gridiron-football |title=Gridiron football |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Intussen het rugby ook aan [[Kalifornië|Kaliforniese]] universiteite begin versprei. Die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley|Universiteit van Kalifornië]] in Berkeley se California Golden Bears het op 3 Desember 1882 vir die eerste keer teen die immigranteklub ''Phoenix Club'' uit [[San Francisco]] te staan gekom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/USA.html |title=Rugby in USA |publisher=rugbyfootballhistory.com |accessdate=21 September 2025}}</ref> Aan die einde van die 19de eeu is rugby veral langs die oos- en weskus gespeel, maar dit was in die gebiede daartussen net min bekend (met uitsondering van [[Illinois]], [[Texas]] en [[Utah]]).<ref name="bath77" /> In 1906 het die destyds as uiters wreed beskoude Amerikaanse voetbal ’n eksistensiële krisis ondergaan, nadat binne een seisoen 18 spelers dood is. Harvard se president [[Charles William Eliot]] het gedreig om alle Gridiron-variante van die Kollegevoetbal te verbied en die minder gevaarlike rugby was blykbaar op die punt om te seëvier. Onder bemiddeling van die [[President van die Verenigde State van Amerika|Amerikaanse president]] [[Theodore Roosevelt]] is besluit op nuwe reëls, waarvolgens die wreedheid sterk afgeneem het en ook albei sportsoorte duidelik van mekaar geskei is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2012/02/05/opinion/greene-super-bowl/ |title=The president who saved football |publisher=[[CNN]] |date=5 Februarie 2012 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Terwyl voetbal in die ooste en Midde-Weste in gewildheid toegeneem het, het aan die weskus aanvanklik die teendeel gebeur: Onder indruk van die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] se Europese toer, wat tydens hul terugreis twee wedstryde in Kalifornië gespeel het, het die [[Stanford-universiteit]], die Universiteit van Kalifornië en ander kolleges rugby bo voetbal verkies. In 1910 het ’n span Kaliforniese leerlinge ’n toer deur [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] onderneem. Hulle het hul gashere uitgenooi om die Verenigde State te kom besoek. Die Australiese [[Wallabies]] het gedurende [[herfs]] 1912 aan dié uitnodiging voldoen en na [[Noord-Amerika]] getoer. Vervolgens het op 16 November op die California Field in Berkeley die eerste toetswedstryd tussen die Verenigde State en Australië plaasgevind, wat die gaste met 12–8 gewen het.<ref name="auto">{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/15331908/tour-killed-american-rugby |title=The tour that killed American rugby |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=29 Oktober 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://therugbyhistorysociety.co.uk/morris.html |title=Laird Monterey Morris |publisher=The Rugby History Society |accessdate=5 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305115327/http://therugbyhistorysociety.co.uk/morris.html |archive-date=5 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die ''San Francisco Chronicle'' het vol trots berig: „Amerika het op die internasionale kaart verskyn en sal oor enkele jare op al die ander nasies neersien.“ Maar dié blykbare hoogtepunt is ná net een jaar skielik beëindig, toe die All Blacks deur Noord-Amerika getoer en hul teenstander heeltemal oorheers het. Op 15 November 1913 moes ’n gehoor van meer as 10&nbsp;000 sien, hoe die Amerikaanse nasionale span as ’t ware deklasseer is. Die ''San Francisco Post'' het soos volg berig: „Die Kaliforniese spelers is die beste wat ons in sewe jaar se interkollegiale rugby ontwikkel het – die heel beste. En die uitslag teen hulle was 51 teenoor 3. Die enigste gevolgtrekking is dat ons nog nie geleer het om rugby te speel nie. Dit is nog steeds ’n vreemde spel.“<ref name="auto" /> Onder die leerlinge aan die weskus het ’n gevoel van ontoereikendheid ontstaan. Hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat hulle nooit kon treed hou nie en dat dit nutteloos is om dit hoegenaamd te probeer.<ref name="move">{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/sep/25/rugby-america-college-university-world-cup |title=Can American rugby move beyond the college campus? |publisher=[[The Guardian]] |date=25 September 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarbenewens was die algemene mening dat dit meer wenslik is om met ander dele van die land mee te ding as met heeltemal beter buitelandse spanne. Om hierdie rede het die Universiteit van Kalifornië vanaf 1915 weer na voetbal oorgeskakel en sodoende die einde aan Kalifornië se spesiale status ingelui. Die Stanford-universiteit het ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] nog sekere jare met rugby voortgegaan.<ref name="auto" /> === Olimpiese goud in 1920 en 1924 === [[Lêer:1920 US olympic rugby union team.jpg|duimnael|links|Die Amerikaanse span wat die goue medalje tydens die [[Olimpiese Somerspele 1920]] in [[Antwerpen]] ingepalm het]] [[Lêer:USA rugby team for the october 1920 test match vs France.jpg|duimnael|Die Amerikaanse rugbyspan voor hul toetswedstryd teen Frankryk in Oktober 1920]] [[Lêer:USA 1924 rugby team.jpg|duimnael|links|Die Amerikaanse span wat die goue medalje tydens die Olimpiese Somerspele 1924 in [[Parys]] verower het]] [[Lêer:1924 France vs USA rugby match.jpg|duimnael|Rugbywedstryd tussen Frankryk en die Verenigde State tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]]]] In 1920 het die Kaliforniese rugbybeheerliggaam met die idee na vore getree om ’n span aan die [[Olimpiese Somerspele 1920]] in [[Antwerpen]] te laat deelneem. Die Amerikaanse Olimpiese komitee het ná ietwat huiwering sy toestemming gegee. Aangesien Kalifornië die enigste deelstaat was, waar rugby nog ietwat gewild was, was hulle egter nie bereid om die reiskoste te dra nie. Die plaaslike universiteite het ’n suksesvolle fondswerwing van stapel gestuur en ’n span saamgestel wat veral uit Kaliforniese spelers bestaan het.<ref name="goldenbears1">{{en}} {{cite web |url=https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/18/3062137/1920-rugby-cals-first-olympic-gold-medalists |title=1920 Rugby: Cal's First Olympic Gold Medalists |publisher=California Golden Bears |date=18 Junie 2012 |accessdate=21 September 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Die Atletiese Amateurunie het enkele weke voor die vertrek ingestem om ’n deel van die reiskoste te dra.<ref>{{en}} {{cite web |title=A.A.U. to Pay Expenses of Rugby Team to Olympics |url=https://www.newspapers.com/image/20460636 |publisher=[[The New York Times]] |location=Stanford-universiteit, [[Kalifornië]] |via=Newspapers.com |date=4 Junie 1920 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Toe die Amerikaanse span in Europa aangekom het, het [[Tsjeggiese nasionale rugbyspan|Tsjeggo-Slowakye]] en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] reeds hulleself aan die toernooi onttrek. Vervolgens was [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] en die Verenigde State die enigste spanne wat ooit aan die Olimpiese rugbytoernooi deelgeneem het. Dit het net uit die wedstryd om die goud- en silwermedalje bestaan wat op 5 September by sterk reën beslis is. Die Amerikaners was heelwat beter voorbereid op die modderige terrein en het ’n skokoorwinning oor die groot gunsteling Frankryk met 8–0 aangeteken. Die [[Franse Rugbyfederasie]] het die Olimpiese kampioen vervolgens vir ’n kort toer deur Frankryk uitgenooi; die Verenigde State het drie van die vier wedstryde gewen (hul enigste nederlaag was in die toetswedstryd teen Frankryk).<ref name="goldenbears1" /> Die Olimpiese oorwinning het merkwaardig min aandag in die Verenigde State geniet en nie daartoe bygedra om die sedert sekere jare afnemende belangstelling in rugby om te keer nie. In 1923 het die Franse die Kaliforniërs uitgedaag om hul titel tydens die [[Olimpiese Somerspele 1924]] in [[Parys]] te verdedig. Die Amerikaanse Olimpiese komitee het weer sy toestemming vir die ontplooiing van ’n nasionale span gegee, maar weereens geweier om hulle finansieel te ondersteun. Nietemin het sewe Olimpiese kampioene van 1920 bymekaargekom. Hulle het $20&nbsp;000 ingesamel en nog 15 spelers gevind (insluitende enige voetbalspelers wat nog nooit tevore rugby gespeel het nie). Die Amerikaanse span het weereens amper net uit Kaliforniërs bestaan.<ref name="goldenbears1" /> Ter voorbereiding het hulle in April 1924 na Engeland getoer, waar hulle in drie wedstryde deur hoog aangeskrewe klubs verslaan is (aangesien die organiserende Franse Nasionale Olimpiese en Sportkomitee op ’n Britse span aangedring het, het geen van die Britse beheerliggame ’n span na Parys gestuur nie).<ref name="goldenbears2">{{en}} {{cite web |url=https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/20/3067036/1924-rugby-a-wild-olympic-rematch |title=1924 Rugby: A Wild Olympic Rematch |publisher=California Golden Blogs |date=21 September 2025 |accessdate=26 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826002655/https://www.californiagoldenblogs.com/2012/6/20/3067036/1924-rugby-a-wild-olympic-rematch |archive-date=26 Augustus 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Olimpiese Somerspele se rugbytoernooi is op die [[Stade Olympique Yves-du-Manoir|Stade de Colombes]] beslis en die Amerikaners en Roemene het glo min kanse teen die gasheer gehad. Op 11 Mei het die Verenigde State Roemenië met 39–0 verslaan (insluitende drie [[Drie (sport)|drieë]]). Vir die eindstryd op 18 Mei is ’n gehoor van sowat 30&nbsp;000 verwag; 50&nbsp;000 het saamgetrek om die rugbyeindstryd en die toekenning van die eerste medalje tydens die Olimpiese Somerspele 1924 by te woon.<ref name="goldenbears1" /><ref>{{en}} ''U.S. Team is Hissed by French When it Wins Olympic Title.'' In: [[The New York Times]], 19 Mei 1924.</ref> Volgens beroepswedders het die Verenigde State geen kans gehad nie, die kanse was 20–1 ten gunste van Frankryk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://wesclark.com/rrr/1924_olympics_2.html |title=Rugby at the 1924 Olympics |publisher=Wesclark |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Amerikaners was egter nie geïntimideer nie en hul [[Kaptein (sport)|kaptein]] Babe Slater het voor die wedstryd in sy dagboek geskryf: “Ons sal hulle sekerlik laat weet dat hulle in ’n geveg was.”<ref name="goldenbears2" /> Ondanks die kanse het die Verenigde State goed begin en teen halftyd met 3–0 voorgeloop. Swaar duikslae deur die Amerikaners, ontleen aan Amerikaanse voetbal, het die Franse geïntimideer en uitgeput, terwyl die Verenigde State vier drieë in die tweede helfte gedruk het om die Franse met 17–3 te verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/167592.html |title=Olympic Rugby: Rugby and the Olympics |publisher=ESPNscrum |date=26 Junie 2012 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ná afloop van die wedstryd moes die Amerikaners deur die polisie uit die stadion begelei word om hulle teen die woedende skare te beskerm.<ref name="goldenbears2" /> === Herbelewing ná ’n lang onderbreking === In 1925 het die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] rugby uit die lys Olimpiese sportsoorte verwyder, nadat met [[Pierre de Coubertin]] dié sport se grootste ondersteuner bedank het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/olympics/history |title=History of rugby in the Olympics |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Sonder die Olimpiese uitdaging het rugby in die Verenigde State eindelik aan belangrikheid verloor<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/6047692.stm |title=Rugby reborn in the USA |publisher=[[BBC]] |author=Sarah Holt |date=13 Oktober 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> en dit was op kleiner plaaslike nisse beperk, waar dit ’n suiwer amateursport aanhou bly het. Gedurende die 1930’s en 1950’s het Australiese en Britse promotors die professionele variant [[Rugby League]], wat meer ooreenkomste met voetbal toon, probeer vestig. Maar hierdie pogings het vir die eenvoudige rede misluk, dat rugbyspelers, wat ’n professionele loopbaan nagestreef het, na die heelwat meer winsgewende Nasionale Voetballiga oorgeskakel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://tony-collins.squarespace.com/rugbyreloaded/2015/6/9/rugby-league-in-america-in-the-1950s |title=Rugby League in North America in the 1950s |publisher=ESPNscrum |author=Tony Collins |date=15 Junie 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Gedurende die 1950’s het rugby weer ’n effens groeiende belangstelling beleef. Aanvanklik was dit oorwegend entoesiaste wat die sport tydens ’n jaar in die buiteland leer ken het of immigrante wat dit wou aanhou uitoefen. Gedurende die 1960’s en 1970’s het die sport ook aan universiteite ’n herlewing ondergaan, veral langs die weskus; die aantal klubs het ook gegroei. Aangesien rugbyspelers oorspronklik net op plaaslike vlak organiseer is, het die behoefte aan ’n nasionale beheerliggaam om die Verenigde State in die internasionale rugbygemeenskap te verteenwoordig toegeneem. Vervolgens is op 7 Junie 1975 in [[Chicago]] die Verenigde State van Amerika Rugbyvoetbalunie (''United States of America Rugby Football Union'', nou bekend as [[VSA Rugby]]), gestig.<ref name="move" /><ref name="SCRFU History">{{en}} {{cite web |url=http://www.scrfu.org/documents/scrfu-history/ |title=SCRFU History |publisher=Southern California RFU |accessdate=17 Oktober 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017095741/http://www.scrfu.org/documents/scrfu-history/ |archive-date=17 Oktober 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 31 Januarie 1976, meer as ’n halfeeu ná die Olimpiese Somerspele 1924, het op die Glover Field in [[Anaheim]] die eerste toetswedstryd sedert die herbelewing en onder die leierskap van die nuwe beheerliggaam plaasgevind. Die nasionale span, met hul bynaam ''Eagles'' („Arende“), het teen die Australiese Wallabies (wat op hul terugreis van ’n lang Europese toer was) te staan gekom en hulle is met 24–12 verslaan.<ref name="SCRFU History" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2012/04/04/aussie-rugby-california-dreamin/ |title=Aussie Rugby California Dreamin' |publisher=The Roar |date=4 April 2012 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Vyf maande later is die Amerikaners in Chicago deur Frankryk verslaan, maar hulle het nogtans goed tred gehou. Gedurende herfs 1977 het ’n toer na Engeland met goeie resultate gevolg, maar die wedstryd teen [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] op [[Twickenham-stadion|Twickenham]] is nie as ’n toetswedstryd erken nie. In 1977 het ook hul wedywering met [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]] begin en die Verenigde State het in Mei 1978 in [[Baltimore]] hul eerste oorwinning oor dié buurland aangeteken.<ref>{{en}} {{cite book |title=Rothmans Rugby Yearbook 1978–79 |author=Vivian Jenkins |year=1978 |publisher=Queen Anne Press |isbn=0-354-09047-X}}</ref> Die nasionale span het stadigaan meer bekendheid verwerf, maar hul wenrekord was aanvanklik beskeie. Tussen 1979 en 1983 het hulle geen oorwinning aangeteken nie. Die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] se besoek in herfs 1981 was hoogsomstrede. Nadat die voorafgaande wedstryde in Nieu-Seeland reeds deur erge anti-[[Apartheid]]s-betogings begelei is, is ook die toer se tweede been deur betogings begelei. Om dié rede het albei beheerliggame daarop besluit om die afsluitende toetswedstryd in die geheim te laat plaasvind. Dit is op 25 September in die dorp Glenville in die deelstaat [[New York (deelstaat)|New York]] voor net 30 toeskouers aangebied en deur die gaste met 38–7 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.chuckthewriter.com/springboks.html |title=Rugby in the national spotlight: The 1981 USA tour of the Springboks |publisher=Rugby Magazine |author=Chuck Miller |date=10 April 1995 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 1983 het die Arende ’n kort toer na Australië onderneem en hulle is in [[Sydney]] deur die oorheersende Wallabies met 49–3 verslaan. Op 21 April 1985 het die Verenigde State op die [[Chichibunomiya Rugbystadion]] in [[Tokio]] in hul eerste toetswedstryd teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] te staan gekom en naelskraap met 16–15 gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/mm/document/tournament/mediazone/02/06/78/68/20130621japvusa.pdf |title=IRB Match Preview: Japan v USA |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=23 Junie 2013 |accessdate=26 Junie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130626163902/http://www.irb.com/mm/document/tournament/mediazone/02/06/78/68/20130621japvusa.pdf |archive-date=26 Junie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Verenigde State is uitgenooi om aan die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987|Rugbywêreldbeker in 1987]] in [[Nieu-Seeland]] en [[Australië]] deel te neem, waarmee hul opname by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) gepaard gegaan het.<ref name="Wêreldrugby" /> Hulle het hul eerste groepwedstryd teen Japan op [[Ballymorestadion]] in [[Brisbane]] met 21–18 gewen, nadat die [[heelagter]] Ray Nelson 13 punte aangeteken het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/rugby_world_cup/team_pages/usa/2992399.stm |title=USA play a different ball game |publisher=[[BBC]] |date=26 September 2003 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Verenigde State het egter hul twee daaropvolgende wedstryde verloor: Met 47–12 teen die Wallabies en met 34–6 teen Engeland. Die Verenigde State het derde in hul groep geëindig en soos verwag die kwalifikasie vir die kwarteindrondte misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In November 1987 het ’n toer deur [[Wallis]] gevolg, waartydens die Arende twee oorwinnings oor plaaslike spanne aangeteken het. Die eerste toetswedstryd teen [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] het in ’n 0–46-nederlaag geëindig en op nuut die duidelike klasverskil teenoor die beste spanne ter wêreld gewys.<ref>{{en}} {{cite book |title=Rothmans Rugby Union Yearbook 1988–89 |editor=Stephen Jones |publisher=Rothmans Publications Ltd & Queen Anne Press |year=1988 |ISBN=0-356-15884-5 |pages=30–33}}</ref> Om hul bydrae ter ontspanning in die [[Koue Oorlog]] te lewer het die Arende in September 1988 aan ’n internasionale toernooi in [[Moskou]] deelgeneem. Tydens dié toernooi het die Verenigde State Roemenië verslaan, maar hulle het die enigste wedstryd teen die [[Russiese nasionale rugbyspan|Sowjetunie]] verloor.<ref name="Rugby Mag 2012">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbymag.com/usa-men/6485-notes-on-usa-v-romania.html |title=Notes on USA v Romania |publisher=Rugby Mag |date=23 November 2012 |accessdate=25 Oktober 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131025101335/http://rugbymag.com/usa-men/6485-notes-on-usa-v-romania.html |archive-date=25 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:1991 USA Rugby World Cup Squad.jpg|duimnael|Die Arende voor hul wedstryd teen die [[All Blacks]] tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]]]] Vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi is aan die Amerikaanse vasteland drie beginplekke toegewys. Aangesien net die beheerliggame van die Verenigde State, Kanada en Argentinië hul belangstelling beklemtoon het, was die span regstreeks gekwalifiseer en tydens die kwalifisering is slegs die groep bepaal. Tussen September en Mei 1991 het die Verenigde State drie agtereenvolgende oorwinnings aangeteken – almal oor Japan – die eerste reeks van drie oorwinnings in die Amerikaanse rugbygeskiedenis.<ref name="Test matches – Team records – USA">{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;spanmin1=27+Mar+1981;spanval1=span;team=11;template=results;type=team;view=match |title=Test matches – Team records – USA |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi het die Verenigde State die Franse vir twee toetswedstryde verwelkom. As swakste span van die Amerikaanse vasteland is aan die Verenigde State tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]], wat in die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied is, ’n baie sterk groep toegewys. Dit het uit die verdedigende kampioen Nieu-Seeland, die nominale gasheer Engeland en [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] bestaan. In hul eerste groepwedstryd is die Verenigde State deur Italië met 30–9 verslaan en in die tweede deur Nieu-Seeland met 46–6. Op Twickenham is hulle deur Engeland met 37–9 geklop, waarvolgens die Verenigde State in die vierde plek geëindig het en uit die toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Elk in 1992 en 1993 het hulle in een toetswedstryd teen Kanada gespeel, wat albei in nederlae geëindig het. In Oktober 1993 het ’n vriendskaplike wedstryd sonder toetsstatus in [[Riverside, Kalifornië|Riverside]] teen die destydse wêreldkampioen Australië gevolg wat die Verenigde State naelskraap met 22–26 verloor het. In 1994 het die rugbywêreldbekerkwalifisering afgeskop. Nadat die Verenigde State in die eerste rondte [[Bermuda]] met 60–3 verslaan het, het hulle in die tweede rondte teen Argentinië te staan gekom. In twee wedstryde om die enigste plek vir die Amerikaanse vasteland het die Argentyne naelskraap met vyf en ses punte verskil geseëvier, waardeur die Verenigde State die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] misgeloop het. Tot op hede is dit die enigste rugbywêreldbekertoernooi waaraan die Arende nie deelgeneem het nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/99652.html?template=results |title=1995 Rugby World Cup Qualifier |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hierdie ontwikkelling kontrasteer met dié van die nasionale vrouespan, wat tot die wêreld se bestes behoort en tydens die Rugbyvrouewêreldbeker 1991 wêreldkampioene geword het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.therugbyjournal.com/rugby-blog/usa |title=USA |publisher=The Rugby Journal |author=Jack Zorab |accessdate=21 September 2025}}</ref> In November 1994 en in Januarie 1996 het die Amerikaners met twee naelskraapse nederlae in vriendskaplike wedstryde teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] herstel. In 1996 het die Verenigde State vir die eerste keer aan die nuwe Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap en die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem en tydens albei toernooie die derde plek gehaal. Aan die begin van 1997 het die span na Wallis getoer. In 1998 het die Verenigde State ’n baie suksesvolle Europese toer onderneem en beide [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] en [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] geklop.<ref name="Rugby Mag 2012" /> Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering is die Verenigde State deur beide Argentinië en Kanada verslaan, maar nadat hulle in die laaste wedstryd Uruguay met 21–16 geklop het, het hulle hul plek by die [[Rugbywêreldbeker 1999]] bespreek. In voorbereiding op dié toernooi het die Verenigde State aan die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap 1999 deelgeneem, waar hulle beide [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] vir die eerste keer geklop het, maar ná naelskraapse nederlae teen beide Japan en [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]] van die titel ontneem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/18449.html?template=results |title=Pacific Rim Championship 1999 |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die groepfase van die [[Rugbywêreldbeker 1999]], wat in die destydse Vyfnasies aangebied is, is die Amerikaners in die eerste groepwedstryd deur Ierland maklik met 53–8 verslaan. Daarop het ’n naelskraapse 25–27-nederlaag teen Roemenië gevolg. Met ’n 19–55-nederlaag in die laaste groepwedstryd teen Australië het die Amerikaners weer in die vierde plek geëindig en hulle is sonder enige belowende oomblik uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Vestiging in die middelklas === [[Lêer:USA vs England - Rugby WC 2007.jpg|duimnael|Die Arende tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:USA vs Ireland - 31st May, Santa Clara, 2009 - Lesson dont tackle too high (3583261707).jpg|duimnael|Die Arende teen Ierland in Santa Clara, Kalifornië, 2009]] In 2001 was die Verenigde State ’n stigterslid van die Noord-Amerikaanse en Wes-Indiese Rugbyvereniging (''North America and West Indies Rugby Association'', NAWIRA; nou [[Rugby Amerikas Noord]]), wat met die VSA en Kanada se aansluiting by die Wes-Indiese Rugbyvereniging (''West Indies Rugby Association'') gestig is.<ref name="NAWIRA" /> Van Junie 2000 tot Mei 2001 het die Verenigde State in toetswedstryde agt agtereenvolgende nederlae gely en daarmee ’n ewe erge wenrekord as in 1998 aangeteken. Nadat dié negatiewe reeks tydens die Panamerikaanse Rugbykampioenskap 2001 met ’n naelskraapse oorwinning oor Uruguay kort onderbreek is, het daarop vyf verdere nederlae gevolg (onder andere twee keer teen Kanada aan die begin van die kwalifisering vir die [[Rugbywêreldbeker 2003]]). Ná twee tuisoorwinnings oor Uruguay en Chili het die Verenigde State in die derde rondte derde geëindig, waarmee hulle tot die uitspeelwedstryd gevorder het. Die Verenigde State het twee maklike oorwinnings oor Spanje aangeteken en vervolgens vir hul vierde rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. Kort daarna het die Verenigde State oorwinnings oor Japan en Kanada aangeteken, waarmee hulle vir die eerste keer in hul rugbygeskiedenis vier agtereenvolgende oorwinnings aangeteken het.<ref name="Test matches – Team records – USA" /> In 2003 het die IRR met die Super Powers Cup en die Churchillbeker twee nuwe toernooie as plaasvervanger vir die vorige Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap en die Panamerikaanse Rugbykampioenskap ingevoer, waaraan die Verenigde State deelgeneem het. Terwyl eersgenoemde net tot in 2005 beslis is, is laasgenoemde tot in 2011 aangebied.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/46696.html |title=USA hammers Japan |publisher=ESPNscrum |date=18 Mei 2003 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het die Arende vierde in hul groep van vyf geëindig. In die eerste groepwedstryd teen Fidji het die Verenigde State vroeg in die tweede helfte met 13–3 voorgeloop, maar Fidji het die voortou geneem en die wedstryd met 19–18 beklink, dit was die Arende se negende agtereenvolgende nederlaag tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi. Ná ’n 15–39-nederlaag teen Skotland het die Verenigde State Japan met 39–26 verslaan en sodoende hul eerste oorwinning tydens ’n rugbywêreldbekertoernooi sedert 1987 aangeteken (oor dieselfde span).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/onthisday/rugby/story/104549.html |title=Wallabies send All Blacks home |publisher=ESPNscrum |date=24 Maart 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Ná ’n 14–41-nederlaag in die laaste groepwedstryd teen Frankryk het die Verenigde State in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Verenigde State se wenrekord in 2004 en 2005 het ná vyf agtereenvolgende nederlae weer teleurstellend verloop. In 2006 het die kwalifisering vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi afgeskop. Hul 91–0-oorwinning oor [[Barbados]] in die eerste wedstryd is tot op hede die hoogste uitslag in die Arende se geskiedenis. Nadat hulle ná ’n 7–56-nederlaag teen Kanada die regstreekse kwalifisering misgeloop het, moes die Verenigde State in die laaste rondte in twee wedstryde teen Uruguay om die laaste plek vir die Amerikaanse vasteland speel. Die Verenigde State het weg met 42–13 en tuis met 33–7 geseëvier, waardeur hulle vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/65972.html |title=USA secures place at RWC'07 |publisher=ESPNscrum |date=8 Oktober 2006 |accessdate=1 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200601051732/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/story/65972.html |archive-date=1 Junie 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Verenigde State, destyds in die 13de plek van die wêreldranglys,<ref name="ranglys" /> is in alle vier groepwedstryde verslaan: In die eerste wedstryd met 10–28 deur Engeland, aansluitend met 15–25 deur Tonga, met 21–25 deur Samoa en eindelik met 15–64 deur die latere wêreldkampioen Suid-Afrika.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Arende het nogtans ’n hoogtepunt tydens die wedstryd teen die Springbokke beleef. Ná ’n onderskepping deur Todd Clever en ’n aantal passe het Takudzwa Ngwenya langs die kantlyn gejaag en die spoedvraat [[Bryan Habana]] uitgehardloop om ’n drie te druk wat later deur die IRR as die “drie van die jaar” benoem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworld.com/countries/rest-of-the-world/rugby-world-cup-2011-usas-story-14387 |title=Rugby World Cup 2011: USA’s story |publisher=Rugby World |date=1 Augustus 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> [[Lêer:Australia vs USA 2011 RWC (2).jpg|duimnael|Die Wallabies skrum teen die Verenigde State tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] In Maart 2009 het die beheerliggaam die Ier Eddie O’Sullivan, wat voorheen die Ierse nasionale span sewe jaar lank suksesvol afgerig het, as nuwe hoofafrigter aangestel. Sy tak was om rugby in die Verenigde State verder te ontwikkel en spelers se moontlikhede ná die jeug- en kollege-vlak uit te brei.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/timeline/rugby/story/92941.html |title=O'Sullivan lands Eagles job |publisher=ESPNscrum |date=5 Maart 2009 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Churchillbeker 2009 het die Arende vir die eerste keer teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] te staan gekom en die destydse Europese kampioen met 31–13 verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby365.com/countries/canada/churchill-cup-returns-to-america |title=Churchill Cup returns to America |publisher=Rugby 365 |date=22 Februarie 2010 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kort daarna het in Julie die rugbywêreldbekerkwalifisering se eerste fase met twee wedstryde teen Kanada afgeskop. Terwyl hulle die tuiswedstryd naelskraap gewen het, is die Amerikaners in die wegwedstryd een week later maklik verslaan. Die Amerikaanse vasteland se laaste plek is soos vier jaar voorheen in November 2009 teen Uruguay beslis. Die Arende het weer met twee oorwinnings hul plek in die toernooi bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8372808.stm |title=Eagles claim 2011 World Cup berth |publisher=[[BBC]] |date=22 November 2009 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In die drie toetswedstryde gedurende 2010 het hulle oorwinnings oor Rusland en Portugal aangeteken en hulle is deur Georgië geklop. In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi in 2011 het die Verenigde State ’n oorwinning oor Rusland aangeteken, maar ook vier nederlae gely. In hul eerste groepwedstryd tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]] in Nieu-Seeland het die Amerikaners teen die Ierse aanvalle tot kort voor halftyd weerstand ontbied, maar hulle is eindelik deur hul hoofafrigter se vorige span met 22–10 verslaan. Hulle het in hul minimundoelwit, om minstens een oorwinning aan te teken, met ’n 13–6-oorwinning oor Rusland geslaag. In die derde wedstryd teen Australië was die Amerikaners sonder enige kans en hulle is met 67–5 verslaan; tot op hede is dit hul ergste nederlaag teen dié span. In die laaste wedstryd teen Italië is om die derde plek en die regstreekse kwalifisering vir die daaropvolgende toernooi gespeel. Italië het dié wedstryd met 27–10 gewen en die Verenigde State het ná drie nederlae in vier wedstryde in die vierde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Twee maande ná die uitskakeling het O’Sullivan bedank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/15761754 |title=Eddie O'Sullivan stands down as US Eagles coach |publisher=[[BBC]] |date=16 November 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2012 was hul wenrekord gebalanseerd; hulle het drie oorwinnings aangeteken, maar ook drie nederlae in vriendskaplike wedstryde gely. In die daaropvolgende jaar het die Arende ’n swak fase betree en sewe agtereenvolgende nederlae gely. Daarvan was vier nederlae tydens hul eerste deelname aan die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] teen Kanada, Tonga, Fidji en Japan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/series/176567.html?template=results |title=Pacific Nations Cup 2013 |publisher=ESPNscrum |date=2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[2013 midjaarrugbytoetsreeks]] het hulle in ’n noemenswaardige naelskraapse 12–15-nederlaag teen Ierland gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/22826506 |title=Rugby International: USA 12–15 Ireland |publisher=ESPNscrum |date=9 Junie 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die daaropvolgende rugbywêreldbekerkwalifisering het in Augustus 2013 weer met twee nederlae teen Kanada en ’n totale telling van 20–40 afgeskop. Vervolgens moes die Verenigde State in April 2014 weer teen Uruguay speel. Terwyl hulle in die wegwedstryd gelykop gespeel het, het hulle die tuiswedstryd gewen; met die totale telling van 59–40 het hulle vir die rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. O’Sullivan se ontwikkelingswerk het daartoe gelei, dat sekere Amerikaanse rugbyspelers kontrakte met Europese professionele spanne kon onderteken; vervolgens was tien spelers in Engeland aktief.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thisisamericanrugby.com/2014/03/eagles-selected-for-first-uruguay-match.html |title=Eagles Selected For First Uruguay Match |publisher=This Is American Rugby |date=15 Maart 2014 |accessdate=3 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203192550/http://www.thisisamericanrugby.com/2014/03/eagles-selected-for-first-uruguay-match.html |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Lêer:South Africa vs USA 2015 RWC (4).jpg|duimnael|Die Arende teen die Springbokke tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] Op 1 November 2014 het die Verenigde State in hul derde wedstryd teen Nieu-Seeland te staan gekom en hulle is soos verwag maklik met 74–6 verslaan. Meer as 61&nbsp;500 toeskouers het dié wedstryd op die [[Soldier Field]] in Chicago bygewoon, wat die vorige toeskouerrekord meer as verdriedubbel het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2014/nov/07/wallabies-us-rugby-all-blacks-chicago-test |title=Wallaby greats say US 'sleeping giant' of rugby and hail All Blacks' Chicago Test |publisher=[[The Guardian]] |date=7 November 2014 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303231214/http://www.theguardian.com/sport/2014/nov/07/wallabies-us-rugby-all-blacks-chicago-test |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die vorige rekord was ’n skare van 20&nbsp;183 tydens die wedstryd teen Ierland in [[Houston]] die vorige jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.chicagotribune.com/sports/breaking/ct-rugby-us-new-zealand-spt-1102-20141101-story.html |title=Rugby match draws 61,500 to Soldier Field |publisher=Chicago Tribune |author=Jack McCarthy |date=1 November 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi het die Arende in vier wedstryde tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2015 gespeel, waarvan hulle een elk teen Japan en Kanada gewen het. Daarop het op 5 September 2015 ’n vriendskaplike wedstryd in Chicago teen die destyds tweede beste span uit Australië gevolg. Teen halftyd het die Amerikaners verrassend met 14–10 voorgeloop, voordat die Wallabies die leisels oorgeneem, aan hul teenstander geen verdere punt toegestaan en dié wedstryd maklik beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbytoday.com/elite/eagles-fall-wallabies-last-rwc-tune |title=Eagles Fall to Wallabies in Last RWC Tune-Up |publisher=Rugby Today |date=5 September 2015 |accessdate=3 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203192535/https://www.rugbytoday.com/elite/eagles-fall-wallabies-last-rwc-tune |archive-date=3 Desember 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het die Verenigde State saam met Suid-Afrika, Skotland, Japan en Samoa in een groep gespeel. In die eerste wedstryd het hulle met 16–25 teen Samoa verloor. Daarop het nederlae teen Skotland (met 16–39), Suid-Afrika (met 0–64) en Japan (met 18–28) gevolg, waardeur die Amerikaners in die laaste plek uit die toernooi geskakel is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Professionele tydperk === [[Lêer:2016 Americas Rugby Championship - Uruguay vs United States - 02.JPG|duimnael|Wedstryd tussen Uruguay en die Verenigde State tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap 2016]] Sedert die IRVR in 1995 rugby vir professionele spelers geopen het, is in die Verenigde State herhaaldelik probeer om ’n professionele liga van stapel te stuur. Hulle het eers in November 2015 daarin geslaag, nadat PRO Rugby deur ’n van die beheerliggaam ondersteunde privaat organisasie gestig is. Elke PRO Rugbyspan het oor ’n kwota vir oorsese en Amerikaanse spelers beskik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/nov/09/us-professional-rugby-union-league |title=US professional rugby union competition to begin play in April |publisher=[[The Guardian]] |author=Martin Pengelly |date=9 November 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.americasrugbynews.com/2015/11/20/4875/ |title=Second PRO Rugby Team Confirmed for California |publisher=Americas Rugby news |date=21 November 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Nadat dié liga in Desember 2016 om organisatoriese en finansiële probleme ontbind moes word, kon net een seisoen voltooi word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/rugby/international/87815938/usa-rugbys-first-professional-league-pro-rugby-is-defunct-after-eight-months |title=USA Rugby's first professional league, PRO Rugby, is defunct after eight months |publisher=stuff.co.nz |date=21 Desember 2016 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2016 het die nasionale span vir die eerste keer aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem, wat sedert sy herorganisasie uit ses Noord- en Suid-Amerikaanse spanne bestaan (en nieamptelik „Amerikaanse Sesnasies“ genoem word). Tydens die 2017- en 2018-toernooie het die Verenigde State hul eerste belangrike internasionale titels ingepalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2017/03/04/last-second-try-gives-eagles-arc-title/ |title=Last-second try gives Eagles ARC Title |publisher=Americas Rugby News |date=4 Maart 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2018/03/03/usa-claim-arc-grand-slam-uruguay/ |title=USA claim ARC Grand Slam in Uruguay |publisher=Americas Rugby News |date=3 Maart 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In Junie en Julie 2017 het die span tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering met ’n gelykop en ’n oorwinning oor Kanada vir die toernooi gekwalifiseer. Gelyktydig het die pogings vir die invoering van ’n professionele liga voortgegaan. In November 2017 is die Major League Rugby gestig, wat deur die plaaslike beheerliggame en privaat borge ondersteun word; in 2018 het die eerste seisoen afgeskop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/story/_/id/23261299/major-league-rugby-rugby-latest-attempt-crack-america |title=Major League Rugby: Inside rugby's latest attempt to crack America |publisher=ESPNscrum |author=Tom Hamilton |date=20 April 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die nuwe hoofafrigter, die Suid-Afrikaner [[Gary Gold]], kon tydens die [[2018 midjaarrugbytoetsreeks]] vir die eerste keer ’n geheel en al uit professionele spelers bestaande span saamstel. Op 16 Junie het hulle in Houston vir ’n verrassing gesorg, toe hulle Skotland met 30–29 verslaan het. Dit was hul eerste oorwinning oor ’n eerste-vlak-span sedert hul oorwinning tydens die Olimpiese Somerspele 1924.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.co.uk/rugby/report?gameId=292781&league=289234 |title=Scotland stunned as U.S. earn first ever tier one victory |publisher=ESPNscrum |date=17 Junie 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[2018 eindjaarrugbytoetsreeks]] het hulle vir die eerste keer Samoa verslaan. Ná ’n 14–57-wegnederlaag teen Ierland is hul wenreeks van nege agtereenvolgende toetswedstryde beëindig, die langste in die Amerikaanse rugbygeskiedenis. In voorbereiding op die rugbywêreldbekertoernooi het die Verenigde State vir die eerste keer in vier jaar aan die Stille Oseaan-nasiesbeker deelgeneem. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het die nasionale span nie aan die hoë verwagtinge voldoen nie. Hulle het teen Engeland met 7–45, teen Frankryk met 9–33, teen Argentinië met 17–47 en teen Tonga met 19–31 verloor. Vervolgens is die Verenigde State weer in die laaste plek uit die toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/pools |title=Pool C |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Amerikaanse span in 2020 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie. Tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering se kontinentalen fase het die Verenigde State ná ’n tuis- en wegoorwinning elk oor Kanada, Uruguay en Chili die interkontinentale kwalifisering gehaal. Hier het hulle [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]] en [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] geklop, maar ná ’n 16–16-gelykop teen die gelyk op punte Portugese het hulle die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in Frankryk misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/777606/rugby-world-cup-2023-final-qualification-tournament-match-day-three-recap |title=Samuel Marques kicks Portugal to Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=18 November 2022 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2024 het die Amerikaners die vierde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/959093/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-final-recap |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup: Brilliant Fiji claim sixth title |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering en die span het uiteindelik die vyfde plek behaal; hulle het vroeër reeds vir die hooftoernooi in Australië gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/1015730/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-2025-finals-preview |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup 2025 Finals preview |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=19 September 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:USA Eagles Mascot Churchill Cup 2010.jpg|duimnael|upright|Die Verenigde State se Arendegelukbringer – ''Rookie the Eagle'' – tydens die Churchillbeker 2010]] Die Verenigde State speel tradisioneel in ’n wit trui met blou en rooi kleuraksente, ’n blou gestreepte wit broek en wit sokkies. Hul alternatiewe trui is ’n rooi en wit gestreepte donkerblou trui met ’n wit gestreepte donkerblou broek en donkerblou sokkies. Tydens die Olimpiese Somerspele 1920 in Antwerpen en 1924 in Parys se rugbytoernooie het die Verenigde State in ’n wit trui met die groot seël se wapenskild op die bors, ’n wit broek en blou en rooi gestreepte wit sokkies uitgedraf. Die huidige truiverskaffer is [[Canterbury of New Zealand|Canterbury]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.canterbury.com/blog/sports/stars-in-stripes-canterbury-unveils-new-usa-rugby-jerseys/ |title=Canterbury unveils new USA rugby Shirts & jerseys |publisher=[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |date=1 April 2013 |accessdate=26 Julie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726180052/https://www.canterbury.com/blog/sports/stars-in-stripes-canterbury-unveils-new-usa-rugby-jerseys/ |archive-date=26 Julie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> en die truiborg is Medallia.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://usa.rugby/news/medallia-to-feature-on-front-and-back-of-jersey-for-usa-mens-xvs-national-teams-july-tests |title=Medallia to feature on front and back of jersey for USA Men’s XVs National Team’s July tests |publisher=[[VSA Rugby]] |author=Aalina Tabani |date=30 Junie 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[VSA Rugby]] se kenteken toon die [[Amerikaanse arend]] (''Haliaeetus leucocephalus'') in die nasionale kleure wit, blou en rooi, ontleen aan die [[vlag van die Verenigde State]], wat ’n rugbybal dra, met die belettering ''USA Rugby'' daaronder. Die nasionale span se bynaam is ''Eagles'' („Arende“) en aan die Verenigde State se nasionale voël, die Amerikaanse arend, ontleen. Die span se gelukbringer is derhalwe ’n Amerikaanse arend met die naam ''Rookie the Eagle''. == Tuisstadions == [[Lêer:Infinity Park 4 by 3 ver 2.jpg|duimnael|links|Infinity Park in [[Denver]], [[Colorado]], is reeds vir tuiswedstryde van die Arende gebruik]] Die Arende beskik nie oor ’n amptelike tuisstadion nie. Die Verenigde State het verskeie van hul tuiswedstryde op Infinity Park in [[Denver]], [[Colorado]], gespeel, maar sedert die toenemende gewildheid van die nasionale rugbyspan het dié stadion te klein geword en sedert Junie 2012 het die Arende nie meer daar gespeel nie. Sedertdien speel die Verenigde State hul tuiswedstryde gewoonlik in groter Major League Soccer-stadions dwarsdeur die land. Sedert Junie 2012 speel die Arende elke Juniemaand ’n tuiswedstryd teen ’n vlak-een-span voor ’n groot skare op BBVA Compass-stadion in [[Houston]], [[Texas]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://texasrugbyunion.com/2012/03/06/its-official-usa-eagles-vs-italy/ |title=It's Official: USA Eagles vs Italy |publisher=Texas Rugby Union |date=6 Maart 2012 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Sedert 2012 het die Arende ook op ander MLS-stadions soos PPL Park in [[Philadelphia]] en die Dignity Health Sports Park in [[Los Angeles]] gespeel. Die Arende speel van hul minder hoëprofielwedstryde op kleiner sokkerstadions. Die internasionale rugbywedstryd in die Verenigde State met die hoogste toeskouerbywoning het nie die span van die Verenigde State betrek nie; ’n skare van 62&nbsp;000 het die wedstryd tussen Ierland en Nieu-Seeland bygewoon, waarin die Iere op 5 November 2016 vir die eerste keer die All Blacks met 40–29 op Soldier Field geklop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news.com.au/sport/rugby/live-coverage-of-all-blacks-v-ireland-from-chicagos-soldier-field/news-story/46521ddbc332bb1fa18da359b04fa027 |title=Inspired Ireland record first ever win over All Blacks at Chicago’s Soldier Field |publisher=News.com.au |date=6 November 2016 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Rugbywêreldbekerstadions === {{Hoofartikel|Rugbywêreldbeker 2031}} Die Verenigde State sal die Rugbywêreldbeker 2031 aanbied. Dit sal die eerste rugbywêreldbekertoernooi ooit in die [[Amerikas]] wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/news/714742/rugby-world-cup-host-locations-confirmed-through-to-2033 |title=Rugby World Cup host locations confirmed through to 2033 |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=12 Mei 2022 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:United States IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Die Verenigde State se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Die Verenigde State het 109 van hul 278 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 39,21%. Die Verenigde State se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=11;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – United States |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Opponent ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 9 || 0 || 9 || 0 || 0,00 |- | {{AUSru}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0,00 |- | {{BARru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ru-rt|BER}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{CHIru}} || 8 || 6 || 2 || 0 || 75,00 |- | {{GERru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 8 || 0 || 8 || 0 || 0,00 |- | {{FIJru}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 14,29 |- | {{FRAru}} || 9 || 2 || 7 || 0 || 22,22 |- | {{GEOru}} || 7 || 3 || 4 || 0 || 42,86 |- | {{HKGru}} || 8 || 4 || 4 || 0 || 50,00 |- | {{IRLru}} || 11 || 0 || 11 || 0 || 0,00 |- | {{ITAru}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0,00 |- | {{JPNru}} || 26 || 13 || 12 || 1 || 50,00 |- | {{CANru}} || 67 || 25 || 40 || 2 || 37,31 |- | {{KENru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 5 || 3 || 1 || 1 || 60,00 |- | {{ROMru}} || 11 || 8 || 3 || 0 || 72,73 |- | {{RUSru}} || 9 || 8 || 1 || 0 || 88,89 |- | {{SAMru}} || 9 || 3 || 6 || 0 || 33,33 |- | {{SCOru}} || 7 || 1 || 6 || 0 || 14,29 |- | {{SOWru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{ESPru}} || 6 || 5 || 1 || 0 || 83,33 |- | {{RSAru}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 11 || 2 || 9 || 0 || 18,18 |- | {{TUNru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 20 || 15 || 4 || 1 || 75,00 |- | {{WALru}} || 7 || 0 || 7 || 0 || 0,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''278''' || '''109''' || '''164''' || '''5''' || '''39,21''' |} == Wedywering met Kanada == Die Verenigde State se grootste mededinger in rugby is [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]]. Die Verenigde State het meer toetswedstryde teen dié noordelike buurland as teen enige ander land gespeel. Die twee spanne het in 1977 vir die eerste keer teen mekaar te staan gekom en ontmoet sedertdien jaarliks, met uitsondering van 2010 en 2020. Kanada en die Verenigde State het tot dusver in 67 toetswedstryde ontmoet, waarvan die Verenigde State 25 gewen het en Kanada 40, met twee gelykopuitslae. Die Verenigde State en Kanada speel gereeld tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering teen mekaar. Hulle het tot dusver in elke kwalifisering ontmoet, met uitsondering vir die 1987-toernooi, waar spanne pleks van kwalifisering vir deelname uitgenooi is, en die 1995-toernooi, waarvoor Kanada as deelnemer in die kwarteindrondte tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] regstreeks gekwalifiseer het. Sedert 2015 ontmoet albei spanne jaarliks tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap. Van 2014 af was die Verenigde State in twaalf toetswedstryde onoorwonne (elf oorwinnings en een gelykop), totdat Kanada in 2021 weer geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/usa-coach-at-a-loss-for-words-after-world-cup-qualifying-upset/ |title=USA coach 'at a loss for words' after World Cup qualifying upset |publisher=Rugbypass |date=5 September 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die eerste oorwinning in die Arende se wenreeks het ’n onoorwonne wenreeks van Kanada beëindig wat in 2009 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=214963&league=256449 |title=USA claim first victory over Canada since 2009 |publisher=ESPNscrum |date=22 Junie 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Die Verenigde State het tot dusver aan amper elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, met uitsondering van [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] in Suid-Afrika en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in Frankryk. Hul beste prestasie tot dusver was een oorwinning elk tydens die toernooie in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] en [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]]. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || ''gekwalifiseer as gasheer'' |} === Olimpiese Somerspele === * [[Olimpiese Somerspele 1920|1920]]: Olimpiese kampioen * [[Olimpiese Somerspele 1924|1924]]: Olimpiese kampioen === Amerikaanse Rugbykampioenskap === Die Verenigde State se enigste jaarlikse toernooi is die Amerikaanse Rugbykampioenskap, waar hulle teen Brasilië, Chili, Kanada en Uruguay asook die Argentynse tweede span speel. Die Verenigde State het dié toernooi tot dusver twee keer gewen (in 2017 en 2018). === Churchillbeker === Van 2003 tot 2011 het die Verenigde State aan die jaarlikse Churchillbeker deelgeneem, maar hulle het geen titeloorwinning aangeteken nie. === Stille Oseaan-nasiesbeker === Die Verenigde State is tot dusver vier keer vir deelname aan die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] uitgenooi, die jaarlikse toernooi tussen die drie rugbylande Fidji, Samoa en Tonga. Hulle kon nog geen titel inpalm nie. === Ander toetswedstryde === [[Lêer:Pershing Cup.jpg|duimnael|upright|Die Verenigde State ding sedert 2014 met Roemenië om die Pershingbeker mee]] Gedurende die amateurtydperk het die Verenigde State deels maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het hulle ander nasionale spanne in die Verenigde State gehuisves. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die [[Suidelike Halfrond]] tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek die Verenigde State na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree die Verenigde State as gasheer op. As deel daarvan ding die Verenigde State sedert 2014 met Roemenië om die Pershingbeker mee. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Verenigde State se span gevorm tydens die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://eagles.rugby/news/usa-mens-eagles-ramp-up-for-pacific-nations-cup-and-rugby-world-cup-qualification-chase-2025814 |title=USA Men’s Eagles ramp up for Pacific Nations Cup and Rugby World Cup qualification chase |publisher=[[VSA Rugby]] |author=Calder Cahill |date=15 Augustus 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Ruben de Haas]] || [[Skrumskakel]] || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 36 |- | [[Ethan McVeigh]] || Skrumskakel || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Juan-Philip Smith]] || Skrumskakel || [[Seattle Seawolves]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Christopher Hilsenbeck]] || [[Losskakel]] || [[Chicago Hounds]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[AJ MacGinty]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losskakel || [[Bristol Bears]] || style="text-align:center" | 42 |- | [[Tom Pittman (rugbyspeler)|Tom Pittman]] || Losskakel || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Dominic Besag]] || [[Senter]] || [[Saint Mary's Gaels|Saint Mary's College]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Tommaso Boni]] || Senter || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Tavite Lopeti]] || Senter || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | 21 |- | [[Erich Storti]] || Senter || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Nate Augspurger]] || [[Vleuel]] || [[Chicago Hounds]] || style="text-align:center" | 51 |- | [[Noah Brown]] || Vleuel || [[Chicago Hounds]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Lauina Futi]] || Vleuel || [[Seattle Seawolves]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Rufus McLean]] || Vleuel || [[Houston SaberCats]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Toby Fricker]] || [[Heelagter]] || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Mitch Wilson]] || Heelagter || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | 13 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Kaleb Geiger]] || [[Haker]] || [[New England Free Jacks]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Shilo Klein]] || Haker || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Kapeli Pifeleti]] || Haker || [[Provence Rugby|Provence]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Pono Davis]] || [[Stut]] || [[Houston SaberCats]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Jack Iscaro]] || Stut || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Tonga Kofe]] || Stut || [[Leicester Tigers]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Ezekiel Lindenmuth]] || Stut || [[Houston SaberCats]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Alec McDonnell]] || Stut || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Maliu Niuafe]] || Stut || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Payton Talea]] || Stut || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Jake Turnbull]] || Stut || [[Eastern Suburbs District RUFC|Eastern Suburbs]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Jason Damm]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Nafi Maʻafu]] || Slot || [[US Montauban|Montauban]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tevita Naqali]] || Slot || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Marno Redelinghuys]] || Slot || [[Houston SaberCats]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Rick Rose]] || Slot || ''klubloos'' || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Makeen Alikhan]] || [[Losvoorspeler]] || [[Anthem Rugby Carolina|Anthem RC]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Benjamín Bonasso]] || Losvoorspeler || ''klubloos'' || style="text-align:center" | 10 |- | [[Cory Daniel]] || Losvoorspeler || [[Old Glory DC]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Vili Helu]] || Losvoorspeler || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | 17 |- | [[Christian Poidevin]] || Losvoorspeler || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |- | [[Paddy Ryan]] || Losvoorspeler || [[San Diego Legion]] || style="text-align:center" | 14 |- | [[Lance Williams]] || Losvoorspeler || [[Utah Warriors]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |} |} === Bekende spelers === [[Lêer:Dan Carroll 1908.jpg|duimnael|upright|Dan Carroll (1908)]] Een voormalige Amerikaanse speler is vir sy uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable zebra" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Dan Carroll]] || [[Senter]], [[Losskakel]]<br />[[Vleuel]], [[Skrumskakel]] || 2016 |} Daarbenewens is die twee Olimpiese spanne, wat in 1920 en 1924 die goue medalje gewen het, ingeskryf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/59187 |title=1920 and 1924 USA Olympic Team |work=World Rugby Hall of Fame |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Spelerstatistieke === [[Lêer:Blaine Scully.jpg|duimnael|upright|Blaine Scully (2009)]] [[Lêer:Luke Gross.jpg|duimnael|upright|Luke Gross (2008)]] [[Lêer:Todd Clever Churchill Cup 2010.jpg|duimnael|upright|Todd Clever (2010)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van die Verenigde State se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=11;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Todd Clever]] || 2003–2017 || 76 |- | {{0}}2 || [[Cameron Dolan]] || 2013–2023 || 67 |- | {{0}}3 || [[Mike MacDonald]] || 2000–2012 || 67 |- | {{0}}4 || [[Luke Gross]] || 1996–2003 || 62 |- | {{0}}5 || [[Alec Parker]] || 1996–2009 || 58 |- | {{0}}6 || [[Mike Petri]] || 2007–2015 || 57 |- | {{0}}7 || [[Louis Stanfill]] || 2005–2015 || 56 |- | {{0}}8 || [[Blaine Scully]] || 2011–2019 || 54 |- | {{0}}9 || [[Chris Wyles]] || 2007–2015 || 54 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 53 toetswedstryde elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=11;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Todd Clever]] || 2008–2017 || 51 |- | {{0}}2 || [[Dave Hodges]] || 2000–2003 || 28 |- | {{0}}3 || [[Dan Lyle]] || 1996–2003 || 24 |- | {{0}}4 || [[Blaine Scully]] || 2016–2019 || 23 |- | {{0}}5 || [[Kort Schubert]] || 2003–2006 || 17 |- | {{0}}6 || [[Tom Billups]] || 1998–1998 || 12 |- | {{0}}7 || [[Ed Burlingham]] || 1983–1987 || {{0}}9 |- | {{0}}8 || [[Kevin Swords]] || 1991–1994 || {{0}}8 |- | {{0}}9 || [[Brian Vizard]] || 1990–1991 || {{0}}8 |- | 10 || [[Chris Wyles]] || 2015–2015 || {{0}}8 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=11;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Mike Hercus]] || 2002–2009 || 465 |- | {{0}}2 || [[AJ MacGinty]] * || 2015–2025 || 425 |- | {{0}}3 || [[Matt Alexander]] || 1995–1998 || 286 |- | {{0}}4 || [[Chris Wyles]] || 2007–2015 || 222 |- | {{0}}5 || [[Chris O’Brien]] || 1988–1994 || 144 |- | {{0}}6 || [[Mark Williams]] || 1987–1999 || 143 |- | {{0}}7 || [[Vaea Anitoni]] || 1992–2002 || 130 |- | {{0}}8 || [[Joe Taufeteʻe]] * || 2015–2025 || 115 |- | {{0}}9 || [[Kevin Dalzell]] || 1996–2003 || 109 |- | 10 || [[Cameron Dolan]] || 2013–2023 || 105 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=11;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Vaea Anitoni]] || 1992–2000 || 26 |- | {{0}}2 || [[Joe Taufeteʻe]] * || 2015–2025 || 23 |- | {{0}}3 || [[Cameron Dolan]] || 2013–2023 || 21 |- | {{0}}4 || [[Paul Emerick]] || 2003–2012 || 17 |- | {{0}}5 || [[Todd Clever]] || 2003–2017 || 16 |- | {{0}}6 || [[Mike Teʻo]] || 2016–2021 || 16 |- | {{0}}7 || [[Chris Wyles]] || 2007–2015 || 16 |- | {{0}}8 || [[Nate Augspurger]] * || 2016–2025 || 15 |- | {{0}}9 || [[Blaine Scully]] || 2011–2019 || 15 |- | 10 || [[Hanco Germishuys]] || 2016–2022 || 14 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Gary Gold 2010.jpg|duimnael|upright|Gary Gold (2010)]] [[Lêer:Mike Tolkin October 2015.jpg|duimnael|upright|Mike Tolkin (2015)]] In 1976 het VSA Rugby met Dennis Storer die eerste hoofafrigter benoem. Sedert 2023 dien die Amerikaner Scott Lawrence as hoofafrigter. {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Engeland}} Dennis Storer || 1976–1977 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Ray Cornbill || 1978–1983 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Ron Mayes || 1983–1987 |- | {{vlagikoon|Ierland|rugby}} George Hook || 1987 |- | {{vlagikoon|Engeland}} Jim Perkins || 1987–1991 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Jack Clark || 1993–1999 |- | {{vlagikoon|Australië}} Duncan Hall || 2000–2001 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Tom Billups || 2001–2005 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Peter Thorburn || 2006–2007 |- | {{vlagikoon|Australië}} Scott Johnson || 2008–2009 |- | {{vlagikoon|Ierland|rugby}} Eddie O’Sullivan || 2009–2011 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Mike Tolkin || 2012–2015 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} John Mitchell || 2016–2017 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} Dave Hewett || 2017 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} Gary Gold || 2018–2023 |- | {{vlagikoon|Verenigde State}} Scott Lawrence || sedert 2023 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Verenigde State se nasionale krieketspan]] * [[Verenigde State se nasionale vrouerugbyspan]] * [[Verenigde State se nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|United States national rugby union team|Verenigde State se nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.usa.rugby/ Amptelike webwerf van VSA Rugby] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/usa Die Verenigde State by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/usa/ Die Verenigde State op Planet Rugby] * {{en}} [https://www.americasrugbynews.com/category/usa/ Die Verenigde State op Americas Rugby News] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Noord-Amerika]] 0dk6a21jucr9gafbfweqg2c5i1i3f0d 0 28108 2924669 2915743 2026-08-13T09:55:10Z Jcb 223 2924669 wikitext text/x-wiki {{Hindoegod Inligtingskas | Naam = Ganesha ({{IAST|Gaṇeśa}}) | Beeld = Ganesha Basohli miniature circa 1730 Dubost p73.jpg | Byskrif = Basohli-miniatuur, circa 1730. Nasionale Museum, Nieu-Delhi.<ref>"Ganesha wat gereed maak om sy lotus te gooi. Basohli-miniatuur, circa 1730. Nasionale Museum, Nieu-Delhi. Hy is in 'n oranje dhoti geklee; sy liggaam is geheel en al rooi. Aan die drie punte van sy piepklein kroon is lotusbloeisels geheg. Hy hou in sy twee regterhande die bidsnoer en 'n beker gevul met drie ''modakas'' vas ('n vierde is in sy slurp). In sy twee linkerhande hou hy 'n groot lotusblom bo en 'n byl onder, met die handvatsel wat teen sy skouer rus. In die {{IAST|Moedgala-poerāṇa}} (VII, 70) gooi Ganesha 'n lotus na die demoon van eiewaan ({{IAST|Mamāsura}}) wat hom aangeval het. Die demoon, wat nie die geur van die goddelike blom kan uitstaan nie, gee aan Ganesha oor." Vir aanhalings en ’n beskrywing van die werk sien: Martin-Dubost (1997), bl. 73.</ref> | Devanagari = {{lang|sa|गणेश}} | Sanskrit_Transliterasie = {{IAST|gaṇeśa}} | Pali_Transliterasie = | Tamil_skrif = | Affiliasie = [[Deva]] | Mantra = {{lang|sa|ॐ गणेशाय नमः}} <br />({{IAST|Oṃ Gaṇeśāya Namaḥ}}) | Wapen = Byl | Metgesel = [[Buddhi]] (wysheid),<br />Riddhi (welvaart),<br />[[Siddhi]] (vervulling) | Rydier = muis }} '''Ganesha''' of '''Ganesja''' ([[Sanskrit]]: ''गणेश''; {{Audio|Ganesha.ogg|luister}}), wat ook as '''Ganapati''' en '''Winajaka''' bekend staan, is een van die bekendste en mees geliefde [[Hindoeïsme|Hindoe]][[Godheid|gode]].<ref>Rao, bl. 1.</ref> Sy gelykenis word oral in [[Indië]] aangetref<ref>Verwys: * Brown, bl. 1. "{{IAST|Gaṇeśa}} is often said to be the most worshipped god in India." * Getty, bl. 1. "{{IAST|Gaṇeśa}}, Lord of the {{IAST|Gaṇas}}, although among the latest deities to be admitted to the Brahmanic pantheon, was, and still is, the most universally adored of all the Hindu gods, and his image is found in practically every part of India."</ref> en alle Hindoe-affiliasies aanbid hom.<ref>Verwys: * Rao, bl. 1. * Martin-Dubost, bl. 2–4. * Brown, bl. 1.</ref> Sy aanbidding is nie tot Hindoes en Indië beperk nie, maar kom wydverspreid voor, ook onder [[Djainisme|Djainas]] en [[Boeddhisme|Boeddhiste]].<ref>Verwys: * Chapter XVII, "The Travels Abroad", in: Nagar (1992), bl. 175–187. Vir 'n oorsig oor Ganesha se geografiese verspreiding en gewildheid buite Indië. * Getty, bl. 37-88, Vir bespreking van die verspreiding van Ganesha-aanbidding in Nepal, Sjinese Turkestan, Tibet, Burma, Siam, Indo-China, Jawa, Bali, Borneo, Sjina en Japan. * Martin-Dubost, bl. 311–320. * Thapan, bl. 13. * Pal, bl. x.</ref> Ganesha word maklik uitgeken as die god met 'n olifantkop.<ref>Martin-Dubost, bl. 2.</ref> Hy word oor die algemeen aanbid vir die wegneem van hindernisse<ref>Verwys: * Thapan, bl. 254. * Kommentaar op {{IAST|Gaṇapati Upaniṣad}}, vers 12 in {{Harvnb|Saraswati|2004|p=80}} vir Ganesha se rol as die verwyderaar van hindernisse</ref> en as die heer van beginpunte en van hindernisse ('''Wignesja''', '''Wignesjwara'''),<ref name="Vignesha">Hierdie idees is so algemeen dat Courtright hulle gebruik in die titel van sy boek, ''Ganesha: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings''. Vir die naam ''Wighnesja'', sien: {{Harvnb|Courtright|1985|p= 156, 213}}</ref> asook beskermheilige van die kunste en wetenskappe en die [[deva]] (god) van intellek en wysheid.<ref>{{Harvnb|Heras|1972|p=58}}</ref> Hy word vereer aan die begin van rituele en seremonies en word opgeroep as die beskermer van letterkunde tydens skryfsessies.<ref>Getty, bl. 5.</ref> Verskeie geskrifte bevat mitologiese anekdotes wat met sy geboorte en dade verbind word en verduidelik sy eiesoortige ikonografie. Ganesha het in die [[4de eeu|4de]] en [[5de eeu]] tydens die Ghoepta-ryk as 'n afsonderlike godheid in ’n duidelik herkenbare vorm ontwikkel, en het eienskappe van [[Vediese religie|Vediese]] en voor-Vediese voorgangers geërf.<ref>Narain, A. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: The Idea and the Icon" in {{Harvnb|Brown|1991|p=27}}</ref> Hy het vinnig gewild geword en is in die [[9de eeu]] plegtig ingesluit by die vyf hoofgode van [[Smartisme]] ('n Hindoe-denominasie). Aanhangers van die Ganapatja-sekte, wat Ganesha as die allerhoogste godheid geïdentifiseer het, het in dié tydperk ontstaan.<ref>Vir die geskiedenis van die ontwikkeling van die ''{{IAST|gāṇapatya}}'' en hulle verhouding met die wye geografiese verspreiding van Ganesha-aanbidding, sien: Hoofstuk 6, "The {{IAST|Gāṇapatyas}}" in: Thapan (1997), bl. 176–213.</ref> Die hoofgeskrifte toegewy aan Ganesha is die ''Ganeshapurana'', ''Moedgalapurana'' en ''Ganapati-atharvashirsa''. == Etimologie en ander name == Ganesha het baie ander titels en byname, insluitend ''Ganapati'' en ''Wignesjwara''. Die Hindoe-eretitel ''Sjrie'' (ook gespel ''Sri'') word dikwels voor sy naam geplaas. Een van die gewilde maniere waarop Ganesha aanbid word, is deur 'n ''Ganesha-sahasranama'', 'n litanie van "'n duisend name van Ganesha", te dreunsing. Elke naam het 'n ander betekenis en simboliseer 'n ander aspek van Ganesha. Minstens twee verskillende weergawes van die Ganesha-sahasranama bestaan: een weergawe kom uit die ''Ganeshapurana''.<ref>Vir 'n Engelse vertaling van die ''Ganeshapurana'' 1.46, sien: Bailey, bl. 258–269.</ref> Die naam Ganesha is 'n Sanskrit samestelling van die woorde ''gana'' ([[Sanskrit]]: {{lang|sa|गण}}; ''{{IAST|gaṇa}}''), wat "groep", "menigte" of "kategoriestelsel" beteken, en ''isja'' ([[Sanskrit]]: {{lang|sa|ईश}}; ''{{IAST|īśa}}''), wat "heer" of "meester" beteken.<ref>Verwys na: * Narain, A. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: A Protohistory of the Idea and the Icon". Brown, bl. 21–22. * Apte, bl. 395.</ref> Die woord ''gaņa'' word dikwels gesien asof dit na die ''gaņas'', 'n groep halfgoddelike wesens wat deel vorm van die gevolg van [[Sjiwa]], verwys wanneer dit met Ganesha geassosieer word.<ref>Vir die afleiding van die naam en die verhouding met die {{IAST|gaņas}}, verwys: Martin-Dubost. bl. 2.</ref> Die term beteken meer algemeen 'n kategorie, klas, gemeenskap, verenigings, of koöperasie.<ref name="ap395">Apte, bl. 395.</ref> Sommige kommentaarskrywers interpreteer die naam "Heer van die {{IAST|Gaņas}}" as "heer van gashere" of "heer van geskepte kategorieë", soos die elemente.<ref>Die woord gaņa word deur Bhāskararāya in sy kommentaar op die {{IAST|gaṇeśasahasranāma}} in hierdie metafisiese sin vertolk. Verwys in besonder na kommentaar op vers 6 insluitend name {{IAST|Gaṇeśvaraḥ}} and {{IAST|Gaṇakrīḍaḥ}} in: {{Harvnb|Śāstri Khiste|1991|pp=7–8}}.</ref> ''Ganapati'' ([[Sanskrit]]: {{lang|sa|गणपति}}; {{IAST|gaṇapati}}), 'n sinoniem vir Ganesha, is 'n samestelling wat bestaan uit ''{{IAST|gaṇa}}'', wat "groep" beteken, en ''{{IAST|pati}}'', wat "heerser" of "heer" beteken.<ref name="ap395" /> Die ''Amarakośa'',<ref>Verwys na: * {{Harvnb|Oka|1913|p=8}} vir bronteks van {{IAST|Amarakośa}} 1.38 as {{IAST|vināyako vighnarājadvaimāturagaṇādhipāḥ - apyekadantaherambalambodaragajānanāḥ}}. * {{Harvnb|Śāstri|1978}} vir teks van ''{{IAST|Amarakośa}}'' ''versified'' as 1.1.38.</ref> 'n vroeë Sanskrit leksikon, lys agt sinonieme vir Ganesha: Winajaka, Wighnaraja (ewkivalent aan ''Wignesja''), Dwaimatoera ("een wat twee moeders het"),<ref>Y. Krishan ({{IAST|Gaṇeśa}}:Ontrafeling van 'n Enigma, bl. 6): "Pārwati wat 'n beeld van {{IAST|Gaṇeśa}} geskep het uit haar liggaamlike onreinhede<!--impurities--> maar wat ''bedeel is met lewe na dompeling in die heilige water van die Gangā.'' Daar word dus gesê dat hy twee moeders het – Pārwati en Ghangā en word daarom dvaimātura en ook Gāngeya genoem."</ref> Ganadhipa (ekwivalent aan ''Ganapati'' en Ganesha), Ekadanta ("een wat 'n olifanttand het"), Heramba, Lambodara ("een wat 'n boepmaag het", of, letterlik, "een wat 'n hangmaag het"), en ''Gajanana'' ("een wat die gesig van 'n olifant het").<ref>Krishan bl. 6</ref> ''Winajaka'' ([[Sanskrit]]: {{lang|sa|विनायक}}; ''{{IAST|vināyaka}}'') is 'n algemene naam vir Ganesha wat in die puranas en in Boeddhistiese tantras voorkom.<ref name="tha20">Thapan, bl. 20.</ref> Die naam word weerspieël in die benaming van die agt beroemde Ganesha-tempels in Maharashtra wat bekend staan as die astawinajaka.<ref>Vir die geskiedenis van die {{IAST|aṣṭavināyaka}}-terreine en 'n beskrywing van pelgrimsgebruike wat daaraan verwant is, verwys: Mate, bl. 1–25.</ref> Die name ''Wignesja'' en ''Wignesjwara'' ("heer van hindernisse")<ref name="Vignesha" /> verwys na sy primêre funksie in [[Hindoemitologie]] as die skepper en verwyderaar van hindernisse (''{{IAST|vighna}}'').<ref name="Krishanvii">Vir Krishan se standpunte oor Ganesha se tweeledige aard sien sy aanhaling: "{{IAST|Gaṇeśa}} het 'n tweeledige aard; as Vināyaka, as 'n ''{{IAST|grāmadevatā}}'', is hy ''{{IAST|vighnakartā}}'', en as {{IAST|Gaṇeśa}} is hy ''{{IAST|vighnahartā}}'', 'n ''{{IAST|paurāṇic devatā}}''." Krishan, bl. viii.</ref> 'n Prominente naam vir Ganesha in [[Tamil]] is ''Pille'' of ''Pillaiyar'' ("klein kind").<ref>Martin-Dubost, bl. 367.</ref> A.K. Narain onderskei die terme deur aan te dui dat ''pille'' "kind" beteken, terwyl ''pillaiyar'' "adellike kind" beteken. Hy voeg by dat die woorde ''pallu'', ''pella'', en ''pell'' in die [[Drawidiese tale|Drawidiese taalfamilie]] op "tand", of "olifanttand" dui, maar meer dikwels op "olifant".<ref>Narain, A. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: The Idea and the Icon". Brown, bl. 25.</ref> Anita Raina Thapan merk op dat die stamwoord ''pille'' in die naam ''Pillaiyar'' oorspronklik "die kleintjies van die olifant" kon beteken het, omdat die [[Pali]] woord ''pillaka'' "'n jong olifant" beteken.<ref>Thapan, bl. 62.</ref> == Ikonografie == [[Lêer:13th century Ganesha statue cleaned and colour adjusted.jpg|duimnael|250px|Dié standbeeld van Ganesha is in die [[13de eeu]] in die Mysore-distrik van Karnataka opgerig.]] Ganesha is 'n gewilde figuur in Indiese kuns.<ref>Pal, bl. ix.</ref> Anders as dié van ander gode, vertoon afbeeldings van hom groot verskeidenheid en onderskeibare patrone wat gaandeweg verander.<ref>Verwys na: * Martin-Dubost, vir 'n omvattende oorsig van ikonografie wat mildelik geïllustreer is. * Hoofstuk X, "Development of the Iconography of {{IAST|Gaņeśa}}", in: {{Harvnb|Krishan|1999|pp=87–100}}, vir 'n oorsig van ikonografie met klem op ontwikkelende temas, goed geïllustreer met plate. * Pal, vir 'n geïllustreerde versameling van studies oor spesifieke aspekte van Ganesha met die klem op kuns en ikonografie.</ref> Hy kan staande of dansende uitgebeeld word; heldhaftig besig om demone te beveg, spelend met sy familie as seun, sittende, of besig met aksies in verskeie eietydse situasies. Ganesha-beelde was teen die [[6de eeu]] algemeen in baie dele van Indië.<ref>Brown, bl. 175.</ref> Die beeld regs is tipies van Ganesha-standbeelde van 900–1&nbsp;200, nadat Ganesha goed gevestig is as 'n onafhanklike god met sy eie sekte. Hierdie voorbeeld vertoon sommige van Ganesha se algemene ikonografiese elemente. 'n Byna identiese standbeeld is deur Paul Martin-Dubost as vanuit 973–1200 gedateer,<ref>Martin-Dubost, bl. 213. In die boonste regterhoek is die beeld gedateer as (973–1200).</ref> en 'n ander soortgelyke beeld is deur Pratapaditya Pal as vanuit ca. [[12de eeu]] gedateer.<ref>Pal, bl. vi. Die prent op die bladsy beeld 'n klipstandbeeld in die Los Angeles County Museum of Art uit wat gedateer is as ca. 12de eeu. Pal vertoon 'n voorbeeld van die vorm gedateer ca. 13de eeu on bl. viii.</ref> In hierdie beelde het Ganesha die kop van 'n olifant, 'n groot maag en vier arms, iets wat algemeen is in uitbeeldings van hom. Hy hou sy eie gebroke tand in sy onderste regterhand en 'n lekkerny (wat hy met sy slurp proe) in sy onderste linkerhand. Hierdie motief waarin Ganesha sy slurp skerp na sy linkerkant draai om 'n lekker in sy onderste linkerhand te proe is 'n besonder argaïese eienskap.<ref>Brown, bl. 176.</ref> 'n Meer primitiewe standbeeld in een van die Elloragrotte in hierdie vorm word terugdateer tot die 7de eeu.<ref>Sien foto 2, "Large Ganesh", in: Pal, bl. 16.</ref> Die ander hande se besonderhede kom nie duidelik na vore in die beeld regs nie. In die standaardkonfigurasie hou die god 'n byl<ref name="parasu" /> of 'n ankus (olifantstaf)<ref name="ankus" /> in een boonste arm vas en 'n vangriem<ref name="pasa" /> in die ander boonste arm. Die invloed van hierdie ou samestelling van ikonografiese elemente kan steeds in eietydse voorstellings van Ganesha gesien word. In een moderne vorm is die enigste variasie op die ou elemente die onderste regterhand wat nie die gebroke tand vashou nie, maar eerder na die kyker gedraai is in 'n gebaar van beskerming of vreesloosheid.<ref>Verwys: * Martin-Dubost, bl. 197–198. * foto 9, "Ganesh images being taken for immersion", in: Pal, bl. 22–23. Vir 'n voorbeeld van 'n groot beeld van die tipe wat in 'n optog gedra word. * Pal, bl. 25, Vir twee soortgelyke beelde wat gedompel gaan word.</ref> Dieselfde kombinasie van vier arms en eienskappe kom voor in beelde waar Ganesha dansend vertoon word, wat 'n baie gewilde tema is.<ref>Sien: * Pal, bl. 41–64. Vir baie voorbeelde van Ganesha wat dans. * Brown, bl. 183. Vir die gewildheid van die dansende vorm.</ref> === Algemene eienskappe === [[Lêer:Ganesha Nurpur miniature circa 1810 Dubost p64.jpg|duimnael|links|250px|'n Tipiese vierarm-vorm. Miniatuur van die Nurpurskool (circa 1810).<ref>Four-armed {{IAST|Gaṇeśa}}. Miniatuur van die Nurpurskool, circa 1810. Museum van Chandigarh. Vir die beeld sien: Martin-Dubost (1997), bl. 64, wat dit as volg beskryf: "On a terrace leaning against a thick white bolster, {{IAST|Gaṇeśa}} is seated on a bed of pink lotus petals arranged on a low seat to the back of which is fixed a parasol. The elephant-faced god, with his body entirely red, is dressed in a yellow [[dhoti]] and a yellow scarf fringed with blue. Two white mice decorated with a pretty golden necklace salute {{IAST|Gaṇeśa}} by joining their tiny feet together. {{IAST|Gaṇeśa}} counts on his rosary in his lower right hand; his two upper hands brandish an axe and an elephant goad; his fourth hand holds the broken left tusk."</ref>]] Ganesha is sedert die vroeë stadiums van sy verskyning in Indiese kuns uitgebeeld met die kop van 'n [[olifant]].<ref>Nagar, bl. 77.</ref> Poeraniese mites verskaf talle verduidelikings vir hoe hy die olifantkop gekry het.<ref>Brown, bl. 3.</ref> Een van sy gewilde vorms, Heramba-Ganapati, het vyf olifantkoppe. Ander minder bekende variasies met verskillende getalle koppe kom ook voor.<ref>Nagar, bl. 78.</ref> Terwyl sommige tekste aandui Ganesha is met 'n olifantkop gebore, kry hy dit in die meeste verhale eers later.<ref>Brown, bl. 76.</ref> Die motief wat die meeste voorkom in hierdie verhale is dat hy met 'n mens se kop en liggaam gebore is en dat [[Sjiwa]] sy kop afgekap het toe Ganesha tussen hom en [[Parwati]] gekom het. Sjiwa het daarna Ganesha se oorspronklike kop met dié van 'n olifant vervang.<ref>Brown, bl. 77.</ref> Detail van die geveg en waar die nuwe kop vandaan gekom het, wissel volgens verskillende bronne.<ref>Brown, bl. 77–78.</ref> In 'n ander verhaal het sy moeder, Parwati, met Ganesha se geboorte haar nuwe baba aan die ander gode gewys. Die ongeluk het toegeslaan toe die god [[Sjani]] (Saturnus), van wie gesê word hy het 'n bose oog gehad, na hom kyk. Dit het veroorsaak dat die baba se kop tot as verbrand het. Die god [[Wisjnoe]] het die situasie beredder en die ontbrekende kop met dié van 'n olifant vervang.<ref>Brown, bl. 76–77.</ref> 'n Ander verhaal vertel dat Ganesha direk deur Sjiwa se lag geskep is. Omdat Sjiwa Ganesha as té aanloklik beskou het, het hy hom 'n olifanthoof en 'n groot maag gegee.<ref>Vir die skepping van Ganesha uit Sjiwa se lag en Sjiwa se vloek wat daarop gevolg het, sien ''Varahapurana'' 23.17 soos aangehaal in Brown: bl. 77.</ref> Ganesha se vroegste naam was Ekadanta ("Eentand"), wat verwys na sy heel tand (die ander een is afgebreek).<ref>Getty, bl. 1.</ref> Sommige van die vroegste beelde van Ganesha vertoon hom waar hy sy gebreekte tand vashou.<ref>Heras, bl. 29.</ref> Die belangrikheid van hierdie onderskeidende eienskap word weerspieël in die Moedgalapurana, wat stel dat die naam van Ganesha se tweede inkarnasie "Ekadanta" is.<ref>Granoff, Phyllis. "{{IAST|Gaṇeśa}} as Metaphor". Brown, bl. 90.</ref> Ganesha se boepmaag verskyn as 'n onmiskenbare eienskap in vroeë standbeelde van hom wat dateer uit die Ghoepta-tydperk.<ref>"Ganesha in Indian Plastic Art" en ''Passim''. Nagar, bl. 101.</ref> Hierdie eienskap is so belangrik dat twee verskillende inkarnasies van Ganesha volgens die Mudgalapurana name het wat daarop gebaseer is: Lambodara ("boepmaag" of, letterlik, "hangende maag") en Mahodara ("groot maag").<ref>Granoff, Phyllis. "{{IAST|Gaṇeśa}} as Metaphor". Brown, bl. 91.</ref> Albei name is Sanskrit samestellings wat sy maag beskryf (Sanskrit: ''{{IAST|udara}}'').<ref>Vir vertaling van ''udara'' as "maag" verwys na: Apte, bl. 268.</ref> Die Brahmandapurana sê dat Ganesha die naam Lambodara het omdat al die heelalle (d.w.s. kosmiese eiers) van die verlede, hede en toekoms in hom teenwoordig word.<ref>Verwys: * ''Br. P.'' 2.3.42.34 * Thapan, bl. 200, Vir 'n beskrywing van hoe 'n variant van die storie gebruik word in die ''Moedgala-poerana'' 2.56.38–9</ref> Die aantal arms wat Ganesha het, wissel; sy bekendste vorms het tussen twee en sestien arms.<ref>Vir 'n ikonografiese kaart wat aantal arms en attribute vertoon geklassifiseer volgens bron en genaamde vorm, verwys na: Nagar, bl. 191–195. Appendix I.</ref> Baie uitbeeldings van Ganesha vertoon vier arms. Die vierarmvorm word in Puranabronne genoem en is in sommige ikonografiese tekste as 'n standaardvorm gekodifiseer.<ref>Vir geskiedenis en voorkoms van vorms met verskeie arms, en die vierarmige vorm as een van die standaard tipes, verwys na: {{Harvnb|Krishan|1999|p=89}}.</ref> Sy vroegste beelde het twee arms.<ref>Verwys na: * {{Harvnb|Krishan|1999|p=89}}, vir twee-armige vorms as 'n vroeëre ontwikkeling as vierarmige vorms. * Brown, bl. 103. Maroeti Nandan Tiwari en Kamal Giri sê in "Images of {{IAST|Gaṇeśa}} In Jainism" dat die teenwoordigheid van slegs twee arms op 'n Ganesha beeld dui op 'n vroeë datum.</ref> Vorms met 14 en 20 arms het in die 9de en 10de eeu in Sentraal-Indië verskyn.<ref>Martin-Dubost, bl. 120.</ref> Die slang is 'n algemene vorm in Ganesha-ikonografie en verskyn in baie vorms.<ref>Verwys: * Martin-Dubost, bl. 202, Vir 'n oorsig van slangbeelde in Ganesha-ikonografie. * {{Harvnb|Krishan|1999|pp=50–53}}, Vir 'n oorsig van slangbeelde in Ganesha-ikonografie.</ref> Volgens die Ganeshapurana het Ganesha die slang Wasuki om sy nek gedraai.<ref>Verwys na: * Martin-Dubost, bl. 202. Vir die Ganeshapurana verwysings vir {{IAST|Vāsuki}} om die nek en die gebruik van 'n slangtroon. * {{Harvnb|Krishan|1999|pp=51–52}}. Vir die storie van die bedekking van die nek met {{IAST|Vāsuki}} en {{IAST|Śeṣa}} om die maag en vir die naam in sy sahasranama as {{IAST|Sarpagraiveyakāṅgādaḥ}} ("Who has a serpent around his neck"), wat verwys na hierdie standaard-ikonografiese element.</ref> Ander uitbeeldings van slange sluit in die gebruik van 'n heilige draad<ref>Verwys na: * Martin-Dubost, bl. 202. Vir teks van 'n rots inskripsie gedateer 1470 wat Ganesha se heilige draad as die slang {{IAST|Śeṣa}} identifiseer. * Nagar, bl. 92. vir die slang as 'n algemene tipe ''{{IAST|yajñyopavīta}}'' vir Ganesha.</ref> om die maag gedraai as 'n gordel, in 'n hand vasgehou, om die enkels gedraai, of as 'n troon. Op Ganesha se voorkop kan daar 'n derde oog voorkom, of die sektariese merk (Sanskrit: ''tilaka'') wat uit drie horisontale lyne bestaan.<ref>Verwys na: * Nagar, bl. 81. Vir derde oog of Sjaiwa ''tilaka'' met drie horisontale lyne. * die ''{{IAST|dhyānam}}'' in: Sharma (1993 uitgawe van ''Ganeshapurana'') I.46.1. Vir Ganesa gevisualiseer as ''{{IAST|trinetraṁ}}'' (drie-oog).</ref> Die Ganeshapurana beskryf 'n ''tilaka''-merk sowel as 'n sekelmaan op die voorkop.<ref>Verwys: * Nagar, bl. 81. Vir aanhaling van tot ''Ganeshapurana'' I.14.21–25 en vir aanhaling tot ''Padma-poerana'' as beskrywend van die sekel vir versiering van die voorkop van Ganesha * Bailey (1995), bl. 198–199. Vir vertaling van ''Ganeshapurana'' I.14, wat 'n meditasievorm insluit met maan op voorkop.</ref> 'n Bepaalde vorm van Ganesha genaamd ''Bhalachandra'' ("Maan op die Voorkop") sluit hierdie ikonografiese element in.<ref>Verwys na: * Nagar, bl. 81. Vir {{IAST|Bhālacandra}} as 'n bepaalde vorm wat aanbid word. * Sharma (1993 uitgawe van ''Ganeshapurana'') I.46.15. Vir die naam {{IAST|Bhālacandra}} wat in die Ganesha Sahasranama voorkom</ref> Die kleure wat die meeste met Ganesha geassosieer word, is rooi<ref name="nagar">Nagar, Voorwoord.</ref> en geel, maar spesifieke ander kleure word met sekere vorms geassosieer.<ref>"The Colors of Ganesha". Martin-Dubost, bl. 221–230.</ref> Baie voorbeelde van kleurassosiasies met spesifieke meditasievorms word in die Sritattvanidhi, 'n verhandeling oor Hindoe-ikonografie, voorgeskryf. Wit word byvoorbeeld met sy voorstelling as Heramba-Ganapati en Rina-Mochana-Ganapati ("Ganapati wat van gebondenheid bevry is") verbind.<ref>Martin-Dubost, bl. 224–228</ref> Ekadanta-Ganapati word as blou gevisualiseer tydens [[meditasie]].<ref>Martin-Dubost, bl. 228.</ref> === Wahanas === [[Lêer:Ganesha on mouse.jpg|duimnael|250px|Ganesha wat op sy muis ry. 'n Beeld by die Vaidyeshwara-tempel in Talakkadu, Karnataka, [[Indië]]. Let op die rooi blomme wat deur die aanbidders geoffer word.]] Die vroegste Ganesha-beelde ontbreek 'n ''wahana'': 'n [[dier]], mitiese entiteit of droombeeld wat dikwels as rydier gebruik word en 'n noue verbintenis met 'n Hindoegod het.<ref>Krishan, bl. 48, 89, 92.</ref> Van die agt inkarnasies van Ganesha wat in die Mudgalapurana beskryf word, het Ganesha in vyf daarvan 'n muis. In sy inkarnasie as Vakratunda gebruik hy 'n leeu, in sy inkarnasie as Vikata 'n pou en in sy inkarnasie as Wighnaraja Shesha die goddelike slang.<ref>Krishan, bl. 49.</ref> Van die vier inkarnasies van Ganesha wat in die Ganeshapurana gelys word, het Mohotkata 'n leeu, Majuresvara 'n pou, Dhumraketu 'n perd en Gajanana 'n rot.<ref>Verwys na: * Krishan, bl. 48–49. * Bailey (1995), bl. 348. Vir die Ganeshapurana storie van {{IAST|Mayūreśvara}} met die pou wahana (GP I.84.2–3).</ref> [[Djainisme|Djainistiese]] uitbeeldings van Ganesha vertoon sy wahana as 'n muis, olifant, skilpad, ram of pou.<ref>Verwys na: * Krishan, bl. 49. * Maruti Nandan Tiwari en Kamal Giri, "Images of {{IAST|Gaṇeśa}} In Jainism", in: Brown, bl. 101-102.</ref> Ganesha word dikwels uitgebeeld waar hy op 'n muis of rot ry of waar die diere na hom omsien.<ref>Verwys na: * Nagar. Preface. * Martin-Dubost, bl. 231–244.</ref> Martin-Dubost sê die rot het in die 7de eeu in Sentraal- en Wes-Indië as die hoofrydier in beelde van Ganesha begin verskyn en is altyd naby sy voete geplaas.<ref>Sien aantekening op figuur 43 in: Martin-Dubost, bl. 144.</ref> Die muis as 'n wahana het vir die eerste keer in geskrewe bronne verskyn in die Matshapurana en later in die Brahmananda- en Ganeshapurana, waar Ganesha dit slegs in sy laaste inkarnasie as sy rydier gebruik.<ref>Aanhalings van ''Matsja-poerana'' 260.54, ''Brahmananda-poerana Lalitamahatmya'' XXVII, en ''Ganeshapurana'' 2.134–136 word verskaf deur : Martin-Dubost, bl. 231.</ref> Die Ganapati-atharvashirsa sluit 'n meditasievers oor Ganesha in wat noem dat die muis op sy vlag verskyn.<ref>Martin-Dubost, bl. 232.</ref> Die name ''{{IAST|Mūṣakavāhana}}'' ("muis-wahana") en ''{{IAST|Ākhuketana}}'' ("rot-banier") verskyn in die Ganesha Sahasranama.<ref>Vir {{IAST|Mūṣakavāhana}} sien v. 6. Vir Ākhuketana sien v. 67. In: ''{{IAST|Gaṇeśasahasranāmastotram: mūla evaṁ srībhāskararāyakṛta ‘khadyota’ vārtika sahita}}''. ({{IAST|Prācya Prakāśana: Vārāṇasī}}, 1991). Bronteks met kommentaar deur {{IAST|Bhāskararāya}} in Sanskrit.</ref> Die muis word op verskeie manier vertolk. Volgens Grimes interpreteer "baie, indien nie almal nie … dit op negatiewe wyse; dit simboliseer ''tamoguna'' ['donkerheid'] sowel as begeerte".<ref>Vir 'n oorsig van die verskillende vertolkings en aanhalings, sien: Grimes (1995), bl. 86.</ref> Op soortgelyke wyse sê Michael Wilcockson dit simboliseer diegene wat begeertes wil oorkom en minder selfsugtig wil wees.<ref>''A Student's Guide to AS Religious Studies for the OCR Specification,'' deur Michael Wilcockson, pg.117</ref> Krishan merk op dat die rot verwoestend en 'n plaag vir gewasse is. Die Sanskrit woord ''{{IAST|mūṣaka}}'' ("muis") is afgelei van die stam ''{{IAST|mūṣ}}'' ("steel", "roof"). Dit was noodsaaklik om die rot as 'n vernietigende pes te onderdruk, 'n soort belemmering wat oorkom moes word. Volgens die teorie, wat Ganesha wys as meester van die rot, demonstreer dit sy funksie as ''Wignesjvara'' ("heer van hindernisse") en verskaf dit getuienis van sy moontlike rol as 'n volks-''grāmata-devatā'' (dorpgoddelikheid) wat later belangriker geword het.<ref>Krishan bl. 49–50.</ref> Martin-Dubost merk op dat daar 'n siening is dat die rot 'n simbool is wat voorstel dat Ganesha, soos die rot, selfs die mees geheime plekke binnedring.<ref>Verwys: * Martin-Dubost, bl. 231. * Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaṇeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature", in: Brown (1991), bl. 73. Vir verwysings na die interpretasie dat "die rot die dier is wat sy weg na elke plek vind,'"</ref> == Assosiasies == === Hindernisse === [[Lêer:Ganesha India.jpg|duimnael|250px|'n Oordadige beeld van Ganesja in die Kudroli Bhagavathi-tempel in Mangalore, Indië. Ganesja word algemeen in Indië aanbid as die verwyderaar van hindernisse.]] Ganesja is ''Wignesjvara'' of ''Wighnaraja'', die "heer van hindernisse", beide van 'n materiële en geestelike aard.<ref>"Lord of Obstacles", 'n algemene naam kom in die titel van Courtright se ''{{IAST|Gaṇeśa}}: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings'' voor. Vir ekwivalente Sanskrit name ''Vighneśvara'' en ''Vighnarāja'', sien: Courtright, bl. 136.</ref> Hy word algemeen as die verwyderaar van hindernisse aanbid. Hy plaas egter ook tradisioneel hindernisse op die pad van dié wat getoets moet word. Paul Courtright sê dat dit "sy taak in die goddelike skema, sy [[dharma]] is om hindernisse te plaas en te verwyder … dit is sy besondere gebied, die rede vir sy skepping".<ref>Courtright, bl. 136.</ref> Krishan merk op dat sommige van Ganesja se name skakerings van veelvuldige rolle weerspieël wat met die loop van tyd ontwikkel het.<ref name="Krishanvii" /> Dhavalikar skryf die snelle opkoms van Ganesja in die Hindoepanteon én die verskyning van die Ganapatjas toe aan die klemverskuiwing van ''{{IAST|vighnakartā}}'' ("hindernisskepper") na ''{{IAST|vighnahartā}}'' ("hindernisvermyer").<ref>Vir Dhavilkar se mening oor Ganesja se veranderende rol, sien Dhavalikar, M. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: Myth and reality" in {{Harvnb|Brown|1991|p=49}}</ref> Beide funksies is egter steeds wesenlik tot sy karakter, soos Robert Brown verduidelik: "selfs ná die {{IAST|Poerāṇiese Gaṇeśa}} goed gedefinieer is, het {{IAST|Gaṇeśa}} in kuns hoofsaaklik belangrik gebly vir sy tweeledige rol as skepper en verwyderaar van hindernisse en het hy dus beide 'n negatiewe en 'n positiewe aspek".<ref>Brown, bl. 6.</ref> === Boeddhi === Ganesja word ook beskou as die heer van intelligensie.<ref>Nagar, bl. 5.</ref> In Sanskrit is die woord ''boeddhi'' die vroulike [[selfstandige naamwoord]] wat as intelligensie, wysheid, of intellek vertaal word.<ref>Apte, bl. 703.</ref> Die konsep van boeddhi word nou geassosieer met die persoonlikheid van Ganesja, veral in die Poeraniese tydperk, toe baie stories klem geplaas het op sy slimheid en liefde vir intelligensie. Een van Ganesja se name in die Ganeshapurana en die Ganeshasahasranama is ''Boeddhiprija''.<ref>''Ganesja-poerana'' I.46, v. 5 van die Ganesja Sahasranama afdeling in GP-1993, Sharma uitgawe. Dit verskyn in vers 10 van die weergawe soos gegee in die Bhaskararaya kommentaar.</ref> Hierdie naam kom ook voor in 'n lys van 21 name aan die einde van die Ganeshasahasranama<!-- wat Ganesja sê is veral belangrik-->.<ref>Sharma uitgawe, GP-1993 I.46, verse 204–206. Die Bailey uitgawe gebruik 'n effens ander bewoording, en waar Sharma lees ''Boeddhiprija'', vertaal Bailey ''Toekenner-van-lakhs.''</ref> Die woord ''prija'' kan beteken "lief vir" en in 'n huwelikskonteks kan dit "minnaar" of "eggenoot" beteken,<ref>Practical Sanskrit Dictionary Deur Arthur Anthony MacDonell; bl. 187 (''priya''); Gepubliseer 2004; Motilal Banarsidass Publ; {{ISBN|81-208-2000-2}}</ref> die naam kan dus "lief vir intelligensie" of "boeddhi se man" beteken.<ref>Krishan 1999; bl. 60-70 bespreek Ganesja as "Boeddhi se Man".</ref> === Om === [[Lêer:Ganesha-aum.jpg|duimnael|250px|Omjuweel wat Ganesja uitbeeld.]] Ganesja word met die Hindoe-[[mantra]] ''[[om]]'' ({{lang|sa|ॐ}}, ook ''aum'') verbind. Die term ''{{IAST|oṃkārasvarūpa}}'' ("om is sy vorm"), wanneer dit met Ganesja verbind word, verwys na die gedagte dat hy die oerklank verpersoonlik.<ref>Grimes, bl. 77.</ref> Die Ganapati-atharvashirsa getuig van dié verbintenis. Chinmayananda vertaal die relevante gedeelte as volg: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">(O heer Ganapati!) U is (die drie-eenheid) [[Brahma]], [[Wisjnoe]] en [[Sjiwa|Mahesa]]. U is [[Indra]]. U is vuur <nowiki>[</nowiki>Agni<nowiki>]</nowiki> en lug <nowiki>[</nowiki>{{IAST|Vāyu}}<nowiki>]</nowiki>. U is die son <nowiki>[</nowiki>{{IAST|Sūrya}}<nowiki>]</nowiki> en die maan <nowiki>[</nowiki>Candrama<nowiki>].</nowiki> U is [[Brahman]]. U is (die drie wêrelde) Bhuloka [aarde], Antariksha-loka [ruimte], en Swargaloka [hemel]. U is Om. (Dit wil sê, U is al hierdie dinge).<ref>Chinmayananda, bl. 127. In Chinmayananda se nommeringstelsel, is dit ''upamantra'' 8.</ref></blockquote> Sommige aanhangers sien ooreenkomste tussen die vorm van Ganesja se liggaam in ikonografie en die vorm van om in die Devanāgarī Tamil-skrifte.<ref>Vir voorbeelde van beide, sien: Grimes, bl. 79–80.</ref> === Eerste chakra === Volgens Kundalini-joga is Ganesja gesetel in die eerste [[chakra]], genaamd {{IAST|mūlādhāra}}. ''Mula'' beteken "oorspronklik, hoof"; ''adhara'' beteken "basis, fondament". Die muladhara chakra is die beginsel waarop die manifestasie of uiterlike uitbreiding van die goddelike krag berus.<ref name="T83">Tantra Unveiled: Seducing the Forces of Matter & Spirit By Rajmani Tigunait; Bydraer Deborah Willoughby ; Gepubliseer 1999; Himalayan Institute Press; bl. 83; {{ISBN|0-89389-158-4}}</ref> Daar word ook van hierdie assosiasie getuig in die Ganapati-atharvashirsa. Courtright vertaal die gedeelte as volg: "[O Ganesja,] U vertoef voortdurend in die sakrale pleksus by die basis van die ruggraat [{{IAST|mūlādhāra cakra}}]".<ref>Translation. Courtright, bl. 253.</ref> Dus het Ganesja 'n permanente woonplek in elke wese by die Muladhara.<ref>Chinmayananda, op. cit., bl. 127. In Chinmayananda se nommeringstelsel is dit deel van ''upamantra'' 7. 'You have a permanent abode (in every being) at the place called "Muladhara"'.</ref> Ganesja hou, ondersteun en lei al die ander chakras, en "bepaal [hiermee] die kragte wat die wil van die lewe aandryf".<ref name="T83" /> == Familie en metgeselle == [[Lêer:Ganesha Kangra miniature 18th century Dubost p51.jpg|duimnael|250px|[[Sjiwa]] en [[Parwati]] skenk die lewe aan Ganesja. Kangra-miniatuur, [[18de eeu]]. Allahbad-museum, Nieu-Delhi.]] [[Lêer:Ganapati1.jpg|duimnael|links|250px|Ganesja met Riddhi en Siddhi.]] Hoewel Ganesja dikwels beskou word as die seun van [[Sjiwa]] en [[Parwati]], verskil die Poeraniese mites oor sy geboorte.<ref>Verwys: * Nagar, bl. 7-14. Vir 'n opsomming van Poeraniese variante van geboorteverhale. * Martin-Dubost, bl. 41–82. Hoofstuk 2, "Stories of Birth According to the {{IAST|Purāṇas}}".</ref> Hy kon deur Sjiwa geskep gewees het,<ref>''Linga-poerana''.</ref> of deur Parwati,<ref>''Sjiwa-poerana'' IV. 17.47–57. ''Matsja-poerana'' 154.547.</ref> of deur Sjiwa én Parwati,<ref>''{{IAST|Varāha}} Poerana'' 23.18–59.</ref> of op geheimsinnige wyse verskyn het en deur Sjiwa en Parwati ontdek gewees het.<ref>Vir 'n opsomming van ''Brahmawaiwarta-poerana, Ganesja Khanda'', 10.8–37, sien: Nagar, bl. 11–13.</ref> Ganesja se familie sluit in sy broer Skanda, wat ook "Karttikeya", "Murugan" en ander name genoem word.<ref>Vir 'n opsomming van variante name vir Skanda, sien: Thapan, bl. 300.</ref> Streeksverskille bepaal die volgorde van hul geboortes. In noordelike Indië word gewoonlik gemeen Skanda is ouer, terwyl Ganesja in die suide as die eersgeborene gesien word.<ref>Khokar en Saraswati, bl. 4.</ref> Skanda was tussen omstreeks 500 en 600&nbsp;v.C. 'n belangrike oorlogsgod, waarna aanbidding van hom in Noord-Indië drasties gedaal het. Namate Skanda geval het, het Ganesja gewilder geraak. Verskeie verhale vertel van wedywering tussen die twee broers<ref>Brown, bl. 4, 79.</ref> wat sekere sektariese invloede kan weerspieël.<ref>Gupta, bl. 38.</ref> Ganesja se huwelikstatus, die onderwerp van heelwat vakkundige navorsing, wissel drasties in mites.<ref name="lawrence_cohen">For a review, sien: Cohen, Lawrence. "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}". Brown, bl. 115–140</ref> Een patroon identifiseer Ganesja as 'n ongetroude ''brahmacārin'': 'n godheid wat vir 'n bepaalde tyd [[selibaat]] is.<ref>Verwys na: * {{Harvnb|Getty|1936|p=33}}. "Volgens antieke tradisie, was {{IAST|Gaṇeśa}} 'n {{IAST|Brahmakārin}}, d.i. 'n ongetroude godheid; maar legende het aan hom twee metgeselle toegedig; verpersoonlikhede van Wysheid (Boeddhi) en Sukses (Siddhi)." * {{Harvnb|Krishan|1999|p=63}}. "... in the ''{{IAST|smārta}}'' or orthodox traditional religious beliefs, {{IAST|Gaṇeśa}} is a bachelor or ''{{IAST|brahmacārī}}''"</ref> Hierdie standpunt is algemeen in Suid-Indië en dele van Noord-Indië.<ref>Vir bespreking van kuisheid van Ganesja, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=126–129}}.</ref> 'n Ander partoon verbind hom met die begrippe ''boeddhi'' ("intellek"), ''siddhi'' ("geestelike krag"), en ''riddhi'' ("welvaart"); hierdie drie eienskappe word soms verpersoonlik as godinne, wat as Ganesja se vroue beskryf word.<ref>Vir 'n oorsig van assosiasies met Boeddhi, Siddhi, Riddhi en ander figure, en die stelling "In kort is die gades van {{IAST|Gaṇeśa}} die verpersoonliking van sy kragte, wat manifesteer in sy funksionele aspekte...", sien: {{Harvnb|Krishan|1999|p=62}}.</ref> Hy kan ook saam met 'n enkele gade of 'n naamlose bediende uitgebeeld word.<ref>Vir 'n enkele gade of 'n naamlose bediende ''{{IAST|daşi}}'' (bediende), sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|p=115}}.</ref> Nog 'n patroon verbind Ganesja met die godin van kultuur en kunste, [[Saraswati]] of Śarda (veral in die Indiese staat Maharashtra).<ref>Vir assosiasies met Śarda en [[Sarasvati]] en die identifikasie van dié godinne met mekaar, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=131–132}}.</ref> Hy word ook verbind met die godin van geluk en welvaart, [[Laksjmi]].<ref>Vir verbintenisse met Laksjmi, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=132–135}}.</ref> Nog 'n patroon, hoofsaaklik in die [[Bengale]]-gebied, verbind Ganesja met die meelpiesangboom, Kala Bo,<ref>Vir bespreking van die Kala Bo, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=124–125}}.</ref> wat tydens 'n ritueel in 'n godin verander. Die Shiwapurana sê dat Ganesja twee seuns gehad het: Kşema ("welvaart") en Lābha ("wins"). In Noord-Indiese variante van die verhaal word dikwels genoem dat die seuns Śubha ("gunstigheid") en Lābha is.<ref>Vir 'n stelling oor seuns, sien: Cohen, Lawrence, "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}", in: {{Harvnb|Brown|1991|p=130}}.</ref> Die 1975-Hindifilm ''Jai Santoshi Maa'' beeld Ganesja uit as getroud met Riddhi en Siddhi en met 'n dogter genaamd Santoshi Ma, die godin van bevrediging. Die storie het geen Poeraniese gronde nie en Anita Raina Thapan en Lawrence Cohen haal Santoshi Ma se kultus aan as getuienis van Ganesja se volgehoue ontwikkeling as 'n gewilde god.<ref>Sien: * Cohen, Lawrence. "The Wives of {{IAST|Gaṇeśa}}". Brown, bl. 130. * Thapan, bl. 15–16, 230, 239, 242, 251.</ref> == Aanbidding en feeste == [[Lêer:Ganesh Paris 2004 DSC08471.JPG|duimnael|250px|Ganesja-feesvieringe deur die Indiese en [[Sri Lanka]]anse [[Tamil]]gemeenskap in [[Parys]], [[Frankryk]].]] Ganesja word op baie godsdienstige en sekulêre geleenthede aanbid; veral aan die begin van ondernemings, soos die koop van 'n motor of die stigting van 'n sakeonderneming.<ref>Krishan bl. 1-3</ref> K.N. Somayaji sê, "daar kan skaars 'n Hindoehuis [in Indië] wees wat nie 'n beeld van Ganapati het nie. [..] Ganapati, wat die gewildste god in Indië is, word deur alle [[kaste]]s en in alle dele van die land aanbid."<ref>K.N. Somayaji, ''Concept of Ganesha'', bl. 1 soos aangehaal in Krishan bl. 2-3</ref> Aanhangers glo as Ganesja gunstig gestem word, verskaf hy sukses, welvaart en beskerming teen teëspoed.<ref>Krishan bl. 38</ref> Ganesja is 'n niesektariese god en Hindoes van alle denominasies roep hom op aan die begin van gebede, belangrike ondernemings en godsdienstige seremonies.<ref>Vir aanbidding van Ganesja deur "volgelinge van alle sektes en denominasies, Saiwiete, Waisnawiete, Boeddhiste en Jaïniste" sien {{Harvnb|Krishan|1981–1982|p=285}}</ref> Dansers en musikante, veral in Suid-Indië, begin opvoerings soos die ''Bharatnatjam''-dans met 'n gebed aan Ganesja.<ref name="nagar" /> [[Mantra]]s soos ''Om Sjrie {{IAST|Gaṇeshāya}} Namah'' ("Om, begroeting tot die Roemryke Ganesja") word dikwels gebruik. Een van die bekendste mantras wat met Ganesja verbind word, is ''Om {{IAST|Gaṃ}} Ganapataye Namah'' ("Om, Gam, Begroeting tot die Heer van Gashere").<ref>Grimes bl. 27</ref> Volgelinge offer soetgoed soos modakas (neut-en-klapperballetjies) en laddu's (klein gebakte deegballetjies wat in stroop gedoop word) aan Ganesja.<ref>Die term ''modaka'' is van toepassing op alle streeksvariëteite van koeke of lekkers wat aan Ganesja geoffer word. Martin-Dubost, bl. 204.</ref> Hy word dikwels uitgebeeld waar hy 'n bak lekkers, genaamd 'n ''modakapatra'', dra.<ref>Martin-Dubost, bl. 204.</ref> As gevolg van sy identifikasie met die kleur rooi word hy dikwels met rooi sandelhoutpasta<ref>Martin-Dubost, bl. 369.</ref> of rooi blomme aanbid. Kweekgras (''Cynodon dactylon'') en ander materiale word ook in sy aanbidding gebruik.<ref>Martin-Dubost, bl. 95–99.</ref> Een van die feeste wat met Ganesja verbind word, sluit in die Winajaka- of Ganesja-''chaturthi'' op die vierde dag van die aanwassende maan (''{{IAST|śuklapakṣa}}'') in Augustus of September (''bhādrapada'' in die Hindoekalender). Ganesja se versjaarsdag (''Ganesja jajanti'') word op die (vierde dag van die afnemende maan (''{{IAST|kṛṣṇapakṣa}}'') in Januarie of Februarie (''māgha'' in die Hindoekalender) gevier.<ref>Thapan bl. 215</ref> === Ganesja-''tjatoerthi'' === [[Lêer:Ganesh mimarjanam 2 EDITED.jpg|duimnael|links|250px|Die ''visarjan''-seremonie van Ganesja tydens die ''Tjaturthi''-fees in Hyderabad, [[Indië]].]] [[Lêer:Ganesha divali.jpg|duimnael|250px|Ganesja-beeld tydens [[Diwali]] in [[Londen]].]] 'n Jaarlikse fees vereer Ganesja tien dae lank. Dit begin op Ganesja Tjaturthi, wat gewoonlik in laat Augustus of aan die begin van September val.<ref>Vir die vierde wassende dag in {{IAST|Māgha}} toegewy tot Ganesa ({{IAST|Gaṇeśa-caturthī}}) sien: Bhattacharyya, B., "Festivals and Sacred Days", in: Bhattacharyya, volume IV, bl. 483.</ref> Die fees bereik sy hoogtepunt op die dag ''Ananta Tjatoerdasji'', wanneer afbeeldings (''moertis'') van Ganesja in die mees geleë waterliggaam gedompel word.<ref>''The Experience of Hinduism: Essays on Religion in Maharashtra'' ; Saamgestel deur Eleanor Zelliot, Maxine Berntsen, bl. 76-94 ("The Ganesh Festival in Maharashtra: Some Observations" by Paul B. Courtright); Gepubliseer 1988; SUNY Press; {{ISBN|0-88706-664-X}}</ref> In [[1893]] het Lokmanya Tilak hierdie jaarlikse fees van private familievieringe omskep tot 'n openbare gebeurtenis.<ref>Metcalf en Metcalf, bl. 150.</ref> Hy het dit gedoen om "die gaping tussen die [[Brahmane]] en die nie-Brahmane te oorbrug en 'n gepaste konteks te vind om 'n nuwe eenheid tussen hulle op voetsoolvlak te bou" in sy nasionalistiese strewe teen die Britte in Maharashtra.<ref>Sien: * Brown (1991), bl. 9. * Thapan, bl. 225. Vir Tilak se rol in die omskepping van die private familiefeeste tot 'n openbare gebeurtenis ter ondersteuning van Indiese nasionalisme.</ref> As gevolg van Ganesja se groot gewildheid as "die god vir almal" het Tilak hom gekies as 'n saamtrekpunt vir Indiese protes teen die Britse bewind.<ref>Sien: * Momin, A. R., ''The Legacy Of G. S. Ghurye: A Centennial Festschrift'', bl. 95. * Brown (1991), bl. 9. Vir Ganesja se aantrekking as "the god for Everyman" as 'n motivering vir Tilak.</ref> Tilak was die eerste om groot openbare beelde van Ganesja in paviljoene te laat aanbring, en hy het die gebruik daargestel om openbare beelde op die tiende dag in water te dompel.<ref>Vir Tilak as die eerste om groot publieke beelde te installeer in ''{{IAST|maṇḍapas}}'' (paviljoene of tente) sien: Thapan, bl. 225.</ref> Vandag vier Hindoes oral in Indië die Ganapati-fees met groot entoesiasme, maar dit is die gewildste in die staat [[Maharashtra]].<ref>Vir Ganesh Tjatoerthi as die belangrikste fees in Maharashtra, sien: Thapan, bl. 226.</ref><ref>"{{IAST|Gaṇeśa}} in a Regional Setting". Courtright, bl. 202–247.</ref> Groot feeste word in [[Mumbai]] en in die omliggende gordel van Ashtavinajaka-tempels gehou. === Tempels === In Hindoetempels word Ganesja op verskeie maniere uitgebeeld: as 'n akoliet of ondergeskikte god (''pãrśva-devatã}''); as 'n god verwant aan die hoofgod (''parivāra-devatã''); of as die hoofgod van die tempel ({{IAST|pradhāna}}), wat op soortgelyk wyse behandel word as die hoogste gode van die Hindoepanteon.<ref>Krishan bl. 92</ref> As die god van oorgange word hy in die deure van baie Hindoetempels geplaas om die onwaardiges buite te hou, wat analoog aan sy rol as [[Parwati]] se deurwag is.<ref>Brown bl. 3</ref> Verder is verskeie aanbiddingsplekke<!--shrines--> toegewy aan Ganesja self, waarvan veral die [[Asjtawinajak]] (Sanskrit: अष्टविनायक; aṣṭavināyaka; letterlik "agt Ganesja (-tempels)") in Maharashtra bekend is. Die agt tempels wat binne 'n radius van 100&nbsp;km van die stad Pune geleë is, vereer elkeen 'n besondere vorm van Ganapati, met sy eie leër en legende; saam "vorm hulle 'n ''mandala'' wat die heilige kosmos van Ganesja afmerk".<ref>Grimes, bl. 110-112</ref> Daar is baie ander belangrike Ganesja-tempels in die volgende plekke: Wai in Maharashtra; Ujjain in Madhya Pradesh; Jodhpur, Nagaur en Raipur (Pali) in Rajasthan; Baidyanath in Bihar; Baroda, Dhokala en Valsad in Gujarat en die Dhundiraj-tempel in Varanasi, Uttar Pradesh. Prominente Ganesja-tempels in Suid-Indië sluit die volgende in: die Jambukeśvara-tempel in Tiruchirapalli; in Rameshvaram en Suchindram in Tamil Nadu; in Malliyur, Kottarakara, Pazhavangadi, Kasargod in Kerala, Hampi en Idagunji in Karnataka; en Bhadrachalam in Andhra Pradesh.<ref>Krishan bl. 91-92</ref> T.A. Gopinatha merk op: “Elke dorp het sy eie beeld van Wighnesjwara, met of sonder 'n tempel om dit te huisves. By die ingange van dorpe en forte, onder ''pīpaḹa''-bome […], in 'n hoek […] in tempels van Wisjnoe sowel as Sjiwa en ook in aparte bedevaartplekke spesifiek in Sjiwa-tempels gebou […]; word die figuur van Wighnesjwara byna sonder uitsondering gesien.”<ref>T.A.Gopinatha; ''Elements of Hindu Iconography'', bl. 47-48 soos aangehaal in Krishan bl. 2</ref> Ganesja-tempels is ook buite Indië gebou insluitend in Suidoos-Asië, [[Nepal]],<ref>Krishan bl. 147-158</ref> en in verskeie Westerse lande.<ref>{{cite web|url=http://ganapati.club.fr/anglais/tslesganesheng.html|title=Ganesha Temples worldwide|access-date= 9 Januarie 2008|archive-date=17 Desember 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217044207/http://ganapati.club.fr/anglais/tslesganesheng.html|url-status=dead}}</ref> Die eerste beduidende Hindoetempel wat in [[Suid-Afrika]] opgerig is, is die Ganesja-tempel in Mount Edgecombe in [[Durban]] wat in [[1899]] deur 'n arbeider uit Indië, ene Kistappa Reddy, gebou is.<ref>[http://www.southafrica.net/ SA Tourism], [http://www.southafrica.net/index.cfm?SitePageID=14146 DID YOU KNOW], besoek op 9 Januarie 2007</ref> == Opkoms as vername Hindoegod == === Eerste verskyning === Ganesja het in sy klassieke vorm as 'n duidelik herkenbare god met goed gedefinieerde ikonografiese eienskappe te voorskyn gekom in die vroeë 4de tot 5de eeu.<ref name="nar19">Narain, A. K. "Gaņeśa: A Protohistory of the Idea and the Icon", in: Brown, bl. 19.</ref> Shanti Lal Nagar sê die vroegste bekende kultusbeeld van Ganesja word word in die nis van die Sjiwa-tempel in Bhumra aangetref. Dit dateer van die Ghoepta-tydperk.<ref>Nagar, bl. 4.</ref> Sy onafhanklike kultus het teen omstreeks die [[10de eeu]] verskyn.<ref name="nar19" /> Narain som die omstredenheid tussen volgelinge en akademici oor die ontwikkeling van Ganesja as volg op: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">Wat onnaspeurbaar is, is die redelik dramatiese verskyning van Ganesja op die geskiedkundige toneel. Dit is nie duidelik wie sy voorgangers is nie. Sy wye aanvaarding en gewildheid, wat oor sektariese en gebiedsgrense strek, is inderdaad wonderbaarlik. Aan die een kant is daar die vrome geloof van ortodokse volgelinge in Ganesja se Vediese oorsprong en in die Poeraniese verduidelikings in die deurmekaar, maar nietemin interessante, mitologie. Aan die ander kant is daar twyfel oor die bestaan van die ideë en die ikoon van dié god voor die 4de tot 5de eeu&nbsp;n.C. … Na my mening is daar inderdaad geen oortuigende bewyse van die bestaan van die godheid voor die 5de eeu nie.<ref>Narain, A. K. "Gaņeśa: A Protohistory of the Idea and the Icon". Brown, bl. 19–20.</ref></blockquote> === Moontlike invloede === Courtright bespreek verskeie spekulatiewe teorieë oor die vroeë geskiedenis van Ganesja, insluitend veronderstelde stamtradisies en dierekultusse, en verwerp almal as volg: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">In die soeke na 'n historiese oorsprong vir Ganesja het sommige presiese liggings buite die Brahmaniese tradisie voorgestel.... Hierdie historiese liggings is vir seker belangwekkend, maar die feit bly staan dat dit alles gissings is, variasies op die Drawidiese hipoteses, wat redeneer dat enigiets waarvan nié in die Vediese en Indo-Europese bronne getuig word nie, van Drawidiese of inboorlingbevolkings van Indië in die Brahmaniese geloof moes beland het, as deel van die proses wat Hindoeïsme uit die interaksies tussen die Ariese en nie-Ariese bevolkings laat ontstaan het. Daar is geen onafhanklike getuienis vir 'n olifantkultus of 'n totem nie; ook nie enige argeologiese data wat dui op 'n tradisie voor dit wat ons reeds in plek kan sien in die Poeraniese geskrifte en die ikonografie van Ganesja nie.<ref>Courtright, bl. 10–11.</ref></blockquote> Thapan se boek oor die ontwikkeling van Ganesja wy 'n hoofstuk aan gissings oor die rol wat olifante in vroeë Indië gespeel het, maar kom tot die gevolgtrekking: "alhoewel die olifantkopvorm ''yaksha'' teen die 2de&nbsp;eeu bestaan het, kan daar nie aangeneem word dat dit Ganapati-Vinayaka is nie. Daar is geen getuienis van 'n godheid met dié naam wat in ’n vroeë stadium die vorm van ’n olifant of ’n olifantkop gehad het nie. Ganapati-Vinayaka moes nog sy debuut maak."<ref>Thapan, bl. 75.</ref> Een teorie oor die oorsprong van Ganesja is dat hy geleidelik op die voorgrond getree het saam met die vier Winajakas.<ref>Verwys na: * ''Passim''. Thapan. * Rocher, Ludo. "Gaņeśa's Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 70–72.</ref> In Hindoemitologie was die Winajakas 'n groep van vier lastige demone wat hindernisse en probleme geskep het,<ref>''Aitareya Brāhmana'', I, 21.</ref> maar wat maklik gepaai kon word.<ref>Bhandarkar. Vaisnavism, Saivism and other Minor Sects. bl. 147–48.</ref> Die naam "Winajaka" is 'n algemene naam vir Ganesja beide in die Puranas en in Boeddhistiese tantras.<ref name="tha20" /> Krishan is een van die akademici wat die standpunt aanvaar en prontuit oor Ganesja sê: "Hy is 'n nie-Vediese god. Sy oorsprong moet teruggespoor word na die vier Winajakas, bose geeste, van die ''Manavagrhyasutra'' (7de–4de eeu&nbsp;v.C.) wat verskeie soorte boosheid en leiding veroorsaak".<ref>Krishan, bl. vii.</ref> Uitbeeldings van mensefigure met olifantkoppe, wat sommige met Ganesja identifiseer, verskyn reeds in die [[2de eeu]] in Indiese kuns en op muntstukke.<ref>Vir 'n bespreking van vroeë uitbeeldings van olifanthooffigure in kuns, sien {{Harvnb|Krishan|1981–1982|p=287–290}} of {{Harvnb|Krishna|1985|p=31–32}}</ref> === Vediese en epiese letterkunde === [[Lêer:Gardesh Ganesha dedicated by Khingila, Kabul, 7-8th century CE.jpg|duimnael|250px|’n 5de-eeuse marmerbeeld van Ganesja wat naby Gardez, [[Afganistan]], gevind is en nou by Dargah Pir Rattan Nath, Kabul, staan. Die inskripsie sê hierdie "groot en beeldskone beeld van Mahavinayaka" is deur die Shahi-koning Khingala heilig gemaak.<ref>Vir 'n foto van die beeld en detail van die inskripsie, sien: Dhavalikar, M. K., "{{IAST|Gaņeśa}}: Myth and Reality", in: {{Harvnb|Brown|1991|pp=50,63}}.</ref>]] Die titel "leier van die groep" (Sanskrit: ''{{IAST|gaṇapati}}'') kom twee keer in die ''Righveda'' (RV) voor, maar in nie een van die twee gevalle verwys dit na die moderne Ganesja nie (die [[Veda]]s is die oudste heilige boeke bekend aan die Hindoes). Die term verskyn volgens kommentaarskrywers in RV 2.23.1 as 'n titel vir die Vediese god Brahmanaspati.<ref>Wilson, H. H. ''{{IAST|Ŗgveda Saṃhitā}}''. Sanskrit teks, Engelse vertaling, notas, en indeks van verse. Parimal Sanskrit Series No. 45. Volume II: {{IAST|Maṇḍalas}} 2, 3, 4, 5. Tweede Hersiene Uitgawe; Geredigeer en Hersien deur Ravi Prakash Arya en K. L. Joshi. (Parimal Publications: Delhi, 2001). (Vol. II); {{ISBN|81-7110-138-0}} (Set). RV 2.23.1 (2222) {{IAST|gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ havāmahe kaviṃ kavīnāmupamaśravastamam}} | 2.23.1; "We invoke the {{IAST|Brahmaṇaspati}}, chief leader of the (heavenly) bands; a sage of sages."</ref> Hoewel die vers sonder twyfel na Brahmanaspati verwys, is dit later aangeneem vir aanbidding van Ganesja en word dit vandag nog gebruik.<ref>Sien: * Nagar, bl. 3. * Rao, bl. 1.</ref> In die verwerping van enige bewering dat die gedeelte in die ''Righveda'' getuienis van Ganesja is, sê Ludo Rocher dat dit "duidelik verwys na Brhaspati, die god van dié psalm, en slegs na Brhaspati verwys".<ref>Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 69. {{IAST|Bṛhaspati}} is 'n variante naam vir Brahamanaspati.</ref> Verder sê hy: "Net so verwys die tweede gedeelte (RV 10.112.9) duidelik na [[Indra]] [die koning van die gode],<ref>Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 69–70.</ref> wat die bynaam ganapati gegee is, vertaal as "heer van die geselskappe" (van die ''Maruts'')".<ref>Wilson, H.H. ''{{IAST|Ŗgveda Saṃhitā}}''. Sanskrit teks, Engelse vertaling, notas, en indeks van verse. Parimal Sanskrit Series No. 45. Volume IV: {{IAST|Maṇḍalas}} 9, 10. Tweede Hersiene Uitgawe; Geredigeer en Hersien deur Ravi Prakash Arya en K.L. Joshi. (Parimal Publications: Delhi, 2001). (Vol. IV); {{ISBN|81-7110-138-0}} (Stel). RV 10.112.9 (10092) {{IAST|ni ṣu sīda gaṇapate gaṇeṣu tvāmāhurvipratamaṃ kavīnām}}; "Lord of the companies (of the ''Maruts''), sit down among the companies (of the worshippers), they call you the most sage of sages".</ref> Rocher merk egter op die meer onlangse Ganapatja-letterkunde haal dikwels die Righvediese verse aan om Vediese aansien aan Ganesja te gee.<ref>Vir gebruik van RV-verse in onlangse Ganapatya-geskrifte, sien Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature" in {{Harvnb|Brown|1991|p=70}}</ref> Twee verse in tekste wat tot die Swart Jadjoerweda behoort, ''{{IAST|Maitrāyaṇīya Saṃhitā}}'' (2.9.1)<ref>Die vers: "{{IAST|tát karāţāya vidmahe}} | {{IAST|hastimukhāya dhîmahi}} | {{IAST|tán no dántî pracodáyāt}}||"</ref> en ''{{IAST|Taittirīya Āraṇyaka}}'' (10.1),<ref>Die vers: " {{IAST|tát púruṣâya vidmahe vakratuṇḍāya dhîmahi}}| {{IAST|tán no dántî pracodáyāt}}||"</ref> verwys na 'n god as "die getande een" ({{IAST|Dantiḥ}}), "olifantgesig" (Hastimukha), en "met 'n gekromde slurp" ({{IAST|Vakratuņḍa}}). Hierdie name suggereer Ganesja, en die 14de-eeuse kommentator Sayana bepaal hierdie identifikasie uitdruklik.<ref>Vir teks van ''{{IAST|Maitrāyaṇīya Saṃhitā}}'' 2.9.1 en ''{{IAST|Taittirīya Āraṇyaka}}'' 10.1 en identifikasie deur {{IAST|Sāyaṇa}} in sy kommentaar op die {{IAST|āraṇyaka}}, sien: Rocher, Ludo, "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature" in {{Harvnb|Brown|1991|p=70}}.</ref> Die beskrywing van Dantin, wat 'n slurp het en 'n koringgerf, suikerriet en knuppel vashou,<ref>Taittiriya Aranyaka, X, 1, 5.</ref> is so karakteriserend van die Poeraniese Ghanapati dat Heras sê "ons kan nie die aanvaarding van sy volle identifikasie met hierdie Vediese Dantin teenstaan nie".<ref>Heras, bl. 28.</ref> Krishan beskou die psalms egter as latere toevoegings.<ref>Sien: * {{Harvnb|Krishan|1981–1982|p=290}} * {{Harvnb|Krishan|1999|pp=12–15}}. Vir argumente vir die interpolasie na die ''{{IAST|Maitrāyaṇīya Saṃhitā}}''</ref> Thapan meen hierdie gedeeltes "word algemeen beskou asof dit geïnterpoleer sou wees". Dhavalikar sê: "Die verwysings na die olifantkopgod in die ''Maitrayani-samhita'' is bewys as baie laat interpolasies en is dus nie baie nuttig vir die bepaling van die vroeë vorming van die god nie."<ref>Sien: * Thapan, bl. 101. Vir interpolasie na die {{IAST|Maitrāyaṇīya Saṃhitā}} en {{IAST|Taittirīya Āraṇyaka}}. * Dhavalikar, M. K. "{{IAST|Gaṇeśa}}: Myth and reality" in {{Harvnb|Brown|1991|p=56–57}}. Vir Dhavilkar se mening oor Ganesja's in vroeë Literatuur.</ref> Ganesja verskyn nie in Indiese epiese letterkunde wat uit die Vediese tydperk dateer nie. 'n Laat interpolasie tot die epiese gedig ''[[Mahabharata]]'' lui dat die wysgeer Vyasa Ganesja gevra het om as sy skriba (skrywer) te dien om die gedig neer te skryf soos hy dit aan hom dikteer. Ganesja het ingestem, maar op voorwaarde dat Vyasa die gedig sonder onderbreking opsê. Die wysgeer het ingestem, maar het agtergekom dat om enige rus te kry hy baie komplekse dele moes opsê sodat Ganesja vir verduidelikings moes vra. Die storie word nie aanvaar as deel van die oorspronklike teks deur die redakteurs van die kritiese uitgawe van die ''Mahabharata'',<ref>Rocher, Ludo "Ganesa's Rise to Prominence in Sanskrit Literature", Brown, bl. 71–72.</ref> waarin die storie van 20 lyne as voetnoot verplaas is, nie.<ref>''{{IAST|Mahābhārata}}'' Vol. 1 Part 2. Critical edition, bl. 884.</ref> Die storie van Ganesja wat as die skrywer optree kom voor in 37 van die 59 manuskripte wat geraadpleeg is in die voorbereiding van die kritiese uitgawe.<ref>Vir die stelling dat "Nege-en-vyftig manuskripte van die ''{{IAST|Ādiparvan}}'' geraadpleeg is vir die herkonstruksie van die kritiese uitgawe. Die storie van {{IAST|Gaṇeśa}} wat optree as die skrywer vir die skryf van die ''{{IAST|Mahābhārata}}'' kom in 37 manuskripte voor", sien: {{Harvnb|Krishan|1999|p=31, note 4}}.</ref> Ganesja se verbintenis met skranderheid en leer is een rede waarom hy as skrywer van Vyasa se diktee van die ''Mahabharata'' in hierdie interpolasie voorkom.<ref>Brown, bl. 4.</ref> Richard L. Brown dateer die storie van die 8ste eeu en Moriz Winternitz kom tot die gevolgtrekking dat dit so vroeg as c. 900 bekend was, maar dat dit eers sowat 150 jaar later tot die ''Mahabharata'' toegevoeg is. Winternitz merk ook op dat die weglating van hierdie Ganesja-legende 'n bepaalde eienskap van Suid-Indiese manuskripte van die ''Mahabharata'' is.<ref>Winternitz, Moriz. "{{IAST|Gaṇeśa}} in die {{IAST|Mahābhārata}}". Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland (1898:382). Aanhaling verskaf deur Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaņeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 80.</ref> Die term ''{{IAST|vināyaka}}'' word aangetref in sommige hersienings van die ''{{IAST|Śāntiparva}}'' en ''{{IAST|Anuśāsanaparva}}'' wat beskou word as interpolasies.<ref>Vir interpolasies van die term vināyaka sien: {{Harvnb|Krishan|1999|p=29}}.</ref> 'n Verwysings na ''{{IAST|Vighnakartṛīṇām}}'' ("Skepper van Hindernisse") in ''Vanaparva'' word ook gesien as 'n interpolasie en verskyn nie in die kritiese uitgawe nie.<ref>Vir verwysing {{IAST|Vighnakartṛīṇām}} en vertaling as "Creator of Obstacles", sien: {{Harvnb|Krishan|1999|p=29}}.</ref> === Poeraniese tydperk === Stories oor Ganesja kom gereeld in die Poeraniese korpus voor. Brown merk op dat hoewel die Poeranas "presiese chronologiese ordening verontagsaam", die meer gedetailleerde verhale van Ganesja se lewe in die latere tekste voorkom, c. 600–1300.<ref>Brown, bl. 183.</ref> Yuvraj Krishan sê dat die Poeraniese mites oor die geboorte van Ganesja en hoe hy 'n olifantkop gekry het in die latere Poeranas voorkom wat van c. 600 af geskryf is. Hy brei daarop uit deur te sê verwysings na Ganesja in die vroeëre Poeranas, soos die Vayu- en Brahmanda-poeranas, is latere interpolasies wat in die 7de tot 10de eeu gemaak is.<ref>Krishan, bl. 103.</ref> In sy oorsig van Ganesja se opkoms tot prominensie in Sanskrit letterkunde merk Ludo Rocher op: <blockquote class="toccolours" style="float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table;">In die eerste plek kan 'n mens nie help om getref te word deur die feit dat die tallose stories wat om Ganesja wentel, op 'n onverwags beperkte aantal insidente konsentreer nie. Hierdie insidente is hoofsaaklik drie: sy geboorte en ouerskap, sy olifantkop en sy enkele tand. Ander insidente word in die tekste aangeraak, maar in 'n baie mindere mate.<ref>Rocher, Ludo. "{{IAST|Gaṇeśa}}'s Rise to Prominence in Sanskrit Literature". Brown, bl. 73.</ref></blockquote> Ganesja se opkoms tot prominensie is gekodifiseer in die [[9de eeu]], toe hy amptelik ingesluit is as een van die vyf hoofgode van Smartisme. Die 9de-eeuse filosoof Śaṅkarācārya het die "aanbidding van die vyf vorme" -stelsel (''pañcāyatana pūjā'') gewild gemaak onder ortodokse Brahmane van die Smarta-tradisie.<ref>Verwys: * Courtright, bl. 163. Vir Datering van die ''{{IAST|pañcāyatana pūjā}}'' en die verbinetnis daarvan met {{IAST|Smārta}} Brahmane. * Bhattacharyya, S., "Indian Hymnology", in: Bhattacharyya (1956), volume IV, bl. 470. Vir die "vyf" gode (''{{IAST|pañcādevatā}}'') wat "die hoofgode" geword het in die algemeen, en hulle die lys as Sjiwa, Shakti, Wisjnoe, Surya, en Ganesja.</ref> Hierdie aanbiddingsgebruik roep die vyf gode Ganesja, [[Wisjnoe]], [[Sjiwa]], [[Devi]] en [[Soerja]] op.<ref>Verwys na: * Grimes, bl. 162. * Pal, bl. ix.</ref> Śaṅkarācārya het die tradisie hoofsaaklik ingestel om die hoofgode van die vyf hoofsektes op gelyke basis te verenig. Dit het die rol van Ganesja as 'n komplementêre god daargestel. == Buite Indië en Hindoeïsme == [[Lêer:Ganesha.jpg|duimnael|links|250px|Standbeeld van Ganesja in die Cham-museum, Danang, Sentraal-[[Viëtnam]]. Uit die 8ste eeu.]] [[Lêer:TibetianGanpati.jpg|duimnael|250px|"Dansende Ganesj. Sentraal-Tibet. Vroeg [[15de eeu]]. Kleure op katoen. Hoogte: 68 sentimeter".<ref>Hierdie werk en sy beskrywing word vertoon in Pal, bl. 125.</ref> Hierdie vorm staan ook bekend as Maharakta ("Die Groot Rooi Een").<ref>Vir 'n voorstelling van hierdie vorm as Maharakta, sien Pal, bl. 130.</ref>]] [[Lêer:Prambanan-ganesha.jpg|duimnael|250px|Ganesja-standbeeld in Prambanan, Java, [[Indonesië]].]] Kommersiële en kulturele kontak het Indië se invloed in Wes- en Suidoos-Asië uitgebrei. Ganesja is een van baie Hindoegode wat as gevolg hiervan in ander lande bekend geraak het.<ref>Nagar, bl. 175.</ref> Hy is in besonder aanbid deur handelaars wat van Indië af gereis het vir kommersiële ondernemings.<ref>Nagar, bl. 174.</ref> Die tydperk van omstreeks die 10de eeu af is gekenmerk deur die ontwikkeling van nuwe handelsnetwerke, die vorming van handelsgildes en 'n herlewing in die omloop van geld. In hierdie tydperk het Ganesja ontwikkel tot die hoofgod wat met handelaars verbind word.<ref>Thapan, bl. 170.</ref> Die vroegste inskripsie wat Ganesja voor enige ander god oproep, word verbind met die handelaarsgemeenskap.<ref>Thapan, bl. 152.</ref> Hindoes het na die Maleise Argipel migreer en hul kultuur, insluitend Ganesja, met hulle saamgeneem.<ref>Getty, bl. 55.</ref> Talle standbeelde van Ganesja word in die Maleise Argipel aangetref, dikwels langs toevlugsoorde. Die vorms van Ganesja wat in die Hindoekuns van Java, Bali, en Borneo voorkom, vertoon spesifieke streekinvloede.<ref>Getty, bl. 55–66.</ref> Die geleidelike verspreiding van die Hindoekultuur na Suidoos-Asië het Ganesja in aangepaste vorm in [[Birma]], [[Kambodja]] en [[Thailand]] gevestig. In [[Indo-China]] is Hindoeïsme en Boeddhisme saam beoefen en wedersydse invloede kan gesien word in die ikonografie van Ganesja in dié streek.<ref>Getty, bl. 52.</ref> In Thailand, Kambodja en onder die Hindoeklasse van die Chams in [[Viëtnam]] is Ganesja hoofsaaklik as 'n verwyderaar van hindernisse beskou.<ref>Brown, bl. 182.</ref> Selfs vandag word Ganesja in Boeddhistiese Thailand beskou as verwyderaar van hindernisse en die god van sukses.<ref>Brown, bl. 182.</ref> Voor die aankoms van [[Islam]] het [[Afganistan]] noue kulturele bande met Indië gehad en beide Hindoe- en Boeddhiste-gode is aanbid. 'n Paar voorbeelde van beelde uit die 5de tot die 7de eeu het oorleef wat daarop dui dat die aanbidding van Ganesja in daardie stadium hoogty gevier het in die omgewing.<ref>Sien: * Nagar, bl. 175. * Martin-Dubost, bl. 311.</ref> Ganesja verskyn in [[Mahayana]]-Boeddhisme, nie slegs as die Boeddhiste-god Winajaka nie, maar ook as 'n Hindoedemoonvorm met dieselfde naam.<ref>Getty, bl. 37–45.</ref> Hy word ook in die laat Gupta-tydperk uitgebeeld.<ref>Getty, bl. 37.</ref> As die Boeddhistiese god Winajaka word hy dikwels dansende uitgebeeld. Hierdie vorm, genaamd "Nṛtta Ganapati", was gewild in Noord-Indië, is later in [[Nepal]] aangeneem en daarna in [[Tibet]].<ref>Getty, bl. 38.</ref> In Nepal is die Hindoevorm van Ganesja, wat as Heramba bekend staan, baie gewild; hy het vyf koppe en ry op 'n leeu.<ref>Getty, bl. 40.</ref> Tibettaanse uitbeeldings van Ganesja vertoon ambivalente beelde.<ref>Nagar, bl. 185.</ref> 'n Tibetaanse vertaling vir Ganapati is ''tsjogs bdag''.<ref>Wayman, Alex (2006). ''Chanting the Names of Manjushri''. Motilal Banarsidass Uitgewers: bl. 76. {{ISBN|81-208-1653-6}}</ref> In een Tibettaanse vorm word hy uitgebeeld waar hy vertrap word deur Mahakala, 'n gewilde Tibettaanse god.<ref>Verwys: * Getty, bl. 42 * Nagar, bl. 185.</ref> Ander uitbeeldings wys hom as die vernietiger van hindernisse, soms in 'n dansende houding.<ref>Nagar, bl. 185–186.</ref> Ganesja word gesien in [[China]] en [[Japan]] in vorms wat eienskappe van bepaalde streekkarakters vertoon. In Noord-China dra die oudste bekende beeld van Ganesja 'n inskripsie wat terugdateer van [[531]].<ref>Martin-Dubost, bl. 311.</ref> In Japan is die Ganesja-kultus in 806 vir die eerste keer genoem.<ref>Martin-Dubost, bl. 313.</ref> Die kanonieke letterkunde van [[Djainisme]] noem nie die kultus van Ganesja nie.<ref>Krishan, bl. 121.</ref> Die god word egter deur die meeste Djains aanbid vir wie hy oënskynlik sekere funksies van die god Kubera oorgeneem het.<ref>Thapan, bl. 157.</ref> Djain-verbindings met die handelsgemeenskap ondersteun die idee dat Djainisme die aanbidding van Ganesja opgeneem het as gevolg van kommersiële bande.<ref>Thapan, bl. 151, 158, 162, 164, 253.</ref> Die vroegste bekende Djainistiese Ganesja-standbeeld dateer van omstreeks die [[9de eeu]].<ref>Krishan, bl. 122.</ref> 'n [[15de eeu|15de-eeuse]] Djain-teks lys prosedures vir die oprig van Ganapati-beelde.<ref>Krishan, bl. 121.</ref> Beelde van Ganesja verskyn in die Djain-tempels van Rajasthan en Gujarat.<ref>Thapan, bl. 158.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == {{refbegin|4}} * {{Citation |series=Indian Civilization Series |last=Agrawala |first=Prithvi Kumar |authorlink= |coauthors= |title=Goddess Vināyakī: The Female {{IAST|Gaṇeśa}} |year=1978 |publisher=Prithivi Prakashan |location=Varanasi |isbn= }} * {{Citation |last=Apte |first=Vaman Shivram |authorlink= |coauthors= |title=The Practical Sanskrit Dictionary |year=1965 |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |location=Delhi |isbn=81-208-0567-4 }} (fourth revised and enlarged edition). * {{Citation |last=Avalon |first=Arthur |authorlink=John Woodroffe |coauthors= |title=Śāradā Tilaka Tantram |year=1933 |publisher=Motilal Banarsidass Publishers |location= |isbn=81-208-1338-3 }} (1993 reprint edition). * {{Citation |last=Bailey |first=Greg |authorlink= |coauthors= |title=Ganeśapurāna: Introduction, translation, notes and index |year=1995 |publisher=Harrassowitz |location= |isbn=3-447-03647-8 }} * {{Citation |last=Bhattacharyya (Editor) |first=Haridas|authorlink= |coauthors= |title=The Cultural Heritage of India |year=1956 |publisher=The Ramakrishna Mission Institute of Culture |location=Calcutta |isbn= }} Four volumes. * {{Citation| last =Brown| first =Robert| year = 1991| title =Ganesh: Studies of an Asian God | publication-place =Albany| publisher =State University of New York | isbn =0-7914-0657-1}} * {{cite book |last=Chinmayananda |first=Swami |authorlink=Chinmayananda | title=Glory of Ganesha |year=1987 |publisher=Central Chinmaya Mission Trust |location=Bombay |isbn= }} * {{Citation |last=Courtright |first=Paul B. |authorlink= |coauthors= |title={{IAST|Gaṇeśa}}: Lord of Obstacles, Lord of Beginnings |year=1985 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn={{ISBN|0-19-505742-2}} }} * {{Citation |last=Danielou |first=Alain |authorlink=Alain Danielou |coauthors= |title=The meaning of Ganapati |year=1954 |publisher=The Adyar Library bulletin |location=Madras |isbn=}} * {{Citation |last=Doniger |first=Wendy |authorlink=Wendy Doniger |coauthors= |title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions |year=1996 |publisher=Merriam-Webster |location= |isbn= 0-87779-044-2}} * {{Citation |last=Ellawala|first=H |authorlink= |coauthors= |title=Social History of Early Ceylon |year=1969 |publisher=Department of Cultural Affairs |location=Colombo |isbn= }}. * {{Citation |last=Flood |first=Gavin |authorlink= |coauthors= |title=An Introduction to Hinduism |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn= 0-521-43878-0}} * {{Citation | last =Getty | first =Alice | year =1936 | title =Gaņeśa: A Monograph on the Elephant-Faced God | edition =1992 reprint | volume = | publication-place =Oxford | publisher =Clarendon Press | isbn =81-215-0377-9}}. * {{Citation |series=SUNY Series in Religious Studies |last=Grimes |first=John A. |authorlink= |coauthors= |title=Ganapati: Song of the Self |year=1995 |publisher=State University of New York Press |location=Albany |isbn=0-7914-2440-5 }} * {{Citation |last=Gupta |first=Shakti M. |authorlink= |coauthors= |title=Karttikeya: The Son of Shiva|year=1988 |publisher=Somaiya Publications Pvt. Ltd.|location=Bombay|isbn= 81-7039-186-5}} * {{Citation |last=Heras |first=H. |authorlink= |coauthors= |title=The Problem of Ganapati |year=1972 |publisher=Indological Book House |location=Delhi |isbn= }} * {{Citation |last=Jansen |first=Eva Rudy|authorlink= |coauthors= |title=The Book of Hindu Imagery|year=1993 |publisher=Binkey Kok Publications BV |location=Havelte, Holland |isbn=90-74597-07-6 }} * {{Citation |last=Khokar |first=Ashish |authorlink= |coauthors=S. Saraswati |title=Ganesha-Karttikeya |year=2005 |publisher=Rupa and Co |location=New Delhi |isbn= 81-291-0776-7}} * {{Citation |last=Krishan |first=Yuvraj |year=1981–1982 |month= |title={{IAST|The Origins of Gaṇeśa}} |journal=Artibus Asiae |volume=43 |issue=4 |pages=285–301 |url=http://links.jstor.org/sici?sici=0004-3648%281981%2F1982%2943%3A4%3C285%3ATOOG%3E2.0.CO%3B2-A |accessdate= 2007-09-11 |quote= |doi=10.2307/3249845 }} * {{Citation| last =Krishan| first =Yuvraj| year = 1999| title =Gaņeśa: Unravelling An Enigma |edition = | volume = | publication-place =Delhi | publisher =Motilal Banarsidass Publishers | isbn =81-208-1413-4}} * {{Citation| last= Krishna | first=Murthy, K. | year=1985 | title= Mythical Animals in Indian Art|publication-place=New Delhi| publisher = Abhinav Publications|isbn=0-391-03287-9}} * {{Citation |last=Macdonell |first=Arthur Anthony |authorlink=Arthur Anthony Macdonell |coauthors= |title=A Practical Sanskrit Dictionary |year=1996 |publisher=Munshiram Monoharlal Publishers |location= |isbn=81-215-0715-4 }} * {{Citation |last=Martin-Dubost |first=Paul |authorlink= |coauthors= |title=Gaņeśa: The Enchanter of the Three Worlds |year=1997 |publisher=Project for Indian Cultural Studies |location=Mumbai |isbn= 81-900184-3-4}} * {{Citation |last=Mate |first=M. S. |authorlink= |coauthors= |title=Temples and Legends of Maharashtra |year=1988 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |location=Bombay |isbn= }} * {{Citation |last=Metcalf |first=Thomas R.|authorlink= |coauthors=Metcalf, Barbara Daly|title=A Concise History of India |year= |publisher= |location=}} * {{Citation |last=Nagar |first=Shanti Lal |authorlink= |coauthors= |title=The Cult of Vinayaka |year=1992 |publisher=Intellectual Publishing House |location=New Delhi |isbn=81-7076-043-9 }} * {{Citation | last =Oka | first =Krishnaji Govind | year =1913 | title =The Nāmalingānuśāsana (Amarakosha) of Amarasimha: with the Commentary ({{IAST|Amarakoshodghāṭana}}) of Kshīrasvāmin | edition = | volume = | publication-place =Poona | publisher =Law Printing Press | url=http://ia310939.us.archive.org/1/items/namalinganusasan00amariala/namalinganusasan00amariala.pdf | accessdate =2007-09-14 | isbn =}}. * {{Citation |last=Pal |first=Pratapaditya |authorlink= |coauthors= |title=Ganesh: The Benevolent |year=1995 |publisher=Marg Publications |location= |isbn=81-85026-31-9 }} * {{Citation |last=Ramachandra Rao |first=S. K. |authorlink= |coauthors= |title=The Compendium on Gaņeśa |year=1992 |publisher=Sri Satguru Publications |location=Delhi |isbn= 81-7030-828-3 }} * {{Citation| last =Saraswati| first =Swami Tattvavidananda | year = 2004| title ={{IAST|Gaṇapati Upaniṣad}} | publication-place =Delhi | publisher =D. K. Printworld Ltd. | isbn =81-246-0265-4}} * {{Citation | last=Śāstri Khiste | first={{IAST|Baṭukanātha}} | year=1991 | title={{IAST|Gaṇeśasahasranāmastotram: mūla evaṁ srībhāskararāyakṛta ‘khadyota’ vārtika sahita}} | place={{IAST|Vārāṇasī}} | publisher=Prācya Prakāśana | edition= | isbn= }}. Source text with a commentary by Bhāskararāya in Sanskrit. * {{Citation | last=Śāstri | first=Hargovinda | year=1978 | title={{IAST|Amarkoṣa}} with Hindi commentary | place=Vārānasi | publisher=Chowkhambā Sanskrit Series Office | edition= | isbn= }} * {{Citation |last=Thapan |first=Anita Raina |authorlink= |coauthors= |title=Understanding Gaņapati: Insights into the Dynamics of a Cult |year=1997 |publisher=Manohar Publishers |location=New Delhi |isbn=81-7304-195-4 }} * {{Citation |last=Wilson|first=H. H.|authorlink= |coauthors= |title=Rgveda-Samhita, Text in Devanagari, English translation Notes and indices by H. H. Wilson, Ed. W.F. Webster |year=1990|publisher=Nag Publishers,11A/U.A. Jawaharnagar |location=New Delhi |isbn= }} {{refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Ganesha}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Ganesha|Engelse Wikipedia]] {{Voorbladster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hindoegode]] shyuw7x9ccy6sbh8rtdeo1riqhyws77 0 28133 2924672 2921197 2026-08-13T10:33:05Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2924672 wikitext text/x-wiki {{Infoboks webwerf | naam = Wikipedia | logo = Wikipedia-logo-v2-af.svg | skermkiekie = Voorblad Afrikaanse Wikipedia.jpg | tipe = [[Wiki]] | taal = [[Afrikaans]] | registrasie = Opsioneel | eienaar = [[Wikimedia Stigting]] | outeur = Die gemeenskap | opgerig = [[16 November]] [[2001]] | status = Aktief | url = {{URL|https://af.wikipedia.org/}} }} Die '''Afrikaanse Wikipedia''' is die [[Afrikaans]]e weergawe van [[Wikipedia]], die webgebaseerde vrye-inhoud-[[ensiklopedie]], waar "vrye" na die kopievrye lisensiëring van die projek verwys. Die Afrikaanse weergawe was op 16 November 2001 die 11de Wikipedia om geskep te word.<ref>[[:en:Special:PermanentLink/94753987|Wikipedia:2001]], English-language Wikipedia (16 Desember 2006)</ref> Dit beskik tans oor ongeveer {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels, en is volgens hierdie maatstaf die {{Rangtelwoord|{{Wikipedia volgens grootte|af}}}} grootste Wikipedia.<ref>[[m:Complete list of language Wikipedias ordered by size|Meta-Wiki's list of language Wikipedias ordered by size]]</ref> Wat die aantal biografiese artikels per geslag betref was die Afrikaanse Wikipedia in 2020 die derde mees geslagsgelyke Wikipedia van al die taalweergawes.<ref>{{cite web |url=https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females#project |work=Denelezh |title=Gender Gap in Wikidata |access-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508141543/https://www.denelezh.org/gender-gap/?sort=percent_females |archive-date=8 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit gebruik tans [[MediaWiki]] weergawe {{CURRENTVERSION}},<ref>[[Special:Version|Huidige weergawe aangedui]]</ref> en word deur gebruikers in [[Suid-Afrika]] en [[Namibië]], benewens bydraers in [[Europa]], [[Noord-Amerika]] en [[Oseanië]] in stand gehou. Die Afrikaanse Wikipedia het tans {{NUMBEROF|PAGES|af|N}} bladsye, waarvan {{NUMBEROF|ARTICLES|af|N}} artikels is. Dit het {{NUMBEROF|USERS|af|N}} geregistreerde gebruikers, waarvan {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|af|N}} as aktief gereken word. Hierdie gebruikers het al {{NUMBEROF|EDITS|af|N}} wysigings aangebring en {{NUMBEROF|FILES|af|N}} lêers opgelaai. [[Google Translate]] gebruik die Afrikaanse Wikipedia as korpus om sy [[Taalmodel|vertaalmodel]] op te lei.<ref>{{cite journal |last1=Senekal |first1=Burgert |last2=Brokensha |first2=Susan |title=The potential of artificial intelligence (AI) for decolonising education in South Africa through the development of indigenous languages |trans-title=Die potensiaal van kunsmatige intelligensie (KI) vir die dekolonisering van onderwys in Suid-Afrika deur die ontwikkeling van inheemse tale |journal=South African Journal of African Languages |volume=43 |issue=3 |pages=208-215 |year=2023 |quote=An initiative that significantly improved the accuracy of Afrikaans through Google Translate was the drive by the SA Academy for Science and the Arts to expand the Afrikaans Wikipedia. In 2016, Pretorius (2016) called for expanding the Afrikaans Wikipedia. The SA Akademie vir Wetenskap en Kuns echoed this call and offered training sessions. The call was answered by numerous Afrikaans enthusiasts, which resulted in the expansion of the Afrikaans Wikipedia to the more than 100 000 articles currently available (see Table 1). The expansion contributed to the massive linguistic corpus that Google Translate needs to improve its accuracy. |trans-quote='n Inisiatief wat die akkuraatheid van Afrikaans op Google Translate aansienlik verbeter het, was die veldtog van die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns om die Afrikaanse Wikipedia uit te brei. Pretorius (2016) het in 2016 'n beroep gedoen op die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia. Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het hierdie oproep beaam en opleidingsessies aangebied. Die oproep is deur talle Afrikaanssprekende entoesiaste beantwoord, wat gelei het tot die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia na die meer as 100 000 artikels wat tans beskikbaar is (sien Tabel 1). Die uitbreiding het bygedra tot die massiewe linguistieke korpus wat Google Translate nodig het om die akkuraatheid daarvan te verbeter.}}</ref> == Verwikkelinge in die Afrikaanse Wikipedia en mediadekking == Op '''1 Desember 2005''' skryf die taalaktivis dr. [[Dan Roodt]] in die ''Afrikaner'' (getiteld "Afrikaners moet internet beset", en op 9 April 2007 ook op [[PRAAG]] gepubliseer) die volgende<ref>[https://web.archive.org/web/20131105063921/http://praag.co.za/?p=281 Roodt, D. 2007. Afrikaners moet internet beset. ''PRAAG'', 9 April]:</ref> {{cquote| Dit is daarom van die uiterste belang dat Afrikaners vir hulle 'n gebied in die kuberruim moet afbaken. Ten dele is dié proses reeds aan die gang, maar dit moet versnel en verhewig word. Die totale Afrikanergeskiedenis, -kultuur, en -letterkunde behoort vrylik op die internet beskikbaar te wees. Een manier om dit reg te kry, sou wees om die Afrikaanse weergawe van die sogenaamde ''Wikipedia'' uit te bou. Laasgenoemde is 'n gratis aanlyn-ensiklopedie wat deur vrywillige samewerking in elkeen van die vernaamste tale ter wêreld tot stand gekom het. Tans verkeer die Afrikaanse ''Wikipedia'' in die 46ste posisie wat die aantal gepubliseerde artikels daarin betref, dus nie baie hoog op die lys nie. Myns insiens behoort alle bestaande Afrikaanse kultuurorganisasies en akademici saam te werk om so 'n Afrikaanse ensiklopedie tot een van die grootstes op die internet uit te bou. Afrikaans kan maklik een van die top twintig ''Wikipedia''tale, naas Engels, Duits, Frans, Spaans, ens. word. Afrikaanse boeke waarop daar nie meer kopiereg bestaan nie, behoort ook stelselmatig op die internet opgelaai te word. }} '''2006''': Volgens 'n Duitse akademikus, prof. Andreas Hepp, was dit opvallend hoe die top 15 Wikipedias, met die uitsondering van Japannees en Chinees oorwegend "Westerse tale" was. Hierdie "digitale kloof" is benadruk deurdat Afrikaans wat 43ste op die aktiwiteitsranglys was, ten spyte van sy "koloniale tradisies" die eerste taal in Afrika was om wel 'n mate van vordering te toon. Hy het hierdie tekortkoming aan die algemene "verbindingskloof" toegeskryf, 'n onderafdeling van die "digitale kloof" wat deur faktore soos ontoeganklikheid weens powere, onbekostigbare of afwesige internetverbindings bepaal word.<ref>{{de}}[https://www.researchgate.net/profile/Andreas_Hepp/publication/277301267_Wissenspraktiken_im_Alltag_Wikipedia_und_Podcasting_zwischen_Konnektivitat_und_Mobilitat/links/5da578b3a6fdcc8fc352b2c4/Wissenspraktiken-im-Alltag-Wikipedia-und-Podcasting-zwischen-Konnektivitaet-und-Mobilitaet.pdf Hepp, A. 2006. Wissenspraktiken im Alltag: Wikipedia und Podcasting zwischen Konnektivität und Mobilität. In: Pühringer, Karin / Zielmann, Sarah (eds.): ''Vom Wissen und Nicht-Wissen einer Wissenschaft. Kommunikationswissenschaftliche Domänen, Darstellungen und Defizite.'' Münster: LIT, p. 179.]</ref> '''11 November 2007''': Die iCommons-kantore het gasheer gespeel vir 'n Afrikaanse Wikipedia-byeenkoms, as deel van ‘n Wikipedia-week. Internasionale gaste [[Jimmy Wales]], Ndesanjo Macha en Frank Schulenburg, sowel as 'n aantal Afrikaanse Wikipediane waaronder [[Gebruiker:Laurens|Laurens]], [[Gebruiker:RAM|RAM]], [[Gebruiker:Greenman|Greenman]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en lede van die media, het dit bygewoon. Laurens, een van die mees aktiewe Wikipediane by Afrikaans-Wikipedia op daardie stadium het 'n inleidende lesing getitel “Die Afrikaanse Wikipedia - Reusetjie?” gelewer. Laurens het die ontwikkeling van hierdie tot dusver suksesvolste Wikipedia onder die Afrikatale aangebied wat gevolg is deur 'n informele bespreking. Op daardie stadium met sowat 8 600 artikels was Afrikaans-Wikipedia op pad om gou die prestasie van 10 000 artikels te oortref. In verhouding tot die getal van sowat 6,4 miljoen Afrikaans-moedertaalsprekers is dit 'n goeie getal, maar is dit steeds agter taalweergawes soos Deens of Fins. Die groep bogemiddelde aktiewe Wikipediane in die Afrikaanse Wikipedia is tans nog baie klein. Dit was ook nuttig om Ndesanjo, van die [[Swahili Wikipedia]] (wat op daardie stadium 'n soortgelyke grootte as Afrikaans was), en Frank, van die [[Duitse Wikipedia]], sowel as plaaslike Wikipediane teenwoordig te hê, aangesien daar interessante oorvleuelings en uitruil van idees tussen die verskillende taalgemeenskappe was. Die gesprek wat op die lesing gevolg het was lewendig, waarin deelnemers ervarings uitgeruil het en besin het hoe die ontwikkeling van kleiner taalweergawes soos die Afrikaanse Wikipedia aktief bevorder kan word. Die persoonlike kontak tussen die skrywers het as een van die sleutelpunte na vore gekom en almal was dit eens dat vergaderings, gereeld in Suid-Afrika moet plaasvind. Daar was groot belangstelling in inligting oor die Duitstalige Wikipedia en oor die idees en projekte wat ons ontwikkel het. Veral die idee van 'n skryfkompetisie is met belangstelling ontvang en dit lyk of die eerste kompetisie van sy soort in Afrika binnekort gehou sal word. Die daarstel van 'n plaaslike Wikimedia Foundation-tak is ook bespreek, en met die momentum wat uit die Wikimania-bod gebou is en die belangstelling rondom Wikipedia-week het dit ook al hoe meer waarskynlik laat lyk. <ref>Ian Gilfillan's web log. Afrikaans Wikipedia meetup Nov 2007, 11 November 2007.http://www.greenman.co.za/b2evolution/blogs/index.php?m=200711(18-Nov-07).</ref><ref>Frank Schulenburg, Wikipedia Academy in Südafrika – Tag 4, 11 November 2007. http://www.schulenburg.biz/correspondent/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914071135/http://www.schulenburg.biz/correspondent/ |date=14 September 2008 }} November 18, 2007.</ref> Jana Marais berig op '''21 November 2007''' die stigter van Wikipedia, [[Jimmy Wales]], het spesiaal na Suid-Afrika toe gekom. Hy maak onder andere indirek melding van die Afrikaanse Wikipedia, wat op daardie stadium 8 600 artikels gehad het.<ref>{{Cite web |url=http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |title=Marais, J. 2007. Wikipedia. ''Rapport'', 21 November. |access-date=28 Januarie 2012 |archive-date=28 Januarie 2012 |archive-url=https://archive.ph/20120128232453/http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2007/11/21/RH/2/jmwikipedia.html |url-status=dead }}</ref> Sy woorde word vertolk: {{cquote| ’n Mens se moedertaal bly jou moedertaal. Dit is eenvoudig makliker om ’n inskrywing oor byvoorbeeld kwantumfisika in Afrikaans of Zoeloe te verstaan, as om dit in Engels te probeer ontsyfer. Daarom wil ons al die kennis in alle tale probeer vaslê.” }} '''1 November 2009 tot 1 Januarie 2010 om middernag (SAST)''': In navolging van die [[Nederlandse Wikipedia]] word die eerste skryfwedstryd gehou. Elke kandidaat (of spanne van twee) skep één nuwe artikel of brei 'n saadjie uit. Die beste drie artikels palm elkeen 'n kontantprys vir sy skrywer(s) in. [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] wen die eerste prys, vir sy artikel [[Siberië]]. [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooyen]] word die tweede prys toegeken vir sy artikel [[Zambië]]. Die derde prys word aan [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] toegeken vir sy artikel [[Barnsteen]]. [[Gebruiker:Hansjoseph|Hansjoseph]] verdien eervolle vermelding vir sy artikel oor [[Pous Gregorius XIII]]. Die beoordelaars was [[Gebruiker:Anrie|Anrie Hoogendoorn]] en [[Gebruiker:Arnobarnard|Arno Barnard]]. Daar was 14 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Skryfwedstryd 2010]]</ref> Volgens [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] se webjoernaal in '''Mei 2013''' was die Afrikaanse Wikipedia wel die derde grootste [[Afrikatale|Afrikataal]]-Wikipedia, maar wat inhoud betref moontlik die beste. Daar is konstante aktiwiteit, groei en 'n gesonde gemeenskap.<ref>{{Cite web |url=http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |title=Greenman. 2013. African language Wikipedia update. May. |access-date= 7 Julie 2013 |archive-date= 7 Julie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130707083744/http://www.greenman.co.za/blog/?p=1108 |url-status=live }}</ref> === 2014 - 2015 === '''2014''': Professor Ana Deumert skryf 'n paragraaf of twee oor die Afrikaanse Wikipedia in haar artikel "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" wat in die bundel ''Mediatization and Sociolinguistic Change'' opgeneem is.<ref>[https://books.google.de/books?hl=de&lr=&id=_oDnBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PA487&dq=wikipedia+afrikaans&ots=3S0Zumsa-O&sig=8dULPze_l7a4mtBKqYfYZSeX-wU#v=onepage&q=afrikaans&f=false Deumert, A. 2014. "Sites Of Struggle And Possibility In Cyberspace. Wikipedia And Facebook In Africa" In: ''Mediatization and Sociolinguistic Change'']</ref> Sy bespreek die Afrikaanse, Swahili en [[Malgassiese Wikipedia]], maar doen veral moeite om die probleme by die Xhosa-Wikipedia uit te lig. Xhosa word selfs as 'n "probleemkind" beskou – te midde van sy agtmiljoen sprekers, sy gebruik in die onderwys, regeringspamflette, gedrukte media, televisie en radio en die standaardtaal wat sedert 1820 met die eerste Bybelvertaling sy beslag gekry het, en te midde van [[Gebruiker:Discott|Douglas Scott]] wat ten minste drie werkswinkels aan die Universiteite van Kaapstad, Wes-Kaapland en by die provinsiale regering aangebied het, is die Xhosa-Wikipedia netsowel dood. Die oorsaak hiervan skryf sy toe aan die Engels wat gerieflikheidshalwe eerder gelees word. Die Wikipedia word hoofsaaklik geskryf deur buitelanders ('n Serwiër, Rus, Amerikaner, en Australiër) wat nie een Xhosa magtig is nie: van die Wikipedia word dus eenvoudig 'n prentewoordeboek gemaak. Van 'n Wiki-gemeenskap is daar dus geen sprake nie. Slegs een artikel is by 'n werkswinkel deur 'n Xhosasprekende geskep wat wel plaaslike inhoud bevat het, die res was vertalings uit die Engelse Wikipedia. Maar op Facebook is daar wel lewe – en hier kom nog 'n probleem na vore: terwyl by Wikipedia die neutrale uitkyk (NPOV) verpligtend is, is die skatskis van die Xhosakultuur en -kennis op Facebook weer spontaan. Die behoefte bestaan dus wel om volkskennis en -besit oor te dra en te deel deur 'n digitale medium, maar net nie soseer op Wikipedia nie. Hierteenoor stel Deumert onder meer die Afrikaanse Wikipedia: {{cquote| The language is closely related to Dutch and has over six million speakers in South Africa and Namibia. During apartheid, Afrikaans was heavily supported by the government and language-activism has a long history. A fair proportion of its speakers fall into the top income brackets in South Africa, and the language continues to be supported by cultural and political organizations. Access to the internet is not a serious problem, and most contributors are native speakers. There are several high-profile editors who have each contributed several hundred articles (between 200 and 1700). The work can be characterized as a collaborative project in the best tradition of ''Wikipedia'': although the group of contributors is small (which is typical across Wikipedia, see Panciera et al. 2009), there exists a sense of a community among them. […] Successful African language Wikipedias require the involvement of native speakers. Yet, issues of access are a concern. Only the Afrikaans Wikipedia – which serves a socio-economically advantaged community – shows consistent and collaborative native speaker involvement. }} In die jaar '''2014''' maak prof. [[Jaap Steyn]] in sy boek ''Ons gaan 'n taal maak'' ook kortliks melding van die Afrikaanse Wikipedia (bl. 479) deur na 'n Afriforum-nuusbrief (nr. 43) te verwys : {{cquote| Jan-Carel Brand, 'n medewerker van die Afriforum-nuusbrief het in '''April 2012''' berig dat die Afrikaanse ''Wikipedia'' sy 20 000ste artikel geplaas het. Die inhoud word volledig deur vrywilligers in hul vrye tyd geskep en die teks word onder 'n ''Creative Commons''-lisensie versprei. Dit beteken dat die teks gekopieer, gedeel en versprei kan word sonder dat enige kopieregskendings plaasvind. Die Nederlandse ''Wikipedia'' het kort tevore sy miljoenste artikel gepubliseer. }} '''21 Maart 2014''': By die "Symposium Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur" in die Afrika-studiesentrum, te Leiden, Nederland, bevind die huiswikipediaan Hans Muller daar is heelwat moontlikhede sover dit die Afrikaanse literatuur aangaan op die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia beklee met 30&nbsp;000 artikels nog die derde posisie van die Afrikatale wat artikeltal betref. Al is die aantal sprekers minder as dié van Swahili en Hausa, is die aantal Wikipedia-artikels minder by die laasgenoemde twee tale. Op hierdie stadium is daar nog baie Afrikaanse skrywers wat nog geen artikel het op die Afrikaanse Wikipedia nie; maar wel in Engels en Nederlands. Verder is daar min foto's en soortgelyke beeldmateriaal van die betrokke skrywers te vinde, of die gehalte daarvan (soos die foto van [[Antjie Krog]]) kon beter wees. Die artikel rondom die literatuur in Afrikaans het ook vasgesteek by die literatuurgeskiedenis van [[Rob Antonissen]] uit 1955.<ref>{{Cite web |url=https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |title=De Wit, H.J. 2014. Digitaal Afrikaans: Internet en de Afrikaanse literatuur. ''Litnet'' 26 Maart. |access-date=21 Desember 2020 |archive-date=21 Desember 2020 |archive-url=https://archive.ph/20201221194115/https://www.litnet.co.za/digitaal-afrikaans-internet-en-de-afrikaanse-literatuur/ |url-status=live }}</ref> [[Lêer:Laurette Pretorius, Wikimedia-UNISA meetup 2015, a.jpg|regs|duimnael|250px|Prof. Pretorius het die sienings van die taalaktivis [[Neville Alexander]] uitgelig, veral wat vertaling en terminologie-ontwikkeling betref.]] '''3 Junie 2015''': [[Unisa]] se Academy of African Languages and Science (AALS) hou 'n werkswinkel. Die sprekers is onder meer prof. [[Gebruiker:Petterual|Laurette Pretorius]]; die Russiesgebore Israeli van Wikimedia Amir Aharoni, en Nozibele Nomdebevana. Van die besprekingspunte is die uitbou van die verskillende Wikipedias in 'n veeltaligheidskonteks deur vertaling en opleiding. Die Afrikaanse Wikipedia word ook hierby betrek. Op 11 Junie 2015 word 'n kort oorsig op Unisa se webwerf geplaas.<ref>[https://web.archive.org/web/20161019050510/http://www.unisa.ac.za/news/index.php/2015/06/threat-of-digital-language-death-an-african-reality/ Unisa: Threat of Digitale Language Death an African Reality]</ref> Prof. Pretorius skryf: {{cquote| ‘South African indigenous languages are orders of magnitude smaller than the others. Afrikaans is faring best with 35 491 articles, while there are no articles in Ndebele. If we say that we are living inside the digital space and people are looking for information more and more online, on Wikipedia, for example, then this tells us that they are not doing it in their own languages. We have this interesting disconnect that we all deal with; in our social/physical life we use a certain language, in our digital life another – in the case of South Africa, this is usually English. That creates some tension and is something we should be addressing. But all is not lost. We still have some of the big languages in the world, with all of our languages having more than one million speakers.’ }} '''2 Oktober 2015''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n simposium in samewerking met die Prisma Leeskring in Centurion. Hier lewer prof. Laurette Pretorius, professor in rekenaarwetenskap aan Unisa, 'n pleidooi dat meer inskrywings in die Afrikaanse Wikipedia gemaak moet word, omdat Afrikaans se voortbestaan in die digitale ruimte in 'n groot mate daarvan afhang.<ref>[https://web.archive.org/save/_embed/http://www.akademie.co.za/wp-content/uploads/2015/07/Algemene-Simposium-1-en-2-Oktober-2015.pdf Algemene simposium 1 en 2 Oktober 2015]</ref> Op '''1 November 2015''' praat prof. Pretorius op die [[Radio Sonder Grense|RSG]]-program "Die tale wat ons praat" oor die Afrikaanse Wikipedia.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304122048/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20151101%5FDIE%5FTALE%5FWAT%5FONS%5FPRAAT%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F RSG: "Die tale wat ons praat": Wikipedia, 1 November 2015]</ref> === 2016 === '''14 Januarie 2016''': RSG-omroepers Martelize Brink en Johan Rademan voer 'n onderhoud met [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]], wat sedert 2015 op die raad van WikimediaZA dien.<ref>{{Cite web |url=http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114%5FOGGEND%5FWikipedia%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |title=RSG: "Oggend op RSG", Onderhoud met Deon Steyn. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=19 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419131749/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20160114_OGGEND_Wikipedia.mp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F |url-status=dead }}</ref> Op '''28 Januarie 2016''' word onder die opskrif "Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek" in ''Die Burger'' die 15de verjaarsdag van die algehele Wikipediaprojek (wat ander tale omvat) gevier. Op daardie tydstip was daar sowat 38 400 artikels by die Afrikaanse Wikipedia. Die artikels wat die meeste gewysig is, is onder meer "[[Alfabetiese lys van visse]]", "[[Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name]]" en "[[Jesus van Nasaret]]". In die berig word spesifiek gelet op [[Gebruiker:Morne|Morné van Rooijen]] se belangstellings.<ref>{{Cite web |url=https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |title=Els, R. 2016. Vyftiende verjaardag: Afrikaanse Wikipedia kry groot aftrek. ''Die Burger'', 28 Januarie. |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217121927/https://scontent-jnb1-1.xx.fbcdn.net/v/t31.0-8/s960x960/12633490_10153938802951155_5761649014844286918_o.jpg?_nc_cat=103&_nc_ohc=uKf9zx3gifYAQmQlnzCOSMAgberTYJSL0KbH6xFd4AGVvBPTQU3NjG23w&_nc_ht=scontent-jnb1-1.xx&oh=093a27181c281bbb23855c8c8fb2fae5&oe=5E7F6326 |url-status=dead }}</ref> In 'n onderhoud geplaas op '''6 en 13 Februarie 2016''' in die ''[[Beeld]]'' en ''[[Volksblad]]'' onderskeidelik, sê prof. [[Gerhard van Huyssteen]] die navorsing wat in 2013 gedoen is dui dat byna 40% van Afrikaanse taalmense (vertalers, dosente, onderwysers) salig onbewus was van die Afrikaanse Wikipedia. Die Afrikaanse Wikipedia haal, wat artikeltal betref, die 86ste posisie uit 291 tale, met amper 40 000 artikels; gevolg, binne die Suid-Afrikaanse omgewing, deur Noord-Sotho met byna 3 000 artikels.<ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Beeld, ''6 Feb. 2016'', bl. 21.</ref><ref>Van Huyssteen, G.B. 2016. Begin deel jóú kennis in jóú taal. Volksblad, ''13 Feb. 2016''</ref> In '''Maart 2016''' skuif Deon Steyn op die ontbytprogram, ''Dagbreek'', op die [[KykNET]]-kanaal, agter die mikrofoon in. '''20 April 2016''': ''[[Maroela Media]]'' kondig aan hul sal voortaan saam met Unisa en ander liefhebbers van Afrikaans die Afrikaanse Wikipedia help uitbrei. Die fokus is skoolvakke gerig op graad vier tot twaalf, soos die kurrikulum stipuleer. Afrikaanse digters en skrywersprofiele word ook op gefokus. Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] (FAK) sal weer op die Afrikaanse geskiedenis fokus. Gratis opleiding sal verskaf word aan iedereen wat bereid is om met die projek te help.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |title=Changuion, A. 2016. Help bou aan 'n Afrikaanse Wikipedia. ''Maroela Media'', 20 April. |access-date=22 April 2016 |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160422231415/http://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/help-bou-aan-n-afrikaanse-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''22 April 2016''': Die redaktrise van ''Maroela Media'', [[Susan Lombaard]], skryf die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns, Viva (Virtuele Instituut vir Afrikaans), die Dagbreek Trust en Unisa sal kragte saamspan om skrywers, vertalers en vrywilligers saam te roep en te organiseer. Opleidingsessies is gehou en skoolkurrikula is deurgesif watter onderwerpe eerste aangepak moet word. Ondertussen het die e-posse ingestroom van voornemende vrywilligers.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |title=Lombaard, S. 2016. Redakteursbrief: Afrikaanse Wikipedia, te danke aan die oom op Koekenaap. ''Maroela Media''. 22 April. |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218191928/https://maroelamedia.co.za/debat/meningsvormers/redakteursbrief-n-afrikaanse-wikipedia-te-danke-aan-die-oom-op-koekenaap/ |url-status=live }}</ref> '''April/Mei 2016''': Na aanleiding van die simposium op 2 Oktober 2015, beskryf Lilla Fourie in ''Plus 50'' in die artikel getiteld "Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer" die belang van die uitbou van die Afrikaanse Wikipedia.<ref>Fourie, L. 2016. Die Afrikaanse Wikipedia: seniors kan 'n groot bydrae lewer. ''Plus50'' 11(2): 22-23</ref> Pretorius wys daarop terwyl Afrikaans al hoe meer onder druk staan by skole en op universiteit en by die werkplek (die fisiese ruimte), het Afrikaanssprekendes toenemend meer na die digitale ruimte beweeg; die Afrikaanssprekende moet die taal egter met hom saamneem. 49% van die Suid-Afrikaanse bevolking van 54 miljoen mense het internettoegang; en waar daar 'n vraag na Afrikaans mag wees, moet daar 'n aanbod wees. Sy noem die Hongaarse rekenaar-taalkundige, András Kornai, het reeds in 2013 sy bevindings publiseer: "Die fisiese dood van 'n taal kom voor wanneer dit geen gebruikers en geen funksie in die samelewing het nie […] terwyl die taal digitaal begin sterf wanneer dit nie digitale funksies verwerf teen die pas waarteen sy sprekers digitale vaardighede verwerf nie." Hier kan die Afrikaanse Wikipedia van groot waarde wees, omdat die Afrikaanse Wikipedia deur soekenjins onttrek en geberg word – hoe meer Afrikaans daar is, hoe meer is die Afrikaanse teenwoordigheid in die digitale ruimte. Ten tyde van die skrywe het die Engelse Wikipedia "meer as 5 miljoen artikels van goeie gehalte, terwyl die Afrikaanse Wikipedia, wat reeds in 2001 begin is, in totaal slegs 39 500 artikels het waarvan talle kort en van mindere gehalte is". Vergeleke met sy aantal sprekers, het Afrikaans 'n agterstand en meer mense sal van die Engelse Wikipedia gebruik maak, wat kan aanleiding gee tot taalverskuiwing. Volgens die artikel is daar 'n groot vraag na kundiges wat nuwe artikels kan skryf, wat goeie artikels uit anderstalige Wikipedias kan vertaal, vrywillige redigeerders en enigiemand wat jongmense kan aanspoor om mee te doen. In hul nuusbrief van '''April 2016''' word die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns|Akademie]] se Afrikaanse Wikipediaprojek kortliks bekendgestel. Dit is 'n afdruk van Fourie se artikel wat in ''Plus50'' verskyn het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055859/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2016.pdf Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns: Nuusbrief April 2016, pp. 20-21]</ref> '''Junie 2016''': Prof. Laurette Pretorius se vaktydskrifartikel, ''Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans'' word in ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' gepubliseer.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721101201/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/07.pdf Pretorius, L. 2016. Die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van Afrikaans. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):371-390.]</ref> In dieselfde uitgawe, publiseer professor [[Gerhard van Huyssteen]], Alex Antonites en Melodi Botha 'n ondersoek oor die leefbaarheid van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]], en hoe die Afrikaanse Wikipedia daarby betrek word.<ref>[https://web.archive.org/web/20180721113239/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v56n2-1/09.pdf Van Huyssteen, G.B., Botha, M. & Antonites, A. 2016. Die Virtuele Instituut vir Afrikaans (VivA) en markbehoeftes in die Afrikaanse gemeenskap. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 56(2-1):410-437.]</ref> '''3 Junie 2016''': ''Maroela Media'' stel drie opleidingsvideo's beskikbaar hoe Afrikaanse artikels vir Wikipedia vertaal en geskryf kan word; omrede baie vrywilligers nie werkswinkels in die stede kan bywoon nie.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Só maak mens. 3 Junie |access-date=18 Desember 2019 |archive-date=18 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191218192334/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/video-afrikaanse-wikipedia-so-maak-mens/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2016''': 'n Insetsel op eNuus (DStv) verskyn (te danke aan ''Maroela Media'') waarin die bewusmaking van die Afrikaanse Wikipedia voortgesit word. Die video-insetsel toon die opleidingskursus te Centurion op 4 Junie 2016.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=T0W5qcLaa7M eNuus: Meer Afrikaans op Wikipedia]</ref> '''16 Augustus 2016''': 'n Artikel word spesiaal toegewy aan Sören Pfauder ([[Gebruiker:SpesBona]]), 'n Duitser van [[Brandenburg]] wat Afrikaans self baasgeraak het deur sy betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia. Onder meer is dit die taalverwantskap en -geskiedenis wat hom die meeste omtrent die taal boei. Hoewel hy sedert 2006 op die [[Duitse Wikipedia]] betrokke was, is hy sedert 2010 doenig op die Afrikaanse Wikipedia. Van sy belangstellings word ook in die artikel genoem.<ref>{{Cite web |url=http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |title=''Maroela Media''. 2016. Afrikaanse Wikipedia: Duitser leer homself Afrikaans. 16 Augustus. |access-date=17 Augustus 2016 |archive-date=17 Augustus 2016 |archive-url=https://archive.ph/20160817004233/http://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wikipedia-duitser-leer-homself-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> '''14 September 2016''': ''Maroela Media'' berig oor 'n buitengewone Wikipedia-artikel geskep deur Jeanne-Marie Lombard, getiteld [[Larry (kat)]].<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |title=Maroela Media. 2016. Downingstraat 10: Ongewone pligte vir 'n ongewone werknemer. 14 September. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219033804/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/downingstraat-10-ongewone-pligte-vir-n-ongewone-werknemer/ |url-status=live }}</ref> '''11 Oktober 2016''': Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 41 916 artikels, luidens ''Maroela Media''. Een bydraer wat uitgelig word is dr. Estelle Kruger, ouddosent aan die Universiteit van Stellenbosch. Kruger het besef haar ou akademiese artikels kan onder die stof uitgehaal word, meer toeganklik gemaak word vir die algemene publiek, en opnuut waarde verkry.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wiki maak inligting meer toeganklik. 11 Oktober. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219034758/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaanse-wiki-maak-inligting-meer-toeganklik/ |url-status=live }}</ref> '''10 November 2016''': Hoewel dit 10 jaar geduur het om 20 000 artikels op Wikipedia te bereik, het die getal artikels binne slegs vyf jaar verdubbel tot bykans 43 000. Wikipedia (die hele organisasie) se 15de verjaarsdag is ook op 12 November om 18:00 gevier by die Twankey Bar, Taj Hotel, [[Waalstraat]], Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |title=Maroela Media. 2016. Afrikaanse Wikipedia word 15 jaar oud. 10 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219035431/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/afrikaanse-wikipedia-word-15-jaar-oud/ |url-status=live }}</ref> '''22 November 2016''': Binne slegs twee maande het die hoeveelheid Afrikaanse artikels vanaf 41 000 artikels gebokspring na 42 000 – iets wat tot op daardie datum vir die betrokke Wikipedia nog ongehoord was.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |title=Maroela Media. 2016. Wikipedia:Doen jou deel vir Afrikaans. 22 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040021/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/wikipedia-doen-jou-deel-vir-afrikaans/ |url-status=live }}</ref> === 2017 === '''16 Februarie 2017''': 'n Nypende tekort aan artikels rakende tegnologie, sportsterre, die wetenskap en finansies word gevoel. Volgens Deon Steyn word daar ook nie meer feitegidse oor skepe of naaldwerk in Afrikaans uitgegee nie – die onus rus dus alleen op die Afrikaanse Wikipedia om die verskil te maak.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |title=Maroela Media. 2017. Afrikaanse Wikipedia: Geloofwaardig en betroubaar. 16 Februarie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219040843/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/afrikaanse-wikipedia-geloofwaardig-en-betroubaar/ |url-status=live }}</ref> '''April 2017''': In die nuusbrief van die Akademie nooi prof. Laurette Pretorius Akademielede en liefhebbers van Afrikaans uit om die Afrikaanse Wikipedia te help uitbou (werkswinkels is in Junie, Julie en Augustus in die vooruitsig). Die ensiklopedie het met die skryf van die nuusbriefartikel 44 462 artikels bereik en is die 84ste grootste. Sy stel dit duidelik wat die Afrikaanse Wikipedia is, en nié is nie, juis omdat daar misverstande ontstaan het:<ref>[https://web.archive.org/web/20191224123727if_/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_April_2017.pdf Akademie Nuusbrief April 2017 p. 21]</ref> {{cquote| Ek wil ook graag 'n oomblik stilstaan by wat Wikipedia NIE is nie omdat daar steeds misverstande hieroor bestaan wat op die lange duur die Afrikaanse Wikipedia heelwat skade kan berokken. Wikipedia is nie 'n argief nie, dit is nie 'n reklamebladsy nie, dit is nie 'n korporatiewe of persoonlike webblad nie en bowenal is dit nie 'n stortingsterrein vir enige soort Afrikaanse tekste wat instansies of persone ook al beskikbaar stel nie. Al sou hierdie soort stof nuttig en selfs uniek wees, moet dit steeds eers tot ''bona fide''-ensiklopediese artikels verwerk word voordat dit in Wikipedia gepubliseer kan word. Dus is daar geen kortpaaie of kitsoplossings nie. Kundige Afrikaanssprekendes moet gewoon skouer aan die wiel sit en ensiklopediese artikels van hoë gehalte in Afrikaans skryf, vertaal en redigeer. }} '''20 Julie 2017''' (14:00 [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]]). Professor Laurette Pretorius bied by die Vrystaat Kunstefees die program "Afrikaanse Wikipedia – maak die kuber jou erns" aan vir belangstellendes wat die projek wil ondersteun. Die toegang is gratis.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224054542/https://www.vrystaatkunstefees.co.za/wp-content/uploads/2018/11/VK-program-2017.pdf Vrystaat Kunstefeesfeesprogram. 18-22 Julie 2017.]</ref> Op '''21 Augustus 2017''' word die Afrikaanse Wikipedia (onder leiding van ''Maroela Media'') as die tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek in [[AfriForum|Afriforum]] se nuusblad op die agenda gelys:<ref>{{Cite web |url=https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |title=Afriforum: Sleutel om tale te behou, lê in Kuberruim |access-date=17 Desember 2019 |archive-date=17 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191217195656/https://www.afriforum.co.za/sleutel-om-tale-te-behou-le-in-kuberruim/ |url-status=live }}</ref> {{cquote| 'n Tweede Afrikaanse digitaliseringsprojek is Maroela Media se Afrikaanse Wikipedia-blad. Daar is tans 46 443 artikels op dié blad gelaai, maar volgens Keren van den Berg, projekkoördineerder van die Afrikaanse Wikipedia-blad, is dit maar min vergeleke met blaaie van tale soos Engels, Duits, Frans, Hollands, Pools en Russies. “Enige persoon wat deel van hierdie projek wil vorm, kan na die instruksievideo op Youtube gaan kyk onder Afrikaanse Wikipedia-opleidingskursus.” }} === 2018 === '''4 Maart 2018''': Marlinée Fouché voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Die Afrikaanse Wikipedia is 86ste op die artikelranglys, met meer as 48 000 artikels; in Suid-Afrika staan Noord-Sotho as Afrikataal tweede, met meer as 7 000 artikels (grootliks te danke aan 'n Afrikaanssprekende self wat daar betrokke is, [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]). Steyn benadruk dat die buitelanders wat bydra tot die Afrikaanse Wikipedia vir sowel die Afrikaanse as Wikigemeenskap baie werd is, aangesien Suid-Afrikaners nie altyd toegang tot buitelandse bronne het nie.<ref>[https://web.archive.org/web/20181231200818/http://eensgesind.com/geweet-afrikaans-is-die-grootste-afrika-taal-op-wikipedia/ Fouché. M. 2018. Geweet Afrikaans is die grootste Afrika-taal op Wikipedia..? ''Eensgesind.com'' 4 Maart.]</ref> '''21 Mei 2018''', '''27 Junie 2018''' en '''5 November 2018''': ''Maroela Media'' doen weer 'n beroep op sy lesers om by Wikipedia aan te sluit: "Dit is elke Afrikaanssprekende se plig om kennis na te laat sodat die volgende generasie daarop kan voortbou".<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |title=Maroela Media. 2018. Afrikaans op Wikipedia: Almal moet hul kant bring. 21 Mei. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219041918/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/afrikaans-op-wikipedia-almal-moet-hul-kant-bring/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |title=Maroela Media. 2018. Wiki – wat? 27 Junie. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219042454/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/ouerskap/wiki-wat/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |title=Maroela Media. 2018. Video: Jy kan 'n verskil maak (en dit kos jou niks). 5 November. |access-date=19 Desember 2019 |archive-date=19 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191219043340/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/jy-kan-n-verskil-maak-en-dit-kos-jou-niks-nie/ |url-status=live }}</ref> '''6 Junie 2018''': Die Katalaanse navorsers Marc Miquel-Ribé en David Laniado bevind die Afrikaanse Wikipedia se intertaalskakels kom, net soos dié van die Swahili-, Estiese en Yslandse Wikipedia, 7 tot 11 keer minder in kultuurgebonde artikels (Cultural Context Content) voor. Dit toon dat tale soos Engels, Frans, Koreaans, Duits en Italiaans (wat byna net soveel intertaalskakels met kultuurgebonde artikels toon) 'n groter kulturele uitoefening op ander tale waarskynlik het. Dit beteken taalstatus en ontwikkeling van 'n Wikipedia kan 'n groot invloed uitoefen of hierdie artikels in ander tale geskep sal word, aldan nie. Op hierdie stadium staan die persentasie kultuurgebonde artikels in die Afrikaanse Wikipedia op 19,2%, op gelyke skaal met Italiaans, maar heelwat hoër as die tale met aansienlik baie bot-geskepte artikels, soos Nederlands (7,8%) en Sweeds (11,4%), laat staan nog Cebuano (0,1%).<ref>[https://web.archive.org/web/20180625021002/https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphy.2018.00054/full Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2018. Wikipedia Culture Gap:Quantifying Content Imbalances Across 40 Language Editions.]</ref> '''Desember 2018''': Prof. Jako Olivier ondersoek in sy vaktydskrifartikel verdere moontlikhede wat die Afrikaanse Wikipedia bied. Hy bevind die Afrikaanse Wikipedia groei nie noodwendig so vinnig nie, bloot omdat die Afrikaanstalige leser ewe maklik homself met die Engels kan help, maar bly positief: "Daar moet dus voortgebou word op bestaande goeie praktyke waaronder die gebruik van wiki-inisiatiewe soos die Afrikaanse Wikipedia tel."<ref>[https://web.archive.org/web/20190428040511/http://www.scielo.org.za/pdf/tvg/v58n4-2/03.pdf Olivier, J. 2018. Die stand van aanlyn oop opvoedkundige hulpbronne in Afrikaans: Afrikaansonderrig as 'n gevallestudie. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'', 58(4-2):905-924]</ref> === 2019 === '''2019''': In die huldigingsbundel opgedra aan Jaap Steyn, vra prof. [[Wannie Carstens]] hom af in sy bydrae 'Geskiedskrywing en beskrywing van Afrikaans: Wat is daar nog te sê?':<ref>[https://books.google.co.za/books?id=Mee9DwAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=J.C.+Steyn+en+Afrikaans,+%27n+Viering&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjDu6Sk6pzmAhW9R0EAHbeRCwEQ6AEIKTAA#v=onepage&q=wikipedia&f=false Van Niekerk, A. (red.). 2019. J.C. Steyn en Afrikaans: 'n viering. Bloemfontein: SUN PReSS]</ref> {{cquote| Hoe word die voordele van ''tegnologie'' benut om Afrikaans uit te bou? Wat hou die werk van die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA) in (vergelyk Van Huyssteen & andere 2016) en hoe kan dit ten beste benut word? Hoe kan VivA uitgebou word? Hoe kan die Afrikaanse Wikipedia ingespan word in die belang van Afrikaans (kyk Pretorius 2016)? }} '''28 Februarie 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia het om en by 70 000 artikels bereik. ''Maroela Media'' voer 'n onderhoud met Deon Steyn. Volgens hom groei die aantal artikels vinnig, maar nie vinnig genoeg na sy sin nie. Daar is ook 'n behoefte aan diegene wat bereid is om (deeglik literêre) navorsing te doen. Gegewe die koste van gedrukte media wat wêreldwyd sy tol eis, wat Afrikaans ook beslis nie oor die hoof sien nie, kan die Afrikaanse Wikipedia help om inligting goedkoop, vinnig en gerieflik beskikbaar te stel (nie juis asof daar enige ander alternatief is nie); foute kan onmiddellik reggestel word. Selfs ou volksname in die diere- en planteryk kan vir die nageslag so bewaar word. Steyn vertel hoe hy self in sy ledige uurtjies (in die jaar 2009) by die Afrikaanse Wikipedia betrokke geraak het: dit het hom (bo en behalwe sy vyftien jaar ondervinding) vooraf drie maande geduur om die korrekte terminologie te versamel vir sy heel eerste artikel, [[optiese vesel]]. Die artikel is baie gunstig deur die Wikipediagemeenskap ontvang. Dit het hom aangemoedig om nog meer artikels te plaas. So ongemerk is daar altyd 'n tydjie wat afgeknyp en produktief benut kan word.<ref>[https://web.archive.org/web/20191220084917/https://dl.iono.fm/epi/prov_347/epi_660498_medium.m4a?did=f18195a73f8cc2fdf24dbf8a505e6db3003f5d06&p=embed&download=1 Potgooi: Maroela Media. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia]</ref><ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |title=''Maroela Media''. Al meer as 70 000 artikels in Afrikaans op Wikipedia. 28 Februarie 2019. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220092846/https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/projekte/al-meer-as-70-000-artikels-in-afrikaans-op-wikipedia/ |url-status=live }}</ref> '''16 Mei 2019''': Volgens 'n Katalaanse navorser, Marc Miquel-Ribé, toon die Afrikaanse Wikipedia 'n "Europese karakter" in die sin dat hy, net soos die Europese tale, self plaaslike inhoud skep en gebruik. Terwyl die Engelse en Japannese Wikipedia se plaaslike inhoud meer as 50% beslaan, en die Duitse, Franse en Italiaanse en Katalaanse Wikipedias se plaaslike inhoud ongeveer 33,7%, 26,9%, 18,8% en 17,9% onderskeidelik uitmaak, staan die Afrikaanse Wikipedia ook op 'n heel gesonde 23,9%:<ref>[https://web.archive.org/web/20190706214921/https://wikipedia20.pubpub.org/pub/26ke5md7 Miquel-Ribé, M. 2019. The Sum of Human Knowledge? Not in One Wikipedia Language Edition. Wikipedia@20, May 16,2019.]</ref> {{cquote| Even though I have not yet verified whether this higher reader interest in CCC (“Cultural Context Content”) articles applies to all language editions, the hypothesis “context-encyclopedia-key-ingredient-to-success” is very plausible. In smaller Wikipedias with little traffic, we see the inverse trend. For instance, in some African vernacular languages, the proportion of articles dedicated to their context is very low. Considering 39 Wikipedia language editions in Africa, the average proportion of articles dedicated to each cultural context is 11.1% (median 13.8%). Why is that so? Because these languages are often relegated to a private use while English or French is used for education and official matters. Only Afrikaans — a language with a social situation similar to European languages — has '''23.9%''' of content dedicated to its context. Hence, we can say that cultural context content creation and consumption is a good indicator of a healthy Wikipedia in a society. }} Van hierdie tale word getabelleerd in 'n ander vaktydskrifartikel aangegee:<ref>[https://web.archive.org/web/20190228121044/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1901/1901.07999.pdf Miquel-Ribé, M. & Laniado, D. 2019. Wikipedia Cultural Diversity Dataset: A Complete Cartography for 300 Language Editions]</ref> {| class="wikitable" |'''ISO-kode van Wikipedia''' |'''Artikels''' |'''CCC%''' |- |ca ('''Katalaans''') |584 760 |17,1 |- |de ('''Duits''') |2 195 308 |33,7 |- |en ('''Engels''') |5 676 573 |44,2 |- |fa ('''Persies''') |629 125 |21,9 |- |gn ('''Guaraní''') |715 |19,9 |- |ja ('''Japannees''') |1 110 617 |51,0 |- |ms ('''Maleisies''') |306 055 |22,1 |- |ru ('''Russies''') |1 481 560 |32,2 |- |sw ('''Swahili''') |42 422 |19,0 |- |zu ('''Zoeloe''') |1 111 |14,22 |} Toe die Afrikaanse Wikipedia egter 79 525 artikels bereik, word slegs 13 235 daarvan as plaaslike inhoud gemerk – die plaaslike inhoud daal daar en dan tot '''16,64%'''.<ref>{{Cite web |url=https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |title=Lists of Wikipedias by Cultural Context Content, besoek op 27 Desember 2019 |access-date=27 Desember 2019 |archive-date=27 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191227141429/https://wcdo.wmflabs.org/list_of_wikipedias_by_cultural_context_content/ |url-status=live }}</ref> '''Augustus 2019''': 'n Simposium is op 29 Julie 2019 deur die Akademie aangebied. Die Afrikaanse Wikipedia het sowat 83 700 artikels bereik. Die doel van die simposium was om verskeie belangegroepe uit die Afrikaanse taalgemeenskap byeen te bring "om te besin oor die aangewese weg na 'n stewig bevolkte Afrikaanse Wikipedia." Teenwoordig was die verteenwoordigers van WikimediaZA, ''Maroela Media'', die [[Suid-Afrikaanse Vertalersinstituut|SA Vertalersinstituut]] (SAVI), die [[ATKV|Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging]] (ATKV), die [[Afrikaanse Taalraad]] (ATR), South African Centre for Digital Language Resources ([[SADiLaR]]) en die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] (VivA). Een probleem wat veral uitgesonder is, wat voortgespruit het uit die aard van die vertaling van bestaande inhoud, is die gebrek aan sekere geskikte vakterminologie. Daar is op verdere opvolgbyeenkomste besluit, die Akademie bied sy steun aan die Afrikaanse Wikipedia, geen ander spesifieke besluite is nog geneem nie, met die uitsondering van die rol van die Afrikaanse taalgemeenskap as geheel wat benadruk is. Prof. Laurette Pretorius (die Akademie se Wikipedia-koördineerder) beplan nog 'n werkswinkel, terwyl prof. Gerhard van Huyssteen (vak)terminologieontwikkeling deur 'n terminologienavraagdiens (wat deur VivA as projekvoorstel nog verwerk moet word) as plan geopper het.<ref>[https://web.archive.org/web/20191224055705/http://www.akademie.ussdmobile.co.za/Nuusbrief_Aug_2019.pdf Akademie Nuusbrief Augustus 2019. Wikipedia in Afrikaans: Simposium aangebied deur die SA Akademie, 29 Julie 2019. p. 27]</ref> '''14 Augustus 2019''': Ter viering van sy 10-jarige betrokkenheid by die Afrikaanse Wikipedia, skryf [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] op [[PRAAG]] 'n artikel wat 'n paar probleme en geleenthede uiteensit, maar ook sy algemene belewenis van die organisasie die afgelope dekade.<ref>[https://web.archive.org/web/20191130203817/http://praag.co.za/?p=46688 Suidpunt. 2019. My 10 jaar by die Afrikaanse Wikipedia. '''PRAAG''', 14 Augustus].</ref> '''3 Oktober 2019''': In die Solidariteitbeweging se oorsig "Bou om te bly: Op pad na 2030" is een toekomsdoelwit: "Afrikaanse inligting in digitaal naslaanbare formaat, soos die Afrikaanse Wikipedia, moet algemeen beskikbaar wees, veral wat inligting verwant aan skoolkurrikulums betref."<ref>[https://web.archive.org/web/20191029092932/https://solidariteit.co.za/wp-content/uploads/2019/10/2019-10-03_TOEKOMSBERAAD_Volledig_web-1.pdf Solidariteitbeweging: "Bou om te bly: Op pad na 2030"]</ref> '''23 Oktober 2019''': Die ou Afrikaanse feitegidsstel, ''Wêreldspektrum'', is volledig by die Afrikaanse Wikipedia bygewerk en geïntegreer.<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |title=Steyn, C. 2019. Digitale baadjie vir 'Wêreldspektrum' aangetrek. ''Maroela Media''. 23 Oktober. |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220093038/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/digitale-baadjie-vir-wereldspektrum-aangetrek/ |url-status=live }}</ref> '''18 November 2019''': Die Afrikaanse Wikipedia sit nou wel met meer as 85 000 artikels, maar 23 265 daarvan is saadjies. Om hierdie rede word die tweede Ontkiemingskompetisie vanaf 15 Desember 2019 tot 15 Januarie 2020 gehou. Die prys is [[Amazon.com]]-geskenkbewyse vir die eerste tot derde posisie. [[Gebruiker:Dumbassman|Rossouw van Rooyen]], 'n Namibiër, het die heel eerste ontkiemingskompetisie (15 Desember 2018 tot 15 Januarie 2019) gewen,<ref>{{Cite web |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |title=Maroela Media. 2019. Ontkiem 'n Wiki-saadjie en wen. 18 November |access-date=20 Desember 2019 |archive-date=20 Desember 2019 |archive-url=https://archive.ph/20191220094633/https://maroelamedia.co.za/afrikaans/ontkiem-n-wiki-saadjie-en-wen/ |url-status=live }}</ref> gevolg deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] en [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] in die tweede en derde plek onderskeidelik. Daar was in die 2018/2019-kompetisie slegs ses deelnemers betrokke.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2018]]</ref> By die 2019/2020-kompetisie was daar 10 deelnemers; die wenners is [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste plek), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert]] (2de plek) en [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de plek). '''Desember 2019:''' [[Paleontologie|Paleontoloog]] François Durand is veral bekommerd oor Afrikaanse bronne (by name vaklektuur) wat nie so geredelik beskikbaar is op die internet (om gemaklik by die Afrikaanse Wikipedia in te weef nie):<ref>[https://web.archive.org/web/20191217201037if_/http://ojs.tgwsak.co.za/index.php/TGW/article/download/134/125 Durand, F. 2019. Verskuif die klaskamer ter wille van die oorlewing van Afrikaans as wetenskapstaal. ''Tydskrif vir Geesteswetenskappe'' 59(4): 599-610]</ref> {{cquote| Daar is projekte, ook van Akademielede se kant, om Afrikaans op byvoorbeeld Wikipedia te vestig en daardie projekte moet heelhartig deur ons almal ondersteun word, maar daar is baie meer om te doen. As daar niks oor paleontologie op die internet in Afrikaans is nie, is dit duidelik omdat ek nog niks daaroor daar geplaas het nie. Dieselfde geld vir elke ander vakgebied. Niemand anders as onsself kan vir hierdie afwesigheid van Afrikaans op die internet geblameer word nie. }} === 2020 === '''26 Januarie 2020''': Prof. Laurette Pretorius gesels op [[Radio Sonder Grense]] se program: ''[[Taaldinge]]''. Ses punte word uitgelig.<br /> ''Ten eerste'': Op grond van die Commons-lisensie-ooreenkoms is die publiek verplig om Wikipedia as bron te erken, indien van die inligting gebruik is.<br /> ''Ten tweede'': Die gehalte het te make met hoe lank die artikel is, hoeveel verwysings gegee word, hoe gebalanseerd die artikel geskryf is en hoe gereeld die artikel op datum gehou word. Die dekking van onderwerpe moet ook so wyd moontlik wees. Maar vergeleke met 'n groot internasionale taal soos Engels sou dit onbillik wees om Afrikaans met Engels te vergelyk. Pretorius fokus daarom op Katalaans, Moderne Hebreeus en Afrikaans.<br /> Sy bevind '''Katalaans''' het, te midde van 4 miljoen moedertaalsprekers meer as 630 000 Wikipedia-artikels, waarvan die artikelgehalte, net soos die Duitse Wikipedia, oor die algemeen baie goed is. Sy beskou die Katalaanssprekendes as taalpatriotte in murg en been.<br /> '''Moderne Hebreeus''' (Iwriet) het weer 5 miljoen moedertaalsprekers en het min of meer 254 000 Wikipedia-artikels; Iwriet se ontstaansgeskiedenis loop, net soos Afrikaans s'n, deur die 19de en 20ste eeu. Die Moderne Hebreeuse Wikipedia het weer strenger verwerpingsreëls as die Engelse Wikipedia s'n – nie enige artikel kan dus, net soos by die Engelse Wikipedia, sommer net geskep en aanvaar word nie. Die Hebreeussprekende akademie is wel ''ten nouste'' betrokke by hul Wikipedia, en van tyd tot tyd word skryfprojekte geloods waarby van die hoogste deskundiges en navorsers uit die Hebreeuse taalgemeenskap betrek word: 'n dure les vir die Afrikaanse Wikipedia.<br /> '''Afrikaans''' het 7,2 miljoen moedertaalsprekers. Dus, heelwat meer as die Katalaans- en Hebreeussprekendes wat getalle betref, maar die aantal Wikipedia-artikels dobber tussen 86 000 en 87 000 rond. Die artikels is oor die algemeen bitter kort. Gevolgtrekking: die Katalaanse en Hebreeuse Wikipedia dien as rolmodelle.<br /> ''Ten derde'': Die belang van 'n goeie Afrikaanse Wikipedia is drieledig: die aanvraag is daar, dit beïnvloed die soekenjinalgoritmes (wat beter soekresultate in Afrikaans meebring) en einde ten laaste sal beter en uitgebreide taalgebruik noodwendig lei tot beter taaltegnologie (soos masjienvertalings, speltoetsers, ens.)<br /> ''Ten vierde'': Omrede die leefwêreld van elke taal en sy sprekers (en hul taalvaardigheid en -diversiteit) verskil, sal die bronne en verwysings van elke afsonderlike Wikipedia ook verskil; daarom word nie elke bron ter wêreld ongelukkig gelys nie. Maar Pretorius vind dit ironies hoe die mensdom gou Wikipedia.org kan afkraak oor onakkuraatheid, maar tog te gewillig antwoorde google – antwoorde wat tog uit die lug gegryp word, vernaamlik dié van die Engelse Wikipedia.<br /> ''Ten vyfde'': Pretorius identifiseer die verskillende rolle en funksies waarby vrywilligers op die Afrikaanse Wikipedia betrokke kan raak. Sy bedank in die besonder die 14 administrateurs by die Afrikaanse Wikipedia vir hul onbaatsugtige diens. Die Hebreeuse Wikipedia het 37 sulke vrywilligers en die Katalaanse Wikipedia 21.<br /> ''Laastens'' bespreek sy kortliks die eerskomende werkswinkel (30 Januarie 2020) en die betrokkenheid van die Akademie. 'n Handleiding wat by die Akademie se webwerf beskikbaar sal wees, is in die vooruitsig gestel.<ref>[https://web.archive.org/web/20200126185138if_/http://www.rsg.co.za/forcedownload.asp?fn=20200126%5FTAALDINGE%2Emp3&f=%2Fimages%2Fupload%2Fsound%2Fklanke%2F Radio Sonder Grense, Taaldinge, 26 Januarie, Afrikaanse Wikipedia.]</ref> '''30 Januarie 2020''': Die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] hou 'n werkswinkel waar die uitbreiding van die Afrikaanse Wikipedia bespreek word.<ref>[https://www.facebook.com/events/sa-akademie-vir-wetenskap-en-kuns/werkwinkel-hoe-brei-ons-die-afrikaanse-wikipedia-uit/580193685892025/ SAAWK: Aankondiging op Facebook]</ref><ref>[https://www.akademie.ussdmobile.co.za/Afrikaanse_Wikipedia.pdf Werkwinkel: Hoe brei ons die Afrikaanse Wikipedia uit?]</ref> '''2020''' Peter Dirix, Liesbeth Augustinus en Frank Van Eynde jukstaponeer die ganse Afrikaanse Wikipedia tekskorpus van Julie 2016, toe nog met 40 820 artikels en 13,2 miljoen woorde, met die Taalkommissie se tekskorpus in hul artikel, [https://library.oapen.org/bitstream/handle/20.500.12657/37609/9783110668476.pdf?sequence=1#page=115 IPP in Afrikaans: a corpus-based investigation and a comparison with Dutch and German] rakende die ''infinitivus pro participio''. Hierdie gedeelde taaleienskap is te vinde in Duits, Afrikaans en Nederlands waar mens die ge- kan of soms ''moet'' weglaat: "Ek het Johan 'n roman (ge)sien skryf" of "wat ek wou vra:" (i.p.v. "wat ek wou gevra het:"). Dit is afwesig in die Engels, Fries en Jiddisj. Afrikaans het minder IPP's as in Nederlands, maar wel meer as in die Duits. Pseudo-koördinasies soos byvoorbeeld "sit en lees", "lê en lees", "staan en praat", "loop en dink", "gesit en wag" kom aansienlik minder by die Afrikaanse Wikipedia voor. Ook is IPP's gevind in die Taalkommissie se korpus m.b.t. "kom", "bly", "ophou", "probeer", "durf", "laat" en "leer", wat weer by die Afrikaanse Wikipedia afwesig is. Die rede vir hierdie verskil is heel moontlik toe te skryf aan die Taalkommissie se korpus wat niestandaardvorme opgeneem het. '''September 2020'''ː Die Afrikaanse Wikipedia het die [[Malgassiese Wikipedia]] verbygesteek wat hoeveelheid artikels betref en sodoende, die grootste Afrika-wiki volgens artikels geword, besuide die Sahara. '''November 2020''': Luidens 'n verslag van Greenman verkeer die Afrikaanse Wikipedia, wat Afrikataal en artikeltal betref, in die tweede posisie omrede die Egipties-Arabiese Wikipedia hom verbygesteek het (hoofsaaklik weens botgeskepte artikels). Afrikaans het nog nie 100 000 artikels bereik nie, terwyl die Egipties-Arabies in Junie 2020 alleen 257 000 byna oornag geskep het. Daar is egter slegs 29 aktiewe bydraers en die gehalte van die artikels van laasgenoemde Wikipedia laat veel te wense oor. Die Afrikaanse Wikipedia lyk wel belowend. By die Afrikaanse Wikipedia was daar 50 aktiewe bydraers, waaronder [[Gebruiker:Oesjaar]] en [[Gebruiker:Aliwal2012]] elkeen 1 000 wysigings in Oktober alleen aangebring het. Die Swahili Wikipedia toon ook 50 aktiewe bydraers in dieselfde maand, maar die hardwerkendstes onder hulle is nie moedertaalsprekers nie – dit besorg allerlei moeilikhede vir die groei van hierdie projek.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2734 Greenman. November 2020 African language Wikipedia update]</ref> '''Desember 2020''': Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gee 'n Wikipedia-handleiding uit, ''Die Afrikaanse Wikipedia en hoe om by te dra'', saamgestel deur Gideon Kotzé en Laurette Pretorius. '''22 Desember 2020 tot 15 Januarie 2021''': Vir die derde agtereenvolgende Desember word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met die jaarlikse [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie]], wat 'n maand lank duur. Geskenkbewyse ter waarde van R2000, R1500, R1000 en R500 vir die 1ste, 2de, 3de en 4de plek onderskeidelik is op die spel. Die sommetjie wengeld is deur Wikimedia ZA beslis. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] (1ste), [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] (2de), [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] (3de), [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] (4de) is die wenners van die 2020/2021-kompetisie. Daar was 8 deelnemers.<ref>[[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie/2020|Ontkiemingskompetisie 2020/2021]]</ref> === 2021 === '''16 Januarie 2021, 15:15'''. Op [[Pretoria FM]] voer Elsje van Jaarsveld 'n onderhoud met Deon Steyn, laasgenoemde op 6 deser reeds 12 jaar betrokke by die projek. By die Afrikaanse Wikipedia self het hy min of meer al 128&nbsp;000 wysigings aangebring. Sy grootste wens is dat 100&nbsp;000 artikels teen 15 November op die Afrikaanse Wikipedia bereik word, en meer gebruikers, of proeflesers sal aansluit. Ten tyde van die onderhoud is die artikelstand van die Afrikaanse Wikipedia om en by 95&nbsp;650; tydens die vorige onderhoud 3 jaar tevore was dit 34&nbsp;000; toe Steyn in 2009 aangesluit het was dit ongeveer 17&nbsp;000. Die projek is tans die 71ste grootste Wikipedia uit oor die 300 tale, en, minstens wat inhoud betref, die grootste Wikipedia in 'n Afrikataal. Die doelstelling om 100&nbsp;000 artikels voor 16 November te bereik is bloot 'n nuwe mylpaal voor oë; om in 'n nuwe (medium)groot kategorie ingedeel te word. Dit kan byna digterlik beskou word as die aanbreek van 'n stralende nuwe hoofstuk vir Afrikaanse Wikipedia; of 'n motor wat 100&nbsp;000&nbsp;km agter die blad het. Gewis sal die Afrikaanse Wikipedia egter dan ook 'n nuwe blaadjie moet omslaan wat die organisering betref: want nou is dit 100&nbsp;000+ artikels wat in stand gehou, op datum gebring en voortdurend bygewerk moet word. Die las raak nie minder nie. Van Jaarsveld stel voor die aanbreek van die 100&nbsp;000-kerf moet met 'n reuse partytjie luisterryk gevier word. Steyn sê 'n datum is reeds vasgemaak met die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] vir die 20-jarige viering; die reëlings is reeds uitgeklaar met prof. [[Anne-Marie Beukes]]. Daar sal op hierdie dag kennis en ondervinding uitgeruil word, asook potensiële nuwe gebruikers gewerf word. Die Afrikaanse Wikipedia self word 20 jaar oud op die 16de November 2021; al is die Afrikaanse Wikipedia die dertiende oudste weergawe, het ander jongeres hom verbygesteek – en dit bloot weens die tekort aan mannekrag. In Europa is veral die studente baie meer betrokke en rekenaarbedrewe; Suid-Afrika het nog 'n agterstand hiermee en die leeslus (vir die opdoen van agtergrondkennis om te kan bydra) is ook maar nie altyd daar nie. Afgesien van 'n bydrae tot die samelewing en naastediens, is daar steeds 'n geweldige tekort aan gedrukte vakliteratuur in Afrikaans (met, in ag genome, dat die digitale medium veral op die huidige oomblik sake vergemaklik), is die antwoord op die vraag waarom dit belangrik is om tot die Afrikaanse Wikipedia by te dra. Die Afrikaanse gedrukte bronne is trouens al so uitgeput dat daar toenemend na Engelstalige bronne gegryp word. Nuwelinge wat wil aansluit word gevra om as gebruikers te registreer; dit vergemaklik kommunikasie waar 'n gewone IP-adres nie kan nie. Daarmee klaar, kan die individu oor enige onderwerp skryf. Hulp kan verleen word op die betrokke artikel se besprekingsblad, die Geselshoekie en op die Facebookblad ([https://www.facebook.com/groups/231160206984566/ Afrikaanse Wikipedia]). Daar is veral 'n tekort aan vakkundige proeflesers (spesiale vermelding word gemaak van 'n [[Gebruiker:Burgert Behr|“goeie gebruiker wat eksjoernalis is; 'n pensioenaris”]] as voorbeeld); soms moet die hulp van die [[Taalkommissie]] ingeroep word. Op die vraag of [[Jimmy Wales]] munt geslaan het uit Wikipedia, sê Steyn die stigtings self samel heel goed geld van donateurs in om ander projekte te befonds. Wikipedia op sigself is egter maar een been van die Wikimedia-stigting; daar is hoeveel ander susterprojekte ([[Wikispecies]], [[Wikidata]], [[Wikitravel]], e.a.) asook die duur reserwe-apparatuur wat op hierdie geldjies teer. Ná afloop van 'n vorige onderhoud, volg Van Jaarsveld op, en verneem graag na die welstand van die Duitser [[Gebruiker:SpesBona|Sören Pfauder]], en of hy nog gereeld bydra, veral omdat hy, net soos die res van die Afrikaanse radioluisteraars, 'n gewone werksdag tussen 8 tot 5 het met al sy uitdagings. En te midde hiervan het hy hom geen moeite ontsien om sy tyd aan die projek af te staan nie. Ja, is die antwoord, Pfauder gaan steeds sy gang gedurende die week en doen steeds getrou die voorbladvoorbereiding elke Sondagaand, na gelang van sy beskikbare tyd, en dit wissel maar. Wat die bladtrekke betref: van die artikels wat die meeste besoek is in Desember is [[Geloftedag]], [[Die Gelofte]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. Opvallend het die (covid-19-verwante) afsterwe van [[Elsa Joubert]] 'n skielike toename in lesers van haar artikel teweeggebring (400 bladtrekke oornag). Covid-19, en die skielike inperking op die vryheid van beweging, asook die sluiting van skole (en ander staatsinstellings), het ook sy deeltjie bygedra om die bladtrekke van skoolverwante artikels in veral April/Mei-maand 2020 te verhoog. Artikels uniek aan die Afrikaanse Wikipedia (met inbegrip die uitvoerige artikel oor Elsa Joubert met inligting wat in ander Wikipedias geheel en al ontbreek), sluit onder meer selfs [[Protea|Proteaspesies]] in, wat maar toegeskryf kan word aan die Suid-Afrikaanse milieu, met wetenskaplike inligting wat bygewerk word om aan die behoeftes van sowel onderwysers as leerlinge te voorsien. Op die vraag of mens statistiek kan bekom rakende mense in ander lande wat die Afrikaanse Wikipedia besigtig, verwys Steyn na [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal|map|last-month|(access)~desktop*mobile-app*mobile-web|monthly hierdie blad] '''18 Januarie 2021''': Ter viering van Wikipedia se 20ste verjaarsdag neem [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] die Suid-Afrikaanse Wikipedias in oënskou (buiten Engels). Die Afrikaanse Wikipedia staan eerste, met 95&nbsp;700 artikels, 210 aktiewe bydraers die afgelope 30 dae (wat vandaalbestryders uit ander lande insluit), 40 bydraers wat ten minste 5 wysigings die afgelope maand aangebring het, 18 administrateurs, en 33&nbsp;040&nbsp;587 woorde. Die dieptepunt wat toegeken word, betreffende die voortdurende uitbou en wysigings teenoor die hoeveelheid bladsye wat reeds bestaan, is 46, vergeleke met Engels se 1&nbsp;045 (die hoogste trouens wêreldwyd), Frans se 240, Chinees se 201, Duits se 93 en Nederlands se 16. Die volgende top tien bydraers het almal meer as 150 wysigings oor 'n maandtydperk aangebring (in dalende volgorde): [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], [[Gebruiker:K175|K175]], [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]], [[Gebruiker:Charlielv55|Charliev55]], [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] en [[Gebruiker:Odriskelmac11|Odriskelmac11]]. Greenman is oor die algemeen tevrede met die stand van sake en het volle vertroue dat die 100&nbsp;000-kerf bereik sal word. Die ander Afrikatale se grootste hindernis is, net soos die Afrikaanse Wikipedia, die uitbou van uitvoerige lang artikels, met die uitsondering van die [[Tsonga Wikipedia]] waar die een enkele bydraer [[Gebruiker:Thuvack|Thuvack]] gehalte bo hoeveelheid verkies. Sy ywer word ook beloon met die diepte van die 703 artikels wat die hoogte inskiet: op 178.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2826 Greenman: South African language Wikipedias 20th birthday review, January, 18, 2021]</ref> Die leser word in dieselfde asem egter ook daaraan herinner dat 'n klein Wikipedia, wat gebuk gaan onder vandalisme, baie aktiwiteit toon, al is dit nie noodwendig opbouend nie. 'n Ander maatstaf wat gebruik kan word is die gemiddelde hoeveel woorde per artikel te bereken (wat ook probleme van sy eie besorg, veral as 'n vergelyking tussen oorwegend analitiese en oorwegend sintetiese tale getref word, of omskrywende taal pleks van bondige pront woorde gebruik word): : Tswana – 405 (woorde per artikel) : Afrikaans – 345 : Xhosa – 208 : Tsonga – 220 : Swati – 127 : Sotho – 127 : Venda – 93 : Zoeloe – 53 : Noord-Sotho – 32 '''18 Januarie 2021, 07:45''': Op die program ''Monitor'' ([[Radio Sonder Grense]]), tree die nuusanker Gustav Greyling in gesprek met Deon Steyn, verkose Direkteur van Wikimedia ZA, met die aanbreek van Wikipedia (met 317 tale) se 20ste bestaanjaar die afgelope naweek. Die vrae handel rondom die ontstaan, die groei, die neutraliteit, die besoekstatistiek van die afgelope jaar, asook die mylpale van die Afrikaanse Wikipedia. By laasgenoemde word die 100&nbsp;000-kerf weer herhaal, asook die doelwit om op meer plaaslike onderwerpe te fokus, om 'n meer lokale kleurtjie te gee, sodat die Afrikaanse Wikipedia nie bloot in 'n slaafse naprater van Europa sal ontaard nie, maar sal groei tot 'n selfstandige Wikipedia in eie reg. Die Afrikaanse Wikipedia het kort voor die onderhoud 95&nbsp;703 artikels bereik. Wat die handhawing van akkuraatheid betref, is die 18 administrateurs as hekwagters gelukkig daar om 'n ogie te hou oor die wysigings. Hul selfopgelegde [[Sisufos]]taak is om te sorg dat die bronne geldig is, en dat daar geen politiek, bemarking of eensydigheid by betrokke is wat die waarheid kan vertroebel nie. Artikels wat deur vandale geteiken word, draai gewoonlik om die ou twispunt dwarsdeur die eeue heen – die [[Midde-Ooste]] in die besonder. Sulke blaaie kan beskerming geniet sodra die nood begin druk. Algaande leer mens 'n muishond aan sy reuk ken: 'n anonieme IP-adres voorspel dikwels moeilikheid. Die ywerige en ernstige gebruiker sal tipies registreer, 'n gebruikersblad skep en meer oor homself uitwei, om hulp vra en betrokke raak. Die meeste bydraers is vernaamlik Suid-Afrikaners; een gebruiker bevind hom in Engeland, twee in Duitsland en een of twee in die VSA. Die probleem is ook nie soseer om afgetrede mense te werf nie; dit is eerder 'n gesukkel om die jongmense betrokke te kry. Daar is altyd nuwe gebruikers en proeflesers nodig gegewe die geweldige werksomvang. Belangstellendes kan die Facebookgroep kontak. '''10 September 2021''': Op die middagnuusprogram, ''Spektrum'', [[Radio Sonder Grense]], word die onderhoud tussen Marlinée Fouché en Deon Steyn uitgesaai, ter viering van die 100 000ste artikel. Die sukses is deels toe te skryf aan die Wikipediane se verbintenis daartoe en toewyding om altesaam 15 artikels per dag te skep, verkieslik met 'n Suid-Afrikaansheid. Die rol van die burokrate en administrateurs word net vlugtig weer aan die leke verduidelik. Ook die wenslikheid van registrasie word aangeroer. Die Afrikaanse Wikipediane wat 'n geruime tyd al bydra word oor die algemeen as 'n hegte gemeenskap beskou; elkeen het sy eie spesialiteit. Tot dusver is daar geen ander Afrikaanse digitale ensiklopedieplatform wat 'n verskeidenheid onderwerpe aanraak nie, en vakliteratuur (in boekvorm) is vir die publiek oor die algemeen byna onbekostigbaar en lomp ('n skoolkind kan gemakliker inligting op sy selfoon bekom en "ronddra"). Maar, deur die kennis te verwerk en die bronne te lys, kan daar altyd iemand wees wat die feite gaan naspoor. Skoolverwante onderwerpe (sedert die Covid-inperkingstydperk) kry die meeste aftrek. Steyn bedank ook die ondersteuning en goedgesindheid van die Afrikaanse Akademie, in die verkryging van die nodige vakterminologie om die artikels te skryf. '''13 September 2021, 11:29-11:34'''. Omroepster Susan Botha gesels op Pretoria FM met Deon Steyn, direkteur van die WikimediaZA Stigting, ook oor die 100&nbsp;000-kerf wat bereik is voor die 20ste verjaarsdag wat op 16 November 2021 gevier sal word. Die Afrikaanse Wikipedia is 71ste op die ranglys van die Wikipedias wat grootte aanbetref, uit 353 tale. Dit vergelyk goed, sou mens in ag neem dat Afrikaans die 140ste grootste taal uit die 7&nbsp;000 tale dwarsoor die wêreld is. Van die inhoud wat die besoekers kan verwag is "iets vir almal". Hy beskou veral die [[Sterrekunde|sterrekundeportaal]] as wêreldklas en op datum. Meer as 1&nbsp;300 [[Vis|visartikels]] is beskikbaar, meer as 3&nbsp;000 fynbosspesies, meer as 700 boomspesies, en die artikels van die Suid-Afrikaanse Vloot vorder fluks. Die [[Wiskunde|Wiskundeportaal]] kort wel aandag sodat leerlinge, onderwysers en ouers die artikels bruikbaar genoeg kan vind. Op die vraag hoe iemand betrokke kan raak is die registrasie en IP-adresopsie beskikbaar, hoewel laasgenoemde nie daarin slaag om die gebruiker by die gemeenskap in te skakel nie. 'n Artikel wat veral moeite geverg het om te vertaal is die [[Manhattan-projek]] – die hulp van die Taalkommissie moes telkens ingeroep word vir die kernfisikabegrippe. '''14 November 2021.''' 'n Berig verskyn in die Afrikaanse Sondagkoerant, ''Rapport'', wat melding maak van die Afrikaanse Wikipedia se 20ste verjaarsdag wat die Dinsdag, 16 November, in Pretoria luisterryk gevier word. Teen saktyd was dit die grootste Afrikataal en die 71ste grootste van altesaam 323 tale op die digitale ensiklopedie, met 16 administrateurs en 4 burokrate. 5,5 miljoen bladlese in Juniemaand 2020 het sy hoogtepunt in Februarie 2021 bereik – 10,9 miljoen. Die onderwerpe is wyd uiteenlopend: die ruimte, geologie, die Suid-Afrikaanse susterskerke, [[Vegvliegtuig|vegvliegtuie]], politieke figure, skrywers, kunstenaars, [[Stoomlokomotief|stoomlokomotiewe]], noem maar op. [[Maryana Iskander]], hoofuitvoerende beampte van Wikimedia, het aan die koerant gesê: "Hul werk is 'n voorbeeld daarvan dat Wikipedia meer as net 'n webtuiste is: Dit is ook mense wat aan mekaar verbind is deur hul passie vir kennis." Saam met die sjampanjeproppe wat klap, volg die hoofpyn. Vergrysing is maar een kopseer – die meeste bydraers van hierdie Gideonsbende is "minstens 30 jaar oud", met weinig jonger bydraers met geesdrif wat aansluit en handjie bysit. Die druk op Afrikaans as onderrigtaal knel die aantal nuwe tegniese boeke en tegniese handboeke in Afrikaans wat as bron moet dien – die meeste Afrikaanse werke is reeds uitgeput of te verouderd vir gebruik (of eenvoudig onbekombaar). Sonder ironie word daar juis nou meer vertalings uit die Engelse Wikipedia gedoen. Die Afrikaanse Wikipedia het geen groot begroting nie, en elkeen moet op eie houtjie oor die weg kom – sonder 'n sent van die Suid-Afrikaanse regering. Die betrokkenheid van die bruin gemeenskap by die projek kan beter wees. Masjienvertalings en vandalisme duik kort-kort op en word hand en tand beveg.<ref>Jansen, J. 2021. Afrikaans is groot op Wikipedia. ''Rapport'', 14 November:12.</ref> '''22 November 2021'''. Marlinée Fouché, [[RSG]] nuusjoernalis lewer ‘n inset op ''Monitor'' oor die mag van Afrikaans in die digitale ruimte deur daarop te wys dat Afrikaans een van slegs 5 moderne tale is, wat so gevorderd is dat dit sedert die begin van die twintigste eeu tot volwaardige akademiese taal gevorder het. Daar word boonop heelwat vordering gemaak in die gebruik daarvan in die digitale ruimte, soos soekenjins en die digitale ensiklopedie, [[Wikipedia]]. Tydens die twintigste verjaarsdagviering van dié Afrikaanse Wikipedia is die klem geplaas op die mag van die aanlyn Afrikaanse gemeenskap vir die bevordering van dié taal in die oordrag van [[kennis]]. Marlinée Fouché berig diegene wat reeds skouer aan die wiel sit, se geesdrif ken geen perke nie. Deon Steyn (Oesjaar) het gesê dat die Afrikaanse Wikipedia beskryf kan word as een van die grootse voortdurende Afrikaanse gemeenskapsprojekte. Emeritus professor Laurette Pretorius stel dat ‘n platform soos Wikipedia ‘n bydra lewer tot die voortbestaan van Afrikaans, gebaseer op die aantal moedertaal en ander sprekers, die ouderdom van dié sprekers en taaltegnologie sowel as taalhulpbronne beskikbaar. Laastens kan jy die taal in enige domein, plek en vakgebied gebruik. Vir jong sprekers is die digitale milieu veral goed, maar die vraag bestaan of jong mense dit in Afrikaans wil doen. Die vloeibaarheid van Wikipedia maak dit ideaal om die taal uit te bou. Volgens prof Pretorius kan ‘n Wikipedia-bydraer soms ‘n term in ‘n artikel plaas wat dan weer deur ander gebruikers verander kan word indien nodig. Elke mens kan bydra en elke mens kan redigeer. Pretorius beskou Wikipedia as ‘n toenemend noodsaaklike liefdestaak. Die feit dat ons in die digitale wêreld ingedwing is, en met die [[Covid-19-pandemie in Suid-Afrika|pandemie]] het mense tot die besef gekom dat daar soveel geleenthede is, soveel goed om te doen en soveel probleme wat opgelos kan word. Marlinée Fouché vra wie is die skrywer wat op die stadium hierdie liefdestaak aanpak. Rooiratel, Oesjaar en Sobaka stel hulself voor. Hierdie skrywers is tussen dertig en sestig jaar oud. Rooiratel verwys na ‘n gunsteling kleur en dier, Oesjaar na [[whisky]] wat altyd ‘n goeie oesjaar het, in teenstelling met wyn, en Sobaka (Russies vir hond) na ‘n voorheen ietwat obsessiewe belangstelling in die [[USSR]] en [[Rusland]]. Hy het dié naam vir ‘n hond gegee net voor hy sy Wikipedia gebruikersnaam geskep het. Rooiratel stel dit dat ‘n persoon nie noodwendig ‘n kenner op ‘n onderwerp hoef te wees om ‘n artikel daaroor te skryf nie. ‘n Persoon kan gebruik maak van bronne en verwysings van ander mense, wat die kenners is. Jou taak as Wikipedia-skrywer is om dit bymekaar te sit. Onderwerpe waaroor Rooiratel skryf is uiteenlopend. Hy verwys na die interessante verhaal van [[Rosamund Everard-Steenkamp]], een van die eerste vroulike vlieëniers in Suid-Afrika, wat ook die eerste vrou ter wêreld was wat 'n [[straalvliegtuig]] gevlieg het. Hierdie artikel bly uniek aan die Afrikaanse Wikipedia. Sobaka verwys na die uitdagings om tegniese terme in Afrikaans op te spoor tydens die vertaal van artikels na Afrikaans. Hy noem byvoorbeeld dat hy tydens die vertaling van die [[Wright-broers]] artikel, ‘n [[lugvaart]]-termelys wat ‘n individu goedgunstiglik op die internet geplaas het, as van groot waarde gevind het. Op die vraag hoekom iemand soveel tyd sou spandeer om sonder betaling artikels op Wikipedia te skep, het Sobaka grappenderwys genoem dat dit weens die verslawende aard daarvan is. Hy stel dat dit in wese ‘n interne motivering is wat dit op die ou einde moontlik maak. Oesjaar bevestig hy is ook verslaaf aan Wikipedia. Dit gee hom die geleentheid om sy brein te gebruik en terselfde tyd kennis op te doen. Volgens Rooiratel sal iemand wat nie self op Wikipedia werk nie, nie maklik verstaan waarom iemand so baie vrye tyd daaraan spandeer nie. Rooiratel bevestig dat enigiemand ‘n bydrae kan lewer tot Wikipedia. Daar sal altyd iemand wees wat die antwoord ken en/of leiding kan verskaf waar nodig.<ref> Die Mag Van Afrikaans in die Digitale Ruimte, Monitor, 22 November 2021. https://omny.fm/shows/monitor/s-word-afrikaans-in-die-digitale-ruimte-uitgebre-1#description</ref> === 2022 === '''14 Augustus 2022'''. Ian Gilfillan (ook bekend as [[Gebruiker:Greenman|Greenman]]), gee 'n kort oorsig van die algemene stand van die Suid-Afrikaanse Wikipedias. Die Afrikaanse Wikipedia het die 100&nbsp;000-mylpaal bereik en toon steeds ononderbroke vooruitgang. Die getal bydraers floreer, die talryke administrateurs is moedertaalsprekers. Voorts is goeie bande met die Afrikaanse media gesmee om nie uit die kollig te verdwyn nie.<ref>[http://www.greenman.co.za/blog/?p=2872&fbclid=IwAR2lKn8OFs7_GOEvMz3zLtfLT3xVK_rbGheEm2fB_ISbSxrBlYtjd2SC9TY Greenman.co.za: South African language Wikipedias – Wikimania 2022 update]</ref> '''18 Augustus 2022, 20:28 tot 20:34'''. Deon Steyn, direkteur van die Wikimedia Stigting, het weer die gehoorstuk in die hand wanneer Susan Botha van Pretoria FM hom tydens ''Rondomtalie'' 'n paar vragies stel. Die Afrikaanse Wikipedia het reeds 104&nbsp;000 artikels bereik en uit 328 Wikipedias is die Afrikaanse Wikipedia nou in die 69ste plek. Die bladtrekke is so 1 miljoen per maand. Volgens Steyn kom die eer waarskynlik Covid-19 toe: die onderwysers het met hul hande in die hare gesit, die pad van die minste weerstand gevolg en die leerlinge allerlei take met behulp van die internet laat doen; sodoende is die Afrikaanse Wikipedia vir die eerste keer in hul midde ontdek. Die meeste bydraers is al 'n dekade of langer betrokke, en hul beroepe en belangstellings is van uiteenlopende aard. Nuwelinge wat wil bydra kan registreer, maar indien hul so effe afgeskrik voel deur die nuwe en onbekende omgewing, kan hul gaan aanklop by die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] (met spesiale dank aan prof. Anne-Marie Beukes). Vir hierdie opleiding kan die instituut geskakel word by 086-133-3786. Ook gaan borde uitgehang word wat die SAAWK aandui as die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia, ten einde die organisasie (die Afrikaanse Wikipedia) vir die breë publiek sigbaar te maak. Wat die kriteria vir bydraers aanbetref moet diegene onthou dat die styl koud, onpartydig, feitelik, emosieloos en betreklik droog en humorloos is, soos 'n ensiklopedie betaam. Die probleem word op sy naam genoem, en basta: indien die nuweling hom of haar nie hiermee kan vereenselwig nie, is hul roeping eerder om storieboeke te skryf. Die toekoms van Wikipedia lyk besonder blink, sê Steyn: hoe swaarder die monolitiese politiek teen Afrikaans begin draai, des te meer sal bydraers toestroom om te red wat daar nog te redde is vir die nageslag. [[Lêer:BordWikipedia16November2022.jpg|links|duimnael|Naambord by die SAAWK]] '''16 November 2022'''. ‘n Funksie om die Afrikaanse Wikipedia se 21ste verjaarsdag te vier word aangebied by die kantore van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns in Pretoria. Die Akademie het ook tydens die funksie amptelik die fisiese tuiste van die Afrikaanse Wikipedia geword toe Prof Anne-Marie Beukes, uitvoerende hoof van die Akademie en Deon Steyn, direkteur van die Afrikaanse Wikipedia ‘n naambord onthul het wat lees ‘’Die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns is die trotse tuiste van die Afrikaanse Wikipedia’’. [[Lêer:Gebruikers 21 Jaar 2022 16 Nov 2022.jpg|duimnael]] Deon Steyn bring hulde aan al die gebruikers wat bygedra het om die 105 580 artikels soos op 16 November 2022, reeds op die Afrikaanse Wikipedia geplaas is. Hy stel ‘n ambisieuse doelwit van 1 miljoen artikels teen 2026. Steyn wys ook daarop dat die drie aktiefste bydraers ouer as 60 is, wat weereens die erns van die werwing van jong bydraers onderstreep. In terme van die pad vorentoe word onder andere opleiding, besoek aan skole, skakeling met die Afrikaanse Departemente aan universiteite, media verhoudings en spesiale projekte soos skryfkompetisies voorgestel. === 2023 === '''27 April 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia, in samewerking met [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]], het ’n werkwinkel aangebied in [[Windhoek]]. Daar was dertien verteenwoordigers van, onder andere die Namibiese Departement van Kuns en Toerisme, die [[Universiteit van Namibië]] en die ATKB. Deon Steyn, Direkteur Afrikaans van WikimediaZA, het die werkswinkel aangebied. Deon het gefokus op die [[geskiedenis van Wikipedia]] en veral op die Afrikaanse Wikipedia. Daar is ook besluit dat die werkswinkel ’n jaarlikse instelling gaan word en dat ’n Afrikaanse Wikipedia-naambord by die kultuurmuseum aangebring gaan word. '''19 Julie 2023'''. In ‘n artikel “''Biggest South African language Wikipedias and their editors''” deur Hanno Labuschagne gepubliseer op ''MyBroadband'' verklaar Douglas Scott, direkteur van Wikimedia ZA dat: “Behalwe Engels, is Afrikaans verreweg die grootste Suid-Afrikaanse Wikipedia taal – beide in terme van aantal artikels en grootte van hul vrywilligersgemeenskap.” "Afrikaanse Wikipedia het 'n stadium van vinnige groei in die aantal nuwe Wikipedia-artikels wat elke dag geskep word en 'n lesertaltoename van 15% in die afgelope jaar betree." In die geheel beklee Afrikaans die 70ste plek uit 322 wêreldtale waarin Wikipedia-artikels geskryf is. Deon Steyn, inwoner van [[Krugersdorp]], het meer as 10% van alle Afrikaanse inskrywings op Wikipedia bygedra, het Scott aan ''MyBroadband'' gesê. Die voormalige [[Telkom]]-werknemer het homself onlangs in 'n onderhoud met die Afrikaanse aanlyn publikasie [[Netwerk24]] as 'n "oupa" van Wikipedia beskryf. In die afgelope 14 jaar het hy meer as 12 565 Afrikaanse artikels geskryf en 208 000 regstellings onder die gebruikersnaam “Oesjaar” aangebring. Volgens Wikimedia ZA-lid Ian Gilfillan was die top Afrikaanse Wikipedia artikel skeppers in 2022, Oesjaar met 2 156, Aliwal2012 met 1 828, Burger Behr met 622 en Rooiratel met 612.<ref>Labuschagne, Hanno, 19 Julie 2023, ''Biggest South African language Wikipedias and their editors''. https://mybroadband.co.za/news/internet/500319-biggest-wikipedia-south-african-languages-and-editors.html </ref> [[Lêer:Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia.jpg|duimnael|Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia]] '''16 November 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia het hul 22ste verjaarsdag by die Akademiekantoor gevier. By hierdie geleentheid is 'n nuwe ondersteuningsgroep, Die Beyweraars vir die Afrikaanse Wikipedia gestig. Hierdie groep se hoofdoel is om ondersteuning te gee om toe te sien dat die somtotaal van mensekennis op 'n vrye Afrikaanse digitale ensiklopedie beskikbaar sal wees as nalatenskap vir Afrikaanssprekendes nou en in die toekoms. Die stigterslede van Die Beyweraars is deur Deon Steyn, die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia en prof [[Anne-Marie Beukes]] bekend gestel: [[Afrikaanse Taalraad]], Die [[Taalkommissie]], [[Pretoria FM]]; [[FEDSAS]]; [[Afrikaans.com]], [[Naledi Uitgewers|Naledi]], [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum|NALN]], [[Protea Boekhuis]], [[Voortrekkermonument]], [[Die Erfenisstigting]], [[FAK]], [[Genootskap vir die Handhawing van Afrikaans]] en [[Nuuseum]]. Die stigterslede het by die funksie hul onderneming om 'n Beyweraar te wees bekragtig deur hul stigterlidsertifikate te onderteken. Die Afrikaanse Wikipedia het ook erelidmaatskap van die Beyweraars toegeken aan prof Laurette Pretorius vir haar uitsonderlike bydrae tot die bewusmaking van en die beywering vir die groei van die Afrikaanse Wikipedia. Voorts het Deon Steyn by die geleentheid die pryse vir die eerste, tweede en derde plek wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskool Skryfkompetisie 2023 toegeken. Dit is die eerste jaar wat hierdie kompetisie aangebied is om jong mense bewus te maak van en geleentheid te gee om artikels op die vrye aanlyn ensiklopedie in Afrikaans te skryf. *Eerste plek: Vicky-Lee Puchert, Xiaomei Smit, Caroline du Preez, Sharminique Breytenbach, Anke Cornelius en Chanelle Liebenberg (Graad 11-span van Hoërskool Die Anker) *Tweede plek: Hendré Strauss en Daniel Strydom (Graad 8- span van die CVO Skool Pretoria) *Derde plek: Marlizelle Burger (Sonneveld Akademie) Die wen artikels was eerste [[voedingsfeite-etiket]], tweede [[Verskroeideaardebeleid]] en derde [[Joseph Patrick Kennedy]]. '''Julie tot Desember 2023'''. Die Afrikaanse Wikipedia stel die eerste taalpraktisynintern aan, wat die Afrikaanse Wikipedia administratief en taalkundig gerugsteun het. Die posisie is beklee deur Ankia Pepler, ‘n meestersgraadstudent aan die Universiteit van Pretoria in die Afrikaanse Taalkunde. Sy het onder die gebruikersnaam [[Gebruiker:Taalfoendi|Taalfoendi]] gehelp met veral taalnavrae en het ook die administrasie vir die eerste skoleskryfkompetisie hanteer. Ankia het voorts die praktiese samewerking tussen die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns en die Afrikaanse Wikipedia gedurende haar dienstydperk versterk. === 2024 === '''15 Desember 2023 tot 15 Januarie 2024''': Vir die vyfde agtereenvolgende keer word die jaar oudergewoonte afgesluit en die nuwe tegemoet geloop met 'n [[Wikipedia:Ontkiemingskompetisie 2023|Ontkiemingskompetisie]]. Die wenners van die kompetisie was Sobaka (1ste), Lefcentreright (2de), Jcwf (3de) en Aliwal2012 (4de). Daar was 6 deelnemers en 200 artikels is ontkiem. Dit kom neer op meer as ‘n allemintige een miljoen grepe wat tydens die kompetisie bygevoeg is tot die Afrikaanse Wikipedia. '''23 Januarie 2024''': [[Overvaal Stereo]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op die Waarheid Radio gedoen. '''28 Februarie 2024''': In ‘n onderhoud met [[Wannie Carstens]] oor Afrikaans in Namibië en in Suid-Afrika vra Menán van Heerden oor Afrikaans as onderrigtaal en die vraagstuk rondom Afrikaans se uitsterf – jou gevoel oor Afrikaans in Suid-Afrika in 2024? <blockquote>Menán, ek hou my hart vas. Die druk via die omstrede Bela-wetgewing, die jongste gerugte oor die afskaal van Afrikaans by die [[SABC]], die absolute gebrek aan politieke wil om meertaligheid in ons veeltalige land normaal te maak, is van die tekens wat ’n mens nie durf ignoreer nie. Kort-kort is daar die een of ander negatiewe beriggewing oor Afrikaans. Maar aan die ander kant is daar weer wonderlike dinge wat in Afrikaans gebeur, soos die talle nuwe Afrikaanse rolprente wat verskyn, ’n lewendige Afrikaanse leeskultuur (wel van populêre literatuur en nie noodwendig sware letterkunde nie), talle Afrikaanse gemeenskapsradio’s, [[KKNK|Afrikaanse kunstefeeste]], Afrikaanse organisasies wat steeds hulle bes doen om Afrikaans se belange te bevorder, die Afrikaanse Wikipedia wat danksy die werk van [[gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] en sy medewerkers so mooi groei, die [[WAT]] se dele wat nog gereeld verskyn (soos T in 2023, en daar word reeds hard aan U gewerk), Afrikaanssprekendes se deelname aan gemeenskapsprojekte om van die land ’n beter plek te maak (met mense soos Barend le Grange wat soveel regrukprojekte inisieer, André van Pletzen van Kroonstad, Giel Bekker van Senekal, en talle ander), dan skep ek weer moed.” <ref> Menán van Heerden en Wannie Carstens, onderhoud op 28 Februarie 2024. Afrikaans in Namibië, Afrikaans in Suid-Afrika. https://www.litnet.co.za/afrikaans-in-namibie-afrikaans-in-suid-afrika/ Besoek op 29 Februarie 2024.</ref></blockquote> '''18 April 2024''' ː [[Netwerk (Namibië)|Netwerk Namibië]] het as 'n amptelike Beyweraar vir die Afrikaanse Wikipedia aangesluit.<ref>Facebook, Afrikaanse Wikipedia, https://www.facebook.com/groups/231160206984566 besoek 20 April 2024.</ref> '''6 Junie 2024''' ː [[gebruiker:Sobaka|Sobaka]] lewer ‘n Afrikaanse Wikipedia bewusmakingvoorligting tydens ‘n [[Suid-Afrikaanse Onderwysersunie]] (SAOU) werkswinkel in Pretoria. '''30 Junie 2024''': ''[[Rapport]]'' se leefstylbylaag, ''Beleef'', publiseer ‘n artikel “Wikipediane in murg en been” deur Ernusta Maralack wat stel dat die "Afrikaanse Wikipedia, ’n gratis-inhoud-ensiklopedie nes sy Engelse boetie, ’n magdom kennis bied waarby veral Afrikaanse leerlinge kan baat”. Die artikel belig die tweede skoleskryfkompetisie vir hoërskoolleerlinge. Die doel van die kompetisie is om leerlinge aan te moedig om “Wikipediane” te word en dat hulle vir die Afrikaanse Wikipedia sal begin skryf. Die kompetisie begin op 9 Julie en die wenner word op 14 November aangewys. Die artikel wys op die dilemma wat ouers en leerders in die gesig staar om skooltake te voltooi. Hoewel alles op die internet-soekenjin Google opspoorbaar is, is die inligting in Engels en moet die taalgrens ook eers oorbrug word. Om inligting in jou moedertaal te verkry sal dus altyd die eerste prys wees, en die Afrikaanse weergawe van Wikipedia vul juis hierdie belangrike leemte. In die artikel deel twee Wikipediane dr Rianne van Vuuren en dr Friedel Wolf hulle sienings en ervarings oor die waarde van die Afrikaanse Wikipedia. '''17 Julie 2024''' ː [[Radio Overberg]] voer 'n onderhoud met [[gebruiker:Oesjaar]]. Dit is die eerste gesprek in weeklikse insette oor Wikipedia op die stasie. Weeklikse radio-insette oor die Afrikaanse Wikipedia word ook op [[Overvaal Stereo]] en die Waarheid Radio gedoen. '''14 November 2024''': Die Afrikaanse Wikipedia se 23ste verjaardagviering is by [[Akademia]] se Leribakampus in [[Centurion]] aangebied. Die wenners van die Afrikaanse Wikipedia Hoërskoolskryfkompetisie 2024 is ook tydens die funksie vereer. Die Hoërskoolskryfkompetisie vir 2024 het 49 registrasies ontvang (amper dubbeld die hoeveelheid registrasies as in 2023), nege spaninskrywings en 'n groottotaal van 69 leerders landswyd wat deelgeneem het. Die nasionale reikwydte is vergroot van 10 skole in 2023 na 21 skole in onderskeidelik Gauteng, Mpumalanga, die Vrystaat en die Wes-Kaap. Daar was 'n duidelike verhoging in die gehalte van die inskrywings, veral te bespeur aan die terugvoer wat ons van die beoordelaars ontvang het. Die drie wenners van die kompetisie is Donderdagoggend 14 November 2024 op [[Pretoria FM]] aangekondig. Die wenners was: * Eerste plek: Michelle de Beer, Graad 9-leerling van Hoër Volkskool Heidelberg - wenartikel oor [[James Christopher Harrison]]. * Tweede plek: Zelke van Zyl, Graad 11-leerling van Hoërskool Witteberg in Bethlehem - artikel oor [[Die Slag van Biddulphsberg]]. * Derde plek: Abigail de Beer, Graad 10-leerling van Hoërskool Middelburg - artikel oor [[Donker suurstof]]. === 2025 === '''April 2025''' :[[Stefaans Coetzee]] skryf in ''[[Taalgenoot]]'' (Herfs 2025) in die artikel “Toeps wat die taal praat” dat die Afrikaanse Wikipedia ’n belangrike digitale kennisbron geword het. Volgens Deon Steyn, van die Afrikaanse Wikipedia, ontvang die webwerf meer as 1,5 miljoen besoeke per maand en het dit reeds meer as ’n halfmiljoen besoeke uit die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gehad. Die Afrikaanse Wikipedia, wat in 2001 gestig is, bevat meer as 120 000 artikels en word toenemend deur leerders en studente as bron gebruik. Die grootste uitdaging bly egter die beperkte aantal vrywilligers wat die inhoud moet uitbrei, terwyl die behoefte aan moderne digitale Afrikaanse kennisbronne steeds groei.<ref> Stefaans Coetzee, Herf 2025. “Toeps wat Die Taal Praat.” [[Taalgenoot]] https://indd.adobe.com/view/54facf7d-d2cf-4713-bd16-b7f0145064c9 Besoek 16 Maart 2026.</ref> === 2026 === [[Lêer:WikipediaKarstensenvanPamel2026A.jpg|duimnael|Geert van Pamel (links) van Wikimedia België ontmoet prof Wannie Carstens (regs) in Gent, België.]] '''1 Maart 2026''': Professor [[Wannie Carstens]], ‘n prominente Afrikaanse taalkundige, praat oor die stand van Afrikaans in op die [[RSG]] program [[Taaldinge]]. Hy noem onder andere die rol van die Afrikaanse Wikipedia in die uitbou van die taal op digitale vlak. Tydens sy gesprek met Deon Steyn word hy op hoogte gehou van nuwe Afrikaanse inskrywings en hoe besoekersgetalle toeneem. Die feit dat Afrikaans ‘n Wikipedia het, maak dit ‘n besondere taal aangesien baie tale dit nie het nie. Dit is ook die grootste Wikipedia in ‘n Afrikataal. [[Lêer:Wikimania Discott 24 July 2026 A.jpeg|duimnael|Discott aanbieding tydens Wikimania 2026 in Parys.]] '''5 Maart 2026''': Prof Wannie Carstens het ‘n welwillendheidsontmoeting in [[Gent]], [[België]] gehad met Geert van Pamel van Wikimedia België. Tydens die ontmoeting is ooreengekom om ‘n toekomstige byeenkoms met beide die Belgiese en Nederlandse Wikimedia’s te reël. '''1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026''': Die [[Wikipedia:Skryfwedstryd 2026|Afrikaanse Wikipedia se skryfwedstryd]] het plaasgevind. Op die spel was Amazon-geskenkbewyse ter waarde van R5 000 (1ste prys), R4 000 (2de prys) en R3 000 (3de prys) afsonderlik. Te midde van die hoë belangstelling<ref>[https://pageviews.wmcloud.org/?project=af.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&start=2026-05-01&end=2026-05-31&pages=Wikipedia:Skryfwedstryd_2026 Pageviews Analysis: 1 Mei 2026 tot 31 Mei 2026]</ref> was daar maar 7 inskrywings, waarvan 1 deelnemer onttrek het. Die gemene deler tussen al die onderwerpe in die inskrywings aangeroer (onafhanklik van mekaar) is die verganklikheid, vervangbaarheid of duursaamheid van ouer (denk)stelsels of tegnologie; met nadruk op die werking en argitektuur daarvan. Die gelukkige pryswenners is: in die 1ste plek, [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Suid-Afrikaanse kernwapenprogram]]); in die 2de plek, [[Gebruiker:Gaius_le_Roux|Gaius le Roux]] ([[Douglas DC-3]]), en in die 3de plek: [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Spoornyd tussen Moorreesburg en Hopefield]]). '''8 Junie 2026''': [[Gebruiker:Oesjaar|Deon Steyn]] word in [[Afriforum]] se nuus deur Alana Bailey tot 'Taalheld nommer 6' gereken; op een lyn gestel met die 5 Bybelvertalers van die vorige eeu.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalhelde-die-bybelvertalers/ Bailey, A. 2026. Taalhelde: Die Bybelvertalers. ''Afriforum Nuus'', 25 Mei]</ref> Kort na die Suid-Afrikaanse flora-uitstalling se sukses by die Chelsea-blommeskou, is Deon Steyn, veteraan-vrywilliger van die Afrikaanse Wikipedia, gekies om 'n aanbieding te lewer by die jaarlikse Wikimania-konferensie te Parys. Sy praatjie fokus op die vordering en tegniese uitdagings van 'n plaaslike florafotoprojek, wat die ontsluiting van sowat 60 000 inheemse plantfoto's behels wat gratis deur die internasionaal bekroonde planttaksonoom prof. Braam van Wyk beskikbaar gestel is. Hierdie inisiatief versterk die Afrikaanse Wikipedia – wat tans sowat 129 204 artikels bevat en gemiddeld 2,3 miljoen besoeke per maand lok – as die grootste digitale bron oor Suider-Afrikaanse flora. Die uitbouing van hierdie platform is van kritieke belang, aangesien die beskikbaarheid van omvattende inhoud in minderheidstale versterk word. Ook Afrikaans en die ryk Suid-Afrikaanse erfenis word op die internasionale verhoog in die kollig geplaas.<ref>[https://www.artikels.afriforum.co.za/taalheld-6-van-2026-afrikaans-en-suid-afrikaanse-flora-in-die-internasionale-kollig/?brid=YWdncwFrVTP_pXQMQ0AZAh80PNMy Bailey, A. 2026. Taalheld 6 van 2026: Afrikaans en Suid-Afrikaanse flora in die internasionale kollig. ''Afriforum Nuus'', 8 Junie]</ref> [[Lêer:Wikimania-Discott 24 July 2026.jpg|duimnael|Aanbieding van "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” ]] '''24 Junie 2026''':: Gebruiker Discott het 'n kort voordrag "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today''” aangebied tydens [[Wikimania]] 2026 in Parys, Frankryk. Die Afrikaanse Wikipedia se vrywillige plantprojekspan het tydens Wikimania 2026 internasionale aandag gevestig op ’n omvangryke Suid-Afrikaanse biodiversiteitsprojek wat uit die lewenstaak van die afgetrede plantkundige prof. [[Abraham Erasmus van Wyk]] spruit. Hy stel meer as 60 000 foto’s van Suider-Afrikaanse plante vir gebruik op [[Wikimedia Commons]] beskikbaar. Onder koördinering van Deon Steyn (Oesjaar), met taksonomiese bevestiging deur prof. Van Wyk en die oplaai en koppeling van foto’s aan Wikimedia Commons en [[Wikidata]], is reeds meer as 21 000 foto’s ontsluit, terwyl die Afrikaanse Wikipedia in Julie 2026 sy mikpunt van 10 000 artikels oor Suid-Afrikaanse flora bereik het. Die projek verander ’n private fotografiese versameling in ’n betroubare, veeltalige en wêreldwyd bruikbare kennisbron en dien as bewys dat kleiner taal-Wikipedias ook oorspronklike kennis van internasionale waarde kan skep. Ná die Wikimania-voordrag word daar nou gewerk aan ’n internasionale Wiki-botanis-aksiegroep en ’n moontlike Wikimedia-biodiversiteitsbyeenkoms voor die [[Internasionale Botaniese Kongres]] van 2029 in Kaapstad, waar plantkundiges, taksonome, fotograwe, navorsingsinstellings en Wikimedia-vrywilligers kan saamwerk om biodiversiteitskennis beter te dokumenteer en vrylik toeganklik te maak. == Groei == [[Lêer:Mylpale.svg|class=skin-invert-image|duimnael|700px|senter|Grafiek van die aantal artikels op die Afrikaanse Wikipedia tot November 2024]] <div style="float: right;" class="skin-invert-image"> <timeline> ImageSize = width:130 height:2000 PlotArea = width:35 height:1800 left:50 bottom:40 AlignBars = early Colors = id:linecolor value:rgb(0.62,0.62,0.94) id:rg value:red DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:16/11/2001 till:31/05/2026 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:1 start:2002 PlotData= from:16/11/2001 till:end color:rg at:16/12/2001 shift:(60,0) align:right text:Begin at:01/08/2002 shift:(60,0) align:right text:50 at:01/04/2003 shift:(60,0) align:right text:100 at:01/08/2003 shift:(60,0) align:right text:250 at:01/11/2003 shift:(60,0) align:right text:500 at:01/01/2004 shift:(60,0) align:right text:1&nbsp;000 at:01/03/2004 shift:(60,0) align:right text:2&nbsp;000 at:01/03/2006 shift:(60,0) align:right text:5&nbsp;000 at:29/12/2007 shift:(60,0) align:right text:9&nbsp;000 at:01/06/2008 shift:(60,0) align:right text:10&nbsp;000 at:01/05/2010 shift:(60,0) align:right text:15&nbsp;000 at:01/08/2010 shift:(60,0) align:right text:16&nbsp;000 at:10/02/2011 shift:(60,0) align:right text:17&nbsp;000 at:07/06/2011 shift:(60,0) align:right text:18&nbsp;000 at:11/11/2011 shift:(60,0) align:right text:20&nbsp;000 at:03/04/2012 shift:(60,0) align:right text:22&nbsp;000 at:04/09/2012 shift:(60,0) align:right text:24&nbsp;000 at:23/02/2013 shift:(60,0) align:right text:26&nbsp;000 at:07/08/2013 shift:(60,0) align:right text:28&nbsp;000 at:21/01/2014 shift:(60,0) align:right text:30&nbsp;000 at:05/07/2014 shift:(60,0) align:right text:32&nbsp;000 at:04/01/2015 shift:(60,0) align:right text:34&nbsp;000 at:16/07/2015 shift:(60,0) align:right text:36&nbsp;000 at:17/12/2015 shift:(60,0) align:right text:38&nbsp;000 at:05/05/2016 shift:(60,0) align:right text:40&nbsp;000 at:14/10/2016 shift:(60,0) align:right text:42&nbsp;000 at:05/03/2017 shift:(60,0) align:right text:44&nbsp;000 at:17/07/2017 shift:(60,0) align:right text:46&nbsp;000 at:18/12/2017 shift:(60,0) align:right text:48&nbsp;000 at:15/06/2018 shift:(60,0) align:right text:50&nbsp;000 at:03/08/2018 shift:(60,0) align:right text:55&nbsp;000 at:24/09/2018 shift:(60,0) align:right text:60&nbsp;000 at:05/11/2018 shift:(60,0) align:right text:65&nbsp;000 at:06/02/2019 shift:(60,0) align:right text:70&nbsp;000 at:10/03/2019 shift:(60,0) align:right text:75&nbsp;000 at:01/06/2019 shift:(60,0) align:right text:80&nbsp;000 at:11/10/2019 shift:(60,0) align:right text:85&nbsp;000 at:21/01/2020 shift:(60,0) align:right text:88&nbsp;000 at:21/04/2020 shift:(60,0) align:right text:90&nbsp;000 at:28/08/2020 shift:(60,0) align:right text:93&nbsp;000 at:27/11/2020 shift:(60,0) align:right text:95&nbsp;000 at:03/03/2021 shift:(60,0) align:right text:97&nbsp;000 at:03/07/2021 shift:(60,0) align:right text:99&nbsp;000 at:08/09/2021 shift:(60,0) align:right text:100&nbsp;000 at:15/11/2021 shift:(60,0) align:right text:101&nbsp;000 at:11/02/2022 shift:(60,0) align:right text:102&nbsp;000 at:29/04/2022 shift:(60,0) align:right text:103&nbsp;000 at:22/07/2022 shift:(60,0) align:right text:104&nbsp;000 at:19/10/2022 shift:(60,0) align:right text:105&nbsp;000 at:03/12/2022 shift:(60,0) align:right text:106&nbsp;000 at:14/03/2023 shift:(60,0) align:right text:107&nbsp;000 at:13/05/2023 shift:(60,0) align:right text:108&nbsp;000 at:14/07/2023 shift:(60,0) align:right text:109&nbsp;000 at:13/08/2023 shift:(60,0) align:right text:110&nbsp;000 at:08/09/2023 shift:(60,0) align:right text:111&nbsp;000 at:18/10/2023 shift:(60,0) align:right text:112&nbsp;000 at:27/11/2023 shift:(60,0) align:right text:113&nbsp;000 at:12/01/2024 shift:(60,0) align:right text:114&nbsp;000 at:29/02/2024 shift:(60,0) align:right text:115&nbsp;000 at:01/05/2024 shift:(60,0) align:right text:116&nbsp;000 at:01/06/2024 shift:(60,0) align:right text:117&nbsp;000 at:07/08/2024 shift:(60,0) align:right text:118&nbsp;000 at:11/10/2024 shift:(60,0) align:right text:119&nbsp;000 at:18/11/2024 shift:(60,0) align:right text:120&nbsp;000 at:31/12/2024 shift:(60,0) align:right text:121&nbsp;000 at:02/03/2025 shift:(60,0) align:right text:122&nbsp;000 at:07/05/2025 shift:(60,0) align:right text:124&nbsp;000 at:07/07/2025 shift:(60,0) align:right text:125&nbsp;000 at:16/08/2025 shift:(60,0) align:right text:126&nbsp;000 at:10/11/2025 shift:(60,0) align:right text:127&nbsp;000 at:13/02/2026 shift:(60,0) align:right text:128&nbsp;000 at:17/05/2026 shift:(60,0) align:right text:129&nbsp;000 </timeline> </div> Die Afrikaanse Wikipedia was een van die eerste Wikipedias, maar het aan die begin stadig gegroei. Dit het in 2011 spoed opgetel, en het skerp gegroei in 2018 en 2019 veral te danke aan veelvuldige botbydraes. === Mylpale === [[Lêer:Magiese grens 5000.png|duimnael|Logo wat vir die 5000ste artikel geskep is.]] Volgens statistieke<ref>[http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080921202830/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm |date=21 September 2008 }}, deur Erik Zachte</ref> is die volgende mylpale deur die Afrikaanse Wikipedia behaal: {| class="wikitable" !colspan="1"|Aantal artikels !colspan="1"|Datum !colspan="1"|Artikel |- | Eerste artikel || 17 November 2001 || [[Hindoeïsme (eerste artikel)|Hindoeïsme]] deur [[Gebruiker:Clasqm|Clasqm]] |- | 100 artikels || 25 April 2003 || [[20ste eeu]] deur cache-dk03.proxy.aol.com |- | 500 artikels || 23 November 2003 || [[Krimoorlog]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 1&nbsp;000 artikels || 29 Junie 2004 || [[Parkade]] deur [[Gebruiker:GerharBe|GerharBe]] |- | 5&nbsp;000 artikels || 24 Maart 2006 || [[Pylsterteend]] deur [[Gebruiker:Faresh|Faresh]] |- | 9&nbsp;000 artikels || 29 Desember 2007 || [[Fleur-de-lis]] deur [[Gebruiker:Laurens|Laurens]] |- | 10&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2008 || [[Homeros]] deur [[Gebruiker:RAM|RAM]] |- | 15&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2010 || [[Oplossing (chemie)]] deur [[Gebruiker:Atoom|Atoom]] |- | 16&nbsp;000 artikels || 5 Augustus 2010 || [[Rowy, Pommere]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 17&nbsp;000 artikels || 10 Februarie 2011 || <s>[[Die Lunikoff Verschwörung]]</s> deur [[Gebruiker:Targovishtenec bg|Targovishtenec bg]] |- | 18&nbsp;000 artikels || 7 Junie 2011 || [[Aymara]] deur [[Gebruiker:Africa South|Africa South]] |- | 19&nbsp;000 artikels || 3 September 2011 || [[Kaapstad-Tuine (kiesafdeling)]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 20&nbsp;000 artikels || 11 November 2011 || [[Protestantse Hervorming]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 21&nbsp;000 artikels || 27 Januarie 2012 || [[Denis Diderot]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 22&nbsp;000 artikels || 3 April 2012 || [[Daniël Francois du Toit]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 23&nbsp;000 artikels || 20 Junie 2012 || [[Spier, Nederland]] deur [[IP-adres|IP]] 41.240.218.48 (naudefj) |- | 24&nbsp;000 artikels || 4 September 2012 || [[Israelse kurper]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 25&nbsp;000 artikels || 27 November 2012 || [[Exel, Nederland]] deur [[Gebruiker:Puvircho|Puvircho]] |- | 26&nbsp;000 artikels || 23 Februarie 2013 || [[NG gemeente Griekwastad]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 27&nbsp;000 artikels || 29 Mei 2013 || [[Witooievaar]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 28&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2013 || [[Grootrietsanger]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 29&nbsp;000 artikels || 14 November 2013 || [[Satoshi Miyauchi]] deur [[Gebruiker:FootballLibrary|FootballLibrary]] |- | 30&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2014 || [[NG gemeente Vanderbijlpark-Suid]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 31&nbsp;000 artikels || 14 April 2014 || [[Rynhesse]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 32&nbsp;000 artikels || 5 Julie 2014 || [[Evangelie volgens Lukas]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 33&nbsp;000 artikels || 14 September 2014 || ''[[Platysteiridae]]'' deur [[Gebruiker:Naudefj|Naudefj]] |- | 34&nbsp;000 artikels || 4 Januarie 2015 || [[Eersterangse krieket]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 35&nbsp;000 artikels || 5 April 2015 || [[Isambard Kingdom Brunel]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 36&nbsp;000 artikels || 16 Julie 2015 || [[Louisiana (Nieu-Frankryk)]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 37&nbsp;000 artikels || 13 September 2015 || [[Rooigrysmuskusskeerbek]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 38&nbsp;000 artikels || 17 Desember 2015 || [[Jamie Oliver]] deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 39&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2016 || [[Johannes Nicolaas de Beer]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 40&nbsp;000 artikels || 5 Mei 2016 || [[Henry Barber]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 41&nbsp;000 artikels || 8 Augustus 2016 || [[Hoërskool Eunice]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 42&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2016 || [[Sophie Coetzee]] deur [[Gebruiker:Petronell Vorster|Petronell Vorster]] |- | 43&nbsp;000 artikels || 14 Desember 2016 || [[Dirk du Plessis]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 44&nbsp;000 artikels || 5 Maart 2017 || [[Justin Basson]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 45&nbsp;000 artikels || 28 Mei 2017 || [[R. Walter Cunningham]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 46&nbsp;000 artikels || 17 Julie 2017 || [[Olimpiese Winterspele 2026]] deur IP 85.212.147.105 |- | 47&nbsp;000 artikels || 20 September 2017 || [[Wryfkras]] deur [[Gebruiker:FFouche|FFouche]] |- | 48&nbsp;000 artikels || 18 Desember 2017 || [[Lissonotus flavocinctus]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 49&nbsp;000 artikels || 28 Februarie 2018 || [[Sandoy]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 50&nbsp;000 artikels || 15 Junie 2018 || [[Rio Iguazú]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 51&nbsp;000 artikels || Julie 2018 || ? |- | 52&nbsp;000 artikels || Augustus 2018 || ? [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] was druk aan die werk |- | 53&nbsp;000 artikels || 23 Augustus 2018 || [[Namibiese nasionale krieketspan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 54&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2018 || ''[[Clathria arbuscula]]'' deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 55&nbsp;000 artikels || 30 Augustus 2018 || [[Uitgestorwe oerisotoop]] deur [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] |- | 56&nbsp;000 artikels || 4 September 2018 || [[Brian Kernighan]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 57&nbsp;000 artikels || 14 September 2018 || [[Bergjode]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 58&nbsp;000 artikels || 16 September 2018 || [[Boeresport]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 59&nbsp;000 artikels || 17 September 2018 || [[Nicol Stassen]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 60&nbsp;000 artikels || 24 September 2018 || [[Olifantsrivier, Namibië]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 61&nbsp;000 artikels || 26 September 2018 || [[Magnus Carlsen]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 62&nbsp;000 artikels || 27 September 2018 || [[Janspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 63&nbsp;000 artikels || 14 Oktober 2018 || [[Naruhito, Kroonprins van Japan]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 64&nbsp;000 artikels || 27 Oktober 2018 || [[Doringrivier (rivier in Oos-Kaap, lat -31,49, long 27,33)|Doringrivier (Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 65&nbsp;000 artikels || 5 November 2018 || [[Deodoro da Fonseca]] deur [[Gebruiker:Pynappel|K175]] |- | 66&nbsp;000 artikels || 18 November 2018 || [[Dieprivier (Limpopo)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 67&nbsp;000 artikels || 26 November 2018 || [[Sjalot]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 68&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2018 || [[Slymvorme]] deur [[Gebruiker:Jpeda|Jpeda]] |- | 69&nbsp;000 artikels || 29 Januarie 2019 || [[Kromspruit (spruit, Vrystaat, lat -27,96, long 27,09)|Kromspruit (Vrystaat)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 70&nbsp;000 artikels || 6 Februarie 2019 || [[Janneman Malan]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 71&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2019 || [[Kunsmis]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 72&nbsp;000 artikels || 25 Februarie 2019 || [[Limfvatstelsel]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 73&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2019 || [[Alkoholisme]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 74&nbsp;000 artikels || 4 Maart 2019 || [[Carol Brewster]] deur [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] |- | 75&nbsp;000 artikels || 10 Maart 2019 || [[Slaughterhouse-Five]] deur [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] |- | 76&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2019 || [[Dingaan se fontein]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 77&nbsp;000 artikels || 4 April 2019 || [[Lucinda Backwell]] deur [[Gebruiker:Wyatt Tyrone Smith|Wyatt Tyrone Smith]] |- | 78&nbsp;000 artikels || 26 April 2019 || [[Winterhoekkloofspruit]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 79&nbsp;000 artikels || 12 Mei 2019 || [[Cliff Saunders]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 80&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2019 || [[NG gemeente Clanwilliam]] deur [[Gebruiker:Morne|Morne]] |- | 81&nbsp;000 artikels || 24 Junie 2019 || [[Pierre Klossowski]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 82&nbsp;000 artikels || 9 Julie 2019 || [[Mag (sosiale wetenskappe)]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 83&nbsp;000 artikels || 3 Augustus 2019 || [[Waterkloof (spruit, Oos-Kaap, lat -32,66, long 25,44)|Waterkloof (spruit, Oos-Kaap)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 84&nbsp;000 artikels || 2 September 2019 || [[Gijsbert V van Bronckhorst]] deur [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] |- | 85&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2019 || [[Wals (tegnies)]] deur [[Gebruiker:Elana Barker|Elana Barker]] |- | 86&nbsp;000 artikels || 24 Oktober 2019 || [[Sajjid]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 87&nbsp;000 artikels || 16 Desember 2019 || [[Duvha-kragstasie]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 88&nbsp;000 artikels || 21 Januarie 2020 || [[Zoltán Kocsis]] deur [[Gebruiker:Charlielv55|Charlielv55]] |- | 89&nbsp;000 artikels || 26 Februarie 2020 || [[Kwelerarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 90&nbsp;000 artikels || 21 April 2020 || [[Boorpunt]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 91&nbsp;000 artikels || 27 Mei 2020 || ''[[Tenement House]]'' deur [[Gebruiker:Voyageur|Voyageur]] |- | 92&nbsp;000 artikels || 25 Julie 2020 || [[Rotsaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 93&nbsp;000 artikels || 28 Augustus 2020 || [[Doringaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 94&nbsp;000 artikels || 5 Oktober 2020 || [[Tinanarivier]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 95&nbsp;000 artikels || 27 November 2020 || [[Knersvlakteaalwyn]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 96&nbsp;000 artikels || 28 Januarie 2021|| [[Canon EOS R]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 97&nbsp;000 artikels || 3 Maart 2021|| [[Erica taylorii]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 98&nbsp;000 artikels || 14 Mei 2021|| [[EssilorLuxottica]] deur 'n [[IP-adres|anonieme IP]] |- | 99&nbsp;000 artikels || 3 Julie 2021 || [[Sandrivier (Kliprivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 100&nbsp;000 artikels || 8 September 2021 || [[Oos-Afrikaanse Gemeenskap]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- | 101&nbsp;000 artikels || 15 November 2021 || [[Klimenti Nagorni]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 102&nbsp;000 artikels || 11 Februarie 2022 || [[Otterbaai]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 103&nbsp;000 artikels || 29 April 2022 || [[Admiraliteitseilande‎]] deur [[Gebruiker:Burgert Behr|Burgert Behr]] |- | 104&nbsp;000 artikels || 22 Julie 2022 || [[Strychnos mitis|Geelbitterbessie]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 105&nbsp;000 artikels || 19 Oktober 2022 || [[Cliffortia pedunculata]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 106&nbsp;000 artikels || 3 Desember 2022 || [[Aloe antoetrana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 107&nbsp;000 artikels || 14 Maart 2023 || [[Percy Fyfe-natuurreservaat]] deur [[Gebruiker:AFM|AFM]] |- | 108&nbsp;000 artikels || 13 Mei 2023 || [[Zdzisław Beksiński]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 109&nbsp;000 artikels || 14 Julie 2023 || [[Astrachanse Jode]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 110&nbsp;000 artikels || 13 Augustus 2023 || [[Kalmikiërs]] deur [[Gebruiker:Bondeldraer|Bondeldraer]] |- | 111&nbsp;000 artikels || 8 September 2023 || [[Tweerivier (Groot-Brakrivier)]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 112&nbsp;000 artikels || 18 Oktober 2023 || [[Geranium canopurpureum]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 113&nbsp;000 artikels || 27 November 2023 || [[Ornithogalum saginatum]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 114&nbsp;000 artikels || 12 Januarie 2024 || [[Antimima sobrina‎]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 115&nbsp;000 artikels || 29 Februarie 2024 || [[Mark Rothko]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 116&nbsp;000 artikels || 1 Mei 2024 || [[Cheiridopsis ponderosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 117&nbsp;000 artikels || 1 Junie 2024 || [[Peter Herzog]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 118&nbsp;000 artikels || 7 Augustus 2024 || [[Impak van videospeletjies op die jeug]] deur [[Gebruiker:Johard1254‎|Johard1254‎]] |- | 119&nbsp;000 artikels || 11 Oktober 2024 ||[[Charles Édouard Guillaume]] deur [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] |- | 120&nbsp;000 artikels || 18 November 2024 ||[[Geeloogsuring]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 121&nbsp;000 artikels || 31 Desember 2024 ||[[Gnidia sonderiana]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 122&nbsp;000 artikels || 2 Maart 2025 ||[[Nymphoides elegans]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 123&nbsp;000 artikels || 15 Maart 2025 || [[Fredy Hernández]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 124&nbsp;000 artikels || 7 Mei 2025 || [[Mamaila]] deur [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] |- | 125&nbsp;000 artikels || 7 Julie 2025 || [[Eriospermum alcicorne]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 126&nbsp;000 artikels || 16 Augustus 2025 || [[2020–21 Curriebeker Premierafdeling]] deur [[Gebruiker:Greenman|Greenman]] |- | 127&nbsp;000 artikels || 10 November 2025 ||[[Open Tree of Life]] deur [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] |- | 128&nbsp;000 artikels || 13 Februarie 2026 ||[[Wahlenbergia nodosa]] deur [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] |- | 129&nbsp;000 artikels || 17 Mei 2026 || [[Das Leben der Anderen]] deur [[Gebruiker:Nikolai Kurbatov|Nikolai Kurbatov]] |- | 130&nbsp;000 artikels || 1 Augustus 2026 || [[Jingdezhen]] deur [[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] |- |} == Afrika-susterwiki's == {{Kolomme3 |Kolom1= * [[Joroeba Wikipedia]] * [[Malgassiese Wikipedia]] * [[Noord-Sotho Wikipedia]] * [[Somaliese Wikipedia]] |Kolom2= * [[Suid-Sotho Wikipedia]] * [[Swahili Wikipedia]] * [[Swazi Wikipedia]] * [[Tsonga Wikipedia]] |Kolom3= * [[Tswana Wikipedia]] * [[Venda Wikipedia]] * [[Xhosa Wikipedia]] * [[Zoeloe Wikipedia]] }} == Sien ook == * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia by Wikimania 2026]] * [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio]] * [[Wikipedia:Afrikaans-Nederlandse samewerking]] * [[Wikipedia:Hoe kan ek help?]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Afrikaans Wikipedia|Afrikaanse Wikipedia}} * [https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html Wikitrends – Daaglikse, weeklikse en maandelikse besoekstatistiek van die Afrikaanse Wikipedia.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150502063626/https://tools.wmflabs.org/wikitrends/afrikaans-uptrends-this-week.html |date= 2 Mei 2015 }} * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaAF.htm Statistiek vir die Afrikaanse Wikipedia] deur Erik Zachte * [[Spesiaal:Statistiek|Statistiek Afrikaanse Wikipedia]] – statistieke vir die Afrikaanse Wikipedia {{Wikipedias}} [[Kategorie:Afrikaanse webwerwe|Wikipedia]] [[Kategorie:Wikipedias volgens taal]] [[Kategorie:Afrikaanse Wikipedia]] r78sh4cdavxy8bdhrw3950wj0wo5ble 10 29115 2924525 2533775 2026-08-12T14:00:25Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Flag_of_Afghanistan_(1919–1921).svg" met "Flag_of_Afghanistan_(1909–1926).svg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This flag of Afghanistan 2924525 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|land vertoondata</noinclude>}}} | alias = Afghanistan | vlag alias = Flag of Afghanistan.svg | vlag alias-1880 = Flag of Afghanistan (1880–1901).svg | vlag alias-1901 = Flag of Afghanistan (1901–1919).svg | vlag alias-1919 = Flag of Afghanistan (1909–1926).svg | vlag alias-1921 = Flag of Afghanistan (1921-1928).svg | vlag alias-1927 = Flag of Afghanistan (1926–1928).svg | vlag alias-1928 = Flag of Afghanistan (1928–1929).svg | vlag alias-1929 = Flag of Afghanistan (1929).svg | vlag alias-1929a = Flag of Afghanistan (1929–1931).svg | vlag alias-1931 = Flag of Afghanistan (1931–1973).svg | vlag alias-1974 = Flag of Afghanistan (1974–1978).svg | vlag alias-1978 = Flag of Afghanistan (1978).svg | vlag alias-1978a = Flag of Afghanistan (1978–1980).svg | vlag alias-1980 = Flag of Afghanistan (1980).svg | vlag alias-1987 = Flag of Afghanistan (1987–1992).svg | vlag alias-1992 = Flag of Afghanistan (1992-1996; 2001).svg | vlag alias-1996 = Flag of Taliban (original).svg | vlag alias-1997 = Flag of Taliban.svg | vlag alias-2001 = Flag of Afghanistan (2001–2002).svg | vlag alias-2002 = Flag of Afghanistan (2002–2004).svg | vlag alias-2003 = Flag of Afghanistan (2002–2004, variant with golden arms).svg | vlag alias-2004 = Flag of Afghanistan (2004-2021, Variant).svg | vlag alias-2013 = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg | vlag alias-Taliban = Flag of Taliban.svg <noinclude> | var1 = 1880 | var2 = 1901 | var3 = 1919 | var4 = 1921 | var5 = 1927 | var6 = 1928 | var7 = 1929 | var8 = 1929a | var9 = 1931 | var10 = 1974 | var11 = 1978 | var12 = 1978a | var13 = 1980 | var14 = 1987 | var15 = 1992 | var16 = 1996 | var17 = 1997 | var18 = 2001 | var19 = 2002 | var20 = 2003 | var21 = 2004 | var22 = 2013 | var23 = Taliban | redir1 = AFG </noinclude> | grootte = {{{grootte|}}} | naam = {{{naam|}}} | altskakel = {{{altskakel|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} }} pdkh6ppupg9f3o4b8z60g8b9cj38rxm 0 32169 2924619 2917481 2026-08-13T01:44:24Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924619 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Leon Uris | bynaam = | beeld = Leon uris by chaim topol.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Skets van Leon Uris, deur Chaim Topol. | geboortenaam = Leon Marcus Uris | geboortedatum = [[3 Augustus]] [[1924]] | geboorteplek = [[Baltimore]], [[Maryland]] | sterfdatum = {{SDEO|1924|8|3|2003|6|21}} | sterfteplek = Shelter Island, [[New York (deelstaat)|New York]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Romanskrywer | ander = | bekend = ''Exodus'' (1958)<br />''Mila 18'' (1961)<br />''QB VII'' (1970) | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Betty Beck (1945–1968, geskei, 3 kinders)<br />Marjorie Edwards (1969–1970, haar dood)<br />Jill Peabody (1970–1989, geskei, 2 kinders) | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Leon Marcus Uris''' ([[3 Augustus]] [[1924]] – [[21 Junie]] [[2003]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[skrywer]], bekend vir sy historiese fiksie en intensiewe navorsing wat sy romans voorafgegaan het. ==Lewe en loopbaan== Uris is gebore in [[Baltimore]], [[Maryland]], die seun van [[Jood]]se Amerikaanse ouers Wolf William en Anna (née Blumberg) Uris. Sy pa, 'n Pools-gebore immigrant, was 'n muurpapierinstaleerder, toe 'n stoorman. Sy ma was eerste generasie Russiese Amerikaner.<ref>Congressional Record, bl. 16911</ref> William het ná die [[Eerste Wêreldoorlog]] ’n jaar in [[Palestina]] deurgebring voordat hy die Verenigde State binnegegaan het. Hy het sy van afgelei van Yerushalmi, wat "man van [[Jerusalem]]" beteken. (Sy broer Aron, Leon se oom, het die naam Yerushalmi aangeneem.) “Hy was basies ’n mislukking”, het Uris later van sy pa gesê. "Ek dink sy persoonlikheid is gevorm deur die harde realiteite om 'n Jood in Tsaristiese Rusland te wees. Ek dink mislukking het sy karakter gevorm, hom bitter gemaak."<ref name="AP">{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4188/is_20030624/ai_n11400762|title=Leon Uris, author of 'Exodus', novel of founding of Israel, and other|access-date=11 Augustus 2010|publisher=Deseret News|author=Hillel Italie AP national|format=news|date=Junie 2003}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Op sesjarige ouderdom het Uris glo 'n operette geskryf wat deur die dood van sy hond geïnspireer is. Hy het skole in Norfolk, [[Virginia]] en Baltimore bygewoon, maar het nooit op hoërskool gegradueer nie en drie keer Engels gedruip. Toe hy 17 was en in sy senior jaar van hoërskool, het die [[Aanval op Pearl Harbor|Japannese Pearl Harbor aangeval]] en hy het by die [[Amerikaanse Marinierskorps]] aangesluit. Hy het in die Suid-[[Stille Oseaan]] gedien met die 2de Bataljon, 6de Marinier Regiment, waar hy in [[Nieu-Seeland]] gestasioneer was, en het as 'n radioman aan die [[Slag van Guadalcanal]] en Tarawa deelgeneem<ref name="NYTBio">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/section/movies|title=Movies|work=The New York Times |access-date=10 Februarie 2018|via=NYTimes.com}}</ref> vanaf 1942 tot 1944. Hy is na die VSA gestuur nadat hy gely het van dengue-koors, [[malaria]] en 'n herhaling van asma wat hom die verwoesting van sy bataljon by die Slag van Saipan laat mis het, wat in ''Battle Cry'' verskyn het.<ref>Nadel, Ira B. ''Leon Uris: Life of a Best Seller'' University of Texas Press, 24 September 2010</ref> Terwyl hy van malaria in [[San Francisco]] aansterk, het hy vir Betty Beck, 'n Marine-sersant, ontmoet; hulle is in 1945 getroud. Uit diens vrygestel het hy vir 'n [[koerant]] gewerk en in sy vrye tyd geskryf. Die tydskrif ''Esquire'' het in 1950 'n artikel gekoop, en hy het homself begin toewy aan skryfwerk. Deur sy ervarings in Guadalcanal en Tarawa te gebruik, het hy die topverkoper ''Battle Cry'' geskryf, 'n roman wat die taaiheid en moed van Amerikaanse mariniers in die Stille Oseaan uitbeeld. Hy het toe na Warner Brothers in Hollywood gegaan en gehelp om die gelyknamige fliek te skryf wat uiters gewild was onder die publiek, maar nie die kritici nie.<ref name="NYTBio"/> Hy het voortgegaan om ''The Angry Hills'' te skryf, 'n roman wat in oorlogstyd Griekeland afspeel. [[Lêer:Leon Uris visit to Israel (997009326974505171).jpg|links|duimnael|Leon Uris gedurende ‘n 1967 besoek aan  Israel.]] Sy bekendste werk is dalk ''Exodus'', wat in 1958 gepubliseer is. Die meeste bronne dui aan dat Uris, gemotiveer deur 'n intense belangstelling in [[Israel]], sy navorsing vir die roman gefinansier het deur die rolprentregte vooraf aan MGM te verkoop en deur koerantberigte te skryf oor die Sinai-veldtog,<ref>[http://www.ncsj.org/AuxPages/062503NYTimes_Uris.shtml ''Leon Uris, 78, Who Wrote Sweeping Novels Like "Exodus,"'' Dies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100101155202/http://www.ncsj.org/AuxPages/062503NYTimes_Uris.shtml |date=January 1, 2010 }} [[New York Times]] – 25 Junie 2003</ref><ref name="Fujiwara">{{cite book|title=The World and Its Double: The Life and Work of Otto Preminger|page=255|author=Chris Fujiwara|isbn=978-0-86547-995-1|year=2009|publisher=Faber & Faber}} [https://books.google.com/books?id=lM-8-isjOYgC&dq=Leon+Uris+-inauthor%3A%22Leon+Uris%22&pg=PA255]</ref><ref name="Erens">{{cite book|title=The Jew in American Cinema|page=217|author=Patricia Erens|publisher=Indiana University Press, 1988|isbn=978-0-86547-995-1|date=3 Maart 2009}} [https://books.google.com/books?id=-v2Di_5ShGMC&dq=Leon+Uris+-inauthor%3A%22Leon+Uris%22&pg=PA217]</ref> wat na bewering twee jaar se navorsing behels het, en duisende onderhoude.<ref>Dertig jaar na die publikasie van ''Exodus'' het die skakelman Edward Gottlieb beweer dat hy die roman opdrag gegee het om die Amerikaanse publiek simpatiek teenoor Israel te maak, maar navorsing deur Martin Kramer, 'n Midde-Ooste-geleerde, het geen bewyse gevind dat Gottlieb se bewering waar was nie.</ref><ref>{{Cite book |url=https://scholar.harvard.edu/files/martinkramer/files/exodus_conspiracy.pdf |title=The War on Error: Israel, Islam, and the Middle East; The Exodus Conspiracy |last=Kramer |first=Martin |year=2016 |publisher=Routledge |location=New Brunswick, NJ |pages=245–252 |isbn=978-1412864992}}</ref><ref name="Shatzky">{{cite book|title=Contemporary Jewish-American Novelists: A Bio-Critical Sourcebook|url=https://archive.org/details/contemporaryjewi00shat|url-access=limited|page=[https://archive.org/details/contemporaryjewi00shat/page/n472 440]|author=Joel Shatzky|author2=Michael Taub |isbn=0-313-29462-3|year=1994|publisher=Greenwood Press}}</ref>Dit was 'n wêreldwye topverkoper, vertaal in 'n dosyn tale, en is in 1960 in 'n speelfilm gemaak, met Paul Newman, geregisseer deur Otto Preminger, sowel as 'n kortstondige Broadway-musiekblyspel, Ari, in 1971, waarvoor Uris die boek en lirieke geskryf het.<ref>{{cite web |url=http://www.ibdb.com/production.php?id=3579 |title=Ari |work=Internet Broadway Database |access-date=1 Desember 2018}}</ref> ''Exodus'' illustreer die geskiedenis van Palestina vanaf die laat 19de eeu tot die stigting van die staat Israel in 1948.<ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/israel-news/the-exodus-effect-the-monumentally-fictional-israel-that-remade-american-jewry-1.476411|title=The 'Exodus' Effect: The Monumentally Fictional Israel That Remade American Jewry|first=Bradley|last=Burston|date=November 9, 2012|access-date=10 Februarie 2018|newspaper=Haaretz|archive-date= 3 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170903094807/http://www.haaretz.com/israel-news/the-exodus-effect-the-monumentally-fictional-israel-that-remade-american-jewry-1.476411|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/2003/jun/25/guardianobituaries.books|title=Obituary: Leon Uris|first=Eric|last=Homberger|date=25 Junie 2003|website=The Guardian|access-date=10 Februarie 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://martinkramer.org/sandbox/2011/10/exodus-myth-and-malpractice/|title=Exodus, myth and malpractice – Martin Kramer on the Middle East|website=martinkramer.org|date=11 Oktober 2011 |access-date=10 Februarie 2018}}</ref> ''Exodus'' was ook buitengewoon invloedryk onder Russiese ''[[Refusenik]]s''. Twee getikte Russiese vertalings is as [[samizdat]] gesirkuleer – onwettige, handgekopieerde werke wat in die geheim van hand tot hand oorgedra is – en die storie is mondelings in die gevangeniskampe oorvertel, met die mondelinge weergawe wat uiteindelik in 'n notaboek geskryf is wat van een generasie gevangenes na die volgende oorgedra is.<ref>Beckerman, Gal, When They Come for Us We'll Be Gone, pp. 27-29</ref> Uris se 1967-roman ''Topaz'' is vir die skerm verwerk en in 1969 deur [[Alfred Hitchcock]] geregisseer.<ref name="Ransom">{{cite web|url=http://www.hrc.utexas.edu/ransomedition/2003/fall/exodus.html|title=Leon Uris's Exodus |department=Obituary |publisher=Harry Ransom Center, University of Texas at Austin|work=Fall 2003 Newsletter|first=Travis |last=Willmann |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090501003708/http://www.hrc.utexas.edu/ransomedition/2003/fall/exodus.html|archive-date=1 Mei 2009|access-date=16 Januarie 2010}}</ref> Sy daaropvolgende werke het ''Mila 18'', oor die [[Opstand in die Warskou-ghetto|Warskou-ghetto opstand]], ingesluit; ''Armageddon: A Novel of Berlin'', 'n kroniek wat eindig met die opheffing van die [[Berlynse Lugbrug|Berlynse Blokkade]] in 1949; ''Trinity'', oor Ierse nasionalisme, en die opvolg, ''Redemption'', wat die vroeë 20ste eeu en die [[Eerste Wêreldoorlog]] dek. ''QB VII'', oor die rol van 'n Poolse dokter in 'n Duitse [[konsentrasiekamp]], is 'n dramatiese vierdelige hofsaalroman wat in 1970 gepubliseer is, wat die gebeure beklemtoon wat gelei het tot 'n lasterverhoor in die Verenigde Koninkryk. Dit is losweg gebaseer op 'n hofsaak vir laster (Dering v Uris) wat ontstaan het uit Uris se vroeëre topverkoper-roman ''Exodus'', en was Uris se tweede agtereenvolgende #1 [[New York Times]]-topverkoper. ''The Haj'' het in die geskiedenis van die [[Midde-Ooste]] plaasgevind. Hy het ook die draaiboeke vir ''Battle Cry'' en ''Gunfight by die O.K. Coral'' geskryf. Sy werk oor die onderwerp van Israel is gekritiseer omdat hy bevooroordeeld teen [[Arabiere]] is.<ref>{{cite web|url=https://www.huffingtonpost.com/alan-elsner/exodus-book_b_3139291.html|title=Re-reading Leon Uris' Exodus|first=Alan|last=Elsner|website=[[HuffPost]] |date=24 April, 2013|access-date=10 Februarie 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1984/04/27/books/books-of-the-times-151205.html|title=Books of the Times;|first=Anatole|last=Broyard|work=The New York Times |date=27 April 1984|access-date=10 Februarie 2018|via=NYTimes.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/leon-uris/the-haj/|title=THE HAJ by Leon Uris – Kirkus Reviews|access-date=10 Februarie 2018}}</ref> ==Persoonlike lewe== Uris was drie keer getroud. Sy eerste vrou was Betty Beck, met wie hy in 1945 getrou het. Hulle het drie kinders gehad voordat hulle in 1968 geskei is. Hy is toe in 1968 met Marjorie Edwards getroud, wat die volgende jaar selfmoord gepleeg het deur 'n [[rewolwer]]skoot.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,900718,00.html#ixzz19wiMRMdm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081214153122/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,900718,00.html#ixzz19wiMRMdm|url-status=dead|archive-date=14 Desember 2008|quote= Marjorie Uris (26), voormalige New Yorkse modemodel wat ses maande gelede met die skrywer Leon Uris (''Exodus'', ''Topaz'') getrou het; blykbaar deur haar eie hand (.38-cal. rewolwer); in Aspen, [[Colorado]].|work=Time magazine|date=28 Februarie 1969|access-date=3 Januarie 2011|title=Milestones: 28 Februarie 1969}}</ref><ref name=Blagden1976>{{cite news |url=https://people.com/archive/to-jill-and-leon-uris-our-marriage-is-like-the-melding-of-two-generations-vol-5-no-1/ |title=To Jill and Leon Uris, 'Our Marriage Is Like the Melding of Two Generations' |first=Nellie |last=Blagden |journal=People |date=12 Januarie 1976 |access-date=1 Desember 2018}}</ref> Sy derde en laaste vrou was fotograaf Jill Peabody, dogter van Frances Gleason en Alfred Peabody van Boston.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1970/02/16/archives/jill-peabody-married-here-to-leon-uris.html |title=Jill Peabody Married Here To Leon Uris |date=16 Februarie 1970 |newspaper=The New York Times |access-date=1 Desember 2018 |page=41}}</ref> Hulle het twee kinders gehad. Hulle het in 1970 getrou, toe Jill 22 jaar oud was en hy 45. <ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/2003/06/25/writer-leon-uris-dies/70147f44-3476-4475-a073-8c3317ce0899/?noredirect=on |title=Writer Leon Uris Dies |last=Bernstein |first=Adam |date=25 Junie 2003 |newspaper=The Washington Post |access-date=1 Desember 2018}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/leon-uris |title=Leon Uris (1924–2003) |work=Jewish Virtual Library |access-date=1 Desember 2018}}</ref> Hy en vrou Jill het saam gewerk aan sy boek ''Ireland: A Terrible Beaut''y, waarvoor sy illustrasies verskaf het, en aan ''Jerusalem: A Song of Songs''.<ref name=Blagden1976 /><ref>{{cite web |url=http://authorscalendar.info/uris.htm |title=Leon (Marcus) Uris )1924–2003) |work=Authors Calendar: Books and Writers |first1=Bamber |last1=Gascoigne |first2=Petri |last2=Liukkonen |access-date=1 Desember 2018}}</ref> Hulle is in 1988 geskei, en kort daarna het Uris in [[New York]] gevestig.<ref name=Harrell2003>{{cite news |url=https://www.aspentimes.com/news/author-leon-uris-dies/ |title=Author Leon Uris dies |last=Harrell |first=Eben |newspaper=Aspen Times |date=24 Junie 2003 |access-date=1 Desember 2018}}</ref> ==Afsterwe== Leon Uris is in 2003 op die ouderdom van 78 in sy Long Island-huis op Shelter-eiland dood aan [[nierversaking]].<ref name="NYTBio"/> Sy dokumente kan gevind word by die Harry Ransom-sentrum, [[Universiteit van Texas]] in [[Austin, Texas|Austin]], waar die University of Texas Press 'n literêre biografie oor hom gepubliseer het.<ref>{{cite book |last1=Nadel |first1=Ira B. |title=Leon Uris: Life of a Best Seller |date=Oktober 2010 |publisher=University of Texas Press |location=Austin, TX |isbn=978-0-292-70935-5 |edition=First |url=https://utpress.utexas.edu/books/nadleo |access-date=12 Junie 2020 |archive-date=12 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612194929/https://utpress.utexas.edu/books/nadleo |url-status=dead }}</ref> Die versameling sluit al Uris se romans in, met die uitsondering van ''The Haj'' en ''Mitla Pass'', asook manuskripte vir die draaiboek, ''Gunfight at the O.K. Coral''.<ref name="Ransom"/> Hy is oorleef deur sy vyf kinders en twee kleinkinders.<ref name=Harrell2003 /> == Bibliografie van sy romans == * ''Battle Cry'', [[1953]] * ''The Angry Hills'', [[1955]] * ''Exodus'', [[1958]] * ''Exodus Revisited'', [[1960]] * ''Mila 18'', [[1961]] * ''Armageddon: A Novel of Berlin'', [[1963]] * ''Topaz'', [[1967]] * ''The Third Temple'', 1967 * ''QB VII'', [[1970]] * ''Ireland, A Terrible Beauty'', [[1975]] (met Jill Uris) * ''Trinity'', [[1976]] * ''Jerusalem: A Song of Songs'', [[1981]] (met Jill Uris) * ''The Haj'', [[1984]] * ''Mitla Pass'', [[1988]] * ''Redemption'', [[1995]] * ''A God in Ruins'', [[1999]] * ''O'Hara's Choice'', [[2003]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bron == * Vertaal vanaf [[:en:Special:PermanentLink/208828478|Leon Uris]] op die Engelse wikipedia. == Eksterne skakels == * [http://www.hrc.utexas.edu/research/fa/uris.html Inventaris van Leon Uris se romans, draaiboekmanuskripte en ander dokumente] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206101203/http://www.hrc.utexas.edu/research/fa/uris.html |date= 6 Februarie 2007 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Uris, Leon}} [[Kategorie:Amerikaanse draaiboekskrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Amerikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1924]] [[Kategorie:Sterftes in 2003]] 91pwlxzxl9wmkrz0accsd5yfb6ein37 0 37397 2924686 2864574 2026-08-13T11:45:21Z ~2026-44411-91 212690 /* */ Gert 2924686 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Scottburgh | inheemse_naam = | ander_naam = | nedersetting_tipe = [[Dorp]] | beeld_stadsilhoeët = Scottburgh Beach, South Africa.JPG | beeldbyskrif = Scottburgh se strand | duimdrukkeretiketposisie= regs | latd = 30 |latm = 17 |lats = | longd = 30 |longm = 45 |longs = | provinsie = KwaZulu-Natal | distrik = Ugu | munisipaliteit = uMdoni | stigtingsdatum = [[1860]]<ref name=est>{{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=2019-07-13 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=2015-11-11 }}</ref> | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = 19 | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 27.7% | persent_kleurling = 3.0% | persent_wit = 46.8% | persent_asiër = 22.0% | persent_ander = 0.6% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Engels]] | demografie2_info1 = 68.0% | demografie2_titel2 = [[Zoeloe]] | demografie2_info2 = 16.0% | demografie2_titel3 = [[Afrikaans]] | demografie2_info3 = 11.2% | demografie2_titel4 = [[Xhosa]] | demografie2_info4 = 2.1% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 3.8% | poskode = 4180 | poskode2 = | skakelkode = 039 | sensuskode = 561011 | webwerf = [http://www.scottburgh.co.za/ www.scottburgh.co.za] }} '''Scottburgh''' is 'n kusdorp in die ooste van [[Suid-Afrika]], in die provinsie [[KwaZulu-Natal]]. Die dorp lê 58&nbsp;km suid van [[Durban]] aan die [[Indiese Oseaan]] en het volgens die 2011-sensus 'n bevolking van 11&nbsp;403 gehad.<ref name="census2011"/> Die dorp is een van die gewildste vakansieoorde aan die suidkus van KwaZulu-Natal. == Geskiedenis == Scottburgh is in [[1860]] opgemeet as die eerste nedersetting suid van Durban, en is vernoem na [[John Scott]], 'n goewerneur van [[Natal (kolonie)|Natal]]. Dit het in 1945 'n dorp geword en in 1964 is munisipale status verkry. Die spoorlyn vanaf Durban het die dorp teen die einde van die 19de eeu bereik. == Sien ook == * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * {{cite book |last=Erasmus |first= B.P.J.|authorlink=B.P.J. Erasmus |title=[[Op Pad in Suid-Afrika]]|year= 1995|publisher=Jonathan Ball Uitgewers |isbn= 1-86842-026-4}} * {{cite book |last=Rosenthal |first= Eric|authorlink=Eric Rosenthal|title=[[Ensiklopedie van Suidelike Afrika]]|year= 1967 |isbn= }} {{Geografiese ligging |Senter = Scottburgh |Noord = [[Durban]] 66 km |Noordwes = [[Johannesburg]] 630 km |Wes = [[Pietermaritzburg]] 96 km |Oos = ''[[Indiese Oseaan]]'' |Noordoos = |Suidwes = [[Gqeberha]] 739 km<br />[[Kaapstad]] 1 478 km |Suid = [[Hibberdene]] 41 km<br />[[Port Shepstone]] 65 km <br /> [[Margate]] 86 km <br /> [[Port Edward]] 113 km }} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC21}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in KwaZulu-Natal]] b8mo1jwj5bot1qzzem5tn3err8rs75g 0 40653 2924515 2923972 2026-08-12T13:44:53Z Oesjaar 7467 /* Jong lewe */ Verbeter 2924515 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Meryl Streep | Beeld = Meryl Streep interview at Festival de Cannes 2024 (cropped 2).jpg | Beeldonderskrif = Streep op die [[Cannes-rolprentfees 2024|Cannes-rolprentfees van 2024]]. | Geboortenaam = Mary Louise Streep | Geboortedatum = {{GDEO|1949|6|22}} | Geboorteplek = Summit, [[New Jersey]], [[VSA]] | Nasionaliteit = Amerikaans | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Eggenoot = Don Gummer (1978-2017; geskei) | Lewensmaat = John Cazale (1976-1978; oorlede) | Kinders = [[Henry Wolfe|Henry Wolfe Gummer]] <br>[[Mamie Gummer|Mary Willa "Mamie" Gummer]] <br>[[Grace Gummer|Grace Jane Gummer]] <br>Louisa Jacobson Gummer | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1975-tans | Noemenswaardige rolprente = {{Plainlist| *''Kramer vs. Kramer'' *''Sophie's Choice'' *''The Devil wears Prada'' }} | Webwerf = | imdb = 0000658 | Toekennings =[[Oscar]]s vir ''Sophie's Choice'', ''Kramer vs. Kramer'' en ''The Iron Lady''; en die [[Cecil B. DeMille-prys]] }} '''Mary Louise "Meryl" Streep''' (gebore 22 Junie 1949) is 'n [[Amerika]]anse aktrise. Sy word beskou as een van die veelsydigste akteurs van haar tydperk en is bekend vir haar tegniese presisie, praat in verskillende [[dialek]]te en professionele langlewendheid.<ref name="Hollinger">{{cite book |last=Hollinger |first=Karen |title=The Actress: Hollywood Acting and the Female Star |year=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-0415377935 |pages=94–95}}</ref> Streep het 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.]] in lettere en wysbegeerte en 'n [[Magister Artium|M.A.]] in [[beeldende kuns]].<ref name="NEA">{{cite web |title=Meryl Streep |url=https://www.arts.gov/honors/medals/meryl-streep |publisher=National Endowment for the Arts |access-date=February 21, 2026}}</ref> Haar artistieke proses behels dikwels die verfyning van haar karakers se dialoog sodat hulle motiverings 'n sielkundige diepte besit wat bo dié van tradisionele argetipes uitstyg.<ref name="Schulman">{{cite book |last=Schulman |first=Michael |title=Her Again: Becoming Meryl Streep |year=2016 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0062314604 |pages=249–253}}</ref> Benewens haar kreatiewe werk is sy 'n prominente kampvegter vir gendergelykheid, arbeidsbeskerming en 'n teenstander van die invloed van die'' male gaze'', mans wat vroue in rolprente as seksvoorwerpe beskou.<ref>{{cite news |last=Shoard |first=Catherine |title=Meryl Streep: 'We hurt our boys by calling something toxic masculinity' |url=https://www.theguardian.com/film/2019/may/31/meryl-streep-criticises-phrase-toxic-masculinity |work=The Guardian |date=May 31, 2019 |access-date=February 21, 2026}}</ref> Streep het haar professionele [[Teater|verhoogloopbaan]] in 1975 begin in ''Trelawny of the Wells'' en is die volgende jaar vir 'n [[Tony]] benoem vir ''27 Wagons Full of Cotton''. Sy het in 1977 in haar eerste rolprent, ''Julia'' verskyn. In 1978 is sy vir 'n [[Oscar]] benoem vir haar rol in ''The Deer Hunter''. Sy het die volgende jaar haar eerste Oscar gewen vir ''Kramer vs. Kramer''.<ref name="Schulman" /> Sy het in die 1980's 'n vooraanstaande aktrise geword met rolle in ''The French Lieutenant's Woman'' (1981), ''Sophie's Choice'' (1982), ''Out of Africa'' (1985) en ''A Cry in the Dark'' (1988), waarvoor sy die [[Cannes-rolprentfees|Cannes-prys]] vir beste aktrise ontvang het.<ref name="Britannica">{{cite web |last=Bauer |first=Pat |title=Meryl Streep |url=https://www.britannica.com/biography/Meryl-Streep |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=February 21, 2026}}</ref> Nadat Streep in die 1990's haar rolle uitgebrei het, het sy in die 2000's 'n nuwe vlak van kommersiële sukses behaal met rolle in prente soos ''The Devil Wears Prada'' (2006) en 'n sangrol in die blyspel ''Mamma Mia!'' (2008). Sy het terselfdertyd groot lof ingepalm vir haar dramatiese vertolkings in rolprente soos ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (2008) en ''The Iron Lady'' (2011), waarvoor sy haar derde Oscar gewen het. Die pryse wat sy gewen het, sluit in drie Oscars, agt [[Golden Globe]]s, twee [[Bafta]]s, vier [[Emmy]]s en twee Screen Actors Guild Awards. Sy is 'n ontvanger van die [[Kennedysentrum-eerbewys]], die [[Cecil B. DeMille-prys]] en 'n ere-César van [[Frankryk]]. In 2014 het sy die Presidensiële Vryheidsmedalje gewen.<ref name="Oscars">{{cite web |title=The Official Academy Awards Database |url=https://awardsdatabase.oscars.org/ |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=February 21, 2026}}</ref> Sy is meer as enige ander akteur vir 'n Oscar en Golden Globe benoem, onderskeidelik 21 en 34 keer. Sy het oor die jare in meer as 60 rolprente en 18 televisieprojekte verskyn.<ref name="IMDb">{{cite web |title=Meryl Streep |url=https://www.imdb.com/name/nm0000658/ |publisher=IMDb |access-date=February 21, 2026}}</ref><ref name="Audible">{{cite web |title=Audiobooks narrated by Meryl Streep |url=https://www.audible.com/search?searchNarrator=Meryl+Streep |publisher=Audible |access-date=February 21, 2026}}</ref> ==Jong lewe== [[Beeld:Meryl Streep cheerleader 2.jpg|thumb|links|180px|Streep as 'n rasieleier op hoërskool (1966).]] Streep is in Summit, [[New Jersey]], gebore. Haar ma was 'n kunstenaar en haar pa 'n [[apteker]]. Streep was op skool in die Cedar Hill- en die Oak Street-skool in New Jersey. Op hoërskool het sy in die toneelstuk ''The Family Upstairs'' gespeel.<ref>{{cite news | newspaper=The Central New Jersey Home News | date=December 10, 2017 | page=A6 | last=Makin | first=Bob | title=Hometown glory: The celebrities of Central Jersey | url=https://www.newspapers.com/article/the-central-new-jersey-home-news-streep/125562804/}}</ref> In 1963 het die gesin na Bernardsville, New Jersey, verhuis, waar sy die Hoërskool Bernards bygewoon het.<ref>{{cite news |title=N.J. Teachers Honor 6 Graduates |work=The Philadelphia Inquirer |date=November 12, 1983 |access-date=July 20, 2007 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29697FA2C7F62&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |archive-date=July 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712025019/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29697FA2C7F62&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=dead }}</ref> As ’n “lomp kind met ’n bril en kroeserige hare” het sy daarvan gehou om van kleins af in familietuisflieks voor die kamera te pronk.{{sfn|Longworth|2013|p=7}} Op 12-jarige ouderdom is Streep gekies om by ’n skooluitvoering te sing, wat daartoe gelei het dat sy operalesse ontvang het. Ondanks haar talent het sy later opgemerk: “Ek het iets gesing wat ek nie gevoel of verstaan het nie. Dit was ’n belangrike les – om dit nie te doen nie en die ding te vind wat ek werklik kan voel.”{{sfn|Longworth|2013|p=7}} Sy het ná vier jaar opgehou. Streep was ’n hoërskoolrasieleier en is in haar matriekjaar as die ''homecoming queen'' gekies.<ref> {{cite web|url=http://www.nj.com/somerset/index.ssf/2015/02/watch_meryl_streeps_alma_mater_bernards_high_featu.html|title=WATCH: Meryl Streep's alma mater Bernards High featured in Oscars 'Good Morning America' segment|website=nj.com|date=February 25, 2015}}</ref> Hoewel sy op skool in verskeie toneelstukke te sien was, het sy nie drama ernstig as loopbaan oorweeg nie, totdat sy in 1969 op universiteit in die toneelstuk ''Miss Julie'' gespeel het. Mary Louise het 'n B.A.-graad in lettere en wysbegeerte en later 'n [[M.A.]] in beeldende kuns verwerf. Sy was verloof aan die akteur [[John Cazale]], maar hy is in 1978 oorlede ná 'n stryd met [[kanker]]. Sy is ses maande later met die beeldhouer Donald Gummer getroud en het vier kinders by hom. ==Loopbaan== ===1970's: Vroeë werk en deurbraak=== Van Streep se eerste professionele werke in 1975 was by die Eugene O'Neill-teatersentrum se National Playwrights Conference, waar sy oor ses weke in vyf toneelstukke opgetree het. Sy het in 1975 na [[New York]] verhuis en is deur Joseph Papp gekies vir ’n produksie van ''Trelawny of the Wells'' in die Vivian Beaumont-teater saam met [[Mandy Patinkin]] en [[John Lithgow]].{{sfn|Longworth|2013|p=10}} In haar eerste jaar in New York het sy nog vyf rolle vertolk, onder meer in Papp se New York Shakespeare Festival-produksies ''[[Henry V (toneelstuk)|Hendrik V]]'', ''Die Feeks Word Getem'' saam met [[Raul Julia]], en ''Maat vir Maat'' saam met [[Sam Waterston]] en [[John Cazale]].<ref>{{cite web|title=Henry V Joseph Papp Public Theater/New York Shakespeare Festival|url=http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=show&id=2928|publisher=Lortel Archives. Lucille Lortel Foundation|access-date=May 13, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410215814/http://www.lortel.org/lla_archive/index.cfm?search_by=show&id=2928|archive-date=April 10, 2015}}<br />- {{cite web|title=Measure for Measure Joseph Papp Public Theater/New York Shakespeare Festival|url=http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=show&id=2929|publisher=Lortel Archives. Lucille Lortel Foundation|access-date=May 13, 2015|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410193821/http://www.lortel.org/lla_archive/index.cfm?search_by=show&id=2929|archive-date=April 10, 2015}}</ref> Sy het in dié tyd ’n verhouding met Cazale aangeknoop en saam met hom gewoon tot met sy dood drie jaar later.{{sfn|Longworth|2013|p=10}} Sy het die hoofrol vertolk in die musiekblyspel ''Happy End'' op Broadway en ’n Obie gewen vir haar vertolking in die Off-Broadway-toneelstuk ''Alice at the Palace''.<ref name=AFI>{{cite web|author1=Levy, Rochelle L.|title=2004 Meryl Streep tribute|url=http://www.afi.com/laa/laa04.aspx|publisher=American Film Institute|access-date=January 20, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221094149/http://www.afi.com/laa/laa04.aspx|archive-date=February 21, 2015}}</ref> [[Beeld:Public Theatre.jpg|thumb|links|180px|Streep het haar loopbaan in verskeie produksies in The Public Theater begin.]] Hoewel Streep nie daarna gestreef het om ’n rolprentaktrise te word nie, het [[Robert de Niro]] se vertolking in ''[[Taxi Driver]]'' (1976) ’n diep indruk op haar gemaak; sy het vir haarself gesê: “Dis die soort akteur wat ek wil wees wanneer ek groot is.”{{sfn|Longworth|2013|p=10}} Streep het begin oudisies doen vir rolprentrolle. Sy het voortgegaan om op [[Broadway]] te werk en het in 1976 verskyn in ’n dubbelprogram van [[Tennessee Williams]] se ''27 Wagons Full of Cotton'' en [[Arthur Miller]] se ''A Memory of Two Mondays''. Sy is benoem vir 'n Tony vir beste vroulike byspeler in ’n toneelstuk.<ref>{{cite book|author=Lowell, Katherine|title=Show Business|url=https://books.google.com/books?id=TzymQOKwgYsC&pg=PA2001|publisher=Clinton Gilkie|page=2001|id=GGKEY:XQ5TU8D6L6X}}</ref> Streep se ander Broadway-rolle was onder meer in [[Anton Tsjechof]] se ''Die Kersieboord'' en die [[Bertolt Brecht]]-Kurt Weill-musiekblyspel ''Happy End'', waarin sy oorspronklik Off-Broadway verskyn het. Sy is vir albei produksies vir 'n Drama Desk Award benoem.{{Sfn|Fisher|2011|p=772}} Streep se eerste rol in ’n rolprent was saam met [[Jane Fonda]] in die 1977-fliek ''Julia'', waarin sy ’n klein rol in ’n terugflitstoneel gehad het. Die meeste van haar tonele is egter uitgesny, en die kort tyd op die skerm het die aktrise ontstel: “Ek het ’n slegte pruik gehad en hulle het die woorde uit die toneel wat ek saam met Jane geskiet het, geneem en dit in my mond geplaas in ’n ander toneel. Ek het gedink: Ek het ’n verskriklike fout gemaak – geen rolprente meer nie. Ek haat dié bedryf.”{{sfn|Longworth|2013|p=10}} In 2015 het Streep egter gesê Fonda het ’n blywende invloed op haar as aktrise gehad.<ref name="VF">{{cite magazine|first=Julie|last=Miller|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2015/06/meryl-streep-confidence|title=Here's Where Meryl Streep Found the Confidence to Become an Actress|magazine=Vanity Fair|date=June 19, 2015|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622204546/http://www.vanityfair.com/hollywood/2015/06/meryl-streep-confidence|archive-date=June 22, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep "Uncommon Women and Others" (1978 PBS press photo).jpg|thumb|190px|Streep in 1978.]] De Niro, wat Streep in haar verhoogproduksie van ''Die Kersieboord'' gesien het, het voorgestel sy vertolk die rol van sy vriendin in die oorlogsfilm ''The Deer Hunter'' (1978).{{sfn|Longworth|2013|p=21}} Cazale, by wie longkanker gediagnoseer is,<ref>{{cite news|url=https://www.avclub.com/article/on-the-anniversary-of-his-death-revisit-john-cazal-93634|title=On the anniversary of his death, revisit John Cazale's tragically short film career in I Knew It Was You|newspaper=The A.V. Club|access-date=September 22, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230616/http://www.avclub.com/article/on-the-anniversary-of-his-death-revisit-john-cazal-93634|archive-date=September 23, 2015}}</ref> was ook in die prent, en Streep het die rol van ’n “vae, stereotiepe vriendin” aanvaar om gedurende die verfilming by hom te kan bly.{{sfn|Longworth|2013|pp=19–21}}<ref>{{cite news |first=Paul |last=Gray |title=Cinema: A Mother Finds Herself |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,948649-3,00.html |magazine=[[Time (tydskrif)|Time]] |page=3 |date=December 3, 1979 |access-date=February 16, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121031102/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,948649-3,00.html |archive-date=January 21, 2015 }}</ref><ref name="Hollinger"/> Die resensent Pauline Kael het gesê sy is ’n “ware skoonheid” wat baie varsheid na die prent bring met haar vertolking.{{sfn|Longworth|2013|p=32}} Die film se sukses het Streep aan ’n wyer gehoor bekend gestel en haar ’n benoeming vir die Oscar vir beste vroulike byspeler besorg.<ref>{{cite web|title=The 51st Academy Awards (1979) Nominees and Winners|date=October 5, 2014 |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1979|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)|access-date=July 4, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402004111/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1979|archive-date=April 2, 2015}}</ref> In die 1978-minireeks ''Holocaust'' het Streep die hoofrol gespeel van ’n Duitse vrou wat getroud is met ’n Joodse kunstenaar, vertolk deur [[James Woods]], in die Duitsland van die [[Nazi|Nazi-tydperk]]. Sy het na [[Duitsland]] en [[Oostenryk]] gereis vir die verfilming terwyl Cazale in New York gebly het. Met haar terugkeer het sy ontdek Cazale se siekte het vererger, en sy het hom verpleeg tot met sy dood op 12 Maart 1978.{{sfn|Longworth|2013|p=26}}<ref name="Hollinger"/> Met ’n geraamde gehoor van 109&nbsp;miljoen het ''Holocaust'' Streep aan ’n steeds groter publiek bekend gestel, en sy het haarself “op die rand van nasionale bekendheid” bevind. Sy het die [[Emmy]] vir beste aktrise in 'n minireeks of rolprent vir haar vertolking gewen.<ref>{{cite web |url=http://www.emmys.com/bios/meryl-streep |title=Meryl Streep Emmy Award Winner |publisher=Emmy Award |access-date=April 20, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905063934/http://www.emmys.com/bios/meryl-streep |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> Ten spyte van haar sukses was Streep nog nie geesdrifig oor haar rolprentloopbaan nie en het sy verhoogspel verkies.{{sfn|Longworth|2013|p=44}} Sy het die byrol van Leilah vertolk in Wendy Wasserstein se ''Uncommon Women and Others'' in ’n televisieprent van Mei 1978 vir PBS se Great Performances.<ref>{{Citation|title=Meryl Streep & Others singing in 'Uncommon Women & Others'| date=April 9, 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=FOCs2QW2gJ8| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211027/FOCs2QW2gJ8| archive-date=October 27, 2021|language=en|access-date=July 20, 2021}}{{cbignore}}</ref> Sy het [[Glenn Close]] vervang, wat die rol in die Off-Broadway-produksie vertolk het.<ref>{{Cite news|last=Eder|first=Richard|date=November 22, 1977|title=Dramatic Wit and Wisdom Unite In 'Uncommon Women and Others'|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1977/11/22/archives/dramatic-wit-and-wisdom-unite-in-uncommon-women-and-others.html|access-date=July 20, 2021|issn=0362-4331}}</ref> In 'n poging om haar aandag van Cazale se dood af te lei, het Streep ’n rol aanvaar in ''The Seduction of Joe Tynan'' (1979) as die opgewekte liefdesbelangstelling van [[Alan Alda]]. Sy het ook die rol van Katherine in ''Die Feeks Word Getem'' vir Shakespeare in the Park vertolk. [[Beeld:Meryl_Streep_by_Jack_Mitchell.jpg|thumb|links|200px|Streep in 1977.]] In dieselfde jaar het sy die byrol vertolk van ’n voormalige vriendin wat ’n lesbiese karakter word in ''Manhattan'' (1979) vir [[Woody Allen]]. Streep het later gesê dat Allen nie vir haar ’n volledige draaiboek gegee het nie, maar net die ses bladsye van haar eie tonele,<ref>{{cite web|title=Magazines Archive |website=SimplyStreep|url=http://www.simplystreep.com/magazines/197903lookmagazine.htm |access-date=June 7, 2009 }}{{Dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> en dat hy haar nie toegelaat het om ’n woord van haar dialoog te improviseer nie.<ref name="Hollinger"/> Vincent Canby van ''[[The New York Times]]'' het haar vertolking as “pragtig gespeel” beskryf.<ref>{{cite news|url= https://www.nytimes.com/1979/04/25/archives/the-screen-woody-allens-manhattan.html|title= The Screen: Woody Allen's 'Manhattan'|work= The New York Times|date= April 25, 1979|accessdate= July 17, 2024|last1= Canby|first1= Vincent}}</ref> In die drama ''Kramer vs. Kramer'' saam met [[Dustin Hoffman]] is Streep 'n ongelukkig getroude vrou wat haar man en kind verlaat. Streep het gevoel die draaiboek beeld die vroulike karakter as “te boos” uit en het daarop aangedring dat dit nie verteenwoordigend is van werklike vroue wat 'n huweliksbreuk en toesigstryd oor kinders ervaar nie. Die vervaardigers het met haar saamgestem en die draaiboek is hersien.{{sfn|Longworth|2013|p=41}} Ter voorbereiding vir die rol het Streep met haar eie ma oor haar lewe as werkende vrou en eggenote gepraat<ref name="Hollinger"/> en tyd deurgebring in die Upper East Side, waar die film afspeel en waar sy die interaksies tussen ouers en kinders dopgehou het.{{sfn|Longworth|2013|p=41}} Die regisseur Robert Benton het Streep toegelaat om haar eie dialoog in twee belangrike tonele te skryf, ondanks besware van Hoffman, wat haar aanvanklik “gehaat” het.<ref name="Hollinger"/> Die prent was omstrede onder feministe, maar die resensent Stephen Farber het geglo die rol toon Streep se “eie emosionele intensiteit”. Hy het geskryf sy is een van die “skaars vertolkers wat selfs die mees alledaagse oomblikke met ’n sweem van misterie kan vul”.{{sfn|Longworth|2013|p=46}} Vir die prent het Streep beide die [[Golden Globe]] en [[Oscar]] vir beste vroulike byspeler gewen.<ref>{{cite web|title=The 52nd Academy Awards {{!}} 1980|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1980|publisher= Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402002939/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1980|archive-date=April 2, 2015}}</ref><ref name="GoldenGlobes">{{cite web|title=Meryl Streep {{!}} 29 Nominations {{!}} 8 Wins| work=Official Website of the Golden Globe Awards |url=http://www.hfpa.org/browse/?param=/member/29717|publisher= Hollywood Foreign Press Association|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702091300/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fmember%2F29717|archive-date=July 2, 2015}}</ref> Sy het ook verskeie ander pryse gewen.{{Sfn|Lenburg|2001|p=167}}<ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook|url=https://books.google.com/books?id=BAdaAAAAYAAJ|year=1980|publisher=H. W. Wilson Co.|volume=41|page=391|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507064117/https://books.google.com/books?id=BAdaAAAAYAAJ|archive-date=May 7, 2016}}</ref>{{Sfn|Sterling|1997|p=444}} Beide ''The Deer Hunter'' en ''Kramer vs. Kramer'' was groot kommersiële suksesse en opeenvolgende wenners van die Oscar vir beste rolprent.{{sfn|Devine|1999|p=171}}<ref>{{cite news|last1=Chivers|first1=Tom|title=Oscars 2010: the 10 worst injustices in Academy Award history|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/7360378/Oscars-2010-the-10-worst-injustices-in-Academy-Award-history.html|access-date=July 4, 2015|work=The Daily Telegraph|date=March 3, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712104251/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/7360378/Oscars-2010-the-10-worst-injustices-in-Academy-Award-history.html|archive-date=July 12, 2015}}</ref> ===1980's: Opkoms en roem=== In 1979 het Streep begin om ''Alice in Concert'', ’n musikale weergawe van ''Alice se avonture in Wonderland'', saam met die skrywer en komponis Elizabeth Swados en regisseur Joseph Papp te ontwikkel; die vertoning is van Desember 1980 af in New York se Public Theater aangebied. Frank Rich van ''[[The New York Times]]'' het na Streep verwys as die produksie se “een wonder”.{{sfn|Longworth|2013|p=44}} Teen 1980 het Streep tot hoofrolle in rolprente gevorder. Sy het op die voorblad van die tydskrif ''[[Newsweek]]'' verskyn met die opskrif “A Star for the 80s”; Jack Kroll het opgemerk: “Daar is ’n gevoel van misterie in haar spel; sy boots nie eenvoudig na nie (hoewel sy in privaatheid ’n uitstekende nabootser is). Sy dra ’n gevoel van gevaar oor, ’n primitiewe onrus wat net onder die oppervlak van normale gedrag lê.”{{sfn|Longworth|2013|p=49}} Streep het haar vurige mediablootstelling destyds as 'n “oormatige ophef” veroordeel.{{sfn|Longworth|2013|p=49}} Die drama van 'n verhaal binne ’n verhaal ''The French Lieutenant's Woman'' (1981) was haar eerste hoofrol. Sy en [[Jeremy Irons]] was daarin hedendaagse akteurs wat hulle moderne verhaal vertel sowel as die drama uit die [[Victoriaanse tydperk]] wat hulle opvoer.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newsvideo/celebrity-news-video/8935130/Barack-Obama-reveals-Meryl-Streep-crush-at-Kennedy-Centre-Honours.html|title=Barack Obama reveals Meryl Streep 'crush' at Kennedy Centre Honours|work=The Telegraph|date=December 5, 2011|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711104408/http://www.telegraph.co.uk/news/newsvideo/celebrity-news-video/8935130/Barack-Obama-reveals-Meryl-Streep-crush-at-Kennedy-Centre-Honours.html|archive-date=July 11, 2015}}</ref> In ’n artikel in die tydskrif ''New York'' is opgemerk Streep is ’n "verkleurmannetjie" wat bereid is om enige soort rol te vertolk, anders as ander aktrises wat vir hulleself een identiteit skep.<ref name="NewYorkMagazineSep1981">{{cite news |last=Denby |first=David |title=Meryl Streep is Madonna and siren in ''The French Lieutenant's Woman'' |work=New York |date=September 21, 1981 |url=https://books.google.com/books?id=-OUCAAAAMBAJ&q=Meryl+Streep&pg=PA26 |access-date=June 15, 2009 |page=27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116203656/http://books.google.com/books?id=-OUCAAAAMBAJ&pg=PA26&dq=Meryl+Streep&lr=#PPA26,M1 |archive-date=January 16, 2013 }}</ref> Streep het ’n [[Bafta]] vir beste aktrise vir haar rol ontvang.<ref>{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/1982/film/actress|title=Film Actress in 1982|publisher=British Academy of Film and Television Arts|access-date=January 16, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121015106/http://awards.bafta.org/award/1982/film/actress|archive-date=January 21, 2015}}</ref> Die volgende jaar het sy weer saam met Robert Benton gewerk aan die sielkundige riller''Still of the Night'' (1982), waarin sy saam met [[Roy Scheider]] en [[Jessica Tandy]] verskyn. Vincent Canby van ''The New York Times'' het geskryf die rolprent is ’n huldeblyk aan die werke van [[Alfred Hitchcock]], maar dat een van sy grootste swakhede ’n gebrek aan chemie tussen Streep en Scheider is; hy het afgesluit dat Streep “verbluffend is, maar dat sy nie naastenby lank genoeg op die skerm verskyn nie”.<ref>{{cite news |last=Canby |first=Vincent |title='Still of the Night', in Hitchcock Manner |work=[[The New York Times]] |date=September 20, 1985 |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C02E2D8123BF93AA25752C1A964948260 |access-date=June 6, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815033220/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9C02E2D8123BF93AA25752C1A964948260 |archive-date=August 15, 2014 }}</ref> Groter sukses het later daardie jaar gekom toe Streep die hoofrol vertolk in die drama ''Sophie's Choice'' (ook 1982), waarin sy ’n Poolse oorlewende van [[Auschwitz-konsentrasiekamp|Auschwitz]] speel wat vasgevang is in ’n liefdesdriehoek tussen ’n jong naïewe skrywer ([[Peter MacNicol]]) en ’n Joodse intellektueel ([[Kevin Kline]]). Streep se emosionele dramatiese vertolking en haar oënskynlike bemeestering van ’n Poolse aksent het lof ontvang.<ref>{{cite web|first=Eric D.|last=Snider|title=What's the Big Deal?: Sophie's Choice (1982)|url=http://www.film.com/movies/whats-the-big-deal-sophies-choice-1982|website=Film.com|publisher=[[MTV|MTV Networks]]|access-date=May 13, 2015|date=October 20, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702022139/http://www.film.com/movies/whats-the-big-deal-sophies-choice-1982|archive-date=July 2, 2015}}<br />- {{cite web|title=Picks and Pans Review: Sophie's Choice|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20084111,00.html|work=People |access-date=May 13, 2015|date=January 24, 1983|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093757/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20084111,00.html|archive-date=May 18, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep & Kurt Russell 61st Academy Awards.jpg|thumb|280px"|Streep en [[Kurt Russell]] in 1989 op die Oscar-toekenningsaand.]] Streep het die Oscar en verskeie ander pryse vir haar rol gewen,<ref>{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/link/055-3/|title=Meryl Streep Academy Awards Acceptance Speech|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=January 16, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227020555/http://aaspeechesdb.oscars.org/link/055-3|archive-date=February 27, 2015}}</ref> en haar karakterisering is deur die tydskrif ''Premiere'' gekies as die derde beste rolprentvertoning van alle tye.<ref>{{cite web|url=https://www.empireonline.com/forum/printable.asp?m=371934|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418200137/http://www.empireonline.com/forum/printable.asp?m=371934|url-status=dead|archive-date=April 18, 2015|title=Premiere Magazine's Top 100 Greatest Performances|work=Empire |date=March 20, 2006|access-date=July 2, 2015}}</ref> [[Roger Ebert]] het van haar vertolking gesê: “Streep speel die Brooklyn-tonele met ’n betowerende Pools-Amerikaanse aksent, en sy speel die terugflitse in Duits en Pools met onderskrifte. Daar is skaars ’n emosie wat Streep nie in hierdie rolprent aanraak nie, en tog lyk dit nooit asof sy haarself ooreis nie.”{{Sfn|Ebert|2010|p=222}} In 1983 het Streep haar eerste niefiktiewe karakter vertolk, die fluitjieblaser en vakbondaktivis Karen Silkwood, wat in ’n verdagte motorongeluk gesterf het terwyl sy beweerde wanpraktyke by 'n aanleg ondersoek het. Dit was in Mike Nichols se biografiese rolprent ''Silkwood''. Streep het ’n persoonlike band met Silkwood gevoel,{{sfn|Longworth|2013|p=69}} en ter voorbereiding het sy mense ontmoet wat naby aan die vrou was, en sodoende besef dat elke persoon ’n ander aspek van haar persoonlikheid gesien het.{{sfn|Ebert|Bordwell|2008|p=64}} Sy het gesê: “Ek het elke stukkie inligting oor haar bymekaargemaak wat ek kon vind ... Wat ek uiteindelik gedoen het, was om na die gebeure in haar lewe te kyk en haar van binne af te probeer verstaan.”{{Sfn|Ebert|Bordwell|2008|p=64}} Streep het daarna saam met [[Robert de Niro]] gespeel in die romantiese prent ''Falling in Love'' (1984), wat swak ontvang is. Sy het ’n vegter vir die Franse teenstand gedurende die [[Tweede wêreldoorlog]] vertolk in die Britse drama ''Plenty'' (1985).<ref>{{cite news |last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert|title='Plenty' review |work=Chicago Sun-Times |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19850920/REVIEWS/509200303/1023 |date=November 19, 1982 |access-date=June 6, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616153759/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19850920%2FREVIEWS%2F509200303%2F1023 |archive-date=June 16, 2010 }}</ref> In haar volgende rolprent, ''Out of Africa'' (1985), het Streep die rol van die Deense skrywer [[Karen Blixen]] vertolk, teenoor [[Robert Redford]] as Denys Finch Hatton. Die regisseur, [[Sydney Pollack]], was aanvanklik skepties oor Streep in die rol, aangesien hy gedink het sy is nie sexy genoeg nie en omdat hy [[Jane Seymour (aktrise)|Jane Seymour]] vir die rol oorweeg het. Pollack onthou Streep het hom op ’n ander manier beïndruk: “Sy was so direk, so eerlik, so sonder nonsens. Daar was geen skild tussen my en haar nie.”{{sfn|Longworth|2013|p=81}} Streep en Pollack het dikwels tydens die 101 dae lange verfilming in Kenia gebots, veral oor Blixen se stem. Streep het baie tyd spandeer om na opnames van Blixen te luister en begin praat op ’n outydse en aristokratiese manier, wat Pollack oordrewe gevind het.{{sfn|Longworth|2013|p=88}} Die rolprent was ’n groot kommersiële sukses en het ’n Golden Globe vir beste rolprent gewen.<ref>{{cite web | url= https://www.nme.com/news/bohemian-rhapsody-worst-reviewed-golden-globes-winner-since-80s-2429215 | title= 'Bohemian Rhapsody' is the worst-reviewed Golden Globes winner in 33 years| work=NME | date=January 10, 2019 | access-date=January 11, 2019 | first=John | last=Earls}}</ref> Dit het Streep ook nog ’n benoeming vir die Oscar vir beste aktrise besorg, en die rolprent het uiteindelik die Oscar vir beste rolprent gewen. Streep se volgende rolprente het nie ’n wye gehoor gelok nie; sy het saam met [[Jack Nicholson]] gespeel in die dramas ''Heartburn'' (1986) en ''Ironweed'' (1987). In ''Evil Angels'' (ook bekend as ''A Cry in the Dark'', 1988) het sy die rol vertolk van Lindy Chamberlain, ’n Australiese vrou wat skuldig bevind is aan die moord op haar babadogter ondanks haar bewering dat die baba deur ’n [[dingo]] weggedra is. Die rolprent is in [[Australië]] verfilm, en Streep het die Australiese Rolprentinstituut se prys vir beste aktrise gewen,{{sfn|Waldo|2006|p=209}}{{sfn|Speed|Wilson|1989|p=38}} asook die prys vir beste aktrise op die [[Cannes-rolprentfees]] en die New York Film Critics Circle Award.{{Sfn|Eberwein|2010|p=221}} Teen die einde van die dekade het Streep aktief begin soek na ’n komedierol. Sy het dit gevind in ''She-Devil'' (1989), ’n satire wat die samelewing se obsessie met skoonheid en kosmetiese chirurgie parodieer; sy vertolk die rol van ’n glansryke skrywer.{{sfn|Longworth|2013|p=106}} Hoewel die rolprent nie 'n sukses was nie, het Richard Corliss van die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' geskryf Streep is die “een rede” om dit te sien.<ref>{{cite news |last=Corliss |first=Richard |title=Warty Worm, "She-Devil" review |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959340,00.html |magazine=Time |date=December 11, 1989 |access-date=June 7, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906045113/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959340,00.html |archive-date=September 6, 2009 }}</ref> ===1990's: Kommersiële skommelings=== Die biograaf Karen Hollinger het die vroeë 1990’s beskryf as ’n afname in die gewildheid van Streep se rolprente, en dit deels toegeskryf aan ’n kritiese persepsie dat haar komedies ’n poging was om ’n ligter beeld oor te dra ná verskeie ernstige, maar kommersieel onsuksesvolle dramas en, nog belangriker, aan die gebrek aan opsies wat vir ’n aktrise in haar 40's beskikbaar was.<ref name="Hollinger"/> Streep het gesê haar opsies word beperk omdat sy in Los Angeles, naby haar gesin, wil werk.<ref name="Hollinger"/> Op die Screen Actors Guild se nasionale vrouekonferensie in 1990 het Streep die hooftoespraak by die eerste nasionale byeenkoms gelewer, en die afname in werkgeleenthede vir vroue, gelyke betaling en rolmodelle binne die rolprentbedryf beklemtoon.<ref name="SAG timeline">{{cite web |title=SAG History – SAG Timeline |url=http://www.sag.org/content/womens-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125115603/http://www.sag.org/content/womens-committee |archive-date=January 25, 2012 |access-date=July 15, 2013}}</ref> Sy het die rolprentbedryf gekritiseer omdat dit die belangrikheid van vroue sowel op die skerm as daarbuite verklein.{{sfn|Eberwein|2010|p=221}} [[Beeld:Jeff y Meryl Streep.jpg|thumb|links|270px|Streep op die Grammy-toekenningsaand van 1990.]] Ná rolle in die komediedrama ''[[Postcards from the Edge]]'' (1990) en die komediefantasie ''Defending Your Life'' (1991) het Streep saam met [[Goldie Hawn]] gespeel in die klugagtige swartkomedie ''Death Becomes Her'' (1992), met [[Bruce Willis]] as hulle medespeler. Streep het die skrywer, David Koepp, oorreed om verskeie tonele te herskryf, veral die een waarin haar karakter ’n verhouding met ’n jonger man het; sy het dit as “onrealisties manlik” in sy opvatting beskou. Die prent was ’n kommersiële sukses en het binne net vyf dae $15,1&nbsp;miljoen verdien, maar Streep se bydrae tot komedie oor die algemeen is nie goed deur resensente ontvang nie.{{sfn|Longworth|2013|p=107}} ''Time'' se Richard Corliss het Streep se “boosaardige heksroetine” goedgekeur, maar die rolprent afgemaak as “''She-Devil'' met ’n nuwe voorkoms” en een wat “vroue haat”.<ref>{{cite news |last=Corliss |first=Richard |title=Beverly Hills Corpse, "Death Becomes Her" review |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,976129,00.html |magazine=Time |date=August 3, 1992 |access-date=June 7, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904022133/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,976129,00.html |archive-date=September 4, 2009 }}</ref>{{sfn|Longworth|2013|p=107}} In 1993 het Streep saam met [[Jeremy Irons]], [[Glenn Close]] en [[Winona Ryder]] verskyn in ''The House of the Spirits'', wat in Chili tydens die diktatuur van [[Augusto Pinochet]] afspeel. Die rolprent het nie goeie resensies gekry nie.<ref name="the_house_of_the_spirits">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_house_of_the_spirits/|title=''The House of the Spirits''|publisher=Flixster|website=[[Rotten Tomatoes]]|date=September 20, 2011 |access-date=April 9, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330215521/http://www.rottentomatoes.com/m/the_house_of_the_spirits/|archive-date=March 30, 2015}}</ref> Anthony Lane van ''The New Yorker'' het geskryf: “Dit is werklik ’n merkwaardige prestasie. Dit bring Jeremy Irons, Meryl Streep, Winona Ryder, [[Antonio Banderas]] en [[Vanessa Redgrave]] bymekaar en sorg dat hulle almal, sonder uitsondering, hulle swakste vertolkings nog lewer.”<ref name="the_house_of_the_spirits"/> Die volgende jaar het Streep die hoofrol gespeel in ''The River Wild'', as die ma van kinders op ’n witwatervlotvaart wat twee gewelddadige misdadigers ([[Kevin Bacon]] en [[John C. Reilly]]) in die wildernis teëkom. Hoewel die kritiese reaksie oor die algemeen gemeng was, het Peter Travers van ''[[Rolling Stone]]'' haar beskryf as “sterk, skerpsinnig en losser as wat sy nog op die skerm was”.<ref>{{cite news|first=Peter|last=Travers|title=The River Wild|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-river-wild-19940930|magazine=[[Rolling Stone]]|publisher=Wenner Media LLC|location=New York City|date=September 20, 1994|access-date=May 5, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505072025/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-river-wild-19940930|archive-date=May 5, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep (32335923877).jpg|180px|thumb|Streep in 1999.]] Streep se suksesvolste rolprent van die dekade was die romantiese drama ''The Bridges of Madison County'' (1995), geregisseer deur [[Clint Eastwood]], wat 'n verwerking was van Robert James Waller se roman met dieselfde naam.{{Sfn|McGilligan|1999|p=492}} Dit vertel die verhaal van Robert Kincaid (Eastwood), ’n fotograaf wat vir die tydskrif ''National Geographic'' werk en ’n liefdesverhouding met ’n middeljarige Italiaanse boervrou, Francesca (Streep), het. Hoewel Streep nie van die roman waarop dit gebaseer was gehou het nie, het sy die draaiboek as ’n besondere geleentheid vir ’n aktrise van haar ouderdom beskou.{{sfn|Longworth|2013|pp=111–112}} Sy het gewig aangesit vir die rol en anders as die karakter in die boek, aangetrek om Italiaanse filmsterre soos [[Sophia Loren]] na te boots. Beide Loren en Anna Magnani het haar vertolking beïnvloed, en Streep het [[Pier Paolo Pasolini]] se fliek ''Mamma Roma'' (1962) voor die verfilming gekyk.{{sfn|Longworth|2013|p=115}} Die rolprent was ’n lokettreffer en het meer as $70&nbsp;miljoen in die VSA verdien.{{Sfn|McGilligan|1999|p=503}} Anders as die roman, is die rolprent hartlik deur resensente ontvang. Die resensent Karina Longworth het beweer: Streep “is waarskynlik die eerste middeljarige aktrise wat ernstig deur Hollywood opgeneem word as ’n romantiese heldin”.{{sfn|Longworth|2013|p=117}} Streep het die vervreemde suster van Bessie ([[Diane Keaton]]), ’n vrou wat teen [[leukemie]] veg, gespeel in ''Marvin's Room'' (1996), ’n verwerking van die toneelstuk deur Scott McPherson. Streep het Keaton vir die rol aanbeveel.{{Sfn|Mitchell|2001|p=139}} [[Roger Ebert]] het gesê: “Streep en Keaton, in hulle verskillende style, vind maniere om Lee en Bessie tot veel meer te maak as net die uitdrukking van hulle probleme.”<ref>{{cite web|first=Roger|last=Ebert|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19970110/REVIEWS/701100302/1023|title=Review- Marvin's Room|newspaper=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|location=Chicago, Illinois|date=January 10, 1997|access-date=March 25, 2006|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060110152119/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19970110%2FREVIEWS%2F701100302%2F1023|archive-date=January 10, 2006}}</ref> Die rolprent is goed ontvang, en Streep is vir nog ’n Golden Globe benoem vir haar rol.<ref name=GoldenGlobes /> Vir Streep se rol in ''...First Do No Harm'' (1997) is sy vir 'n tweede Emmy benoem. In 1998 het sy vir die eerste keer saam met [[Michael Gambon]] en [[Catherine McCormack]] gespeel in Pat O'Connor se ''Dancing at Lughnasa'', nog ’n Broadway-verwerking.{{sfn|Allon|Cullen|Patterson|2001|p=255}} Janet Maslin van ''The New York Times'' het geskryf die manier warop Streep bloot by ’n venster uitkyk in ''Dancing at Lughnasa'', "tel onder haar beste oomblikke op film. Alles wat die kyker oor Kate Mundy, die vrou wat sy hier vertolk, moet weet, staan geskryf op daardie preutse, eensame gesig en sy verstomde blik.”<ref>{{cite news|first=Janet|last=Maslin |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9B04E3DA1431F930A25752C1A96E958260|title=Dancing at Lughnasa (1998)|newspaper=[[The New York Times]]|location=New York City|date=November 13, 1998|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704073438/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9B04E3DA1431F930A25752C1A96E958260|archive-date=July 4, 2015}}</ref> Later daardie jaar het sy ’n huisvrou wat aan kanker sterf, vertolk in ''One True Thing''. Dit het positiewe resensies gekry. In 1999 het Streep die rol van Roberta Guaspari vertolk in die musiekdrama ''Music of the Heart'' (1999). Sy is vir haar spel benoem vir 'n Oscar, ’n Golden Globe en ’n Screen Actors Guild Award. Roger Ebert het geskryf: <blockquote>Meryl Streep is bekend vir haar meesterskap van aksente; sy is moontlik die veelsydigste spreker in rolprente. Hier sou jy kon dink sy het geen aksent nie, tensy jy haar werklike spreekstem gehoor het; dan besef jy Guaspari se spreekstyl is nie ’n minder besondere prestasie as Streep se ander aksente nie. Dit is nie Streep se stem nie, maar iemand anders s’n – met ’n sekere plat gehalte, asof latere opvoeding en verfyning ná effens ongesofistikeerde kinderjare gekom het.<ref>{{cite web|first=Roger|last=Ebert|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19991029/REVIEWS/910290302/1023|title=Music of the Heart Movie Review|newspaper=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|location=Chicago, Illinois|date=October 29, 1999|access-date=May 1, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928090907/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19991029%2FREVIEWS%2F910290302%2F1023|archive-date=September 28, 2012}}</ref></blockquote> ===2000's: Terug op die pad na roem=== [[Beeld:Meryl Streep 2004-01.jpg|thumb|240px|Streep in 2004 in [[Sint Petersburg]], Rusland.]] Streep het die 2000’s betree met ’n stemkamee in [[Steven Spielberg]] se ''[[A.I. Artificial Intelligence (rolprent)|A.I. Artificial Intelligence]]'' (2001), ’n [[wetenskapsfiksie]]prent oor ’n kinderagtige androïed, vertolk deur [[Haley Joel Osment]].<ref>{{cite web|title=''A.I. Artificial Intelligence'' (2001)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=ai.htm|access-date=February 7, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090215175554/http://boxofficemojo.com/movies/?id=ai.htm|archive-date=February 15, 2009}}</ref> In dieselfde jaar was Streep saam met [[Liam Neeson]] die aanbieder van die jaarlikse [[Nobelprys vir Vrede|Nobelvredespryskonsert]] wat op 11 Desember 2001 in [[Oslo]], [[Noorweë]] gehou is ter ere van die vredespryswenners, die [[Verenigde Nasies]] en [[Kofi Annan]].<ref>{{cite web|title=Previous Concerts (2001) |url=http://nobelpeaceprize.org/concert/history/2001.php |publisher=The Norwegian Nobel Institute |access-date=July 3, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725022742/http://nobelpeaceprize.org/concert/history/2001.php |archive-date=July 25, 2013 }}</ref><ref name=PRN>{{cite news|title=Meryl Streep and Liam Neeson Host The Nobel Peace Prize 100th Anniversary Concert|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/meryl-streep-and-liam-neeson-host-the-nobel-peace-prize-100th-anniversary-concert-74400667.html|agency=PR Newswire|access-date=July 3, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704071711/http://www.prnewswire.com/news-releases/meryl-streep-and-liam-neeson-host-the-nobel-peace-prize-100th-anniversary-concert-74400667.html|archive-date=July 4, 2015}}</ref> In 2001 het Streep vir die eerste keer in meer as 20 jaar na die verhoog teruggekeer en Arkadina gespeel in The Public Theater se heropvoering van Tsjechof se ''Die Seemeeu'', met medeakteurs [[Kevin Kline]], [[Natalie Portman]], [[John Goodman]], [[Marcia Gay Harden]], [[Stephen Spinella]], [[Debra Monk]], [[Larry Pine]] en [[Philip Seymour Hoffman]].<ref>{{Cite news|first=Ben|last=Brantley|url=https://www.nytimes.com/2001/08/13/theater/theater-review-streep-meets-chekhov-up-in-central-park.html|title=Theater Review: Streep Meets Chekhov, Up in Central Park|work=The New York Times|date=August 31, 2001|access-date=February 13, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110212011246/http://www.nytimes.com/2001/08/13/theater/theater-review-streep-meets-chekhov-up-in-central-park.html|archive-date=February 12, 2011}}</ref> In dieselfde jaar het Streep begin werk aan Spike Jonze se komediedrama ''Adaptation'' (2002), waarin sy die rol van die werklike joernalis Susan Orlean vertolk. Die rolprent is ewe veel deur resensente en kykers geloof,<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/adaptation/|title=''Adaptation'' (2002)|publisher=Flixster|website=Rotten Tomatoes |access-date=April 8, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411020816/http://www.rottentomatoes.com/m/adaptation/|archive-date=April 11, 2008}}</ref> en het aan Streep haar vierde Golden Globe as beste vroulike byspeler besorg.<ref name=GoldenGlobes /> A.O. Scott van ''The New York Times'' het Streep se uitbeelding van Orlean beskou as “gespeel met ondeunde selfbeheersing".<ref>{{cite news|author=A. O. Scott|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9903EEDC123BF935A35751C1A9649C8B63|title=Adaptation|work=The New York Times|date=December 6, 2002|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630005146/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9903EEDC123BF935A35751C1A9649C8B63|archive-date=June 30, 2015}}</ref> Streep het saam met [[Nicole Kidman]] en [[Julianne Moore]] verskyn in Stephen Daldry se ''The Hours'' (2002), gebaseer op die 1999-roman deur [[Michael Cunningham]]. Die rolprent fokus op drie vroue van verskillende geslagte wie se lewens verbind word deur die roman ''Mrs. Dalloway'' deur [[Virginia Woolf]]. Die rolprent is oor die algemeen goed ontvang en het al drie hoofaktrises ’n Silwer Beer vir beste aktrise op die [[Berlinale]] besorg.<ref>{{cite news|title=The Hours (2002) Details|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/272631/The-Hours/details|archive-url=https://web.archive.org/web/20131026034705/http://www.nytimes.com/movies/movie/272631/The-Hours/details|url-status=dead|archive-date=October 26, 2013|work=[[The New York Times]]|date=2013|access-date=May 13, 2015}}</ref> In 2003 het Streep weer saam met Mike Nichols gewerk en saam met [[Al Pacino]] en [[Emma Thompson]] gespeel in HBO se verwerking van [[Tony Kushner]] se ses uur lange toneelstuk ''Angels in America''. Dit gaan oor twee paartjies wie se verhoudings verbrokkel teen die agtergrond van die politiek van die [[Ronald Reagan|Reagan-tydperk]]. Streep, wat vier rolle in die minireeks vertolk het, het haar tweede Emmy en vyfde Golden Globe vir haar vertolking ontvang.<ref name=GoldenGlobes /><ref>{{cite web |url=https://www.tvguide.com/celebrities/meryl-streep/bio/165859 |title=Meryl Streep: Biography |access-date=January 23, 2009 |work=TV Guide |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131071019/http://www.tvguide.com/celebrities/meryl-streep/bio/165859 |archive-date=January 31, 2009 }}</ref> Sy het in 2004 verskyn in Jonathan Demme se matig suksesvolle ''The Manchurian Candidate'' (2004),<ref>{{cite web|title=''The Manchurian Candidate'' (2003)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=manchuriancandidate.htm|access-date=February 7, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205145330/http://boxofficemojo.com/movies/?id=manchuriancandidate.htm|archive-date=February 5, 2010}}</ref> teenoor [[Denzel Washington]].<ref>{{cite news |title=Terrorist attacks, corporate control, election controversy: Sound familiar? 'The Manchurian Candidate' has it all. |first=Mick |last=LaSalle |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/07/30/DDGFD7V6NG1.DTL |newspaper=San Francisco Chronicle |date=July 30, 2004 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623061413/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2004%2F07%2F30%2FDDGFD7V6NG1.DTL |archive-date=June 23, 2011 |url-status=dead }}</ref> In dieselfde jaar het sy die ondersteunende rol van tant Josephine vertolk in ''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'' saam met [[Jim Carrey]], gebaseer op die eerste drie romans in Snicket se boekreeks. Die swartkomedie het oor die algemeen gunstige resensies ontvang,<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/lemony_snicket/|title=''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events''|website=Rotten Tomatoes |publisher= Flixster|access-date=April 8, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228095729/http://www.rottentomatoes.com/m/lemony_snicket/|archive-date=February 28, 2009}}</ref> en het die Oscar vir beste grimering gewen.<ref>{{cite web|title=''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'' (2004)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=lemonysnicket.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100221004732/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=lemonysnicket.htm|archive-date=February 21, 2010}}</ref> Streep het daarna verskyn in die komedie ''Prime'' (2005), geregisseer deur Ben Younger. In die rolprent speel sy Lisa Metzger, die Joodse psigoanalis van ’n geskeide en eensame sakevrou, vertolk deur [[Uma Thurman]], wat ’n verhouding begin met Metzger se 23-jarige seun ([[Bryan Greenberg]]). Dit was ’n beskeie hoofstroomsukses.<ref>{{cite web|title=''Prime'' (2004)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=prime.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203175857/http://boxofficemojo.com/movies/?id=prime.htm|archive-date=February 3, 2010}}</ref> In Augustus en September 2006 het Streep by die Delacorte-teater in [[Central Park]] op die verhoog gespeel in The Public Theater se produksie van ''Mother Courage and Her Children''.<ref>{{cite news |url=http://theater2.nytimes.com/2006/08/22/theater/reviews/22moth.html |title=Mother Courage and Her Children |work=The New York Times |date=August 22, 2006 |access-date=January 15, 2009 |author=Brantley, Ben |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213130533/http://theater2.nytimes.com/2006/08/22/theater/reviews/22moth.html |archive-date=February 13, 2009 }}</ref> Omtrent dieselfde tyd het sy en [[Lily Tomlin]] die laaste twee lede uitgebeeld van wat eens ’n gewilde familieboeremusiekgroep was in Robert Altman se laaste rolprent, ''A Prairie Home Companion'' (2006). Die prent is ’n komiese ensemble-stuk met ook [[Lindsay Lohan]], [[Tommy Lee Jones]], [[Kevin Kline]] en [[Woody Harrelson]], en gaan oor die agter-die-skerms-bedrywighede by die openbare radioprogram met dieselfde naam. Die rolprent het meer as $26&nbsp;miljoen verdien.<ref>{{cite web|title=''A Prairie Home Companion'' (2006)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=prairiehomecompanion.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090828050022/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=prairiehomecompanion.htm|archive-date=August 28, 2009}}</ref> [[Beeld:The devil wears Prada.jpg|thumb|280px|Streep (regs) in 2006 by die Venesiese première van ''The Devil Wears Prada''.]] Kommersieel het Streep beter gevaar met ’n rol in ''The Devil Wears Prada'' (ook 2006), ’n los rolprentverwerking van Lauren Weisberger se roman van 2003 met dieselfde naam. Streep vertolk die rol van die magtige en veeleisende Miranda Priestly, die redakteur van 'n modetydskrif (en die baas van [[Anne Hathaway]]). Hoewel die rolprent as geheel gemengde resensies ontvang het, het haar uitbeelding, van wat Ebert die “waardige en gebiedende Miranda” noem,<ref>{{cite web|author=Ebert, Roger|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-devil-wears-prada-2006|title=The Devil Wears Prada|work=Chicago Sun-Times|date=June 29, 2006|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703115945/http://www.rogerebert.com/reviews/the-devil-wears-prada-2006|archive-date=July 3, 2015}}</ref> groot lof van resensente ontlok en vir haar baie prysbenoemings besorg, insluitende haar 14de Oscar-benoeming, asook nog ’n Golden Globe.{{sfn|Kidder|Oppenheim|2008|p=347}}{{sfn|Diller|2010|p=41}} Met sy kommersiële uitreiking was die rolprent Streep se grootste kommersiële sukses tot in daardie stadium; dit het wêreldwyd meer as $326,5&nbsp;miljoen verdien.<ref>{{cite web|title=''The Devil Wears Prada'' (2006)|url=https://www.the-numbers.com/people/MSTRE.php|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090918103136/http://www.the-numbers.com/people/MSTRE.php|archive-date=September 18, 2009}}</ref> Sy het ’n welgestelde universiteitsbeskermpersoon uitgebeeld in Chen Shi-zheng se drama ''Dark Matter'', oor ’n Chinese nagraadse wetenskapstudent wat gewelddadig raak nadat hy met akademiese politiek aan ’n Amerikaanse universiteit te doen gekry het. Dit is geïnspireer deur die gebeure van die skietvoorval van 1991 aan die Universiteit van Iowa,<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna23189744|title=Streep Film Delayed Because of Campus Shooting|agency=Associated Press|publisher=MSN|access-date=February 17, 2011|date=February 15, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623063112/http://today.msnbc.msn.com/id/23189744/ns/today-entertainment/|archive-date=June 23, 2011}}</ref> en sou aanvanklik in 2007 uitgereik word, maar die vervaardigers en beleggers het besluit om ''Dark Matter'' se uitreiking uit te stel uit respek vir die slagoffers van die Virginia Tech-skietvoorval in April 2007.<ref>{{cite news|first=Dalya|last=Alberge|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article1706612.ece/|title=Campus Massacre Films Face A Ban|work=The Times|access-date=February 17, 2011|date=April 26, 2007|location=London|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516211434/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article1706612.ece|archive-date=May 16, 2008}}</ref> Die drama het negatiewe tot gemengde resensies gekry met sy beperkte uitreiking in 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/dark_matter/|title=''Dark Matter'' (2007)|access-date=April 11, 2008|publisher=Flixster|website=Rotten Tomatoes |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419085706/http://www.rottentomatoes.com/m/dark_matter/|archive-date=April 19, 2008}}</ref> Streep was ’n Amerikaanse regeringsamptenaar wat ’n Egiptiese buitelandse burger, wat van terrorisme verdink word, ondersoek in die politieke riller ''Rendition'' (2007), geregisseer deur [[Gavin Hood]].<ref>{{cite news|last=Markon|first=Jerry|title=Lawsuit Against CIA Is Dismissed|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/18/AR2006051802107.html|newspaper=The Washington Post|date=May 19, 2006|access-date=October 11, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110204181049/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/18/AR2006051802107.html|archive-date=February 4, 2011}}</ref> Gretig om by ’n riller betrokke te raak, het Streep die geleentheid verwelkom om in ’n rolprentgenre te speel waarvoor sy gewoonlik nie draaiboeke ontvang het nie.<ref>{{cite web|title=Meryl Streep Plays With Politics|url=http://www.youtube.com/watch?v=nerer1qI-zQ|publisher=Artisan News Service|via=YouTube|date=November 12, 2007|access-date=February 19, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727031213/http://www.youtube.com/watch?v=nerer1qI-zQ|archive-date=July 27, 2013}}</ref> Met sy uitreiking was ''Rendition'' kommersieel minder suksesvol<ref>{{cite web|title=''Rendition'' (2007)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=rendition.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208195241/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=rendition.htm|archive-date=February 8, 2010}}</ref> en het dit gemengde resensies ontvang.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/rendition/|title=''Rendition'' (2007)|access-date=February 11, 2011|website=Rotten Tomatoes|publisher= Flixster|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522022721/http://www.rottentomatoes.com/m/rendition/|archive-date=May 22, 2011}}</ref> [[Beeld:Streep san sebastian 2008 2.jpg|thumb|220px|links|Streep met die San Sebastián- Internasionale Rolprentfees van 2008.]] In dié tyd het Streep ’n kort rol gehad saam met [[Vanessa Redgrave]], [[Glenn Close]] en haar oudste dogter, [[Mamie Gummer]], in Lajos Koltai se drama ''Evening'' (2007), gebaseer op die 1998-roman met dieselfde naam deur Susan Minot. Die verhaal wissel tussen die hede en die verlede en vertel die storie van ’n bedlêende vrou wat haar stormagtige lewe in die middel 1950’s onthou.<ref name="pe">{{cite web|first=Jay S.|last=Jacobs|url=http://www.popentertainment.com/danesdancygummer.htm|title=Some Enchanted Evening|work=Pop Entertainment|access-date=February 17, 2011|date=June 27, 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128014828/http://popentertainment.com/danesdancygummer.htm|archive-date=November 28, 2010}}</ref> Die rolprent het 'n lou ontvangs gehad; resensente het dit genoem “pragtig verfilm, maar beslis dof [en] ’n enorme vermorsing van talentvolle akteurs”.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/evening/|title=''Evening'' (2007)|access-date=February 11, 2011|website=Rotten Tomatoes|publisher= Flixster|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212075509/http://www.rottentomatoes.com/m/evening/|archive-date=December 12, 2010}}<br />- {{cite web|title=''Evening'' (2007)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=evening.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231232827/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=evening.htm|archive-date=December 31, 2009}}</ref> Sy het ook ’n rol gehad in [[Robert Redford]] se ''Lions for Lambs'' (ook 2007), ’n rolprent oor die verband tussen ’n peloton Amerikaanse soldate in [[Afganistan]], ’n VSA-senator, ’n verslaggewer en ’n universiteitsprofessor in Kalifornië. Weer het resensente gevoel die akteurs se talent is vermors en dat die rolprent se tempo stadig was, hoewel een resensent verklaar het dat Streep positief uitgestaan het en “natuurlik, ongeforseerd en stilweg kragtig” was in vergelyking met Redford se geforseerde vertolking.<ref>{{cite web|url=http://themoviereport.com/fest/afi2007reviews.html#lions|title=Lions for Lambs|website=The Movie Report|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413220031/http://themoviereport.com/fest/afi2007reviews.html#lions|archive-date=April 13, 2015}}</ref> Streep het groot kommersiële sukses behaal toe sy in Phyllida Lloyd se ''Mamma Mia!'' (2008) gespeel het, saam met [[Amanda Seyfried]], [[Pierce Brosnan]], [[Stellan Skarsgård]], [[Colin Firth]], [[Julie Walters]] en [[Christine Baranski]]. Dit was ’n rolprentverwerking van die musiekblyspel met dieselfde naam, wat geskoei is op die liedjies van die Sweedse popgroep [[ABBA]].<ref>{{cite news|title=''Mamma Mia!'' Unfazed by the Fuss in Skopelos|work=The Daily Telegraph|date=July 15, 2008|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/artsandculture/2229868/Mamma-Mia---Unfazed-by-the-fuss-in-Skopelos.html|first=Paul|last=Mansfield|access-date=May 12, 2010|location=Londen|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210055539/http://www.telegraph.co.uk/travel/artsandculture/2229868/Mamma-Mia---Unfazed-by-the-fuss-in-Skopelos.html|archive-date=February 10, 2010}}</ref> ''Mamma Mia!'' was onmiddellik 'n lokettreffer en het Streep se fliek met die grootste inkomste tot in daardie stadium geword.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mammamia.htm|title=''Mamma Mia!'' (2008)|access-date=February 5, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102050129/http://boxofficemojo.com/movies/?id=mammamia.htm|archive-date=January 2, 2010}}</ref> Haar vertolking, wat vir nog ’n Golden Globe benoem is, is oor die algemeen goed deur kritici ontvang, met Wesley Morris van ''The Boston Globe'' wat geskryf het: “Die grootste akteur in Amerikaanse rolprente het uiteindelik ’n rolprentster geword.”<ref>{{cite news|title=Abba-cadabra|work=The Boston Globe|date=July 18, 2008|url=https://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=10190|first=Wesley|last=Morris|access-date=February 20, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525221157/http://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=10190|archive-date=May 25, 2010}}</ref> In ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (ook 2008) het Streep teenoor [[Philip Seymour Hoffman]], [[Amy Adams]] en [[Viola Davis]] gespeel. Dit gaan oor 'n streng non (Streep), die hoof van 'n [[Katolieke]] skool in 1964 wat beskuldigings van [[pedofilie]] teen ’n gewilde priester (Hoffman) opper. Dt het ’n matige loketsukses geword,<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=doubt.htm|title=''Doubt'' (2008)|access-date=February 5, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201013640/http://boxofficemojo.com/movies/?id=doubt.htm|archive-date=February 1, 2009}}</ref> en is deur baie kritici as een van die beste rolprente van 2008 beskou. Die prent het vyf benoemings vir 'n Oscar ontvang: vir sy vier hoofakteurs en vir John Patrick Shanley se draaiboek.<ref>{{cite web|title=The 81st Academy Awards {{!}} 2009|date=October 7, 2014 |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110111206/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009|archive-date=November 10, 2014}}</ref> Ebert, wat aan die rolprent sy volle vier sterre toegeken het, het Streep se karikatuur van ’n non uitgelig, wat “alle indringings van die moderne wêreld haat”,<ref>{{cite web|author=Ebert, Roger|url=https://www.rogerebert.com/reviews/doubt-2008|title=Doubt|work=Chicago Sun-Times|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326075113/http://www.rogerebert.com/reviews/doubt-2008|archive-date=March 26, 2015}}</ref> terwyl Kelly Vance van ''The East Bay Express'' gesê het: “Somber, rooioog en doodsbleek – suster Aloysius is dalk die vreesaanjaendste non van alle tye.”<ref>{{cite news|author=Vance, Kelly|url=http://www.eastbayexpress.com/oakland/she-wolves-of-hollywood/Content?oid=1093019|title=She-Wolves of Hollywood|newspaper=The East Bay Express|date=December 10, 2008|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703042053/http://www.eastbayexpress.com/oakland/she-wolves-of-hollywood/Content?oid=1093019|archive-date=July 3, 2015}}</ref> [[Beeld:Alec Baldwin, Meryl Streep, Josh Wood 15th Annual Screen Actors Guild Awards 2.jpg|thumb|250px|Streep saam met [[Alec Baldwin]] en Josh Wood by die Screen Actors Guild-toekennings van 2009.]] In 2009 het Streep die rol van die sjef [[Julia Child]] vertolk in Nora Ephron se ''[[Julie & Julia]]'', saam met [[Stanley Tucci]] en weer saam met [[Amy Adams]]. (Tucci en Streep het vroeër saamgewerk in ''The Devil Wears Prada''.) ''Julie and Julia'' is die eerste groot rolprent wat op ’n [[blog]] geskoei is. Dit stel 'n kontras tussen die lewe van Child in die vroeë jare van haar kosloopbaan en dié van die jong New Yorker Julie Powell (Adams), wat daarna streef om al 524 resepte in Child se kookboek ''Mastering the Art of French Cooking'' binne 'n jaar te kook.{{Sfn|Morency|2012|p=131}} In Nancy Meyers se romantiese komedie ''It's Complicated'' (ook 2009) het Streep saam met [[Alec Baldwin]] en [[Steve Martin]] gespeel. Sy het benoemings vir die Golden Globe vir beste aktrise in 'n blyspel of komedie vir beide ''Julie & Julia'' en ''It's Complicated'' ontvang; sy het die prys vir ''Julie & Julia'' gewen en later haar 16de Oscar-benoeming daarvoor ontvang.<ref>{{cite news|last=Gans |first=Andrew |title=Academy Award Nominations Announced Feb. 2; "Nine" Receives Four Noms |work=Playbill |date=February 2, 2010 |url=http://www.playbill.com/news/article/136504-Academy-Award-Nominations-Announced-Feb-2-Nine-Receives-Four-Noms |archive-url=https://web.archive.org/web/20100204154227/http://www.playbill.com/news/article/136504-Academy-Award-Nominations-Announced-Feb-2-Nine-Receives-Four-Noms |url-status=dead |archive-date=February 4, 2010 |access-date=January 17, 2012 }}</ref> ===2010's: Verdere sukses=== Streep het weer met die regisseur van ''Mamma Mia'', Phyllida Lloyd, saamgspan vir ''The Iron Lady'' (2011), 'n Britse biografiese rolprent oor [[Margaret Thatcher]], wat gaan oor die premier gedurende die [[Falklandoorlog]] en haar jare van aftrede.<ref>{{cite news|first=Tom |last=Peck |title=Meryl Streep takes on her toughest role: the Iron Lady |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/meryl-streep-takes-on-her-toughest-role-the-iron-lady-2016400.html |work=[[The Independent]] |date=July 2, 2010 |access-date=January 26, 2011 |location=Londen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624104303/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/meryl-streep-takes-on-her-toughest-role-the-iron-lady-2016400.html |archive-date=June 24, 2011 }}</ref> Streep, wat 'n sitting van die Britse parlement bygewoon het terwyl sy vir die prent voorberei het,<ref>{{cite news|title=Meryl Streep attends parliament for Thatcher research |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/meryl-streep-attends-parliament-for-thatcher-research-2189672.html |work=The Independent |location=UK |date=January 12, 2011 |access-date=February 29, 2012 |first=Bang |last=Showbiz |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327141932/http://www.independent.co.uk/news/people/news/meryl-streep-attends-parliament-for-thatcher-research-2189672.html |archive-date=March 27, 2012 }}</ref> het haar rol as 'n "gedugte en opwindende uitdaging" beskryf.<ref>{{cite news |title=Image of Meryl Streep as Margaret Thatcher unveiled |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12393674 |work=BBC News |date=February 8, 2011 |access-date=February 8, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209050448/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12393674 |archive-date=February 9, 2011 }}</ref> Hoewel die rolprent 'n gemengde ontvangs gekry het, het Streep se vertolking groot lof ontvang en het sy 'n Golden Globe, 'n Bafta en haar derde Oscar as beste aktrise gewen.<ref>{{cite web |url=http://broadwayworld.com/article/2012-GOLDEN-GLOBES-Are-Tonight-BroadwayWorld-to-Update-Winners-LIVE-20120115 |title=2012 GOLDEN GLOBES Nominees and Winners – Complete List! |website=Broadway World |date=April 13, 2014 |access-date=April 20, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014221919/http://www.broadwayworld.com/article/2012-GOLDEN-GLOBES-Are-Tonight-BroadwayWorld-to-Update-Winners-LIVE-20120115 |archive-date=October 14, 2013 }}</ref> [[Beeld:Meryl Streep with the Emersons February 2016 (cropped).jpg|thumb|200px|links|Streep in 2016 by die Amerikaanse ambassade in [[Berlyn]].]] Ná haar pligte as voorsitter van die [[Berlinale]] van 2016<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2015/oct/14/meryl-streep-berlinale-berlin-film-festival-jury-president-2016 |title=Meryl Streep gets Berlin's vote as president of film festival jury |access-date=December 20, 2015 |newspaper=The Guardian |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144952/http://www.theguardian.com/film/2015/oct/14/meryl-streep-berlinale-berlin-film-festival-jury-president-2016 |archive-date=December 22, 2015 |date=October 14, 2015 |last1=Pulver |first1=Andrew }}</ref> het Streep gespeel in die komedie ''Florence Foster Jenkins'' (2016), wat deur Stephen Frears geregisseer is. Dit is ’n biografiese rolprent oor ’n sorgeloos onbewuste toondoof operasangeres wat daarop aandring om in die openbaar op te tree.<ref>{{cite news|author=Child, Ben|url=https://www.theguardian.com/film/2014/oct/22/meryl-streep-hugh-grant-opera-singer-florence-foster-jenkins-biopic|title=Meryl Streep on for biopic of off-key opera singer Florence Foster Jenkins|newspaper=The Guardian|access-date=November 11, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203122247/http://www.theguardian.com/film/2014/oct/22/meryl-streep-hugh-grant-opera-singer-florence-foster-jenkins-biopic|archive-date=December 3, 2014 |date=October 22, 2014}}</ref> Ander akteurs is [[Hugh Grant]] en [[Simon Helberg]].<ref>{{cite web|title = Meryl Streep in 'Florence Foster Jenkins' Biopic Debuts May 6 in U.K.|url = http://www.classicalite.com/articles/37713/20160216/meryl-streep-florence-foster-jenkins-biopic-debuts-6-u-k.htm|website = Classicalite|date = February 16, 2016|access-date = February 17, 2016|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20160217093135/http://www.classicalite.com/articles/37713/20160216/meryl-streep-florence-foster-jenkins-biopic-debuts-6-u-k.htm|archive-date = February 17, 2016|df = mdy-all}}</ref> Streep het vir haar spel die Critics' Choice Movie Award vir beste aktrise in 'n komedie gewen<ref>{{cite magazine |title=2016 Critics' Choice Awards: 'La La Land' Leads With 8 Wins Including Best Picture; Donald Glover Unveils Lando Calrissian 'Stache |url=https://deadline.com/2016/12/tj-miller-la-la-land-hbo-2016-critics-choice-awards-the-complete-winners-list-live-1201868363/ |magazine=Deadline |date=December 11, 2016 |access-date=January 8, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118110330/http://deadline.com/2016/12/tj-miller-la-la-land-hbo-2016-critics-choice-awards-the-complete-winners-list-live-1201868363/ |archive-date=January 18, 2017 }}</ref> en is vir die Oscar, Golden Globe, SAG en Bafta benoem.<ref>{{cite magazine |url=https://variety.com/2017/film/news/2017-oscar-nominations-academy-awards-nominees-1201968107/ |title=Oscar Nominations: Complete List |magazine=Variety |date=January 24, 2017 |access-date=January 24, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170124150844/http://variety.com/2017/film/news/2017-oscar-nominations-academy-awards-nominees-1201968107/ |archive-date=January 24, 2017 }}</ref> Sy het daarna die rol vertolk van die eerste Amerikaanse vroulike koerantuitgewer, Katharine Graham, teenoor [[Tom Hanks]] se Ben Bradlee in [[Steven Spielberg]] se politieke drama ''The Post'' (2017), wat fokus op ''[[The Washington Post]]'' se publisering van die Pentagon-dokumente in 1971.<ref>{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Steven Spielberg, Tom Hanks, and Meryl Streep Team Up for Pentagon Papers Movie|url=https://variety.com/2017/film/news/steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-pentagon-papers-movie-1202002762/|access-date=March 6, 2017|work=Variety|date=March 6, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307103311/http://variety.com/2017/film/news/steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-pentagon-papers-movie-1202002762/|archive-date=March 7, 2017}}</ref> Die rolprent het positiewe resensies ontvang, veral vir die spel van die twee hoofakteurs.<ref>{{cite news |last1=Shepard |first1=Jack |title=The Post review round-up: Steven Spielberg's Oscar 2018 frontrunner wins glowing reception |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/the-post-review-steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-bob-odenkirk-oscars-2018-a8095456.html |access-date=December 6, 2017 |work=The Independent |date=December 6, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206192916/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/the-post-review-steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-bob-odenkirk-oscars-2018-a8095456.html |archive-date=December 6, 2017 }}</ref> Dit het ’n begroting van $50 miljoen gehad en meer as $177 miljoen verdien.<ref>{{cite web|url= https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=untitledstevenspielberg.htm|title=The Post (2017)|website=Box Office Mojo|access-date=July 18, 2018}}</ref> Streep het haar 31ste Golden Globe-benoeming en 21ste Oscar-benoeming vir beste aktrise ontvang.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/film/news/golden-globe-nominations-2018-nominees-full-list-1202634435/|title=Golden Globe Nominations: Complete List|work=Variety|date=December 11, 2017|access-date=December 11, 2017|first=Rebecca|last=Rubin|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214021531/http://variety.com/2017/film/news/golden-globe-nominations-2018-nominees-full-list-1202634435/|archive-date=December 14, 2017}}</ref><ref name="AA18">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/oscar-nominations-2018-complete-list-nominees-1067893 |title=Oscars: 'Shape of Water' Leads With 13 Noms |work=The Hollywood Reporter |date=January 23, 2018 |access-date=January 23, 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123192110/https://www.hollywoodreporter.com/lists/oscar-nominations-2018-complete-list-nominees-1067893 |archive-date=January 23, 2018 }}</ref> In 2018 het Streep kortliks haar rol vervat in die musikale vervolgrolprent ''Mamma Mia! Here We Go Again''.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/reviews/mamma-mia-here-we-go-again-review-1202874501/|title=Film Review: 'Mamma Mia! Here We Go Again'|work=Variety|date=July 17, 2018|access-date=July 18, 2018|first=Owen|last=Gleiberman}}</ref> Sy het ook ’n byrol gespeel in Rob Marshall se ''Mary Poppins Returns'', ’n musikale vervolg op die 1964-rolprent ''Mary Poppins'', met [[Emily Blunt]] in die titelrol.<ref>{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Meryl Streep Joins Emily Blunt in 'Mary Poppins' Sequel|url=https://variety.com/2016/film/news/meryl-streep-joins-emily-blunt-in-mary-poppins-sequel-exclusive-1201825001/|access-date=August 2, 2016|work=Variety|date=July 28, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801072558/http://variety.com/2016/film/news/meryl-streep-joins-emily-blunt-in-mary-poppins-sequel-exclusive-1201825001/|archive-date=August 1, 2016}}</ref> Streep het daarna in haar eerste hoofrol in ’n televisiereeks verskyn deur in 2019 in die tweede seisoen van die HBO-dramareeks ''Big Little Lies'' te speel. Sy het die rol vertolk van Mary Louise Wright, die skoonma van [[Nicole Kidman]] se karakter.<ref name="Business Insider">{{cite news|author1=Carrie Wittmer|title=Everything we know so far about HBO's 'Big Little Lies' season 2, including details about Meryl Streep's pivotal role|url=http://www.businessinsider.com/big-little-lies-on-hbo-season-2-details-release-date-casting-meryl-streep-2018-1|date=January 25, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002543/http://www.businessinsider.com/big-little-lies-on-hbo-season-2-details-release-date-casting-meryl-streep-2018-1|archive-date=February 6, 2018}}</ref> Liane Moriarty, die skrywer van die roman met dieselfde naam waarop die eerste seisoen geskoei is, het ’n novelle van 200 bladsye geskryf wat as basis vir die tweede seisoen gedien het. Moriarty het besluit om die nuwe karakter Mary Louise te noem, na Streep se wettige naam. Streep het daarna tot die rol ingestem, vir die eerste keer in haar loopbaan sonder om ’n draaiboek te lees.<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/magazines/style/people-events/article/3015504/big-little-lies-why-meryl-streep-didnt-even-need|title=Big Little Lies: Why Meryl Streep didn't even need a script|date=June 22, 2019|website=South China Morning Post |access-date=July 15, 2019}}</ref> In ’n resensie vir die [[BBC]] het Caryn James haar vertolking “heerlik en slinks” genoem en gesê sy is die “vergestalting van ’n passief-aggressiewe ouma”.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/culture/story/20190607-big-little-lies-series-2-review|title=Big Little Lies series 2 review|work=BBC|date=June 10, 2019|access-date=June 11, 2019|first=Caryn|last=James}}</ref> Sy het ’n benoeming vir ’n Emmy vir die reeks ontvang. In dieselfde jaar het Streep die hoofrol vertolk in die biografiese komedie ''The Laundromat'' oor die Panama-dokumente wat deur [[Steven Soderbergh]] geregisseer is. Sy het teenoor [[Gary Oldman]] en [[Antonio Banderas]] gespeel. Dit was die eerste Streep-rolprent wat deur [[Netflix]] versprei is.<ref>{{cite web|title=''The Laundromat'' (2019)|website=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_laundromat |access-date=October 18, 2019}}<br />- {{Cite web|url=https://www.engadget.com/2019/10/16/netflix-the-laundromat-defamation-panama-papers/|title=The Panama Papers lawyers want to stop Netflix's 'The Laundromat'|website=Engadget |date=October 16, 2019 |access-date=October 18, 2019}}</ref> Sy het ook die rol van tant March vertolk in [[Greta Gerwig]] se ''Little Women'', saam met [[Saoirse Ronan]], [[Emma Watson]], [[Florence Pugh]], [[Timothée Chalamet]] en [[Laura Dern]].<ref>{{cite web|last1=Whipp|first1=Glenn|title=Exclusive: Meryl Streep will play Aunt March, not Marmee, in Greta Gerwig's 'Little Women'|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-little-women-meryl-streep-greta-gerwig-20180703-story.html#|website=Los Angeles Times|access-date=July 5, 2018|date=July 3, 2018}}</ref> David Rooney van ''The Hollywood Reporter'' het haar vertolking geprys en geskryf: “Streep geniet dit duidelik om die heerssugtige snob te speel wat met misnoeë snork … [en] sy doen haar bes om haar geneentheid vir haar niggies te verberg agter haar vernoude blik en alledaagse minagting.”<ref>{{cite web|url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/little-women-1257699/|title= 'Little Women': Film Review|website= The Hollywood Reporter|date= November 25, 2019|accessdate= August 8, 2023}}</ref> Die rolprent het groot lof ontvang en meer as $218 miljoen verdien, teenoor sy begroting van $40 miljoen.<ref>{{cite web|last1=Carras|first1=Christi|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-02-09/oscars-2020-little-women-greta-gerwig-costume-design|title=The only Oscar 'Little Women' won was for costume design|work=Los Angeles Times|date=February 9, 2020|access-date=July 5, 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210090147/https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-02-09/oscars-2020-little-women-greta-gerwig-costume-design|archive-date=February 10, 2020}}</ref> ===2020's: Stroming en teaterprojekte=== In 2020 het Streep ’n stemrol vertolk in [[Apple TV+]] se geanimeerde kortprent ''Here We Are: Notes for Living on Planet Earth''.<ref>{{Cite web|url=https://apple-tv-plus-press.apple.com/en-US/news/2020/01/meryl-streep-joins-apple-to-celebrate-earth-day-with-animated-short-film-here-we-are-notes-for-living-on-planet-earth-premiering-april-17-exclusively-on-apple-tv/|title=Meryl Streep joins Apple to celebrate Earth Day with animated short film "Here We Are: Notes for Living on Planet Earth," premiering April 17 exclusively on Apple TV+ – Apple|website=apple-tv-plus-press.apple.com|access-date=March 11, 2020|archive-date=January 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121163937/https://apple-tv-plus-press.apple.com/en-US/news/2020/01/meryl-streep-joins-apple-to-celebrate-earth-day-with-animated-short-film-here-we-are-notes-for-living-on-planet-earth-premiering-april-17-exclusively-on-apple-tv/|url-status=dead}}</ref> Sy het hoofrolle in twee rolprente gehad, wat albei deur stroomdienste uitgereik is. Sy het vir [[Netflix]] weer saam met Nicole Kidman gewerk in Ryan Murphy se ''The Prom'' (2020), ’n rolprentverwerking van die Broadwayblyspel met dieselfde naam.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2019/06/ryan-murphy-meryl-streep-prom-netflix-movie-musical-nicole-kidman-james-corden-ariana-grande-awkwafina-keegan-michael-key-andrew-rannells-star-1202637550/|title=Ryan Murphy Sets Netflix 'Prom' Musical: Streep, Corden, Kidman, Ariana Grande, Awkwafina, Key, Rannels To Star|date=June 25, 2019|work=Deadline Hollywood|access-date=June 25, 2019}}</ref> In dieselfde jaar het sy weer saam met die regisseur Steven Soderbergh gewerk vir sy HBO Max-komedierolprent ''Let Them All Talk'' (2020).<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2019/film/news/meryl-streep-steven-soderbergh-hbo-max-1203306305/|title=HBO Max Lands Steven Soderbergh's Next Film Starring Meryl Streep|work=Variety|first=Justin|last=Kroll|date=August 19, 2019|access-date=August 20, 2019}}</ref> Streep het saam met [[Dianne Wiest]], [[Candice Bergen]], [[Lucas Hedges]] en [[Gemma Chan]] gespeel. Daarna was sy saam met [[Leonardo DiCaprio]] en [[Jennifer Lawrence]] in ''[[Don't Look Up]]'' (2021), geregisseer deur [[Adam McKay]] vir Netflix.<ref>{{cite magazine|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/leonardo-dicaprio-meryl-streep-join-jennifer-lawrence-in-adam-mckays-dont-look-up|title=Leonardo DiCaprio, Meryl Streep Join Jennifer Lawrence in Adam McKay's 'Don't Look Up'|website=The Hollywood Reporter|first=Borys|last=Kit|date=October 14, 2020|access-date=November 18, 2020}}</ref> Streep het ’n komiese rol vertolk as die fiktiewe president van die VSA wat die vrese oor [[klimaatsverandering]] afmaak. In sy gemengde resensie het Peter DeBruge van ''Variety'' geskryf sy het “duidelik meer pret as ons”.<ref>{{cite magazine|first=Peter|last=DeBruge|url= https://variety.com/2021/film/reviews/dont-look-up-review-leonardo-dicaprio-jennifer-lawrence-1235127627/|title= 'Don't Look Up' Review: The Sky Is Falling in Adam McKay's Crank Comet Comedy|magazine= Variety|accessdate= August 8, 2023}}</ref> Streep het as uitvoerende vervaardiger opgetree vir ''Sell/Buy/Date'' (2022), geregisseer deur Sarah Jones.<ref>{{cite web|url=https://www.broadwayworld.com/article/VIDEO-Watch-the-Trailer-For-Sarah-Jones-SELLBUYDATE-Film-Adaption-20220921|title=Watch the Trailer For Sarah Jones' SELL/BUY/DATE Film Adaption|publisher=BroadwayWorld|first=Michael|last=Major|date=September 21, 2022|access-date=September 24, 2022}}</ref> Sy het ook gespeel in die bloemlesingsreeks ''Extrapolations'' (2023) van Apple TV+.<ref>{{cite web |last1=White |first1=Peter |title=Meryl Streep, Sienna Miller & Kit Harington Among Stars Set For Scott Z. Burns' Climate Change Anthology Series 'Extrapolations' For Apple |url=https://deadline.com/2021/10/meryl-streep-sienna-miller-kit-harington-among-stars-set-for-scott-z-burns-climate-change-anthology-series-extrapolations-for-apple-1234858254/ |website=Deadline Hollywood |access-date=October 19, 2021 |date=October 19, 2021}}</ref> Later daardie jaar het sy begin om Loretta Durkin, ’n sukkelende aktrise, te vertolk vanaf die derde seisoen van die Hulu-komediereeks ''Only Murders in the Building''. Sy speel saam met [[Steve Martin]], [[Martin Short]] en [[Selena Gomez]].<ref>{{cite magazine |url=https://variety.com/2023/tv/news/meryl-streep-only-murders-in-the-building-season-3-hulu-1235489810/ |title=Meryl Streep Cast in 'Only Murders in the Building' Season 3 |magazine=Variety |first=Selome |last=Hailu |date=January 17, 2023 |access-date=January 17, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |title=The Cast of 'Only Murders in the Building': Everything to Know |url=https://people.com/tv/only-murders-in-the-building-cast-everything-to-know/ |access-date=March 26, 2023 |magazine=People}}</ref> Sy het benoemings ontvang vir ’n Golden Globe vir beste vroulike byspeler en ’n Emmy vir uitmuntende aktrise, en 'n Critics' Choice Television Award vir beste vroulike byspeler gewen.<ref>{{cite web|url= https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/emmys-nominations-2024-nominees-list-1235950616/|title= Emmys 2024: List of Nominees|website= The Hollywood Reporter|date= July 17, 2024|accessdate= July 17, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url= https://variety.com/2024/film/news/critics-choice-awards-2024-winners-list-1235870581/|title= 'Oppenheimer' Leads Critics Choice Awards With 8 Wins, 'Barbie' Scores 6 — Full Winners List|website= Variety|date= January 15, 2024|accessdate= July 17, 2024}}</ref> In 2025 het Streep die ''Saturday Night Live 50th Anniversary Special'' bygewoon, waarin sy in ’n skets gespeel het as die ma van [[Kate McKinnon]] se karakter.<ref>{{cite web|url= https://www.cnn.com/2025/02/16/entertainment/meryl-streep-jack-nicholson-snl/index.html|title= Meryl Streep makes first-ever 'SNL' appearance during 50th anniversary special|website= [[CNN]]|date= February 17, 2025|accessdate= February 21, 2025}}</ref> Streep het daarna Queen Butterfly se stem verskaf in die rolprent ''Hoppers'' van Pixar Animation Studios wat op 6 Maart 2026 uitgereik is.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/85erKvStN1c |title=All hail the (insect) queen 🦋👑 Meryl Streep joins the cast of #Hoppers. |language=en |access-date=2026-03-10 |via=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trailers |url=https://thewaltdisneycompany.com/trailers/ |access-date=2026-03-10 |website=The Walt Disney Company |language=en-US}}</ref> ====Komende werk==== Streep gaan weer die rol van Miranda Priestly vertolk in ''The Devil Wears Prada 2'', wat geskeduleer is vir uitreiking op 1 Mei 2026.<ref>{{cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|url= https://deadline.com/2025/06/the-devil-wears-prada-2-cast-kenneth-branagh-1236445810/|title= 'The Devil Wears Prada 2': Kenneth Branagh Joins With Meryl Streep, Anne Hathaway, Emily Blunt & Stanley Tucci Officially Back|website= Deadline Hollywood|date= June 30, 2025|accessdate= June 30, 2025}}</ref> Op 18 Augustus 2025 is aangekondig dat ’n biografiese prent oor die lewe en loopbaan van die musikant [[Joni Mitchell]] in ontwikkeling is, met Cameron Crowe wat die rolprent sal regisseer. Streep het onderteken om Mitchell in haar latere lewe te vertolk, terwyl [[Anya Taylor-Joy]] Mitchell in die 1960’s en 1970’s sal speel.<ref>{{cite web |last=Chelosky|first=Danielle |title=Anya Taylor-Joy, Meryl Streep To Play Joni Mitchell In Cameron Crowe's Biopic: Report |url=https://www.stereogum.com/2319741/anya-taylor-joy-meryl-streep-to-play-joni-mitchell-in-cameron-crowes-biopic-report/news/ |website=Stereogum |access-date=August 19, 2025 |date=August 18, 2025}}</ref> ==Ander projekte== Op die 35ste People's Choice Awards het haar weergawe van "Mamma Mia" 'n prys gewen vir gunstelinglied uit 'n rolprent.<ref>{{cite web|title=People Choice Awards Results |url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027004716/http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2009 |url-status=dead |archive-date=October 27, 2009 |publisher=People's Choice Awards }}</ref> In 2008 is sy benoem vir 'n Grammy (haar vyfde benoeming) vir haar werk aan die musiek van ''Mamma Mia!''.<ref>{{cite news|author1=Martin, Sami K.|title=Meryl Streep Lands First 'Vogue' Cover|url=http://www.christianpost.com/news/meryl-streep-lands-first-vogue-cover-64645/|work=The Christian Post|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122030139/http://www.christianpost.com/news/meryl-streep-lands-first-vogue-cover-64645/ |archive-date=January 22, 2015}}</ref> Streep het verskeie oudioboeke voorgelees, onder meer drie deur die kinderboekskrywer William Steig: ''Brae Irene'', ''Spinky Sulks'' en ''The One and Only [[Shrek]]!''<ref>{{cite web|url=http://us.macmillan.com/theoneandonlyshrek/williamsteig|title=The One and Only Shrek|publisher=Macmillan Publishers|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105446/http://us.macmillan.com/theoneandonlyshrek/williamsteig|archive-date=October 16, 2015}}</ref> Streep is die woordvoerder van die Nasionale Vrouegeskiedenismuseum, waaraan sy al verskeie bedrae geskenk het.<ref>{{cite web|url=http://www.nwhm.org/about-nwhm/press/featured-press/meryl-streep/|title=About|publisher=National Women's History Museum|access-date=January 11, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105202706/http://www.nwhm.org/about-nwhm/press/featured-press/meryl-streep/|archive-date=November 5, 2011}}</ref> Sy ondersteun ook [[Gucci]] se "Chime for Change"-veldtog wat probeer om vrouebemagtiging te versprei.<ref>{{cite web|last=Karmali|first=Sarah|title=Beyoncé Leads New Gucci Empowerment Campaign|url=http://www.vogue.co.uk/gallery/beyonce-knowles-salma-hayek-gucci-chime-for-change-campaign-frida-giannini|work=Vogue|date=February 28, 2013|access-date=April 22, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152207/http://www.vogue.co.uk/gallery/beyonce-knowles-salma-hayek-gucci-chime-for-change-campaign-frida-giannini|archive-date=August 16, 2017}}</ref> In 2014 het Streep twee studiebeurse aan die Universiteit van Massachusetts Lowell gevestig, vir studente met onderskeidelik [[Engels]] en [[wiskunde]] as hoofvak.<ref>{{cite web |url = https://www.uml.edu/Chancellor/Speaker-Series/Meryl-Streep/default.aspx |title = Meryl Streep at UMass Lowell Chancellor's Speaker Series |date = April 1, 2014 |publisher = UMass Lowell |access-date = April 7, 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170408171344/https://www.uml.edu/Chancellor/Speaker-Series/Meryl-Streep/default.aspx |archive-date = April 8, 2017 |df = mdy-all }}</ref> In 2015 het Streep 'n ope brief van One Campaign onderteken; dit was aan [[Angela Merkel]] en [[Nkosazana Dlamini-Zuma]] gerig en het 'n beroep op hulle gedoen om op vroue te fokus terwyl hulle as hoof van onderskeidelik die [[G7]] in [[Duitsland]] en die [[Afrika-unie|AU]] in [[Suid-Afrika]] dien.<ref>{{cite news |author=Tracy McVeigh |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/mar/07/povert-sexist-letter-women-equality-gaga-sandberg-beyonce |title=Poverty is sexist: leading women sign up for global equality &#124; Life and style |newspaper=The Guardian |access-date=May 8, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518082544/http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/mar/07/povert-sexist-letter-women-equality-gaga-sandberg-beyonce |archive-date=May 18, 2015 |date=March 7, 2015 }}</ref> Toe sy in 2015 in 'n onderhoud met ''Time Out'' gevra is of sy 'n [[Feminisme|feminis]] is, het sy geantwoord: "Ek is 'n humanis; ek is vir goeie, maklike balans."<ref>{{cite news|last=Clarke|first=Cath|url=https://www.timeout.com/london/film/meryl-streep-on-feminism-family-and-playing-pankhurst-in-suffragette|title=Meryl Streep on feminism, family and playing Pankhurst in 'Suffragette'|work=Time Out|date=September 28, 2015|access-date=October 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017053422/http://www.timeout.com/london/film/meryl-streep-on-feminism-family-and-playing-pankhurst-in-suffragette|archive-date=October 17, 2015|url-status=live}}</ref> In Maart 2016 het Streep en ander 'n brief onderteken vir [[geslagsgelykheid|gendergelykheid]] oor die wêreld heen in die lig van [[Internasionale Vrouedag]]; dit is ook deur One Campaign gereël.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/women/life/meryl-streep-amy-poehler-and-elton-john-pen-letter-to-world-lead/|title=Meryl Streep, Amy Poehler and Elton John pen letter to world leaders to 'end gender inequality'|author=Telegraph Reporters|date=March 8, 2016|newspaper=The Telegraph|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311211032/http://www.telegraph.co.uk/women/life/meryl-streep-amy-poehler-and-elton-john-pen-letter-to-world-lead/|archive-date=March 11, 2016}}</ref> ==Ontvangs en nalatenskap== [[Beeld:Meryl streep harvard commencement 2010 crop.JPG|thumb|180px|Streep ontvang in 2010 'n eregraad van de Harvard-universiteit.]] In 2004 is Streep deur die Amerikaanse Rolprentinstituut vereer met 'n prys vir haar lewenslange bydrae tot die rolprentbederyf.<ref>{{cite web|title=2004 Meryl Streep Tribute|url=http://afi.com/LAA/laa04.aspx|publisher=American Film Institute|access-date=May 13, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706101637/http://afi.com/LAA/laa04.aspx|archive-date=July 6, 2015}}</ref> Sy het in 2011 ’n [[Kennedysentrum-eerbewys]] ontvang, met toesprake deur [[Tracey Ullman]], [[Robert De Niro]] en Mike Nichols. Onder dié wat Streep ook gehuldig het, was [[Kevin Kline]], [[Emily Blunt]], [[Stanley Tucci]] en [[Anne Hathaway]]. Die huldeblyk het geëindig met 'n hele groep akteurs wat "She's My Pal" gesing het, ’n woordspeling op "He's My Pal" uit die prent ''Ironweed''.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/meryl-streep-kennedy-center-honors-robert-de-niro-269545|title= 'Iron Lady' Star Meryl Streep Celebrated By Past Co-Stars at Kennedy Center Honors|website= The Hollywood Reporter|date= December 5, 2011|access-date= May 11, 2020}}</ref> In November 2014 het president [[Barack Obama]] aan Streep die Presidensiële Vryheidsmedalje toegeken; dit is die land se hoogste burgerlike eerbewys.<ref>{{cite web|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2014/11/meryl-streep-president-obama-medal-of-freedom|title= President Obama Presents Meryl Streep with Medal of Freedom|website= Vanity Fair|date= November 24, 2014|access-date= May 11, 2020}}</ref> Die tydskrif ''Vanity Fair'' het geskryf "dit is moeilik om jou voor te stel daar was ’n tyd voordat Meryl Streep die grootste lewende aktrise was".<ref name="VF"/> Emma Brockes van ''The Guardian'' het gesê ondanks Streep se status as "een van die bekendste aktrises in die wêreld" is dit "moeilik om ’n beeld aan Streep te heg", in ’n loopbaan waarin sy "hard gewerk het om haarself te vestig as ’n aktrise wie se wortels in die alledaagse lewe lê".<ref name="Brockes06">{{cite news|author=Brockes, Emma|url=https://www.theguardian.com/film/2006/sep/23/awardsandprizes|title=The devil in Ms Streep|newspaper=The Guardian|date=September 23, 2006|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703034438/http://www.theguardian.com/film/2006/sep/23/awardsandprizes|archive-date=July 3, 2015}}</ref> Ten spyte van haar sukses was Streep nog altyd beskeie oor haar eie prestasies in die rolprentbedryf. Sy het gesê sy het geen spesifieke metode nie en dat sy uit haar vroeë studies geleer het. Sy het in 1987 gesê: "Ek het ’n mengelmoes van dinge wat ek by verskillende onderwysers geleer het, maar niks wat ek in ’n tas kan pak en oopmaak en sê: ‘Nou, watter een wil jy hê?’ nie. Niks waarop ek kan staatmaak nie, en dit maak dit gevaarliker. Maar dan maak die gevaar dit opwindender." Sy het gesê haar ideale regisseur is een wat haar volle artistieke beheer gee, sodat sy ’n mate van improvisasie kan hê en uit haar foute kan leer.{{sfn|Longworth|2013|p=12}} [[Beeld:Meryl Streep - Walk of Fame.jpg|thumb|links|240px|Streep se ster op die [[Hollywood Walk of Fame]].]] Mike Nichols, die regisseur van ''Silkwood'', ''Heartburn'', ''Postcards from the Edge'' en ''Angels in America'', het Streep se vermoë geprys om haarself in haar karakters te transformeer en opgemerk: "In elke rol word sy ’n heel nuwe mens. Namate sy die persoon word wat sy vertolk, begin die ander akteurs op haar reageer asof sy daardie persoon is."{{sfn|Longworth|2013|p=70}} Hy het gesê om haar te regisseer "is soos om verlief te raak, met die eienskappe van ’n tyd wat jy as magies onthou, maar wat in misterie gehul is".{{sfn|Longworth|2013|p=73}} Hy het ook gesê Streep se toneelspelvermoë het ’n diepgaande invloed op haar medespelers, en dat "jy met 1&nbsp;000% kan verbeter deur bloot na haar te kyk".{{sfn|Longworth|2013|p=70}} Streep het soms ’n [[Feminisme|feministiese]] perspektief in haar karakteruitbeeldings ingebring;{{sfn|Longworth|2013|p=15}} Die resensent Molly Haskell het gesê: "Geen van haar heldinne is streng gesproke feministies nie. Tog beliggaam hulle op merkwaardige wyse verskeie kruisstrominge van ervaring in die afgelope 20 jaar, soos vroue hulleself herdefinieer het teen die agtergrond van die vrouebeweging".{{sfn|Longworth|2013|p=16}} Streep is goed bekend vir haar vermoë om ’n wye verskeidenheid aksente na te boots<ref>{{cite web|author=Halliday, Ayun|title=Watch Meryl Streep Have Fun with Accents: southern American, Bronx, Polish, Irish, Australian, Yiddish & More|url=http://www.openculture.com/2015/03/meryl-streep-has-fun-with-accents.html|website=Open Culture|access-date=May 13, 2015|date=March 18, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150513030332/http://www.openculture.com/2015/03/meryl-streep-has-fun-with-accents.html|archive-date=May 13, 2015}}</ref> – van [[Deens]] in ''Out of Africa'' (1985) tot [[Italiaans]] in ''The Bridges of Madison County'' (1995); ’n Suidelike Amerikaanse aksent in ''The Seduction of Joe Tynan'' (1979); en ’n sterk [[Bronx]]-aksent in ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (2008). Volgens Streep het sy as kind baie na kunstenaars [[Barbra Streisand]], die [[Beatles]] en [[Bob Dylan]] geluister, en sy het geleer hoe om haar stem, haar "instrument", te gebruik deur na Streisand se albums te luister.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2012/02/06/146362798/meryl-streep-the-fresh-air-interview?ft=1&f=13|title=Meryl Streep: The Fresh Air Interview : NPR|date=February 6, 2012|work=NPR|access-date=February 7, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206175451/http://www.npr.org/2012/02/06/146362798/meryl-streep-the-fresh-air-interview?ft=1&f=13|archive-date=February 6, 2012}}</ref> Vir haar rol in die rolprent ''Sophie's Choice'' (1982) het Streep sowel [[Engels]] as [[Duits]] met ’n Poolse aksent gepraat, asook [[Pools]] self.{{sfn|Allison|Goethals|2013|p=3}} Streep het opgemerk die gebruik van aksente is deel van haar toneelspel en ’n tegniek wat sy as ’n duidelike vereiste in haar uitbeelding van ’n karakter beskou.{{Sfn|Elliott|Manning|Saltau|Surbey|2011|p=180}} Toe sy in [[Belfast]] gevra is hoe sy verskillende aksente weergee, het Streep na bewering in 'n "perfekte" Belfast-aksent geantwoord: "Ek luister."<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=78GaH2P0rnE|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824201148/https://www.youtube.com/watch?v=78GaH2P0rnE&feature=youtu.be|archive-date=24 Augustus 2025|title=Best of Meryl Streep – Interviews – Part 6|date=November 17, 2009|via=www.youtube.com|access-date=18 Maart 2026|url-status=bot: unknown}}</ref> In January 2017 het sy die [[Cecil B. DeMille-prys]] vir haar lewenslange bydrae op die [[74ste Golden Globe-toekenningsaand]] ontvang. ==Persoonlike lewe== Streep het die akteur [[John Cazale]] in 1976 ontmoet, toe hulle albei in ’n produksie van [[William Shakespeare]] se ''Maat vir Maat'' in die Delacorte-teater was. Hulle het saam gewoon toe hy in 1977 met longkanker gediagnoseer is; Streep het hom versorg totdat hy in Maart 1978 gesterf het.<ref>{{cite web | last=Feinberg | first=Hugh | title=Meryl Streep and John Cazale: A Love Story | website=Cinema Scholars | date=June 28, 2021 | url=https://cinemascholars.com/meryl-streep-and-john-cazale-a-love-story/ | access-date=November 6, 2022}}</ref> Sy is ses maande ná Cazale se dood met die beeldhouer Don Gummer getroud.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=Hw4gAAAAIBAJ&sjid=pmUFAAAAIBAJ&pg=1223,438388&dq=meryl+streep+don+gummer&hl=en The Lewiston Daily Sun, October 3, 1978] "People - What They Are Saying...Doing". p.15. Google News scan p. 26. Besoek op 24 November 2011.</ref> Hulle het vier kinders: die musikant [[Henry Wolfe|Henry Wolfe Gummer]] (gebore 1979), en die aktrises [[Mamie Gummer|Mary Willa "Mamie" Gummer]] (gebore 1983), [[Grace Gummer|Grace Jane Gummer]] (gebore 1986) en Louisa Jacobson Gummer (gebore 1991).<ref>{{cite news|last=Osterhout|first=Jacob E.|title=Almost famous: His mom may be an icon, but musician Henry Wolfe is making a name of his own|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/famous-mom-icon-musician-henry-wolfe-making-article-1.144059|work=New York Daily News|access-date=March 27, 2014|date=May 15, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224205647/http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/famous-mom-icon-musician-henry-wolfe-making-article-1.144059|archive-date=December 24, 2013}}</ref> In 2023 is berig Streep en Gummer woon al meer as ses jaar nie meer saam nie. Hulle is in 2018 laas bymekaar gesien op die [[90ste Oscar-toekenningsaand]].<ref>{{cite web|url=https://people.com/meryl-streep-and-husband-don-gummer-separate-8364883|title=Meryl Streep and Husband Don Gummer Have Been Separated for 6 Years|work=People|first=Angel|last=Saunders|date=October 21, 2023|access-date=October 21, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021145239/https://people.com/meryl-streep-and-husband-don-gummer-separate-8364883|archive-date=October 21, 2023}}</ref> Streep is die peetma van [[Billie Lourd]], dogter van die oorlede aktrise [[Carrie Fisher]], wat ’n goeie vriendin van Streep was.<ref>{{cite web|url=http://www.nylon.com/articles/billie-lourd-nylon-may-2016/page-2|title=Billie Lourd Is The Best Friend We Wish We Had|work=Nylon |first=Marissa G.|last=Muller|date=May 12, 2016|access-date=January 4, 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104164339/http://www.nylon.com/articles/billie-lourd-nylon-may-2016/page-2|archive-date=January 4, 2017}}</ref> Fisher het die draaiboek geskryf vir Streep se rolprent uit 1990, ''Postcards from the Edge,'' wat geskoei was op Fisher se boek.<ref>{{Cite web |title=Postcards from the Edge |url=https://catalog.afi.com/Film/58653-POSTCARDS-FROMTHEEDGE |access-date=October 14, 2022 |website=AFI Catalog}}</ref> ==Rolprente en pryse== Meryl Streep is een van die vrugbaarste aktrise op die silwerdoek en verhoog sedert haar loopbaan in die laat 1970's begin het. Haar prente wat die grootste lof en meeste geld ingesamel het, is volgens [[Rotten Tomatoes]] onder meer ''Julia'' (1977), ''The Deer Hunter'' (1978), ''Kramer vs. Kramer'' (1979), ''The French Lieutenant's Woman'' (1981), ''Sophie's Choice'' (1982), ''Silkwood'' (1983), ''Evil Angels / A Cry in the Dark'' (1988), ''Postcards from the Edge'' (1990), ''Defending Your Life'' (1991), ''The Bridges of Madison County'' (1995), ''Marvin's Room'' (1996), ''Adaptation'' (2002), ''The Devil Wears Prada'' (2007), ''Mamma Mia!'' (2008), ''Fantastic Mr. Fox'' (2009), ''The Homesman'' (2014), ''Florence Foster Jenkins'' (2016), ''Little Women'' (2019) en ''[[Let Them All Talk]]'' (2020). Haar TV-projekte sluit in die minireeks ''Holocaust'' (1978), die TV-prent ''...First Do No Harm'' (1997), die minireeks ''Angels in America'' (2003) en die dramareeks ''Big Little Lies'' (2019).<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/meryl_streep|title=Meryl Streep|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=March 11, 2022}}</ref> Haar verhoogrolle sluit in die [[Broadway]]-produksies ''A Memory of Two Mondays'', ''27 Wagons Full of Cotton'' (albei 1976) end ''Die Kersieboord'' (1977), sowel as talle toneelstukke in die Delacorte-teater. Streep is vir die volgende [[Oscar]]s benoem en het drie daarvan gewen: {| class="wikitable" ! Jaar van prent ! Kategorie ! Rolprent ! Gewen/benoem |- | 1978 || Beste vroulike byspeler || ''The Deer Hunter'' || {{Genomineer}} |- | 1979 || Beste vroulike byspeler || ''Kramer vs. Kramer'' || {{won}} |- | 1981 || Beste aktrise || ''The French Lieutenant's Woman'' || {{Genomineer}} |- | 1982 || Beste aktrise || ''Sophie's Choice'' || {{won}} |- | 1983 || Beste aktrise || ''Silkwood'' || {{Genomineer}} |- | 1985|| Beste aktrise || ''Out of Africa'' || {{Genomineer}} |- | 1987 || Beste aktrise || ''Ironweed '' || {{Genomineer}} |- | 1988 || Beste aktrise || ''Evil Angels / A Cry in the Dark'' || {{Genomineer}} |- | 1990 || Beste aktrise || ''[[Postcards from the Edge]]'' || {{Genomineer}} |- | 1995 || Beste aktrise || ''The Bridges of Madison County'' || {{Genomineer}} |- | 1998 || Beste aktrise || ''One True Thing'' || {{Genomineer}} |- | 1999 || Beste aktrise || ''Music of the Heart'' || {{Genomineer}} |- | 2002 || Beste vroulike byspeler || ''Adaptation'' || {{Genomineer}} |- | 2006 || Beste aktrise || ''The Devil Wears Prada'' || {{Genomineer}} |- | 2008 || Beste aktrise || ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' || {{Genomineer}} |- | 2009 || Beste aktrise || ''[[Julie & Julia]]'' || {{Genomineer}} |- | 2011 || Beste aktrise || ''The Iron Lady'' <ref>{{Cite web |date=February 27, 2012 |title=Meryl Streep wins third Oscar for Iron Lady |url=https://www.channel4.com/news/the-artist-takes-best-picture-at-the-oscars |access-date=April 19, 2023 |website=Channel4}}</ref> || {{won}} |- | 2013 || Beste aktrise || ''August: Osage County'' || {{Genomineer}} |- | 2014|| Beste vroulike byspeler || ''Into the Woods'' || {{Genomineer}} |- | 2016|| Beste aktrise || ''Florence Foster Jenkins'' || {{Genomineer}} |- | 2017 || Beste aktrise || ''The Post'' || {{Genomineer}} |} Sy is die vrou wat die meeste Oscar-benoemings in die geskiedenis ontvang het, met altesaam 21 (17 vir beste akrise en vier vir beste vroulike byspeler. Sy is een van net 13 akteurs wat pryse in albei kategorieë gewen het en net een van drie wat drie Oscars in die twee kategorieë gewen het (naas [[Ingrid Bergman]] en [[Jack Nicholson]]). Sy is ook beenoem vir ses [[Grammy]]s, ses [[Emmy]]s (waarvan sy drie gewen het) en 'n Tony. Sy is een van min akteurs wat twee van die drie groot toneelspelpryse gewen het: 'n Oscar, Emmy en Tony. Ander pryse sluit in twee [[Bafta]]s vir beste aktrise, nege [[Golden Globes]] sowel as die [[Cecil B. DeMille-prys]], 'n Silwer Beer op die [[Berlinale]], 'n [[Palme d'Or]] in [[Cannes]] en twee Screen Actors Guild Awards ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} *{{cite book|last1=Abramowitz|first1=Rachel|title=Is That a Gun in Your Pocket?: The Truth about Female Power in Hollywood|url=https://books.google.com/books?id=AgvRyVoLzYUC|year=2002|publisher=Random House|isbn=978-0-375-75869-0|page=414|quote=Streep ultimately moved back to Connecticut.}} *{{cite book|last1=Allison|first1=Scott T.|last2=Goethals|first2=George R.|title=True Heroes: An Influence Taxonomy of 100 Exceptional Individuals|url=https://books.google.com/books?id=uWnRs5wCpJsC&pg=PA3|date=July 4, 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-23273-2|page=414}} *{{cite book| last1=Allon|first1=Yoram|last2=Cullen|first2=Del|last3=Patterson|first3=Hannah|title=Contemporary British and Irish film directors: a wallflower critical guide|url=https://books.google.com/books?id=Ip8YAQAAIAAJ&q=Dancing+at+Lughnasa.+Venice+Film+Festival+of+1998|year=2001|publisher=Wallflower|page=255|isbn=9781903364222}} *{{cite book|last1=Caparrós Lera|first1=José María|title=El cine de fin de milenio (1999–2000)|url=https://books.google.com/books?id=eLiObdfiKOsC&pg=PA91|year=2001|publisher=Ediciones Rialp|isbn=978-84-321-3344-2|language=es}} *{{cite book|last1=Devine|first1=Jeremy M.|title=Vietnam at 24 Frames a Second: A Critical and Thematic Analysis of Over 400 Films about the Vietnam War|url=https://books.google.com/books?id=RIgkkakqBYoC&pg=PA171|year=1999|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-71601-8}} *{{cite book|last=Diller|first=Vivian|title=Face It: What Women Really Feel as Their Looks Change|url=https://books.google.com/books?id=q9OfPDF5H7IC&pg=PA41|date=February 15, 2010|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-1-4019-2781-3}} *{{cite book |last1=Ebert|first1=Roger|last2=Bordwell|first2=David|title=Awake in the Dark: The Best of Roger Ebert|url=https://books.google.com/books?id=YIU1jlgPjr8C&q=Meryl+Streep&pg=PA64|publisher=University of Chicago Press|year=2008|isbn=978-0-226-18200-1}} *{{cite book|last1=Ebert|first1=Roger|title=Awake in the Dark: The Best of Roger Ebert – Forty Years of Reviews, Essays, and Interviews|url=https://books.google.com/books?id=1X3LXeDLKwoC&pg=PA222|date=October 2010|publisher=ReadHowYouWant.com|isbn=978-1-4596-0597-8}} *{{cite book|last1=Eberwein|first1=Robert|title=Acting for America: Movie Stars of the 1980s|url=https://books.google.com/books?id=8-83-sDqPDgC&pg=PA221|date=May 17, 2010|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-5113-5}} *{{cite book|last1=Elliott|first1=Peter|last2=Manning|first2=Ned|last3=Saltau|first3=Margaret|last4=Surbey|first4=Elizabeth|title=Drama Reloaded|url=https://books.google.com/books?id=P4Rd42PaydYC&pg=PA180|date=December 19, 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-18312-3}} *{{cite book|last1=Fisher|first1=James|title=Historical Dictionary of Contemporary American Theater: 1930–2010|url=https://books.google.com/books?id=m6O5-spILIUC&pg=PA772|date=June 1, 2011|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7950-8}} *{{cite book|last=Gussow|first=Mel|title=Theatre on the Edge: New Visions, New Voices|url=https://books.google.com/books?id=bkNrqBbGfTgC&pg=PA365|year=1998|publisher=Applause|isbn=978-1-55783-311-2}} *{{Cite journal |url=http://www.filmlinc.com/fcm/mj08/streep.htm |title=Finding Herself: The Prime of Meryl Streep |first=Molly |last=Haskell |journal=Film Comment |date=May–June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309070509/http://www.filmlinc.com/fcm/mj08/streep.htm |archive-date=March 9, 2009 |url-status=dead}} * {{cite book |last=Hollinger |first=Karen|chapter-url=https://books.google.com/books?id=89W0QMDjA7gC&pg=PA71 |chapter=Chapter 4: 'Magic Meryl': Meryl Streep |title=The Actress: Hollywood Acting and the Female Star |location=New York |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-97792-0 |oclc=62281405 }} *{{cite book|last1=Kidder|first1=David S.|last2=Oppenheim|first2=Noah D.|title=The Intellectual Devotional Modern Culture: Revive Your Mind, Complete Your Education, and Converse Confidently with the Culturati|url=https://books.google.com/books?id=9KOHEPbBBbIC&pg=PA347|date=October 14, 2008|publisher=Rodale|isbn=978-1-60529-793-4}} *{{cite book|last1=Lenburg|first1=Jeff|title=Dustin Hoffman: Hollywood's Antihero|url=https://books.google.com/books?id=kUhOCLKECyQC&pg=PA167|date=May 1, 2001|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-18270-1}} *{{cite book|last1=Lloyd|first1=Ann|last2=Robinson|first2=David|title=Seventy years at the movies|url=https://books.google.com/books?id=CNJWAAAAYAAJ&q=Alan+J.+Pakula++begging+him+streep|date=October 28, 1988|publisher=Crescent Books|isbn=978-0-517-66213-7|page=452}} *{{cite book|last=Longworth|first=Karina|title=Meryl Streep: Anatomy of an Actor|url=https://books.google.com/books?id=dJv1mwEACAAJ|date=2013|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0-7148-6669-7}} *{{cite book|last=Louis Gates|first=Henry Jr.|title=Faces of America: How 12 Extraordinary People Discovered their Pasts|url=https://books.google.com/books?id=meYbj1E6Ki8C&pg=PA40|date=July 6, 2010|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-3265-6}} *{{cite book|last=Magill|first=Frank Northen|title=Great lives from history: American women series|url=https://books.google.com/books?id=FW0YAAAAIAAJ|year=1995|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-897-9}} *{{cite book |last=McGilligan |first=Patrick |title=Clint: The Life and Legend |publisher=HarperCollins |year=1999 |isbn=978-0-00-638354-3 |location=London}} *{{cite book|last1=Mitchell|first1=Deborah C. |title=Diane Keaton: Artist and Icon|url=https://books.google.com/books?id=nxdY5abnM64C&pg=PA139|date=July 26, 2001|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-1082-8}} *{{cite book|last=Morency|first=Philip|title=On the Aisle, Volume 2: Film Reviews by Philip Morency|url=https://books.google.com/books?id=AGyM0Bhsr-QC&pg=PA131|publisher=Dorrance Publishing|year=2012|isbn=978-1-4349-7709-0}} * {{Cite book |last=Napoleon |first=Davi |date=1991 |title=Chelsea on the Edge: The Adventures of an American Theater |location=Ames, Iowa |publisher=Iowa State University Press |isbn=978-0-8138-1713-2 |oclc=23211514 }} Includes discussion of Streep's performance in Robert Kalfin's production of ''Happy End'' at the Chelsea Theater and on Broadway *{{cite book|last1=Palmer|first1=R. Barton|last2=Bray|first2=William Robert|title=Modern British Drama on Screen|url=https://books.google.com/books?id=rdgaAgAAQBAJ&pg=PA227|date=December 5, 2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-00101-5}} *{{cite book|last1=Potts|first1=Kimberly|title=George Clooney: The Last Great Movie Star Revised and Updated Edition|url=https://books.google.com/books?id=q6EHHXqbXpQC&pg=PA180|date=September 1, 2011|publisher=Applause Theatre & Cinema Books|isbn=978-1-55783-915-2}} *{{cite book|last1= Pfaff|first1=Eugene E.|last2=Emerson|first2=Mark|title=Meryl Streep: a critical biography|url=https://books.google.com/books?id=hX9ZAAAAMAAJ|date=December 1, 1987|publisher=McFarland & Co.|isbn=978-0-89950-287-8}} *{{cite book|last1=Probst|first1=Ernst|title=Meryl Streep – Der Star auf der Bühne, der Leinwand und dem Bildschirm|url=https://books.google.com/books?id=m3lxDFmm7J0C&pg=PA7|year=2012|publisher=GRIN Verlag|isbn=978-3-656-19423-1}} *{{cite book|last1=Sterling|first1=Mary E.|title=The 20th Century|url=https://books.google.com/books?id=-bs0DaHiCRYC&pg=PA444|date=June 1, 1997|publisher=Teacher Created Resources|isbn=978-1-57690-100-7}} *{{cite book|last1=Waldo|first1=Theo|title=Celebrities and Their Culinary Creations: Autographed Photos, Biographies, Trivia, and Recipes|url=https://books.google.com/books?id=pjOVp9Z_-jUC&pg=PA209|date=July 2006|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-39753-2}} *{{cite book|last1=Speed|first1=F. Maurice |last2=Wilson|first2=James Cameron|title=Film Review|url=https://books.google.com/books?id=Lg0IAQAAMAAJ|year=1989|publisher=W. H. Allen|isbn=9781852271664 }} {{refend}} ==Skakels== * {{IMDb naam|0000658}} {{CommonsKategorie-inlyn| Meryl Streep}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Meryl Streep}} {{Los Angeles Film Critics Association-toekenning vir beste aktrise}} {{London Film Critics Circle Award vir aktrise van die jaar}} {{National Society of Film Critics Award vir beste aktrise}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Streep, Meryl}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] 67uqyph7slecik9f4kawfz2j0yxpk9s 2924603 2924515 2026-08-12T20:37:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924603 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Meryl Streep | Beeld = Meryl Streep interview at Festival de Cannes 2024 (cropped 2).jpg | Beeldonderskrif = Streep op die [[Cannes-rolprentfees 2024|Cannes-rolprentfees van 2024]]. | Geboortenaam = Mary Louise Streep | Geboortedatum = {{GDEO|1949|6|22}} | Geboorteplek = Summit, [[New Jersey]], [[VSA]] | Nasionaliteit = Amerikaans | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Eggenoot = Don Gummer (1978-2017; geskei) | Lewensmaat = John Cazale (1976-1978; oorlede) | Kinders = [[Henry Wolfe|Henry Wolfe Gummer]] <br>[[Mamie Gummer|Mary Willa "Mamie" Gummer]] <br>[[Grace Gummer|Grace Jane Gummer]] <br>Louisa Jacobson Gummer | Skool = | Universiteit = | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1975-tans | Noemenswaardige rolprente = {{Plainlist| *''Kramer vs. Kramer'' *''Sophie's Choice'' *''The Devil wears Prada'' }} | Webwerf = | imdb = 0000658 | Toekennings =[[Oscar]]s vir ''Sophie's Choice'', ''Kramer vs. Kramer'' en ''The Iron Lady''; en die [[Cecil B. DeMille-prys]] }} '''Mary Louise "Meryl" Streep''' (gebore 22 Junie 1949) is 'n [[Amerika]]anse aktrise. Sy word beskou as een van die veelsydigste akteurs van haar tydperk en is bekend vir haar tegniese presisie, praat in verskillende [[dialek]]te en professionele langlewendheid.<ref name="Hollinger">{{cite book |last=Hollinger |first=Karen |title=The Actress: Hollywood Acting and the Female Star |year=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-0415377935 |pages=94–95}}</ref> Streep het 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.]] in lettere en wysbegeerte en 'n [[Magister Artium|M.A.-graad]] in [[beeldende kuns]].<ref name="NEA">{{cite web |title=Meryl Streep |url=https://www.arts.gov/honors/medals/meryl-streep |publisher=National Endowment for the Arts |access-date=February 21, 2026}}</ref> Haar artistieke proses behels dikwels die verfyning van haar karakers se dialoog sodat hulle motiverings 'n sielkundige diepte besit wat bo dié van tradisionele argetipes uitstyg.<ref name="Schulman">{{cite book |last=Schulman |first=Michael |title=Her Again: Becoming Meryl Streep |year=2016 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0062314604 |pages=249–253}}</ref> Benewens haar kreatiewe werk is sy 'n prominente kampvegter vir gendergelykheid, arbeidsbeskerming en 'n teenstander van die invloed van die'' male gaze'', mans wat vroue in rolprente as seksvoorwerpe beskou.<ref>{{cite news |last=Shoard |first=Catherine |title=Meryl Streep: 'We hurt our boys by calling something toxic masculinity' |url=https://www.theguardian.com/film/2019/may/31/meryl-streep-criticises-phrase-toxic-masculinity |work=The Guardian |date=May 31, 2019 |access-date=February 21, 2026}}</ref> Streep het haar professionele [[Teater|verhoogloopbaan]] in 1975 begin in ''Trelawny of the Wells'' en is die volgende jaar vir 'n [[Tony]] benoem vir ''27 Wagons Full of Cotton''. Sy het in 1977 in haar eerste rolprent, ''Julia'' verskyn. In 1978 is sy vir 'n [[Oscar]] benoem vir haar rol in ''The Deer Hunter''. Sy het die volgende jaar haar eerste Oscar gewen vir ''Kramer vs. Kramer''.<ref name="Schulman" /> Sy het in die 1980's 'n vooraanstaande aktrise geword met rolle in ''The French Lieutenant's Woman'' (1981), ''Sophie's Choice'' (1982), ''Out of Africa'' (1985) en ''A Cry in the Dark'' (1988), waarvoor sy die [[Cannes-rolprentfees|Cannes-prys]] vir beste aktrise ontvang het.<ref name="Britannica">{{cite web |last=Bauer |first=Pat |title=Meryl Streep |url=https://www.britannica.com/biography/Meryl-Streep |publisher=Encyclopaedia Britannica |access-date=February 21, 2026}}</ref> Nadat Streep in die 1990's haar rolle uitgebrei het, het sy in die 2000's 'n nuwe vlak van kommersiële sukses behaal met rolle in prente soos ''The Devil Wears Prada'' (2006) en 'n sangrol in die blyspel ''Mamma Mia!'' (2008). Sy het terselfdertyd groot lof ingepalm vir haar dramatiese vertolkings in rolprente soos ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (2008) en ''The Iron Lady'' (2011), waarvoor sy haar derde Oscar gewen het. Die pryse wat sy gewen het, sluit in drie Oscars, agt [[Golden Globe]]s, twee [[Bafta]]s, vier [[Emmy]]s en twee Screen Actors Guild Awards. Sy is 'n ontvanger van die [[Kennedysentrum-eerbewys]], die [[Cecil B. DeMille-prys]] en 'n ere-César van [[Frankryk]]. In 2014 het sy die Presidensiële Vryheidsmedalje gewen.<ref name="Oscars">{{cite web |title=The Official Academy Awards Database |url=https://awardsdatabase.oscars.org/ |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |access-date=February 21, 2026}}</ref> Sy is meer as enige ander akteur vir 'n Oscar en Golden Globe benoem, onderskeidelik 21 en 34 keer. Sy het oor die jare in meer as 60 rolprente en 18 televisieprojekte verskyn.<ref name="IMDb">{{cite web |title=Meryl Streep |url=https://www.imdb.com/name/nm0000658/ |publisher=IMDb |access-date=February 21, 2026}}</ref><ref name="Audible">{{cite web |title=Audiobooks narrated by Meryl Streep |url=https://www.audible.com/search?searchNarrator=Meryl+Streep |publisher=Audible |access-date=February 21, 2026}}</ref> ==Jong lewe== [[Beeld:Meryl Streep cheerleader 2.jpg|thumb|links|180px|Streep as 'n rasieleier op hoërskool (1966).]] Streep is in Summit, [[New Jersey]], gebore. Haar ma was 'n kunstenaar en haar pa 'n [[apteker]]. Streep was op skool in die Cedar Hill- en die Oak Street-skool in New Jersey. Op hoërskool het sy in die toneelstuk ''The Family Upstairs'' gespeel.<ref>{{cite news | newspaper=The Central New Jersey Home News | date=December 10, 2017 | page=A6 | last=Makin | first=Bob | title=Hometown glory: The celebrities of Central Jersey | url=https://www.newspapers.com/article/the-central-new-jersey-home-news-streep/125562804/}}</ref> In 1963 het die gesin na Bernardsville, New Jersey, verhuis, waar sy die Hoërskool Bernards bygewoon het.<ref>{{cite news |title=N.J. Teachers Honor 6 Graduates |work=The Philadelphia Inquirer |date=November 12, 1983 |access-date=July 20, 2007 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29697FA2C7F62&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |archive-date=July 12, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712025019/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29697FA2C7F62&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |url-status=dead }}</ref> As ’n “lomp kind met ’n bril en kroeserige hare” het sy daarvan gehou om van kleins af in familietuisflieks voor die kamera te pronk.{{sfn|Longworth|2013|p=7}} Op 12-jarige ouderdom is Streep gekies om by ’n skooluitvoering te sing, wat daartoe gelei het dat sy operalesse ontvang het. Ondanks haar talent het sy later opgemerk: “Ek het iets gesing wat ek nie gevoel of verstaan het nie. Dit was ’n belangrike les – om dit nie te doen nie en die ding te vind wat ek werklik kan voel.”{{sfn|Longworth|2013|p=7}} Sy het ná vier jaar opgehou. Streep was ’n hoërskoolrasieleier en is in haar matriekjaar as die ''homecoming queen'' gekies.<ref> {{cite web|url=http://www.nj.com/somerset/index.ssf/2015/02/watch_meryl_streeps_alma_mater_bernards_high_featu.html|title=WATCH: Meryl Streep's alma mater Bernards High featured in Oscars 'Good Morning America' segment|website=nj.com|date=February 25, 2015}}</ref> Hoewel sy op skool in verskeie toneelstukke te sien was, het sy nie drama ernstig as loopbaan oorweeg nie, totdat sy in 1969 op universiteit in die toneelstuk ''Miss Julie'' gespeel het. Mary Louise het 'n B.A.-graad in lettere en wysbegeerte en later 'n M.A.-graad in beeldende kuns verwerf. Sy was verloof aan die akteur [[John Cazale]], maar hy is in 1978 oorlede ná 'n stryd met [[kanker]]. Sy is ses maande later met die beeldhouer Donald Gummer getroud en het vier kinders by hom. ==Loopbaan== ===1970's: Vroeë werk en deurbraak=== Van Streep se eerste professionele werke in 1975 was by die Eugene O'Neill-teatersentrum se National Playwrights Conference, waar sy oor ses weke in vyf toneelstukke opgetree het. Sy het in 1975 na [[New York]] verhuis en is deur Joseph Papp gekies vir ’n produksie van ''Trelawny of the Wells'' in die Vivian Beaumont-teater saam met [[Mandy Patinkin]] en [[John Lithgow]].{{sfn|Longworth|2013|p=10}} In haar eerste jaar in New York het sy nog vyf rolle vertolk, onder meer in Papp se New York Shakespeare Festival-produksies ''[[Henry V (toneelstuk)|Hendrik V]]'', ''Die Feeks Word Getem'' saam met [[Raul Julia]], en ''Maat vir Maat'' saam met [[Sam Waterston]] en [[John Cazale]].<ref>{{cite web|title=Henry V Joseph Papp Public Theater/New York Shakespeare Festival|url=http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=show&id=2928|publisher=Lortel Archives. Lucille Lortel Foundation|access-date=May 13, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150410215814/http://www.lortel.org/lla_archive/index.cfm?search_by=show&id=2928|archive-date=April 10, 2015}}<br />- {{cite web|title=Measure for Measure Joseph Papp Public Theater/New York Shakespeare Festival|url=http://www.lortel.org/LLA_archive/index.cfm?search_by=show&id=2929|publisher=Lortel Archives. Lucille Lortel Foundation|access-date=May 13, 2015|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150410193821/http://www.lortel.org/lla_archive/index.cfm?search_by=show&id=2929|archive-date=April 10, 2015}}</ref> Sy het in dié tyd ’n verhouding met Cazale aangeknoop en saam met hom gewoon tot met sy dood drie jaar later.{{sfn|Longworth|2013|p=10}} Sy het die hoofrol vertolk in die musiekblyspel ''Happy End'' op Broadway en ’n Obie gewen vir haar vertolking in die Off-Broadway-toneelstuk ''Alice at the Palace''.<ref name=AFI>{{cite web|author1=Levy, Rochelle L.|title=2004 Meryl Streep tribute|url=http://www.afi.com/laa/laa04.aspx|publisher=American Film Institute|access-date=January 20, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221094149/http://www.afi.com/laa/laa04.aspx|archive-date=February 21, 2015}}</ref> [[Beeld:Public Theatre.jpg|thumb|links|180px|Streep het haar loopbaan in verskeie produksies in The Public Theater begin.]] Hoewel Streep nie daarna gestreef het om ’n rolprentaktrise te word nie, het [[Robert de Niro]] se vertolking in ''[[Taxi Driver]]'' (1976) ’n diep indruk op haar gemaak; sy het vir haarself gesê: “Dis die soort akteur wat ek wil wees wanneer ek groot is.”{{sfn|Longworth|2013|p=10}} Streep het begin oudisies doen vir rolprentrolle. Sy het voortgegaan om op [[Broadway]] te werk en het in 1976 verskyn in ’n dubbelprogram van [[Tennessee Williams]] se ''27 Wagons Full of Cotton'' en [[Arthur Miller]] se ''A Memory of Two Mondays''. Sy is benoem vir 'n Tony vir beste vroulike byspeler in ’n toneelstuk.<ref>{{cite book|author=Lowell, Katherine|title=Show Business|url=https://books.google.com/books?id=TzymQOKwgYsC&pg=PA2001|publisher=Clinton Gilkie|page=2001|id=GGKEY:XQ5TU8D6L6X}}</ref> Streep se ander Broadway-rolle was onder meer in [[Anton Tsjechof]] se ''Die Kersieboord'' en die [[Bertolt Brecht]]-Kurt Weill-musiekblyspel ''Happy End'', waarin sy oorspronklik Off-Broadway verskyn het. Sy is vir albei produksies vir 'n Drama Desk Award benoem.{{Sfn|Fisher|2011|p=772}} Streep se eerste rol in ’n rolprent was saam met [[Jane Fonda]] in die 1977-fliek ''Julia'', waarin sy ’n klein rol in ’n terugflitstoneel gehad het. Die meeste van haar tonele is egter uitgesny, en die kort tyd op die skerm het die aktrise ontstel: “Ek het ’n slegte pruik gehad en hulle het die woorde uit die toneel wat ek saam met Jane geskiet het, geneem en dit in my mond geplaas in ’n ander toneel. Ek het gedink: Ek het ’n verskriklike fout gemaak – geen rolprente meer nie. Ek haat dié bedryf.”{{sfn|Longworth|2013|p=10}} In 2015 het Streep egter gesê Fonda het ’n blywende invloed op haar as aktrise gehad.<ref name="VF">{{cite magazine|first=Julie|last=Miller|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2015/06/meryl-streep-confidence|title=Here's Where Meryl Streep Found the Confidence to Become an Actress|magazine=Vanity Fair|date=June 19, 2015|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150622204546/http://www.vanityfair.com/hollywood/2015/06/meryl-streep-confidence|archive-date=June 22, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep "Uncommon Women and Others" (1978 PBS press photo).jpg|thumb|190px|Streep in 1978.]] De Niro, wat Streep in haar verhoogproduksie van ''Die Kersieboord'' gesien het, het voorgestel sy vertolk die rol van sy vriendin in die oorlogsfilm ''The Deer Hunter'' (1978).{{sfn|Longworth|2013|p=21}} Cazale, by wie longkanker gediagnoseer is,<ref>{{cite news|url=https://www.avclub.com/article/on-the-anniversary-of-his-death-revisit-john-cazal-93634|title=On the anniversary of his death, revisit John Cazale's tragically short film career in I Knew It Was You|newspaper=The A.V. Club|access-date=September 22, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923230616/http://www.avclub.com/article/on-the-anniversary-of-his-death-revisit-john-cazal-93634|archive-date=September 23, 2015}}</ref> was ook in die prent, en Streep het die rol van ’n “vae, stereotiepe vriendin” aanvaar om gedurende die verfilming by hom te kan bly.{{sfn|Longworth|2013|pp=19–21}}<ref>{{cite news |first=Paul |last=Gray |title=Cinema: A Mother Finds Herself |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,948649-3,00.html |magazine=[[Time (tydskrif)|Time]] |page=3 |date=December 3, 1979 |access-date=February 16, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121031102/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,948649-3,00.html |archive-date=January 21, 2015 }}</ref><ref name="Hollinger"/> Die resensent Pauline Kael het gesê sy is ’n “ware skoonheid” wat baie varsheid na die prent bring met haar vertolking.{{sfn|Longworth|2013|p=32}} Die film se sukses het Streep aan ’n wyer gehoor bekend gestel en haar ’n benoeming vir die Oscar vir beste vroulike byspeler besorg.<ref>{{cite web|title=The 51st Academy Awards (1979) Nominees and Winners|date=October 5, 2014 |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1979|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)|access-date=July 4, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402004111/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1979|archive-date=April 2, 2015}}</ref> In die 1978-minireeks ''Holocaust'' het Streep die hoofrol gespeel van ’n Duitse vrou wat getroud is met ’n Joodse kunstenaar, vertolk deur [[James Woods]], in die Duitsland van die [[Nazi|Nazi-tydperk]]. Sy het na [[Duitsland]] en [[Oostenryk]] gereis vir die verfilming terwyl Cazale in New York gebly het. Met haar terugkeer het sy ontdek Cazale se siekte het vererger, en sy het hom verpleeg tot met sy dood op 12 Maart 1978.{{sfn|Longworth|2013|p=26}}<ref name="Hollinger"/> Met ’n geraamde gehoor van 109&nbsp;miljoen het ''Holocaust'' Streep aan ’n steeds groter publiek bekend gestel, en sy het haarself “op die rand van nasionale bekendheid” bevind. Sy het die [[Emmy]] vir beste aktrise in 'n minireeks of rolprent vir haar vertolking gewen.<ref>{{cite web |url=http://www.emmys.com/bios/meryl-streep |title=Meryl Streep Emmy Award Winner |publisher=Emmy Award |access-date=April 20, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905063934/http://www.emmys.com/bios/meryl-streep |archive-date=September 5, 2014 }}</ref> Ten spyte van haar sukses was Streep nog nie geesdrifig oor haar rolprentloopbaan nie en het sy verhoogspel verkies.{{sfn|Longworth|2013|p=44}} Sy het die byrol van Leilah vertolk in Wendy Wasserstein se ''Uncommon Women and Others'' in ’n televisieprent van Mei 1978 vir PBS se Great Performances.<ref>{{Citation|title=Meryl Streep & Others singing in 'Uncommon Women & Others'| date=April 9, 2009 |url=https://www.youtube.com/watch?v=FOCs2QW2gJ8| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211027/FOCs2QW2gJ8| archive-date=October 27, 2021|language=en|access-date=July 20, 2021}}{{cbignore}}</ref> Sy het [[Glenn Close]] vervang, wat die rol in die Off-Broadway-produksie vertolk het.<ref>{{Cite news|last=Eder|first=Richard|date=November 22, 1977|title=Dramatic Wit and Wisdom Unite In 'Uncommon Women and Others'|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1977/11/22/archives/dramatic-wit-and-wisdom-unite-in-uncommon-women-and-others.html|access-date=July 20, 2021|issn=0362-4331}}</ref> In 'n poging om haar aandag van Cazale se dood af te lei, het Streep ’n rol aanvaar in ''The Seduction of Joe Tynan'' (1979) as die opgewekte liefdesbelangstelling van [[Alan Alda]]. Sy het ook die rol van Katherine in ''Die Feeks Word Getem'' vir Shakespeare in the Park vertolk. [[Beeld:Meryl_Streep_by_Jack_Mitchell.jpg|thumb|links|200px|Streep in 1977.]] In dieselfde jaar het sy die byrol vertolk van ’n voormalige vriendin wat ’n lesbiese karakter word in ''Manhattan'' (1979) vir [[Woody Allen]]. Streep het later gesê dat Allen nie vir haar ’n volledige draaiboek gegee het nie, maar net die ses bladsye van haar eie tonele,<ref>{{cite web|title=Magazines Archive |website=SimplyStreep|url=http://www.simplystreep.com/magazines/197903lookmagazine.htm |access-date=June 7, 2009 }}{{Dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> en dat hy haar nie toegelaat het om ’n woord van haar dialoog te improviseer nie.<ref name="Hollinger"/> Vincent Canby van ''[[The New York Times]]'' het haar vertolking as “pragtig gespeel” beskryf.<ref>{{cite news|url= https://www.nytimes.com/1979/04/25/archives/the-screen-woody-allens-manhattan.html|title= The Screen: Woody Allen's 'Manhattan'|work= The New York Times|date= April 25, 1979|accessdate= July 17, 2024|last1= Canby|first1= Vincent}}</ref> In die drama ''Kramer vs. Kramer'' saam met [[Dustin Hoffman]] is Streep 'n ongelukkig getroude vrou wat haar man en kind verlaat. Streep het gevoel die draaiboek beeld die vroulike karakter as “te boos” uit en het daarop aangedring dat dit nie verteenwoordigend is van werklike vroue wat 'n huweliksbreuk en toesigstryd oor kinders ervaar nie. Die vervaardigers het met haar saamgestem en die draaiboek is hersien.{{sfn|Longworth|2013|p=41}} Ter voorbereiding vir die rol het Streep met haar eie ma oor haar lewe as werkende vrou en eggenote gepraat<ref name="Hollinger"/> en tyd deurgebring in die Upper East Side, waar die film afspeel en waar sy die interaksies tussen ouers en kinders dopgehou het.{{sfn|Longworth|2013|p=41}} Die regisseur Robert Benton het Streep toegelaat om haar eie dialoog in twee belangrike tonele te skryf, ondanks besware van Hoffman, wat haar aanvanklik “gehaat” het.<ref name="Hollinger"/> Die prent was omstrede onder feministe, maar die resensent Stephen Farber het geglo die rol toon Streep se “eie emosionele intensiteit”. Hy het geskryf sy is een van die “skaars vertolkers wat selfs die mees alledaagse oomblikke met ’n sweem van misterie kan vul”.{{sfn|Longworth|2013|p=46}} Vir die prent het Streep beide die [[Golden Globe]] en [[Oscar]] vir beste vroulike byspeler gewen.<ref>{{cite web|title=The 52nd Academy Awards {{!}} 1980|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1980|publisher= Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402002939/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1980|archive-date=April 2, 2015}}</ref><ref name="GoldenGlobes">{{cite web|title=Meryl Streep {{!}} 29 Nominations {{!}} 8 Wins| work=Official Website of the Golden Globe Awards |url=http://www.hfpa.org/browse/?param=/member/29717|publisher= Hollywood Foreign Press Association|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702091300/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fmember%2F29717|archive-date=July 2, 2015}}</ref> Sy het ook verskeie ander pryse gewen.{{Sfn|Lenburg|2001|p=167}}<ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook|url=https://books.google.com/books?id=BAdaAAAAYAAJ|year=1980|publisher=H. W. Wilson Co.|volume=41|page=391|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507064117/https://books.google.com/books?id=BAdaAAAAYAAJ|archive-date=May 7, 2016}}</ref>{{Sfn|Sterling|1997|p=444}} Beide ''The Deer Hunter'' en ''Kramer vs. Kramer'' was groot kommersiële suksesse en opeenvolgende wenners van die Oscar vir beste rolprent.{{sfn|Devine|1999|p=171}}<ref>{{cite news|last1=Chivers|first1=Tom|title=Oscars 2010: the 10 worst injustices in Academy Award history|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/7360378/Oscars-2010-the-10-worst-injustices-in-Academy-Award-history.html|access-date=July 4, 2015|work=The Daily Telegraph|date=March 3, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712104251/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/oscars/7360378/Oscars-2010-the-10-worst-injustices-in-Academy-Award-history.html|archive-date=July 12, 2015}}</ref> ===1980's: Opkoms en roem=== In 1979 het Streep begin om ''Alice in Concert'', ’n musikale weergawe van ''Alice se avonture in Wonderland'', saam met die skrywer en komponis Elizabeth Swados en regisseur Joseph Papp te ontwikkel; die vertoning is van Desember 1980 af in New York se Public Theater aangebied. Frank Rich van ''[[The New York Times]]'' het na Streep verwys as die produksie se “een wonder”.{{sfn|Longworth|2013|p=44}} Teen 1980 het Streep tot hoofrolle in rolprente gevorder. Sy het op die voorblad van die tydskrif ''[[Newsweek]]'' verskyn met die opskrif “A Star for the 80s”; Jack Kroll het opgemerk: “Daar is ’n gevoel van misterie in haar spel; sy boots nie eenvoudig na nie (hoewel sy in privaatheid ’n uitstekende nabootser is). Sy dra ’n gevoel van gevaar oor, ’n primitiewe onrus wat net onder die oppervlak van normale gedrag lê.”{{sfn|Longworth|2013|p=49}} Streep het haar vurige mediablootstelling destyds as 'n “oormatige ophef” veroordeel.{{sfn|Longworth|2013|p=49}} Die drama van 'n verhaal binne ’n verhaal ''The French Lieutenant's Woman'' (1981) was haar eerste hoofrol. Sy en [[Jeremy Irons]] was daarin hedendaagse akteurs wat hulle moderne verhaal vertel sowel as die drama uit die [[Victoriaanse tydperk]] wat hulle opvoer.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newsvideo/celebrity-news-video/8935130/Barack-Obama-reveals-Meryl-Streep-crush-at-Kennedy-Centre-Honours.html|title=Barack Obama reveals Meryl Streep 'crush' at Kennedy Centre Honours|work=The Telegraph|date=December 5, 2011|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711104408/http://www.telegraph.co.uk/news/newsvideo/celebrity-news-video/8935130/Barack-Obama-reveals-Meryl-Streep-crush-at-Kennedy-Centre-Honours.html|archive-date=July 11, 2015}}</ref> In ’n artikel in die tydskrif ''New York'' is opgemerk Streep is ’n "verkleurmannetjie" wat bereid is om enige soort rol te vertolk, anders as ander aktrises wat vir hulleself een identiteit skep.<ref name="NewYorkMagazineSep1981">{{cite news |last=Denby |first=David |title=Meryl Streep is Madonna and siren in ''The French Lieutenant's Woman'' |work=New York |date=September 21, 1981 |url=https://books.google.com/books?id=-OUCAAAAMBAJ&q=Meryl+Streep&pg=PA26 |access-date=June 15, 2009 |page=27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116203656/http://books.google.com/books?id=-OUCAAAAMBAJ&pg=PA26&dq=Meryl+Streep&lr=#PPA26,M1 |archive-date=January 16, 2013 }}</ref> Streep het ’n [[Bafta]] vir beste aktrise vir haar rol ontvang.<ref>{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/1982/film/actress|title=Film Actress in 1982|publisher=British Academy of Film and Television Arts|access-date=January 16, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121015106/http://awards.bafta.org/award/1982/film/actress|archive-date=January 21, 2015}}</ref> Die volgende jaar het sy weer saam met Robert Benton gewerk aan die sielkundige riller''Still of the Night'' (1982), waarin sy saam met [[Roy Scheider]] en [[Jessica Tandy]] verskyn. Vincent Canby van ''The New York Times'' het geskryf die rolprent is ’n huldeblyk aan die werke van [[Alfred Hitchcock]], maar dat een van sy grootste swakhede ’n gebrek aan chemie tussen Streep en Scheider is; hy het afgesluit dat Streep “verbluffend is, maar dat sy nie naastenby lank genoeg op die skerm verskyn nie”.<ref>{{cite news |last=Canby |first=Vincent |title='Still of the Night', in Hitchcock Manner |work=[[The New York Times]] |date=September 20, 1985 |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C02E2D8123BF93AA25752C1A964948260 |access-date=June 6, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140815033220/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9C02E2D8123BF93AA25752C1A964948260 |archive-date=August 15, 2014 }}</ref> Groter sukses het later daardie jaar gekom toe Streep die hoofrol vertolk in die drama ''Sophie's Choice'' (ook 1982), waarin sy ’n Poolse oorlewende van [[Auschwitz-konsentrasiekamp|Auschwitz]] speel wat vasgevang is in ’n liefdesdriehoek tussen ’n jong naïewe skrywer ([[Peter MacNicol]]) en ’n Joodse intellektueel ([[Kevin Kline]]). Streep se emosionele dramatiese vertolking en haar oënskynlike bemeestering van ’n Poolse aksent het lof ontvang.<ref>{{cite web|first=Eric D.|last=Snider|title=What's the Big Deal?: Sophie's Choice (1982)|url=http://www.film.com/movies/whats-the-big-deal-sophies-choice-1982|website=Film.com|publisher=[[MTV|MTV Networks]]|access-date=May 13, 2015|date=October 20, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150702022139/http://www.film.com/movies/whats-the-big-deal-sophies-choice-1982|archive-date=July 2, 2015}}<br />- {{cite web|title=Picks and Pans Review: Sophie's Choice|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20084111,00.html|work=People |access-date=May 13, 2015|date=January 24, 1983|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518093757/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20084111,00.html|archive-date=May 18, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep & Kurt Russell 61st Academy Awards.jpg|thumb|280px"|Streep en [[Kurt Russell]] in 1989 op die Oscar-toekenningsaand.]] Streep het die Oscar en verskeie ander pryse vir haar rol gewen,<ref>{{cite web|url=http://aaspeechesdb.oscars.org/link/055-3/|title=Meryl Streep Academy Awards Acceptance Speech|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=January 16, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227020555/http://aaspeechesdb.oscars.org/link/055-3|archive-date=February 27, 2015}}</ref> en haar karakterisering is deur die tydskrif ''Premiere'' gekies as die derde beste rolprentvertoning van alle tye.<ref>{{cite web|url=https://www.empireonline.com/forum/printable.asp?m=371934|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418200137/http://www.empireonline.com/forum/printable.asp?m=371934|url-status=dead|archive-date=April 18, 2015|title=Premiere Magazine's Top 100 Greatest Performances|work=Empire |date=March 20, 2006|access-date=July 2, 2015}}</ref> [[Roger Ebert]] het van haar vertolking gesê: “Streep speel die Brooklyn-tonele met ’n betowerende Pools-Amerikaanse aksent, en sy speel die terugflitse in Duits en Pools met onderskrifte. Daar is skaars ’n emosie wat Streep nie in hierdie rolprent aanraak nie, en tog lyk dit nooit asof sy haarself ooreis nie.”{{Sfn|Ebert|2010|p=222}} In 1983 het Streep haar eerste niefiktiewe karakter vertolk, die fluitjieblaser en vakbondaktivis Karen Silkwood, wat in ’n verdagte motorongeluk gesterf het terwyl sy beweerde wanpraktyke by 'n aanleg ondersoek het. Dit was in Mike Nichols se biografiese rolprent ''Silkwood''. Streep het ’n persoonlike band met Silkwood gevoel,{{sfn|Longworth|2013|p=69}} en ter voorbereiding het sy mense ontmoet wat naby aan die vrou was, en sodoende besef dat elke persoon ’n ander aspek van haar persoonlikheid gesien het.{{sfn|Ebert|Bordwell|2008|p=64}} Sy het gesê: “Ek het elke stukkie inligting oor haar bymekaargemaak wat ek kon vind ... Wat ek uiteindelik gedoen het, was om na die gebeure in haar lewe te kyk en haar van binne af te probeer verstaan.”{{Sfn|Ebert|Bordwell|2008|p=64}} Streep het daarna saam met [[Robert de Niro]] gespeel in die romantiese prent ''Falling in Love'' (1984), wat swak ontvang is. Sy het ’n vegter vir die Franse teenstand gedurende die [[Tweede wêreldoorlog]] vertolk in die Britse drama ''Plenty'' (1985).<ref>{{cite news |last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert|title='Plenty' review |work=Chicago Sun-Times |url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19850920/REVIEWS/509200303/1023 |date=November 19, 1982 |access-date=June 6, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100616153759/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19850920%2FREVIEWS%2F509200303%2F1023 |archive-date=June 16, 2010 }}</ref> In haar volgende rolprent, ''Out of Africa'' (1985), het Streep die rol van die Deense skrywer [[Karen Blixen]] vertolk, teenoor [[Robert Redford]] as Denys Finch Hatton. Die regisseur, [[Sydney Pollack]], was aanvanklik skepties oor Streep in die rol, aangesien hy gedink het sy is nie sexy genoeg nie en omdat hy [[Jane Seymour (aktrise)|Jane Seymour]] vir die rol oorweeg het. Pollack onthou Streep het hom op ’n ander manier beïndruk: “Sy was so direk, so eerlik, so sonder nonsens. Daar was geen skild tussen my en haar nie.”{{sfn|Longworth|2013|p=81}} Streep en Pollack het dikwels tydens die 101 dae lange verfilming in Kenia gebots, veral oor Blixen se stem. Streep het baie tyd spandeer om na opnames van Blixen te luister en begin praat op ’n outydse en aristokratiese manier, wat Pollack oordrewe gevind het.{{sfn|Longworth|2013|p=88}} Die rolprent was ’n groot kommersiële sukses en het ’n Golden Globe vir beste rolprent gewen.<ref>{{cite web | url= https://www.nme.com/news/bohemian-rhapsody-worst-reviewed-golden-globes-winner-since-80s-2429215 | title= 'Bohemian Rhapsody' is the worst-reviewed Golden Globes winner in 33 years| work=NME | date=January 10, 2019 | access-date=January 11, 2019 | first=John | last=Earls}}</ref> Dit het Streep ook nog ’n benoeming vir die Oscar vir beste aktrise besorg, en die rolprent het uiteindelik die Oscar vir beste rolprent gewen. Streep se volgende rolprente het nie ’n wye gehoor gelok nie; sy het saam met [[Jack Nicholson]] gespeel in die dramas ''Heartburn'' (1986) en ''Ironweed'' (1987). In ''Evil Angels'' (ook bekend as ''A Cry in the Dark'', 1988) het sy die rol vertolk van Lindy Chamberlain, ’n Australiese vrou wat skuldig bevind is aan die moord op haar babadogter ondanks haar bewering dat die baba deur ’n [[dingo]] weggedra is. Die rolprent is in [[Australië]] verfilm, en Streep het die Australiese Rolprentinstituut se prys vir beste aktrise gewen,{{sfn|Waldo|2006|p=209}}{{sfn|Speed|Wilson|1989|p=38}} asook die prys vir beste aktrise op die [[Cannes-rolprentfees]] en die New York Film Critics Circle Award.{{Sfn|Eberwein|2010|p=221}} Teen die einde van die dekade het Streep aktief begin soek na ’n komedierol. Sy het dit gevind in ''She-Devil'' (1989), ’n satire wat die samelewing se obsessie met skoonheid en kosmetiese chirurgie parodieer; sy vertolk die rol van ’n glansryke skrywer.{{sfn|Longworth|2013|p=106}} Hoewel die rolprent nie 'n sukses was nie, het Richard Corliss van die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' geskryf Streep is die “een rede” om dit te sien.<ref>{{cite news |last=Corliss |first=Richard |title=Warty Worm, "She-Devil" review |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959340,00.html |magazine=Time |date=December 11, 1989 |access-date=June 7, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906045113/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,959340,00.html |archive-date=September 6, 2009 }}</ref> ===1990's: Kommersiële skommelings=== Die biograaf Karen Hollinger het die vroeë 1990’s beskryf as ’n afname in die gewildheid van Streep se rolprente, en dit deels toegeskryf aan ’n kritiese persepsie dat haar komedies ’n poging was om ’n ligter beeld oor te dra ná verskeie ernstige, maar kommersieel onsuksesvolle dramas en, nog belangriker, aan die gebrek aan opsies wat vir ’n aktrise in haar 40's beskikbaar was.<ref name="Hollinger"/> Streep het gesê haar opsies word beperk omdat sy in Los Angeles, naby haar gesin, wil werk.<ref name="Hollinger"/> Op die Screen Actors Guild se nasionale vrouekonferensie in 1990 het Streep die hooftoespraak by die eerste nasionale byeenkoms gelewer, en die afname in werkgeleenthede vir vroue, gelyke betaling en rolmodelle binne die rolprentbedryf beklemtoon.<ref name="SAG timeline">{{cite web |title=SAG History – SAG Timeline |url=http://www.sag.org/content/womens-committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125115603/http://www.sag.org/content/womens-committee |archive-date=January 25, 2012 |access-date=July 15, 2013}}</ref> Sy het die rolprentbedryf gekritiseer omdat dit die belangrikheid van vroue sowel op die skerm as daarbuite verklein.{{sfn|Eberwein|2010|p=221}} [[Beeld:Jeff y Meryl Streep.jpg|thumb|links|270px|Streep op die Grammy-toekenningsaand van 1990.]] Ná rolle in die komediedrama ''[[Postcards from the Edge]]'' (1990) en die komediefantasie ''Defending Your Life'' (1991) het Streep saam met [[Goldie Hawn]] gespeel in die klugagtige swartkomedie ''Death Becomes Her'' (1992), met [[Bruce Willis]] as hulle medespeler. Streep het die skrywer, David Koepp, oorreed om verskeie tonele te herskryf, veral die een waarin haar karakter ’n verhouding met ’n jonger man het; sy het dit as “onrealisties manlik” in sy opvatting beskou. Die prent was ’n kommersiële sukses en het binne net vyf dae $15,1&nbsp;miljoen verdien, maar Streep se bydrae tot komedie oor die algemeen is nie goed deur resensente ontvang nie.{{sfn|Longworth|2013|p=107}} ''Time'' se Richard Corliss het Streep se “boosaardige heksroetine” goedgekeur, maar die rolprent afgemaak as “''She-Devil'' met ’n nuwe voorkoms” en een wat “vroue haat”.<ref>{{cite news |last=Corliss |first=Richard |title=Beverly Hills Corpse, "Death Becomes Her" review |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,976129,00.html |magazine=Time |date=August 3, 1992 |access-date=June 7, 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904022133/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,976129,00.html |archive-date=September 4, 2009 }}</ref>{{sfn|Longworth|2013|p=107}} In 1993 het Streep saam met [[Jeremy Irons]], [[Glenn Close]] en [[Winona Ryder]] verskyn in ''The House of the Spirits'', wat in Chili tydens die diktatuur van [[Augusto Pinochet]] afspeel. Die rolprent het nie goeie resensies gekry nie.<ref name="the_house_of_the_spirits">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_house_of_the_spirits/|title=''The House of the Spirits''|publisher=Flixster|website=[[Rotten Tomatoes]]|date=September 20, 2011 |access-date=April 9, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330215521/http://www.rottentomatoes.com/m/the_house_of_the_spirits/|archive-date=March 30, 2015}}</ref> Anthony Lane van ''The New Yorker'' het geskryf: “Dit is werklik ’n merkwaardige prestasie. Dit bring Jeremy Irons, Meryl Streep, Winona Ryder, [[Antonio Banderas]] en [[Vanessa Redgrave]] bymekaar en sorg dat hulle almal, sonder uitsondering, hulle swakste vertolkings nog lewer.”<ref name="the_house_of_the_spirits"/> Die volgende jaar het Streep die hoofrol gespeel in ''The River Wild'', as die ma van kinders op ’n witwatervlotvaart wat twee gewelddadige misdadigers ([[Kevin Bacon]] en [[John C. Reilly]]) in die wildernis teëkom. Hoewel die kritiese reaksie oor die algemeen gemeng was, het Peter Travers van ''[[Rolling Stone]]'' haar beskryf as “sterk, skerpsinnig en losser as wat sy nog op die skerm was”.<ref>{{cite news|first=Peter|last=Travers|title=The River Wild|url=https://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-river-wild-19940930|magazine=[[Rolling Stone]]|publisher=Wenner Media LLC|location=New York City|date=September 20, 1994|access-date=May 5, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505072025/http://www.rollingstone.com/movies/reviews/the-river-wild-19940930|archive-date=May 5, 2015}}</ref> [[Beeld:Meryl Streep (32335923877).jpg|180px|thumb|Streep in 1999.]] Streep se suksesvolste rolprent van die dekade was die romantiese drama ''The Bridges of Madison County'' (1995), geregisseer deur [[Clint Eastwood]], wat 'n verwerking was van Robert James Waller se roman met dieselfde naam.{{Sfn|McGilligan|1999|p=492}} Dit vertel die verhaal van Robert Kincaid (Eastwood), ’n fotograaf wat vir die tydskrif ''National Geographic'' werk en ’n liefdesverhouding met ’n middeljarige Italiaanse boervrou, Francesca (Streep), het. Hoewel Streep nie van die roman waarop dit gebaseer was gehou het nie, het sy die draaiboek as ’n besondere geleentheid vir ’n aktrise van haar ouderdom beskou.{{sfn|Longworth|2013|pp=111–112}} Sy het gewig aangesit vir die rol en anders as die karakter in die boek, aangetrek om Italiaanse filmsterre soos [[Sophia Loren]] na te boots. Beide Loren en Anna Magnani het haar vertolking beïnvloed, en Streep het [[Pier Paolo Pasolini]] se fliek ''Mamma Roma'' (1962) voor die verfilming gekyk.{{sfn|Longworth|2013|p=115}} Die rolprent was ’n lokettreffer en het meer as $70&nbsp;miljoen in die VSA verdien.{{Sfn|McGilligan|1999|p=503}} Anders as die roman, is die rolprent hartlik deur resensente ontvang. Die resensent Karina Longworth het beweer: Streep “is waarskynlik die eerste middeljarige aktrise wat ernstig deur Hollywood opgeneem word as ’n romantiese heldin”.{{sfn|Longworth|2013|p=117}} Streep het die vervreemde suster van Bessie ([[Diane Keaton]]), ’n vrou wat teen [[leukemie]] veg, gespeel in ''Marvin's Room'' (1996), ’n verwerking van die toneelstuk deur Scott McPherson. Streep het Keaton vir die rol aanbeveel.{{Sfn|Mitchell|2001|p=139}} [[Roger Ebert]] het gesê: “Streep en Keaton, in hulle verskillende style, vind maniere om Lee en Bessie tot veel meer te maak as net die uitdrukking van hulle probleme.”<ref>{{cite web|first=Roger|last=Ebert|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19970110/REVIEWS/701100302/1023|title=Review- Marvin's Room|newspaper=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|location=Chicago, Illinois|date=January 10, 1997|access-date=March 25, 2006|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20060110152119/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19970110%2FREVIEWS%2F701100302%2F1023|archive-date=January 10, 2006}}</ref> Die rolprent is goed ontvang, en Streep is vir nog ’n Golden Globe benoem vir haar rol.<ref name=GoldenGlobes /> Vir Streep se rol in ''...First Do No Harm'' (1997) is sy vir 'n tweede Emmy benoem. In 1998 het sy vir die eerste keer saam met [[Michael Gambon]] en [[Catherine McCormack]] gespeel in Pat O'Connor se ''Dancing at Lughnasa'', nog ’n Broadway-verwerking.{{sfn|Allon|Cullen|Patterson|2001|p=255}} Janet Maslin van ''The New York Times'' het geskryf die manier warop Streep bloot by ’n venster uitkyk in ''Dancing at Lughnasa'', "tel onder haar beste oomblikke op film. Alles wat die kyker oor Kate Mundy, die vrou wat sy hier vertolk, moet weet, staan geskryf op daardie preutse, eensame gesig en sy verstomde blik.”<ref>{{cite news|first=Janet|last=Maslin |url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9B04E3DA1431F930A25752C1A96E958260|title=Dancing at Lughnasa (1998)|newspaper=[[The New York Times]]|location=New York City|date=November 13, 1998|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704073438/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9B04E3DA1431F930A25752C1A96E958260|archive-date=July 4, 2015}}</ref> Later daardie jaar het sy ’n huisvrou wat aan kanker sterf, vertolk in ''One True Thing''. Dit het positiewe resensies gekry. In 1999 het Streep die rol van Roberta Guaspari vertolk in die musiekdrama ''Music of the Heart'' (1999). Sy is vir haar spel benoem vir 'n Oscar, ’n Golden Globe en ’n Screen Actors Guild Award. Roger Ebert het geskryf: <blockquote>Meryl Streep is bekend vir haar meesterskap van aksente; sy is moontlik die veelsydigste spreker in rolprente. Hier sou jy kon dink sy het geen aksent nie, tensy jy haar werklike spreekstem gehoor het; dan besef jy Guaspari se spreekstyl is nie ’n minder besondere prestasie as Streep se ander aksente nie. Dit is nie Streep se stem nie, maar iemand anders s’n – met ’n sekere plat gehalte, asof latere opvoeding en verfyning ná effens ongesofistikeerde kinderjare gekom het.<ref>{{cite web|first=Roger|last=Ebert|author-link=Roger Ebert|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/19991029/REVIEWS/910290302/1023|title=Music of the Heart Movie Review|newspaper=Chicago Sun-Times|publisher=Sun-Times Media Group|location=Chicago, Illinois|date=October 29, 1999|access-date=May 1, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120928090907/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F19991029%2FREVIEWS%2F910290302%2F1023|archive-date=September 28, 2012}}</ref></blockquote> ===2000's: Terug op die pad na roem=== [[Beeld:Meryl Streep 2004-01.jpg|thumb|240px|Streep in 2004 in [[Sint Petersburg]], Rusland.]] Streep het die 2000’s betree met ’n stemkamee in [[Steven Spielberg]] se ''[[A.I. Artificial Intelligence (rolprent)|A.I. Artificial Intelligence]]'' (2001), ’n [[wetenskapsfiksie]]prent oor ’n kinderagtige androïed, vertolk deur [[Haley Joel Osment]].<ref>{{cite web|title=''A.I. Artificial Intelligence'' (2001)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=ai.htm|access-date=February 7, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090215175554/http://boxofficemojo.com/movies/?id=ai.htm|archive-date=February 15, 2009}}</ref> In dieselfde jaar was Streep saam met [[Liam Neeson]] die aanbieder van die jaarlikse [[Nobelprys vir Vrede|Nobelvredespryskonsert]] wat op 11 Desember 2001 in [[Oslo]], [[Noorweë]] gehou is ter ere van die vredespryswenners, die [[Verenigde Nasies]] en [[Kofi Annan]].<ref>{{cite web|title=Previous Concerts (2001) |url=http://nobelpeaceprize.org/concert/history/2001.php |publisher=The Norwegian Nobel Institute |access-date=July 3, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725022742/http://nobelpeaceprize.org/concert/history/2001.php |archive-date=July 25, 2013 }}</ref><ref name=PRN>{{cite news|title=Meryl Streep and Liam Neeson Host The Nobel Peace Prize 100th Anniversary Concert|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/meryl-streep-and-liam-neeson-host-the-nobel-peace-prize-100th-anniversary-concert-74400667.html|agency=PR Newswire|access-date=July 3, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704071711/http://www.prnewswire.com/news-releases/meryl-streep-and-liam-neeson-host-the-nobel-peace-prize-100th-anniversary-concert-74400667.html|archive-date=July 4, 2015}}</ref> In 2001 het Streep vir die eerste keer in meer as 20 jaar na die verhoog teruggekeer en Arkadina gespeel in The Public Theater se heropvoering van Tsjechof se ''Die Seemeeu'', met medeakteurs [[Kevin Kline]], [[Natalie Portman]], [[John Goodman]], [[Marcia Gay Harden]], [[Stephen Spinella]], [[Debra Monk]], [[Larry Pine]] en [[Philip Seymour Hoffman]].<ref>{{Cite news|first=Ben|last=Brantley|url=https://www.nytimes.com/2001/08/13/theater/theater-review-streep-meets-chekhov-up-in-central-park.html|title=Theater Review: Streep Meets Chekhov, Up in Central Park|work=The New York Times|date=August 31, 2001|access-date=February 13, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110212011246/http://www.nytimes.com/2001/08/13/theater/theater-review-streep-meets-chekhov-up-in-central-park.html|archive-date=February 12, 2011}}</ref> In dieselfde jaar het Streep begin werk aan Spike Jonze se komediedrama ''Adaptation'' (2002), waarin sy die rol van die werklike joernalis Susan Orlean vertolk. Die rolprent is ewe veel deur resensente en kykers geloof,<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/adaptation/|title=''Adaptation'' (2002)|publisher=Flixster|website=Rotten Tomatoes |access-date=April 8, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080411020816/http://www.rottentomatoes.com/m/adaptation/|archive-date=April 11, 2008}}</ref> en het aan Streep haar vierde Golden Globe as beste vroulike byspeler besorg.<ref name=GoldenGlobes /> A.O. Scott van ''The New York Times'' het Streep se uitbeelding van Orlean beskou as “gespeel met ondeunde selfbeheersing".<ref>{{cite news|author=A. O. Scott|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9903EEDC123BF935A35751C1A9649C8B63|title=Adaptation|work=The New York Times|date=December 6, 2002|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630005146/http://www.nytimes.com/movie/review?res=9903EEDC123BF935A35751C1A9649C8B63|archive-date=June 30, 2015}}</ref> Streep het saam met [[Nicole Kidman]] en [[Julianne Moore]] verskyn in Stephen Daldry se ''The Hours'' (2002), gebaseer op die 1999-roman deur [[Michael Cunningham]]. Die rolprent fokus op drie vroue van verskillende geslagte wie se lewens verbind word deur die roman ''Mrs. Dalloway'' deur [[Virginia Woolf]]. Die rolprent is oor die algemeen goed ontvang en het al drie hoofaktrises ’n Silwer Beer vir beste aktrise op die [[Berlinale]] besorg.<ref>{{cite news|title=The Hours (2002) Details|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/272631/The-Hours/details|archive-url=https://web.archive.org/web/20131026034705/http://www.nytimes.com/movies/movie/272631/The-Hours/details|url-status=dead|archive-date=October 26, 2013|work=[[The New York Times]]|date=2013|access-date=May 13, 2015}}</ref> In 2003 het Streep weer saam met Mike Nichols gewerk en saam met [[Al Pacino]] en [[Emma Thompson]] gespeel in HBO se verwerking van [[Tony Kushner]] se ses uur lange toneelstuk ''Angels in America''. Dit gaan oor twee paartjies wie se verhoudings verbrokkel teen die agtergrond van die politiek van die [[Ronald Reagan|Reagan-tydperk]]. Streep, wat vier rolle in die minireeks vertolk het, het haar tweede Emmy en vyfde Golden Globe vir haar vertolking ontvang.<ref name=GoldenGlobes /><ref>{{cite web |url=https://www.tvguide.com/celebrities/meryl-streep/bio/165859 |title=Meryl Streep: Biography |access-date=January 23, 2009 |work=TV Guide |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131071019/http://www.tvguide.com/celebrities/meryl-streep/bio/165859 |archive-date=January 31, 2009 }}</ref> Sy het in 2004 verskyn in Jonathan Demme se matig suksesvolle ''The Manchurian Candidate'' (2004),<ref>{{cite web|title=''The Manchurian Candidate'' (2003)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=manchuriancandidate.htm|access-date=February 7, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205145330/http://boxofficemojo.com/movies/?id=manchuriancandidate.htm|archive-date=February 5, 2010}}</ref> teenoor [[Denzel Washington]].<ref>{{cite news |title=Terrorist attacks, corporate control, election controversy: Sound familiar? 'The Manchurian Candidate' has it all. |first=Mick |last=LaSalle |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2004/07/30/DDGFD7V6NG1.DTL |newspaper=San Francisco Chronicle |date=July 30, 2004 |access-date=May 30, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623061413/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2004%2F07%2F30%2FDDGFD7V6NG1.DTL |archive-date=June 23, 2011 |url-status=dead }}</ref> In dieselfde jaar het sy die ondersteunende rol van tant Josephine vertolk in ''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'' saam met [[Jim Carrey]], gebaseer op die eerste drie romans in Snicket se boekreeks. Die swartkomedie het oor die algemeen gunstige resensies ontvang,<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/lemony_snicket/|title=''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events''|website=Rotten Tomatoes |publisher= Flixster|access-date=April 8, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228095729/http://www.rottentomatoes.com/m/lemony_snicket/|archive-date=February 28, 2009}}</ref> en het die Oscar vir beste grimering gewen.<ref>{{cite web|title=''Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events'' (2004)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=lemonysnicket.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100221004732/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=lemonysnicket.htm|archive-date=February 21, 2010}}</ref> Streep het daarna verskyn in die komedie ''Prime'' (2005), geregisseer deur Ben Younger. In die rolprent speel sy Lisa Metzger, die Joodse psigoanalis van ’n geskeide en eensame sakevrou, vertolk deur [[Uma Thurman]], wat ’n verhouding begin met Metzger se 23-jarige seun ([[Bryan Greenberg]]). Dit was ’n beskeie hoofstroomsukses.<ref>{{cite web|title=''Prime'' (2004)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=prime.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203175857/http://boxofficemojo.com/movies/?id=prime.htm|archive-date=February 3, 2010}}</ref> In Augustus en September 2006 het Streep by die Delacorte-teater in [[Central Park]] op die verhoog gespeel in The Public Theater se produksie van ''Mother Courage and Her Children''.<ref>{{cite news |url=http://theater2.nytimes.com/2006/08/22/theater/reviews/22moth.html |title=Mother Courage and Her Children |work=The New York Times |date=August 22, 2006 |access-date=January 15, 2009 |author=Brantley, Ben |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213130533/http://theater2.nytimes.com/2006/08/22/theater/reviews/22moth.html |archive-date=February 13, 2009 }}</ref> Omtrent dieselfde tyd het sy en [[Lily Tomlin]] die laaste twee lede uitgebeeld van wat eens ’n gewilde familieboeremusiekgroep was in Robert Altman se laaste rolprent, ''A Prairie Home Companion'' (2006). Die prent is ’n komiese ensemble-stuk met ook [[Lindsay Lohan]], [[Tommy Lee Jones]], [[Kevin Kline]] en [[Woody Harrelson]], en gaan oor die agter-die-skerms-bedrywighede by die openbare radioprogram met dieselfde naam. Die rolprent het meer as $26&nbsp;miljoen verdien.<ref>{{cite web|title=''A Prairie Home Companion'' (2006)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=prairiehomecompanion.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090828050022/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=prairiehomecompanion.htm|archive-date=August 28, 2009}}</ref> [[Beeld:The devil wears Prada.jpg|thumb|280px|Streep (regs) in 2006 by die Venesiese première van ''The Devil Wears Prada''.]] Kommersieel het Streep beter gevaar met ’n rol in ''The Devil Wears Prada'' (ook 2006), ’n los rolprentverwerking van Lauren Weisberger se roman van 2003 met dieselfde naam. Streep vertolk die rol van die magtige en veeleisende Miranda Priestly, die redakteur van 'n modetydskrif (en die baas van [[Anne Hathaway]]). Hoewel die rolprent as geheel gemengde resensies ontvang het, het haar uitbeelding, van wat Ebert die “waardige en gebiedende Miranda” noem,<ref>{{cite web|author=Ebert, Roger|url=https://www.rogerebert.com/reviews/the-devil-wears-prada-2006|title=The Devil Wears Prada|work=Chicago Sun-Times|date=June 29, 2006|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703115945/http://www.rogerebert.com/reviews/the-devil-wears-prada-2006|archive-date=July 3, 2015}}</ref> groot lof van resensente ontlok en vir haar baie prysbenoemings besorg, insluitende haar 14de Oscar-benoeming, asook nog ’n Golden Globe.{{sfn|Kidder|Oppenheim|2008|p=347}}{{sfn|Diller|2010|p=41}} Met sy kommersiële uitreiking was die rolprent Streep se grootste kommersiële sukses tot in daardie stadium; dit het wêreldwyd meer as $326,5&nbsp;miljoen verdien.<ref>{{cite web|title=''The Devil Wears Prada'' (2006)|url=https://www.the-numbers.com/people/MSTRE.php|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090918103136/http://www.the-numbers.com/people/MSTRE.php|archive-date=September 18, 2009}}</ref> Sy het ’n welgestelde universiteitsbeskermpersoon uitgebeeld in Chen Shi-zheng se drama ''Dark Matter'', oor ’n Chinese nagraadse wetenskapstudent wat gewelddadig raak nadat hy met akademiese politiek aan ’n Amerikaanse universiteit te doen gekry het. Dit is geïnspireer deur die gebeure van die skietvoorval van 1991 aan die Universiteit van Iowa,<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/id/wbna23189744|title=Streep Film Delayed Because of Campus Shooting|agency=Associated Press|publisher=MSN|access-date=February 17, 2011|date=February 15, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623063112/http://today.msnbc.msn.com/id/23189744/ns/today-entertainment/|archive-date=June 23, 2011}}</ref> en sou aanvanklik in 2007 uitgereik word, maar die vervaardigers en beleggers het besluit om ''Dark Matter'' se uitreiking uit te stel uit respek vir die slagoffers van die Virginia Tech-skietvoorval in April 2007.<ref>{{cite news|first=Dalya|last=Alberge|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article1706612.ece/|title=Campus Massacre Films Face A Ban|work=The Times|access-date=February 17, 2011|date=April 26, 2007|location=London|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516211434/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article1706612.ece|archive-date=May 16, 2008}}</ref> Die drama het negatiewe tot gemengde resensies gekry met sy beperkte uitreiking in 2008.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/dark_matter/|title=''Dark Matter'' (2007)|access-date=April 11, 2008|publisher=Flixster|website=Rotten Tomatoes |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419085706/http://www.rottentomatoes.com/m/dark_matter/|archive-date=April 19, 2008}}</ref> Streep was ’n Amerikaanse regeringsamptenaar wat ’n Egiptiese buitelandse burger, wat van terrorisme verdink word, ondersoek in die politieke riller ''Rendition'' (2007), geregisseer deur [[Gavin Hood]].<ref>{{cite news|last=Markon|first=Jerry|title=Lawsuit Against CIA Is Dismissed|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/18/AR2006051802107.html|newspaper=The Washington Post|date=May 19, 2006|access-date=October 11, 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110204181049/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/18/AR2006051802107.html|archive-date=February 4, 2011}}</ref> Gretig om by ’n riller betrokke te raak, het Streep die geleentheid verwelkom om in ’n rolprentgenre te speel waarvoor sy gewoonlik nie draaiboeke ontvang het nie.<ref>{{cite web|title=Meryl Streep Plays With Politics|url=http://www.youtube.com/watch?v=nerer1qI-zQ|publisher=Artisan News Service|via=YouTube|date=November 12, 2007|access-date=February 19, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727031213/http://www.youtube.com/watch?v=nerer1qI-zQ|archive-date=July 27, 2013}}</ref> Met sy uitreiking was ''Rendition'' kommersieel minder suksesvol<ref>{{cite web|title=''Rendition'' (2007)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=rendition.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208195241/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=rendition.htm|archive-date=February 8, 2010}}</ref> en het dit gemengde resensies ontvang.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/rendition/|title=''Rendition'' (2007)|access-date=February 11, 2011|website=Rotten Tomatoes|publisher= Flixster|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522022721/http://www.rottentomatoes.com/m/rendition/|archive-date=May 22, 2011}}</ref> [[Beeld:Streep san sebastian 2008 2.jpg|thumb|220px|links|Streep met die San Sebastián- Internasionale Rolprentfees van 2008.]] In dié tyd het Streep ’n kort rol gehad saam met [[Vanessa Redgrave]], [[Glenn Close]] en haar oudste dogter, [[Mamie Gummer]], in Lajos Koltai se drama ''Evening'' (2007), gebaseer op die 1998-roman met dieselfde naam deur Susan Minot. Die verhaal wissel tussen die hede en die verlede en vertel die storie van ’n bedlêende vrou wat haar stormagtige lewe in die middel 1950’s onthou.<ref name="pe">{{cite web|first=Jay S.|last=Jacobs|url=http://www.popentertainment.com/danesdancygummer.htm|title=Some Enchanted Evening|work=Pop Entertainment|access-date=February 17, 2011|date=June 27, 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128014828/http://popentertainment.com/danesdancygummer.htm|archive-date=November 28, 2010}}</ref> Die rolprent het 'n lou ontvangs gehad; resensente het dit genoem “pragtig verfilm, maar beslis dof [en] ’n enorme vermorsing van talentvolle akteurs”.<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/evening/|title=''Evening'' (2007)|access-date=February 11, 2011|website=Rotten Tomatoes|publisher= Flixster|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101212075509/http://www.rottentomatoes.com/m/evening/|archive-date=December 12, 2010}}<br />- {{cite web|title=''Evening'' (2007)|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=evening.htm|access-date=February 10, 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231232827/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=evening.htm|archive-date=December 31, 2009}}</ref> Sy het ook ’n rol gehad in [[Robert Redford]] se ''Lions for Lambs'' (ook 2007), ’n rolprent oor die verband tussen ’n peloton Amerikaanse soldate in [[Afganistan]], ’n VSA-senator, ’n verslaggewer en ’n universiteitsprofessor in Kalifornië. Weer het resensente gevoel die akteurs se talent is vermors en dat die rolprent se tempo stadig was, hoewel een resensent verklaar het dat Streep positief uitgestaan het en “natuurlik, ongeforseerd en stilweg kragtig” was in vergelyking met Redford se geforseerde vertolking.<ref>{{cite web|url=http://themoviereport.com/fest/afi2007reviews.html#lions|title=Lions for Lambs|website=The Movie Report|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150413220031/http://themoviereport.com/fest/afi2007reviews.html#lions|archive-date=April 13, 2015}}</ref> Streep het groot kommersiële sukses behaal toe sy in Phyllida Lloyd se ''Mamma Mia!'' (2008) gespeel het, saam met [[Amanda Seyfried]], [[Pierce Brosnan]], [[Stellan Skarsgård]], [[Colin Firth]], [[Julie Walters]] en [[Christine Baranski]]. Dit was ’n rolprentverwerking van die musiekblyspel met dieselfde naam, wat geskoei is op die liedjies van die Sweedse popgroep [[ABBA]].<ref>{{cite news|title=''Mamma Mia!'' Unfazed by the Fuss in Skopelos|work=The Daily Telegraph|date=July 15, 2008|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/artsandculture/2229868/Mamma-Mia---Unfazed-by-the-fuss-in-Skopelos.html|first=Paul|last=Mansfield|access-date=May 12, 2010|location=Londen|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210055539/http://www.telegraph.co.uk/travel/artsandculture/2229868/Mamma-Mia---Unfazed-by-the-fuss-in-Skopelos.html|archive-date=February 10, 2010}}</ref> ''Mamma Mia!'' was onmiddellik 'n lokettreffer en het Streep se fliek met die grootste inkomste tot in daardie stadium geword.<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=mammamia.htm|title=''Mamma Mia!'' (2008)|access-date=February 5, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102050129/http://boxofficemojo.com/movies/?id=mammamia.htm|archive-date=January 2, 2010}}</ref> Haar vertolking, wat vir nog ’n Golden Globe benoem is, is oor die algemeen goed deur kritici ontvang, met Wesley Morris van ''The Boston Globe'' wat geskryf het: “Die grootste akteur in Amerikaanse rolprente het uiteindelik ’n rolprentster geword.”<ref>{{cite news|title=Abba-cadabra|work=The Boston Globe|date=July 18, 2008|url=https://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=10190|first=Wesley|last=Morris|access-date=February 20, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525221157/http://www.boston.com/movies/display?display=movie&id=10190|archive-date=May 25, 2010}}</ref> In ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (ook 2008) het Streep teenoor [[Philip Seymour Hoffman]], [[Amy Adams]] en [[Viola Davis]] gespeel. Dit gaan oor 'n streng non (Streep), die hoof van 'n [[Katolieke]] skool in 1964 wat beskuldigings van [[pedofilie]] teen ’n gewilde priester (Hoffman) opper. Dt het ’n matige loketsukses geword,<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=doubt.htm|title=''Doubt'' (2008)|access-date=February 5, 2009|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201013640/http://boxofficemojo.com/movies/?id=doubt.htm|archive-date=February 1, 2009}}</ref> en is deur baie kritici as een van die beste rolprente van 2008 beskou. Die prent het vyf benoemings vir 'n Oscar ontvang: vir sy vier hoofakteurs en vir John Patrick Shanley se draaiboek.<ref>{{cite web|title=The 81st Academy Awards {{!}} 2009|date=October 7, 2014 |url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|access-date=May 13, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110111206/http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009|archive-date=November 10, 2014}}</ref> Ebert, wat aan die rolprent sy volle vier sterre toegeken het, het Streep se karikatuur van ’n non uitgelig, wat “alle indringings van die moderne wêreld haat”,<ref>{{cite web|author=Ebert, Roger|url=https://www.rogerebert.com/reviews/doubt-2008|title=Doubt|work=Chicago Sun-Times|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150326075113/http://www.rogerebert.com/reviews/doubt-2008|archive-date=March 26, 2015}}</ref> terwyl Kelly Vance van ''The East Bay Express'' gesê het: “Somber, rooioog en doodsbleek – suster Aloysius is dalk die vreesaanjaendste non van alle tye.”<ref>{{cite news|author=Vance, Kelly|url=http://www.eastbayexpress.com/oakland/she-wolves-of-hollywood/Content?oid=1093019|title=She-Wolves of Hollywood|newspaper=The East Bay Express|date=December 10, 2008|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703042053/http://www.eastbayexpress.com/oakland/she-wolves-of-hollywood/Content?oid=1093019|archive-date=July 3, 2015}}</ref> [[Beeld:Alec Baldwin, Meryl Streep, Josh Wood 15th Annual Screen Actors Guild Awards 2.jpg|thumb|250px|Streep saam met [[Alec Baldwin]] en Josh Wood by die Screen Actors Guild-toekennings van 2009.]] In 2009 het Streep die rol van die sjef [[Julia Child]] vertolk in Nora Ephron se ''[[Julie & Julia]]'', saam met [[Stanley Tucci]] en weer saam met [[Amy Adams]]. (Tucci en Streep het vroeër saamgewerk in ''The Devil Wears Prada''.) ''Julie and Julia'' is die eerste groot rolprent wat op ’n [[blog]] geskoei is. Dit stel 'n kontras tussen die lewe van Child in die vroeë jare van haar kosloopbaan en dié van die jong New Yorker Julie Powell (Adams), wat daarna streef om al 524 resepte in Child se kookboek ''Mastering the Art of French Cooking'' binne 'n jaar te kook.{{Sfn|Morency|2012|p=131}} In Nancy Meyers se romantiese komedie ''It's Complicated'' (ook 2009) het Streep saam met [[Alec Baldwin]] en [[Steve Martin]] gespeel. Sy het benoemings vir die Golden Globe vir beste aktrise in 'n blyspel of komedie vir beide ''Julie & Julia'' en ''It's Complicated'' ontvang; sy het die prys vir ''Julie & Julia'' gewen en later haar 16de Oscar-benoeming daarvoor ontvang.<ref>{{cite news|last=Gans |first=Andrew |title=Academy Award Nominations Announced Feb. 2; "Nine" Receives Four Noms |work=Playbill |date=February 2, 2010 |url=http://www.playbill.com/news/article/136504-Academy-Award-Nominations-Announced-Feb-2-Nine-Receives-Four-Noms |archive-url=https://web.archive.org/web/20100204154227/http://www.playbill.com/news/article/136504-Academy-Award-Nominations-Announced-Feb-2-Nine-Receives-Four-Noms |url-status=dead |archive-date=February 4, 2010 |access-date=January 17, 2012 }}</ref> ===2010's: Verdere sukses=== Streep het weer met die regisseur van ''Mamma Mia'', Phyllida Lloyd, saamgspan vir ''The Iron Lady'' (2011), 'n Britse biografiese rolprent oor [[Margaret Thatcher]], wat gaan oor die premier gedurende die [[Falklandoorlog]] en haar jare van aftrede.<ref>{{cite news|first=Tom |last=Peck |title=Meryl Streep takes on her toughest role: the Iron Lady |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/meryl-streep-takes-on-her-toughest-role-the-iron-lady-2016400.html |work=[[The Independent]] |date=July 2, 2010 |access-date=January 26, 2011 |location=Londen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624104303/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/meryl-streep-takes-on-her-toughest-role-the-iron-lady-2016400.html |archive-date=June 24, 2011 }}</ref> Streep, wat 'n sitting van die Britse parlement bygewoon het terwyl sy vir die prent voorberei het,<ref>{{cite news|title=Meryl Streep attends parliament for Thatcher research |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/meryl-streep-attends-parliament-for-thatcher-research-2189672.html |work=The Independent |location=UK |date=January 12, 2011 |access-date=February 29, 2012 |first=Bang |last=Showbiz |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120327141932/http://www.independent.co.uk/news/people/news/meryl-streep-attends-parliament-for-thatcher-research-2189672.html |archive-date=March 27, 2012 }}</ref> het haar rol as 'n "gedugte en opwindende uitdaging" beskryf.<ref>{{cite news |title=Image of Meryl Streep as Margaret Thatcher unveiled |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12393674 |work=BBC News |date=February 8, 2011 |access-date=February 8, 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110209050448/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12393674 |archive-date=February 9, 2011 }}</ref> Hoewel die rolprent 'n gemengde ontvangs gekry het, het Streep se vertolking groot lof ontvang en het sy 'n Golden Globe, 'n Bafta en haar derde Oscar as beste aktrise gewen.<ref>{{cite web |url=http://broadwayworld.com/article/2012-GOLDEN-GLOBES-Are-Tonight-BroadwayWorld-to-Update-Winners-LIVE-20120115 |title=2012 GOLDEN GLOBES Nominees and Winners – Complete List! |website=Broadway World |date=April 13, 2014 |access-date=April 20, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014221919/http://www.broadwayworld.com/article/2012-GOLDEN-GLOBES-Are-Tonight-BroadwayWorld-to-Update-Winners-LIVE-20120115 |archive-date=October 14, 2013 }}</ref> [[Beeld:Meryl Streep with the Emersons February 2016 (cropped).jpg|thumb|200px|links|Streep in 2016 by die Amerikaanse ambassade in [[Berlyn]].]] Ná haar pligte as voorsitter van die [[Berlinale]] van 2016<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2015/oct/14/meryl-streep-berlinale-berlin-film-festival-jury-president-2016 |title=Meryl Streep gets Berlin's vote as president of film festival jury |access-date=December 20, 2015 |newspaper=The Guardian |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144952/http://www.theguardian.com/film/2015/oct/14/meryl-streep-berlinale-berlin-film-festival-jury-president-2016 |archive-date=December 22, 2015 |date=October 14, 2015 |last1=Pulver |first1=Andrew }}</ref> het Streep gespeel in die komedie ''Florence Foster Jenkins'' (2016), wat deur Stephen Frears geregisseer is. Dit is ’n biografiese rolprent oor ’n sorgeloos onbewuste toondoof operasangeres wat daarop aandring om in die openbaar op te tree.<ref>{{cite news|author=Child, Ben|url=https://www.theguardian.com/film/2014/oct/22/meryl-streep-hugh-grant-opera-singer-florence-foster-jenkins-biopic|title=Meryl Streep on for biopic of off-key opera singer Florence Foster Jenkins|newspaper=The Guardian|access-date=November 11, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141203122247/http://www.theguardian.com/film/2014/oct/22/meryl-streep-hugh-grant-opera-singer-florence-foster-jenkins-biopic|archive-date=December 3, 2014 |date=October 22, 2014}}</ref> Ander akteurs is [[Hugh Grant]] en [[Simon Helberg]].<ref>{{cite web|title = Meryl Streep in 'Florence Foster Jenkins' Biopic Debuts May 6 in U.K.|url = http://www.classicalite.com/articles/37713/20160216/meryl-streep-florence-foster-jenkins-biopic-debuts-6-u-k.htm|website = Classicalite|date = February 16, 2016|access-date = February 17, 2016|url-status = dead|archive-url = https://web.archive.org/web/20160217093135/http://www.classicalite.com/articles/37713/20160216/meryl-streep-florence-foster-jenkins-biopic-debuts-6-u-k.htm|archive-date = February 17, 2016|df = mdy-all}}</ref> Streep het vir haar spel die Critics' Choice Movie Award vir beste aktrise in 'n komedie gewen<ref>{{cite magazine |title=2016 Critics' Choice Awards: 'La La Land' Leads With 8 Wins Including Best Picture; Donald Glover Unveils Lando Calrissian 'Stache |url=https://deadline.com/2016/12/tj-miller-la-la-land-hbo-2016-critics-choice-awards-the-complete-winners-list-live-1201868363/ |magazine=Deadline |date=December 11, 2016 |access-date=January 8, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118110330/http://deadline.com/2016/12/tj-miller-la-la-land-hbo-2016-critics-choice-awards-the-complete-winners-list-live-1201868363/ |archive-date=January 18, 2017 }}</ref> en is vir die Oscar, Golden Globe, SAG en Bafta benoem.<ref>{{cite magazine |url=https://variety.com/2017/film/news/2017-oscar-nominations-academy-awards-nominees-1201968107/ |title=Oscar Nominations: Complete List |magazine=Variety |date=January 24, 2017 |access-date=January 24, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170124150844/http://variety.com/2017/film/news/2017-oscar-nominations-academy-awards-nominees-1201968107/ |archive-date=January 24, 2017 }}</ref> Sy het daarna die rol vertolk van die eerste Amerikaanse vroulike koerantuitgewer, Katharine Graham, teenoor [[Tom Hanks]] se Ben Bradlee in [[Steven Spielberg]] se politieke drama ''The Post'' (2017), wat fokus op ''[[The Washington Post]]'' se publisering van die Pentagon-dokumente in 1971.<ref>{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Steven Spielberg, Tom Hanks, and Meryl Streep Team Up for Pentagon Papers Movie|url=https://variety.com/2017/film/news/steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-pentagon-papers-movie-1202002762/|access-date=March 6, 2017|work=Variety|date=March 6, 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307103311/http://variety.com/2017/film/news/steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-pentagon-papers-movie-1202002762/|archive-date=March 7, 2017}}</ref> Die rolprent het positiewe resensies ontvang, veral vir die spel van die twee hoofakteurs.<ref>{{cite news |last1=Shepard |first1=Jack |title=The Post review round-up: Steven Spielberg's Oscar 2018 frontrunner wins glowing reception |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/the-post-review-steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-bob-odenkirk-oscars-2018-a8095456.html |access-date=December 6, 2017 |work=The Independent |date=December 6, 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206192916/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/the-post-review-steven-spielberg-tom-hanks-meryl-streep-bob-odenkirk-oscars-2018-a8095456.html |archive-date=December 6, 2017 }}</ref> Dit het ’n begroting van $50 miljoen gehad en meer as $177 miljoen verdien.<ref>{{cite web|url= https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=untitledstevenspielberg.htm|title=The Post (2017)|website=Box Office Mojo|access-date=July 18, 2018}}</ref> Streep het haar 31ste Golden Globe-benoeming en 21ste Oscar-benoeming vir beste aktrise ontvang.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2017/film/news/golden-globe-nominations-2018-nominees-full-list-1202634435/|title=Golden Globe Nominations: Complete List|work=Variety|date=December 11, 2017|access-date=December 11, 2017|first=Rebecca|last=Rubin|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214021531/http://variety.com/2017/film/news/golden-globe-nominations-2018-nominees-full-list-1202634435/|archive-date=December 14, 2017}}</ref><ref name="AA18">{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/oscar-nominations-2018-complete-list-nominees-1067893 |title=Oscars: 'Shape of Water' Leads With 13 Noms |work=The Hollywood Reporter |date=January 23, 2018 |access-date=January 23, 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180123192110/https://www.hollywoodreporter.com/lists/oscar-nominations-2018-complete-list-nominees-1067893 |archive-date=January 23, 2018 }}</ref> In 2018 het Streep kortliks haar rol vervat in die musikale vervolgrolprent ''Mamma Mia! Here We Go Again''.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2018/film/reviews/mamma-mia-here-we-go-again-review-1202874501/|title=Film Review: 'Mamma Mia! Here We Go Again'|work=Variety|date=July 17, 2018|access-date=July 18, 2018|first=Owen|last=Gleiberman}}</ref> Sy het ook ’n byrol gespeel in Rob Marshall se ''Mary Poppins Returns'', ’n musikale vervolg op die 1964-rolprent ''Mary Poppins'', met [[Emily Blunt]] in die titelrol.<ref>{{cite news|last1=Kroll|first1=Justin|title=Meryl Streep Joins Emily Blunt in 'Mary Poppins' Sequel|url=https://variety.com/2016/film/news/meryl-streep-joins-emily-blunt-in-mary-poppins-sequel-exclusive-1201825001/|access-date=August 2, 2016|work=Variety|date=July 28, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160801072558/http://variety.com/2016/film/news/meryl-streep-joins-emily-blunt-in-mary-poppins-sequel-exclusive-1201825001/|archive-date=August 1, 2016}}</ref> Streep het daarna in haar eerste hoofrol in ’n televisiereeks verskyn deur in 2019 in die tweede seisoen van die HBO-dramareeks ''Big Little Lies'' te speel. Sy het die rol vertolk van Mary Louise Wright, die skoonma van [[Nicole Kidman]] se karakter.<ref name="Business Insider">{{cite news|author1=Carrie Wittmer|title=Everything we know so far about HBO's 'Big Little Lies' season 2, including details about Meryl Streep's pivotal role|url=http://www.businessinsider.com/big-little-lies-on-hbo-season-2-details-release-date-casting-meryl-streep-2018-1|date=January 25, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002543/http://www.businessinsider.com/big-little-lies-on-hbo-season-2-details-release-date-casting-meryl-streep-2018-1|archive-date=February 6, 2018}}</ref> Liane Moriarty, die skrywer van die roman met dieselfde naam waarop die eerste seisoen geskoei is, het ’n novelle van 200 bladsye geskryf wat as basis vir die tweede seisoen gedien het. Moriarty het besluit om die nuwe karakter Mary Louise te noem, na Streep se wettige naam. Streep het daarna tot die rol ingestem, vir die eerste keer in haar loopbaan sonder om ’n draaiboek te lees.<ref>{{Cite web|url=https://www.scmp.com/magazines/style/people-events/article/3015504/big-little-lies-why-meryl-streep-didnt-even-need|title=Big Little Lies: Why Meryl Streep didn't even need a script|date=June 22, 2019|website=South China Morning Post |access-date=July 15, 2019}}</ref> In ’n resensie vir die [[BBC]] het Caryn James haar vertolking “heerlik en slinks” genoem en gesê sy is die “vergestalting van ’n passief-aggressiewe ouma”.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/culture/story/20190607-big-little-lies-series-2-review|title=Big Little Lies series 2 review|work=BBC|date=June 10, 2019|access-date=June 11, 2019|first=Caryn|last=James}}</ref> Sy het ’n benoeming vir ’n Emmy vir die reeks ontvang. In dieselfde jaar het Streep die hoofrol vertolk in die biografiese komedie ''The Laundromat'' oor die Panama-dokumente wat deur [[Steven Soderbergh]] geregisseer is. Sy het teenoor [[Gary Oldman]] en [[Antonio Banderas]] gespeel. Dit was die eerste Streep-rolprent wat deur [[Netflix]] versprei is.<ref>{{cite web|title=''The Laundromat'' (2019)|website=Rotten Tomatoes|publisher=Flixster|url=https://www.rottentomatoes.com/m/the_laundromat |access-date=October 18, 2019}}<br />- {{Cite web|url=https://www.engadget.com/2019/10/16/netflix-the-laundromat-defamation-panama-papers/|title=The Panama Papers lawyers want to stop Netflix's 'The Laundromat'|website=Engadget |date=October 16, 2019 |access-date=October 18, 2019}}</ref> Sy het ook die rol van tant March vertolk in [[Greta Gerwig]] se ''Little Women'', saam met [[Saoirse Ronan]], [[Emma Watson]], [[Florence Pugh]], [[Timothée Chalamet]] en [[Laura Dern]].<ref>{{cite web|last1=Whipp|first1=Glenn|title=Exclusive: Meryl Streep will play Aunt March, not Marmee, in Greta Gerwig's 'Little Women'|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-et-mn-little-women-meryl-streep-greta-gerwig-20180703-story.html#|website=Los Angeles Times|access-date=July 5, 2018|date=July 3, 2018}}</ref> David Rooney van ''The Hollywood Reporter'' het haar vertolking geprys en geskryf: “Streep geniet dit duidelik om die heerssugtige snob te speel wat met misnoeë snork … [en] sy doen haar bes om haar geneentheid vir haar niggies te verberg agter haar vernoude blik en alledaagse minagting.”<ref>{{cite web|url= https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/little-women-1257699/|title= 'Little Women': Film Review|website= The Hollywood Reporter|date= November 25, 2019|accessdate= August 8, 2023}}</ref> Die rolprent het groot lof ontvang en meer as $218 miljoen verdien, teenoor sy begroting van $40 miljoen.<ref>{{cite web|last1=Carras|first1=Christi|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-02-09/oscars-2020-little-women-greta-gerwig-costume-design|title=The only Oscar 'Little Women' won was for costume design|work=Los Angeles Times|date=February 9, 2020|access-date=July 5, 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210090147/https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-02-09/oscars-2020-little-women-greta-gerwig-costume-design|archive-date=February 10, 2020}}</ref> ===2020's: Stroming en teaterprojekte=== In 2020 het Streep ’n stemrol vertolk in [[Apple TV+]] se geanimeerde kortprent ''Here We Are: Notes for Living on Planet Earth''.<ref>{{Cite web|url=https://apple-tv-plus-press.apple.com/en-US/news/2020/01/meryl-streep-joins-apple-to-celebrate-earth-day-with-animated-short-film-here-we-are-notes-for-living-on-planet-earth-premiering-april-17-exclusively-on-apple-tv/|title=Meryl Streep joins Apple to celebrate Earth Day with animated short film "Here We Are: Notes for Living on Planet Earth," premiering April 17 exclusively on Apple TV+ – Apple|website=apple-tv-plus-press.apple.com|access-date=March 11, 2020|archive-date=January 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121163937/https://apple-tv-plus-press.apple.com/en-US/news/2020/01/meryl-streep-joins-apple-to-celebrate-earth-day-with-animated-short-film-here-we-are-notes-for-living-on-planet-earth-premiering-april-17-exclusively-on-apple-tv/|url-status=dead}}</ref> Sy het hoofrolle in twee rolprente gehad, wat albei deur stroomdienste uitgereik is. Sy het vir [[Netflix]] weer saam met Nicole Kidman gewerk in Ryan Murphy se ''The Prom'' (2020), ’n rolprentverwerking van die Broadwayblyspel met dieselfde naam.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2019/06/ryan-murphy-meryl-streep-prom-netflix-movie-musical-nicole-kidman-james-corden-ariana-grande-awkwafina-keegan-michael-key-andrew-rannells-star-1202637550/|title=Ryan Murphy Sets Netflix 'Prom' Musical: Streep, Corden, Kidman, Ariana Grande, Awkwafina, Key, Rannels To Star|date=June 25, 2019|work=Deadline Hollywood|access-date=June 25, 2019}}</ref> In dieselfde jaar het sy weer saam met die regisseur Steven Soderbergh gewerk vir sy HBO Max-komedierolprent ''Let Them All Talk'' (2020).<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2019/film/news/meryl-streep-steven-soderbergh-hbo-max-1203306305/|title=HBO Max Lands Steven Soderbergh's Next Film Starring Meryl Streep|work=Variety|first=Justin|last=Kroll|date=August 19, 2019|access-date=August 20, 2019}}</ref> Streep het saam met [[Dianne Wiest]], [[Candice Bergen]], [[Lucas Hedges]] en [[Gemma Chan]] gespeel. Daarna was sy saam met [[Leonardo DiCaprio]] en [[Jennifer Lawrence]] in ''[[Don't Look Up]]'' (2021), geregisseer deur [[Adam McKay]] vir Netflix.<ref>{{cite magazine|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/leonardo-dicaprio-meryl-streep-join-jennifer-lawrence-in-adam-mckays-dont-look-up|title=Leonardo DiCaprio, Meryl Streep Join Jennifer Lawrence in Adam McKay's 'Don't Look Up'|website=The Hollywood Reporter|first=Borys|last=Kit|date=October 14, 2020|access-date=November 18, 2020}}</ref> Streep het ’n komiese rol vertolk as die fiktiewe president van die VSA wat die vrese oor [[klimaatsverandering]] afmaak. In sy gemengde resensie het Peter DeBruge van ''Variety'' geskryf sy het “duidelik meer pret as ons”.<ref>{{cite magazine|first=Peter|last=DeBruge|url= https://variety.com/2021/film/reviews/dont-look-up-review-leonardo-dicaprio-jennifer-lawrence-1235127627/|title= 'Don't Look Up' Review: The Sky Is Falling in Adam McKay's Crank Comet Comedy|magazine= Variety|accessdate= August 8, 2023}}</ref> Streep het as uitvoerende vervaardiger opgetree vir ''Sell/Buy/Date'' (2022), geregisseer deur Sarah Jones.<ref>{{cite web|url=https://www.broadwayworld.com/article/VIDEO-Watch-the-Trailer-For-Sarah-Jones-SELLBUYDATE-Film-Adaption-20220921|title=Watch the Trailer For Sarah Jones' SELL/BUY/DATE Film Adaption|publisher=BroadwayWorld|first=Michael|last=Major|date=September 21, 2022|access-date=September 24, 2022}}</ref> Sy het ook gespeel in die bloemlesingsreeks ''Extrapolations'' (2023) van Apple TV+.<ref>{{cite web |last1=White |first1=Peter |title=Meryl Streep, Sienna Miller & Kit Harington Among Stars Set For Scott Z. Burns' Climate Change Anthology Series 'Extrapolations' For Apple |url=https://deadline.com/2021/10/meryl-streep-sienna-miller-kit-harington-among-stars-set-for-scott-z-burns-climate-change-anthology-series-extrapolations-for-apple-1234858254/ |website=Deadline Hollywood |access-date=October 19, 2021 |date=October 19, 2021}}</ref> Later daardie jaar het sy begin om Loretta Durkin, ’n sukkelende aktrise, te vertolk vanaf die derde seisoen van die Hulu-komediereeks ''Only Murders in the Building''. Sy speel saam met [[Steve Martin]], [[Martin Short]] en [[Selena Gomez]].<ref>{{cite magazine |url=https://variety.com/2023/tv/news/meryl-streep-only-murders-in-the-building-season-3-hulu-1235489810/ |title=Meryl Streep Cast in 'Only Murders in the Building' Season 3 |magazine=Variety |first=Selome |last=Hailu |date=January 17, 2023 |access-date=January 17, 2023}}</ref><ref>{{Cite magazine |title=The Cast of 'Only Murders in the Building': Everything to Know |url=https://people.com/tv/only-murders-in-the-building-cast-everything-to-know/ |access-date=March 26, 2023 |magazine=People}}</ref> Sy het benoemings ontvang vir ’n Golden Globe vir beste vroulike byspeler en ’n Emmy vir uitmuntende aktrise, en 'n Critics' Choice Television Award vir beste vroulike byspeler gewen.<ref>{{cite web|url= https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/emmys-nominations-2024-nominees-list-1235950616/|title= Emmys 2024: List of Nominees|website= The Hollywood Reporter|date= July 17, 2024|accessdate= July 17, 2024}}</ref><ref>{{cite web|url= https://variety.com/2024/film/news/critics-choice-awards-2024-winners-list-1235870581/|title= 'Oppenheimer' Leads Critics Choice Awards With 8 Wins, 'Barbie' Scores 6 — Full Winners List|website= Variety|date= January 15, 2024|accessdate= July 17, 2024}}</ref> In 2025 het Streep die ''Saturday Night Live 50th Anniversary Special'' bygewoon, waarin sy in ’n skets gespeel het as die ma van [[Kate McKinnon]] se karakter.<ref>{{cite web|url= https://www.cnn.com/2025/02/16/entertainment/meryl-streep-jack-nicholson-snl/index.html|title= Meryl Streep makes first-ever 'SNL' appearance during 50th anniversary special|website= [[CNN]]|date= February 17, 2025|accessdate= February 21, 2025}}</ref> Streep het daarna Queen Butterfly se stem verskaf in die rolprent ''Hoppers'' van Pixar Animation Studios wat op 6 Maart 2026 uitgereik is.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/shorts/85erKvStN1c |title=All hail the (insect) queen 🦋👑 Meryl Streep joins the cast of #Hoppers. |language=en |access-date=2026-03-10 |via=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Trailers |url=https://thewaltdisneycompany.com/trailers/ |access-date=2026-03-10 |website=The Walt Disney Company |language=en-US}}</ref> ====Komende werk==== Streep gaan weer die rol van Miranda Priestly vertolk in ''The Devil Wears Prada 2'', wat geskeduleer is vir uitreiking op 1 Mei 2026.<ref>{{cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|url= https://deadline.com/2025/06/the-devil-wears-prada-2-cast-kenneth-branagh-1236445810/|title= 'The Devil Wears Prada 2': Kenneth Branagh Joins With Meryl Streep, Anne Hathaway, Emily Blunt & Stanley Tucci Officially Back|website= Deadline Hollywood|date= June 30, 2025|accessdate= June 30, 2025}}</ref> Op 18 Augustus 2025 is aangekondig dat ’n biografiese prent oor die lewe en loopbaan van die musikant [[Joni Mitchell]] in ontwikkeling is, met Cameron Crowe wat die rolprent sal regisseer. Streep het onderteken om Mitchell in haar latere lewe te vertolk, terwyl [[Anya Taylor-Joy]] Mitchell in die 1960’s en 1970’s sal speel.<ref>{{cite web |last=Chelosky|first=Danielle |title=Anya Taylor-Joy, Meryl Streep To Play Joni Mitchell In Cameron Crowe's Biopic: Report |url=https://www.stereogum.com/2319741/anya-taylor-joy-meryl-streep-to-play-joni-mitchell-in-cameron-crowes-biopic-report/news/ |website=Stereogum |access-date=August 19, 2025 |date=August 18, 2025}}</ref> ==Ander projekte== Op die 35ste People's Choice Awards het haar weergawe van "Mamma Mia" 'n prys gewen vir gunstelinglied uit 'n rolprent.<ref>{{cite web|title=People Choice Awards Results |url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027004716/http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/index.jsp?year=2009 |url-status=dead |archive-date=October 27, 2009 |publisher=People's Choice Awards }}</ref> In 2008 is sy benoem vir 'n Grammy (haar vyfde benoeming) vir haar werk aan die musiek van ''Mamma Mia!''.<ref>{{cite news|author1=Martin, Sami K.|title=Meryl Streep Lands First 'Vogue' Cover|url=http://www.christianpost.com/news/meryl-streep-lands-first-vogue-cover-64645/|work=The Christian Post|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122030139/http://www.christianpost.com/news/meryl-streep-lands-first-vogue-cover-64645/ |archive-date=January 22, 2015}}</ref> Streep het verskeie oudioboeke voorgelees, onder meer drie deur die kinderboekskrywer William Steig: ''Brae Irene'', ''Spinky Sulks'' en ''The One and Only [[Shrek]]!''<ref>{{cite web|url=http://us.macmillan.com/theoneandonlyshrek/williamsteig|title=The One and Only Shrek|publisher=Macmillan Publishers|access-date=July 2, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105446/http://us.macmillan.com/theoneandonlyshrek/williamsteig|archive-date=October 16, 2015}}</ref> Streep is die woordvoerder van die Nasionale Vrouegeskiedenismuseum, waaraan sy al verskeie bedrae geskenk het.<ref>{{cite web|url=http://www.nwhm.org/about-nwhm/press/featured-press/meryl-streep/|title=About|publisher=National Women's History Museum|access-date=January 11, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105202706/http://www.nwhm.org/about-nwhm/press/featured-press/meryl-streep/|archive-date=November 5, 2011}}</ref> Sy ondersteun ook [[Gucci]] se "Chime for Change"-veldtog wat probeer om vrouebemagtiging te versprei.<ref>{{cite web|last=Karmali|first=Sarah|title=Beyoncé Leads New Gucci Empowerment Campaign|url=http://www.vogue.co.uk/gallery/beyonce-knowles-salma-hayek-gucci-chime-for-change-campaign-frida-giannini|work=Vogue|date=February 28, 2013|access-date=April 22, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170816152207/http://www.vogue.co.uk/gallery/beyonce-knowles-salma-hayek-gucci-chime-for-change-campaign-frida-giannini|archive-date=August 16, 2017}}</ref> In 2014 het Streep twee studiebeurse aan die Universiteit van Massachusetts Lowell gevestig, vir studente met onderskeidelik [[Engels]] en [[wiskunde]] as hoofvak.<ref>{{cite web |url = https://www.uml.edu/Chancellor/Speaker-Series/Meryl-Streep/default.aspx |title = Meryl Streep at UMass Lowell Chancellor's Speaker Series |date = April 1, 2014 |publisher = UMass Lowell |access-date = April 7, 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170408171344/https://www.uml.edu/Chancellor/Speaker-Series/Meryl-Streep/default.aspx |archive-date = April 8, 2017 |df = mdy-all }}</ref> In 2015 het Streep 'n ope brief van One Campaign onderteken; dit was aan [[Angela Merkel]] en [[Nkosazana Dlamini-Zuma]] gerig en het 'n beroep op hulle gedoen om op vroue te fokus terwyl hulle as hoof van onderskeidelik die [[G7]] in [[Duitsland]] en die [[Afrika-unie|AU]] in [[Suid-Afrika]] dien.<ref>{{cite news |author=Tracy McVeigh |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/mar/07/povert-sexist-letter-women-equality-gaga-sandberg-beyonce |title=Poverty is sexist: leading women sign up for global equality &#124; Life and style |newspaper=The Guardian |access-date=May 8, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518082544/http://www.theguardian.com/lifeandstyle/2015/mar/07/povert-sexist-letter-women-equality-gaga-sandberg-beyonce |archive-date=May 18, 2015 |date=March 7, 2015 }}</ref> Toe sy in 2015 in 'n onderhoud met ''Time Out'' gevra is of sy 'n [[Feminisme|feminis]] is, het sy geantwoord: "Ek is 'n humanis; ek is vir goeie, maklike balans."<ref>{{cite news|last=Clarke|first=Cath|url=https://www.timeout.com/london/film/meryl-streep-on-feminism-family-and-playing-pankhurst-in-suffragette|title=Meryl Streep on feminism, family and playing Pankhurst in 'Suffragette'|work=Time Out|date=September 28, 2015|access-date=October 4, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017053422/http://www.timeout.com/london/film/meryl-streep-on-feminism-family-and-playing-pankhurst-in-suffragette|archive-date=October 17, 2015|url-status=live}}</ref> In Maart 2016 het Streep en ander 'n brief onderteken vir [[geslagsgelykheid|gendergelykheid]] oor die wêreld heen in die lig van [[Internasionale Vrouedag]]; dit is ook deur One Campaign gereël.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/women/life/meryl-streep-amy-poehler-and-elton-john-pen-letter-to-world-lead/|title=Meryl Streep, Amy Poehler and Elton John pen letter to world leaders to 'end gender inequality'|author=Telegraph Reporters|date=March 8, 2016|newspaper=The Telegraph|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311211032/http://www.telegraph.co.uk/women/life/meryl-streep-amy-poehler-and-elton-john-pen-letter-to-world-lead/|archive-date=March 11, 2016}}</ref> ==Ontvangs en nalatenskap== [[Beeld:Meryl streep harvard commencement 2010 crop.JPG|thumb|180px|Streep ontvang in 2010 'n eregraad van de Harvard-universiteit.]] In 2004 is Streep deur die Amerikaanse Rolprentinstituut vereer met 'n prys vir haar lewenslange bydrae tot die rolprentbederyf.<ref>{{cite web|title=2004 Meryl Streep Tribute|url=http://afi.com/LAA/laa04.aspx|publisher=American Film Institute|access-date=May 13, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706101637/http://afi.com/LAA/laa04.aspx|archive-date=July 6, 2015}}</ref> Sy het in 2011 ’n [[Kennedysentrum-eerbewys]] ontvang, met toesprake deur [[Tracey Ullman]], [[Robert De Niro]] en Mike Nichols. Onder dié wat Streep ook gehuldig het, was [[Kevin Kline]], [[Emily Blunt]], [[Stanley Tucci]] en [[Anne Hathaway]]. Die huldeblyk het geëindig met 'n hele groep akteurs wat "She's My Pal" gesing het, ’n woordspeling op "He's My Pal" uit die prent ''Ironweed''.<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/meryl-streep-kennedy-center-honors-robert-de-niro-269545|title= 'Iron Lady' Star Meryl Streep Celebrated By Past Co-Stars at Kennedy Center Honors|website= The Hollywood Reporter|date= December 5, 2011|access-date= May 11, 2020}}</ref> In November 2014 het president [[Barack Obama]] aan Streep die Presidensiële Vryheidsmedalje toegeken; dit is die land se hoogste burgerlike eerbewys.<ref>{{cite web|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2014/11/meryl-streep-president-obama-medal-of-freedom|title= President Obama Presents Meryl Streep with Medal of Freedom|website= Vanity Fair|date= November 24, 2014|access-date= May 11, 2020}}</ref> Die tydskrif ''Vanity Fair'' het geskryf "dit is moeilik om jou voor te stel daar was ’n tyd voordat Meryl Streep die grootste lewende aktrise was".<ref name="VF"/> Emma Brockes van ''The Guardian'' het gesê ondanks Streep se status as "een van die bekendste aktrises in die wêreld" is dit "moeilik om ’n beeld aan Streep te heg", in ’n loopbaan waarin sy "hard gewerk het om haarself te vestig as ’n aktrise wie se wortels in die alledaagse lewe lê".<ref name="Brockes06">{{cite news|author=Brockes, Emma|url=https://www.theguardian.com/film/2006/sep/23/awardsandprizes|title=The devil in Ms Streep|newspaper=The Guardian|date=September 23, 2006|access-date=July 2, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703034438/http://www.theguardian.com/film/2006/sep/23/awardsandprizes|archive-date=July 3, 2015}}</ref> Ten spyte van haar sukses was Streep nog altyd beskeie oor haar eie prestasies in die rolprentbedryf. Sy het gesê sy het geen spesifieke metode nie en dat sy uit haar vroeë studies geleer het. Sy het in 1987 gesê: "Ek het ’n mengelmoes van dinge wat ek by verskillende onderwysers geleer het, maar niks wat ek in ’n tas kan pak en oopmaak en sê: ‘Nou, watter een wil jy hê?’ nie. Niks waarop ek kan staatmaak nie, en dit maak dit gevaarliker. Maar dan maak die gevaar dit opwindender." Sy het gesê haar ideale regisseur is een wat haar volle artistieke beheer gee, sodat sy ’n mate van improvisasie kan hê en uit haar foute kan leer.{{sfn|Longworth|2013|p=12}} [[Beeld:Meryl Streep - Walk of Fame.jpg|thumb|links|240px|Streep se ster op die [[Hollywood Walk of Fame]].]] Mike Nichols, die regisseur van ''Silkwood'', ''Heartburn'', ''Postcards from the Edge'' en ''Angels in America'', het Streep se vermoë geprys om haarself in haar karakters te transformeer en opgemerk: "In elke rol word sy ’n heel nuwe mens. Namate sy die persoon word wat sy vertolk, begin die ander akteurs op haar reageer asof sy daardie persoon is."{{sfn|Longworth|2013|p=70}} Hy het gesê om haar te regisseer "is soos om verlief te raak, met die eienskappe van ’n tyd wat jy as magies onthou, maar wat in misterie gehul is".{{sfn|Longworth|2013|p=73}} Hy het ook gesê Streep se toneelspelvermoë het ’n diepgaande invloed op haar medespelers, en dat "jy met 1&nbsp;000% kan verbeter deur bloot na haar te kyk".{{sfn|Longworth|2013|p=70}} Streep het soms ’n [[Feminisme|feministiese]] perspektief in haar karakteruitbeeldings ingebring;{{sfn|Longworth|2013|p=15}} Die resensent Molly Haskell het gesê: "Geen van haar heldinne is streng gesproke feministies nie. Tog beliggaam hulle op merkwaardige wyse verskeie kruisstrominge van ervaring in die afgelope 20 jaar, soos vroue hulleself herdefinieer het teen die agtergrond van die vrouebeweging".{{sfn|Longworth|2013|p=16}} Streep is goed bekend vir haar vermoë om ’n wye verskeidenheid aksente na te boots<ref>{{cite web|author=Halliday, Ayun|title=Watch Meryl Streep Have Fun with Accents: southern American, Bronx, Polish, Irish, Australian, Yiddish & More|url=http://www.openculture.com/2015/03/meryl-streep-has-fun-with-accents.html|website=Open Culture|access-date=May 13, 2015|date=March 18, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150513030332/http://www.openculture.com/2015/03/meryl-streep-has-fun-with-accents.html|archive-date=May 13, 2015}}</ref> – van [[Deens]] in ''Out of Africa'' (1985) tot [[Italiaans]] in ''The Bridges of Madison County'' (1995); ’n Suidelike Amerikaanse aksent in ''The Seduction of Joe Tynan'' (1979); en ’n sterk [[Bronx]]-aksent in ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (2008). Volgens Streep het sy as kind baie na kunstenaars [[Barbra Streisand]], die [[Beatles]] en [[Bob Dylan]] geluister, en sy het geleer hoe om haar stem, haar "instrument", te gebruik deur na Streisand se albums te luister.<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2012/02/06/146362798/meryl-streep-the-fresh-air-interview?ft=1&f=13|title=Meryl Streep: The Fresh Air Interview : NPR|date=February 6, 2012|work=NPR|access-date=February 7, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120206175451/http://www.npr.org/2012/02/06/146362798/meryl-streep-the-fresh-air-interview?ft=1&f=13|archive-date=February 6, 2012}}</ref> Vir haar rol in die rolprent ''Sophie's Choice'' (1982) het Streep sowel [[Engels]] as [[Duits]] met ’n Poolse aksent gepraat, asook [[Pools]] self.{{sfn|Allison|Goethals|2013|p=3}} Streep het opgemerk die gebruik van aksente is deel van haar toneelspel en ’n tegniek wat sy as ’n duidelike vereiste in haar uitbeelding van ’n karakter beskou.{{Sfn|Elliott|Manning|Saltau|Surbey|2011|p=180}} Toe sy in [[Belfast]] gevra is hoe sy verskillende aksente weergee, het Streep na bewering in 'n "perfekte" Belfast-aksent geantwoord: "Ek luister."<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=78GaH2P0rnE|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824201148/https://www.youtube.com/watch?v=78GaH2P0rnE&feature=youtu.be|archive-date=24 Augustus 2025|title=Best of Meryl Streep – Interviews – Part 6|date=November 17, 2009|via=www.youtube.com|access-date=18 Maart 2026|url-status=bot: unknown}}</ref> In January 2017 het sy die [[Cecil B. DeMille-prys]] vir haar lewenslange bydrae op die [[74ste Golden Globe-toekenningsaand]] ontvang. ==Persoonlike lewe== Streep het die akteur [[John Cazale]] in 1976 ontmoet, toe hulle albei in ’n produksie van [[William Shakespeare]] se ''Maat vir Maat'' in die Delacorte-teater was. Hulle het saam gewoon toe hy in 1977 met longkanker gediagnoseer is; Streep het hom versorg totdat hy in Maart 1978 gesterf het.<ref>{{cite web | last=Feinberg | first=Hugh | title=Meryl Streep and John Cazale: A Love Story | website=Cinema Scholars | date=June 28, 2021 | url=https://cinemascholars.com/meryl-streep-and-john-cazale-a-love-story/ | access-date=November 6, 2022}}</ref> Sy is ses maande ná Cazale se dood met die beeldhouer Don Gummer getroud.<ref>[https://news.google.com/newspapers?id=Hw4gAAAAIBAJ&sjid=pmUFAAAAIBAJ&pg=1223,438388&dq=meryl+streep+don+gummer&hl=en The Lewiston Daily Sun, October 3, 1978] "People - What They Are Saying...Doing". p.15. Google News scan p. 26. Besoek op 24 November 2011.</ref> Hulle het vier kinders: die musikant [[Henry Wolfe|Henry Wolfe Gummer]] (gebore 1979), en die aktrises [[Mamie Gummer|Mary Willa "Mamie" Gummer]] (gebore 1983), [[Grace Gummer|Grace Jane Gummer]] (gebore 1986) en Louisa Jacobson Gummer (gebore 1991).<ref>{{cite news|last=Osterhout|first=Jacob E.|title=Almost famous: His mom may be an icon, but musician Henry Wolfe is making a name of his own|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/famous-mom-icon-musician-henry-wolfe-making-article-1.144059|work=New York Daily News|access-date=March 27, 2014|date=May 15, 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224205647/http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/famous-mom-icon-musician-henry-wolfe-making-article-1.144059|archive-date=December 24, 2013}}</ref> In 2023 is berig Streep en Gummer woon al meer as ses jaar nie meer saam nie. Hulle is in 2018 laas bymekaar gesien op die [[90ste Oscar-toekenningsaand]].<ref>{{cite web|url=https://people.com/meryl-streep-and-husband-don-gummer-separate-8364883|title=Meryl Streep and Husband Don Gummer Have Been Separated for 6 Years|work=People|first=Angel|last=Saunders|date=October 21, 2023|access-date=October 21, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021145239/https://people.com/meryl-streep-and-husband-don-gummer-separate-8364883|archive-date=October 21, 2023}}</ref> Streep is die peetma van [[Billie Lourd]], dogter van die oorlede aktrise [[Carrie Fisher]], wat ’n goeie vriendin van Streep was.<ref>{{cite web|url=http://www.nylon.com/articles/billie-lourd-nylon-may-2016/page-2|title=Billie Lourd Is The Best Friend We Wish We Had|work=Nylon |first=Marissa G.|last=Muller|date=May 12, 2016|access-date=January 4, 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104164339/http://www.nylon.com/articles/billie-lourd-nylon-may-2016/page-2|archive-date=January 4, 2017}}</ref> Fisher het die draaiboek geskryf vir Streep se rolprent uit 1990, ''Postcards from the Edge,'' wat geskoei was op Fisher se boek.<ref>{{Cite web |title=Postcards from the Edge |url=https://catalog.afi.com/Film/58653-POSTCARDS-FROMTHEEDGE |access-date=October 14, 2022 |website=AFI Catalog}}</ref> ==Rolprente en pryse== Meryl Streep is een van die vrugbaarste aktrise op die silwerdoek en verhoog sedert haar loopbaan in die laat 1970's begin het. Haar prente wat die grootste lof en meeste geld ingesamel het, is volgens [[Rotten Tomatoes]] onder meer ''Julia'' (1977), ''The Deer Hunter'' (1978), ''Kramer vs. Kramer'' (1979), ''The French Lieutenant's Woman'' (1981), ''Sophie's Choice'' (1982), ''Silkwood'' (1983), ''Evil Angels / A Cry in the Dark'' (1988), ''Postcards from the Edge'' (1990), ''Defending Your Life'' (1991), ''The Bridges of Madison County'' (1995), ''Marvin's Room'' (1996), ''Adaptation'' (2002), ''The Devil Wears Prada'' (2007), ''Mamma Mia!'' (2008), ''Fantastic Mr. Fox'' (2009), ''The Homesman'' (2014), ''Florence Foster Jenkins'' (2016), ''Little Women'' (2019) en ''[[Let Them All Talk]]'' (2020). Haar TV-projekte sluit in die minireeks ''Holocaust'' (1978), die TV-prent ''...First Do No Harm'' (1997), die minireeks ''Angels in America'' (2003) en die dramareeks ''Big Little Lies'' (2019).<ref>{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/meryl_streep|title=Meryl Streep|publisher=Rotten Tomatoes|accessdate=March 11, 2022}}</ref> Haar verhoogrolle sluit in die [[Broadway]]-produksies ''A Memory of Two Mondays'', ''27 Wagons Full of Cotton'' (albei 1976) end ''Die Kersieboord'' (1977), sowel as talle toneelstukke in die Delacorte-teater. Streep is vir die volgende [[Oscar]]s benoem en het drie daarvan gewen: {| class="wikitable" ! Jaar van prent ! Kategorie ! Rolprent ! Gewen/benoem |- | 1978 || Beste vroulike byspeler || ''The Deer Hunter'' || {{Genomineer}} |- | 1979 || Beste vroulike byspeler || ''Kramer vs. Kramer'' || {{won}} |- | 1981 || Beste aktrise || ''The French Lieutenant's Woman'' || {{Genomineer}} |- | 1982 || Beste aktrise || ''Sophie's Choice'' || {{won}} |- | 1983 || Beste aktrise || ''Silkwood'' || {{Genomineer}} |- | 1985|| Beste aktrise || ''Out of Africa'' || {{Genomineer}} |- | 1987 || Beste aktrise || ''Ironweed '' || {{Genomineer}} |- | 1988 || Beste aktrise || ''Evil Angels / A Cry in the Dark'' || {{Genomineer}} |- | 1990 || Beste aktrise || ''[[Postcards from the Edge]]'' || {{Genomineer}} |- | 1995 || Beste aktrise || ''The Bridges of Madison County'' || {{Genomineer}} |- | 1998 || Beste aktrise || ''One True Thing'' || {{Genomineer}} |- | 1999 || Beste aktrise || ''Music of the Heart'' || {{Genomineer}} |- | 2002 || Beste vroulike byspeler || ''Adaptation'' || {{Genomineer}} |- | 2006 || Beste aktrise || ''The Devil Wears Prada'' || {{Genomineer}} |- | 2008 || Beste aktrise || ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' || {{Genomineer}} |- | 2009 || Beste aktrise || ''[[Julie & Julia]]'' || {{Genomineer}} |- | 2011 || Beste aktrise || ''The Iron Lady'' <ref>{{Cite web |date=February 27, 2012 |title=Meryl Streep wins third Oscar for Iron Lady |url=https://www.channel4.com/news/the-artist-takes-best-picture-at-the-oscars |access-date=April 19, 2023 |website=Channel4}}</ref> || {{won}} |- | 2013 || Beste aktrise || ''August: Osage County'' || {{Genomineer}} |- | 2014|| Beste vroulike byspeler || ''Into the Woods'' || {{Genomineer}} |- | 2016|| Beste aktrise || ''Florence Foster Jenkins'' || {{Genomineer}} |- | 2017 || Beste aktrise || ''The Post'' || {{Genomineer}} |} Sy is die vrou wat die meeste Oscar-benoemings in die geskiedenis ontvang het, met altesaam 21 (17 vir beste akrise en vier vir beste vroulike byspeler. Sy is een van net 13 akteurs wat pryse in albei kategorieë gewen het en net een van drie wat drie Oscars in die twee kategorieë gewen het (naas [[Ingrid Bergman]] en [[Jack Nicholson]]). Sy is ook beenoem vir ses [[Grammy]]s, ses [[Emmy]]s (waarvan sy drie gewen het) en 'n Tony. Sy is een van min akteurs wat twee van die drie groot toneelspelpryse gewen het: 'n Oscar, Emmy en Tony. Ander pryse sluit in twee [[Bafta]]s vir beste aktrise, nege [[Golden Globes]] sowel as die [[Cecil B. DeMille-prys]], 'n Silwer Beer op die [[Berlinale]], 'n [[Palme d'Or]] in [[Cannes]] en twee Screen Actors Guild Awards ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{refbegin|3}} *{{cite book|last1=Abramowitz|first1=Rachel|title=Is That a Gun in Your Pocket?: The Truth about Female Power in Hollywood|url=https://books.google.com/books?id=AgvRyVoLzYUC|year=2002|publisher=Random House|isbn=978-0-375-75869-0|page=414|quote=Streep ultimately moved back to Connecticut.}} *{{cite book|last1=Allison|first1=Scott T.|last2=Goethals|first2=George R.|title=True Heroes: An Influence Taxonomy of 100 Exceptional Individuals|url=https://books.google.com/books?id=uWnRs5wCpJsC&pg=PA3|date=July 4, 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-23273-2|page=414}} *{{cite book| last1=Allon|first1=Yoram|last2=Cullen|first2=Del|last3=Patterson|first3=Hannah|title=Contemporary British and Irish film directors: a wallflower critical guide|url=https://books.google.com/books?id=Ip8YAQAAIAAJ&q=Dancing+at+Lughnasa.+Venice+Film+Festival+of+1998|year=2001|publisher=Wallflower|page=255|isbn=9781903364222}} *{{cite book|last1=Caparrós Lera|first1=José María|title=El cine de fin de milenio (1999–2000)|url=https://books.google.com/books?id=eLiObdfiKOsC&pg=PA91|year=2001|publisher=Ediciones Rialp|isbn=978-84-321-3344-2|language=es}} *{{cite book|last1=Devine|first1=Jeremy M.|title=Vietnam at 24 Frames a Second: A Critical and Thematic Analysis of Over 400 Films about the Vietnam War|url=https://books.google.com/books?id=RIgkkakqBYoC&pg=PA171|year=1999|publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-71601-8}} *{{cite book|last=Diller|first=Vivian|title=Face It: What Women Really Feel as Their Looks Change|url=https://books.google.com/books?id=q9OfPDF5H7IC&pg=PA41|date=February 15, 2010|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-1-4019-2781-3}} *{{cite book |last1=Ebert|first1=Roger|last2=Bordwell|first2=David|title=Awake in the Dark: The Best of Roger Ebert|url=https://books.google.com/books?id=YIU1jlgPjr8C&q=Meryl+Streep&pg=PA64|publisher=University of Chicago Press|year=2008|isbn=978-0-226-18200-1}} *{{cite book|last1=Ebert|first1=Roger|title=Awake in the Dark: The Best of Roger Ebert – Forty Years of Reviews, Essays, and Interviews|url=https://books.google.com/books?id=1X3LXeDLKwoC&pg=PA222|date=October 2010|publisher=ReadHowYouWant.com|isbn=978-1-4596-0597-8}} *{{cite book|last1=Eberwein|first1=Robert|title=Acting for America: Movie Stars of the 1980s|url=https://books.google.com/books?id=8-83-sDqPDgC&pg=PA221|date=May 17, 2010|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-5113-5}} *{{cite book|last1=Elliott|first1=Peter|last2=Manning|first2=Ned|last3=Saltau|first3=Margaret|last4=Surbey|first4=Elizabeth|title=Drama Reloaded|url=https://books.google.com/books?id=P4Rd42PaydYC&pg=PA180|date=December 19, 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-18312-3}} *{{cite book|last1=Fisher|first1=James|title=Historical Dictionary of Contemporary American Theater: 1930–2010|url=https://books.google.com/books?id=m6O5-spILIUC&pg=PA772|date=June 1, 2011|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7950-8}} *{{cite book|last=Gussow|first=Mel|title=Theatre on the Edge: New Visions, New Voices|url=https://books.google.com/books?id=bkNrqBbGfTgC&pg=PA365|year=1998|publisher=Applause|isbn=978-1-55783-311-2}} *{{Cite journal |url=http://www.filmlinc.com/fcm/mj08/streep.htm |title=Finding Herself: The Prime of Meryl Streep |first=Molly |last=Haskell |journal=Film Comment |date=May–June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309070509/http://www.filmlinc.com/fcm/mj08/streep.htm |archive-date=March 9, 2009 |url-status=dead}} * {{cite book |last=Hollinger |first=Karen|chapter-url=https://books.google.com/books?id=89W0QMDjA7gC&pg=PA71 |chapter=Chapter 4: 'Magic Meryl': Meryl Streep |title=The Actress: Hollywood Acting and the Female Star |location=New York |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-97792-0 |oclc=62281405 }} *{{cite book|last1=Kidder|first1=David S.|last2=Oppenheim|first2=Noah D.|title=The Intellectual Devotional Modern Culture: Revive Your Mind, Complete Your Education, and Converse Confidently with the Culturati|url=https://books.google.com/books?id=9KOHEPbBBbIC&pg=PA347|date=October 14, 2008|publisher=Rodale|isbn=978-1-60529-793-4}} *{{cite book|last1=Lenburg|first1=Jeff|title=Dustin Hoffman: Hollywood's Antihero|url=https://books.google.com/books?id=kUhOCLKECyQC&pg=PA167|date=May 1, 2001|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-18270-1}} *{{cite book|last1=Lloyd|first1=Ann|last2=Robinson|first2=David|title=Seventy years at the movies|url=https://books.google.com/books?id=CNJWAAAAYAAJ&q=Alan+J.+Pakula++begging+him+streep|date=October 28, 1988|publisher=Crescent Books|isbn=978-0-517-66213-7|page=452}} *{{cite book|last=Longworth|first=Karina|title=Meryl Streep: Anatomy of an Actor|url=https://books.google.com/books?id=dJv1mwEACAAJ|date=2013|publisher=Phaidon Press|isbn=978-0-7148-6669-7}} *{{cite book|last=Louis Gates|first=Henry Jr.|title=Faces of America: How 12 Extraordinary People Discovered their Pasts|url=https://books.google.com/books?id=meYbj1E6Ki8C&pg=PA40|date=July 6, 2010|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-3265-6}} *{{cite book|last=Magill|first=Frank Northen|title=Great lives from history: American women series|url=https://books.google.com/books?id=FW0YAAAAIAAJ|year=1995|publisher=Salem Press|isbn=978-0-89356-897-9}} *{{cite book |last=McGilligan |first=Patrick |title=Clint: The Life and Legend |publisher=HarperCollins |year=1999 |isbn=978-0-00-638354-3 |location=London}} *{{cite book|last1=Mitchell|first1=Deborah C. |title=Diane Keaton: Artist and Icon|url=https://books.google.com/books?id=nxdY5abnM64C&pg=PA139|date=July 26, 2001|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-1082-8}} *{{cite book|last=Morency|first=Philip|title=On the Aisle, Volume 2: Film Reviews by Philip Morency|url=https://books.google.com/books?id=AGyM0Bhsr-QC&pg=PA131|publisher=Dorrance Publishing|year=2012|isbn=978-1-4349-7709-0}} * {{Cite book |last=Napoleon |first=Davi |date=1991 |title=Chelsea on the Edge: The Adventures of an American Theater |location=Ames, Iowa |publisher=Iowa State University Press |isbn=978-0-8138-1713-2 |oclc=23211514 }} Includes discussion of Streep's performance in Robert Kalfin's production of ''Happy End'' at the Chelsea Theater and on Broadway *{{cite book|last1=Palmer|first1=R. Barton|last2=Bray|first2=William Robert|title=Modern British Drama on Screen|url=https://books.google.com/books?id=rdgaAgAAQBAJ&pg=PA227|date=December 5, 2013|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-00101-5}} *{{cite book|last1=Potts|first1=Kimberly|title=George Clooney: The Last Great Movie Star Revised and Updated Edition|url=https://books.google.com/books?id=q6EHHXqbXpQC&pg=PA180|date=September 1, 2011|publisher=Applause Theatre & Cinema Books|isbn=978-1-55783-915-2}} *{{cite book|last1= Pfaff|first1=Eugene E.|last2=Emerson|first2=Mark|title=Meryl Streep: a critical biography|url=https://books.google.com/books?id=hX9ZAAAAMAAJ|date=December 1, 1987|publisher=McFarland & Co.|isbn=978-0-89950-287-8}} *{{cite book|last1=Probst|first1=Ernst|title=Meryl Streep – Der Star auf der Bühne, der Leinwand und dem Bildschirm|url=https://books.google.com/books?id=m3lxDFmm7J0C&pg=PA7|year=2012|publisher=GRIN Verlag|isbn=978-3-656-19423-1}} *{{cite book|last1=Sterling|first1=Mary E.|title=The 20th Century|url=https://books.google.com/books?id=-bs0DaHiCRYC&pg=PA444|date=June 1, 1997|publisher=Teacher Created Resources|isbn=978-1-57690-100-7}} *{{cite book|last1=Waldo|first1=Theo|title=Celebrities and Their Culinary Creations: Autographed Photos, Biographies, Trivia, and Recipes|url=https://books.google.com/books?id=pjOVp9Z_-jUC&pg=PA209|date=July 2006|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-39753-2}} *{{cite book|last1=Speed|first1=F. Maurice |last2=Wilson|first2=James Cameron|title=Film Review|url=https://books.google.com/books?id=Lg0IAQAAMAAJ|year=1989|publisher=W. H. Allen|isbn=9781852271664 }} {{refend}} ==Skakels== * {{IMDb naam|0000658}} {{CommonsKategorie-inlyn| Meryl Streep}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Meryl Streep}} {{Los Angeles Film Critics Association-toekenning vir beste aktrise}} {{London Film Critics Circle Award vir aktrise van die jaar}} {{National Society of Film Critics Award vir beste aktrise}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Streep, Meryl}} [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Lewende mense]] sj5qa2eooxfkk82vx4crwqhpdyscu05 0 42736 2924610 2921938 2026-08-12T21:00:13Z SpesBona 2720 Bygewerk & Hersien 2924610 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die Kanadese nasionale mansrugbyspan. Vir die artikel oor die nasionale vrouerugbyspan, sien [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan]].'' {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Kanada | beeld = Rugby Canada logo.svg | unie = [[Rugby Kanada]] (RC) | bynaam = ''Canucks'', ''Les Rouges'' | embleem = die Esdoringblaar | stadion = [[Starlight-stadion]], [[Victoria (Brits-Columbië)|Victoria]], [[Brits-Columbië]] | kapasiteit = 25&nbsp;000 | kaptein = [[Lucas Rumball]] | afrigter = {{vlagikoon|Australië}} [[Steve Meehan]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _Canadaleftrwc | patroon_b1 = _Canadakit | patroon_ra1 = _Canadarightrwc | patroon_sh1 = _CanadashortsRWCb | patroon_so1 = _CanadasocksRWC | linkerarm1 = FF0000 | liggaam1 = FF0000 | regterarm1 = FF0000 | broek1 = 000000 | kouse1 = FF0000 | patroon_la2 = _Canadaleftrwcb | patroon_b2 = _Canadakitb | patroon_ra2 = _Canadarightrwcb | patroon_sh2 = _CanadashortsRWC | patroon_so2 = _CanadasocksRWCb | linkerarm2 = 000000 | liggaam2 = 000000 | regterarm2 = 000000 | broek2 = F00000 | kouse2 = 000000 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Aaron Carpenter]] (80)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=25;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[James Pritchard]] (607)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=25;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | meestedrieë = [[D.T.H. van der Merwe]] (38)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=25;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{JPNru}} 9–8 '''Kanada''' {{vlagikoon|Kanada|1921}}<br />([[Osaka]], [[Japan]]; 31 Januarie 1932) | grootwen = {{BARru}} 3–69 {{CANru-r}}<br />([[Bridgetown, Barbados|Bridgetown]], [[Barbados]]; 24 Junie 2006) | grootverloor = {{ENGru}} 70–0 {{CANru-r}}<br />([[Londen]], [[Engeland]]; 13 November 2004) | Wêreldbekerverskynings = 9/10 | jaar = 1987 | beste = Kwarteindrondte in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] | url = | unieurl = www.rugby.ca }} Die '''Kanadese nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Canada national rugby union team''; [[Frans]]: ''Équipe du Canada de rugby à XV'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Kanada]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Dié span dra die byname ''Canucks'' en ''Les Rouges''. Rugby word in Kanada geadministreer deur [[Rugby Kanada]] (Engels: ''Rugby Canada'', RC; Frans: ''Fédération canadienne de rugby à XV'') wat in 1974 gestig is. Kanada word as die derde beste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou (ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] en die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak twee-span erken. Kanada is tans (September 2025) 24ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref name="ranglys">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Twee voormalige Kanadese rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. Kanada het in 1932 sy internasionale rugbydebuut teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] gemaak. Kanada tot dusver vir nege van die tien [[rugbywêreldbeker]]toernooie gekwalifiseer en net die [[Rugbywêreldbeker 2023]] in [[Frankryk]] misgeloop; tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991|1991-toernooi]] het hulle daarin geslaag om tot die kwarteindrondte deur te dring. Van 2003 tot 2011 het hulle deelgeneem aan die Churchillbeker, sedertdien speel Kanada gereeld in die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]], waar hulle teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]], Japan, [[Samoaanse nasionale rugbyspan|Samoa]], [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] en die Verenigde State te staan kom. Sedert 2016 neem Kanada ook deel aan die jaarlikse Amerikaanse Rugbykampioenskap, saam met die tweede Argentynse span, [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]], [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] en die Verenigde State. Kanada speel tradisioneel in rooi truie met wit kleuraksente, wit broeke met rooi strepe en rooi sokkies met wit strepe – wat aan die kleure van die [[vlag van Kanada]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Rugby Kanada}} Die beheerliggaam vir rugby in Kanada is Rugby Kanada (Engels: ''Rugby Canada'', RC; Frans: ''Fédération canadienne de rugby à XV''). Rugby Kanada is in 1974 gestig en het in 1987, net voor die [[Rugbywêreldbeker 1987|eerste rugbywêreldbekertoernooi]], ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/canada |title=Canada |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Daarbenewens was Rugby Kanada in 2001 ’n stigterslid van die Noord-Amerikaanse en Wes-Indiese Rugbyvereniging (''North America and West Indies Rugby Association'', NAWIRA; nou [[Rugby Amerikas Noord]]), nadat Kanada en die Verenigde State by die Wes-Indiese Rugbyvereniging (''West Indies Rugby Association'') aangesluit het.<ref name="NAWIRA">{{en}} {{cite web |url=https://rugbyamericasnorth.com/about/about-ran/ |title=About RAN |publisher=[[Rugby Amerikas Noord]] |date=2001 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Van 2019 tot 2023 het met die Toronto Arrows ’n Kanadese span aan die Major League Rugby, ’n Amerikaanse professionele liga, deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2023/11/27/toronto-arrows-forced-to-fold-after-5-seasons-in-mlr/ |title=Toronto Arrows forced to fold after 5 seasons in MLR |publisher=Americas Rugby News |date=27 November 2023 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die meeste spelers van die Kanadese nasionale span is uit dié liga afkomstig, van die ander spelers is veral op professionele vlak in [[Frankryk]] aktief. Daarbenewens word die amateurtoernooi tussen die tien provinsiale beheerliggame beslis, waarvan dié uit [[Brits-Columbië]] as sterkste beskou word. Van 2009 tot 2018 is die Kanadese Rugbykampioenskap tussen vier plaaslike keurspanne beslis. Naas die amptelike nasionale span roep Rugby Kanada ook ander keurspanne byeen. ''Canada A'' is die tweede nasionale span van Kanada en hulle het tot in 2016 aan die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem, voordat hulle na Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi oorgeskakel het. Die ''Canada Sevens'' is die Kanadese [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker, [[Olimpiese Somerspele]] en [[Statebondspele]] deel. Net soos ander rugbylande beskik Kanada oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.ca/en/hq/player-development |title=Player development |publisher=[[Rugby Kanada]] |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:McGill v harvard football game 1874.jpg|duimnael|Die Harvard–McGill-wedstryd van 1874]] Van 1823, toe [[William Webb Ellis]] by die [[Engeland|Engelse]] [[Rugby-skool]] glo die spel uitgedink het, het [[Verenigde Koninkryk|Britse]] immigrante, lede van die regimentsleërs en die [[Britse Vloot]] relatief vinnig vroeë en grootliks ongekodifiseerde vorme van rugby na Oos-Kanadese stede soos [[Halifax, Nova Scotia|Halifax]], [[Montreal]] en [[Toronto]] saamgeneem, hoewel die afbakening met [[sokker]] nie duidelik was nie. In 1864 het die Trinity College in Toronto die eerste gekodifiseerde stel reëls in Kanada gepubliseer en in die volgende jaar het in Montreal (retrospektief) die eerste bekende rugbywedstryd plaasgevind, toe Britse beamptes en burgerlikes (veral leerlinge van die [[McGill Universiteit]]) teen mekaar gespeel het.<ref name="ency">{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/rugby |title=Rugby |publisher=The Canadian Encyclopedia |author=Dave Brown |date=4 Maart 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Van omtrent 1870 het in Montreal ’n hibriede vorm uit sokker en rugby ontstaan. Veral die McGill Universiteit, wie se span op 15 Mei 1874 in [[Cambridge, Massachusetts]] teen die [[Harvard-universiteit]] gespeel het, het ’n sterk invloed op die verdere ontwikkeling uitgeoefen. Aangesien hul stel reëls van mekaar verskil het (albei universiteite het na hul balspel as ''Rugby football'' verwys), het hulle daarop besluit om een wedstryd elk na elkeen se reëls te speel. As gevolg van die wedersydse invloed het mettertyd twee nuwe Gridiron-variasies ontstaan: [[Amerikaanse voetbal]] en [[Kanadese voetbal]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/football |title=Football |publisher=The Canadian Encyclopedia |author=Frank Cosentino |date=4 Maart 2015 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Vervolgens het in Kanada talle klubs ontstaan wat ''Rugby football'' uitgeoefen het. Aangesien albei weergawes aanvanklik nog baie naby aan mekaar was, was dit in baie gevalle egter nie duidelik of hulle die gewone rugby of die ontwikkelende Kanadese voetbal uitgeoefen het nie. Die verskynsel dat baie nuutgestigte provinsiale beheerliggame die terme „Rugby Football Union“ of „Rugby Union“ in hul name gebruik en volgens die voetbalreëls gespeel het, het die aanvanklike verwarring vererger.<ref>{{en}} {{cite journal |title=Rugby football |work=Encyclopedia Canadiana |volume=8 |publisher=Grolier of Canada |location=Toronto |date=1972 |isbn=0-7172-1601-2 |pages=110}}</ref> Die Kanadese voetbalbeheerliggaam is in 1884 as die Kanadese Rugbyvoetbalunie gestig en het in 1891 sy naam in Kanadese Rugbyunie verander. Eers in 1967 het dit sy naam in Kanadese Amateurvoetbalvereniging verander; sedert 1986 dra dit die naam Voetbal Kanada.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://footballcanada.com/about/#our-history |title=Our history: Past to present |publisher=Voetbal Kanada |date=2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die provinsie Brits-Columbië in die land se verre weste het in die vesting van rugby in die tradisionele Britse betekenis (waarna in Kanada vir ’n lang tydperk as ''English rugger''<ref>{{en}} {{cite journal|title=Rugby Union and Rugby League |work=Encyclopedia Canadiana |volume=8 |publisher=Grolier of Canada |location=Toronto |date=1972 |isbn=0-7172-1601-2 |pages=113}}</ref> of ''British rugby''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyontario.com/content_page/10015942/ |title=History of Rugby Ontario |publisher=Rugby Ontario |date=2018 |accessdate=6 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206150339/https://www.rugbyontario.com/content_page/10015942/ |archive-date=6 Desember 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> verwys is) ontwikkel – veral te danke aan die matige klimaat en die sterk gevoel vir Britse tradisies. In 1876 is die eerste wedstryd op [[Vancouver-eiland]] tussen matrose van die Britse Vloot en Garnisoensoldate gespeel, die eerste wedstryd in [[Vancouver]] is tien jaar later aangebied. In 1889 is met die Brits-Columbië Rugbyunie (BCRU) die eerste beheerliggaam gestig wat as ’t ware rugbyunie betrek het. Kort daarna is twee verdere beheerliggame vir die maritieme provinsies en [[Manitoba]] gestig.<ref name="history">{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyfootballhistory.com/canada.html |title=Canada |publisher=Rugby Football History |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van die gebreek aan belangstelling het die stigting van verdere beheerliggame en veral ’n nasionale beheerliggaam heelwat later gebeur. === Eerste internasionale ontmoetings === In Oktober en November 1899 het die eerste internasionale wedstryde plaasgevind, toe die [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierse nasionale span]] die Kanadese ooste besoek het. Hulle is genooi deur ’n entrepreneur met Ierse herkoms wat die rugbysport wou bevorder. Tydens die vierweekse toer is elf wedstryde gespeel, waarvan die Iere tien gewen het; hul enigste nederlaag was teen ’n keurspan uit Halifax.<ref>{{en}} {{cite book |author=Tony Collins |title=The Oval World: A Global History of Rugby |publisher=Bloomsbury Sport |location=Londen |date=2016 |isbn=978-1-4088-3157-1 |url=https://books.google.ch/books?id=sTRJCgAAQBAJ&pg=PT126&dq=ireland+rugby+1899+canada&hl=de&sa=X&ved=2ahUKEwj33rLwwL7tAhV15eAKHT5bCWEQ6AEwAHoECAQQAg#v=onepage&q=ireland%20rugby%201899%20canada&f=false}}</ref> In 1902/03 het ’n Kanadese keurspan die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] en [[Frankryk]] besoek, waar hulle binne 56 dae 22 wedstryde teen klubs en plaaslike spanne gespeel het. Die span het uit nege rugbyspelers uit Brits-Columbië en die maritieme provinsies asook elf voetbalspelers uit [[Ontario]] en [[Quebec]] bestaan. Aangesien die reëls van albei sportsoorte destyds nog baie naby aan mekaar was, kon ’n gemeensame span saamgestel word. Die gashere het die Kanadese vir hul deursettingsvermoë, atletiek en vinnigheid geloof, maar hulle het ook opgemerk dat hul tegniese vaardighede en hul spanwerk nie eens was nie. Die spankaptein James McClure se hoop, wat hy teenoor die Britse pers geuiter het, dat met die toer albei sportsoorte nader aan mekaar sou beweeg, het egter nie vervul nie: In 1903 het die Ontario Rugbyvoetbalunie die ''Burnside Rules'' ingevoer, waarvolgens Kanadese voetbal duidelik van rugby afgebaken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://bcrugbynews.com/show_news.cfm?ID=3556 |title=Canada Rugby 1902–1903 Tour to UK |publisher=BC Rugby News |date=30 Augustus 2020 |accessdate=10 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211010143635/http://bcrugbynews.com/show_news.cfm?ID=3556 |archive-date=10 Oktober 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die jare daarna was dit veral die BCRU wat op internasionale vlak aktief was. ’n Keurspan het in Februarie 1906 [[Kalifornië]] besoek om teen die besoekende [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] te speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/newzealand/rugby/story/204045.html |title=The tour that killed American rugby |publisher=ESPNscrum |author=Huw Richards |date=29 Oktober 2013 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] het in Februarie 1909 en November 1912 Brits-Columbië besoek, die All Blacks in November 1913. Die uitbreek van die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die spelbedryf amper gekniehalter, net in Brits-Columbië en [[Nova Scotia]] kon dit redelik gereeld voortgaan. In 1919 het ’n span van die Kanadese ekspedisiemag in Engeland deelgeneem aan die ''King’s Cup'', ’n toernooi tussen die verskeie gewapende magte van die [[Britse Statebond]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-ruby-world-cup/origins-of-international-rugby |title=1987 Rugby World Cup – Origins of international rugby |work=New Zealand History |publisher=Ministerie van Kultuur en Erfenis |date=15 April 2008 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die uit Europa terugkerende soldate was grootliks aan rugby blootgestel en hulle het veral in Ontario en Quebec dié sport laat herleef (hoewel Kanadese voetbal steeds gewild was). In Februarie 1925 het die All Blacks deur Brits-Columbië getoer, vier jaar later die [[Waratahs (Superrugbyspan)|Nieu-Suid-Wallis Waratahs]] (namens die destyds onaktiewe Wallabies). Die toenemende belangstelling in rugby het in 1929 gelei tot die stigting van die eerste nasionale beheerliggaam, die Rugbyunie van Kanada.<ref name="history" /> In September 1930 het die [[Japannese nasionale rugbyspan|Japannese nasionale span]] ’n toer na Brits-Columbië onderneem en teen klubs asook keurspanne gespeel. Skaars een en ’n halwe jaar later het die Rugbyunie van Kanada ’n amptelike nasionale span saamgestel. As deel van ’n deur die Kanadese regering befondsde handelsafvaardiging het die teenbesoek in Japan plaasgevind. Op 31 Januarie 1932 het in [[Higashiosaka]] die eerste amptelike toetswedstryd van ’n Kanadese span plaasgevind, dit het in ’n naelskraapse 9–8-oorwinning vir Japan geëindig. Elf dae later het die gasheer in [[Tokio]] met 38–5 geseëvier.<ref>{{en}} {{cite book |author=Keith Young |title=Complete Rugby Union Compendium |chapter=Japan |publisher=Arena Sport |location=Edinburg |year=2015 |isbn=978-1-909715-34-9}}</ref> Die Kanadese het hul nederlae toegeskryf aan ’n „oormatige vermaak, te veel wedstryde in ’n kort tydperk en die geïnspireerde speelstyl van die Japanners voor die hoë adel“.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=143}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/more-sports/canadian-rugby-pioneer-pinkham-dies/article4330783/ |title=Canadian rugby pioneer Pinkham dies |publisher=The Globe and Mail |author=Ian Kennedy |date=31 Oktober 2010 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die nasionale beheerliggaam het nie daarin geslaag om verdere toere te reël nie en dit is in 1939 ontbind. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] kon die speelbedryf weens die gebrek aan geskikte spelers weer net op ’n klein vlak voortgaan, aktiewe provinsiale beheerliggame het net in Brits-Columbië, Ontario en Quebec bestaan.<ref name="ency" /> === Pouse en herlewing === Tydens die naoorlogse tydperk het opnuut die BCRU daarvoor gesorg dat ten minste internasionale spanne Brits-Columbië kom besoek. Die Wallabies was in Februarie 1948 en Maart 1958 gaste, die All Blacks in Maart 1954. Ná die provinsiale span se goeie vertoning tydens die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] (die vier Tuisnasies se keurspan) in September 1959 is daar oorweeg om ten minste weer ’n informele Kanadese nasionale span saam te stel en op hul eie toere te onderneem. In 1960 is vir hierdie doeleindes die ''Rugby Tours Committee'' gestig.<ref name="ency" /> In 1962 het ’n Kanadese span, wat oorwegend uit spelers uit Brits-Columbië saamgestel is, die Verenigde Koninkryk en Ierland besoek, maar hulle het nie teen nasionale spanne gespeel nie. Die Rugbyunie van Kanada is in 1965 herstig en in 1967 in Kanadese Rugbyunie hernoem; vandag dra dié nasionale beheerliggaam die naam [[Rugby Kanada]]. As gevolg van die herstigting het die aantal toere en besoeke deur ander nasionale spanne aansienlik toegeneem.<ref name="ency" /> In 1966 het die Kanadese ’n oproer veroorsaak, toe hulle teen die Britse Leeus, wat oppad huistoe van hul toer in Australië en Nieu-Seeland ’n tussenhalte in Toronto gemaak het, vir ’n lang tyd treed kon hou en net met 9–18 verloor het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Clem Thomas, Greg Thomas |title=The History of The British and Irish Lions |publisher=Mainstream Books |date=2005 |isbn=1-84596-030-0 |pages=133–141}}</ref> ’n Jaar later het die [[Engelse nasionale rugbyspan|Engelse nasionale span]] deur Kanada getoer. Die heraktiveerde Kanadese nasionale span se eerste toetswedstryd het op 28 November 1970 in [[Burnaby]] teen [[Fidjiaanse nasionale rugbyspan|Fidji]] plaasgevind en in ’n 17–35-nederlaag geëindig. In 1971 het die Kanadese na [[Wallis]] getoer, in 1973 het hulle die [[Walliese nasionale rugbyspan|Walliese nasionale span]] vir ’n teenbesoek genooi. Met ’n 17–6-oorwinning teen die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]] het op 21 Mei 1977 die tot vandag aanhoudende wedywering met die suidelike buurland ’n aanvang geneem; dit was die eerste toetswedstrydoorwinning vir die Kanadese nog.<ref>{{en}} {{cite book |author=Vivian Jenkins |title=Rothmans Rugby Yearbook 1978–79 |year=1978 |publisher=Queen Anne Press |isbn=0-354-09047-X}}</ref> In 1978 het die Kanadese vir die eerste keer teen [[Franse nasionale rugbyspan|Frankryk]] te staan gekom, in 1980 teen Nieu-Seeland, in 1981 teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] en in 1983 teen [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]]. In 1985 was [[Wallabies|Australië]] eindelik die eerste tradisionele rugbyland wat aan Kanada toetswedstrydstatus toegeken het. === Die eerste rugbywêreldbekertoernooie === [[Lêer:CanadaRugbyWorldCup1987.jpg|duimnael|Die Kanadese nasionale rugbyspan tydens die [[Rugbywêreldbeker 1987]]]] Kanada was een van die 16 spanne wat deur die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) uitgenooi is om aan die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] deel te neem. Daarmee gepaard gegaan het die Kanadese beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR, waarvolgens amper alle wedstryde met die tradisionele rugbylande as toetswedstryde erken is.<ref name="Wêreldrugby" /> In hul heel eerste rugbywêreldbekerwedstryd het die Kanadese [[Tongaanse nasionale rugbyspan|Tonga]] duidelik met 37–4 verslaan, maar hulle het hul ander groepwedstryde teen Ierland (met 19–46) en Wallis (met 9–40) verloor.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi is aan die Amerikaanse vasteland drie beginplekke toegewys. Aangesien net die beheerliggame van Argentinië, Kanada en die Verenigde State hul belangstelling beklemtoon het, was die span regstreeks gekwalifiseer en tydens die kwalifisering is slegs die groep bepaal. Tydens die kwalifisering het hulle Argentinië twee keer en die Verenigde State een keer verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]], wat in die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied is, het die Kanadese alle verwagtinge oortref. Die span is veral gemotiveer deur hul besoek aan die ''Canadian National Vimy Memorial'' in Noord-Frankryk, wat aan die Slag van Vimy in 1917 herinner, ’n sentrale gebeurtenis in die Kanadese geskiedenis. Met oorwinnings teen Fidji (met 13–3 in [[Bayonne]]) en [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] (met 19–11 in [[Toulouse]]) asook ’n nederlaag teen Frankryk (met 13–19 in [[Agen]]) het die Kanadese vir die kwarteindstryd teen die verdedigende kampioen Nieu-Seeland gekwalifiseer. In [[Villeneuve-d'Ascq]] het hulle vroeg agternageloop, maar in die tweede helfte kon hulle inhaal en het met 13–29 verloor. Met hul deelname in die kwarteindrondte was die Kanadese regstreeks vir die daaropvolgende rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer. Vervolgens het hulle op die wêreldranglys ’n goeie agtste plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://bcsportshall.com/honoured_member/1991-canadian-mens-national-rugby/ |title=1991 Canadian Men’s National Rugby |publisher=BC Sports Hall of Fame |date=2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die voorlopige hoogtepunt in hul ontwikkeling het die Kanadese in die jare ná hierdie rugbywêreldbekertoernooi bereik. Op 10 November 1993 het hulle in [[Cardiff]] in ’n vriendskaplike wedstryd teen Wallis gespeel. Net voor die eindfluitjie het [[Al Charron]] met ’n [[Drie (sport)|drie]] die wedstryd gelykop gemaak en die suksesvolle doelskop deur [[Gareth Rees]] het die 26–24-oorwinning verseël, wat tot vandag toe as die beste oomblik in die Kanadese rugbygeskiedenis beskou word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.walesonline.co.uk/sport/rugby/rugby-news/new-life-gareth-rees-canadian-18849088 |title=The new life of Gareth Rees, the Canadian who became a Welsh rugby cult hero and embarrassed Wales in 1993 |publisher=Wales Online |author=Ben James |date=30 Augustus 2020 |accessdate=21 September 2025}}</ref> ’n Verdere sensasie is op 4 Junie 1994 in [[Ottawa]] met ’n 18–16-oorwinning teen Frankryk behaal. In Maart 1995 het Kanada aan die eerste Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem en met ’n 26–29-nederlaag in die beslissende wedstryd teen Argentinië die toernooititel net-net misgeloop. Ná hierdie goeie vertonings in die afgelope jare het die [[Rugbywêreldbeker 1995]] in [[Suid-Afrika]] teleurstellend verloop. In die eerste van hul drie groepwedstryde (wat almal in [[Gqeberha|Port Elizabeth]] aangebied is) het hulle Roemenië duidelik met 34–3 verslaan, maar ná nederlae teen Australië (met 11–27) en die gasheer se [[Springbokke]] (met 0–20) is hulle vroeg uit dié toernooi geskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1995/overview |title=Rugby World Cup 1995: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 1996 het die Kanadese aan die eerste Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap deelgeneem; met vyf oorwinnings en een nederlaag het hulle met die toernooititel weggestap. Met dieselfde uitslag het hulle hierdie sukses in die twee daaropvolgende jare herhaal. In 1996 het hulle tydens die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap as naaswenner agter Argentinië geëindig. Nadat die Kanadese tydens die Rugbywêreldbeker 1995 die uitklopfase misgeloop het, moes hulle deelneem aan die kwalifisering vir die Rugbywêreldbeker 1999, wat in [[Buenos Aires]] tydens die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap 1998 uitgespeel is. Kanada het die Verenigde State en [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]] verslaan, maar hulle het teen Argentinië verloor. Vervolgens het hulle as naaswenner geëindig en vir die toernooi gekwalifiseer. Die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap 1999 het ná nederlae teen alle vyf deelnemende spanne en die laaste toernooiplek teleurstellend verloop. Tydens hul daaropvolgende 1999-toer na Groot-Brittanje het hulle met nederlae in die toetswedstryde teen Wallis en Engeland ook nie beter gevaar nie. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]], wat weer in die destydse Vyfnasies aangebied is, is Kanada in die groepfase deur Frankryk (met 20–33 in [[Béziers]]) en Fidji (met 22–38 in [[Bordeaux]]) verslaan. Hulle het dié toernooi afgesluit met ’n duidelike 72–11-oorwinning teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] in Toulouse.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1999/overview |title=Rugby World Cup 1999: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Dit het ’n reeks van tien agtereenvolgende nederlae sedert Augustus 1998 beëindig, tot vandag toe ’n negatiewe rekord. === Beginnende stagnasie === [[Lêer:21-02 France-Canada 22-11-2002.jpg|duimnael|Frankryk teen Kanada op 22 November 2002]] [[Lêer:Canada rugby team during anthems at RWC.jpg|duimnael|Die Kanadese span tydens die volksliedere voor die wedstryd teen Wallis tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]]] [[Lêer:Canada try against Wales RWC07.jpg|duimnael|Kanada oppad om ’n [[Drie (sport)|drie]] te druk teen Wallis in hulle groep B-wedstryd tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] [[Lêer:2007 rugby world cup Canada.jpg|duimnael|Die Kanadese nasionale rugbyspan nadat hulle tydens die Rugbywêreldbeker 2007 ’n oorwinning aangeteken het]] [[Lêer:New Zealand vs Canada 2011 RWC (1).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Kanada en Nieu-Seeland tydens die [[Rugbywêreldbeker 2011]]]] [[Lêer:Ireland vs Canada 2015 RWC (3).jpg|duimnael|Wedstryd tussen Ierland en Kanada tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]]]] Hoofrede vir die beginnende stagnasie was die ontbreek aan ’n professionele liga. Nadat die IRVR in Augustus 1995 al die beperkinge rakende die spelers se betaling opgehef en daarmee die professionele tydperk van die rugbyspel ingelui het, het die Kanadese rugbysport in sy ontwikkeling egter bly staan. In 1998 is die semiprofessionele Rugby Kanada Superliga van stapel gestuur, maar dit was nie mededingend nie. Dit is in 2009 deur die Kanadese Rugbykampioenskap vir amateurs vervang, wat in 2018 ontbind is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.saltwire.com/newfoundland-labrador/sports/rock-may-be-more-local-next-season-245675/ |title=Rock may be more local next season |publisher=Saltwire |author=Robin Short |date=28 September 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Uitstekende spelers, wat met die sport ’n inkomste wou maak, moes daarop wag dat hulle deur Europese klubs ingespan word. Vervolgens het die swak strukture ’n negatiewe impak op die nasionale span se kwaliteit gehad, wat met die verloop van tyd al hoe sterker na vore getree het. Hierdie ontwikkelling kontrasteer met dié van die [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan|nasionale vrouespan]] wat tot die wêreld se bestes behoort en tydens die [[vrouerugbywêreldbeker]]toernooie in [[Vrouerugbywêreldbeker 2014|2014]] en [[Vrouerugbywêreldbeker 2025|2025]] as naaswenner geëindig het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.therugbyjournal.com/rugby-blog/canada |title=Canada |publisher=The Rugby Journal |author=James Price |accessdate=21 September 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/09/27/england-outmuscles-canada-to-win-womens-world-cup |title=England outmuscles Canada to win Women’s World Cup |publisher=Americas Rugby News |date=27 September 2025 |accessdate=27 September 2025}}</ref> In 2001 was Kanada ’n stigterslid van die Noord-Amerikaanse en Wes-Indiese Rugbyvereniging (''North America and West Indies Rugby Association'', NAWIRA; nou [[Rugby Amerikas Noord]]), wat met Kanada en die Verenigde State se aansluiting by die Wes-Indiese Rugbyvereniging (''West Indies Rugby Association'') gestig is.<ref name="NAWIRA" /> Ná die draai van die millennium het die internasionale spelbedryf talle veranderinge ondergaan. Die tradisionele toere is deur die gereelde [[midjaarrugbytoetsreeks]] en [[eindjaarrugbytoetsreeks]] vervang. In 2001 is die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap en in 2003 die Pan-Amerikaanse Rugbykampioenskap vir die laaste keer aangebied. Die Kanadese het nou en dan daarin geslaag om ’n verrassing aan te teken. In Junie 2000 het hulle teen die Iere in Markham met 27–27-gelykop gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theglobeandmail.com/sports/rugby-coach-warns-irish-tie-just-a-start/article4164839/ |title=Rugby coach warns Irish tie just a start |publisher=The Globe and Mail |author=Matthew Sekeres |date=19 Junie 2000 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Twee jaar later, in Junie 2002, tydens een van die laaste toere volgens die ou tradisie, het hulle in Vancouver die toerende Skotte met 26–23 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/2047755.stm |title=Canucks shock Scotland |publisher=[[BBC]] |date=16 Junie 2002 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Onmiddellik daarna het die volgende rugbywêreldbekerkwalifisering begin, waartydens Kanada vyf oorwinnings aangeteken en vir die toernooi gekwalifiseer het; hul enigste nederlaag was weg teen Uruguay. In 2003 het die IRR ’n nuwe toernooi ingevoer, die Churchillbeker, wat tot in 2011 elke jaar aangebied is. Kanada het dié toernooi vyf keer aangebied, maar nooit die eindstryd gehaal nie. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]] in Australië het die Kanadese in hul eerste twee groepwedstryde in [[Melbourne]] duidelike nederlae teen Wallis en Nieu-Seeland gely (onderskeidelik met 10–41 en 6–68). Die derde wedstryd teen Italië was aansienlik meer gebalanseerd en het in ’n naelskraapse 14–19-nederlaag geëindig. Hul enigste oorwinning het die Kanadese in hul laaste wedstryd in [[Wollongong]] met 24–7 teen Tonga aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2003/overview |title=Rugby World Cup 2003: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2003 het die IRR ook die Super Powers Cup ingevoer, waaraan die Kanadese een jaar later vir die eerste keer deelgeneem het. Tydens die 2005-toernooi se eindstryd in Tokio het hulle met 15–10 teen Japan geseëvier. Aangesien dit die laaste toernooi van sy soort was, kon die Kanadese hul titel nie verdedig nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2005/05/30/rugby/canada-downs-japan-to-take-toshiba-super-cup/ |title=Canada downs Japan to take Toshiba Super Cup |publisher=The Japan Times |author=Rich Freeman |date=30 Mei 2005 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In November 2004 het die Kanadese nasionale span sy tot dusver ergste nederlaag gely, nadat hulle in [[Londen]] deur die Engelse met 70–0 verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4004633.stm |title=England 70–0 Canada |publisher=[[BBC]] |date=13 November 2004 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Agt maande later, in Junie 2005, het hulle in [[Calgary]] ’n 22–15-tuisoorwinning teen Argentinië aangeteken; dit was hul laaste oorwinning teen ’n vlak-een-span. In Junie 2006 het Kanada met twee duidelike oorwinnings teen [[Barbados]] (met 60–3) en die Verenigde State (met 56–7) vir die [[Rugbywêreldbeker 2007]] in Frankryk gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/4788663.stm |title=Canada book Wales RWC encounter |publisher=[[BBC]] |date=13 Augustus 2006 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Dié toernooi het egter teleurstellend verloop. Op die 17–42-nederlaag in [[Nantes]] teen Wallis het in Cardiff ’n 16–29-nederlaag teen Fidji gevolg. Hul derde wedstryd in Bordeaux teen Japan het in ’n 12–12-gelykop geëindig. In hul laaste groepwedstryd op dieselfde plek is hulle deur Australië met 37–6 geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2007/overview |title=Rugby World Cup 2007: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Kanadese was in Julie 2009 die eerste span wat ná die deelnemers aan die 2007-kwarteindrondte vir die Rugbywêreldbeker 2011 kon kwalifiseer. Hulle is in hul eerste wegwedstryd in [[Charleston, Suid-Carolina|Charleston]] deur die Verenigde State met 12–6 geklop, maar ná ’n 41–18-tuisoorwinning in [[Edmonton]] het hulle met ’n totale telling van 47–30 die eerste kwalifiserende plek beklink.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.eurosport.com/rugby/canada-qualify-for-rwc_sto1999965/story.shtml |title=Canada qualify for RWC |publisher=Eurosport |date=12 Julie 2009 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In 2009 het hulle ook vir die eerste keer teen [[Georgiese nasionale rugbyspan|Georgië]] en [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]], in 2010 vir die eerste keer teen [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] en [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] te staan gekom; al hierdie wedstryde het in oorwinnings geëindig. Twee oorwinnings teen die Verenigde State tydens die opwarmingswedstryde het die Kanadese span die Rugbywêreldbeker 2011 in Nieu-Seeland met selfvertroue laat aanpak. In hul eerste groepwedstryd in [[Whangarei]] het hulle Tonga met 25–20 verslaan. Daarop het ’n 19–46-nederlaag teen Frankryk en ’n 23–23-gelykop teen Japan gevolg, albei was in [[Napier, Nieu-Seeland|Napier]]. Die laaste wedstryd teen die gasheer en latere kampioen in [[Wellington, Nieu-Seeland|Wellington]] het soos verwag in ’n duidelike 15–79-nederlaag geëindig en die Kanadese het in die vierde plek van Groep A geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2011/overview |title=Rugby World Cup 2011: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Aangesien die Churchillbeker nie meer aangebied is nie, is Kanada in 2013 vir die eerste keer genooi om aan die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] deel te neem. Kanada het die Verenigde State, Fidji en Tonga verslaan, maar hulle het hul laaste wedstryd teen Japan verloor en die titel net-net misgeloop. In Augustus 2013 is weer die rugbywêreldbekerkwalifisering uitgespeel. Kanada het met twee oorwinnings teen die Verenigde State in Charleston en Toronto die Amerikaanse vasteland se eerste kwalifiserende plek bespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nationalpost.com/sports/canada-qualifies-for-2015-rugby-world-cup-with-win-over-u-s |title=Canada qualifies for 2015 Rugby World Cup with win over U.S. |publisher=National Post |date=24 Augustus 2013 |accessdate=21 September 2025}} {{dooie skakel}}</ref> Gedurende die twee volgende jare het Kanada teenoor die ander tweede-vlak-spanne agteruitgegaan: Hulle het 13 nederlae gely en net twee oorwinnings aangeteken. Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2015]] in Engeland het die reeks nederlae voortgegaan en Kanada is in al sy vier groepwedstryde verslaan. In Cardiff deur Ierland (met 7–50), in [[Leeds]] deur Italië (met 18–23), in [[Milton Keynes]] deur Frankryk (met 18–41) en in [[Leicester]] deur Roemenië (met 15–17). Vervolgens het hulle in die laaste plek van hul groep geëindig, hul ergste toernooi-uitslag tot dusver, hoewel hulle teen Italië en Roemenië ook die kans op oorwinnings gehad het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/2015/overview |title=Rugby World Cup 2015: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> === Onlangse ontwikkeling === [[Lêer:Canada vs. Kenya, Qualifier in Marseille, November 2018.jpg|duimnael|Kanada teen Kenia tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering in [[Marseille]] in 2018]] Gedurende [[lente]] 2016 het Kanada vir die eerste keer aan die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Dié aan die [[Sesnasies-toernooi]] in Europa soortgelyke en jaarlikse toernooi word sedert 2009 uitgespeel, maar die Kanadese beheerliggaam het aanvanklik net die tweede span ''Canada A'' laat deelneem. Met drie oorwinnings en twee nederlae het die nasionale span die derde plek onder ses deelnemers beklee. Hierdie aanvanklike sukses is in die twee daaropvolgende jare deur ’n nuwe reeks nederlae omgekeer. Tot in middel 2018 het hulle in toetswedstryde 19 nederlae gely, net vyf oorwinnings aangeteken en in een gelykop gespeel, waardeur die Kanadese in die wêreldranglys vir ’n rukkie die 24ste plek beklee het, hul ergste plek nog. Aangesien hulle gedurende [[somer]] 2017 die regstreekse rugbywêreldbekerkwalifisering misgeloop het, moes hulle in Januarie en Februarie 2018 twee keer teen Uruguay te staan kom. Albei wedstryde het ook in nederlae geëindig, waarvolgens net een kans oorgebly het: ’n Interkontinentale kwalifiseringstoernooi in November 2018 in [[Marseille]], waartydens vier spanne om die laaste oorblywende plek meegeding het. Kanada het teenoor [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]], [[Duitse nasionale rugbyspan|Duitsland]] en [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] geseëvier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2018/11/23/canada-beat-hong-kong-to-seal-2019-world-cup-spot/ |title=Canada beat Hong Kong to seal 2019 World Cup spot |publisher=Americas Rugby News |date=23 November 2018 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In die volgende agt wedstryde tot die begin van die [[Rugbywêreldbeker 2019]] in Japan het hulle net een oorwinning teen [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] aangeteken. Tydens die Rugbywêreldbeker kon die Kanadese geen verrassing aanteken nie. Hulle is in [[Fukuoka]] met 8–47 deur Italië, in [[Oita]] met 0–63 deur Nieu-Seeland en in [[Kobe]] met 7–66 deur die latere kampioen Suid-Afrika verslaan. Die vierde wedstryd teen Namibië is net soos twee ander wedstryde weens [[tifoon]] Hagibis se verwoestinge afgelas en as ’n 0–0-gelykop geag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/pools |title=RWC 2019 pools |publisher=Rugby World Cup |date=10 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> In plaas daarvan om dadelik te vertrek het die span gehelp om die Kamaishi-gebied skoon te maak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2019/10/13/rugby/canadian-rugby-players-help-clean-efforts-kamaishi-typhoon-leads-game-cancelation/ |title=Canadian rugby players help clean-up efforts in Kamaishi after typhoon leads to game cancelation |publisher=The Japan Times |date=13 Oktober 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Kanadese span in 2020 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie en in 2021 is die Amerikaanse Rugbykampioenskap vir die tweede agtereenvolgende keer afgelas. Eers tydens die [[2021 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Kanadese weer internasionale wedstryde gespeel, maar hulle moes duidelike wegnederlae teen Wallis en Engeland verduur. In September 2021 het die rugbywêreldbekerkwalifisering se eerste rondte gevolg. Ná ’n tuis- en wegwedstryd elk is die Kanadese deur die Verenigde State met ’n totale telling van 59–50 verslaan. In die beslissende tweede rondte het hulle in Oktober twee keer teen Chili te staan gekom. Terwyl hulle die eerste wedstryd tuis in Langford naelskraap met 22–21 gewen het, is hulle weg in [[Santiago de Chile]] met 33–24 verslaan. Vervolgens het Kanada vir die eerste keer ooit ’n rugbywêreldbekertoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cbc.ca/sports/rugby/canada-world-cup-qualifiers-1.6206498 |title=Canada fails to qualify for Rugby World Cup for 1st time ever |publisher=CBC News |date=9 Oktober 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Tydens die Stille Oseaan-nasiesbeker 2024 het die Kanadese die sesde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/955599/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-semi-final-one-review-fiji-usa |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup: Five-time champions Fiji book place in final |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=14 September 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die Stille Oseaan-nasiesbekertoernooi 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering en die span het uiteindelik die vierde plek behaal; hulle het vroeër reeds vir die hooftoernooi in Australië gekwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/pacific-nations-cup/en/news/1016474/asahi-super-dry-pacific-nations-cup-tonga-v-canada-third-place-play-off |title=Asahi Super Dry Pacific Nations Cup 2025: Tonga claim third in thrilling play-off |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=21 September 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == Kanada speel tradisioneel in ’n rooi trui met wit kleuraksente, wit broeke met rooi strepe en rooi sokkies met wit strepe. Hul alternatiewe trui is wit met rooi kleuraksente, rooi broeke met wit strepe en wit sokkies met rooi strepe. Die huidige truiverskaffer is Macron<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.macron.com/eu/news/new-rugby-canada-macron-jerseys-feature-red-black-and-maple-leaves |title=New Rugby Canada Macron Jerseys feature red, black and Maple Leaves |publisher=Macron |date=1 Julie 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> en die truiborg is [[DHL]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.ca/en/news/2019/09/dhl-canada-has-our-backs |title=DHL Canada has our backs |publisher=DHL |date=27 September 2019 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Rugby Kanada]] se kenteken toon ’n elfpuntige [[Suikeresdoring|esdoringblaar]] (''Acer saccharum'') in die nasionale kleure wit en rooi, ontleen aan die [[vlag van Kanada]], met die belettering ''Rugby'' op. Die nasionale span se byname is ''Canucks'', ontleen aan die slangterm vir Kanadese, en ''Les Rouges'' („die rooies“), afgelei van die truikleur. == Truiverskaffers == Sedert die 2010’s het die volgende truiverskaffers verskyn: {| class="wikitable" !Truiverskaffer !Tydperk |- |[[Under Armour]] |tot 2018 |- |[[Canterbury of New Zealand|Canterbury]] |2019-2020 |- |[[Macron (maatskappy)|Macron]] |sedert 2021 |} == Tuisstadions == [[Lêer:StadeWesthills TribuneOuest SectionDeFamilles 2019.png|duimnael|Die Starlight-stadion in Langford in 2019]] Die nasionale span het vir ’n lang tydperk nie oor ’n permanente tuisstadion beskik nie en van sy tuiswedstryde op verskeie plekke aangebied. Daar was ’n duidelike voorkeur vir stadions in [[Brits-Columbië]] en [[Ontario]]. In albei [[Provinsies en gebiede van Kanada|provinsies]] is altesaam meer as twee derdes van hul tuiswedstryde gespeel, terwyl die tweede mees bevolkte provinsie [[Quebec]] nog nooit ’n tuiswedstryd aangebied het nie. Op soek na ’n deur die hele jaar geskikte stadion (wat gegewe die klimaattoestande in min streke die geval is) het die beheerliggaam van 2006 gepoog om die vir die sokkerspan Vancouver Whitecaps beplande Waterfrontstadion in [[Vancouver]] se stadsentrum te gebruik. Dié projek is egter nie gerealiseer nie en sedert 2011 nie meer op die agenda nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www2.canada.com/theprovince/news/story.html?id=fa4c530b-b7a1-447f-8ec8-79ad9da6ecea |title=B.C. Place to see action by October |publisher=The Province |author=Frank Luba |date=8 Februarie 2011 |accessdate=14 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714134014/http://www2.canada.com/theprovince/news/story.html?id=fa4c530b-b7a1-447f-8ec8-79ad9da6ecea |archive-date=14 Julie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Augustus 2011 het die beheerliggaam die oprigting van ’n nasionale opleidingssentrum in Langford, ’n voorstad van Brits-Columbië se hoofstad [[Victoria (Brits-Columbië)|Victoria]], aangekondig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.vicnews.com/sports/rugby-canada-finds-a-home-on-west-shore/ |title=Rugby Canada finds a home on West Shore |publisher=Victoria News |date=18 Augustus 2011 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Op dié perseel staan die in 2009 geopende Starlight-stadion, wat saam met die sokkerklub Pacific FC bestuur word en sedert ’n uitbreiding in 2019 ’n kapasiteit van 6&nbsp;000 het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.vicnews.com/news/langford-sells-stadium-naming-rights-for-500000-to-starlight-developments/ |title=Langford sells stadium naming rights for $500,000 to Starlight Developments |publisher=Victoria News |author=Rick Stiebel |date=18 Januarie 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Hier het die nasionale span op 6 Februarie 2016 sy eerste toetswedstryd teen Uruguay gespeel. Hoewel tuiswedstryde steeds in ander streke van Kanada gehuisves word, word die meeste op Langford aangebied. Dié stad se betekenis vir die Kanadese rugbysport het met die hervestiging van die beheerliggaam in 2017 aansienlik toegeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timescolonist.com/sports/rugby-canada-moves-corporate-offices-to-langford-centre-1.23092882 |title=Rugby Canada moves corporate offices to Langford centre |publisher=Times-Colonist |author=Brian Drewry |date=13 November 2017 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Toetswedstryde == [[Lêer:Canada IRB World Rankings.png|duimnael|400px|Kanada se plek op [[Wêreldrugby]] se ranglys van 10 Oktober 2003 tot op hede]] Kanada het 113 van sy 279 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 40,50%. Kanada se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen September 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=25;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Canada |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 9 || 3 || 6 || 0 || 33,33 |- | {{AUSru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{BARru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BELru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{BRAru}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 60,00 |- | {{CHIru}} || 9 || 7 || 2 || 0 || 77,78 |- | {{GERru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{ENGru}} || 7 || 0 || 7 || 0 || 0,00 |- | {{FIJru}} || 14 || 3 || 11 || 0 || 21,43 |- | {{FRAru}} || 9 || 1 || 8 || 0 || 11,11 |- | {{GEOru}} || 7 || 3 || 4 || 0 || 42,86 |- | {{HKGru}} || 7 || 6 || 1 || 0 || 85,71 |- | {{IRLru}} || 8 || 0 || 7 || 1 || 0,00 |- | {{ITAru}} || 10 || 2 || 8 || 0 || 20,00 |- | {{JPNru}} || 27 || 8 || 17 || 2 || 29,63 |- | {{KENru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 3 || 2 || 1 || 0 || 66,67 |- | {{NEDru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NZLru}} || 6 || 0 || 6 || 0 || 0,00 |- | {{PORru}} || 4 || 3 || 1 || 0 || 75,00 |- | {{ROMru}} || 10 || 3 || 7 || 0 || 30,00 |- | {{RUSru}} || 5 || 4 || 1 || 0 || 80,00 |- | {{SAMru}} || 5 || 0 || 5 || 0 || 0,00 |- | {{SCOru}} || 6 || 1 || 5 || 0 || 16,67 |- | {{ESPru}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 40,00 |- | {{RSAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{TGAru}} || 13 || 5 || 8 || 0 || 38,46 |- | {{URUru}} || 13 || 8 || 5 || 0 || 61,54 |- | {{USAru}} || 67 || 40 || 25 || 2 || 59,70 |- | {{WALru}} || 13 || 1 || 12 || 0 || 7,69 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''279''' || '''113''' || '''161''' || '''5''' || '''40,50''' |} == Wedywering met die Verenigde State == Kanada se grootste mededinger in rugby is die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]]. Kanada het meer toetswedstryde teen dié suidelike buurland as teen enige ander land gespeel. Die twee spanne het in 1977 vir die eerste keer teen mekaar te staan gekom en ontmoet sedertdien jaarliks, met uitsondering van 2010 en 2020. Kanada en die Verenigde State het tot dusver in 67 toetswedstryde ontmoet, waarvan Kanada 40 gewen het en die Verenigde State 25, met twee gelykopuitslae. Kanada en die Verenigde State speel gereeld tydens die rugbywêreldbekerkwalifisering teen mekaar. Hulle het tot dusver in elke kwalifisering ontmoet, met uitsondering vir die 1987-toernooi, waar spanne pleks van kwalifisering vir deelname uitgenooi is, en die 1995-toernooi, waarvoor Kanada as deelnemer in die kwarteindrondte tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]] regstreeks gekwalifiseer het. Sedert 2015 ontmoet albei spanne jaarliks tydens die Amerikaanse Rugbykampioenskap. Van 2014 af was die Verenigde State in twaalf agtereenvolgende toetswedstryde onoorwonne (elf oorwinnings en een gelykop), totdat Kanada in 2021 weer geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbypass.com/news/usa-coach-at-a-loss-for-words-after-world-cup-qualifying-upset/ |title=USA coach 'at a loss for words' after World Cup qualifying upset |publisher=Rugbypass |date=5 September 2021 |accessdate=21 September 2025}}</ref> Die eerste oorwinning in die Arende se wenreeks het ’n onoorwonne wenreeks van Kanada beëindig wat in 2009 begin het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espn.com/rugby/report?gameId=214963&league=256449 |title=USA claim first victory over Canada since 2009 |publisher=ESPNscrum |date=22 Junie 2014 |accessdate=21 September 2025}}</ref> == Rekords == === Wêreldbekerrekord === [[Lêer:Canada Rugby World Cup 2007 09 09 Canada s flag.jpg|duimnael|Kanadese ondersteuners tydens die Rugbywêreldbeker 2007]] Kanada het tot dusver aan amper elke [[rugbywêreldbeker]]toernooi deelgeneem, met uitsondering van [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] in Frankryk. Hul beste prestasie tot dusver was hul kwalifisering vir die kwarteindrondte tydens die [[Rugbywêreldbeker 1991]]. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Kwarteindrondte |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Amerikaanse Rugbykampioenskap === Kanada se enigste jaarlikse toernooi is die Amerikaanse Rugbykampioenskap, waar hulle teen Brasilië, Chili, Uruguay en die Verenigde State asook die Argentynse tweede span speel. Hulle het nog geen titeloorwinning aangeteken nie. === Ander toernooie === Van 2003 tot 2011 het Kanada aan die jaarlikse Churchillbeker deelgeneem, hul beste prestasie was die tweede plek in 2004. Daarbenewens is Kanada vyf keer vir die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] genooi. In 2013 het hulle met die tweede plek hul beste prestasie behaal. Tydens die Panamerikaanse Rugbykampioenskap, wat van 1995 tot 2003 vyf keer gehou is, het Kanada vier keer die tweede en eenkeer die derde plek behaal. Tydens die Stille Oseaanrand Rugbykampioenskap, wat van 1996 tot 2001 aangebied is, het Kanada nog beter gevaar: Gedurende die eerste drie toernooie in 1996, 1997 en 1998 het hulle die titel ingepalm. === Ander toetswedstryde === Gedurende die amateurtydperk het Kanada deels maandelange oorsese toere onderneem, waartydens hulle teen ander nasionale spanne, plaaslike saamgestelde spanne en klubspanne gespeel het. Eweneens het hulle ander nasionale spanne in Kanada gehuisves. Teen die jaar 2000 het die oorsese toere volgens die ou tradisie tot ’n einde gekom, aangesien die professionalisering van die rugbyspel te min tyd vir toere oorlaat. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die [[Suidelike Halfrond]] tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Kanada na die Suidelike Halfrond en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] tree Kanada as gasheer op. As deel daarvan ding Kanada sedert 2008 met Skotland om die Douglas Horn-trofee mee. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Kanadese span gevorm tydens die [[Stille Oseaan-nasiesbeker]] 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.ca/en/news/2025/08/training-squad-named-as-canada-s-men-s-rugby-team-prepares-for-pacific-nations-cup |title=Training squad named as Canada's Men's Rugby Team prepares for Pacific Nations Cup |publisher=[[Rugby Kanada]] |date=12 Augustus 2025 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs, arrières)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Brock Gallagher]] || [[Skrumskakel]] || [[Seattle Seawolves]] || align=right | {{0}}7 |- | [[Jason Higgins]] || Skrumskakel || [[Chicago Hounds]] || align=right | 21 |- | [[Stephen Webb]] || Skrumskakel || Balmy Beach || align=right | {{0}}0 |- | [[Brenden Black]] || [[Losskakel]] || Oakville Crusaders || align=right | {{0}}1 |- | [[Peter Nelson]] || Losskakel || [[Dungannon RFC|Dungannon]] || align=right | 28 |- | [[Shane O’Leary]] || Losskakel || [[Miami Sharks]] || align=right | 16 |- | [[Noah Flesch]] || [[Senter]] || [[Chicago Hounds]] || align=right | {{0}}4 |- | [[Spencer Jones]] || Senter || [[Utah Warriors]] || align=right | {{0}}9 |- | [[Ben LeSage]] || Senter || [[New England Free Jacks]] || align=right | 40 |- | [[Talon McMullin]] || Senter || [[UBC Thunderbirds]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Nic Benn]] || [[Vleuel]] || [[Utah Warriors]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Kanoa Lloyd]] || Vleuel || [[James Bay Athletic Association|James Bay]] || align=right | 27 |- | [[Josiah Morra]] || Vleuel || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}7 |- | [[Isaac Olson]] || Vleuel || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Cooper Coats]] || [[Heelagter]] || [[New Orleans Gold]] || align=right | 19 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards, avants)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Austin Creighton]] || [[Haker]] || [[James Bay Athletic Association|James Bay]] || align=right | {{0}}0 |- | [[Dewald Kotze]] || Haker || [[Seattle Seawolves]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Jesse Mackail]] || Haker || [[Seattle Seawolves]] || align=right | {{0}}3 |- | [[Foster DeWitt]] || [[Stut]] || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}6 |- | [[Alexandre Janlin]] || Stut || L’Isle Jourdain || align=right | {{0}}0 |- | [[Cole Keith]] || Stut || [[New England Free Jacks]] || align=right | 40 |- | [[Cali Martinez]] || Stut || [[Old Glory DC]] || align=right | {{0}}8 |- | [[Emerson Prior]] || Stut || [[Utah Warriors]] || align=right | {{0}}1 |- | [[Kyle Steeves]] || Stut || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}3 |- | [[Conor Young]] || Stut || [[Rugby Football Club Los Angeles|Los Angeles]] || align=right | 12 |- | [[Callum Botchar]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[New Orleans Gold]] || align=right | {{0}}5 |- | [[Karl Hunger]] || Slot || [[Pacific Pride]] || align=right | {{0}}8 |- | [[Izzak Kelly]] || Slot || [[Capilano RFC|Capilano]] || align=right | {{0}}0 |- | [[Mason Flesch]] || [[Losvoorspeler]] || [[Chicago Hounds]] || align=right | 13 |- | [[Matt Heaton]] || Losvoorspeler || [[Rugby Football Club Los Angeles|Los Angeles]] || align=right | 38 |- | [[Matthew Oworu]] || Losvoorspeler || [[Chicago Hounds]] || align=right | 10 |- | [[Sion Parry]] || Losvoorspeler || [[Ebbw Vale RFC|Ebbw Vale]] || align=right | {{0}}9 |- | [[Lucas Rumball]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Losvoorspeler || [[Chicago Hounds]] || align=right | 67 |- | [[Piers von Dadelszen]] || Losvoorspeler || [[New England Free Jacks]] || align=right | {{0}}6 |} |} === Bekende spelers === Twee voormalige Kanadese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable zebra" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Gareth Rees]] || [[Losskakel]], [[Heelagter]] || 2011 |- | [[Al Charron]] || [[Slot (rugby)|Slot]], [[Losvoorspeler]], [[Agsteman]] || 2017 |} === Spelerstatistieke === [[Lêer:James-pritchard-09-05-23.jpg|duimnael|upright|James Pritchard (2009)]] [[Lêer:Ciaran Hearn 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|Ciaran Hearn (2015)]] [[Lêer:Phil Mack 2015 RWC.jpg|duimnael|upright|Phil Mack (2015)]] Vervolgens die belangrikste statistieke van Kanada se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen September 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=25;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Aaron Carpenter]] || 2005–2017 || 80 |- | {{0}}2 || [[Al Charron]] || 1990–2003 || 76 |- | {{0}}3 || [[Ciaran Hearn]] || 2008–2019 || 72 |- | {{0}}4 || [[Djustice Sears-Duru]] * || 2013–2025 || 70 |- | {{0}}5 || [[Winston Stanley]] || 1994–2003 || 66 |- | {{0}}6 || [[Scott Stewart]] || 1989–2001 || 64 |- | {{0}}7 || [[Nick Blevins]] || 2009–2019 || 63 |- | {{0}}8 || [[James Pritchard]] || 2003–2015 || 62 |- | {{0}}9 || [[Lucas Rumball]] * || 2016–2025 || 62 |- | 10 || [[Rod Snow]] || 1995–2007 || 62 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=25;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Lucas Rumball]] * || 2016–2025 || 33 |- | {{0}}2 || [[Al Charron]] || 1996–2003 || 25 |- | {{0}}3 || [[Gareth Rees]] || 1994–1999 || 25 |- | {{0}}4 || [[Pat Riordan]] || 2008–2011 || 23 |- | {{0}}5 || [[Tyler Ardron]] || 2013–2019 || 16 |- | {{0}}6 || [[John Graf]] || 1995–1999 || 15 |- | {{0}}7 || [[Morgan Williams]] || 2005–2007 || 15 |- | {{0}}8 || [[Aaron Carpenter]] || 2012–2016 || 14 |- | {{0}}9 || [[Phil Mack]] || 2017–2019 || 11 |- | 10 || [[Mark Wyatt]] || 1990–1991 || {{0}}9 |} |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=25;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[James Pritchard]] || 2003–2015 || 607 |- | {{0}}2 || [[Gareth Rees]] || 1986–1999 || 491 |- | {{0}}3 || [[Bobby Ross]] || 1989–2003 || 419 |- | {{0}}4 || [[Gordon McRorie]] || 2014–2019 || 283 |- | {{0}}5 || [[Mark Wyatt]] || 1982–1991 || 255 |- | {{0}}6 || [[Jared Barker]] || 2000–2004 || 226 |- | {{0}}7 || [[Peter Nelson]] * || 2019–2025 || 209 |- | {{0}}8 || [[DTH van der Merwe]] || 2006–2019 || 190 |- | {{0}}9 || [[Winston Stanley]] || 1994–2003 || 123 |- | 10 || [[Taylor Paris]] || 2010–2019 || {{0}}90 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=25;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 September 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[DTH van der Merwe]] || 2006–2019 || 38 |- | {{0}}2 || [[Winston Stanley]] || 1994–2003 || 24 |- | {{0}}3 || [[Taylor Paris]] || 2010–2019 || 18 |- | {{0}}4 || [[James Pritchard]] || 2003–2015 || 18 |- | {{0}}5 || [[Aaron Carpenter]] || 2005–2017 || 17 |- | {{0}}6 || [[Lucas Rumball]] * || 2016–2025 || 16 |- | {{0}}7 || [[Morgan Williams]] || 1999–2008 || 13 |- | {{0}}8 || [[Nick Blevins]] || 2009–2019 || 12 |- | {{0}}9 || [[Matt Evans]] || 2008–2018 || 12 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met tien drieë elk |} |} == Afrigters == [[Lêer:Kieran-Crowley-09-05-23.jpg|duimnael|upright|Kieran Crowley (2009)]] Sedert 2024 dien die Australiër Steve Meehan as Kanadese hoofafrigter.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://rugby.ca/en/news/2024/12/steve-meehan-to-be-next-head-coach-of-canada-s-men-s-rugby-team |title=Steve Meehan to be Next Head Coach of Canada's Men's Rugby Team |publisher=[[Rugby Kanada]] |date=20 Desember 2024 |accessdate=21 September 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Engeland}} [[Ian Birtwell]] || 1989–1996 |- | {{vlagikoon|Kanada}} [[Patrick Parfrey]] || 1996–1999 |- | {{vlagikoon|Australië}} [[David Clark]] || 2000–2003 |- | {{vlagikoon|Kanada}} [[Ric Suggitt]] || 2004–2007 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Kieran Crowley]] || 2008–2016 |- | {{vlagikoon|Frankryk}} [[François Ratier]] (tussentyds) || 2016 |- | {{vlagikoon|Nieu-Seeland}} [[Mark Anscombe]] || 2016–2017 |- | {{vlagikoon|Wallis}} [[Kingsley Jones]] || 2017–2024 |- | {{vlagikoon|Australië}} [[Steve Meehan]] || sedert 2024 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Kanadese nasionale krieketspan]] * [[Kanadese nasionale vrouerugbyspan]] * [[Kanadese nasionale sokkerspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Canada national rugby union team|Kanadese nasionale rugbyspan}} * {{en}} {{fr}} [https://rugby.ca/ Amptelike webwerf van Rugby Kanada] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/north-america/canada Kanada by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.planetrugby.com/team/canada/ Kanada op Planet Rugby] * {{en}} [https://www.americasrugbynews.com/category/canada/ Kanada op Americas Rugby News] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Rugby in Kanada]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Noord-Amerika]] 7gksbpdex9mzfs7pa6bo54kg3v5q3oi 0 44458 2924648 2868563 2026-08-13T07:20:31Z AFM 21229 /* Bronne */ 2924648 wikitext text/x-wiki [[Lêer:John William Waterhouse - Hylas and the Nymphs (1896).jpg|duimnael|regs|250px|’n Negentiende-eeuse uitbeelding van [[Hylas]] en die nimfe, deur John William Waterhouse.]] ’n '''Nimf''' is in die [[Griekse mitologie]] ’n vroulike [[gees]] wat gewoonlik met ’n sekere plek of voorwerp verbind word, soos riviere, bome, fonteine en berge. Ander nimfe, altyd in die vorm van jong, hubare meisies, was deel van die gevolg van ’n god of godin soos [[Dionusos]], [[Hermes]], [[Pan (mitologie)|Pan]] of [[Artemis]]. Nimfe was dikwels die teiken van [[sater]]s. == Nimfe in moderne Griekse folklore == Nimfe is gewoonlik vroulik, in wit geklee en met blomme versier. Hulle het egter dikwels onnatuurlike bene, soos dié van ’n [[bok]], [[donkie]] of koei. Hulle kan vinnig en onsigbaar beweeg, deur die lug ry en deur klein gaatjies glip. Hoewel hulle nie onsterflik is nie, lewe hulle ’n paar keer so lank as mense en behou hulle hulle skoonheid totdat hulle sterf. Hulle kom dikwels voor in gebiede ver van mense, maar mans wat alleen reis, kan hulle buite dorpe raakloop, waar hulle musiek gehoor kan word, of hulle afloer waar hulle dans of in ’n stroom of rivier bad. Hulle kan ook in ’n warrelwind voorkom; dit is gevaarlik en kan lei tot waansin, stomheid of dolle verliefdheid. == Moderne seksuele konnotasies == Vanweë die uitbeelding van mitologiese nimfe as vroue wat heeltemal buite mans se beheer is en met mans of vroue seks het, word die term dikwels gebruik as vroue oënskynlik dié eienskappe het. Die term nimfomanie is in die moderne [[sielkunde]] geskep vir vroue wat "mansiek" is en meer dikwels seks wil hê as wat normaal is. Weens die negatiewe konnotasie van die woord word die term "[[hiperseksualiteit]]", wat na mans en vroue kan verwys, deesdae verkies. == Indeling == [[Lêer:SophieAndersonTheHeadOfANymph.jpg|regs|180px|duimnael|''Die Kop van ’n Nimf'', deur Sophie Anderson.]] Daar is geen amptelike klassifikasie van nimfe nie, en die volgende indeling is slegs bedoel as ’n gids: * '''Landnimfe''' ** [[Alseïde]]s (valleie, boorde) ** [[Auloniade]]s (grasvelde) ** [[Hesperide]]s (nimfe van die weste, dogters van [[Atlas (mitologie)|Atlas]]) *** [[Aigle]] ("helder lig") *** [[Arethusa]] *** [[Erytheia]] (of Eratheis) *** [[Hesperide]]s ** [[Leimakide]]s (weivelde) ** [[Minthe]] (ment) ** [[Napeia]]s (berg- en ander valleie) ** [[Oreade]]s (berge) * '''Woudnimfe''' ** [[Driade]]s (bome) *** [[Hamadriade]]s (eike- en ander bome) *** [[Epimeliade]]s (appelbome) *** [[Leuce]] (witpopuliere) *** [[Meliae]] (esbome) * '''Waternimfe''' ("Efidriades") [[Lêer:Draper-The Water Nymph.jpg|duimnael|250px|''Die Waternimf'', deur Herbert James Draper.]] ** [[Heleade]]s (moerasse) ** [[Maia (mitologie)|Maia]] (ma van [[Hermes]] by [[Zeus]] ** [[Naiade]]s (gewoonlik vars water) *** [[Krineia]]s (fonteine) *** [[Eleionomae]] (moerasse) *** [[Hiade]]s (reënnimfe) *** [[Limnades]] (mere) *** [[Pegeia]]s (fonteine) *** [[Potameïde]]s (riviere) *** [[Korikiaanse nimfe]] ([[Korikiaanse Grot]]) ** [[Nereïde]]s (dogters van [[Nereus]], die [[Middellandse See]]) ** [[Okeanied]]e (dogters van [[Okeanos]] en [[Tetis]]; enige water, gewoonlik sout) * '''Ander nimfe''' ** [[Lampades]] (onderwêreld) ** [[Muse (mitologie)|Muses]] ** [[Nephelae]] (wolke) ** [[Plejade]]s (Sewe Susters, dogters van [[Atlas (mitologie)|Atlas]]; ook ’n [[sterrebeeld]]) == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Nymph]]'' {{Verwysings}} == Bronne == * {{cite book | last = Burkert | first = Walter | authorlink = Walter Burkert | title = Greek Religion | edition = 1ste | year = 1985 | publisher = Harvard University Press. | location = Cambridge, MA | isbn = 0-674-36281-0 }} * {{cite book|author=Larson, Jennifer Lynn|title=Greek Nymphs: Myth, Cult, Lore|publisher=Oxford University Press|location=New York|year=2001|isbn=0-19-514465-1}} * Lawson, John Cuthbert, ''Modern Greek Folklore and Ancient Greek Religion'', Cambridge University Press, Cambridge, 1910 p. 131 * [http://www.anagnosis.gr/index.php?pageID=117&la=eng Nereids] * [http://www.paleothea.com/Nymphs.html paleothea.com, tuisblad] * Tomkinson, John L., [http://www.anagnosis.gr/index.php?pageID=74&la=eng ''Haunted Greece: Nymphs, Vampires and other Exotika,''] Anagnosis, Athene, 2004, {{ISBN|960-88087-0-7}} * van Reeth, Adelaïde: Ensiklopedie van die mitologie. Kaapstad: Vlaeberg, 1994. ISBN 0-947461-57-4 == Eksterne skakels == * [http://www.theoi.com/Nymphe/Nymphai.html Theoi Project: Nimfe] {{Griekse mitologie}} [[Kategorie:Nimfe| ]] 68adw77680qrevg53hx7mq1o0miop57 3 45267 2924552 2908206 2026-08-12T16:24:02Z Oesjaar 7467 /* Jou nuwe sjabloon... */ nuwe afdeling 2924552 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|2 | argief1 = [[/argief2018|2018]] | argief2 = [[/argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - rhodium star II.jpg|links|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Senior_Editor_II_(or_Most_Pluperfect_Labutnum)|Seniorredakteur II]]<br />(10 jaar, 31&nbsp;000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012 op 14 Augustus 2019</small>]] ==NC Commons== We have the bot somewhat up and running. Still working on improvements. See [[Template:NC]] and {{cl|Files imported from NC Commons}} [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 07:31, 20 Februarie 2026 (UTC) :Hi Doc James, Thank you for your message. The image looks good on my sandbox. I can now go ahead and create the rest of the images in this data set and introduce them to articles in all languages (apart from :en: and :simple: where I am blocked). If there are any problems, I will let you know, [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 12:08, 20 Februarie 2026 (UTC) == Cord (aeronautics) == {{ping|Martinvl}}, kan jy asb Wing profile nomenclature.svg vertaal? angle of attach=Aanvalshoek, relative wind = relatiewe wind, leading edge = leirant, max. thickness= maks. dikte, max. camber = maks. kromming, chord line = koordlyn, camber line = kromminglyn, upper surface= boonste oppervlakte, lower surface = onderste oppervlakte, trailing edge = volgrand By voorbaat dank! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:14, 1 Maart 2026 (UTC) *{{ping|Oesjaar}} {{Uitgevoer}} ([[:file:Wing profile nomenclature_af.svg]]). [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:29, 1 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Martinvl}}, leirant met 'n d asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:26, 2 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}} {{Uitgevoer}}! [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:10, 2 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|Martinvl}}, dankie. Nou al weer 'n lat vir my eie gat gepluk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:22, 2 Maart 2026 (UTC) == Nog een! == {{ping|Martinvl}}, kan jy asb. hierdie een ook doen: Chord length definition (en).svg? Leading edge=leirand, camber line = kromminglyn, chord line=koordlyn, chord lenght= koordlengte, trailing edge=volgrand, thickness (local)=dikte (plaaslik), camber (local)= kromming (plaaslik). By voorbaat dank! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:27, 3 Maart 2026 (UTC) :{{Uitgevoer}}! [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:31, 3 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}}, naam asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:35, 3 Maart 2026 (UTC) :::Watter naam bedoel jy? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:41, 3 Maart 2026 (UTC) :::: 'skies, ek het 'n blonde oomblik gehad! Baie dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:12, 3 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}}, die Volgrand onder in die middel moet ''dikte (plaaslik)'' wees. Asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:51, 4 Maart 2026 (UTC) ::::::{{ping|Oesjaar}}{{Uitgevoer}}! [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:24, 4 Maart 2026 (UTC) :Dankie! Het jy gesien: [[Koord (lugvaart)]]. Nog baie werk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:41, 4 Maart 2026 (UTC) == Krieketdiagramme == Goeienaand Martinvl, kan jy my ook 'n guns doen met die nuwe voorbladartikel [[krieket]] en van die diagramme in Afrikaans vertaal? Hulle is: * [[:Lêer:Cricket field parts.svg]] = [[:Lêer:Cricket field parts af.svg]] * [[:Lêer:Cricket Stumps en.svg]] = [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] * [[:Lêer:Cricket pitch.svg]] = [[:Lêer:Cricket pitch af.svg]] * [[:Lêer:Cricket fielding positions2.svg]] = [[:Lêer:Cricket fielding positions2 af.svg]] * [[:Lêer:Cricket shots.svg]] = [[:Lêer:Cricket shots af.svg]] Jammer, dit is nou baie op een slag en ek wens ek het jou vroeër geraadpleeg. Die onlangse vier dae het ek weer aan dié artikel gewy en gekyk wat in die Engelse artikel die afgelope vier jaar gebeur het sedert ek dit oorvertaal het. Dit was nogal baie. Ek hoop maar jy kan help hier. As jy met die een of ander term vashaak, vra gerus. Vandag is ek fieks wat dit betref (geheue is weer op datum vir nou). :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 17 Mei 2026 (UTC) [[File:Cricket Umpires Equipment 1.jpg|duimnael|Foto deur [[Gebruiker:Martinvl]]]] :{{ping|SpesBona}}: Ek is gewillig om die vertalings te doen. Ek is 'n krieketskeidsregter, dus kan ek 'n aantal vertalings in die artikel [[krieket]] uitvind. Ek sal jou natuurlik moet vra vir dié wat nie in daardie artikel (of ander krieketartikels) verskyn nie. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:20, 17 Mei 2026 (UTC) ::Baie dankie! Ook vir jou beeld oor die toerusting van 'n skeidsregter. Dit is baie nuttig in die artikel! Ja, van die terme is in die artikel, veral rondom die kolfblad. Van die veldposisies kan egter 'n uitdaging wees. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 17 Mei 2026 (UTC) {{ping|SpesBona}}: Ek is gereed om die lêer te vertaal, maar ek het die vertalings nodig vir drie van die lêers. Ek het al die terme bymekaar gemaak en hulle in 'n tabel geskryf. Kan jy asseblief die vertalings invul? {|class="wikitable" !Lêer!!Engels!!Afrikaans |- |rowspan="20"|Cricket field parts.svg |- |Boundary||Grens |- |Sight screen||Gesigskerm |- |Longer||Langer* |- |Squarer||Haakser* |- |Straight||Reguit |- |Wider||Wyer |- |Finer||Skerper |- |Sillier||Vlakker* |- |Shorter||Korter* |- |Deeper||Dieper* |- |Outfield||Buiteveld |- |Off-side (R)||Bykant (R) |- |On-side (R)||Wegkant (R) |- |Circle (27,4 m)||Sirkel (27,4 m) |- |Infield||Binneveld |- |Close-infield||Naby-binneveld |- |Forward||Voor* |- |Backward||Tru |- |Pitch||Kolfblad |- |rowspan="8"|Cricket Stumps en.svg |Bails||dwarsbalkies |- |Not attached||Nie aangeheg nie |- |just resting on stumps||rus slegs op houtpenne |- |Ball||Bal |- |to same scale||op dieselfde skaal |- |Stumps||Houtpenne/paaltjies |- |A Wicket consists of 3 stumps and 2 bails||Die paaltjies bestaan uit 3 houtpenne en 2 dwarsbalkies |- |approx||ongeveer |- |rowspan="6"|Cricket pitch.svg |- |Return Crease||Draaikampie |- |Stumps||Paaltjies/penne |- |Bowling Crease||Boulkampie |- |Popping Crease||Opspringkampie |- |2012 cm (22 yd)||2012 cm |- |rowspan="35"|Cricket fielding positions2.svg |- |Off side||Wegkant |- |On (Leg) side||Bykant |- |Third Man||Derdeman |- |Fine Leg||Skerpby<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Slips||Glippe |- |Gully||Gangetjie |- |Point||Punt |- |Square Leg||Regby |- |Cover||Dekke/dekveld |- |Mid-wicket||Middelveld |- |Mid-off||Halfweg |- |Mid-on||Halfby |- |Long-off||Diepweg<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Long-on||'''Ver-by'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Straight Hit||Reguithou |- |Long stop||'''Ver-agter'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Long Leg||'''Diepby'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Short||Kort* |- |Square||Haaks |- |Deep||Diep* |- |Forward||Voor* |- |Cover point||dekpunt<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Extra cover||Ekstra dekpunt |- |Wide||Wydloper (egter nie in hierdie konteks nie) |- |Deep forward||Diep vlak |- |Deep backward||Diep tru |- |Fly slip||* glip |- |Silly point||Vlakpunt |- |Silly mid-off||Vlakweg |- |Silly Mid-on||Vlakby |- |Short leg||Slagyster/'''kortby'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Leg slip||Byglip |- |leg gully||Bygangetjie |- |rowspan="12"|Cricket shots.svg |- |Late cut||Laat kaphou |- |Cut||Kaphou |- |Square cut||'''Regkaphou'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Square drive||'''Regdryfhou'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Cover drive||'''Dekpunthou'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Off drive||Wegdryfhou |- |Straight drive||Reguit dryfhou |- |On drive||Bydryfhou |- |Pull||Trekhou |- |Hook||Haakhou |- |Leg glance|| |} [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:10, 19 Mei 2026 (UTC) :Baie dankie Martinvl, ek waardeer jou hulp as 'n deskundige opreg. Ek het my bes probeer en nog terme bygevoeg. ESPNcricinfo het 'n (kort) lys: [https://www.espncricinfo.com/story/a-glossary-of-afrikaans-cricket-terms-1108401 What does cricket sound like in Afrikaans?] Ek probeer nog terme vind. Baie dankie nogmaals! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 19 Mei 2026 (UTC) ::Ek het nog 'n paar woorde bygevoeg (vanuit [[:File:Cricket shots.svg]]). Jammer dat ek dit nie vroeer gedoen het nie. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:56, 19 Mei 2026 (UTC) :::Baie dankie vir jou help! Vier krieketskote het ek in die artikel genoem: “sny” [NEE], “ry” [NEE], “haak” en “trek”. ry staan vir ''drive'', maar is ''off drive'' nou "weg ry" en ''on drive'' "by ry"? Terme waar ek onseker is, het ek met * makeer. Baie dankie ook aan {{Ping|Aliwal2012}} Lyk my ons vorder. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 19 Mei 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} Ek het die vertaling van "drive" met Google Translate getoets. Die Engels sin "drive the nail into the wood with a hammer" lui "slaan die spyker met 'n hamer in die hout in", maar "drive a car" lui "ry 'n motor". Dit se vir my dat die vertaling van "drive" hoort om "slaan" te wees en nie "ry" nie (of is daar 'n andere woord?). [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 22:02, 19 Mei 2026 (UTC) :::::Menere, dis '''dryfhou''' --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:16, 20 Mei 2026 (UTC) ::::::Dankie Aliwal 2012. Ek het geweet dat aangesien die kolwer 'n kolf gebuik en nie 'n stierwiel nie, dat die woord "ry" verkeerd is, maar ek het nie die regte woord geweet nie :-). [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 13:43, 20 Mei 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Aliwal2012}} verstaan ek reg dat ''cut'' "kaphou" en ''drive'' "dryfhou" in Afrikaanse krieketterme is? Dan sal ek dit ook in die artikel aanpas. ::::::::Ja, ja en ja! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:56, 20 Mei 2026 (UTC) :::::::::{{Ping|Martinvl}} baie dankie vir die huidige .svg.-lêers! Hulle lyk baie mooi in dié artikel. Moet ons ''inches'' by [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] vertaal as "duim"? Nog 'n opmerking oor [[:File:Cricket field parts af.svg]]: Die sterretjies was net om aan te dui dat ek onseker is oor 'n term. Hulle hoef nie in dié diagram te wees nie. :) As jy wil, kan jy ook van jou ander Afrikaansvertalings by [[:c:Category:Afrikaans-language SVG diagrams]] voeg. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 20 Mei 2026 (UTC) :::::::::Ek sal dit oor die volgende paar dae regmaak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:20, 20 Mei 2026 (UTC) ::::::::::{{Ping|Aliwal2012}} baie dankie, só gedoen! Nou het daar nog 'n vragie ontstaan: Volg ons die Engelse om deurgaans "Wette" te gebruik of verander ons almal in "reëls"? Jammer, ek wil net my bes gee met dié artikel. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:20, 20 Mei 2026 (UTC) :::::::::::In krieket daar is 'n verskil tussen die woorde "Laws" en "Rules". Die artikel oor krieket beskryf die "laws" van die spel. Die "rules" van die spel dek sake soos die duur van die spel, speelure, aantal boulbeurte, aantal kolfbeurte, finansiële oorwegings (wie betaal vir die nuwe bal), maksimum boulbeurte per bouler, ens. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:29, 20 Mei 2026 (UTC) ::::::::::::{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} In Engeland het ons ook "Directives" vanaf die "England Cricket Board". Hierdie "directives" is almal te doen met gesondheid end veiligheid - dit is verplig dat jong kolwers 'n veiligheidshelm moet dra, die beperking van die aantal boulbeurte wat jong snelboulers mag boul, behandeling van weerlig en donder ens. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 11:23, 21 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::{{Ping|Aliwal2012}} Is ek reg dat daar slegs drie terme oor is: ''Fine Leg'', ''Fly slip'' en ''Leg glance''? Is ''Fine Leg'' dalk "Fyn by"? Nee, dis skerpby! Dan is daar nog die terme waar ons onseker is (aangedui met 'n *). {{Ping|Martinvl}} By [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] kan jy asb. ''approx'' vertaal as "ongeveer" en ''inches'' as "duim"? En by [[:Lêer:Cricket field parts af.svg]] die sterretjies asb. verwyder? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:00, 21 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::*{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] gedoen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 13:51, 23 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::*{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} [[:Lêer:Cricket field parts af.svg]] gedoen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:14, 23 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::*{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} Volgens Googe Translate is die vertaling "Hy het die bal afgeweer" vir die Engelse woorde "He deflected the ball" "Hy het die bal afgeweer". Dus stel ek voor dat dt ons "leg glance" met "bykant weerhou" moet vertaal. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:14, 23 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::*{{ping|SpesBona|Aliwal2012}}As ek moet moet raai, stel ek voor dat ons "Fly slip" met "Diep glip" kan vertaal. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:18, 23 Mei 2026 (UTC) ::::::::::::::Baie dankie Martinvl, kan jy asb. Aliwal2012 se [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Gebruikerbespreking%3AMartinvl&diff=2906316&oldid=2906301 laaste veranderinge aan die woordelys] bywerk? Sover ek kan sien is [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] nou breër as voorheen. Kyk asb. daarna. ''Long Leg'', ''Fly slip'' en ''Leg glance'' ontbreek nog. Is ''Long Leg'' dalk "grensby"? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:40, 23 Mei 2026 :::::::::::::::{{ping|SpesBona}} [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] <s>nou breër as voorheen</s> .. herstel.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:09, 25 Mei 2026 (UTC) Hier is die bygewerkde woordeboek: {|class="wikitable" !Lêer!!Engels!!Afrikaans!!Kommentaar |- |rowspan="20"|Cricket field parts.svg |- |Boundary||Grens|| |- |Sight screen||Gesigskerm|| |- |Longer||Langer|| |- |Squarer||Haakser|| |- |Straight||Reguit|| |- |Wider||Wyer|| |- |Finer||Skerper|| |- |Sillier||Vlakker|| |- |Shorter||Korter|| |- |Deeper||Dieper|| |- |Outfield||Buiteveld |- |Off-side (R)||Bykant (R)|| |- |On-side (R)||Wegkant (R)|| |- |Circle (27,4 m)||Sirkel (27,4 m)|| |- |Infield||Binneveld|| |- |Close-infield||Naby-binneveld|| |- |Forward||Voor|| |- |Backward||Tru|| |- |Pitch||Kolfblad|| |- |rowspan="9"|Cricket Stumps en.svg |- |Bails||dwarsbalkies|| |- |Not attached||Nie aangeheg nie|| |- |just resting on stumps||rus slegs op houtpenne|| |- |Ball||Bal|| |- |to same scale||op dieselfde skaal|| |- |Stumps||Houtpenne/paaltjies|| |- |A Wicket consists of 3 stumps and 2 bails||Die paaltjies bestaan uit<br/>3 houtpenne en 2 dwarsbalkies|| |- |approx||ongeveer|| |- |rowspan="6"|Cricket pitch.svg |- |Return Crease||Draaikampie|| |- |Stumps||Paaltjies/penne|| |- |Bowling Crease||Boulkampie|| |- |Popping Crease||Opspringkampie|| |- |2012 cm (22 yd)||2012 cm|| |- |rowspan="34"|Cricket fielding positions2.svg |- |Off side||Wegkant|| |- |On (Leg) side||Bykant|| |- |Third Man||Derdeman|| |- |Fine Leg||Skerpby||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Slips||Glippe|| |- |Gully||Gangetjie|| |- |Point||Punt|| |- |Square Leg||Regby|| |- |Cover||Dekke/dekveld|| |- |Mid-wicket||Middelveld|| |- |Mid-off||Halfweg|| |- |Mid-on||Halfby|| |- |Long-off||Diepweg||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Long-on||Ver-by|| Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Straight Hit||Reguithou|| |- |Long stop||Ver-agter|| Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Long Leg||Diepby||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Short||Kort |- |Square||Haaks |- |Deep||Diep |- |Forward||Voor |- |Cover point||dekpunt||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Extra cover||Ekstra dekpunt|| |- |Wide||Wyd|| |- |Deep forward||Diep vlak|| |- |Deep backward||Diep tru|| |- |Fly slip||? glip|| ''diep glip''? - Martinvl |- |Silly point||Vlakpunt|| |- |Silly mid-off||Vlakweg|| |- |Silly Mid-on||Vlakby|| |- |Short leg||Kortby||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Leg slip||Byglip|| |- |leg gully||Bygangetjie|| |- |rowspan="12"|Cricket shots.svg |- |Late cut||Laat kaphou|| |- |Cut||Kaphou|| |- |Square cut||Regkaphou||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Square drive||Regdryfhou||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Cover drive||Dekpunthou||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Off drive||Wegdryfhou|| |- |Straight drive||Reguit dryfhou|| |- |On drive||Bydryfhou|| |- |Pull||Trekhou|| |- |Hook||Haakhou|| |- |Leg glance|| ||''bykant weerhou'' ? - Martinvl |} [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:09, 25 Mei 2026 (UTC) :Baie dankie Martinvl, die diagramme lyk nou baie netjies! Ongelukkig het ek nie 'n Sportwoordeboek nie, ek kan net 'n aanlynsoektog maak. Kom ons hoor van {{Ping|Aliwal2012}}. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 25 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} Ons het nog nie 'n vertaling vir "''fly slip''" en "''leg glance''" nie. Om voort te gaan, stel ek voor dat ons die woorde "diep glip" en "bykant weerhou" vir hierdie uitdrukkings gebruik met 'n aantekening in Wikimedia Commons dat hierdie twee vertalings nie uit 'n woordeboek kom nie, maar is die skepping van 'n Wikimedia-redakteur is wat ook 'n krieketskeidsregter is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 28 Mei 2026 (UTC) :::Ja, doen só asb. Maar om verwarring te voorkom stel ek voor dat dit in die beeldbeskrywing genoem word pleks daarvan om dit in die diagram te doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 16:48, 28 Mei 2026 (UTC) *{{Ping|SpesBona}} [[:Lêer:Cricket shots.svg]] is nou voltooi. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:37, 29 Mei 2026 (UTC) *:Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 29 Mei 2026 (UTC) *{{Ping|SpesBona}} [[:Lêer:Cricket fielding positions2_af.svg]] is nou voltooi. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:44, 30 Mei 2026 (UTC) *:Wonderlik, baie dankie! {{Ping|Aliwal2012}} sien jy nog taal- of tikfoute? Andersins dink ek dat ons hier 'n baie goeie projek saam gedoen het. Baie dankie vir julle hulp! Dit help beide Afrikaans en krieket. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 30 Mei 2026 (UTC) == Jou nuwe sjabloon... == {{ping|Martinvl}}, bedoel jy nie eerder ''Sjabloon:Nie te verwar met'' nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:24, 12 Augustus 2026 (UTC) r0ulaa11mvrtvcslia0lwz9eh5dzgv5 2924560 2924552 2026-08-12T16:27:33Z Martinvl 12559 /* Jou nuwe sjabloon... */ Antwoord 2924560 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|2 | argief1 = [[/argief2018|2018]] | argief2 = [[/argief2025|2025]] }} [[Lêer:Editor - rhodium star II.jpg|links|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Senior_Editor_II_(or_Most_Pluperfect_Labutnum)|Seniorredakteur II]]<br />(10 jaar, 31&nbsp;000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012 op 14 Augustus 2019</small>]] ==NC Commons== We have the bot somewhat up and running. Still working on improvements. See [[Template:NC]] and {{cl|Files imported from NC Commons}} [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 07:31, 20 Februarie 2026 (UTC) :Hi Doc James, Thank you for your message. The image looks good on my sandbox. I can now go ahead and create the rest of the images in this data set and introduce them to articles in all languages (apart from :en: and :simple: where I am blocked). If there are any problems, I will let you know, [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 12:08, 20 Februarie 2026 (UTC) == Cord (aeronautics) == {{ping|Martinvl}}, kan jy asb Wing profile nomenclature.svg vertaal? angle of attach=Aanvalshoek, relative wind = relatiewe wind, leading edge = leirant, max. thickness= maks. dikte, max. camber = maks. kromming, chord line = koordlyn, camber line = kromminglyn, upper surface= boonste oppervlakte, lower surface = onderste oppervlakte, trailing edge = volgrand By voorbaat dank! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:14, 1 Maart 2026 (UTC) *{{ping|Oesjaar}} {{Uitgevoer}} ([[:file:Wing profile nomenclature_af.svg]]). [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:29, 1 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Martinvl}}, leirant met 'n d asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:26, 2 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}} {{Uitgevoer}}! [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:10, 2 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|Martinvl}}, dankie. Nou al weer 'n lat vir my eie gat gepluk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:22, 2 Maart 2026 (UTC) == Nog een! == {{ping|Martinvl}}, kan jy asb. hierdie een ook doen: Chord length definition (en).svg? Leading edge=leirand, camber line = kromminglyn, chord line=koordlyn, chord lenght= koordlengte, trailing edge=volgrand, thickness (local)=dikte (plaaslik), camber (local)= kromming (plaaslik). By voorbaat dank! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:27, 3 Maart 2026 (UTC) :{{Uitgevoer}}! [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:31, 3 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}}, naam asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:35, 3 Maart 2026 (UTC) :::Watter naam bedoel jy? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:41, 3 Maart 2026 (UTC) :::: 'skies, ek het 'n blonde oomblik gehad! Baie dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:12, 3 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}}, die Volgrand onder in die middel moet ''dikte (plaaslik)'' wees. Asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:51, 4 Maart 2026 (UTC) ::::::{{ping|Oesjaar}}{{Uitgevoer}}! [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:24, 4 Maart 2026 (UTC) :Dankie! Het jy gesien: [[Koord (lugvaart)]]. Nog baie werk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:41, 4 Maart 2026 (UTC) == Krieketdiagramme == Goeienaand Martinvl, kan jy my ook 'n guns doen met die nuwe voorbladartikel [[krieket]] en van die diagramme in Afrikaans vertaal? Hulle is: * [[:Lêer:Cricket field parts.svg]] = [[:Lêer:Cricket field parts af.svg]] * [[:Lêer:Cricket Stumps en.svg]] = [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] * [[:Lêer:Cricket pitch.svg]] = [[:Lêer:Cricket pitch af.svg]] * [[:Lêer:Cricket fielding positions2.svg]] = [[:Lêer:Cricket fielding positions2 af.svg]] * [[:Lêer:Cricket shots.svg]] = [[:Lêer:Cricket shots af.svg]] Jammer, dit is nou baie op een slag en ek wens ek het jou vroeër geraadpleeg. Die onlangse vier dae het ek weer aan dié artikel gewy en gekyk wat in die Engelse artikel die afgelope vier jaar gebeur het sedert ek dit oorvertaal het. Dit was nogal baie. Ek hoop maar jy kan help hier. As jy met die een of ander term vashaak, vra gerus. Vandag is ek fieks wat dit betref (geheue is weer op datum vir nou). :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 17 Mei 2026 (UTC) [[File:Cricket Umpires Equipment 1.jpg|duimnael|Foto deur [[Gebruiker:Martinvl]]]] :{{ping|SpesBona}}: Ek is gewillig om die vertalings te doen. Ek is 'n krieketskeidsregter, dus kan ek 'n aantal vertalings in die artikel [[krieket]] uitvind. Ek sal jou natuurlik moet vra vir dié wat nie in daardie artikel (of ander krieketartikels) verskyn nie. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:20, 17 Mei 2026 (UTC) ::Baie dankie! Ook vir jou beeld oor die toerusting van 'n skeidsregter. Dit is baie nuttig in die artikel! Ja, van die terme is in die artikel, veral rondom die kolfblad. Van die veldposisies kan egter 'n uitdaging wees. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 17 Mei 2026 (UTC) {{ping|SpesBona}}: Ek is gereed om die lêer te vertaal, maar ek het die vertalings nodig vir drie van die lêers. Ek het al die terme bymekaar gemaak en hulle in 'n tabel geskryf. Kan jy asseblief die vertalings invul? {|class="wikitable" !Lêer!!Engels!!Afrikaans |- |rowspan="20"|Cricket field parts.svg |- |Boundary||Grens |- |Sight screen||Gesigskerm |- |Longer||Langer* |- |Squarer||Haakser* |- |Straight||Reguit |- |Wider||Wyer |- |Finer||Skerper |- |Sillier||Vlakker* |- |Shorter||Korter* |- |Deeper||Dieper* |- |Outfield||Buiteveld |- |Off-side (R)||Bykant (R) |- |On-side (R)||Wegkant (R) |- |Circle (27,4 m)||Sirkel (27,4 m) |- |Infield||Binneveld |- |Close-infield||Naby-binneveld |- |Forward||Voor* |- |Backward||Tru |- |Pitch||Kolfblad |- |rowspan="8"|Cricket Stumps en.svg |Bails||dwarsbalkies |- |Not attached||Nie aangeheg nie |- |just resting on stumps||rus slegs op houtpenne |- |Ball||Bal |- |to same scale||op dieselfde skaal |- |Stumps||Houtpenne/paaltjies |- |A Wicket consists of 3 stumps and 2 bails||Die paaltjies bestaan uit 3 houtpenne en 2 dwarsbalkies |- |approx||ongeveer |- |rowspan="6"|Cricket pitch.svg |- |Return Crease||Draaikampie |- |Stumps||Paaltjies/penne |- |Bowling Crease||Boulkampie |- |Popping Crease||Opspringkampie |- |2012 cm (22 yd)||2012 cm |- |rowspan="35"|Cricket fielding positions2.svg |- |Off side||Wegkant |- |On (Leg) side||Bykant |- |Third Man||Derdeman |- |Fine Leg||Skerpby<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Slips||Glippe |- |Gully||Gangetjie |- |Point||Punt |- |Square Leg||Regby |- |Cover||Dekke/dekveld |- |Mid-wicket||Middelveld |- |Mid-off||Halfweg |- |Mid-on||Halfby |- |Long-off||Diepweg<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Long-on||'''Ver-by'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Straight Hit||Reguithou |- |Long stop||'''Ver-agter'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Long Leg||'''Diepby'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Short||Kort* |- |Square||Haaks |- |Deep||Diep* |- |Forward||Voor* |- |Cover point||dekpunt<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Extra cover||Ekstra dekpunt |- |Wide||Wydloper (egter nie in hierdie konteks nie) |- |Deep forward||Diep vlak |- |Deep backward||Diep tru |- |Fly slip||* glip |- |Silly point||Vlakpunt |- |Silly mid-off||Vlakweg |- |Silly Mid-on||Vlakby |- |Short leg||Slagyster/'''kortby'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Leg slip||Byglip |- |leg gully||Bygangetjie |- |rowspan="12"|Cricket shots.svg |- |Late cut||Laat kaphou |- |Cut||Kaphou |- |Square cut||'''Regkaphou'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Square drive||'''Regdryfhou'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Cover drive||'''Dekpunthou'''<!-- checked in Tweetalige Woordeboek (Bosman et al)--> |- |Off drive||Wegdryfhou |- |Straight drive||Reguit dryfhou |- |On drive||Bydryfhou |- |Pull||Trekhou |- |Hook||Haakhou |- |Leg glance|| |} [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:10, 19 Mei 2026 (UTC) :Baie dankie Martinvl, ek waardeer jou hulp as 'n deskundige opreg. Ek het my bes probeer en nog terme bygevoeg. ESPNcricinfo het 'n (kort) lys: [https://www.espncricinfo.com/story/a-glossary-of-afrikaans-cricket-terms-1108401 What does cricket sound like in Afrikaans?] Ek probeer nog terme vind. Baie dankie nogmaals! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 19 Mei 2026 (UTC) ::Ek het nog 'n paar woorde bygevoeg (vanuit [[:File:Cricket shots.svg]]). Jammer dat ek dit nie vroeer gedoen het nie. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:56, 19 Mei 2026 (UTC) :::Baie dankie vir jou help! Vier krieketskote het ek in die artikel genoem: “sny” [NEE], “ry” [NEE], “haak” en “trek”. ry staan vir ''drive'', maar is ''off drive'' nou "weg ry" en ''on drive'' "by ry"? Terme waar ek onseker is, het ek met * makeer. Baie dankie ook aan {{Ping|Aliwal2012}} Lyk my ons vorder. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 19 Mei 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} Ek het die vertaling van "drive" met Google Translate getoets. Die Engels sin "drive the nail into the wood with a hammer" lui "slaan die spyker met 'n hamer in die hout in", maar "drive a car" lui "ry 'n motor". Dit se vir my dat die vertaling van "drive" hoort om "slaan" te wees en nie "ry" nie (of is daar 'n andere woord?). [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 22:02, 19 Mei 2026 (UTC) :::::Menere, dis '''dryfhou''' --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:16, 20 Mei 2026 (UTC) ::::::Dankie Aliwal 2012. Ek het geweet dat aangesien die kolwer 'n kolf gebuik en nie 'n stierwiel nie, dat die woord "ry" verkeerd is, maar ek het nie die regte woord geweet nie :-). [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 13:43, 20 Mei 2026 (UTC) :::::::{{Ping|Aliwal2012}} verstaan ek reg dat ''cut'' "kaphou" en ''drive'' "dryfhou" in Afrikaanse krieketterme is? Dan sal ek dit ook in die artikel aanpas. ::::::::Ja, ja en ja! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:56, 20 Mei 2026 (UTC) :::::::::{{Ping|Martinvl}} baie dankie vir die huidige .svg.-lêers! Hulle lyk baie mooi in dié artikel. Moet ons ''inches'' by [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] vertaal as "duim"? Nog 'n opmerking oor [[:File:Cricket field parts af.svg]]: Die sterretjies was net om aan te dui dat ek onseker is oor 'n term. Hulle hoef nie in dié diagram te wees nie. :) As jy wil, kan jy ook van jou ander Afrikaansvertalings by [[:c:Category:Afrikaans-language SVG diagrams]] voeg. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:45, 20 Mei 2026 (UTC) :::::::::Ek sal dit oor die volgende paar dae regmaak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:20, 20 Mei 2026 (UTC) ::::::::::{{Ping|Aliwal2012}} baie dankie, só gedoen! Nou het daar nog 'n vragie ontstaan: Volg ons die Engelse om deurgaans "Wette" te gebruik of verander ons almal in "reëls"? Jammer, ek wil net my bes gee met dié artikel. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:20, 20 Mei 2026 (UTC) :::::::::::In krieket daar is 'n verskil tussen die woorde "Laws" en "Rules". Die artikel oor krieket beskryf die "laws" van die spel. Die "rules" van die spel dek sake soos die duur van die spel, speelure, aantal boulbeurte, aantal kolfbeurte, finansiële oorwegings (wie betaal vir die nuwe bal), maksimum boulbeurte per bouler, ens. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:29, 20 Mei 2026 (UTC) ::::::::::::{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} In Engeland het ons ook "Directives" vanaf die "England Cricket Board". Hierdie "directives" is almal te doen met gesondheid end veiligheid - dit is verplig dat jong kolwers 'n veiligheidshelm moet dra, die beperking van die aantal boulbeurte wat jong snelboulers mag boul, behandeling van weerlig en donder ens. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 11:23, 21 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::{{Ping|Aliwal2012}} Is ek reg dat daar slegs drie terme oor is: ''Fine Leg'', ''Fly slip'' en ''Leg glance''? Is ''Fine Leg'' dalk "Fyn by"? Nee, dis skerpby! Dan is daar nog die terme waar ons onseker is (aangedui met 'n *). {{Ping|Martinvl}} By [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] kan jy asb. ''approx'' vertaal as "ongeveer" en ''inches'' as "duim"? En by [[:Lêer:Cricket field parts af.svg]] die sterretjies asb. verwyder? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:00, 21 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::*{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] gedoen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 13:51, 23 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::*{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} [[:Lêer:Cricket field parts af.svg]] gedoen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:14, 23 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::*{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} Volgens Googe Translate is die vertaling "Hy het die bal afgeweer" vir die Engelse woorde "He deflected the ball" "Hy het die bal afgeweer". Dus stel ek voor dat dt ons "leg glance" met "bykant weerhou" moet vertaal. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:14, 23 Mei 2026 (UTC) :::::::::::::*{{ping|SpesBona|Aliwal2012}}As ek moet moet raai, stel ek voor dat ons "Fly slip" met "Diep glip" kan vertaal. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:18, 23 Mei 2026 (UTC) ::::::::::::::Baie dankie Martinvl, kan jy asb. Aliwal2012 se [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Gebruikerbespreking%3AMartinvl&diff=2906316&oldid=2906301 laaste veranderinge aan die woordelys] bywerk? Sover ek kan sien is [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] nou breër as voorheen. Kyk asb. daarna. ''Long Leg'', ''Fly slip'' en ''Leg glance'' ontbreek nog. Is ''Long Leg'' dalk "grensby"? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:40, 23 Mei 2026 :::::::::::::::{{ping|SpesBona}} [[:Lêer:Cricket Stumps af.svg]] <s>nou breër as voorheen</s> .. herstel.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:09, 25 Mei 2026 (UTC) Hier is die bygewerkde woordeboek: {|class="wikitable" !Lêer!!Engels!!Afrikaans!!Kommentaar |- |rowspan="20"|Cricket field parts.svg |- |Boundary||Grens|| |- |Sight screen||Gesigskerm|| |- |Longer||Langer|| |- |Squarer||Haakser|| |- |Straight||Reguit|| |- |Wider||Wyer|| |- |Finer||Skerper|| |- |Sillier||Vlakker|| |- |Shorter||Korter|| |- |Deeper||Dieper|| |- |Outfield||Buiteveld |- |Off-side (R)||Bykant (R)|| |- |On-side (R)||Wegkant (R)|| |- |Circle (27,4 m)||Sirkel (27,4 m)|| |- |Infield||Binneveld|| |- |Close-infield||Naby-binneveld|| |- |Forward||Voor|| |- |Backward||Tru|| |- |Pitch||Kolfblad|| |- |rowspan="9"|Cricket Stumps en.svg |- |Bails||dwarsbalkies|| |- |Not attached||Nie aangeheg nie|| |- |just resting on stumps||rus slegs op houtpenne|| |- |Ball||Bal|| |- |to same scale||op dieselfde skaal|| |- |Stumps||Houtpenne/paaltjies|| |- |A Wicket consists of 3 stumps and 2 bails||Die paaltjies bestaan uit<br/>3 houtpenne en 2 dwarsbalkies|| |- |approx||ongeveer|| |- |rowspan="6"|Cricket pitch.svg |- |Return Crease||Draaikampie|| |- |Stumps||Paaltjies/penne|| |- |Bowling Crease||Boulkampie|| |- |Popping Crease||Opspringkampie|| |- |2012 cm (22 yd)||2012 cm|| |- |rowspan="34"|Cricket fielding positions2.svg |- |Off side||Wegkant|| |- |On (Leg) side||Bykant|| |- |Third Man||Derdeman|| |- |Fine Leg||Skerpby||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Slips||Glippe|| |- |Gully||Gangetjie|| |- |Point||Punt|| |- |Square Leg||Regby|| |- |Cover||Dekke/dekveld|| |- |Mid-wicket||Middelveld|| |- |Mid-off||Halfweg|| |- |Mid-on||Halfby|| |- |Long-off||Diepweg||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Long-on||Ver-by|| Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Straight Hit||Reguithou|| |- |Long stop||Ver-agter|| Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Long Leg||Diepby||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Short||Kort |- |Square||Haaks |- |Deep||Diep |- |Forward||Voor |- |Cover point||dekpunt||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Extra cover||Ekstra dekpunt|| |- |Wide||Wyd|| |- |Deep forward||Diep vlak|| |- |Deep backward||Diep tru|| |- |Fly slip||? glip|| ''diep glip''? - Martinvl |- |Silly point||Vlakpunt|| |- |Silly mid-off||Vlakweg|| |- |Silly Mid-on||Vlakby|| |- |Short leg||Kortby||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Leg slip||Byglip|| |- |leg gully||Bygangetjie|| |- |rowspan="12"|Cricket shots.svg |- |Late cut||Laat kaphou|| |- |Cut||Kaphou|| |- |Square cut||Regkaphou||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Square drive||Regdryfhou||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Cover drive||Dekpunthou||Tweetalige Woordeboek (Bosman et al) |- |Off drive||Wegdryfhou|| |- |Straight drive||Reguit dryfhou|| |- |On drive||Bydryfhou|| |- |Pull||Trekhou|| |- |Hook||Haakhou|| |- |Leg glance|| ||''bykant weerhou'' ? - Martinvl |} [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:09, 25 Mei 2026 (UTC) :Baie dankie Martinvl, die diagramme lyk nou baie netjies! Ongelukkig het ek nie 'n Sportwoordeboek nie, ek kan net 'n aanlynsoektog maak. Kom ons hoor van {{Ping|Aliwal2012}}. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:30, 25 Mei 2026 (UTC) ::{{ping|SpesBona|Aliwal2012}} Ons het nog nie 'n vertaling vir "''fly slip''" en "''leg glance''" nie. Om voort te gaan, stel ek voor dat ons die woorde "diep glip" en "bykant weerhou" vir hierdie uitdrukkings gebruik met 'n aantekening in Wikimedia Commons dat hierdie twee vertalings nie uit 'n woordeboek kom nie, maar is die skepping van 'n Wikimedia-redakteur is wat ook 'n krieketskeidsregter is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 28 Mei 2026 (UTC) :::Ja, doen só asb. Maar om verwarring te voorkom stel ek voor dat dit in die beeldbeskrywing genoem word pleks daarvan om dit in die diagram te doen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 16:48, 28 Mei 2026 (UTC) *{{Ping|SpesBona}} [[:Lêer:Cricket shots.svg]] is nou voltooi. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:37, 29 Mei 2026 (UTC) *:Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 29 Mei 2026 (UTC) *{{Ping|SpesBona}} [[:Lêer:Cricket fielding positions2_af.svg]] is nou voltooi. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:44, 30 Mei 2026 (UTC) *:Wonderlik, baie dankie! {{Ping|Aliwal2012}} sien jy nog taal- of tikfoute? Andersins dink ek dat ons hier 'n baie goeie projek saam gedoen het. Baie dankie vir julle hulp! Dit help beide Afrikaans en krieket. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:05, 30 Mei 2026 (UTC) == Jou nuwe sjabloon... == {{ping|Martinvl}}, bedoel jy nie eerder ''Sjabloon:Nie te verwar met'' nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:24, 12 Augustus 2026 (UTC) :Hi Oesjaar, :Ek het so bietjie net die Googlevertaalmasjien gesukkel. Ek het die na "Sjabloon:Nie te verwar met " gestuur [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:27, 12 Augustus 2026 (UTC) 8do7qyiutczaqj9jgqzjf39ks035r14 0 46744 2924626 2864344 2026-08-13T05:25:01Z ~2026-44494-31 212682 /* */ https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c 2924626 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =''Μακεδονία, Makedonía'' |gewone_lang_naam =Koninkryk van Masedonië |gewone_naam =Masedonië |kontinent =Europa |gebied =Suid-Europa |land =Griekeland |era =Antieke tydperk |status = |status_teks = |ryk = |bestaanstydperk =9de eeu v.C.-146 v.C. |jaar_begin =9de eeu v.C. |jaar_einde =146 v.C. |datum_begin =[[9de eeu v.C.]] |datum_einde =[[146 v.C.]] |gebeurtenis_begin =[[Karanos]] stig die [[Argeïese Dinastie]] |gebeurtenis_einde =Verowering deur die [[Romeinse Republiek]] tydens die [[Vierde Masedoniese Oorlog]] |gebeurtenis1 =[[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] verenig Masedonië |datum_gebeurtenis1 =[[382 v.C.]] |gebeurtenis2 = |datum_gebeurtenis2 = |gebeurtenis3 = |datum_gebeurtenis3 = |gebeurtenis4 = |datum_gebeurtenis4 = |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na = |datum_na = |v1 =Duistere eeue |vlag_v1 = |v2 = |vlag_v2 = |v3 = |vlag_v3 = |v4 = |vlag_v4 = |v5 = |vlag_v5 = |n1 =Attalide |vlag_n1 =Attalos I tetradrachm -241 76003063.jpg |n2 =Seleukidiese Ryk |vlag_n2 =SeleucosCoin.jpg |n3 =Ptolemeïse Ryk |vlag_n3 =Ring with engraved portrait of Ptolemy VI Philometor (3rd–2nd century BCE) - 2009.jpg |n4 =Masedonië (Romeinse provinsie) |vlag_n4 =Spqrstone.jpg |n5 = |vlag_n5 = |beeld_vlag = |vlag = |beeld_wapen = |wapen = |beeld_kaart =Macedonian Kingdom.jpg |beeld_kaart_byskrif =Die Koninkryk van Masedonië |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied = |wetgewer=Kongres |godsdiens=[[Griekse mitologie]] |hoofstad =[[Vergina|Aigai]] (tot omstreeks 400 v.C.)<br />[[Pella]] (na omstreeks 400 v.C. |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =[[Masedonies (antieke taal)|Masedonies]]<br />later [[Atties]] of [[Koine]] |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Koning |leier1 =[[Karanos]] |jaar_leier1 =808–778 v.C. |leier2 =[[Philippos II van Masedonië|Philippos II]] |jaar_leier2 =359–336 v.C. |leier3 =[[Alexander die Grote]] |jaar_leier3 =336–323 v.C. |leier4 =[[Philippos V van Masedonië|Philippos V]] |jaar_leier4 =221–179 v.C. |leier5 = |jaar_leier5 = |leier6 = |jaar_leier6 = |leier7 = |jaar_leier7 = |leier8 = |jaar_leier8 = |titel_verteenwoordiger = |verteenwoordiger1 = |jaar_verteenwoordiger1= |verteenwoordiger2 = |jaar_verteenwoordiger2= |titel_adjunk = |adjunk = |jaar_adjunk = |adjunk20 = |jaar_adjunk20 = |stat_jaar10 = |stat_bev10 = |stat_opp10 = |bev_digtheid1 = |stat_jaar20 = |stat_bev20 = |stat_opp20 = |bev_digtheid2 = |stat_jaar33 = |stat_bev33 = |stat_opp33 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid =[[Griekse Dragma|Dragma]] }} '''Masedonië'''<ref>{{Cite book | last = Faure | title = Die Westerse Politieke Tradisie | publisher = H & R-Academica | location = Pretoria | date = 1981 | page = 79 | isbn = 0-86874-119-1}}</ref> ([[Grieks]]: Μακεδονία, ''Makedonía'') was ’n antieke koninkryk in die noordoostelike deel van die [[Griekeland|Griekse]] skiereiland en kom grotendeels ooreen met die hedendaagse [[Masedonië (Griekeland)|Griekse provinsie Masedonië]].<ref name=britannica>{{cite web |url= https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c //http://www.britannica.com/EBchecked/topic/354266/Macedonia |title=Macedonia |date=2008 |work=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=Encyclopædia Britannica aanlyn |access-date=3 November 2008 |language=en |archive-url= https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c //https://web.archive.org/web/20150414105458/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/354266/Macedonia |archive-date=14 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is begrens deur [[Epirus]] in die weste, [[Paionië]] in die noorde, [[Thrakië]] in die ooste en [[Thessalië]] in die suide. Die opgang van Masedonië van ’n klein koninkryk tot een wat die hele Hellenistiese wêreld oorheers het, het begin tydens die bewind van [[Philippos II van Masedonië|Philippos II]]. Vir ’n kort rukkie, ná die oorwinning van [[Alexander die Grote]], was dit die magtigste staat in die wêreld. == Naam == Die naam Masedonië ([[Grieks]]: Μακεδονία, ''Makedonía'') is verwant aan die antieke Griekse woord μακεδνός (''makednos''). Dit het beteken "lange" of "hooglander", moontlik ’n beskrywing vir die antieke Masedoniërs.<ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.04.0073:entry=makedno/s |title=Georg Autenrieth, A Homeric Dictionary, μακεδνός |publisher=Perseus.tufts.edu |access-date=5 Mei 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090520041225/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0073%3Aentry%3Dmakedno%2Fs |archive-date=20 Mei 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|title = Etymologisches Wörterbuch des Griechischen |author = Johann Baptist Hofmann |publisher = R. Oldenbourg | year = 1950}}</ref> Die antieke Masedonië word deesdae dikwels verwar met [[Noord-Masedonië]], een van die deelstate van die voormalige [[Joego-Slawië]] wat in 1991 onafhanklik geword het. Masedonië is ook ’n streek in die huidige [[Griekeland]]. Verder was dit die naam van ’n wyer geografiese en historiese streek wat albei gebiede hierbo sowel as dele van [[Bulgarye]], [[Albanië]] en [[Serwië]] ingesluit het. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis en legende === Verskeie volke het in die gebiede om Aigai, die eerste Masedoniese hoofstad, gewoon. Volgens legende het Karanos saam met ’n horde Grieke na die gebied gekom op soek na ’n nuwe vaderland.<ref>''Justin, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus'' 7.1.</ref> Hulle het die stad [[Edessa]] (van koning [[Midas]]-faam) ingeneem en dit Aigai hernoem. Karanos het Midas en ander konings verban en ’n nuwe koninkryk gevestig. Dit lyk of die eerste antieke Masedoniese staat in die 8ste eeu v.C. of vroeë 7de eeu v.C. ontstaan het onder die [[Argeïese Dinastie]] wat volgens legende na die streek gemigreer het van die Griekse stad [[Argos]] in Peloponnesus (vandaar die naam Argeïes). Die Masedoniese stam wat deur die Argeërs regeer is, is self Argeërs genoem (wat vertaal kan word as "afkomstig van Argos"). Die koninkryk was geleë in die vrugbare spoelgrond-vlakte bekend as "Laer-Masedonië", noord van Berg [[Olimpus]]. Omtrent in die tyd van [[Alexander I van Masedonië]] het die Argeïese Masedoniërs na "Bo-Masedonië" begin versprei wat deur onafhanklike stamme bewoon is. Naby die moderne stad [[Veria]] het [[Perdikkas I]] (of, meer waarskynlik sy seun [[Argaios I van Masedonië|Argaios I]]) sy hoofstad Aigai gebou. Ná ’n kort tydperk onder [[Persië|Persiese]] heerskappy onder [[Darius I van Persië|Darius Histaspes]] het die staat onafhanklik geword onder koning [[Alexander I van Masedonië|Alexander I]] (495–450 v.C.). === Betrokkenheid by die Griekse wêreld === [[Lêer:Map Peloponnesian War 431 BC-fr.svg|duimnael|250px|Masedonië omstreeks 431 v.C.]] Voor die 4de eeu v.C. het die koninkryk ’n streek beslaan wat min of meer met die huidige [[Masedonië (Griekeland)|streek Masedonië]] in die moderne Griekeland ooreenstem. ’n Verenigde Masedoniese staat is eindelik gevestig deur koning [[Amintas III]] (omstreeks 393–370 v.C.). Hulle het die passe beheer waardeur barbaarse invalle vanuit [[Illirië]] plaasgevind het. Die streek het in dié tyd al hoe meer Grieks geword, hoewel Grieke van [[Athene]] hulle as onbeskaafd beskou het.<ref>Errington, R. Malcolm, en Errington, Catherine. ''A History of Macedonia'' {{ISBN|1-56619-519-5}}, 1994, bl. 4</ref> Tydens die 4de eeu v.C. het Masedonië polities meer betrokke geraak by die suid-sentrale stadstate van [[antieke Griekeland]], maar dit het terselfdertyd meer argaïese eienskappe behou soos Philippus se vele vroue, erfgenaam-heersers wat soms gelei het tot algehele mag in vergelyking met die stadstate se demokratiese stelsels, asook lyfeienskap, wat reeds voor Masedonië se opgang in Griekeland afgeskaf is. === Opgang van Masedonië === [[Lêer:Philip II of Macedon CdM.jpg|duimnael|links|150px|Philippos II van Masedonië.]] Amintas het drie seuns gehad. Die eerste twee, [[Alexander II van Masedonië|Alexander II]] en [[Perdikkas III van Masedonië|Perdikkas III]] het net kort regeer. Perdikkas III se babaseun is van die troon gesit deur Amintas se derde seun, [[Philippos II van Masedonië|Philippos II]], wat homself tot koning verklaar het en ’n periode van Masedoniese oorheersing oor Griekeland ingelui het. Onder Philippos II (359–336 v.C.) het Masedonië uitgebrei tot in die gebiede van die [[Paioniërs]], [[Thrakiërs]] en [[Illiriërs]]. Hy het ook onder andere die streke [[Pelagonië]] en Suid-[[Paionië]] ingepalm. Philippos het die weermag en dié se wapens verbeter. Hy het begin om die grense van sy koninkryk vinnig uit te brei. Eindelik het hy die grootste deel van [[Thessalië]] ingeneem. Hierna was Philippos nou betrokke by die [[politiek]] van Sentraal-Griekeland. In die voortdurende konflik met Athene het Philippos noord getrek deur Thrakië in ’n poging om [[Bisantium]] en die [[Bosporus]] oor te neem en so Athene se [[Swartsee]]-graanvoorraad af te sny. Die beleg van Bisantium het misluk, maar Athene het die gevaar van die opkomende Masedonië besef en het onder [[Demosthenes]] ’n koalisie met baie van die belangrikste state gevorm om die Masedoniërs teen te staan. Die geallieerdes het in die [[Slag van Chaironeia]] (338 v.C.) met die Masedoniërs gebots en is oorweldigend verslaan, met die gevolg dat Philippos die onbetwisbare heerser van Griekeland geword het. === Ryk === [[Lêer:MacedonEmpire.jpg|duimnael|300px|Alexander se ryk op sy grootste uitbreiding.]] Philippos se seun, [[Alexander die Grote]] (356–323 v.C.) het daarin geslaag om die Masedoniese mag kortliks nie net oor die sentrale Griekse stadstate te versprei nie, maar ook oor die [[Persië|Persiese Ryk]], insluitende [[Egipte]] en gebiede so ver oos as die buitewyke van [[Indië]]. Alexander het die regeringstyle van die verowerde gebiede aanvaar en die Griekse kultuur en geleerdheid het deur die enorme ryk versprei. Hoewel die ryk in talle Hellenistiese regimes verbrokkel het ná sy dood, het sy verowerings ’n langdurige erfenis gelaat, veral in die nuwe Griekssprekende stede wat regoor Persië se westelike gebiede ontstaan het, en dit was die inleiding van die [[Hellenistiese]] tydperk. In die verdeling van Alexander se ryk het Masedonië onder die [[Antipater-dinastie]] beland wat ná net ’n paar jaar, in 294 v.C., deur die [[Antigonus-dinastie]] omvergewerp is. === Hellenistiese tydperk === [[Antipater]] en sy seun [[Kassander]] het beheer oor Masedonië gekry, maar ná Kassander se dood in 297 v.C het ’n lang burgerlike stryd begin. Die koninkryk is vir ’n rukkie regeer deur [[Demetrios I van Masedonië|Demetrios I]] (294–288 v.C), maar ’n burgeroorlog het uitgebreek. Demetrius se seun [[Antigonos II]] (277–239 v.C.) het die orde herstel, hoewel hy beheer oor baie van die Griekse stadstate verloor het. Hy het ’n stabiele [[monargie]] tot stand gebring en [[Antigonos III]] (229–221 v.C.) het hierop voortgebou deur Masedoniese beheer oor die streek te hervestig. === Konflik met Rome === Onder [[Philippos V van Masedonië|Philippos V]] (221–179 v.C.) en sy seun [[Perseus van Masedonië|Perseus]] (179–168 v.C.) het die koninkryk gebots met die opkomende [[Romeinse Republiek]]. Tydens die 2de en 1ste eeu v.C. het Masedonië ’n reeks oorloë teen Rome geveg. Twee groot nederlae was in 197 v.C. onder Philippos V en in 168 v.C. onder Perseus. Dit het gelei tot die einde van die Antigonus-dinastie en die [[Koninkryk van Masedonië]]. [[Andriskos]] se kortstondige sukses om die monargie in 149 v.C te herstel, is gevolg deur ’n nederlaag die volgende jaar en die daarstel van direkte Romeinse regering oor Masedonië as ’n Romeinse provinsie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == * Borza, Eugene N. ''Before Alexander: constructing early Macedonia.'' Claremont, CA: Regina Books, 1999. {{ISBN|0-941690-97-0}} * Fox, Robin Lane. ''Alexander the Great,'' Penguin Books, 1973, {{ISBN|0-14-008878-4}} * Hammond, Nicholas G.L. ''The Macedonian State'', [[Oxford University Press]], 1989, {{ISBN|0-19-814883-6}} * [[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Macedonia (ancient kingdom)|die Engelse Wikipedia]]</small> [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] [[Kategorie:Masedonië]] 04rak538fkm832kgs2hj79w6y0nk7b3 2924657 2924626 2026-08-13T08:20:28Z SpesBona 2720 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-44494-31|~2026-44494-31]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Jcb|Jcb]] 2864344 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Voormalige land |inheemse_naam =''Μακεδονία, Makedonía'' |gewone_lang_naam =Koninkryk van Masedonië |gewone_naam =Masedonië |kontinent =Europa |gebied =Suid-Europa |land =Griekeland |era =Antieke tydperk |status = |status_teks = |ryk = |bestaanstydperk =9de eeu v.C.-146 v.C. |jaar_begin =9de eeu v.C. |jaar_einde =146 v.C. |datum_begin =[[9de eeu v.C.]] |datum_einde =[[146 v.C.]] |gebeurtenis_begin =[[Karanos]] stig die [[Argeïese Dinastie]] |gebeurtenis_einde =Verowering deur die [[Romeinse Republiek]] tydens die [[Vierde Masedoniese Oorlog]] |gebeurtenis1 =[[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] verenig Masedonië |datum_gebeurtenis1 =[[382 v.C.]] |gebeurtenis2 = |datum_gebeurtenis2 = |gebeurtenis3 = |datum_gebeurtenis3 = |gebeurtenis4 = |datum_gebeurtenis4 = |gebeurtenis_voor = |datum_voor = |gebeurtenis_na = |datum_na = |v1 =Duistere eeue |vlag_v1 = |v2 = |vlag_v2 = |v3 = |vlag_v3 = |v4 = |vlag_v4 = |v5 = |vlag_v5 = |n1 =Attalide |vlag_n1 =Attalos I tetradrachm -241 76003063.jpg |n2 =Seleukidiese Ryk |vlag_n2 =SeleucosCoin.jpg |n3 =Ptolemeïse Ryk |vlag_n3 =Ring with engraved portrait of Ptolemy VI Philometor (3rd–2nd century BCE) - 2009.jpg |n4 =Masedonië (Romeinse provinsie) |vlag_n4 =Spqrstone.jpg |n5 = |vlag_n5 = |beeld_vlag = |vlag = |beeld_wapen = |wapen = |beeld_kaart =Macedonian Kingdom.jpg |beeld_kaart_byskrif =Die Koninkryk van Masedonië |nasionale_leuse = |nasionale_volkslied = |wetgewer=Kongres |godsdiens=[[Griekse mitologie]] |hoofstad =[[Vergina|Aigai]] (tot omstreeks 400 v.C.)<br />[[Pella]] (na omstreeks 400 v.C. |breedtegraad_grade = |breedtegraad_minute = |breedtegraad_NS = |lengtegraad_grade = |lengtegraad_minute = |lengtegraad_OW = |algemene_tale =[[Masedonies (antieke taal)|Masedonies]]<br />later [[Atties]] of [[Koine]] |regeringstipe =Monargie |titel_leier =Koning |leier1 =[[Karanos]] |jaar_leier1 =808–778 v.C. |leier2 =[[Philippos II van Masedonië|Philippos II]] |jaar_leier2 =359–336 v.C. |leier3 =[[Alexander die Grote]] |jaar_leier3 =336–323 v.C. |leier4 =[[Philippos V van Masedonië|Philippos V]] |jaar_leier4 =221–179 v.C. |leier5 = |jaar_leier5 = |leier6 = |jaar_leier6 = |leier7 = |jaar_leier7 = |leier8 = |jaar_leier8 = |titel_verteenwoordiger = |verteenwoordiger1 = |jaar_verteenwoordiger1= |verteenwoordiger2 = |jaar_verteenwoordiger2= |titel_adjunk = |adjunk = |jaar_adjunk = |adjunk2 = |jaar_adjunk2 = |stat_jaar1 = |stat_bev1 = |stat_opp1 = |bev_digtheid1 = |stat_jaar2 = |stat_bev2 = |stat_opp2 = |bev_digtheid2 = |stat_jaar3 = |stat_bev3 = |stat_opp3 = |bev_digtheid3 = |stat_jaar4 = |stat_bev4 = |stat_opp4 = |bev_digtheid4 = |geldeenheid =[[Griekse Dragma|Dragma]] }} '''Masedonië'''<ref>{{Cite book | last = Faure | title = Die Westerse Politieke Tradisie | publisher = H & R-Academica | location = Pretoria | date = 1981 | page = 79 | isbn = 0-86874-119-1}}</ref> ([[Grieks]]: Μακεδονία, ''Makedonía'') was ’n antieke koninkryk in die noordoostelike deel van die [[Griekeland|Griekse]] skiereiland en kom grotendeels ooreen met die hedendaagse [[Masedonië (Griekeland)|Griekse provinsie Masedonië]].<ref name=britannica>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/354266/Macedonia |title=Macedonia |date=2008 |work=[[Encyclopædia Britannica]] |publisher=Encyclopædia Britannica aanlyn |access-date=3 November 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414105458/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/354266/Macedonia |archive-date=14 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is begrens deur [[Epirus]] in die weste, [[Paionië]] in die noorde, [[Thrakië]] in die ooste en [[Thessalië]] in die suide. Die opgang van Masedonië van ’n klein koninkryk tot een wat die hele Hellenistiese wêreld oorheers het, het begin tydens die bewind van [[Philippos II van Masedonië|Philippos II]]. Vir ’n kort rukkie, ná die oorwinning van [[Alexander die Grote]], was dit die magtigste staat in die wêreld. == Naam == Die naam Masedonië ([[Grieks]]: Μακεδονία, ''Makedonía'') is verwant aan die antieke Griekse woord μακεδνός (''makednos''). Dit het beteken "lange" of "hooglander", moontlik ’n beskrywing vir die antieke Masedoniërs.<ref>{{cite web |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus:text:1999.04.0073:entry=makedno/s |title=Georg Autenrieth, A Homeric Dictionary, μακεδνός |publisher=Perseus.tufts.edu |access-date=5 Mei 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090520041225/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text.jsp?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0073%3Aentry%3Dmakedno%2Fs |archive-date=20 Mei 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|title = Etymologisches Wörterbuch des Griechischen |author = Johann Baptist Hofmann |publisher = R. Oldenbourg | year = 1950}}</ref> Die antieke Masedonië word deesdae dikwels verwar met [[Noord-Masedonië]], een van die deelstate van die voormalige [[Joego-Slawië]] wat in 1991 onafhanklik geword het. Masedonië is ook ’n streek in die huidige [[Griekeland]]. Verder was dit die naam van ’n wyer geografiese en historiese streek wat albei gebiede hierbo sowel as dele van [[Bulgarye]], [[Albanië]] en [[Serwië]] ingesluit het. == Geskiedenis == === Vroeë geskiedenis en legende === Verskeie volke het in die gebiede om Aigai, die eerste Masedoniese hoofstad, gewoon. Volgens legende het Karanos saam met ’n horde Grieke na die gebied gekom op soek na ’n nuwe vaderland.<ref>''Justin, Epitome of the Philippic History of Pompeius Trogus'' 7.1.</ref> Hulle het die stad [[Edessa]] (van koning [[Midas]]-faam) ingeneem en dit Aigai hernoem. Karanos het Midas en ander konings verban en ’n nuwe koninkryk gevestig. Dit lyk of die eerste antieke Masedoniese staat in die 8ste eeu v.C. of vroeë 7de eeu v.C. ontstaan het onder die [[Argeïese Dinastie]] wat volgens legende na die streek gemigreer het van die Griekse stad [[Argos]] in Peloponnesus (vandaar die naam Argeïes). Die Masedoniese stam wat deur die Argeërs regeer is, is self Argeërs genoem (wat vertaal kan word as "afkomstig van Argos"). Die koninkryk was geleë in die vrugbare spoelgrond-vlakte bekend as "Laer-Masedonië", noord van Berg [[Olimpus]]. Omtrent in die tyd van [[Alexander I van Masedonië]] het die Argeïese Masedoniërs na "Bo-Masedonië" begin versprei wat deur onafhanklike stamme bewoon is. Naby die moderne stad [[Veria]] het [[Perdikkas I]] (of, meer waarskynlik sy seun [[Argaios I van Masedonië|Argaios I]]) sy hoofstad Aigai gebou. Ná ’n kort tydperk onder [[Persië|Persiese]] heerskappy onder [[Darius I van Persië|Darius Histaspes]] het die staat onafhanklik geword onder koning [[Alexander I van Masedonië|Alexander I]] (495–450 v.C.). === Betrokkenheid by die Griekse wêreld === [[Lêer:Map Peloponnesian War 431 BC-fr.svg|duimnael|250px|Masedonië omstreeks 431 v.C.]] Voor die 4de eeu v.C. het die koninkryk ’n streek beslaan wat min of meer met die huidige [[Masedonië (Griekeland)|streek Masedonië]] in die moderne Griekeland ooreenstem. ’n Verenigde Masedoniese staat is eindelik gevestig deur koning [[Amintas III]] (omstreeks 393–370 v.C.). Hulle het die passe beheer waardeur barbaarse invalle vanuit [[Illirië]] plaasgevind het. Die streek het in dié tyd al hoe meer Grieks geword, hoewel Grieke van [[Athene]] hulle as onbeskaafd beskou het.<ref>Errington, R. Malcolm, en Errington, Catherine. ''A History of Macedonia'' {{ISBN|1-56619-519-5}}, 1994, bl. 4</ref> Tydens die 4de eeu v.C. het Masedonië polities meer betrokke geraak by die suid-sentrale stadstate van [[antieke Griekeland]], maar dit het terselfdertyd meer argaïese eienskappe behou soos Philippus se vele vroue, erfgenaam-heersers wat soms gelei het tot algehele mag in vergelyking met die stadstate se demokratiese stelsels, asook lyfeienskap, wat reeds voor Masedonië se opgang in Griekeland afgeskaf is. === Opgang van Masedonië === [[Lêer:Philip II of Macedon CdM.jpg|duimnael|links|150px|Philippos II van Masedonië.]] Amintas het drie seuns gehad. Die eerste twee, [[Alexander II van Masedonië|Alexander II]] en [[Perdikkas III van Masedonië|Perdikkas III]] het net kort regeer. Perdikkas III se babaseun is van die troon gesit deur Amintas se derde seun, [[Philippos II van Masedonië|Philippos II]], wat homself tot koning verklaar het en ’n periode van Masedoniese oorheersing oor Griekeland ingelui het. Onder Philippos II (359–336 v.C.) het Masedonië uitgebrei tot in die gebiede van die [[Paioniërs]], [[Thrakiërs]] en [[Illiriërs]]. Hy het ook onder andere die streke [[Pelagonië]] en Suid-[[Paionië]] ingepalm. Philippos het die weermag en dié se wapens verbeter. Hy het begin om die grense van sy koninkryk vinnig uit te brei. Eindelik het hy die grootste deel van [[Thessalië]] ingeneem. Hierna was Philippos nou betrokke by die [[politiek]] van Sentraal-Griekeland. In die voortdurende konflik met Athene het Philippos noord getrek deur Thrakië in ’n poging om [[Bisantium]] en die [[Bosporus]] oor te neem en so Athene se [[Swartsee]]-graanvoorraad af te sny. Die beleg van Bisantium het misluk, maar Athene het die gevaar van die opkomende Masedonië besef en het onder [[Demosthenes]] ’n koalisie met baie van die belangrikste state gevorm om die Masedoniërs teen te staan. Die geallieerdes het in die [[Slag van Chaironeia]] (338 v.C.) met die Masedoniërs gebots en is oorweldigend verslaan, met die gevolg dat Philippos die onbetwisbare heerser van Griekeland geword het. === Ryk === [[Lêer:MacedonEmpire.jpg|duimnael|300px|Alexander se ryk op sy grootste uitbreiding.]] Philippos se seun, [[Alexander die Grote]] (356–323 v.C.) het daarin geslaag om die Masedoniese mag kortliks nie net oor die sentrale Griekse stadstate te versprei nie, maar ook oor die [[Persië|Persiese Ryk]], insluitende [[Egipte]] en gebiede so ver oos as die buitewyke van [[Indië]]. Alexander het die regeringstyle van die verowerde gebiede aanvaar en die Griekse kultuur en geleerdheid het deur die enorme ryk versprei. Hoewel die ryk in talle Hellenistiese regimes verbrokkel het ná sy dood, het sy verowerings ’n langdurige erfenis gelaat, veral in die nuwe Griekssprekende stede wat regoor Persië se westelike gebiede ontstaan het, en dit was die inleiding van die [[Hellenistiese]] tydperk. In die verdeling van Alexander se ryk het Masedonië onder die [[Antipater-dinastie]] beland wat ná net ’n paar jaar, in 294 v.C., deur die [[Antigonus-dinastie]] omvergewerp is. === Hellenistiese tydperk === [[Antipater]] en sy seun [[Kassander]] het beheer oor Masedonië gekry, maar ná Kassander se dood in 297 v.C het ’n lang burgerlike stryd begin. Die koninkryk is vir ’n rukkie regeer deur [[Demetrios I van Masedonië|Demetrios I]] (294–288 v.C), maar ’n burgeroorlog het uitgebreek. Demetrius se seun [[Antigonos II]] (277–239 v.C.) het die orde herstel, hoewel hy beheer oor baie van die Griekse stadstate verloor het. Hy het ’n stabiele [[monargie]] tot stand gebring en [[Antigonos III]] (229–221 v.C.) het hierop voortgebou deur Masedoniese beheer oor die streek te hervestig. === Konflik met Rome === Onder [[Philippos V van Masedonië|Philippos V]] (221–179 v.C.) en sy seun [[Perseus van Masedonië|Perseus]] (179–168 v.C.) het die koninkryk gebots met die opkomende [[Romeinse Republiek]]. Tydens die 2de en 1ste eeu v.C. het Masedonië ’n reeks oorloë teen Rome geveg. Twee groot nederlae was in 197 v.C. onder Philippos V en in 168 v.C. onder Perseus. Dit het gelei tot die einde van die Antigonus-dinastie en die [[Koninkryk van Masedonië]]. [[Andriskos]] se kortstondige sukses om die monargie in 149 v.C te herstel, is gevolg deur ’n nederlaag die volgende jaar en die daarstel van direkte Romeinse regering oor Masedonië as ’n Romeinse provinsie. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == * Borza, Eugene N. ''Before Alexander: constructing early Macedonia.'' Claremont, CA: Regina Books, 1999. {{ISBN|0-941690-97-0}} * Fox, Robin Lane. ''Alexander the Great,'' Penguin Books, 1973, {{ISBN|0-14-008878-4}} * Hammond, Nicholas G.L. ''The Macedonian State'', [[Oxford University Press]], 1989, {{ISBN|0-19-814883-6}} * [[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Macedonia (ancient kingdom)|die Engelse Wikipedia]]</small> [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] [[Kategorie:Masedonië]] 97cijwz6vwmcog79knf81wmzzzvje86 0 46821 2924627 2870711 2026-08-13T05:26:21Z ~2026-44494-31 212682 /* https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c */ https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c 2924627 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Philippos II |kleur = #F0E68C |titel = ''Koning van Masedonië'' |beeld = Filip II Macedonia.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Kopbeeld van Philippos II |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Tydperk |1 = 359 v.C. – 336 v.C. |opskrif2 = [[Grieks]] |2 = Φίλιππος |opskrif3 = Huis |3 = [[Argeïese Dinastie]] |opskrif4 = Voorganger |4 = [[Amintas IV van Masedonië|Amintas IV]] |opskrif5 = Opvolger |5 = [[Alexander die Grote]] |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = Gebore |8 = 382 v.C.; [[Koninkryk Masedonië|Masedonië]] |opskrif9 = Oorlede |9 = Oktober 336 v.C.; [[Koninkryk Masedonië|Masedonië]] |opskrif10 = Vroue |10 = Audata, Phila, Nicesipolis, Philinna, Olympias, Meda, Cleopatra Eurydice |opskrif11 = Kinders |11 = Kinane, [[Philippos III van Masedonië|Philippos III]], [[Alexander die Grote]], Cleopatra, Thessalonika, [[Ptolemaios I Soter]] |opskrif12 = Vader |12 = [[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] |opskrif13 = Moeder |13 = [[Euridike II van Masedonië|Euridike II]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = }} '''Philippos II''' ([[Grieks]]: Φίλιππος Β; 382–336 v.C.) was van 359 v.C. tot met sy moord in 336 v.C. koning van [[Koninkryk van Masedonië|Masedonië]]. Hy was die pa van [[Alexander die Grote]] en [[Philippos III van Masedonië|Philippos III]]. == https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c == Philippos is in Pella, Masedonië, gebore as die jongste seun van koning [[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] en [[Euridike II van Masedonië|Euridike II]]. In sy jeug (omstreeks 368–365 v.C.) is hy gevange gehou in [[Thebe, Griekeland]], wat toe die belangrikste Griekse stad was. In dié tyd het hy ’n militére en diplomatieke opvoeding ontvang en ’n leerling-minnaar van Pelopidas geword.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/49*.html#5 ''Dio Chrysostom'' Or.&nbsp;49.5]</ref><ref>Murray, Stephen O. ''Homosexualities'', University of Chicago Press, [http://books.google.com/books?id=GfH6Nc8HHFwC&pg=PA42&dq=Dio+Chrysostom+49.5+Pelopidas+Philip+eromenos&sig=qXX4eIC8XaRtS4zNW3dkI5Oma_4 page 42]</ref> == Bewind == In 364 v.C. het Philippos na Masedonië teruggekeer. Ná die dood van sy ouer broers, [[Alexander II van Masedonië|Alexander II]] en [[Perdikkas III van Masedonië|Perdikkas III]], het hy in 359 v.C. koning geword. Hy was aanvanklik die regent van [[Amintas IV van Masedonië|Amintas IV]], die seun van Perdikkas III, maar hy het die troon in dieselfde jaar vir homself toegeëien. Daarna het hy al die aanspraakmakers op die troon uitgeskakel, weer ’n sterk sentrale bestuur daargestel en ’n einde aan die ekonomiese agteruitgang gemaak. Nadat hy van die bedreiging van [[Paionië]] en [[Thracië]] ontslae geraak het deur aan hulle heffings te betaal, het hy daarop gekonsentreer om sy binnelandse posisie en sy weermag te versterk. Hy het die Illiriëes verslaan en sy mag na die binneland uitgebrei tot so ver as die [[Ohrid-meer]].<ref>Lewis, D.M. ''The Cambridge Ancient History Volume 6: The Fourth Century BC'', {{ISBN|0-521-23348-8}}, 1994, bl. 374</ref> Nadat hy ’n Griekse geallieerde mag verslaan het, het Philippos die Griekse stede ingeneem en sy mag verder versterk. Masedonië het suksesvoller en magtiger geword as ooit tevore. Philippos het paaie laat bou, die handel bevorder en ’n klomp myne ontdek. So kon hy meer munte laat slaan en sy rykdom vergroot. Hy het ook misdaad bekamp en ’n goeie regstelsel ingestel. In 337 v.C. het hy sy generaals Asië laat binneval, maar hulle is verslaan. Terwyl Philippos ’n nuwe aanslag beplan het, is hy egter vermoor, óf deur ’n jaloerse minnaar óf om politieke redes. == Verwysings == : ''[[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Philip II of Macedon|die Engelse Wikipedia]]</small>'' {{Verwysings}} {{Masedoniese konings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 382 v.C.]] [[Kategorie:Masedoniese monarge]] [[Kategorie:Mense in die 4de eeu v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 336 v.C.]] 0nhskt27xp6v6wi3b4i8qe4vd0h4c1d 2924628 2924627 2026-08-13T05:26:47Z ~2026-44494-31 212682 /* https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c */ https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c 2924628 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Philippos II |kleur = #F0E68C |titel = ''Koning van Masedonië'' |beeld = Filip II Macedonia.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Kopbeeld van Philippos II |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Tydperk |1 = 359 v.C. – 336 v.C. |opskrif2 = [[Grieks]] |2 = Φίλιππος |opskrif3 = Huis |3 = [[Argeïese Dinastie]] |opskrif4 = Voorganger |4 = [[Amintas IV van Masedonië|Amintas IV]] |opskrif5 = Opvolger |5 = [[Alexander die Grote]] |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = Gebore |8 = 382 v.C.; [[Koninkryk Masedonië|Masedonië]] |opskrif9 = Oorlede |9 = Oktober 336 v.C.; [[Koninkryk Masedonië|Masedonië]] |opskrif10 = Vroue |10 = Audata, Phila, Nicesipolis, Philinna, Olympias, Meda, Cleopatra Eurydice |opskrif11 = Kinders |11 = Kinane, [[Philippos III van Masedonië|Philippos III]], [[Alexander die Grote]], Cleopatra, Thessalonika, [[Ptolemaios I Soter]] |opskrif12 = Vader |12 = [[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] |opskrif13 = Moeder |13 = [[Euridike II van Masedonië|Euridike II]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = }} '''Philippos II''' ([[Grieks]]: Φίλιππος Β; 382–336 v.C.) was van 359 v.C. tot met sy moord in 336 v.C. koning van [[Koninkryk van Masedonië|Masedonië]]. Hy was die pa van [[Alexander die Grote]] en [[Philippos III van Masedonië|Philippos III]]. == https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c == Philippos is in Pella, Masedonië, gebore as die jongste seun van koning [[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] en [[Euridike II van Masedonië|Euridike II]]. In sy jeug (omstreeks 368–365 v.C.) is hy gevange gehou in [[Thebe, Griekeland]], wat toe die belangrikste Griekse stad was. In dié tyd het hy ’n militére en diplomatieke opvoeding ontvang en ’n leerling-minnaar van Pelopidas geword.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/49*.html#5 ''Dio Chrysostom'' Or.&nbsp;49.5]</ref><ref>Murray, Stephen O. ''Homosexualities'', University of Chicago Press, [http://books.google.com/books?id=GfH6Nc8HHFwC&pg=PA42&dq=Dio+Chrysostom+49.5+Pelopidas+Philip+eromenos&sig=qXX4eIC8XaRtS4zNW3dkI5Oma_4 page 42]</ref> == https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c == In 364 v.C. het Philippos na Masedonië teruggekeer. Ná die dood van sy ouer broers, [[Alexander II van Masedonië|Alexander II]] en [[Perdikkas III van Masedonië|Perdikkas III]], het hy in 359 v.C. koning geword. Hy was aanvanklik die regent van [[Amintas IV van Masedonië|Amintas IV]], die seun van Perdikkas III, maar hy het die troon in dieselfde jaar vir homself toegeëien. Daarna het hy al die aanspraakmakers op die troon uitgeskakel, weer ’n sterk sentrale bestuur daargestel en ’n einde aan die ekonomiese agteruitgang gemaak. Nadat hy van die bedreiging van [[Paionië]] en [[Thracië]] ontslae geraak het deur aan hulle heffings te betaal, het hy daarop gekonsentreer om sy binnelandse posisie en sy weermag te versterk. Hy het die Illiriëes verslaan en sy mag na die binneland uitgebrei tot so ver as die [[Ohrid-meer]].<ref>Lewis, D.M. ''The Cambridge Ancient History Volume 6: The Fourth Century BC'', {{ISBN|0-521-23348-8}}, 1994, bl. 374</ref> Nadat hy ’n Griekse geallieerde mag verslaan het, het Philippos die Griekse stede ingeneem en sy mag verder versterk. Masedonië het suksesvoller en magtiger geword as ooit tevore. Philippos het paaie laat bou, die handel bevorder en ’n klomp myne ontdek. So kon hy meer munte laat slaan en sy rykdom vergroot. Hy het ook misdaad bekamp en ’n goeie regstelsel ingestel. In 337 v.C. het hy sy generaals Asië laat binneval, maar hulle is verslaan. Terwyl Philippos ’n nuwe aanslag beplan het, is hy egter vermoor, óf deur ’n jaloerse minnaar óf om politieke redes. == Verwysings == : ''[[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Philip II of Macedon|die Engelse Wikipedia]]</small>'' {{Verwysings}} {{Masedoniese konings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 382 v.C.]] [[Kategorie:Masedoniese monarge]] [[Kategorie:Mense in die 4de eeu v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 336 v.C.]] 50ksva4ny6h64mnp9mlrohpa5u45943 2924629 2924628 2026-08-13T05:27:20Z ~2026-44494-31 212682 /* https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c */ https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c 2924629 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Philippos II |kleur = #F0E68C |titel = ''Koning van Masedonië'' |beeld = Filip II Macedonia.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Kopbeeld van Philippos II |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Tydperk |1 = 359 v.C. – 336 v.C. |opskrif2 = [[Grieks]] |2 = Φίλιππος |opskrif3 = Huis |3 = [[Argeïese Dinastie]] |opskrif4 = Voorganger |4 = [[Amintas IV van Masedonië|Amintas IV]] |opskrif5 = Opvolger |5 = [[Alexander die Grote]] |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = Gebore |8 = 382 v.C.; [[Koninkryk Masedonië|Masedonië]] |opskrif9 = Oorlede |9 = Oktober 336 v.C.; [[Koninkryk Masedonië|Masedonië]] |opskrif10 = Vroue |10 = Audata, Phila, Nicesipolis, Philinna, Olympias, Meda, Cleopatra Eurydice |opskrif11 = Kinders |11 = Kinane, [[Philippos III van Masedonië|Philippos III]], [[Alexander die Grote]], Cleopatra, Thessalonika, [[Ptolemaios I Soter]] |opskrif12 = Vader |12 = [[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] |opskrif13 = Moeder |13 = [[Euridike II van Masedonië|Euridike II]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = }} '''Philippos II''' ([[Grieks]]: Φίλιππος Β; 382–336 v.C.) was van 359 v.C. tot met sy moord in 336 v.C. koning van [[Koninkryk van Masedonië|Masedonië]]. Hy was die pa van [[Alexander die Grote]] en [[Philippos III van Masedonië|Philippos III]]. == https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c == Philippos is in Pella, Masedonië, gebore as die jongste seun van koning [[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] en [[Euridike II van Masedonië|Euridike II]]. In sy jeug (omstreeks 368–365 v.C.) is hy gevange gehou in [[Thebe, Griekeland]], wat toe die belangrikste Griekse stad was. In dié tyd het hy ’n militére en diplomatieke opvoeding ontvang en ’n leerling-minnaar van Pelopidas geword.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/49*.html#5 ''Dio Chrysostom'' Or.&nbsp;49.5]</ref><ref>Murray, Stephen O. ''Homosexualities'', University of Chicago Press, [http://books.google.com/books?id=GfH6Nc8HHFwC&pg=PA42&dq=Dio+Chrysostom+49.5+Pelopidas+Philip+eromenos&sig=qXX4eIC8XaRtS4zNW3dkI5Oma_4 page 42]</ref> == https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c == In 364 v.C. het Philippos na Masedonië teruggekeer. Ná die dood van sy ouer broers, [[Alexander II van Masedonië|Alexander II]] en [[Perdikkas III van Masedonië|Perdikkas III]], het hy in 359 v.C. koning geword. Hy was aanvanklik die regent van [[Amintas IV van Masedonië|Amintas IV]], die seun van Perdikkas III, maar hy het die troon in dieselfde jaar vir homself toegeëien. Daarna het hy al die aanspraakmakers op die troon uitgeskakel, weer ’n sterk sentrale bestuur daargestel en ’n einde aan die ekonomiese agteruitgang gemaak. Nadat hy van die bedreiging van [[Paionië]] en [[Thracië]] ontslae geraak het deur aan hulle heffings te betaal, het hy daarop gekonsentreer om sy binnelandse posisie en sy weermag te versterk. Hy het die Illiriëes verslaan en sy mag na die binneland uitgebrei tot so ver as die [[Ohrid-meer]].<ref>Lewis, D.M. ''The Cambridge Ancient History Volume 6: The Fourth Century BC'', {{ISBN|0-521-23348-8}}, 1994, bl. 374</ref> Nadat hy ’n Griekse geallieerde mag verslaan het, het Philippos die Griekse stede ingeneem en sy mag verder versterk. Masedonië het suksesvoller en magtiger geword as ooit tevore. Philippos het paaie laat bou, die handel bevorder en ’n klomp myne ontdek. So kon hy meer munte laat slaan en sy rykdom vergroot. Hy het ook misdaad bekamp en ’n goeie regstelsel ingestel. In 337 v.C. het hy sy generaals Asië laat binneval, maar hulle is verslaan. Terwyl Philippos ’n nuwe aanslag beplan het, is hy egter vermoor, óf deur ’n jaloerse minnaar óf om politieke redes. == https://youtube.com/@h2oremix88?si=ot6767Sx4jR81Z5c == : ''[[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Philip II of Macedon|die Engelse Wikipedia]]</small>'' {{Verwysings}} {{Masedoniese konings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 382 v.C.]] [[Kategorie:Masedoniese monarge]] [[Kategorie:Mense in die 4de eeu v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 336 v.C.]] 72lzj74abvtu9wib0sspl3bi282410f 2924658 2924629 2026-08-13T08:20:34Z SpesBona 2720 Wysigings deur [[Special:Contributions/~2026-44494-31|~2026-44494-31]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:Jcb|Jcb]] 2870711 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Philippos II |kleur = #F0E68C |titel = ''Koning van Masedonië'' |beeld = Filip II Macedonia.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Kopbeeld van Philippos II |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Tydperk |1 = 359 v.C. – 336 v.C. |opskrif2 = [[Grieks]] |2 = Φίλιππος |opskrif3 = Huis |3 = [[Argeïese Dinastie]] |opskrif4 = Voorganger |4 = [[Amintas IV van Masedonië|Amintas IV]] |opskrif5 = Opvolger |5 = [[Alexander die Grote]] |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = Gebore |8 = 382 v.C.; [[Koninkryk Masedonië|Masedonië]] |opskrif9 = Oorlede |9 = Oktober 336 v.C.; [[Koninkryk Masedonië|Masedonië]] |opskrif10 = Vroue |10 = Audata, Phila, Nicesipolis, Philinna, Olympias, Meda, Cleopatra Eurydice |opskrif11 = Kinders |11 = Kinane, [[Philippos III van Masedonië|Philippos III]], [[Alexander die Grote]], Cleopatra, Thessalonika, [[Ptolemaios I Soter]] |opskrif12 = Vader |12 = [[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] |opskrif13 = Moeder |13 = [[Euridike II van Masedonië|Euridike II]] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = }} '''Philippos II''' ([[Grieks]]: Φίλιππος Β; 382–336 v.C.) was van 359 v.C. tot met sy moord in 336 v.C. koning van [[Koninkryk van Masedonië|Masedonië]]. Hy was die pa van [[Alexander die Grote]] en [[Philippos III van Masedonië|Philippos III]]. == Vroeë lewe == Philippos is in Pella, Masedonië, gebore as die jongste seun van koning [[Amintas III van Masedonië|Amintas III]] en [[Euridike II van Masedonië|Euridike II]]. In sy jeug (omstreeks 368–365 v.C.) is hy gevange gehou in [[Thebe, Griekeland]], wat toe die belangrikste Griekse stad was. In dié tyd het hy ’n militére en diplomatieke opvoeding ontvang en ’n leerling-minnaar van Pelopidas geword.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/49*.html#5 ''Dio Chrysostom'' Or.&nbsp;49.5]</ref><ref>Murray, Stephen O. ''Homosexualities'', University of Chicago Press, [http://books.google.com/books?id=GfH6Nc8HHFwC&pg=PA42&dq=Dio+Chrysostom+49.5+Pelopidas+Philip+eromenos&sig=qXX4eIC8XaRtS4zNW3dkI5Oma_4 page 42]</ref> == Bewind == In 364 v.C. het Philippos na Masedonië teruggekeer. Ná die dood van sy ouer broers, [[Alexander II van Masedonië|Alexander II]] en [[Perdikkas III van Masedonië|Perdikkas III]], het hy in 359 v.C. koning geword. Hy was aanvanklik die regent van [[Amintas IV van Masedonië|Amintas IV]], die seun van Perdikkas III, maar hy het die troon in dieselfde jaar vir homself toegeëien. Daarna het hy al die aanspraakmakers op die troon uitgeskakel, weer ’n sterk sentrale bestuur daargestel en ’n einde aan die ekonomiese agteruitgang gemaak. Nadat hy van die bedreiging van [[Paionië]] en [[Thracië]] ontslae geraak het deur aan hulle heffings te betaal, het hy daarop gekonsentreer om sy binnelandse posisie en sy weermag te versterk. Hy het die Illiriëes verslaan en sy mag na die binneland uitgebrei tot so ver as die [[Ohrid-meer]].<ref>Lewis, D.M. ''The Cambridge Ancient History Volume 6: The Fourth Century BC'', {{ISBN|0-521-23348-8}}, 1994, bl. 374</ref> Nadat hy ’n Griekse geallieerde mag verslaan het, het Philippos die Griekse stede ingeneem en sy mag verder versterk. Masedonië het suksesvoller en magtiger geword as ooit tevore. Philippos het paaie laat bou, die handel bevorder en ’n klomp myne ontdek. So kon hy meer munte laat slaan en sy rykdom vergroot. Hy het ook misdaad bekamp en ’n goeie regstelsel ingestel. In 337 v.C. het hy sy generaals Asië laat binneval, maar hulle is verslaan. Terwyl Philippos ’n nuwe aanslag beplan het, is hy egter vermoor, óf deur ’n jaloerse minnaar óf om politieke redes. == Verwysings == : ''[[Lêer:Crystal txt.png|20px|links]]<small>Hierdie artikel is vertaal vanuit [[:en:Philip II of Macedon|die Engelse Wikipedia]]</small>'' {{Verwysings}} {{Masedoniese konings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 382 v.C.]] [[Kategorie:Masedoniese monarge]] [[Kategorie:Mense in die 4de eeu v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 336 v.C.]] djdvjhtreg30n3ib60qyzvl72wn9aaq 0 46901 2924604 2924002 2026-08-12T20:38:59Z Oesjaar 7467 /* Evolusie */ Skakel 2924604 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Mango Groove | beeld = Claire Johnston Mango Groove.jpg | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = Hoofsanger Claire Johnston op die verhoog vir 'n konsert by [[Kirstenbosch]] Nasionale Botaniese Tuin op Nuwejaarsdag, 2012. | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = groep | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = <!-- Slegs vir indiwidue --> | geboorteplek = <!-- Slegs vir indiwidue --> | oorsprong = [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | sterfdatum = <!-- Slegs vir indiwidue --> | sterfplek = <!-- Slegs vir indiwidue --> | genre = Afro-pop | beroep = <!-- Slegs vir indiwidue --> | instrument = | jare_aktief = 1983- nou | etiket = | assosiasies = | webwerf = [http://www.mangogroove.co.za/ mangogroove.co.za] | huidige_lede = [[Claire Johnston]] (sien teks vir details) | gewese_lede = }} '''Mango Groove''' is 'n Afro-pop musiekgroep wat in [[1984]] in [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] gestig is. Die groep se hoofsanger is [[Claire Johnston]]. Hulle het reeds meer as 700,000 albums net in Suid-Afrika alleen verkoop, meestal met populêre treffers soos "''Dance Some More''", "''Special Star''", "''Hometalk''" en "''Nice To See You''". Sedert hul stigting het die groep ses ateljee-albums en talle enkelsnitte vrygestel. Hul mees onlangse album, 2016 se ''Faces to the Sun'', was meer as vier jaar in wording.<ref name="Wagner">{{cite news |title=Back in the Groove… |last=Wagner |first=Leonie |date=16 Oktober 2016 |newspaper=[[The Sunday Times]]}}</ref> ==Geskiedenis== ===Stigting=== Mango Groove het in 1984 in Johannesburg gestig.<ref name="Viljoen">{{cite book |last=Viljoen |first=Stella |editor-last=Young| editor-first=Richard A. |date=2002 |title=Music, Popular Culture, Identities |chapter=''En Route'' to the Rainbow Nation: South African Voices of Resistance |chapter-url=https://books.google.com/books?id=kAmrv5s1haEC&pg=PA326 |location=Amsterdam |publisher=Rodopi |page=326 |isbn=978-90-420-1249-3 |oclc=51296962 }}</ref> Drie van die vier stigterslede—John Leyden, Andy Craggs en Bertrand Mouton—was groeplede in 'n "wit middelklas-punkgroep" genaamd Pett Frog, terwyl hulle studente aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] was. In 1984 het die drie jong mans die kwela-musikant "Big Voice" Jack Lerole by die Gallo Records-gebou in Johannesburg ontmoet. In die laat 1950's het Lerole 'n kwela-groep genaamd Elias and His Zig-Zag Jive Flutes gelei. John Leyden was versot op Suid-Afrikaanse [[jazz]] van hierdie era. Lerole se reputasie het hom voorafgegaan. Hy en die lede van Pett Frog het saam geoefen, en 'n nuwe band het begin vorm aanneem.<ref name="The Space In-Between">"The Space In-Between." ''The Essential Mango Groove''. (2008)</ref> Die groep se naam is tydens aandete uitgevind: 'n woordspeling op die frase "''Man, go groove''!".<ref>Shaw, bl. 86</ref> ===Evolusie=== In Mango Groove se vroeë dae het musikante gekom en gegaan terwyl die groep in 'n samehangende geheel ontwikkel het.<ref name="s91">Shaw (1991)</ref> Leyden was die enigste stigterslid wat sedert die begin aangebly het, maar die volle ledetal het uiteindelik tot 11 lede gestyg.<ref name="Viljoen" /> Alan Lazar, 'n [[komponis]] en verwerker wat die orkes se klawerbordspeler geword het, verduidelik dat 'n groot orkes met uiteenlopende musikale elemente 'n verskeidenheid verwerkings moontlik maak.<ref name="s91" /> Vir die grootste deel van die groep se geskiedenis bestaan dit uit vier sangers, hoof- en baskitaar, 'n koperblaasafdeling, tromme, klawerborde en die penniefluitjie. (Die penniefluitjie is die sentrale instrument in kwela-musiek—'n Suider-Afrikaanse styl wat Mango Groove se klank sterk beïnvloed het.) Die hoofsanger Claire Johnston se sopraan word aangevul deur die agtergrondsangers Beulah Hashe, Marilyn Nokwe en Phumzile Ntuli. Kitaarspeler en jarelange lid George Lewis het in 1984 aangesluit. Hy, John Leyden, Kevin Botha, Jack Lerole en Simon "Mahlathini" Nkabinde het saam "Dance Some More" geskryf, wat die eerste liedjie was wat Mango Groove opgeneem het.<ref name="Essential-CD2">"CD 2". ''The Essential Mango Groove'' (2008). Track listing.</ref> Die groep het nog nie hul sangers gevind nie, en hierdie seminale opname is deur Jack Lerole en die Mahotella Queens gelei.<ref name="Essential-CD2"/> Johnston het aangesluit toe sy 17 was.<ref name="Wagner" /> Sy het destyds stemonderrig van [[Eve Boswell]] ontvang. Bertrand Moulton het Boswell in 1984 gebel en haar gevra om haar beste vroulike sangeres te verwys, en sy het Claire Johnston aanbeveel.<ref name="The Space In-Between" /> Leyden het Johnston vir die eerste keer in [[Rosebank, Johannesburg|Rosebank]], 'n voorstad van Johannesburg, ontmoet. Sy het vir hom 'n paar bande van haar sang gespeel, en het die groep gaan sien optree. "Ek was geboei, want ek het nog nooit iets soos Mango Groove gehoor nie." Na 'n maand met geen woord van die groep nie, het Johnston 'n telefoonoproep van Leyden ontvang wat gevra het of sy kon repeteer vir 'n vertoning wat twee aande later bespreek is.<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=bkhqNWp8MUo&t=89 702 Unplugged with Mango Groove]''. Event occurs at 1:29.</ref> Toe Johnston van die hoërskool gegradueer het, het sy – soos Leyden, Craggs en Moulton voor haar – by die Universiteit van die Witwatersrand ingeskryf. Sy het 'n [[Baccalaureus Artium]]-graad voltooi terwyl sy saam met die groep getoer het. Sy en John Leyden is in 1999 getroud, en is meer as 'n dekade later geskei.<ref>{{Cite web |url=http://www.mediamentors.co.za/news-articles/sunday-times-lifestyle/139-claire-johnston.html |title=Claire Johnston: The Mango Groove star on success, being 17 and having underpants thrown at her |website=Media Mentors |access-date=23 April 2015 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150423235734/http://www.mediamentors.co.za/news-articles/sunday-times-lifestyle/139-claire-johnston.html |archive-date=23 April 2015 |df=dmy-all }}</ref><ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=bkhqNWp8MUo&t=381 702 Unplugged with Mango Groove]''. Event occurs at 6:21.</ref><ref name="Moses-137">Moses, bl. 137</ref> Die groep se eerste ateljee-opname saam met Claire Johnston was "''Two Hearts''", wat hulle as 'n enkelsnit in 1985 vrygestel het.<ref name="Essential-CD2"/> Die groep het op hierdie tydstip sewe lede gehad: John Leyden (baskitaar), Sarah Pontin (alt-sax en klarinet), Banza Kgasoane (trompet), Mickey Vilakazi (tromboon), Sipho Bhengu (tenoor-sax) en George Lewis (kitaar). Agter op die platebaadjie was 'n verkoopspraatjie wat potensiële luisteraars aan die groep en hul etos voorgestel het. Nicholas Hauser, wat die kopie geskryf het, het "''Two Hearts''" beskryf as 'n "''beatbox township wals''" wat musiek van verskillende tradisies meng.<ref>AV media notes, 1985, Two Hearts, besoek 2017-11-26, https://musicbrainz.org/release/3a514319-d1ff-49e9-93dd-143c24d110fb/cover-art ,Hauser, Nicholas, Sonovision</ref> Die groep se eerste treffer het in 1987 gekom: "''Move Up''", wat op 7-duim-plaat vrygestel is in 'n uitgawe van 4 000, het nommer een op die Capital Radio-trefferparade bereik.<ref name="Essential-CD2"/><ref name="Chilvers">{{cite book |title=History of Contemporary Music of South Africa, Part 1 |last1=Chilvers |first1=Garth |last2=Jasiukowicz |first2=Tom |year=1994 |publisher=Toga |page=81 |isbn=978-0-620-18121-1 |oclc=813403874}}</ref> Van die ander voormalige lede van die groep is die tromspeler Peter Cohen, die trompetspeler Banza Kgasoane, die komponis/klawerbordspeler Alan Lazar, die penniefluiter Kelly Petlane, die klawerbordspeler Les Blumberg en die trombonis Mickey Vilakazi. Voor sy werk by Mango Groove, was Cohen medestigter van die Suid-Afrikaanse pop-rockgroep Bright Blue;<ref>{{cite magazine |url=http://www.sarockdigest.com/archives/issue_131.html |title=Bright Blue Are Back: The Full Story |author=<!-- no byline --> |date=19 November 2001 |journal=The South African Rock Music Digest |issue=131 |access-date=2017-07-30}}</ref> hy het later by [[Freshlyground]] (gest. 2003) aangesluit, 'n sespersoon-fusie-ensemble wat met Mango Groove vergelyk is.<ref name="Mojapelo-127">Mojapelo, bl. 127</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mmegi.bw/index.php?sid=7&aid=49&dir=2008/July/Friday11 |title=That hidden Mango Groove in your Freshly Ground |last=Motlogelwa |first=Tshireletso |date=11 Julie 2008 |website=Mmegi Online |access-date=2017-07-29}}</ref> Die altsaksofonis en [[klarinet]]speler Sarah Pontin het die groep in 1986 verlaat.<ref name="Chilvers"/> Mduduzi Magwaza het uiteindelik haar plek op die altsaksofoon ingeneem; hy speel ook die penniefluitjie. Alan Lazar het aangesluit as Mango Groove se klawerbordspeler nie lank na die groep se stigting nie. Hy het sommige van hul eerste liedjies saam geskryf, insluitend die 1985-enkelsnit "''Two Hearts''". In die middel-1990's het hy begin om partiture vir film en televisie te vervaardig, en het 'n beurs van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Fulbright Foreign Student Program gewen.<ref name="About Alan">{{cite web |url=http://alanlazar.com/about.php |title=About Alan |website=AlanLazar.com |access-date=2017-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170706224935/http://alanlazar.com/about.php |archive-date=6 Julie 2017 |url-status=dead }}</ref> Nadat hy 'n [[Magister Artium|Meestersgraad]] in [[Beeldende kunste|Beeldende Kunste]] aan die USC School of Cinema-Television in 1997 verwerf het, het hy hom in die VSA gevestig en sy loopbaan in die Groter [[Los Angeles]]-gebied voortgesit.<ref name="About Alan" /><ref>{{cite web |url=https://cinema.usc.edu/alumni/hotsheet/2010june.cfm |title=Alumni & Friends Hot Sheet June 2010 |at=Section "Films and TV Shows" |website=cinema.usc.edu |publisher=USC School of Cinematic Arts |access-date=2017-08-01}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.linkedin.com/in/alanlazar1 |title=Alan Lazar: Film and TV composer, production music company CEO, author |website=LinkedIn |access-date=2017-08-01}}</ref> "Big Mickey" Vilakazi, 'n veteraan uit die [[Tweede Wêreldoorlog]], was ook 'n vroeë lid van die groep. Hy was 65 toe hy aangesluit het;<ref name="The Space In-Between" /> John Leyden het onthou dat toe Vilakazi in Junie 1988 gesterf het, dit vir 'n tyd lank gelyk het of die groep dalk sou opbreek.<ref name="Mojapelo-127" /><ref>Shaw, bl. 1</ref> Mango se jarelange trompetspeler, Banza Kgasoane, is op 9 Desember 2015 op 65-jarige ouderdom oorlede.<ref>{{cite web |url=http://www.sundayworld.co.za/news/2015/12/09/tributes-pour-in-for-legendary-musician-bra-banza |title=Tributes pour in for legendary musician Bra Banza |date=9 Desember 2015 |website=Sunday World |author=<!-- staff --> |access-date=2017-08-04 |archive-date= 5 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805100750/http://www.sundayworld.co.za/news/2015/12/09/tributes-pour-in-for-legendary-musician-bra-banza |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ewn.co.za/2015/12/09/Mango-Groove-Bra-Banza-was-an-unsung-hero |title=Bra Banza was an unsung hero |date=9 Desember 2015 |website=EWN |last=Koza |first=Neo |access-date=2017-08-04}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iol.co.za/capetimes/arts-portal/music/bra-banza-lays-down-his-trumpet-for-good-1962350 |title=Bra Banza lays down his trumpet for good |date=21 Desember 2015 |website=Independent Online |author=African News Agency |access-date=2017-08-04}}</ref> By die begrafnisdiens in Alexandra het Claire Johnston, John Leyden en ander musikante by Kgasoane se seun Moshe op die verhoog aangesluit om 'n huldeblyk aan Banza op te voer.<ref>{{cite AV media |last=Nontobeko |first=Sibisi |date=19 Desember 2015 |title=Farewell to unsung SA music veteran, Banza Kgasoane |medium=video |url=https://www.enca.com/life/farewell-unsung-sa-music-veteran |access-date=2017-08-04 |location=[[Alexandra]] |publisher=eNCA |archive-date= 5 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805100639/https://www.enca.com/life/farewell-unsung-sa-music-veteran |url-status=dead }}</ref> Moshe het, soos sy vader, die trompet gespeel; hy tree op as Mo-T saam met die groep Mi Casa.<ref>{{cite web |url=http://www.koraawards.com/en/uncategorized/biography-mi-casa/ |title=Biography: Mi Casa |website=koraawards.com |publisher=KORA All-Africa Music Awards |access-date=2017-07-30 |date=4 Januarie 2016 |archive-date=29 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170529162208/http://www.koraawards.com/en/uncategorized/biography-mi-casa/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fluidmedia.co.za/micasa |title=Mi Casa |website=fluidmedia.co.za |publisher=FM Entertainment |access-date=2017-07-30 |archive-date=2017-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730230412/https://www.fluidmedia.co.za/micasa |url-status=dead }}</ref> Op 21 Desember het Suid-Afrika se Minister van Kuns en Kultuur [[Nathi Mthethwa]] Kgasoane gedenk in 'n persverklaring wat deur die Departement uitgereik is.<ref>{{cite press release |url=http://www.dac.gov.za/content/minister-nathi-mthethwa-pays-tribute-late-lehlara-banza-samson-kgasoane |title=Minister Nathi Mthethwa pays tribute to the late Lehlara Banza Samson Kgasoane |date=21 Desember 2015 |publisher=Department of Arts and Culture (South Africa) |access-date=2017-08-01 |archivedate= 2 Augustus 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170802042250/http://www.dac.gov.za/content/minister-nathi-mthethwa-pays-tribute-late-lehlara-banza-samson-kgasoane }}</ref><ref>{{cite press release |url=http://www.gov.za/speeches/minister-nathi-mthethwa-pays-tribute-late-lehlara-banza-samson-kgasoane-21-dec-2015-0000 |title=Mthethwa pays tribute to music legend Banza Kgasoane |date=21 Desember 2015 |publisher=Department of Arts and Culture |agency=Gov.za |access-date=2017-08-01}}</ref> == Lede == * Claire Johnston – hoofsanger * Sipho Bhengu – tenoor saxofoon, stem * Beulah Hashe – stem * Banza Kgasoane – trompet * Alan Lazar – sleutelbord, klavier * George Lewis – kitaar * John Leyden – baskitaar * Marilyn Nokwe – stem * Mduduzi Magwaza – alto saxofoon, fluit * Phumzile Ntuli – stem * Gavin Stevens – dromme, perkussie == Diskografie == ===Albums=== * ''Mango Groove'' (1989) * ''Hometalk'' (1990) * ''Another Country'' (1993) * ''The Best of Mango Groove'' (1994) * ''Eat a Mango'' (1995) * ''Dance Sum More... All the Hits So Far'' (1996) * ''The Best of Mango Groove'' (2000) – verskil van die 1994-uitgawe * ''The Ultimate Collection'' (2003) * ''Moments Away: Love Songs and Lullabies 1990-2006'' (2006) * ''The Essential Mango Groove'' (Dubbel CD - 2008) * ''Bang The Drum'' (2009) * ''Faces to the Sun'' (2016) === Enkelspelers === * "Two Hearts" (1986) * "Love is the Hardest Part" (1986) * "We are the Party" (1986) * "Do You Dream Of Me?" (1987) * "Move Up" (1987) * "Dance Sum More" (1989) * "Hellfire" (1989) * "Special Star" (1989) * "Too Many Tears" (1989) * "Pennywhistle" (1990) * "Hometalk" (1991) * "Island Boy" (1991) * "Moments Away" (1991) * "Nice To See You" (1993) * "Keep On Dancing" (1993) * "Another Country" (1993) * "Tropical Rain" (1993) * "Eat A Mango" (1995) * "The Lion Sleeps Tonight" (1995) * "New World (Beneath Our Feet)" (1995) * "Tom Hark" (1996) * "Let Your Heart Speak" (1996) * "Southern Sky" (2007) == Sien ook == * [[Lys van Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{en}}[http://www.mangogroove.co.za/index.html Mango Groove se amptelike tuisblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100414033843/http://www.mangogroove.co.za/index.html |date=14 April 2010 }} * {{en}}[http://members.lycos.nl/Rembrandt/Art/M-N/MangoGroove/Discography.html Mango Groove se diskografie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323092450/http://members.lycos.nl/Rembrandt/Art/M-N/MangoGroove/Discography.html |date=23 Maart 2008 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musiekgroepe]] 3brur08wrxz5z2jlx5p4052bodw4wjc 0 47043 2924539 2915494 2026-08-12T15:53:21Z Jcb 223 2924539 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Salvador Dalí}} {{Inligtingskas Persoon | naam = Salvador Dalí | bynaam = | beeld = Salvador Dalí 1939.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Salvador Dalí in 1939 | geboortenaam = Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech | geboortedatum = [[11 Mei]] [[1904]] | geboorteplek = [[Figueres]], [[Katalonië]], [[Spanje]] | dood_datum = {{SDEO|1904|5|11|1989|1|23}} | sterfteplek = Figueres, Katalonië, Spanje | ouers = Salvador Dalí i Cusí<br />Felipa Domenech Ferrés | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Spanje}} | beroep = Skilder, grafiese kunstenaar, skrywer, beeldhouer en setontwerper | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Gala Dalí (Elena Ivanovna Diakonova) | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''[[Salvador Dalí]]''' was 'n Spaanse kunstenaar en een van die belangrikste skilders van die 20ste eeu. Sy lewensloop begin met sy geboorte op [[11 Mei]] [[1904]], in Katalonië, Spanje, alhoewel daar 'n paar gebeurtenisse vóór sy geboorte plaasgevind het wat tot sy bestaan gelei het. == Sy moeder: Felipa Domènech Ferrés == '''Felipa Domènech Ferrés''' ([[1874]] – [[6 Februarie]] [[1921]]) was die moeder van die [[surrealisme|surrealistiese]] kunstenaar [[Salvador Dalí]]. Felipa Domenech was die eerste kind van Anselm Domenech Serra, wat in [[1887]] op sewe-en-veertig jarige ouderdom gesterf het, en Maria Anna Ferres Sadurni. Haar vader was 'n kramery invoerder wat ekstensief in [[Frankryk]] gereis het. Felipa se geboorte is in [[1877]] gevolg deur die van haar broer Anselm en haar suster Catalina in [[1884]].<ref name="GIBSON">[http://www.nytimes.com/ The New York Times], [http://www.nytimes.com/books/first/g/gibson-dali.html Books: The Shameful Life of Salvador Dali By IAN GIBSON], besoek op 16 Junie 2007</ref> Felipa Domènech is op [[29 Desember]] [[1900]] met Dalí se vader, [[Salvador Dalí i Cusí]], 'n middelklas-advokaat en notaris,<ref name=Llongueras>Llongueras, Lluís. (2004) ''Dalí'', Ediciones B — Mexico. {{ISBN|84-666-1343-9}}.</ref> in [[Barcelona]] in die ''Nuestra Senora de la Merced'' kerk getroud. Die egpaar het in [[Figueres]] gewoon en Felipa, was na 'n paar weke na die huwelik reeds verwagtend met hulle eerste kind, Salvador Dalí se ouer broer, wat ook Salvador genoem is.<ref name="GIBSON" /> Die eerste Salvador is op [[12 Oktober]] [[1901]] gebore. Hy sterf egter op [[1 Augustus]] [[1903]] aan gastro-enteritis, nege maande voor die geboorte van die beroemde kunstenaar op [[11 Mei]] [[1904]]. Felipa skenk in [[1907]] geboorte aan die kunstenaar se suster [[Anna Maria Dalí|Anna Maria]]. Op vyfjarige ouderdom het Dalí se ouers hom na sy broer se graf geneem en aan hom vertel dat hy die [[reïnkarnasie]] van sy broer was,<ref name=sina/> iets wat Dalí mettertyd begin glo het.<ref name="adb">[http://www.astrodatabank.com/NM/DaliSalvador.htm Salvador Dalí biografie] by astrodatabank.com. Laaste besoek op 30 September 2006.</ref> Ana Maria sou die model wees vir baie van Dalí se skilderye totdat hy sy vrou Helena Diakonova, wat as "Gala" sou bekend staan, ontmoet het. Ana Maria het in [[1949]] 'n boek gepubliseer met die titel ''Salvador Dali, Visto Por Su Hermana'' (Dalí Soos Gesien Deur sy Suster).<ref name=artelino>{{cite web |url=http://www.artelino.com/articles/dali.asp |title=Dalí Biography 1904–1989 — Part Two |access-date=30 September 2006 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314044836/http://www.artelino.com/articles/dali.asp |archive-date=14 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Die uitgee van die boek sou tot 'n breuk in die verhouding tussen broer en suster lei aangesien Ana Maria se biografie nie ooreengekom het met Dalí se eie weergawe wat hy versigtig gekonstrueer het nie.<ref name="window">[http://www.moodbook.com/history/modernism/salvador-dali-early.html#figure-at-a-window Figure at a Window (1925)], besoek op 16 Junie 2007</ref> Felipa Domènech was afkomstig uit 'n gesien wat versierde waaiers, dosies en ander ''objets d'art'' verkoop het. Na haar huwelik met Salvador Dalí i Cusí het sy opgehou om in die familiebesigheid te werk maar sou haar jong seun amuseer deur was figure uit gekleurde kerse te maak. Sy het ook sy kreatiwiteit ondersteun en was blykbaar trots op dié se kindertekeninge.<ref name="smithsonian">[http://www.smithsonianmagazine.com/ The Smithsonian Magazine], [http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2005/april/dali.php The Surreal World of Salvador Dalí], besoek op 16 Junie 2007</ref> Felipa was 'n vrome katoliek, terwyl Dalí se vader 'n geswore ateïs was. Dalí sou aanvanklik sy vader se oortuiginge aanneem. Hoewel hy nooit besonder godsdienstig sou word nie het hy later godsdienstige temas in sy kuns gebruik. In 1958 is hy 'n ontmoeting met Pous Pius XII gegun waartydens hy 'n klein replika van Die Madonna van Lligathawe oorhandig het. Hy het ook probeer om pouslike toestemming te kry om met sy metgesel Gala Eluard te trou en van tyd tot tyd nagmaal bygewoon.<ref>Elizabeth Lev, Salvador Dalí Visions, [http://www. salvador-dali. net/_eng/_articulos/articulo_ver.asp?id=406 Rome's Impact on Dalí; a Font Reborn], besoek op 16 Junie 2007</ref> Felipa Domenech sterf op [[6 Februarie]] [[1921]] aan kanker.<ref name="print">[http://www.daliprintgallery.com/salvador-dali-bio.php?p=1 Salvador Dali's biography Part 1: 1904–1934] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225010245/http://daliprintgallery.com/salvador-dali-bio.php?p=1 |date=25 Februarie 2009 }} Besoek op 16 Junie 2007.</ref> Haar man en Dalí se vader, Salvador Dalí i Cusí, trou die volgende jaar met haar jonger suster Catalina.<ref name="bio">[http://www.artinthepicture.com/artists/Salvador_Dali/biography.html ART in the PICTURE .com – Artists – Salvador Dali – Biography], besoek op 16 Junie 2007</ref> Die jong Dalí, wat toe slegs 16 was, is diep getref deur Felipa se dood. In sy outobiografie skryf hy: "Dit was die grootste terugslag wat ek in my lewe ondervind het, ek het haar aanbid. . . . Ek het aan myself belowe dat ek my moeder uit die dood en lotsbestemming sou gryp met die swaarde van lig wat eendag wild om my glorieryke naam sou skyn!" Agt jaar na haar dood sou hy egter 'n buitelyn van Christus in 'n inktekening skets waaroor hy woorde sou krap waarin hy skryf oor spoeg op sy moeder se portret. Dalí se bedoeling was egter waarskynlik om 'n antigodsdienstige stelling te maak eerder as om sy moeder te beledig. Sy vader was egter erg verontwaardig en het hom sy huis belet.<ref name="smithsonian" /> == Sy vader: Salvador Dalí i Cusí == '''Salvador Dalí i Cusí''' ([[25 Oktober]] [[1872]] – [[21 September]] [[1950]]) was die vader van die beroemde kunstenaar [[Salvador Dalí]]. Salvador Dalí i Cusí was die oudste seun van Gal Josep Salvador en Teresa Cusi Marco. Sy jonger broer Rafael Narciso Jacinto is op [[23 Januarie]] [[1874]] gebore. Hy het ook 'n suster, Aniceta Francisca Ana, gehad wat op [[25 Julie]] [[1871]] gebore is, maar voor hy gebore is, gesterf het. Salvador Dalí i Cusí se moeder, Teresa Cusi Marco, was reeds getroud toe sy en Gal Josep Salvador begin uitgaan het. Die dogter en twee seuns is dan ook buite die eg gebore en die egpaar het eers getrou nadat Teresa se vervreemde man, Pedro Berta, twee maande na Rafael Narciso Jacinto gebore is, oorlede is. Dit is egter van die nageslagte weerhou.<ref name="GIBSON"/> Salvador Dalí i Cusí en sy broer is op die visserdorpie [[Cadaques]], Opper-Emporda in [[Katalonië]], gebore en het tot hy tien was daar gebly. Omstreeks [[1881]] het Gal Dali die gesin egter na [[Barcelona]] laat trek; oënskynlik omdat hy die ''tramuntana'' nie meer kon verdra nie. Die ''tramuntana'' was 'n hewige Noordewind wat deel was van die lewe in Opper-Emporda. 'n Ander rede vir die verhuising, was moontlik dat Salvador, wat toe tien was, in September 1882 met sy bachillerato (baccalaureat) moes begin wat slegs moontlik was aan 'n sekondêre staatskool. In Barcelona het Gal Dali die meeste van sy geld op die aandelebeurs belê. Nadat die beurs in duie gestort het en Gal groot geld verloor het, pleeg hy in April 1886 op ses-en-dertig-jarige ouderdom selfmoord.<ref name="GIBSON" /> Die broers Salvador en Rafael het hulle aangesluit by ondersteuners van 'n federale bedeling vir [[Katalonië]] en was vurige voorstanders van die [[Katalaans]]e taal. Albei was ook uitgesproke anti-kerklike ateïste. Salvador het veertig jaar later sy standpunt tydens die [[Spaanse Burgeroorlog]] verander waarna hy 'n vurige Katoliek geword het. Die broers het hulle Katalaanse passie aan hulle kinders, Salvador Dalí Cusi, [[Salvador Dalí|Salvador]] en [[Anna Maria Dalí]] en hulle niggie, Rafael se dogter Montserrat Dali.<ref name="GIBSON" /> Salvador Dalí Cusi het sy bachillerato in Oktober [[1888]] voltooi en by die regsfakulteit aan die Universiteit van Barcelona ingeskryf terwyl sy broer twee jaar later medies begin studeer het. In [[1893]] ontvang Salvador Dali Cusi sy graad in die regte waarna hy 'n tyd lank in die aktekantoor werk en deeltyds vir die Serraclara-familie. In [[1898]] slaag sy aansoek om notaris te word. In April 1900 slaag hy word hy na aanmoediging van 'n skool en universiteitsvriend, Josep (`Pepito') Pichot Girones, notaris in [[Figueres]].<ref name="GIBSON" /> Op [[29 Desember]] [[1900]] trou Salvador Dalí i Cusí met [[Felipa Domènech Ferrés]], die dogter van 'n krameryinvoerder in [[Barcelona]] in die ''Nuestra Senora de la Merced''-kerk. Die egpaar het in [[Figueres]] gewoon en Felipa, was na 'n paar weke na die huwelik reeds verwagtend met hulle eerste kind, Salvador Dalí se ouer broer, wat ook Salvador genoem is.<ref name="GIBSON" /> Die eerste Salvador is op [[12 Oktober]] [[1901]] gebore. Hy sterf egter op [[1 Augustus]] [[1903]], nege maande voor die geboorte van die beroemde kunstenaar op [[11 Mei]] [[1904]]. Felipa skenk in 1907 geboorte aan die kunstenaar se suster [[Anna Maria Dalí|Anna Maria]]. Op vyfjarige ouderdom het Dalí se ouers hom na sy broer se graf geneem en aan hom vertel dat hy die [[reïnkarnasie]] van sy broer was,<ref name=sina/> iets wat Dalí mettertyd begin glo het.<ref name="adb" /> Ana Maria sou die model wees vir baie van Dalí se skilderye totdat hy sy vrou Helena Diakonova, wat as "Gala" sou bekend staan, ontmoet het. Ana Maria het in 1949 'n boek gepubliseer met die titel ''Salvador Dali, Visto Por Su Hermana'' (Dalí Soos Gesien Deur sy Suster).<ref name=artelino /> Die uitgee van die boek sou tot 'n breuk in die verhouding tussen broer en suster lei aangesien Ana Maria se biografie nie ooreengekom het met Dalí se eie weergawe wat hy versigtig gekonstrueer het nie.<ref name="window" /> Salvador Dalí i Cusí se vrou Felipa Domenech sterf op [[6 Februarie]] [[1921]] aan kanker.<ref name="print" /> Hy trou die volgende jaar met haar jonger suster Catalina Domènech Ferrés.<ref name="bio" /> In die somer van [[1929]] ontmoet die jonger Salvador Dalí sy toekomstige vrou en lewensmaat, Helena Diakanoff Devulina, beter bekend as Gala. Gala was op die stadium getroud met [[Paul Éluard]]. Salvador Dalí i Cusí was ontsteld oor die verhouding wat tussen Gala en die jonger Dalí ontwikkel het en sy seun se eksentrieke gedrag, dat hy om beskryf het as "'n verdorwe seun waarop jy nie vir enige iets kan vertrou nie". Salvador Dalí i Cusí verban sy kunstenaarseun permanent uit die familiehuis.<ref>Stanley Meisler, [http://www.smithsonianmagazine.com/ The Smithsonian Magazine], [http://www.smithsonianmagazine.com/issues/2005/april/dali.php?page=2 The Surreal World of Salvador Dalí], besoek op 16 Junie 2007</ref> In [[1948]] is Salvador Dalí i Cusí met sy dogter Anna Maria versoen. == Salvador Dalí == === Vroeë lewe === Dalí is gebore op [[11 Mei]] [[1904]], 08:47 v.m. (MGT)<ref>Volgens sy geboorte sertifikaat. [http://www.astrotheme.fr/en/portrait.php?info=1&clef=V5w9Rfu55p7k ''Salvador Dalí astrological chart'']{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by astrotheme.fr. Laaste besoek op 30 September 2006.</ref> in die dorp [[Figueres]], in die Empordà-streek naby die Franse grens in [[Katalonië]], [[Spanje]].<ref>Dalí, The Secret Life of Salvador Dalí, 1948, London: Vision Press, bl.33</ref> Dalí se ouer broer, ook genaamd Salvador (*12 Oktober 1901), het nege maande tevore op 1 Augustus 1903 aan gastro-enteritis gesterf. Sy vader, [[Salvador Dalí i Cusí]], was 'n middelklas-advokaat en notaris.<ref name=Llongueras>Llongueras, Lluís. (2004) ''Dalí'', Ediciones B — Mexico. {{ISBN|84-666-1343-9}}.</ref> Salvador Dalí i Cusí is op [[29 Desember]] [[1900]] met Dalí se moeder [[Felipa Domenech]] getroud in [[Barcelona]] in die ''Nuestra Senora de la Merced'' kerk.<ref name="GIBSON"/> <!---wie se streng dissiplinêre whose strict disciplinarian approach was tempered by his housegirl, Felipa Domenech Ferres, who encouraged her son's artistic endeavors.<ref name=Rojas>Rojas, Carlos. ''Salvador Dalí, Or the Art of Spitting on Your Mother's Portrait'', Penn State Press (1993). {{ISBN|0-271-00842-3}}.</ref>--->Op vyfjarige ouderdom het Dalí se ouers hom na sy broer se graf geneem en aan hom vertel dat hy die reïnkarnasie van sy broer was,<ref name=sina>[http://edu.sina.com.cn/en/2004-06-17/22707.html Salvador Dalí]. ''SINA.com''. Laaste besoek op 31 Julie 2006.</ref> iets wat Dalí mettertyd begin glo het.<ref name="adb" /> Van sy broer het Dalí gesê: "...[ons] het op mekaar gelyk soos twee druppels water, maar ons het verskillende weerkaatsings gehad" en "hy was tien teen een 'n eerste weergawe van myself, maar te veel in die absolute voorgestel".<ref>Oorspronklik aanhalings: ''"...[we] resembled each other like two drops of water, but we had different reflections."'' en ''" [he] was probably a first version of myself but conceived too much in the absolute."'' uit: Dalí, Secret Life. bl. 2</ref> Dalí het ook 'n suster gehad, Ana Maria, wat drie jaar ouer as hy was.<ref name=Llongueras /> Sy het in 1949 'n boek gepubliseer met die titel ''Salvador Dali, Visto Por Su Hermana'' ("Salvador Dalí, soos gesien deur sy suster).<ref name=artelino /> Dalí se jeugvriende het die toekomstige sokkerspelers Emilio Sagi Liñan en Josep Samitier ingesluit: tydens vakansies by die Katalaanse oord [[Cadaqués]], het die drie gereeld saam sokker gespeel. Dalí het as kind 'n tekenskool bygewoon. In [[1916]] het hy ook moderne skilderkuns ontdek tydens 'n somervakansie by Cadaqués saam met die familie van [[Ramon Pichot]], 'n plaaslike skilder wat gereelde uitstappies na [[Parys]] onderneem het.<ref name=Llongueras /> In die volgende jaar, [[1917]], het Dalí se pa 'n uitstalling van sy houtskooltekeninge by hul familiehuis gereël. Sy eerste openbare uitstalling was in die Munisipale Teater in Figueres in [[1919]]. Dalí se moeder het in 1921 aan borskanker gesterf. Volgens Dalí was sy moeder se dood "die grootste terugslag wat ek in my lewe ervaar het. Ek het haar aanbid . . . ek kon myself nie versoen met die verlies van 'n wese op wie ek staatgemaak het om die onvermydelike vlekke op my siel onsigbaar te maak nie".<ref>Dalí, Secret Life, bl.152–3. Die oorspronklike aanhaling lui: ''"[it] was the greatest blow I had experienced in my life. I worshipped her... I could not resign myself to the loss of a being on whom I counted to make invisible the unavoidable blemishes of my soul."''</ref> Na haar dood het Dalí se pa met sy oorlede vrou se suster getrou (Dalí se tante dus). Dalí het nie wrokgevoelens jeens dié huwelik gekoester nie, aangesien hy 'n groot liefde en respek vir sy tante gehad het.<ref name=Llongueras /> === Madrid en Parys === [[Lêer:Man Ray Salvador Dali.jpg|duimnael|350px|Die groot-oog gesigte van Dalí en mede-surrealistiese skilder, [[Man Ray]], in [[Parys]] op 16 Junie, 1934. Foto deur Carl van Vechten.]] Dalí het in 1922 na die ''Residencia de estudiantes'' ("studentewoning") in [[Madrid]] verhuis<ref name=Llongueras /> en daar aan die San Fernando-skool vir skone kunste gestudeer. Met 'n slanke figuur en 'n lengte van 1,72 meter is Dalí as eksentriek beskou met sy lang hare en die dra van 'n jas, sykouse en kniebroeke wat 'n eeu terug in die mode was. Dit was egter sy skilderye, waarin hy met [[kubisme]] geëksperimenteer het, wat sy medestudente se aandag die meeste getrek het. In hierdie vroeë kubistiese werke blyk dit egter dat hy die beweging nie heeltemal verstaan het nie. Die teorie word ondersteun deurdat sy enigste inligting rakende die kubistiese beweging afkomstig was van 'n paar artikels uit tydskrifte en 'n katalogus wat aan hom gegee is deur Pichot. Daar was ook geen ander kubistiese skilders in Madrid in hierdie tyd nie. Dalí het ook met [[Dada]] geëksperimenteer en sou vir die res van sy lewe daardeur beïnvloed word. By die San Fernando-skool vir Skone Kunste het hy 'n noue vriendskap met die filmmaker Luis Buñuel en die digter Federico García Lorca aangeknoop. Daar word ook geglo dat daar moontlik 'n romantiese verhouding tussen Dalí en Lorca ontstaan het.<ref name=coversations>Bosquet, Alain, ''[http://www.ubu.com/historical/dali/dali_conversations.pdf Conversations with Dalí]'', 1969. bl. 19. (PDF-lêer)</ref> Dalí is in [[1926]] geskors van die akademie, kort voor sy eindeksamens, na hy verklaar het dat geen lid van die fakulteit bekwaam genoeg is om hom te eksamineer nie.<ref name=olga>[http://www.abcgallery.com/D/dali/dalibio.html ''Salvador Dalí: Olga's Gallery''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413060418/http://www.abcgallery.com/D/dali/dalibio.html |date=13 April 2016 }}. Laaste besoek op 22 Julie 2006.</ref> Uit die foutlose, realistiese ''Mandjie met brood'' (1926), blyk dit dat Dalí egter teen die tyd reeds sy verfvaardighede bemeester het.<ref>Die portret, "A Basket of Bread", kan [http://www.dali-gallery.com/html/galleries/painting05.htm hier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827234135/http://www.dali-gallery.com/html/galleries/painting05.htm |date=27 Augustus 2010 }} besigtig word (www.dali-gallery.com).</ref> Hy het in dieselfde jaar sy eerste besoek aan [[Parys]] gebring, waar hy [[Pablo Picasso]] ontmoet het. Dalí het Picasso aanbid en was self ook reeds gunstig aan Picasso beskryf deur Joan Miró. Namate Dalí sy eie styl ontwikkel het, is 'n aantal van sy werke die daaropvolgende paar jaar sterk deur Picasso en Miró beïnvloed. [[Lêer:Diegovelazquezselfportrait.jpg|duimnael|200px|'n Selfportret deur Diego Velázquez. Dalí het sy ikoniese snor op dié van Velázquez gebaseer.]] Sommige aspekte van Dalí se werk wat hom sy hele lewe sou by bly was reeds merkbaar in die 1920's. Dalí het enige en alle invloede van alle kunsstyle wat hy kon vind, verorber en dan werke geproduseer wat strek van akademies klassieke werke tot die werke wat as [[avant-garde]] beskryf is,<ref>Hodge, Nicola, en Libby Anson. ''The A–Z of Art: The World's Greatest and Most Popular Artists and Their Works''. Kalifornië: Thunder Bay Press, 1996. [https://ucmshare.ucmerced.edu/docushare/dsweb/Get/Document-94961/Dali+Salvador.doc Online citation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060921144258/https://ucmshare.ucmerced.edu/docushare/dsweb/Get/Document-94961/Dali+Salvador.doc |date=21 September 2006 }}.</ref> somtyds in verskillende werke en somtyds gekombineerd. Uitstallings van sy werke in [[Barcelona]] het baie aandag getrek en 'n mengsel van lof en verwarde debatte van die kritici. Dalí het 'n flambojante snor gekweek, wat deel van sy ikoniese beeld sou word: 'n invloed van die snor van die sewentiende-eeuse Spaanse meesterskilder [[Diego Velázquez]]. === 1929 tot die Tweede Wêreldoorlog === Dalí het in 1929 saam met die surrealistiese filmregisseur Luis Buñuel gewerk aan die kort film, ''[[Un chien andalou]]'' ("'n Andalusiese hond"). Hy was hoofsaaklik verantwoordelik om Buñuel te help skryf aan die draaiboek. Dalí sou later beweer dat hy meer betrokke was by die verfilming, maar dié bewering word nie ondersteun deur ander destydse vertellings omtrent die projek nie.<ref>Koller, Michael. [http://archive.sensesofcinema.com/contents/cteq/01/12/chien.html ''Un Chien Andalou''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225061923/http://archive.sensesofcinema.com/contents/cteq/01/12/chien.html |date=25 Desember 2010 }}. ''senses of cinema'' Januarie 2001. Laaste besoek op 26 Julie, 2006.</ref> Hy het ook in daardie jaar sy muse, inspirasie en toekomstige vrou, Gala, ontmoet.<ref name=unbound>Shelley, Landry. [http://www.tcnj.edu/~unbound/spring2005/articles/a2 "Dalí Wows Crowd in Philadelphia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108082607/http://www.tcnj.edu/~unbound/spring2005/articles/a2 |date= 8 November 2017 }}. ''Unbound'' (The College of New Jersey) Lente 2005. Laaste besoek op 22 Julie 2006.</ref> Gala is gebore as Helena Dmitrievna Deluvina Diakonova, 'n [[Rusland|Russiese]] immigrant wat elf jaar ouer as Dalí was. Met hul ontmoeting was sy egter reeds getroud met die surrealistiese digter Paul Éluard. Dalí het ook in 1929 belangrike professionele uitstallings gehad en het homself amptelik by die surrealistiese groep kunstenaars in die [[Montparnasse]]-kwartier in [[Parys]] aangesluit (alhoewel sy werk reeds swaar deur surrealisme beïnvloed was vir die afgelope twee jaar). Die surrealiste was opgewonde oor wat Dalí die "paranoïese-kritiese metode" genoem het: om toegang tot die onderbewussyn te verkry vir beter kunssinnige kreatiwiteit.<ref name=Llongueras /><!-- <ref name=Rojas /> --> In 1931 het Dalí een van sy bekendste werke geskep, ''La persistencia de la memoria'' of "[[Die volharding van herinnering]]".<ref>[http://www.salvadordalimuseum.org/education/documents/clocking_in.pdf Clocking in with Salvador Dalí: Salvador Dalí’s Melting Watches] (PDF) van die Salvador Dalí Museum. Laaste besoek op 19 Augustus 2006.</ref> Die werk is bekend vir sy surrealistiese beelde van sagte, verwelkte sakhorlosies. Die algemene interpretasie van die werk is dat die sakhorlosies die nosie dat tyd rigied en deterministies is, afkraak. Hierdie denkwyse word ook ondersteun deur ander beelde in die skildery, soos 'n wyd-uitgebreide landskap en die miere en vlieg wat die ander horlosies verorber.<ref name=Conquete>Salvador Dalí, ''La Conquête de l’irrationnel'' (Parys: Éditions surréalistes, 1935), bl. 25.</ref> Dalí en Gala, wat sedert 1929 saamgewoon het, trou in 1934 tydens 'n burgerlike seremonie (hulle sou in 1958 tydens 'n Katolieke seremonie hertrou). Dalí het ook in die tydperk 'n vriend van die geskiedkundige en wetenskaplike [[Alexandre Deulofeu]] geword. In 1936 het Dalí deelgeneem aan die ''London International Surrealist Exhibition''. Sy lesing, getiteld ''Fantomes paranoiaques authentiques'', was gelewer met Dalí geklee in 'n duikpak.<ref>Jackaman, Rob. (1989) ''Course of English Surrealist Poetry Since the 1930s'', Edwin Mellen Press. {{ISBN|0-88946-932-6}}.</ref> Na [[Francisco Franco]] aan bewind gekom het in die nasleep van die [[Spaanse Burgeroorlog]], was Dalí een van die min Spaanse intellektuele wat die nuwe regering ondersteun het. Wat politiek aanbetref, het dit het hom oneens gemaak met sy hoofsaaklik [[Marxisme|Marxistiese]] mede-surrealistiese skilders en het dit gelei tot sy uiteindelike amptelike skorsing uit hierdie groep.<ref name=unbound /> Dalí se reaksie? ''Le surréalisme, c'est moi'': "ek is (die) surrealisme".<ref name=olga /> André Breton het vervolgens die [[anagram]] "avida dollars" (van "Salvador Dalí") geskep wat min of meer vertaal na "gretig vir dollars".<ref name=artcyclopedia>[http://www.artcyclopedia.com/artists/dali_salvador.html Artcyclopedia: Salvador Dalí]. Laaste besoek op 4 September 2006.</ref> Breton het hierdie term gebruik om na Dalí te verwys ná sy skorsing; die res van die groep het van Dalí slegs in die verlede tyd gepraat, asof hy dood is. Die surrealistiese beweging en die verskeie lede wat daaraan behoort het (soos Ted Joans), het volgehou met uiters brutale polemiek teen Dalí tot en met sy dood en selfs daarna. Met die ingang van die [[Tweede Wêreldoorlog]] in [[Europa]] in [[1940]], het Dalí en Gala na die [[Verenigde State]] verhuis, waar hulle vir agt jaar gewoon het. In Amerika het Dalí teruggekeer na die beoefening van 'n Katolieke geloof. In [[1942]] het hy sy outobiografie, ''The Secret Life of Salvador Dalí'', gepubliseer. === Latere jare in Katalonië === [[Lêer:Dali museum.jpg|duimnael|250px|Die Dalí Teater en Museum in [[Figueres]].]] Met die ingang van 1949 het Dalí na sy geliefde Katalonië teruggekeer en die res van sy lewe daar spandeer. Dat hy in Spanje gewoon het terwyl Franco aan bewind was, het kritiek uitgelok van progressiewes en baie ander kunstenaars.<ref name=navarro>Navarro, Vicente, Ph.D. [http://www.counterpunch.org/navarro12062003.html "The Jackboot of Dada: Salvador Dalí, Fascist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080411161227/https://www.counterpunch.org/navarro12062003.html |date=11 April 2008 }}. ''Counterpunch''. 6 December 2003. Laaste besoek 22 Julie 2006.</ref> Op grond hiervan is dit moontlik dat sommige van die algemene verwerping van Dalí se latere werke as gevolg van politiek was, eerder dan die eintlike meriete van die werke self. In [[1959]] het André Breton 'n uitstalling georganiseer, getiteld ''Homage to Surrealism'' ("Huldebetuiging aan surrealisme"), ter viering van die 40-jarige herdenking van surrealisme. Die uitstalling het werke deur Salvador Dalí, Joan Miró, Enrique Tábara en Eugenio Granell ingesluit. Met die ''International Surrealism Exhibition'' ("Internasionale surrealisme-uitstalling") in New York in 1960, het Breton driftig geveg teen die insluiting van Dalí se ''Sistine Madonna''.<ref name=lopez>López, Ignacio Javier. ''The Old Age of William Tell (A study of Buñuel's ''Tristana'')''. ''MLN'' 116 (2001): 295–314.</ref> Later in sy loopbaan het Dalí hom nie beperk tot skilder nie, maar geëksperimenteer met talle ongewone of nuwe media en prosesse: hy het bulletistiese werke gemaak, 'n proses waartydens ink op 'n blanko doek geskiet word,<ref name=bp>[http://www.bonjourparis.com/Articles/Museums_and_Sights/The_Phantasmagoric_Universe_%E2%80%94_Espace_Dal%C3%AD_%C3%80_Montmartre/ The Phantasmagoric Universe—Espace Dalí À Montmartre]. {{lang|fr|Bonjour Paris}}. Besoek op [[22 Augustus]], [[2006]].</ref> en was onder die eerste kunstenaars wat holografie in kuns gebruik het.<ref name=holo>[http://www.holophile.com/history.htm The History and Development of Holography]. ''Holophile''. Besoek op 22 Augustus, 2006.</ref> Verskeie van sy werke sluit optiese illusies in. In sy latere jare het jonger kunstenaars soos [[Andy Warhol]] beweer dat Dalí 'n belangrike invloed op popkuns uitgeoefen het.<ref name=warhol>[http://www.carnegiemuseums.org/cmag/bk_issue/1998/mayjun/feat2.htm Hello, Dalí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927105155/http://www.carnegiemuseums.org/cmag/bk_issue/1998/mayjun/feat2.htm |date=27 September 2006 }}. ''Carnegie Magazine''. Besoek op 22 Augustus, 2006.</ref> Dalí het ook ywerig belanggestel in die natuurwetenskappe en wiskunde. Dit word in verskeie van sy skilderye verbeeld, vernaamlik in die 1950's toe hy sy onderwerpe geskilder het bestaande uit renosterhorings, wat op gewyde geometrie dui (aangesien die renoster se horing volgens 'n logaritmiese spiraal groei) en kuisheid (aangesien Dalí die renoster met die Maagd Maria verbind het).<ref>Elliott King in Dawn Ades (ed.), ''Dalí'', Bompiani Arte, Milan, 2004, p. 456.</ref> Dalí was ook gefassineer deur [[DNS]] en die hiperkubus, 'n 4-dimensionele kubus wat in die skildery ''Kruisiging (Corpus Hypercubus)'' voorkom. Die werke wat Dalí na die [[Tweede Wêreldoorlog]] geskep het, het die kentekens van tegniese vaardigheid en 'n belangstelling in optiese illusies getoon. Dalí se Katolieke geloof het steeds sterker geword en hy was tot so 'n mate geïnspireer deur die skok van [[Hirosjima]], dat hy na hierdie periode as "Kernmistiek" verwys het. In skilderye soos "Die Madonna van Port-Lligat" (eerste weergawe) van 1949 en "Corpus Hypercubus" van [[1954]] het Dalí probeer om Christelike ikonografie te vermeng met beelde van disintegrerende materiaal wat deur kernfisika geïnspireer was.<ref>[http://www.arton5th.com/Dali/bio.html Salvador Dalí Bio, Art on 5th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504050531/http://www.arton5th.com/Dali/bio.html |date= 4 Mei 2006 }}. Laaste besoek op 22 Julie, 2006.</ref> Die tydperk het dan ook die noemenswaardige werke "Die stasie van Pergignan", [[1965]], en "Hallusinogeniese Stiervegter", 1968–1970 ingesluit. In [[1960]] het Dalí begin aan die Dalí-teater en Museum in sy geboortestad, [[Figueres]]: dit was sy grootste enkele projek en die hooffokus van sy energie in 1974. Hy het steeds tot in die mid-1980's aangehou om veranderings en toevoegings aan die museum aan te bring. Hy het egter wel tyd gevind om die Chupa Chups-kenteken in 1969 te ontwerp en 'n groot metaalstandbeeld vir die operahuis Teatro Real in [[Madrid]] ontwerp. In dieselfde jaar was hy ook verantwoordelik vir die advertensie-aspek van die 1969-''[[Eurovision Song Contest]]''. In 1982 het Koning [[Juan Carlos I van Spanje]] aan Dalí die titel "Markies van Pubol" toegeken. (Die koning het Dalí op sy doodsbed besoek, waar Dalí sy dank betuig het deur die koning die tekening "Kop van Europa" te gee. Dit was dan ook Dalí se laaste tekening voor sy dood.) Gala het op [[10 Junie]] [[1982]] gesterf. Na haar dood het Dalí self die wil om te lewe verloor. Hy het probeer selfmoord pleeg deur homself te dehidreer, moontlik in die hoop om in 'n [[skyndood]] te verval (hy het gelees dat daar sommige mikro-organismes was wat dit kon doen). Hy het verhuis van Figueres na die kasteel in Púbol: dié kasteel het hy oorspronklik vir Gala gekoop en dit was ook daar waar sy gesterf het. In [[1984]] het Dalí se slaapkamer aan die brand geslaan, terwyl hy daar in was,<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9905E1DB1038F932A3575AC0A962948260 "Dalí Resting at Castle After Injury in Fire"]. ''The New York Times''. [[1 September]], 1984. Laaste besoek op 22 Julie 2006.</ref> maar die omstandighede waaronder dit plaasgevind het is onduidelik: moontlik was dit nog 'n selfmoordpoging deur Dalí of slegs as gevolg van die roekeloosheid van sy personeel.<ref name=olga /> Hoe dit ook al sy, Dalí was gered en het teruggekeer na Figueres. Daar het 'n groep van sy vriende, begunstigers en mede-kunstenaars na hom omgesien, terwyl hy sy laaste jare in gemak in sy teatermuseum gewoon het. [[Lêer:Salvador Dali Crypt in Figueres.jpg|duimnael|250px|Dalí se grafkelder in Teatro Museo in Figueres.]] Daar is aantygings gemaak dat Dalí se voogde hom geforseer het om blanko skilderdoeke te onderteken, wat dan later (selfs na sy dood) beskilder kon word en as oorspronklike Dalí-skilderye verkoop kon word.<ref name="scandal">Mark Rogerson, 1989. ''The Dalí Scandal: An Investigation.'' Victor Gollancz. {{ISBN|0-575-03786-5}}</ref> As gevolg hiervan is kunshandelaars behoedsaam wanneer hul gekonfronteer word deur latere werke wat aan Dalí toegeken word. Dalí oorly op 89-jarige ouderdom aan 'n hartverlamming in Figueres op [[23 Januarie]] [[1989]]. Hy is in die grafkelder van die Dalí Teater en Museum begrawe. == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Biografieë]] [[Kategorie:Salvador Dalí]] lu5qaz6t32hr8rn5sl1t8jsj7eey9ud 0 50508 2924573 2922442 2026-08-12T16:59:20Z Amanich7 141889 /* Vervoer */ 2924573 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Mombasa County in Kenya.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. == Geskiedenis == [[Lêer:Fort JesusMombasa.jpg|duimnael|links|Fort Jesus in Mombasa]] In 1498 het die Portugese ekspedisie onder [[Vasco da Gama]] die huidige Mombasa bereik. Ná 1593 was dit die sentrum van Portugese kolonies aan die [[Oos-Afrika]]-kus en in 1638 het dit 'n kolonie van Portugal geword. In 1698 het die stad onder die beheer van die heerser van [[Oman]] gekom. In 1837 het die stad onder die sultan van Zanzibar se beheer geval. In 1875 is Fort Jesus, wat deur die Portugese in Mombasa gebou is, deur twee Britse kanonbote aangeval. Ná 'n [[artillerie]]geveg is die fort bestorm en die tydperk van Britse heerskappy in Oos-Afrika het begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 |title=Fort Jesus, man’s first racial and religious melting pot |accessdate=27 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127063352/https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 |archive-date=27 November 2024 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |title=Mombasa |accessdate=4 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904105829/https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |archive-date=4 September 2023 |url-status=live}}</ref> == Vervoer == [[Lêer:Mombasa-MarketHall.jpg|duimnael|links|'n Marksaal in Mombasa]] Mombasa is die belangrikste hawe van Kenia, sowel as die beginpunt van die Mombasa-Nairobi-Kisumu-spoorweg, vanwaar die lyn na die grens met Uganda loop. Daar is 'n internasionale lughawe wat Moi heet. Dit is genoem na die voormalige Keniaanse president [[Daniel arap Moi]]. Die lughawe is op 'n hoogte van 61 meter bo [[seevlak]] geleë en het twee aanloopbane: aanloopbaan 1 is 3&nbsp;350 meter lank en aanloopbaan 2 1260&nbsp;meter.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://virtualglobetrotting.com/map/mombasa-moi-int-l-airport-mba-hkmo/view/?service=0 |title=Mombasa – Moi Int´l Airport (MBA/HKMO) |publisher=Virtual Globetrotting |date=26 Mei 2006 |accessdate=23 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823203740/http://virtualglobetrotting.com/map/mombasa-moi-int-l-airport-mba-hkmo/view/?service=0 |archive-date=23 Augustus 2014 |url-status=live}}</ref> ==In kultuur== *In Die fliek "Out of Africa" is Mombasa'n plek waar Europeërs deur die Suezkanaal reis. *"One-Way Ticket to Mombasa" is'n finse dramafilm uit 2002 wat deur Hannu Tuomainen geregisseer is. <ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0328132/ |title="Menolippu Mombasaan" (original title) |website=[[IMDb]] |date=6 September 2002 |access-date=21 March 2019 |archive-date=15 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115142210/https://www.imdb.com/title/tt0328132/ |url-status=live }}</ref> *Die meeste van die gebeure in die roman "Consummation in Mombasa" deur Die Moskou skrywer Andrei Gusev, gepubliseer in 2017, vind plaas in Mombasa en die nabygeleë Mtwapa-distrik. <ref>[http://mliterature.narod.ru/In_Mombasa_.htm Review of ''"Consummation in Mombasa"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105203257/http://mliterature.narod.ru/In_Mombasa_.htm |date=5 November 2020 }} — on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2020 {{in lang|ru}}</ref><ref>[https://lady.webnice.ru/forum/viewtopic.php?t=22336 ''“Consummation in Mombasa”''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609223657/https://lady.webnice.ru/forum/viewtopic.php?t=22336 |date=9 June 2020 }} — in Lady’s Club, 2017 {{in lang|ru}}</ref><ref>[https://proza.ru/2017/07/30/28 «Консуммация в Момбасе»] by [[Andrei Gusev]], 2017. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804015027/https://proza.ru/2017/07/30/28 |date=4 August 2020 }}</ref> *Mombasa is'n gewilde liedjie en musiekvideo met dieselfde naam "Mombasa" (2020) deur Jabali Africa.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=pyMkJcJcOA8 |title="Mombasa" (original title) |website=[[YouTube]] |date=17 July 2020 |access-date=18 July 2020 |archive-date=15 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115142126/https://www.youtube.com/watch?v=pyMkJcJcOA8 |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] 3v6l1lrtvgj3vm6ci19s9ri0clghghw 2924574 2924573 2026-08-12T17:01:48Z Amanich7 141889 /* In kultuur */ 2924574 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Mombasa County in Kenya.svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. == Geskiedenis == [[Lêer:Fort JesusMombasa.jpg|duimnael|links|Fort Jesus in Mombasa]] In 1498 het die Portugese ekspedisie onder [[Vasco da Gama]] die huidige Mombasa bereik. Ná 1593 was dit die sentrum van Portugese kolonies aan die [[Oos-Afrika]]-kus en in 1638 het dit 'n kolonie van Portugal geword. In 1698 het die stad onder die beheer van die heerser van [[Oman]] gekom. In 1837 het die stad onder die sultan van Zanzibar se beheer geval. In 1875 is Fort Jesus, wat deur die Portugese in Mombasa gebou is, deur twee Britse kanonbote aangeval. Ná 'n [[artillerie]]geveg is die fort bestorm en die tydperk van Britse heerskappy in Oos-Afrika het begin.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 |title=Fort Jesus, man’s first racial and religious melting pot |accessdate=27 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127063352/https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 |archive-date=27 November 2024 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |title=Mombasa |accessdate=4 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904105829/https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |archive-date=4 September 2023 |url-status=live}}</ref> == Vervoer == [[Lêer:Mombasa-MarketHall.jpg|duimnael|links|'n Marksaal in Mombasa]] Mombasa is die belangrikste hawe van Kenia, sowel as die beginpunt van die Mombasa-Nairobi-Kisumu-spoorweg, vanwaar die lyn na die grens met Uganda loop. Daar is 'n internasionale lughawe wat Moi heet. Dit is genoem na die voormalige Keniaanse president [[Daniel arap Moi]]. Die lughawe is op 'n hoogte van 61 meter bo [[seevlak]] geleë en het twee aanloopbane: aanloopbaan 1 is 3&nbsp;350 meter lank en aanloopbaan 2 1260&nbsp;meter.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://virtualglobetrotting.com/map/mombasa-moi-int-l-airport-mba-hkmo/view/?service=0 |title=Mombasa – Moi Int´l Airport (MBA/HKMO) |publisher=Virtual Globetrotting |date=26 Mei 2006 |accessdate=23 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823203740/http://virtualglobetrotting.com/map/mombasa-moi-int-l-airport-mba-hkmo/view/?service=0 |archive-date=23 Augustus 2014 |url-status=live}}</ref> ==In kultuur== *In Die fliek "Out of Africa" is Mombasa'n plek waar Europeërs deur die Suezkanaal reis. *"One-Way Ticket to Mombasa" is'n finse dramafilm uit 2002 wat deur Hannu Tuomainen geregisseer is.<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt0328132/ |title="Menolippu Mombasaan" (original title) |website=[[IMDb]] |date=6 September 2002 |access-date=21 March 2019 |archive-date=15 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115142210/https://www.imdb.com/title/tt0328132/ |url-status=live }}</ref> *Die meeste van die gebeure in die roman "Consummation in Mombasa" deur Die Moskou skrywer Andrei Gusev, gepubliseer in 2017, vind plaas in Mombasa en die nabygeleë Mtwapa-distrik.<ref>[http://mliterature.narod.ru/In_Mombasa_.htm Review of ''"Consummation in Mombasa"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105203257/http://mliterature.narod.ru/In_Mombasa_.htm |date=5 November 2020 }} — on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2020 {{in lang|ru}}</ref><ref>[https://lady.webnice.ru/forum/viewtopic.php?t=22336 ''“Consummation in Mombasa”''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200609223657/https://lady.webnice.ru/forum/viewtopic.php?t=22336 |date=9 June 2020 }} — in Lady’s Club, 2017 {{in lang|ru}}</ref><ref>[https://proza.ru/2017/07/30/28 «Консуммация в Момбасе»] by Andrei Gusev, 2017. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804015027/https://proza.ru/2017/07/30/28 |date=4 August 2020 }}</ref> *Mombasa is'n gewilde liedjie en musiekvideo met dieselfde naam "Mombasa" (2020) deur Jabali Africa.<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=pyMkJcJcOA8 |title="Mombasa" (original title) |website=[[YouTube]] |date=17 July 2020 |access-date=18 July 2020 |archive-date=15 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201115142126/https://www.youtube.com/watch?v=pyMkJcJcOA8 |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] 33trq0frxi4ofhqbb90ilb73u0o6vdg 0 52349 2924616 2503318 2026-08-12T22:21:48Z Cromenio 204402 2924616 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Cagliari'''<br />'''Casteddu'''</span><br /> [[Lêer:Collage Cagliari.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Kaart Italie Cagliari.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Cagliari-Stemma.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Cagliari.svg|90px|senter|raam]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Italië}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Administratiewe gewes''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of Sardinia.svg|20px|raam]] [[Sardinië]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|39|13|N|09|07|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[7de eeu v.C.]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 85,45 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2015) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 154&nbsp;460 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;800/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +1 (MET) |- style="border-top:1px solid #999;" | &nbsp;- [[Somertyd]] | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +2 (MEST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Paolo Truzzu (FDI) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.comune.cagliari.it/ ''comune.cagliari.it''] |} '''Cagliari''' ([[Italiaans]]: [ˈkaʎʎari], {{Audio|It-Cagliari.ogg|luister}}; [[Sardies]]: ''Casteddu'', [kasˈteɖːu]) is die [[hoofstad]] en grootste stad van [[Sardinië]], 'n outonome gewes in die suidweste van [[Italië]] in die [[Middellandse See]]. Die stad het in 2015 'n bevolking van 154&nbsp;460 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 85,45&nbsp;km². Cagliari is in die 7de eeu v.C. deur [[Fenisië|Fenisiese]] handelaars gestig en het in die 4de eeu v.C. aan [[Kartago]] behoort. Aansluitend is dit deur die [[Rome]]ine verower. Dit was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1990]]. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{it}} [http://www.comune.cagliari.it/ Amptelike webwerf] {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Italië]] [[Kategorie:Nedersettings langs die Middellandse See]] [[Kategorie:Sardinië]] 783ex7ragcq39ochrsytz1t0ytg6yid 0 56234 2924550 2766308 2026-08-12T16:15:35Z Sobaka 328 skakel 2924550 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Meksikaanse Rewolusie |deelvan = |beeld = [[Lêer:Collage revolución mexicana.jpg|300px]] |byskrif = Die Meksikaanse Rewolusie |datum = [[20 Februarie]] [[1910]]–[[1 Desember]] [[1920]] |plek = [[Meksiko]] |gebied = |resultaat = * Porfirio Diaz is as president verdryf en ná Frankryk verban. * Ondertekening van die Konvensie van Aguascalientes tussen rewolusionêre leiers. * Aanvaarding van die Meksikaanse grondwet van 1917. * Sluipmoord aan die rewolusionêre leiers Madero, Zapata en Carranza. * Stigting van die Nasionale Rewolusionêre Party PRI. |party1 = {{vlagikoon|Meksiko|1893}} '''Teen-rewolusionêre magte:''' * Federale troepe onder Porfirio Díaz * Magte onder Bernardo Reyes * Magte onder Felix Diaz * Weermag van Victoriano Huerta<hr /> '''Ondersteun deur:''' * {{vlagland|Verenigde State|1912}} (1910–1919) |party2 = {{vlagikoon|Meksiko|1916}} '''Rewolusionêre magte:''' * Maderistas * Orozquistas * Villistas * Zapatistas * Carrancistas * Magonistas * Seditionistas<hr /> '''Ondersteun deur:''' * [[Lêer:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Duitse Keiserryk]] |party3 = |aanvoerder1 = '''1910–1911''': * Porfirio Díaz '''1911–1913''': * Pascual Orozco * Bernardo Reyes * Félix Díaz * Emiliano Zapata * Victoriano Huerta '''1913–1914''': * Victoriano Huerta * Pascual Orozco '''1914–1919''': * Venustiano Carranza * Álvaro Obregón '''1920''': * Venustiano Carranza |aanvoerder2 = '''1910–1911''': * [[Francisco I. Madero]] * Pascual Orozco (teen Diaz) * Bernardo Reyes (teen Diaz) * Francisco Villa * [[Emiliano Zapata]] * Venustiano Carranza '''1911–1913''': * [[Francisco I. Madero]] * Francisco Villa * Venustiano Carranza '''1913–1914''': * Francisco Villa * Emiliano Zapata * Venustiano Carranza * Álvaro Obregón '''1914–1919''': * Francisco Villa * Emiliano Zapata '''1920''': * Álvaro Obregón |aanvoerder3 = |sterkte1 = |sterkte2 = |sterkte3 = |ongevalle1 = |ongevalle2 = |ongevalle3 = |notas = }} Die '''Meksikaanse Rewolusie''' ([[Spaans]]: ''Revolución mexicana'') was 'n [[burgeroorlog]] in [[Meksiko]] tussen konserwatiewe teen-rewolusionêre magte en liberale rewolusionêre magte vanaf [[20 Februarie]] [[1910]] tot [[1920]]. In die Rewolusie het die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] die diktatoriese regering van Porfirio Díaz ondersteun en Veracruz beset, om 'n Duitse flottielje te onderskep. [[Lêer:Ocupación estadounidense de Veracruz.jpg|duimnael|links|Die Amerikaanse besetting van die hawestad Veracruz.]] [[Lêer:Monumento a la Revolución 1.jpg|duimnael|links|Monument vir die Meksikaanse Rewolusie in [[Meksikostad]].]] In Januarie 1917 het die [[Duitse Keiserryk]] 'n alliansie met Meksiko teen die VSA gesoek, wat gelei het tot die VSA sy toetrede tot die [[Eerste Wêreldoorlog]], waarop die Amerikaanse troepe Meksiko in Februarie 1917 verlaat het. Gedurende dieselfde maand het Meksiko 'n nuwe Grondwet ontwerp, maar die implementering daarvan is deur die sosiaal-konserwatiewe Carranza-bewind uitgestel. Met dié Grondwet het Meksiko 'n presidensiële republiek geword, wat 'n kompromis tussen liberale en konserwatiewe magte was. Met die verkiesing van Álvaro Obregón tot president op [[26 Oktober]] [[1920]] en sy beëdiging op [[1 Desember]] [[1920]] het die aktiewe deel van die rewolusie geëindig, maar die gevolge daarvan was nog enkele dekades lank waarneembaar. {{Geskiedenis van Meksiko}} [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde State van Amerika]] [[Kategorie:Oorloë]] [[Kategorie:Rewolusies]] 56xjycg0w0jcy8kzq9okudnz4euvua5 0 59254 2924543 2698241 2026-08-12T15:59:45Z Martinvl 12559 Sjabloon by te voeg 2924543 wikitext text/x-wiki {{Nie te verwant met|Daniël Francois du Toit}} (1853–1918) {{Inligtingskas Persoon | naam = Daniël Francois du Toit | bynaam = Oom Lokomotief | beeld = DF du Toit (Oom Lokomotief).jpg | beeldbeskrywing = D.F. du Toit | onderskrif = D.F. du Toit (Oom Lokomotief) | geboortenaam = | geboortedatum = [[15 Januarie]] [[1846]] | geboorteplek = Plaas Kleinbos, [[Daljosafat]] | dood_datum = [[22 April]] [[1923]] | sterfteplek = [[Bloemfontein]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Joernalis<br />Redakteur | bekend = Taalstryder | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Daniël Francois du Toit''' (1846–1923), of '''Oom Lokomotief''' soos hy bekend gestaan het, was 'n taalstryder, joernalis en letterkundige. Hy was vir veertien jaar lank redakteur van ''[[Di Patriot]]'' gewees en was 'n stigterslid van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]].<ref name=":0">Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/D.F._du_Toit</ref> Die sterk groei van ''Di Patriot'' was grotendeels te danke aan sy oorname as redakteur en die politieke menings wat daarin gelig is. Met die anneksasie van [[Transvaal]] (12 April 1877) en gedurende die [[Eerste Vryheidsoorlog]] (1880–1881) het die koerant byvoorbeeld sterk ondersteuning aan Transvaal gegee. Hy was die broer van die taalstryder [[S.J. du Toit]].<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/01/19/VB/5/lokomotief.html | title=Oom Lokomotief – kampvegter vir Afrikaans | date=19 Januarie 2006 | publisher=[[Volksblad]] | archive-url=https://archive.is/20121217032402/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/01/19/VB/5/lokomotief.html | archive-date=17 Desember 2012 | access-date=12 Desember 2012 | url-status=live }}</ref> == Lewe en werk == === Vroeë lewe en opleiding === Daniël Francois du Toit is op [[15 Januarie]] [[1846]] op die plaas Kleinbos in [[Daljosafat]] gebore. Sy ouers is David Petrus du Toit en Helena Elizabeth du Plessis. Hy is die ouer broer van ds. [[S.J. du Toit]] en die gesin bestaan uit ses broers en sewe susters. Vyf seuns en vier dogters bereik volwasse ouderdom. Sy vader was ’n regstreekse afstammeling van die stamvader die [[Hugenoot]] François du Toit, aan wie die plaas Kleyne Bosch (Kleinbosch) in [[1692]] uitgegee is. Die goewerneur [[Simon van der Stel]] ken die plaas aan François toe ten spyte van die feit dat dit buite die grense van die toenmalige kolonie geleë was, op voorwaarde dat hy ’n duisend gulde betaal en homself teen die aanvalle van die [[Boesman|San]] beskerm. Sy gevegte teen die San lei tot die benaming van [[Du Toitskloofpas|Du Toitskloof]], omdat dit die kloof was waardeur hy die San agtervolg het. As boerseun help hy sy pa op die wynplaas en begin eers laat leer, wanneer hy en sy broer ’n Goewermentskool in Daljosafat bywoon. Hulle onderwyser hier is die Engelsman Bart Smith, wat ’n foutiewe uitspraak van sy eie taal gehad het en die leerlinge daardeur beïnvloed, sodat Oom Lokomotief later te skaam was om die bietjie Engels wat hy kon bemagtig, te gebruik. Dit gaan beter wanneer hy eerwaarde Roth as onderwyser kry. Uiteindelik spandeer hy slegs sowat drie jaar op skool en is hy in ’n groot mate ’n [[outodidak]]. === Werk as taalstryder === Op [[14 Augustus]] [[1875]] is hy een van die agt stigterslede van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]]. By die publiek is hy bekend as Oom Lokomotief, die naam waaronder hy gereelde rubrieke in ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'' behartig.<ref name=":0" /> Vanaf [[1876]] dien hy op die redaksie van ''Di Patriot'' en word dan in [[1878]] die vaste redakteur van hierdie koerant, ’n taak wat hy tot [[1891]] vervul.<ref>Liebenberg, O.J. Oom Lokomotief – Redakteur van ‘Die Afrikaanse Patriot’. Die Taalgenoot, Augustus 1975</ref> In hierdie hoedanigheid bepaal hy die redaksionele beleid van die blad en is ook ten volle verantwoordelik vir die uitgawe daarvan. Hy is ook medestigter van die drukpers wat sy naam dra, D.F. du Toit & Co, wat ''Di Patriot'' druk en ook verskeie ander publikasies van die [[Afrikaanse Taalbeweging|Eerste Afrikaanse Taalbeweging]], insluitende ''Di geskiedenis van ons land in di taal van ons volk'', ''Eerste Afrikaanse printjies boeki vir soet kinders'' en ''Patriot-Woordeboek''. Tydens die [[1879]] verkiesings van die Wetgewende Vergadering ontvang hy versoeke van beide die [[Beaufort-Wes]] as [[Montagu]] kiesdistrikte om hom as kandidaat beskikbaar te stel. Sy keuse val op Beaufort-Wes, maar hy word by die stembus verslaan. Met die totstandkoming van die politieke party die Zuid-Afrikaansche Boeren Beschermings Vereniging (ZABBV) onder leiding van J.H. Hofmeyr ([[Onze Jan Hofmeyr|Onze Jan]]) word hy tot die hoofbestuur verkies. Hy is medestigter en in [[1882]] tree hy vir ’n ruk op as die eerste onderwyser aan die [[Gedenkschool der Hugenoten]] in Daljosafat. Hy hou nie vir lank skool nie, want hy kan nie die redakteurskap van ''Di Patriot'' en die onderwys beide volhou nie. In 1891 verlaat hy en [[C.P. Hoogenhout]] ''Di Patriot'' wanneer hulle nie met sy broer se politiek kan saamstem nie. Hy verlaat die [[Paarl]] in [[1892]] om hom in die [[Vrystaat]] te vestig, waar hy naby [[Ladybrand]] woon op Brightside, die plaas van Johannes van Soelen. Die boerdery is nie suksesvol nie en hy begin met ’n plaasskooltjie. In [[1894]] verhuis hy na [[Bloemfontein]] en tree toe tot die redaksie van ''De Express''. Tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] sluit hy by die Boeremagte aan, maar word gevange geneem en na [[Durban]] gestuur. Hy word vrygelaat, maar weer gevange geneem en as krygsgevangene na [[Indië]] gestuur nadat ’n buurman ’n valse verklaring oor hom aflê. Na die oorlog doen hy vertaalwerk vir ''[[The Friend]]'' en nadat verantwoordelike bestuur aan die Vrystaat toegeken word, is hy vertaler vir die regering. Wanneer die Vrije Christelike School in [[1905]] in Bloemfontein op ’n stoep van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] in Bloemfontein gestig word in reaksie teen [[Alfred Milner|Lord Milner]] se verengelsingsbeleid, is hy die eerste hoof. Hierdie skool word later [[Hoërskool Sentraal, Bloemfontein|Sentraal Hoërskool]]. Hy dra by tot die veldtog vir Afrikaans en dien saam met mense soos generaal [[J.B.M. Hertzog]], [[Willem Postma|Dr. O’Kulis]] en professor [[Adriaan Francken]] op die bestuur van die Afrikaanse Taalgenootskap wat op [[12 April]] [[1907]] gestig word. Hierna word hy bewaarder van die Vrystaatse Argief, ’n betrekking wat hy tot met sy dood beklee. === Persoonlike lewe en sterfte === In 1882 trou hy met Anna Susanna du Plessis en uit die huwelik word een dogter (Anna) gebore, maar sy vrou sterf tydens die bevalling. Hy trou in [[1886]] met Maria Catharina van Nierop en ses kinders word uit hierdie huwelik gebore, naamlik Daniël Francois, Mimi, Petrus Johann, Margaretha, Anna en Francois Stephanus. Hy is op Sondag, [[22 April]] [[1923]] in [[Bloemfontein]] oorlede en word in die Kleinbosch familiebegraafplaas in Daljosafat begrawe.<ref name=":1">Kotzé, D.J. Hier lê die G.R.A.-leiers begrawe. Die Huisgenoot, 15 Augustus 1975</ref> == Skryfwerk == Hoewel hy nooit publiseer nie, laat hy ’n groot aantal Afrikaanse gedigte na en sy prosa, veral sy hoofartikels in ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'', dra veel gewig. So skryf hy ’n aantal artikels waarin hy Afrikaans as landstaal bevorder en sterk argumente aanvoer waarom Hollands nie weer in Suid-Afrika ten volle herstel kan word nie, terwyl hy die besware teen [[Engels]] as landstaal ook formuleer. Hy lewer ook insiggewende kommentaar op aspekte soos die erkenning van [[Hollands]] in die parlement (wat hy verkies omdat dit as teenwig teen Engels kan dien tot tyd en wyl Afrikaans sterk genoeg gevestig is), Christelike onderwys in die skole en die erkenning van die Afrikaner in die politiek.<ref name=":2">Nienaber, P.J. Ken u die leiers van die Eerste Taalbeweging? Die Taalgenoot, Augustus 1950</ref> Saam met [[C.P. Hoogenhout]], [[Arnoldus Pannevis]] en [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] skryf hy die ''Afrikaanse volkslied'', wat in ''Groot verseboek'' en verskeie ander versamelbundels opgeneem word, insluitende ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Afrikaanse verse'', ''Eerste stemme'' en ''Afrikaanse letterkunde''.<ref name=":2" /> == Eerbewyse == In [[1925]] plaas die [[Afrikaanse Studentebond]] ’n gedenksteen op sy graf. In [[1975]] verkies die Bloemfonteinse Taalfeeskomitee hom tot hulle spesiale taalheld en met die eeufeesviering van die Genootskap van Regte Afrikaners bring hulle ook ’n gedenkteken by sy graf aan.<ref name=":1" /> == Bronnelys == === Boeke === * Bouwer, Alba. ''Afrikaans 100.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1975 * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.'' Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, P.J. ''Hier is ons skrywers!'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Totius. ''Versamelde werke 8''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eeufees-uitgawe 1977 * Totius. ''Ds. S.J. du Toit in weg en werk. Versamelde werke 9''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eeufees-uitgawe 1977 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. Oom Lokomotief het Afrikaner op alle gebiede gelei. Volksblad, 12 Augustus 1975 === Internet === * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/01/15/VB/5/lokomotief.html === Ongepubliseerde dokumente === * [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfontein. ''Toit, Daniel Francois, du (Oom Lokomotief) – Biografie''. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Du Toit, Daniel}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1846]] [[Kategorie:Sterftes in 1923]] fc5onevc89qlwy14a3korkb6l4mwmop 2924561 2924543 2026-08-12T16:28:13Z Martinvl 12559 2924561 wikitext text/x-wiki {{Nie te verwar met|Daniël Francois du Toit}} (1853–1918) {{Inligtingskas Persoon | naam = Daniël Francois du Toit | bynaam = Oom Lokomotief | beeld = DF du Toit (Oom Lokomotief).jpg | beeldbeskrywing = D.F. du Toit | onderskrif = D.F. du Toit (Oom Lokomotief) | geboortenaam = | geboortedatum = [[15 Januarie]] [[1846]] | geboorteplek = Plaas Kleinbos, [[Daljosafat]] | dood_datum = [[22 April]] [[1923]] | sterfteplek = [[Bloemfontein]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Suid-Afrika | beroep = Joernalis<br />Redakteur | bekend = Taalstryder | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Daniël Francois du Toit''' (1846–1923), of '''Oom Lokomotief''' soos hy bekend gestaan het, was 'n taalstryder, joernalis en letterkundige. Hy was vir veertien jaar lank redakteur van ''[[Di Patriot]]'' gewees en was 'n stigterslid van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]].<ref name=":0">Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/D.F._du_Toit</ref> Die sterk groei van ''Di Patriot'' was grotendeels te danke aan sy oorname as redakteur en die politieke menings wat daarin gelig is. Met die anneksasie van [[Transvaal]] (12 April 1877) en gedurende die [[Eerste Vryheidsoorlog]] (1880–1881) het die koerant byvoorbeeld sterk ondersteuning aan Transvaal gegee. Hy was die broer van die taalstryder [[S.J. du Toit]].<ref>{{cite news | url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/01/19/VB/5/lokomotief.html | title=Oom Lokomotief – kampvegter vir Afrikaans | date=19 Januarie 2006 | publisher=[[Volksblad]] | archive-url=https://archive.is/20121217032402/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/01/19/VB/5/lokomotief.html | archive-date=17 Desember 2012 | access-date=12 Desember 2012 | url-status=live }}</ref> == Lewe en werk == === Vroeë lewe en opleiding === Daniël Francois du Toit is op [[15 Januarie]] [[1846]] op die plaas Kleinbos in [[Daljosafat]] gebore. Sy ouers is David Petrus du Toit en Helena Elizabeth du Plessis. Hy is die ouer broer van ds. [[S.J. du Toit]] en die gesin bestaan uit ses broers en sewe susters. Vyf seuns en vier dogters bereik volwasse ouderdom. Sy vader was ’n regstreekse afstammeling van die stamvader die [[Hugenoot]] François du Toit, aan wie die plaas Kleyne Bosch (Kleinbosch) in [[1692]] uitgegee is. Die goewerneur [[Simon van der Stel]] ken die plaas aan François toe ten spyte van die feit dat dit buite die grense van die toenmalige kolonie geleë was, op voorwaarde dat hy ’n duisend gulde betaal en homself teen die aanvalle van die [[Boesman|San]] beskerm. Sy gevegte teen die San lei tot die benaming van [[Du Toitskloofpas|Du Toitskloof]], omdat dit die kloof was waardeur hy die San agtervolg het. As boerseun help hy sy pa op die wynplaas en begin eers laat leer, wanneer hy en sy broer ’n Goewermentskool in Daljosafat bywoon. Hulle onderwyser hier is die Engelsman Bart Smith, wat ’n foutiewe uitspraak van sy eie taal gehad het en die leerlinge daardeur beïnvloed, sodat Oom Lokomotief later te skaam was om die bietjie Engels wat hy kon bemagtig, te gebruik. Dit gaan beter wanneer hy eerwaarde Roth as onderwyser kry. Uiteindelik spandeer hy slegs sowat drie jaar op skool en is hy in ’n groot mate ’n [[outodidak]]. === Werk as taalstryder === Op [[14 Augustus]] [[1875]] is hy een van die agt stigterslede van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]]. By die publiek is hy bekend as Oom Lokomotief, die naam waaronder hy gereelde rubrieke in ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'' behartig.<ref name=":0" /> Vanaf [[1876]] dien hy op die redaksie van ''Di Patriot'' en word dan in [[1878]] die vaste redakteur van hierdie koerant, ’n taak wat hy tot [[1891]] vervul.<ref>Liebenberg, O.J. Oom Lokomotief – Redakteur van ‘Die Afrikaanse Patriot’. Die Taalgenoot, Augustus 1975</ref> In hierdie hoedanigheid bepaal hy die redaksionele beleid van die blad en is ook ten volle verantwoordelik vir die uitgawe daarvan. Hy is ook medestigter van die drukpers wat sy naam dra, D.F. du Toit & Co, wat ''Di Patriot'' druk en ook verskeie ander publikasies van die [[Afrikaanse Taalbeweging|Eerste Afrikaanse Taalbeweging]], insluitende ''Di geskiedenis van ons land in di taal van ons volk'', ''Eerste Afrikaanse printjies boeki vir soet kinders'' en ''Patriot-Woordeboek''. Tydens die [[1879]] verkiesings van die Wetgewende Vergadering ontvang hy versoeke van beide die [[Beaufort-Wes]] as [[Montagu]] kiesdistrikte om hom as kandidaat beskikbaar te stel. Sy keuse val op Beaufort-Wes, maar hy word by die stembus verslaan. Met die totstandkoming van die politieke party die Zuid-Afrikaansche Boeren Beschermings Vereniging (ZABBV) onder leiding van J.H. Hofmeyr ([[Onze Jan Hofmeyr|Onze Jan]]) word hy tot die hoofbestuur verkies. Hy is medestigter en in [[1882]] tree hy vir ’n ruk op as die eerste onderwyser aan die [[Gedenkschool der Hugenoten]] in Daljosafat. Hy hou nie vir lank skool nie, want hy kan nie die redakteurskap van ''Di Patriot'' en die onderwys beide volhou nie. In 1891 verlaat hy en [[C.P. Hoogenhout]] ''Di Patriot'' wanneer hulle nie met sy broer se politiek kan saamstem nie. Hy verlaat die [[Paarl]] in [[1892]] om hom in die [[Vrystaat]] te vestig, waar hy naby [[Ladybrand]] woon op Brightside, die plaas van Johannes van Soelen. Die boerdery is nie suksesvol nie en hy begin met ’n plaasskooltjie. In [[1894]] verhuis hy na [[Bloemfontein]] en tree toe tot die redaksie van ''De Express''. Tydens die [[Anglo-Boereoorlog]] sluit hy by die Boeremagte aan, maar word gevange geneem en na [[Durban]] gestuur. Hy word vrygelaat, maar weer gevange geneem en as krygsgevangene na [[Indië]] gestuur nadat ’n buurman ’n valse verklaring oor hom aflê. Na die oorlog doen hy vertaalwerk vir ''[[The Friend]]'' en nadat verantwoordelike bestuur aan die Vrystaat toegeken word, is hy vertaler vir die regering. Wanneer die Vrije Christelike School in [[1905]] in Bloemfontein op ’n stoep van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] in Bloemfontein gestig word in reaksie teen [[Alfred Milner|Lord Milner]] se verengelsingsbeleid, is hy die eerste hoof. Hierdie skool word later [[Hoërskool Sentraal, Bloemfontein|Sentraal Hoërskool]]. Hy dra by tot die veldtog vir Afrikaans en dien saam met mense soos generaal [[J.B.M. Hertzog]], [[Willem Postma|Dr. O’Kulis]] en professor [[Adriaan Francken]] op die bestuur van die Afrikaanse Taalgenootskap wat op [[12 April]] [[1907]] gestig word. Hierna word hy bewaarder van die Vrystaatse Argief, ’n betrekking wat hy tot met sy dood beklee. === Persoonlike lewe en sterfte === In 1882 trou hy met Anna Susanna du Plessis en uit die huwelik word een dogter (Anna) gebore, maar sy vrou sterf tydens die bevalling. Hy trou in [[1886]] met Maria Catharina van Nierop en ses kinders word uit hierdie huwelik gebore, naamlik Daniël Francois, Mimi, Petrus Johann, Margaretha, Anna en Francois Stephanus. Hy is op Sondag, [[22 April]] [[1923]] in [[Bloemfontein]] oorlede en word in die Kleinbosch familiebegraafplaas in Daljosafat begrawe.<ref name=":1">Kotzé, D.J. Hier lê die G.R.A.-leiers begrawe. Die Huisgenoot, 15 Augustus 1975</ref> == Skryfwerk == Hoewel hy nooit publiseer nie, laat hy ’n groot aantal Afrikaanse gedigte na en sy prosa, veral sy hoofartikels in ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'', dra veel gewig. So skryf hy ’n aantal artikels waarin hy Afrikaans as landstaal bevorder en sterk argumente aanvoer waarom Hollands nie weer in Suid-Afrika ten volle herstel kan word nie, terwyl hy die besware teen [[Engels]] as landstaal ook formuleer. Hy lewer ook insiggewende kommentaar op aspekte soos die erkenning van [[Hollands]] in die parlement (wat hy verkies omdat dit as teenwig teen Engels kan dien tot tyd en wyl Afrikaans sterk genoeg gevestig is), Christelike onderwys in die skole en die erkenning van die Afrikaner in die politiek.<ref name=":2">Nienaber, P.J. Ken u die leiers van die Eerste Taalbeweging? Die Taalgenoot, Augustus 1950</ref> Saam met [[C.P. Hoogenhout]], [[Arnoldus Pannevis]] en [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] skryf hy die ''Afrikaanse volkslied'', wat in ''Groot verseboek'' en verskeie ander versamelbundels opgeneem word, insluitende ''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte'', ''Afrikaanse verse'', ''Eerste stemme'' en ''Afrikaanse letterkunde''.<ref name=":2" /> == Eerbewyse == In [[1925]] plaas die [[Afrikaanse Studentebond]] ’n gedenksteen op sy graf. In [[1975]] verkies die Bloemfonteinse Taalfeeskomitee hom tot hulle spesiale taalheld en met die eeufeesviering van die Genootskap van Regte Afrikaners bring hulle ook ’n gedenkteken by sy graf aan.<ref name=":1" /> == Bronnelys == === Boeke === * Bouwer, Alba. ''Afrikaans 100.'' Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1975 * Dekker, G. ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis.'' Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Nienaber, P.J. ''Hier is ons skrywers!'' Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Eerste uitgawe 1949 * Totius. ''Versamelde werke 8''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eeufees-uitgawe 1977 * Totius. ''Ds. S.J. du Toit in weg en werk. Versamelde werke 9''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eeufees-uitgawe 1977 * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 === Tydskrifte en koerante === * Anoniem. Oom Lokomotief het Afrikaner op alle gebiede gelei. Volksblad, 12 Augustus 1975 === Internet === * Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2006/01/15/VB/5/lokomotief.html === Ongepubliseerde dokumente === * [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfontein. ''Toit, Daniel Francois, du (Oom Lokomotief) – Biografie''. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Du Toit, Daniel}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1846]] [[Kategorie:Sterftes in 1923]] g8p2d6vnc7fow5sm3bq25887r41wcpb 0 59809 2924551 2864053 2026-08-12T16:19:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924551 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Klipdassie<ref>{{Cite web |url=http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?s=y&id=11400040 |title=argiefkopie |access-date= 1 Desember 2011 |archive-date=21 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521060147/http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?s=y&id=11400040 |url-status=dead }}</ref> | status = LC | status_system = iucn3.1 | trend = | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008 | assessors = Barry, R., Bloomer, P., Hoeck, H. & Shoshani, H. | year = 2008 | id = 41766 | title = Procavia capensis | downloaded = 29 Desember 2008}}</ref> | image = Rock Hyrax (Procavia capensis) (46255358441).jpg | image_caption = Klipdassie by [[Hermanus]], Wes-Kaap | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Hyracoidea]] | familia = [[Procaviidae]] | genus = '''''Procavia''''' | genus_authority = [[Gottlieb Conrad Christian Storr|Storr]], 1780 | species = '''''P. capensis''''' | binomial = ''Procavia capensis'' | binomial_authority = ([[Peter Simon Pallas|Pallas]], 1766) | range_map = Rock Hyrax area.png | range_map_caption = {{legend0|#498125|&nbsp;verspreiding}} }} Die '''klipdassie''' (''Procavia capensis'') of '''klipdas''' is 'n [[dassie]] wat wydverspreid in mesiese en dorre gebiede van suidelike en sentraal-Afrika, asook die Nabye Ooste en die kusstrook van die [[Rooisee]] voorkom. Dit is die bekendste verteenwoordiger van die dassiefamilie (''Procaviidae''), waarvan die voorlopers aan [[olifant]]e, [[klaasneuse]] en die [[erdvark]] verwant was. Klipdassies is klein, maar frisgeboude, bruinerige diere met kort ore en merkwaardige pote met hoewe. Die hoewe sowel as kiestande toon ooreenkomste met dié van [[renoster]]s, hoewel hulle nie nouverwant is nie. Hulle leef in groot kolonies in klipperige gebiede. Hulle is plantvreters wat min water drink, wat meebring dat die urinekonsentraat baie hoog is. Die neerslag wat oorbly nadat die water uit die urine verdamp het, staan as klipsweet bekend. == Geskiedenis == Die klipdassie se Afrikaanse naam dateer uit die vroeë Suid-Afrikaanse geskiedenis. In 1601 het 'n Nederlander, kaptein [[Joris van Spilbergen]], op die huidige [[Dasseneiland]] (in die [[Atlantiese Oseaan]], wes van [[Yzerfontein]]) aan land gegaan en na sy vertrek geskryf oor onder meer 'n aantal diere wat volgens hom soos die "steendasch" (die Europese ratel) gelyk het. Die diere waarvan hy gepraat het, was ''Procavia capensis'', hoewel hulle glad nie soos die betrokke ratels lyk nie. Die "steendasch" het later "klipdassie" geword. Van Spilbergen het ook gevind dat die vleis van klipdassies baie smaaklik is. Dit het glo soos lams- of skaapvleis geproe, en om die tekort aan vars vleis aan die [[Kaapprovinsie|Kaap]] te verlig, het hy klipdassies op Dasseneiland laat vang en hulle op [[Robbeneiland]] vrygelaat om aan te teel. Ook [[Jan van Riebeeck]] het van klipdassievleis gehou, en hy het jagpartye na Dasseneiland onderneem om klipdassies te jag. Hy was ook baie begaan oor die welstand van die klipdassies wat op Robbeneiland vrygelaat is, en in 1653 het hy beveel dat soveel moontlik van die diere op die eiland geplaas moet word. 'n Jaar later het hy selfs die jag op klipdassies verbied sodat hulle kon aanteel. == Bou == [[Lêer:Klippschliefer schaedel.gif|duimnael|links|Animasie van 'n klipdassieskedel uit Namibië]] [[Lêer:Rock Hyrax or Dassie (16605169249).jpg|duimnael|links|'n Klipdassie wei op [[grootsteekhaarbos]] te [[Kaappunt]].]] <!--[[Lêer:Procavia capensis.jpg|duimnael|links|Klipdassie naby Hardap-dam, [[Namibië]]]]--> Hul [[kleur]] wissel van [[grys]]bruin tot [[vaalbruin]] met 'n [[geel]] of [[rooi]] skynsel en fyn [[swart]] spikkeltjies. Op die rug is daar 'n langwerpige kol swart hare wat by ander soorte dassies wit of geel is. Die [[soogdier]] het nie 'n stert nie, hulle lyk amper soos marmotte. Die [[mannetjie]] (3,2 – 4,7&nbsp;kg) is effens swaarder as die [[wyfie]] (2,5 – 4,2&nbsp;kg). Die klipdassie (''Procavia capensis'') is 'n klein, bruinerige dier wat soos 'n marmot of 'n konyn met baie kort ore lyk. Klipdassies en ander dassies, wat hoofsaaklik in pelskleur en leefwyse verskil, vorm die familie ''Procaviidae'' en was vroeër in die orde van die [[hoefdiere]] (''Ungulata'') ingedeel, maar word tans in 'n eie orde, ''Hyracoidea'', geklassifiseer. Die pote van hierdie diere is baie eienaardig. Daar is 5 tone (waarvan een rudimentêr is) aan die voorpote, en 3 aan die agterpote. Die binnekantste toon van elke agterpoot eindig in 'n gekromde klou, terwyl die ander tone almal in kort naels of hoewe eindig wat net in grootte van die van renosters verskil. Die pote is van soolkussings voorsien. Wanneer die dier tussen rotse beweeg, word die kussings op so 'n wyse teen die rotse gedruk dat 'n lugleegte ontstaan wat meebring dat die sool vassuig. 'n Klierafskeiding hou die sole voortdurend klam. Die bokaak dra een paar snytande wat goed ontwikkel is en net soos dié van knaagdiere geboë is. Dit groei ook weer namate dit afgeslyt word. In die onderkaak kom 2 paar snytande voor. Daar is 'n oop ruimte tussen die snytande en die maaltande, wat soos dié van 'n renoster lyk. 'n Ander kenmerk van die klipdassie is die klier wat op 'n haarlose deel van die vel bo-op die rug voorkom. Die kleur van die langerige haarklossies wat daaromheen groei en dit bedek, is altyd ligter as die van die dier se pels. Daar word aangeneem dat dassies 'n baie ou dieregroep is wat tot die [[Afrotheria]] behoort. [[Fossiel|Fossiele]] van byna 40 miljoen jaar gelede wat gevind is, dui egter daarop dat die vroeë voorgangers baie groter was en selfs so groot soos perde kon gewees het. == Habitat en gewoontes == [[lêer:Augrabies Falls National Park, Northern Cape, South Africa (10963661324).jpg|duimnael|regs|'n Klipdassie by [[Augrabies- Nasionale Park]] vreet die loof van 'n doringboom.]] [[lêer:Rock hyrax (Procavia capensis).jpg|duimnael|regs|'n Klipdassie bak in oggendson op granietklip in [[Damaraland]], Namibië.]] [[lêer:Suckling rock hyrax, South Africa.jpg|duimnael|regs|'n Wyfie soog haar twee telge by [[Hermanus]], Wes-Kaap.]] [[lêer:Köcherbaumwald Klippschliefer im Köcherbaumwald 6.jpg|duimnael|regs|Soute van klipsweet vorm 'n sigbare neerslag, [[Karas]], Namibië.]] Hulle verkies om op rotse, kranse of klipkoppies met 'n bedekking van bosse of [[boom|bome]] te bly. Hulle vreet [[gras]], struike en kruide. Die dier is daglewend. Hulle bly in kolonies wat wissel van vier tot 'n paar honderd met 'n geordende hiërargie. Hulle kan goed boomklim en sit eers in die son om warm te word voor hulle begin wei. Een tot ses kleintjies word na 'n dratyd van ±7½ maande gebore; tussen [[September]] en [[Oktober]] in die winterreënvalgebiede en [[Maart]] en [[April]] in die somerreënvalgebiede. Hule het baie natuurlike vyande waaronder die [[Strandwolf|bruinhiëna]], [[luiperd]], [[wildehond]], [[rooikat]], [[wildekat]], [[muishond]]e, [[breëkoparend|breëkop-]], [[witkruisarend|witkruis-]] en [[grootjagarend]]e, benewens ander roofvoëls. Omdat hierdie jagdiere egter deur die mens uitgeroei word, het klipdassies in sekere gebiede 'n plaag geword wat die weiding van kleinvee vernietig. In hul klipperige tuistes in Afrika, die Nabye Ooste en Arabië leef hulle baie sosiaal en vorm groot kolonies van tot 60 diere saam. Die kolonies is saamgestel uit afsonderlike families wat uit een volwasse mannetjie, 'n aantal wyfies en hul kleintjies bestaan. Hulle is by uitstek dagdiere wat baie lief is om bo-op die rotse in die son te sit en bak. As die diere hul skuilings in rotssplete of tussen klippe verlaat, hou 'n aantal mannetjies altyd wag en waarsku hulle die res as daar gevaar dreig. Hul gehoor- en gesigsvermoë is baie skerp en hulle beskik oor ʼn aantal verskillende geluide waarmee hul kan kommunikeer. Klipdassies is plantvreters wat hoofsaaklik van blare, gras, bessies en boombas leef. Hulle drink selde en hul maaginhoud is dan ook in vergelyking met die van ander diere baie droog, met die gevolg dat die urinekonsentraat baie hoog is. Sodra die water uit die uitgeskeide urine verdamp het, bly daar 'n witterige neerslag van verskillende soute oor. Dit staan bekend as klipsweet (''hyraceum''), wat volgens boererate in poeiervorm vir blaasaandoenings en sekere vrouesiektes gebruik kan word. Klipsweet word ook vir die bereiding van parfuum gebruik. Die versameling van klipsweet word vergemaklik deurdat klipdassies die gewoonte het om almal op dieselfde plek te urineer. 'n Klipdassiewyfie is 7 maande dragtig en gewoonlik word 2 of 3 kleintjies in 'n skuilplek tussen rotse gebore. Soms word tot 6 kleintjies op 'n keer gebore. Hulle kan reeds by geboorte sien en is binne 'n kort tyd selfstandig. == Ander dassies == Die ander verteenwoordigers van die familie ''Procaviidae'' word in twee genera ingedeel, naamlik ''Heterohyrax'' en ''Dendrohyrax''. Eersgenoemde is so nou aan die klipdassie verwant dat sommige dierkundiges hulle ook onder die genus ''Procavia'' klassifiseer. Die bekendste spesie van die genus is die geelkoldas (''Heterohyrax brucei''), wat in [[Namibië]], [[Limpopo]]provinsie en verder noordoos aangetref word. Die leefwyse en voorkoms van die geelkoldas verskil feitlik glad nie van die van die klipdassie nie. Opvallend is egter dat die hare oor die rugklier wit is. Die meeste spesies boomdasse, ook bosdasse genoem (genus ''Dendrohyrax'') is boomlewend en kom in die woudstreke van Afrika voor. Een spesie, ''Dendrohyrax arboreus'', word ook langs die KwaZulu-Natalse ooskus aangetref. Hulle woon in hol boomstamme of in digte loof en is nagdiere. Die draagtyd en gewoonte om op dieselfde plek te urineer, stem met die van klipdassies ooreen, maar die wit hare oor die rugklier is langer en kan orent staan wanneer die dier opgewonde is. ''Heterohyrax c. syriaca'', kom in [[Sirië]] en ander Midde-Oosterse lande voor, en word tans as 'n subspesie van die klipdassie gereken. Gevolglik is klipdassies ([[Hebreeus]]e meervoud: ''sjefanim'') die spesie wat in die [[Bybel]] deur [[Dawid]] en [[Salomo]] vermeld word:<ref name="sli1">{{cite web |last1=Slifkin |first1=Rabbi Natan |title=Hyrax |url=https://www.zootorah.com/assets/media/HyraxLayout.pdf |website=Zoo Torah |publisher=zootorah.com |access-date=29 September 2024 |archive-date=29 Desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241229114756/http://www.zootorah.com/assets/media/HyraxLayout.pdf |url-status=dead }}</ref> "Die hoë berge is 'n tuiste vir die klipbokke, die rotse is 'n skuilplek vir die dassies" ([[Psalms|Psalm]] 104:18), en "hulle is uitermate wys ... die klipdassies is nie 'n magtige volk nie, en tog maak hulle hul huis in die rots" ([[Spreuke van Salomo|Spreuke]] 30:24, 26). [[Levitikus]] 11 dui dit aan as 'n dier wat soos die [[haas]] en [[vark]] nie kosjer is om te eet nie, maar die [[Arabiere]], wat dit as die ''wabr'' ken, beskou dit as 'n lekkerny.<ref name="sli1"/> In moderne Hebreeus staan dit as die ''sjafan sela'' oftewel "rots-sjafan" bekend, en die spesie gedy plaaslik weens menslike aktiwiteite.<ref name="sli1"/> Die Hebreeuse woord ''lehisjtafen'', verwysend na die klipdassie, beteken min or meer "om die hasepad te kies".<ref name="gil1">{{cite news |last1=Gilad |first1=Elon |title=Word of the Day Shafan: Don't Turn Yourself Into a Hyrax! |url=https://www.haaretz.com/2013-06-13/ty-article/.premium/word-of-the-day-shafan/0000017f-f44f-d47e-a37f-fd7ffb0c0000 |access-date=29 September 2024 |agency=Haaretz |publisher=haaretz.com |date=13 Junie 2013}}</ref> In [[Xhosa]], [[Zoeloe]], [[Swazi]], [[Suid-Ndebele|Ndebele]], [[Tsonga]]-[[Sjangaans|Sjangaan]] en [[Venda (taal)|Venda]] staan die klipdassie as die ''mbila'' bekend, in [[Tswana]], [[Suid-Sotho|Sotho]] en [[Noord-Sotho (taal)|Pedi]] as die ''pela'', en in [[Herero]] as die ''néri''.<ref name="ast1">{{cite book |last1=Astley Maberly |first1=C.T. |title=The Game Animals of Southern Africa |date=1963 |publisher=Thomas Nelson and Sons |location=Johannesburg |pages=261-264}}</ref> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Die Soogdiergids van Suider-Afrika. Burger Cillié. 2009. {{ISBN|978-1-875093-46-5}} * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409567}} band == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Procavia capensis}} {{Wikispecies-inlyn|Procavia capensis}} {{Wikt-inlyn|klipdassie}} * [https://www.youtube.com/watch?v=z_WhkIZbHA0&feature=youtu.be Cute dassie on Table Mountain] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Tafelberg]] [[Kategorie:Dassies]] t0frdysiaxljcpuewsfu9kiiyix3gyn 0 63761 2924544 2721760 2026-08-12T16:01:40Z Martinvl 12559 Sjabloon by te voeg 2924544 wikitext text/x-wiki {{Nie te verwant met|D.F. du Toit}} (1846–1923) [[Beeld:D.F. du Toit (Dokter).jpg|duimnael|regs|200px|D.F. du Toit.]] [[Beeld:GRA embleem.jpg|duimnael|regs|260px|Die embleem van die G.R.A.]] '''Daniël Francois (Dokter) du Toit''' (Naauwbepaald, deesdae Valencia, Daljosafat, die [[Paarl]], [[21 November]] [[1853]] – die [[Paarl]], [[2 April]] [[1918]]) was 'n stigterslid van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]], wat die stryd om erkenning van [[Afrikaans]] as taal tydens die [[Afrikaanse Taalbeweging|Eerste Afrikaanse Taalbeweging]] gelei het. Hy was 'n drukker van beroep. Hy moet nie verwar word met [[D.F. du Toit]] (Oom Lokomotief) nie. Hy is wel familie van die broers [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] en [[D.F. du Toit]].<ref name="geni" /> == Lewe en werk == Daniël Francois du Toit is op [[21 November]] [[1853]] op die plaas Naauwbepaald in [[Daljosafat]] gebore. Die plaas was 'n gedeelte van die oorspronklike plaas Kleinbosch, wat [[Simon van der Stel]] toegeken het aan Du Toit se voorvader en die stamvader van die Du Toits in Suid-Afrika, François du Toit. Sy ouers is Daniël Francois du Toit en Maria Magdalena Malan.<ref name="geni2" /> In sy jeugjare werk hy op sy vader se wynplaas en die resultaat is dat hy nie veel skoolopleiding ontvang het nie, hoewel hy tog enkele jare die wykskool in Daljosafat bygewoon het. Aangesien hy altyd ’n medisynetassie by hom gedra het, kry hy die bynaam “Dokter”. In [[1873]] gaan hy saam met ds. [[Stephanus Jacobus du Toit]] na die [[Transvaal]] wanneer laasgenoemde hier oral die Woord bedien met die oog op ’n beroep. Hy is op [[14 Augustus]] [[1875]] ’n stigterslid van die Genootskap van Regte Afrikaners en is ’n groot kampvegter vir die nasionale erkenning van Afrikaans.<ref name="Nienaber" /> As bestuurder van die drukpers in die huis van Gideon Malherbe in die [[Paarl]] vanaf 1875 is hy verantwoordelik vir die druk van ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'' en al die boeke van die G.R.A. is ook deur hom gedruk. Nadat hy drukwerk in die [[Vrystaat]] onderneem het, het hy na die Paarl teruggekeer en word hy bestuurder van die drukkery en uitgewersfirma Du Toit & Kie van 1878 tot 1897, toe hy weer op Daljosafat gaan boer. Omstreeks 1905 dien hy saam met persone soos genl. [[J.B.M. Hertzog]] en ds. [[Willem Postma]] in [[Bloemfontein]] op die bestuur van die [[Afrikaanse Taalgenootskap]]. In die Paarl is hy verkies tot lid van die raad van die munisipaliteit en dien hy ook as [[burgemeester]]. Hy trou met Margaretha Magdalena van Nierop (gebore [[6 Februarie]] [[1860]]; oorlede [[4 November]] [[1916]]) en hulle het vyf kinders. Die twee seuns is die latere prof. Daniël Francois du Toit en die latere dr. Petrus Johann du Toit. Die drie dogters is Margaretha Magdalena, Maria Catharina en Anna Dorothea.<ref name="geni2" /> == Dood == Dokter is op [[3 April]] [[1918]] oorlede en is begrawe in die familiebegraafplaas op die plaas Kleinbosch in Daljosafat, waar S.J. du Toit en P.J. Malherbe ook begrawe is.<ref name="Kotze" /> == Nalatenskap == Hy was die vader van prof. Daniël Francois du Toit van [[Stellenbosch]] en die latere dr. Petrus Johann du Toit, opvolger van sir [[Arnold Theiler]] op [[Onderstepoort-dierehospitaal|Onderstepoort]]. === Belang vir Afrikaans === Hoewel hy nie self geskryf en publiseer het nie, is hy van besondere belang vir Afrikaans weens sy lidmaatskap van die G.R.A. en sy betrokkenheid by die publikasie van ''Di Patriot'' en vele ander van die vroegste Afrikaanse geskrifte. == Bronne == * Potgieter, D.J. (ed.) 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. * [[Alba Bouwer]]. ''Afrikaans 100''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1975 * [[Gerrit Dekker]] ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis''. Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * [[A.P. Grové]] ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * [[J.C. Kannemeyer]] ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * [[J.C. Kannemeyer]] ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Totius. ''Ds. S.J. du Toit in weg en werk. Versamelde werke 9''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eeufees-uitgawe 1977 == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="geni">http://www.geni.com/discussions/136043?by_or_about=6000000009501697722</ref> <ref name="geni2">http://www.geni.com/people/Dani%C3%ABl-Francois-du-Toit/6000000026478672912</ref> <ref name="Nienaber">Nienaber, P.J. Helde van ons taal. Die [[Taalgenoot]], Augustus 1975</ref> <ref name="Kotze">Kotzé, D.J. Hier lê die G.R.A.-leiers begrawe. Die Huisgenoot, 15 Augustus 1975</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Daniel Francois du Toit}} [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie:Geboortes in 1853]] [[Kategorie:Sterftes in 1918]] 8a8tc3cqv3hwqu06z4ppb7o588f7z86 2924562 2924544 2026-08-12T16:28:51Z Martinvl 12559 sjabloon verander 2924562 wikitext text/x-wiki {{Nie te verwar met|D.F. du Toit}} (1846–1923) [[Beeld:D.F. du Toit (Dokter).jpg|duimnael|regs|200px|D.F. du Toit.]] [[Beeld:GRA embleem.jpg|duimnael|regs|260px|Die embleem van die G.R.A.]] '''Daniël Francois (Dokter) du Toit''' (Naauwbepaald, deesdae Valencia, Daljosafat, die [[Paarl]], [[21 November]] [[1853]] – die [[Paarl]], [[2 April]] [[1918]]) was 'n stigterslid van die [[Genootskap van Regte Afrikaners]], wat die stryd om erkenning van [[Afrikaans]] as taal tydens die [[Afrikaanse Taalbeweging|Eerste Afrikaanse Taalbeweging]] gelei het. Hy was 'n drukker van beroep. Hy moet nie verwar word met [[D.F. du Toit]] (Oom Lokomotief) nie. Hy is wel familie van die broers [[Stephanus Jacobus du Toit|S.J. du Toit]] en [[D.F. du Toit]].<ref name="geni" /> == Lewe en werk == Daniël Francois du Toit is op [[21 November]] [[1853]] op die plaas Naauwbepaald in [[Daljosafat]] gebore. Die plaas was 'n gedeelte van die oorspronklike plaas Kleinbosch, wat [[Simon van der Stel]] toegeken het aan Du Toit se voorvader en die stamvader van die Du Toits in Suid-Afrika, François du Toit. Sy ouers is Daniël Francois du Toit en Maria Magdalena Malan.<ref name="geni2" /> In sy jeugjare werk hy op sy vader se wynplaas en die resultaat is dat hy nie veel skoolopleiding ontvang het nie, hoewel hy tog enkele jare die wykskool in Daljosafat bygewoon het. Aangesien hy altyd ’n medisynetassie by hom gedra het, kry hy die bynaam “Dokter”. In [[1873]] gaan hy saam met ds. [[Stephanus Jacobus du Toit]] na die [[Transvaal]] wanneer laasgenoemde hier oral die Woord bedien met die oog op ’n beroep. Hy is op [[14 Augustus]] [[1875]] ’n stigterslid van die Genootskap van Regte Afrikaners en is ’n groot kampvegter vir die nasionale erkenning van Afrikaans.<ref name="Nienaber" /> As bestuurder van die drukpers in die huis van Gideon Malherbe in die [[Paarl]] vanaf 1875 is hy verantwoordelik vir die druk van ''[[Die Afrikaanse Patriot|Di Patriot]]'' en al die boeke van die G.R.A. is ook deur hom gedruk. Nadat hy drukwerk in die [[Vrystaat]] onderneem het, het hy na die Paarl teruggekeer en word hy bestuurder van die drukkery en uitgewersfirma Du Toit & Kie van 1878 tot 1897, toe hy weer op Daljosafat gaan boer. Omstreeks 1905 dien hy saam met persone soos genl. [[J.B.M. Hertzog]] en ds. [[Willem Postma]] in [[Bloemfontein]] op die bestuur van die [[Afrikaanse Taalgenootskap]]. In die Paarl is hy verkies tot lid van die raad van die munisipaliteit en dien hy ook as [[burgemeester]]. Hy trou met Margaretha Magdalena van Nierop (gebore [[6 Februarie]] [[1860]]; oorlede [[4 November]] [[1916]]) en hulle het vyf kinders. Die twee seuns is die latere prof. Daniël Francois du Toit en die latere dr. Petrus Johann du Toit. Die drie dogters is Margaretha Magdalena, Maria Catharina en Anna Dorothea.<ref name="geni2" /> == Dood == Dokter is op [[3 April]] [[1918]] oorlede en is begrawe in die familiebegraafplaas op die plaas Kleinbosch in Daljosafat, waar S.J. du Toit en P.J. Malherbe ook begrawe is.<ref name="Kotze" /> == Nalatenskap == Hy was die vader van prof. Daniël Francois du Toit van [[Stellenbosch]] en die latere dr. Petrus Johann du Toit, opvolger van sir [[Arnold Theiler]] op [[Onderstepoort-dierehospitaal|Onderstepoort]]. === Belang vir Afrikaans === Hoewel hy nie self geskryf en publiseer het nie, is hy van besondere belang vir Afrikaans weens sy lidmaatskap van die G.R.A. en sy betrokkenheid by die publikasie van ''Di Patriot'' en vele ander van die vroegste Afrikaanse geskrifte. == Bronne == * Potgieter, D.J. (ed.) 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). * Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge. * [[Alba Bouwer]]. ''Afrikaans 100''. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1975 * [[Gerrit Dekker]] ''Afrikaanse Literatuurgeskiedenis''. Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * [[A.P. Grové]] ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans''. Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * [[J.C. Kannemeyer]] ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1''. Academica, Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * [[J.C. Kannemeyer]] ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004''. Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Totius. ''Ds. S.J. du Toit in weg en werk. Versamelde werke 9''. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eeufees-uitgawe 1977 == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="geni">http://www.geni.com/discussions/136043?by_or_about=6000000009501697722</ref> <ref name="geni2">http://www.geni.com/people/Dani%C3%ABl-Francois-du-Toit/6000000026478672912</ref> <ref name="Nienaber">Nienaber, P.J. Helde van ons taal. Die [[Taalgenoot]], Augustus 1975</ref> <ref name="Kotze">Kotzé, D.J. Hier lê die G.R.A.-leiers begrawe. Die Huisgenoot, 15 Augustus 1975</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Daniel Francois du Toit}} [[Kategorie:Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse letterkunde]] [[Kategorie:Geboortes in 1853]] [[Kategorie:Sterftes in 1918]] 33irfq05nr0p3pnanws70f9881s9xx7 0 65419 2924530 2878006 2026-08-12T14:45:30Z Túrelio 9953 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr 010419 0035 thunbergia alata.jpg]] → [[File:Starr 010419-0035 Thunbergia alata.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 010419-0035 Thunbergia alata.jpg]] 2924530 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Swartoognooi | image = Starr 010419-0035 Thunbergia alata.jpg | status = LC | status_system = iucn3.1 | taxon = Thunbergia alata | authority = [[Wenceslas Bojer|Bojer]] ex [[John Sims (taxonomist)|Sims]], (1825) | synonyms = * ''Thunbergia albiflora'' <small>Gordon</small> * ''Thunbergia aurantiaca'' <small>Paxton</small> * ''Thunbergia bikimaensis'' <small>De Wild.</small> * ''Thunbergia delamerei'' <small>S.Moore</small> * ''Thunbergia doddsii'' <small>Paxton</small> * ''Thunbergia fuscata'' <small>T.Anderson ex Lindau</small> * ''Thunbergia kamatembica'' <small>Mildbr.</small> * ''Thunbergia manganjensis'' <small>Lindau</small> * ''Thunbergia nymphaeifolia'' <small>Lindau</small> * ''Thunbergia oculata'' <small>S.Moore</small> * ''Valentiana volubilis'' <small>Raf.</small> }} Die '''swartoognooi''' (''Thunbergia alata'') is 'n meerjarige rankplant wat in die somer blom. Die [[spesie]] is [[inheems]] in [[Botswana]], [[Burundi]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Djiboeti]], [[Eritrea]], [[Eswatini]], [[Ethiopië]], [[Ghana]], [[Guinee]], [[Ivoorkus]], [[Kameroen]], [[Kenia]], [[Liberië]], [[Madagaskar]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Nigerië]], [[Republiek die Kongo]], [[Rwanda]], [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]], [[Sierra Leone]], [[Somalië]], [[Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In [[Suid-Afrika]] kom die plant in [[KwaZulu-Natal]] en [[Mpumalanga]] voor. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as 'veilig' gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3930-1 |title=SANBI-rooilys |archive-url=https://web.archive.org/web/20150920151956/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=3930-1 |archive-date=20 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die plant is 'n vinnige en maklike groeier en het klein, hartvormige blare. Tussen die blare is baie trompetvormige oranje of geel blomme met 'n swart kol in die middel. Die plant verkies vol son en matige water om in te leef. == Galery == <gallery> Lêer:ACANTHACEAE Thunbergia alata Bojer ex Sims, INMA (MBML040839).pdf|alt= Lêer:Thunbergia alata - plant (aka).jpg|Swartoognooiens in die veld. Lêer:Thunbergia alata - blossom (aka).jpg|Blom. Lêer:Thunbergia alata20090902 90.jpg|Sade. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == {{Commons|Thunbergia alata}} * Die Suid-Afrikaanse Gids- feite en wenke. Isabel Uys. 2009 {{ISBN|978-1-86919-324-9}} * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:56177-1 Plants of the Wordl Online] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Blomme]] [[Kategorie:Thunbergia|alata]] [[Kategorie:Flora van Botswana]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Djiboeti]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Eswatini]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Ghana]] [[Kategorie:Flora van Guinee]] [[Kategorie:Flora van Ivoorkus]] [[Kategorie:Flora van Kameroen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Liberië]] [[Kategorie:Flora van Madagaskar]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Nigerië]] [[Kategorie:Flora van die Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van die Sentraal-Afrikaanse Republiek]] [[Kategorie:Flora van Sierra Leone]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] [[Kategorie:Rankplante]] [[Kategorie:Tuinplante]] 1mnrv8nvkwbxz8qxq3txguo5dj0xu5i 0 79484 2924526 2868656 2026-08-12T14:00:32Z CommonsDelinker 1161 Administrateur [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] vervang "Flag_of_Afghanistan_(1919–1921).svg" met "Flag_of_Afghanistan_(1909–1926).svg" omrede: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · This flag of Afghanistan 2924526 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Afghanistan | Artikel = | Beeld = Flag of the Taliban.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = | Ander_byname = | Gebruik = 111111 | Simbool = | Verhouding = 1:2 | Goedgekeur_op = {{Start date and age|1997|10|27|df=y}} (oorspronklik) <br /> {{Start date and age|2021|08|15|df=y}} ([[Val van Kaboel (2021)|herinstelling]]) | Ontwerp = Die Sjahada in swart op 'n wit veld in die kalligrafiese Thuluth-skrif | Ontwerper = | Beeld2 = Flag of the Islamic Emirate of Afghanistan (with Pashto subtext).svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = Alternatiewe weergawe | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 111111 | Simbool2 = {{FIAV|alternate}} {{FIAV|sinister}}<!-- {{FIAV|equal}}--> | Verhouding2 = 2:3 | Goedgekeur_op2= 2013 | Ontwerp2 = Die Sjahada in swart op ’n wit veld, daaronder is "Islamitiese Emiraat van Afghanistan" in Pashto, albei geskryf in kalligrafiese skrif | Ontwerper2 = }} Die '''nasionale vlag van [[Afghanistan|Islamitiese Emiraat Afghanistan]]''' ([[Pasjtoe]]: د افغانستان رپی; [[Dari]]-[[Persies]]: پرچم افغانستان) is op [[15 Augustus]] [[2021]] amptelik in gebruik geneem nadat die [[Taliban]] die oorlog wat van 2001 tot 2021 geduur het, gewen het. Die vlag vertoon ’n enkele wit baan met die [[Sjahada]] in swart daarop aangebring in die Thuluth-skrif. In teenstelling word die driekleurvlag van die internasionaal erkende [[Ismalitiese Republiek Afghanistan]] steeds internasionaal gebruik, asook deur interne weerstandsbewegings. Dié vlag bestaan uit drie vertikale bane in swart, rooi en groen met die nasionale wapen in wit in die middel van die vlag. Om die wapen is omring deur koringgerwe en bevat verskeie elemente: ’n ''[[Sjahada]]'', ’n ''[[Takbir]]'', sonstrale, ’n moskee met ’n ''[[mihrab]]'' en ''[[minbar]]'', twee verkleinde Afghaanse vlae, die jaartal 1298 in die [[Irannese kalender]] (dit stem ooreen met 1919 in die [[Gregoriaanse kalender]]), en die naam van die volk. ’n weergawe van hierdie driekleurvlag, wat in Julie 1928 deur Koning [[Amanoellah Khan]] in gebruik geneem is, is soortgelyk aan die driekleurvlag soos in die paragraaf beskryf. == Geskiedenis == In die tydperk van die Hotaki-dinastie is ’n eenvoudige swart vlag gebruik. Daarna is ’n tweekleur in groen, wit en groen gebruik onder die regering van [[Ahmad Shah Durrani]]. Gedurende die Barakzai-dinastie is geen vlag gebruik nie en dit is in dié tydperk dat Afghanistan ’n emiraat geword het. Onder die regering van [[Abdoer Rahman Khan]] is weer, soos in die tyd van die Hotaki-dinastie, ’n eenvoudige swart vlag gebruik. Aan die begin van die twintigste eeu, onder die regering van [[Habiboellah Khan]], is ’n swart vlag met ’n seël gebruik wat die voorloper is van die huidige embleem van Afghanistan. Hahibullah Khan se opvolger, [[Amanoellah Khan|Amanoellah]], het uitgebrei op sy vader se vlag deur uitgaande strale in die vorm van ’n [[Rub el Hizb|oktagram]] om die seël te sit. Hierdie styl was algemeen in die [[Ottomaanse Ryk]]. In 1926 het Afghanistan ’n koninkryk geword en daarmee ook ’n verandering aan die vlag. Die seël is effens gewysig en ’n lourierkrans is om die seël is gesit. Die derde vlag wat onder Amanullah gebruik is, was ’n horisontale driekleur in swart, rooi en groen, weer met die oktagram-seël in die middel. Die swart het die voorafgaande vlae voorgetel, die rooi het die bloedvergieting vir onafhanklikheid (tydens die [[Derde Anglo-Afghaanse Oorlog]]) voorgestel en die groen het die hoop op ’n beter toekoms voorgestel. Die laaste vlag wat onder Amanullah gebruik is, was ’n vertikale driekleur in die kleure van die derde vlag met ’n seël in die middel waarop ’n son oor sneeubedekte berge opkom. Dit simboliseer ’n nuwe begin vir die koninkryk. In 1929, onder regering van [[Habiboellah Kalakani]] of Bacha-i-Saqao is ’n vertikale driekleur in rooi, swart en wit gebruik. Dit was dieselfde vlag wat gebruik is toe die hedendaagse Afghanistan in die 13de eeu onder Mongoolse besetting was. Later daardie jaar het die vlag weer verander, onder regering van [[Mohammed Nadir Sjah|Nader Sjah]]. Die vorige vertikale vlag is weer ingestel maar die seël is verander na die oktagram van Amanullah. ’n Jaar later is die vlag weer verander. Nader se opvolger, sy seun [[Mohammed Zahir Sjah|Zahir Sjah]], het die oktagram-seël gewysig deur die uitgaande strale te verwyder en die seël te vergroot. Onder die [[moskee]] en die krans is die jaartal ١٣٤٨ (1348 van die [[Islamitiese kalender|Islamitiese maankalender]] of 1929 van die [[Gregoriaanse kalender]]) toegevoeg om die begin van Mohammed Nadir Shah se dinastie aan te dui. In 1973 het Afghanistan ’n republiek geword, waarmee ’n verandering in die vlag gepaard gegaan het. In hierdie wysiging is die ١٣٤٨ uit die vlag verwyder. In 1974 is die vlag weer verander. Die vlag is weer na ’n horisontale driekleur verander. Die kleure het gebly maar die betekenisse daarvan het verander: swart het die obskure verlede voorgestel, rooi het die bloedvergieting vir onafhanklikheid voorgestel en groen het die voorspoed van landbou voorgestel. ’n Nuwe seël is in die skildhoek ingevoeg met ’n arend met gespreide vlerke, ’n preekstoel (''[[minbar]]'') op die arend se bors (vir ’n moskee), koringgerwe om die arend en sonstrale bo die arend om die nuwe republiek voor te stel. Toe die leier van die republiek in 1978 vermoor is, is ’n nuwe regime met die bystand van die Sowjetunie as ’n sekulêre [[Lys van sosialistiese lande|sosialistiese staat]] ingestel. Vir ’n kort tyd gedurende die oorgang is die vlag behou met die wapen in die skildhoek verwyder. Later daardie jaar is ’n nuwe vlag vir die demokratiese republiek ingestel. Dit was ’n rooi vlag met ’n geel seël in die skildhoek (dit was ’n algemene ontwerp vir sosialistiese state in die 20ste eeu. Die koringgerf het gebly maar ’n ster is bo-aan bygesit (om die vyf etniese groepe van Afghanistan voor te stel) en die woord ‘Khalq’ (wat ‘mense’ in [[Arabies]] beteken) in die middel. Die vlag is ook gebruik as die vlag van die Demokratiese Volksparty van Afghanistan se Khalq-faksie onder president Nur Muhammad Taraki tot sy moord in 1979. Na die omverwerping van die Khalq-faksie deur die Parcham-faksie is die vlag weer verander. Die omverwerping het in Desember 1979 plaasgevind. Die nuwe leierskap het die swart, rooi en groen driekleur heringestel om die verlede, bloedvergieting vir onafhanklikheid en die [[Islam|Islamitiese geloof]] onderskeidelik voor te stel. ’n Nuwe seël is ontwerp met ’n opkomende son (’n verwysing na die vorige naam, Khorasan, wat “Land van die Opkomende Son” beteken), ’n kansel en ’n boek (waarskynlik die [[Kommunistiese Manifes]] of [[Das Kapital]] van [[Karl Marx]]), linte in die nasionale kleure, ’n rat vir die industrie en ’n [[rooi ster]] vir [[kommunisme]]. In 1992 het die vlag weer verander deurdat die rat in die seël geskuif is, die rooi ster en die boek verwyder is en die groen agtergrond gebuig is om die horison voor te stel. Vir ’n kort wyle in 1992 was die land bekend as die Islamitiese Staat Afghanistan. Hierdie staat het ’n groen, wit en swart horisontale driekleur gebruik met die [[Takbir]] “Allahoe Akhbar” (in Arabies) in die boonste groen baan en die [[Sjahada]] in die middelste wit baan. Hierdie vlag was die eerste wat nie die rooi kleur van nasionalisme en stamgebondenheid bevat het nie sedert 1928. Na die ontbinding van die tussentydse regering het die vlag wéér verander. Die Afghaanse seël is weer teruggebring, hierdie keer in goud en met die woorde “دا افغانستان اسلامی دولت” (''Islamitiese Staat Afghanistan'') in die onderste deel van die seël. Tussen 1996 en 1997 het die [[Taliban]] die Islamitiese Emiraat Afghanistan gevestig en ’n eenvoudige wit vlag gebruik. Tussen 1997 en 2001 het hulle die wit vlag behou maar die Sjahada daartoe bygevoeg. ’n Tussentydse Administrasie het tussen 2001 en 2002 ’n vlag soortgelyk aan die vorige een van die Islamitiese Staat Afghanistan met blou Arabiese skrif aan weerskante van die seël. In 2002 is ’n Tradisionele Afghaanse Administrasie saamgestel en het hulle ’n vertikale driekleur in swart, rooi en groen gebruik met die seël in die middel, soortgelyk aan die vlae van 1930 tot 1974. Hierdie seël het egter die jaartal ١۲۹٨ (1298) van die Islamitiese sonkalender daarop. Dit is die jaar waarin onafhanklikheid van die [[Verenigde Koninkryk]] verkry is. In 2004 is die vlag weer verander. Hierdie keer is die verhouding gewysig en is “دا افغانستان اسلامی دولت” (''Islamitiese Staat Afghanistan) vervang met “ افغانستان” (''Afghanistan''). In 2013 is die nasionale wapen vergroot sodat dit nou ook oor die swart en groen bane streek. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Black flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Hotaki-dinastie, 1709 tot 1738 | {{FIAV|historical}} Vlag van die Durrani-ryk, 1747 tot 1842 Lêer:No flag.svg| {{FIAV|historical}} Die Afghaanse Emiraat, 1826 tot 1880 Lêer:Flag of Afghanistan (1880–1901).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Afghaanse Emiraat, 1880 tot 1901 Lêer:Flag of Afghanistan (1901–1919).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Afghaanse Emiraat, 1901 tot 1919 Lêer:Flag of Afghanistan (1909–1926).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Afghaanse Emiraat, 1919 tot 1926/29 Lêer:Flag of Afghanistan (1921–1926).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Afghaanse Emiraat, 1921 tot 1926/29 Lêer:Flag of Afghanistan (1926–1928).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Afghanistan, 1926 tot 1928 Lêer:Flag of Afghanistan (1928).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Afghanistan, 1928 Lêer:Flag of Afghanistan (1928–1929).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Afghanistan, 1928 tot 1929 Lêer:Flag of Afghanistan 1930s.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Afghanistan, 1929 Lêer:Flag of Afghanistan (1929).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Afghanistan, 1929 Lêer:Flag of Ali Ahmad Khan's rebellion against Habibullah Kalakani (defaked svg-version).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Afghanistan, 1929 Lêer:Flag of Afghanistan (1929–1931).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Afghanistan, 1929 tot 1930 Lêer:Flag of Afghanistan (1931–1973).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Afghanistan, 1930 tot 1973 Lêer:Flag of Afghanistan (1973–1974).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Republiek Afghanistan, 1973 tot 1974 Lêer:Flag of Afghanistan (1974–1978).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Republiek Afghanistan, 1974 tot 1978 Lêer:Flag of Afghanistan (1978).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Demokratiese Republiek Afghanistan, 1978 Lêer:Flag of Afghanistan (1978-1980).svg| {{FIAV|historical}} Vlag ban die Demokratiese Republiek Afghanistan, 1978 tot 1980 Lêer:Flag of Afghanistan (1979).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Demokratiese Republiek Afghanistan, 1979 Lêer:Flag of Afghanistan (1980).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Demokratiese Republiek Afghanistan, 1980 Lêer:Flag of Afghanistan (1980–1987).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Demokratiese Republiek Afghanistan, 1980 tot 1987 Lêer:Flag of Afghanistan (1987–1992).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Republiek Afghanistan, 1987 tot 1992 Lêer:Flag of Afghanistan (1992).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Islamitiese Staat Afghanistan, 1992 Lêer:Flag of the Afghan interim government-in-exile (1988–1992).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Islamitiese Staat Afghanistan, 1992 Lêer:Flag of Afghanistan (1992–2001).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Islamitiese Emiraat Afghanistan/Noordelike Alliansie, 1992 tot 2001 Lêer:Flag of Taliban (original).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Islamitiese Emiraat Afghanistan, 1996 tot 1997 Lêer:Flag of Taliban.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Islamitiese Emiraat Afghanistan, 1997 tot 2001 Lêer:Flag of the Taliban (Variant).svg| {{FIAV|historical}} Alternatiewe vlag van die Islamitiese Emiraat Afghanistan, 1997 tot 2001 Lêer:Flag of Afghanistan (2001–2002).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Afghanistan, 2001 tot 2002 Lêer:Flag of Afghanistan (2002–2004).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Afghanistan, 2002 tot 2004 Lêer:Flag of Afghanistan (2002–2004, variant with golden arms).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Afghanistan met goue wapen, 2002 tot 2004 Lêer:Flag of Afghanistan (2004-2013).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Afghanistan, 2004 tot 2013 Lêer:Flag of Afghanistan (2013-2021).svg | {{FIAV|historical}} Vlag van Afghanistan, 2013 tot 2021 </gallery></center> === Ander === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Royal standard of Afghan Kings(1931~1973).svg| {{FIAV|historical}} Standaard van die Koning van Afghanistan, 1931 tot 1973 Lêer:Afghan Army Flag (1978).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Afghaanse Weermag, 1978 Lêer:Standard of the President of Afghanistan (2004-2021,Variant).svg| {{FIAV|historical}} Standaard van die President van Afghanistan, 2004 tot 2013 Lêer:Standard of the President of Afghanistan (2004-2021).svg | {{FIAV|historical}} Standaard van die President van Afghanistan, 2013-2021 Lêer:Flag of the Afghan Air Force.svg| Vlag van die Afghaanse Lugmag Lêer:Flag of the Afghan National Police (English).svg| Vlag van die Afghaanse Nasionale Polisie </gallery></center> == Kleure == Die kleurskema vir die vlae van 1928 tot 1978 en sedert 1980 word hieronder gelys: {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ! style="background:#000000ff; width:200px" | {{Kleur|white|Swart}} ! style="background:#d32011ff; width:200px" | {{Kleur|white|Rooi}} ! style="background:#be0000ff; width:200px" | {{Kleur|white|Rooi}} ! style="background:#007a36ff; width:200px" | {{Kleur|white|Groen}} ! style="background:#009900ff; width:200px" | {{Kleur|white|Groen}} ! style="background:#FFFFFF; width:200px" | {{Kleur|black|Wit}} |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[RGB-kleurmodel|RGB]]''' | <code>0/0/0</code> || <code>211/32/17</code> || <code>190/0/0</code> || <code>0/122/54</code> || <code>0/153/0</code> ||<code>255/255/255</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" | '''[[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]]''' | <code>#000000ff</code> || <code>#d32011ff</code> || <code>#be0000ff</code> || <code>#007a36ff</code> || <code>#009900ff</code> ||<code>#FFFFFF</code> |- | style="background:#F2F2F2; text-align:right" |'''CMYK''' | <code>0/0/0/100</code> || <code>0/85/92/17</code> || <code>0/100/100/25</code> || <code>100/0/56/52</code> || <code>100/0/100/40</code> || <code>0/0/0/0</code> |} == Trivia == [[Lêer:Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg|duimnael|Vlag van die [[Republiek van Weimar]] (1919–1933), glo die inspirasie vir die Afghaanse eweknie]] Op 22 Februarie 1928 het koning Amanullah Khan van Afghanistan vir vyf dae na [[Duitsland]] gereis en [[Berlyn]] en [[München]] besoek. Duitsland het sedert 1919 die Afghaanse regering en mense finansieel, polities en kultureel in feitlik alle gebiede van [[infrastruktuur]], [[tegnologie]] en [[onderwys]] ondersteun. Amanullah Khan is glo deur die vorm en kleur van [[Vlag van Duitsland|Duitsland se swart-rooi-goue vlag]] geïnspireer, want in dieselfde jaar is vir die eerste keer in Afghanistan ’n drie-kleurige vlag met horisontale strepe in swart-rooi-groen bekendgestel. Die landswapen was in wit in die vlag van Afghanistan se sentrum.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fotw.info/flags/bib-bas.html#bat01 |title=Bibliography (codes [bas] to [baz]) |publisher=Flags of the World |accessdate=27 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728071026/https://www.fotw.info/flags/bib-bas.html |archive-date=28 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Sjahada]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of Afghanistan|Vlae van Afghanistan}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/af.html Afghanistan] by ''Flags of the World'' * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Afghanistan|title=Flag of Afghanistan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=27 Mei 2019}} {{Asiëvlae}} {{Normdata}} [[Kategorie:Afghanistan]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Afghanistan]] f5m5ncaki6fpc0g6j3ds4dgmfat1vfx 0 82973 2924630 2844722 2026-08-13T05:31:26Z Ziv 115288 ([[c:GR|GR]]) [[File:Starr 010419 0038 cinnamomum camphora.jpg]] → [[File:Starr 010419-0038 Cinnamomum camphora.jpg]] Changing the name of a duplicate 2924630 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks |name = Cinnamomum |image = Starr 010419-0038 Cinnamomum camphora.jpg |image_caption = 'n [[Kanferboom]] (''Cinnamomum camphora'') |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Magnoliids]] |ordo = [[Laurales]] |familia = [[Lauraceae]] |genus = '''''Cinnamomum''''' |genus_authority = [[Schaeff.]] |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms = *''Sassafridium'' <small>[[Carl Meissner|Meisn.]]</small> *''Temmodaphne'' <small>[[Kosterm.]]</small> |}} '''''Cinnamomum''''' is 'n [[genus]] van immergroen aromatiese bome en struike wat aan die lourier- en avokadopeerfamilie, ''[[Lauraceae]]'' behoort. Spesies in die genus het aromatiese olies in hulle blare en bas. Dit omsluit meer as 300 spesies, versprei oor die tropiese en subtropiese streke van [[Noord-Amerika]], [[Sentraal-Amerika]], [[Suid-Amerika]], [[Asië]], [[Oseanië]] en Australiese ekosones. Die genus bevat verskeie ekonomies belangrike bome. == Spesies == Van die spesies in die genus: * [[Kanferboom]] (''[[Cinnamomum camphora]]'') == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Eksterne skakels== {{Commons category}} {{Wikispecies}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] abeejrb31frr10lb71it70dqe7sytjl 0 88260 2924625 2924439 2026-08-13T05:03:50Z Gaius le Roux 203341 Foto's en fotogalerye is bygevoeg. 2924625 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 2 Eskader SALM | beeld = F-51Ds 2 Sqn SAAF Korea May 1951.jpeg | beeld_byskrif = 2 Eskader Mustang-vegters tydens die [[Korea-oorlog]] | gestig = [[1 Oktober]] [[1940]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Aanval/onderskepping | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Makhado]] | leuse = ''Sursam Prorsusque''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Opwaarts en vorentoe")''</small> | mars = | kleur = | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''2 Eskader SALM''' is 'n aktiewe eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM), is die gevegseskader van die SALM en gebruik die [[JAS39 Gripen]]-straalvliegtuig. Die eenheid is by die [[Lugmagbasis Makhado]] naby [[Louis Trichardt, Limpopo]] gestasioneer.<ref name=saaf>{{en}}{{cite web|url=http://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/1/2-squadron|title=2 Squadron SAAF|publisher=www.saairforce.co.za|accessdate=29 Junie 2014}}</ref> LEUSE: Sursum Prorsusque (“Opwaarts en Voorwaarts”) == Geskiedenis == 2 Eskader is in Januarie [[1939]] by [[Lugmagbasis Waterkloof]] gevorm.<ref name=saaf/> === Tweede Wêreldoorlog tot 1950 === [[Lêer:Pv260 1978-02-00 Soutrivier 119 shd50 her1 Adobe Photo Express 800x486.jpg|links|duimnael|Bewaarde Spitfire Mk IX reeksnommer PV260 met kodeletters DB-P]] 2 Eskader het gedurende en ná die Tweede Wêreldoorlog Spitfire IX’s gebruik. Die kodeletters van die eenheid was “DB”. Ná die oorlog is die eenheidskodeletters “DB” kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is aan die Spitfires van 2 Eskader toegeken. ’n Voorbeeld van ‘n vliegtuig met hierdie kodeletters ná 1945 was Spitfire Merk IX reeksnommer 5543 (DB-A). Teen 1950 is die kodeletters nie meer gebruik nie.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=13, 22, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=35, 36 |language=en}}</ref> === Koreaanse Oorlog, 1950 tot 1953 === 2 Eskader het die North American F-51D Mustang by Lugmagbasis Johnson naby Tokio in ontvangs geneem. Die meeste van hulle was voorheen by USAF Air National Guard-eenhede. Tagtig van hulle is aanvanklik vir diens in Korea toegewys. Die Vlieënde Tiere het op 19 November 1950 hulle eerste operasie onderneem en het op 27 Desember 1952 hulle laaste Mustang-krygsvlug in Korea onderneem/gevlieg.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=128 |language=en}}</ref> Die F-51D Mustang met die SALM-reeksnommer 361 was voorheen USAF 44-74863, is op 21 September 1951 afgelewer, het op 22 Oktober 1952 neergestort en het die naam ''Miss Marunouchi'' gehad. Die vlieënier van die masjien was Tweede Luitenant BM Forsyth.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=130 |language=en}}</ref> 2 Eskader het gedurende die Koreaanse Oorlog 22 North American F-86F Sabres bedryf. Die eerste straler, ’n leenvliegtuig, is in Januarie 1953 aan 2 Eskader afgelewer, en die laaste F-86 is in Oktober 1953 aan die USAF terugbesorg. Die straalvegvliegtuie was van 601 tot 622 genommer. North American F-86F Sabre reeksnommer 603 het die kodeletter B en die naam ''Ruth II'' gehad en was voorheen USAF 52-4315.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=131 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:F-51Ds 2 Sqn SAAF Korea first mission.jpeg|2 Eskader North American F-51D Mustangs op 15 November 1950 in Korea Lêer:One-half left rear view of a North American Mustang Mk. IVA 'Miss Marunouchi' (s-n KM361) parked beside the runway, somewhere in Korea. The aircraft bears the markings of the 2nd Sq - DPLA - aa3e9f7f6ef75f543b0c4869cdc52f42.jpg|2 Eskader F-51D Mustang reeksnommer 361 met die naam ''Miss Marunouchi'' in Korea Lêer:North American F-51 Mustang Mk IVa SAAF Korea 342-FH-4A39928-K90278.jpg|''Miss Marunouchi'' met twee bomme en vier vuurpyle in Korea Lêer:One-quarter left front view of a North American Mustang Mk. IV 'Miss Marunouchi' being equipped with drop tanks, somewhere in Korea. Two men work under each wing attaching the drop - DPLA - 3f809cf9ac9943e548a052f6fd707a3e.jpg|''Miss Marunouchi'' met valbrandstoftenke Lêer:F-86F 2 Sqn SAAF in Japan 1953.jpg|F-86F reeksnommer 603, die kodeletter B en die naam ''Ruth II'' Lêer:Korea 2008-05-31 FASK 099 LR 600x400.jpg|Springbok- nasionale kenteken soos 2 Eskader in die Koreaanse Oorlog gebruik het. </gallery> === 1955/1956, Canadair CL-13B Sabre Mk 6 === [[Lêer:367 2008-08-02 FASK 001 LR 800x533.jpg|duimnael|Canadair Sabre 367 met verteenwoordigende 1960’s-2 Eskader -kleurskema]] ’n Bestelling vir 34 Canadair CL-13B Sabre Mk 6-vliegtuie is in 1955 geplaas en hulle is vanaf Augustus 1956 afgelewer. Die Sabre Mk 6 in die SALM was in die reeks 350 tot 383 genommer. Daar was teen 1957 altesaam 16 eenhede van hierdie tipe op 2 Eskader se boeke. Die Sabres het aanvanklik ’n silwer kleurskema met identifiserende eskaderkleure gehad maar is later gekamoefleer. Die CL-13B Sabres is ook deur 1 Eskader en (later) 85 Gevorderde Vliegskool bedryf. Die tipe is in 1980 amptelik aan diens onttrek. 2 Eskader se Canadair CL-13B Sabre Mk 6-straalvegvliegtuie het in die vroeë 1960’s ’n onderskeidende kleurskema gehad. Rooi was die onderskeidende kleur van 2 Eskader, en ’n rooi strook (met swart strepe) is teen 1959 op die vliegtuie aangebring. Die vlerkpunte en valtenke is in soortgelyke kleure geverf. Daar was ook rooi kodeletters op die vliegtuie. Die Canadair CL-13B Sabre Mk 6 was vanaf 1956 tot 1963 op die boeke van 2 Eskader.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=333 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Volume 1, Number 5 |date=2004 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=0-620-27419-0 |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=27 |language=en}}</ref> === 1963, Dassault Mirage III === 2 Eskader was vanaf 1963 die permanente eenheid vir die Dassault Mirage IIICZ, BZ, RZ en R2Z totdat die Mirage III se laaste amptelike vlug op 5 Oktober 1990 plaasgevind het, maar hierdie modelle is aanvanklik by Waterkloof (tot Desember 1978) en later by Hoedspruit (vanaf Desember 1978 tot November 1990) gehuisves.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=39, 41, 44 |language=en}}</ref> ==== Mirage IIICZ ==== [[Lêer:801 0000 ander 405 cr her 600x364.jpg|duimnael|Mirage IIICZ reeksnommer 801 (kodeletter B) in die vroeë kleurskema]] Die eerste twee van 16 Mirage IIICZ’s is in April 1963 afgelewer (hulle het in die vragruim van ’n Lockheed Hercules aangekom) en die tipe is in Julie daardie jaar vir die eerste keer aan die publiek getoon. Die Mirage IIICZ was vir die onderskeppingsrol geoptimaliseer en was soortgelyk aan die oorspronklike Mirage IIIC en was ’n enkelsitplekvliegtuig wat onderskeppings in alle weersomstandighede kon uitvoer. Dit het twee intern gemonteerde 30 mm-kanonne gehad en kon ’n verskeidenheid bomme en missiele op monterings onder die vlerk en buik dra. Die Mirage IIICZ’s was van 800 tot 815 genommer.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=345 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Van Schalkwyk and Marshall |first=Piet and William |title=South African Colours and Markings Number 8 |date=2014 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=978-0-620-39988-3 |pages=18 |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=40 |language=en}}</ref> Die volgende Mirage IIICZ-kodenommers is met behulp van foto’s en prente bevestig: A = 800; B = 801; C = 815; E = 805; G = 807; K = 810; L = 802; P = 813; S = 803 ==== Die Mirage IIIBZ-opleidingsvariant ==== [[Lêer:818 0000 ander 409 her shd her 600x364.jpg|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 met soortgelyke kleurskema maar wit kodeletter op rooi stertvin]] Om die vlieëniers van die Mirage IIICZ op te lei is tweesitplek-Mirage III’s afgelewer. Drie BZ’s (reeksnommers 816 tot 818) is in 1964 as opleidingsvliegtuig vir die Mirage IIICZ afgelewer. (Die Mirage IIIBZ was die tweede Mirage III-variant wat aan die SALM afgelewer is.)<ref name=":0" /> ==== Die SALM-verkenningsweergawes van die Mirage III ==== Die SALM het twee verkenningsweergawes van die Mirage III gebruik, naamlik die RZ (reeksnommers 835 tot 838, in 1967 afgelewer) en die R2Z (reeksnommers 854 tot 857; in Desember 1972 bestel, in 1974 afgelewer). Die SALM-Mirage IIIRZ’s was aanvanklik in ’n NAVO-kamoefleerskema geverf (sien die foto hieronder). Die Mirage IIIR2Z was die laaste Mirage III-variant wat aan die SALM afgelewer is.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=345, 346 |language=en}}</ref> <ref name=":1" /> <ref>{{Cite book |last=Van Schalkwyk and Marshall |first=Piet and William |title=South African Colours and Markings Number 8 |date=2014 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=978-0-620-39988-3 |pages=19, 23 |language=en}}</ref> Die Mirage IIIR2Z is ook gedurende die Grensoorlog gebruik. IIIR2Z reeksnommer 856 is op 6 Julie 1979 verloor in ’n missie wat tipies was van die soort wat deur verkenningsvliegtuie onderneem is. Die vlieënier van IIIR2Z reeksnommer 856 moes ná ’n aanval foto’s van ’n teiken neem om die omvang van die skade te bepaal, maar die vliegtuig se elektriese stelsel het onklaar geraak nadat dit deur lugafweergeskut getref is en die vliegtuig het buite beheer grond toe getuimel. Die vlieënier het uitgeskiet, gevangeneskap ontduik en is na Lugmagbasis Ondangwa afgevoer.<ref>{{Cite book |last=Lord |first=Dick |title=From Fledgling to Eagle: The South African Airforce during the Border War |date=October 2008 |publisher=30º South Publishers (Pty) Ltd. |year=2008 |isbn=978-1-920143-30-5 |location=Newlands, Johannesburg, South Africa |pages=493 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:835 2008-05-31 FASK 002 LR 800x533.jpg|SALM-Mirage IIIRZ’s het aanvanklik ’n NAVO-kamoefleerskema gehad Lêer:857 1990-10-05 Hspt 007a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIR2Z reeksnommer 857 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:857 1990-10-05 Hspt 031 dust 600x364.jpg|Die Mirage IIIR2Z se kameraneus het dit ’n verkenningsvermoë gegee. </gallery> === 1970's === ==== Lugmagbasis Ysterplaat Februarie 1970 ==== [[Lêer:Mirage IIICZ no. 805.jpg|geen|duimnael|Mirage IIICZ reeksnommer 805 word op 21 Februarie 1970 op Lugmagbasis Ysterplaat gesien.]] ==== 2 Eskader tydens die Aviation Africa-tentoonstalling in Oktober1977 ==== Daar is in die ''World Airnews-''tydskrif van Oktober 1977 berig dat die Suid-Afrikaanse Lugmag se vertoning by Aviation Africa die grootste burgerlike vertoning sal wees vir meer as twee dekades. Die SALM se vertoning het formasievlugte deur vier Mirage IIICZ’s van 2 Eskader ingesluit.<ref>{{Cite journal |date=October 1977 |title=Biggest SAAF display for 20 years |journal=World Airnews |pages=68}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:807 1977-10-05 FALA 947 crop2 spot LR 800x533.jpg|Vier Mirage IIICZ’s van 2 Eskader op 5 Oktober1977 tydens Aviation Africa te Lanseria Lêer:809 1977-10-05 FALA 957a crop file sh 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 809 op 5 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:811 1977-10-00 FALA 959 cr shd50 her 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 811 op 5 Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 1980's === <gallery mode="packed"> Lêer:816 1980-07-15 Dbn 181 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:816 1980-07-15 FADN 182 crop dust LR lias 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:816 1982-01-29 Yplt 969 LR 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 29 Januarie 1982 te Ysterplaat Lêer:811 1987-10-05 Hspt 971a1 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 811 op 5 Oktober 1987 te Hoedspruit Lêer:802 1988 25jaar ander 420 her 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 802 in herdenkingskema Lêer:814 1988-08-01 Wat 205b shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 814 op 1 Augustus 1988 te Waterkloof </gallery> === 1990's === ==== Lugmagbasis Pietersburg-lugskou 24 Maart 1990 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:838 1990-03-24 Piet 194a lias 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 is op 24 Maart 1990 staties vertoon. Lêer:807 1990-03-24 Piet 976a1 cr 800x533.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 807 op 24 Maart 1990 te Pietersburg </gallery> ==== Vliegtuie en eenheidwapens in 1990 gesien ==== <gallery mode="packed"> Lêer:838 1990-03-24 Piet 199 600x400.jpg|Posisie van 2 Eskader-wapen op 24 Maart 1990 op Mirage IIIRZ 838 Lêer:838 1990-03-24 Piet 193a1 LR 800x533.jpg|2 Eskader-wapen op 24 Maart 1990 op Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:809 1990-10-05 Hspt 979a1 crop file 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 809 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 484a1 LR lias 800x533.jpg|2 Eskader-wapen op 5 Oktober 1990 op Mirage IIICZ reeksnommer 809 </gallery> ==== Onttrekking aan diens van die Mirage III en 50ste verjaarsdag van 2 Eskader op 5 Oktober 1990 ==== [[Lêer:800 1990-10-05 Hspt 480 LR lias 800x486.jpg|duimnael|IIICZ 800 (links), IIIBZ 816 (middel) en IIICZ 809 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit]] 2 Eskader het op 5 Oktober 1990 sy 50ste verjaarsdag<ref name=":2">{{Cite book |last=Crinall |first=R |title=2 Squadron 1940 – 1990 2 Squadron 50th Anniversary Souvenir Brochure |date=1990 |pages=19 |language=en}}</ref> met ’n lugskou en statiese vertoning gevier (streng gesproke was dit op hierdie datum die 52ste verjaarsdag van die eenheid)<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=29 |language=en}}</ref>. Vir hierdie geleentheid is Mirage IIICZ reeksnommer 800 en IIIBZ reeksnommer 816 in spesiale skemas geverf. CZ 800 het ’n kleurskema gehad wat uit swart en goud bestaan het en BZ 816 was in ’n skema wat verteenwoordigend was van die kleurskemas wat die Mirage III’s in die 1960’s gehad het. Nommer 800 het ’n sololugvertoning gelewer en is staties vertoon, nommer 816 is staties vertoon en Mirage IIICZ reeksnommer 809 is staties in ’n laesigbaarheid-kamoefleerskema vertoon.Die 2000 vliegure van ’n 2 Eskader-vlieënier is ook op 5 Oktober 1990 herdenk.<ref name=":2" /> Mirage IIICZ reeksnommer 800 is tydens ’n spesiale seremonie na ’n vliegtuigloods geneem. Altesaam 12 Mirage III’s het ’n verbyvlug in die vorm van die syfer 2 gelewer. Al die Mirage III-variante wat op daardie tydstip deur 2 Eskader bedryf is, is in die lugskou, statiese vertoning en verbyvlug verteenwoordig. 5 Oktober 1990 was ook die laaste amptelike vlug van die Mirage III in SALM-diens.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41 |language=en}}</ref> ===== Die statiese vertoning en 2000-vliegure-seremonie ===== <gallery mode="packed"> Lêer:857 1990-10-05 Hspt 027a1 LR 800x533.jpg|IIIR2Z 857 (links), IIICZ 809 (volgende) en IIIBZ 816 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:816 1990-10-05 Hspt 982a dust crop 600x364.jpg|IIIBZ 816 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 067 el 800x486.jpg|Die vlieënier met die 2000-vliegure-lourierkrans staan voor Mirage IIICZ reeksnommer 809. </gallery> ===== Sololugvertoning ===== <gallery mode="packed"> Lêer:800 1990-10-05 Hspt476 crop 600x400.jpg|Sololugvertoning IIICZ 800 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:800 1990-10-05 Hspt478 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 ry terug nadat hy sy sololugvertoning gelewer het. </gallery> ===== Verbyvlug van 12 Mirage III’s ===== Die volgende Mirage III’s het aan die verbyvlug deelgeneem: CZ: 801, 804, 805, 807, 808, 811, 815 BZ: 817, 818 RZ: 835, 837, 838 ====== Die vliegtuie ry na die aanloopbaan ====== <gallery mode="packed"> Lêer:837 1990-10-05 Hspt 120 her LR her 600x364.jpg|Mirage IIIRZ 837 en twee ander Mirage III’s op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:818 1990-10-05 Hspt 995 shd25 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 Lêer:835 1990-10-05 Hspt 998a1 ELshd 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 117a 600x400.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 002a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 </gallery> ====== Die verbyvlug ====== [[Lêer:1990-10-05 Hspt 088a 600x364.jpg|geen|duimnael|Twaalf Mirage III’s in ’n formasieverbyvlug]] ====== Die vliegtuie land ná die verbyvlug ====== <gallery mode="packed"> Lêer:805 1990-10-05 Hspt 057a1 crop 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 Lêer:808 1990-10-05 Hspt 059a 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 808 Lêer:837 1990-10-05 Hspt 056a crop dust file 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 837 </gallery> ==== Die ingebruikneming van die Cheetah ==== Nadat 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 ontbind is, is die tweesitplek-Cheetahs vanaf die einde van Februarie 1993 deur 2 Eskader-opleidingsvlug in gebruik geneem en later deur die herstigte 2 Eskader geabsorbeer. Die eerste Cheetah D (reeksnommer 841) het in November 1992 gearriveer. Die Cheetah C’s is van die begin af deur 2 Eskader gebruik. Die eerste Cheetah C het op 13 Januarie 1993 gearriveer en 2 Eskader is op 26 Februarie 1993 herstig.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41, 44, 413 |language=en}}</ref> 2 Eskader is vanaf Februarie 1993 by Louis Trichardt gebaseer (die basis is later Makhado herdoop). === 1995 === Die SALM het gedurende 1995 as deel van die verrigtinge om sy 75ste bestaansjaar te vier opedae/lugskoue by die meeste van sy basisse gehou. ==== Sentrale Vliegskool Langebaanweg-lugskou 4 Maart 1995 ==== Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader is op 4 Maart 1995 by Langebaanweg gesien. Hulle het die reeksnommers 355, 358, 369, 370 en 377 gehad. Die vliegtuie word in die meegaande foto’s geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:370 1995-03-04 Lbwg 698 resize LR 877x533.jpg|Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:377 1995-03-04 Lbwg 699 shd25 876x531.jpg|Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:000 1995-03-04 FALW 695 resize LR 800x486.jpg|2 Eskader-wapen op 4 Maart 1995 op Cheetah C te Langebaanweg </gallery> ==== Lugmagbasis Durban 8 April 1995 ==== [[Lêer:369 1995-04-08 Dbn 850 800x486.jpg|geen|duimnael|Dit is ’n foto van die Cheetah C met die reeksnommer 369. Hy is besig om op 8 April 1995 by Durban op ’n rybaan te ry.]] ==== Lugmagbasis Bloemspruit 13 Mei 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:363 1995-05-13 Blspt 864 800x486.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 363 op 13 Mei 1995 te Bloemspruit Lêer:342 1995-05-13 Blspt 869 LR 800x533.jpg|Drie Cheetah C’s op 13 Mei 1995 te Bloemspruit </gallery> ==== Lugmagbasis Louis Trichardt 26 Augustus 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:361 1995-08-25 LT 880 ELshd 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 361 op 25 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:860 1995-08-25 LT 892 crop dust file 600x364.jpg|Cheetah B reeksnommer 860 op 25 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:839 1995-08-26 LT 885 600x400.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 839 op 26 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:858 1995-08-26 LT 888a 600x364.jpg|Atlas Cheetah B reeksnommer 858 op 26 Augustus 1995 te Louis Trichardt </gallery> ==== Lugmagbasis Hoedspruit 23 September 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:351 1995-09-22 Hspt 896 800x486.jpg|Cheetah C’s op 22 September 1995 te Hoedspruit Lêer:354 1995-09-23 Hspt 903 ELshd 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 354 op 23 September 1995 te Hoedspruit </gallery> ==== Herdenkingskleurskema gedurende SALM 75 gesien ==== Atlas Cheetah C reeksnommer 342 is vir die SALM se verjaarsdagvieringe in 1995 in ’n spesiale kleurskema geverf. Dit het bestaan uit die kolle van die tipe se eweknie in die diereryk en blou asook spesiale merke. Daar was THE PRIDE OF THE NATION-driehoeke op die stertvin en onder die vlerk asook die syfer 75 en die SALM-arend in goud op die stertvin. Die vliegtuig het as gevolg van die kleurskema die bynaam “Spotty” gekry. Die kleure en merke word op verskillende datums en by verskillende plekke in die meegaande foto’s uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:342 1995-04-08 Dbn 833 crop (2) 600x400.jpg|Durban 8 April 1995 Lêer:342 1995-05-13 Blspt 845 600x364.jpg|Bloemspruit 13 Mei 1995 Lêer:342 1995-05-13 Blspt 860 dust file 600x400.jpg|Bloemspruit 13 Mei 1995 Lêer:342 1995-08-00 LT 871 dust ELshd 800x486.jpg|Louis Trichardt Augustus 1995 </gallery> === 2000 === ==== Parade om Generaal Hechter vaarwel toe te roep en bevel aan Generaal Beukes te oorhandig ==== ’n Parade is op 29 Februarie 2000 gehou om afskeid van Luitenant-Generaal WH Hechter te neem en die bevel aan Luitenant-Generaal RJ Beukes te oorhandig. Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag het aan verbyvlugte deelgeneem. Dit het Cheetahs van 2 Eskader ingesluit. ==== SALM 80 Internasionale Lugskou en Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling ==== Die SALM was 80 jaar oud in 2000 en het hierdie geleentheid op verskillende plekke in Suid-Afrika gevier. Die hoogtepunt van hierdie vieringe was ongetwyfeld die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens die internasionale deelname, veral deur Afrika-lande. Die militêre lugskou het van 8 tot 9 September plaasgevind en het saamgeval met die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling, wat van 5 tot 7 September 2000 gehou is (AAD 2000). (Africa Aerospace and Defence 2000-katalogus) === 2002 === ==== AAD ==== Africa Aerospace and Defence 2002 het van 18 tot 22 September plaasgevind. Die SALM was ook by AAD 2002 teenwoordig. === 2004 === ==== Africa Aerospace and Defence ==== Die Suid-Afrikaanse Lugmag was van 21 tot 23 September 2004 by Lugmagbasis Waterkloof een van die uitstallers gedurende AAD 2004. === 2005 === ==== Polokwane Internasionale Lughawe-lugskou 21 Mei 2005 ==== In die week wat op 16 Mei 2005 begin het, is ’n vervoerkonvensie by die Polokwane Internasionale Lughawe in die Noordelike Provinsie van Suid-Afrika gehou. As deel van die konvensie het ’n burgerlike en militêre lugskou op Saterdag, 21 Mei 2005 plaasgevind. ==== Swartkop 17 September 2005 ==== ==== Die byeenkoms vir vegvliegtuie op 8 Oktober 2005 ==== Lugmagbasis Makhado het ’n byeenkoms vir vegvliegtuie in Oktober 2005 gehou. ’n Lugskou het op Saterdag, 8 Oktober 2005 plaasgevind Die basis was voorheen as Louis Trichardt bekend en is herdoop om die naam van die naby geleë dorp te weerspieël. Die Cheetah C met die reeksnommer 370 is in die 2000’s in die kleure van die 1994- Suid-Afrikaanse nasionale vlag oorgeverf en het as “Vlaggie” bekendgestaan. Hierdie kleurskema word in die volgende drie foto’s op 8 Oktober 2005 by Lugmagbasis Makhado geïllustreer. Die Atlas Cheetah B met die reeksnommer 861 was op 8 Oktober 2005 ook in die kleure van die 1994- nasionale vlag geverf. === 2006 === ==== Suid-Afrika se Gripen D-vegvliegtuig ==== Suid-Afrika se nuwegenerasie-Gripen-vegvliegtuig, wat in Julie 2006 in die land aangekom het, is gedurende AAD 2006 staties en in die lug vertoon. Geen lugtoertjies is uitgevoer nie omdat die vliegtuig instrumente vir die toetsvlug-en-ontwikkelingsprogram gehad het, wat ontwerp was om toerusting wat spesifiek vir die Suid-Afrikaanse weergawe van die vliegtuig ontwerp was, te valideer. Die vliegtuig het vir die eerste keer op Dinsdag, 19 September 2006, op die vooraand van die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling (AAD), by Lugmagbasis Ysterplaat naby Kaapstad in die openbaar verskyn. Die tweesitplek-weergawe van die Gripen-vegvliegtuig (SA01), met ’n Suid-Afrikaanse Lugmag-kleurskema en die 1994- Suid-Afrikaanse vlag, was by die Toetsvlug-en-ontwikkelingsentrum naby Bredasdorp in die suidelike Kaap gebaseer, waar dit vir ’n deeglike Suid-Afrikaanse vliegtoetsprogram voorberei is. Suid-Afrika het in 1999 ’n kontrak van VSA$ twee miljard met Saab-BAE Systems onderteken waarvolgems ’n vloot Gripen-nuwegenerasie-vegvliegtuie en Hawk Lead-in Fighter Trainers as deel van die Strategiese Verdedigingverkrygingsprogram verskaf sou word. Dit sou die modernisering van die SALM se vegvliegtuigvloot tot gevolg hê en verseker dat die SALM al sy nasionale, streeks- en vredesondersteuningspligte kan nakom. (Persverklaring 19 September 2006 deur British Aerospace/Saab en pamflet verskaf deur Saab gedurende AAD 2006) === 2010 en 2014 === ==== Swartkop 13 en 14 Augustus 2010 ==== Die Saab Gripen C is die SALM se jongste vegvliegtuig. Gripen C reeksnommer 3914 van 2 Eskader word geïllustreer op 13 Augustus 2010 (die dag voor die lugskou) en op 14 Augustus 2010 by Swartkop tydens die SALM 90 Jaar op Goue Vleuels-lugskou. Let daarop dat daar sedert 2006 ’n verandering plaasgevind het wat die lengte van die reeksnommers van SALM Gripens betref. In 2006 het die Gripen D byvoorbeeld die reeksnommer 392801 gehad. ==== Africa Aerospace and Defence 20 September 2014 ==== == Bewaarde vliegtuie met 2 Eskader-kleurskemas == === PV260 === Spitfire F.IX BR601/SALM 5631 is ’n tyd lank in die Barnetts-skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad vertoon. Die skema van die vliegtuig het bestaan uit die kleure en merke van ’n 2 Eskader-vliegtuig wat uit die Tweede Wêreldoorlog dateer en het die reeksnommer PV260, eenheidkode DB-P asook die naam ''Estwolf'' gehad. Die Spitfire wat eens by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad vertoon is, het die lewe as Spitfire F.IX BR601 in Brittanje begin. Dáár het die vliegtuig deel uitgemaak van verskillende instandhoudingseenhede en eskaders, onder andere 45 Instandhoudingseenheid by Kinloss, 8 Instandhoudingseenheid by Little Rissington en die General Aircraft Beperk-herstelfasiliteit by Hanworth. Britse eenhede sluit in 64 Eskader by Hornchurch en 129 Eskader. Die vliegtuig is ook bedryf deur ’n Poolse eskader, naamlik 316, Stad van Warskou. Die masjien is uiteindelik op 11 Oktober 1948 na 47 Instandhoudingseenheid by Sealand oorgeplaas, waar dit gekrat is. Daarna is die vliegtuig aan boord die stoomskip ''Clan Mackellar'' na Suid-Afrika, waar dit op 13 Maart 1949 aangekom het. In Suid-Afrika is die reeksnommer 5631 aan die masjien toegeken. By aankoms in Suid-Afrika is die vliegmasjien by 15 Lugdepot by Snake Valley gestoor voordat dit op 26 Januarie 1951 aan 1 Eskader uitgereik is. Dit is egter kort daarna, op 15 Februarie, na die Sentrale Vliegskool by Nigel. Op 16 Maart 1951 is die vliegtuig aan die Lugoperasiesskool by Langebaanweg uitgereik. By hierdie skool was die vliegtuig in drie verskillende landingsongelukke betrokke voordat dit geringe herstelwerk ondergaan het en deur 7 Eskader by Ysterplaat as grondopleidingsvliegtuig gebruik is. Vervolgens is die masjien op 10 Maart 1955 aan Harold Barnett van South African Metal and Machinery verkoop. Die masjien is as patroonvliegtuig gebruik om MA793 te herbou en is daarna tot statiese-uitstalling-toestand deur die Atlasvliegtuigkorporasie herbou. Aanvanklik het die vliegtuig die merke “DB-U” gehad, maar is uiteindelik as DB-P voltooi. “DB” was die kode van 2 Eskader in die Tweede Wêredoorlog. In die meegaande foto’s word die vliegtuig as PV260 met 2 Eskader-merke (insluitende die kodeletters DB-P en die eskaderwapen) asook die naam ''Estwolf'' gesien. Later het die eskaderwapen die woorde “UPWARDS AND ONWARDS” bygekry. Dit is die Engelse woorde van 2 Eskader se leuse, naamlik Sursum Prorsusque.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=133 and134 |language=en}}</ref> === Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 372 === Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 372 is ná onttrekking aan diens na die SALM-museum Ysterplaat oorgeplaas. Daar is die vliegtuig as ’n Koreaanse Oorlog North American F-86F Sabre met die reeksnommer 601 en die naam ''Sherdanor II'' gerestoureer. === Mustang ''Patsy Dawn'' === Die SALM-museum North American Mustang met die reeksnommer 325 is op 9 Januarie 1945 as 44-72202 aan die USAAF afgelewer. Voordat die masjien deur die SALM-museum gebruik is, was dit as FAD 1917 in diens van die Dominikaanse Lugmag. FAD 1917 het op 14 November 1987 in Kaapstad aangekom en is daarna deur SALM-museumpersoneel gerestoureer. Hierdie projek is in September/Oktober 1998 voltooi. Die eerste vlug van die vliegmasjien was op 13 Oktober 1998.<ref>{{Cite web|url=https://aircraftnut.blogspot.com/2012/12/flying-cheetahs-saaf-p51-mustangs-in.html|title=Flying Cheetahs: SAAF P51 Mustangs in Korea|date=Sunday, 2 December 2012|website=Aircraft Nut|access-date=26 Julie 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aircraftinformation.info/JB_AIF/usaf_serials/1944_5.html|title=1944 USAAF Serial Numbers (44-70255 to 44-83885)|website=Aircraft Information|access-date=26 Julie 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://flightsim.to/addon/77946/aeroplane-heaven-p-51d-south-african-air-force-patsy-dawn-nr-325|title=Aeroplane Heaven P-51D (South African Air Force , Patsy Dawn ,Nr:325)|website=Flightsim|access-date=26 Julie 2026}}</ref> Gedurende die Koreaanse Oorlog is twee verskillende North American F-51D Mustangs met die reeksnommer 325 deur die SALM gebruik. Die eerste een het op 4 Desember 1950 tydens ’n afleweringsvlug na Lugmagbasis Johnson neergestort. Die tweede een is uit wrakke van drie verskillende neergestorte vliegtuie opgebou, naamlik 364, 365 en 359. Die tweede een het die naam ''Patsy Dawn'' gehad. “Patsy Dawn” verwys na die name van ’n grondbemanningslid se twee dogters.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=129 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Lugvaart-saadjie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] mhljno6h2rekutqqrfe8po7wv0eoft9 2924631 2924625 2026-08-13T05:57:06Z Gaius le Roux 203341 Foto's, teks en galerye is bygevoeg. 2924631 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 2 Eskader SALM | beeld = F-51Ds 2 Sqn SAAF Korea May 1951.jpeg | beeld_byskrif = 2 Eskader Mustang-vegters tydens die [[Korea-oorlog]] | gestig = [[1 Oktober]] [[1940]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Aanval/onderskepping | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Makhado]] | leuse = ''Sursam Prorsusque''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Opwaarts en vorentoe")''</small> | mars = | kleur = | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''2 Eskader SALM''' is 'n aktiewe eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM), is die gevegseskader van die SALM en gebruik die [[JAS39 Gripen]]-straalvliegtuig. Die eenheid is by die [[Lugmagbasis Makhado]] naby [[Louis Trichardt, Limpopo]] gestasioneer.<ref name=saaf>{{en}}{{cite web|url=http://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/1/2-squadron|title=2 Squadron SAAF|publisher=www.saairforce.co.za|accessdate=29 Junie 2014}}</ref> LEUSE: Sursum Prorsusque (“Opwaarts en Voorwaarts”) == Geskiedenis == 2 Eskader is in Januarie [[1939]] by [[Lugmagbasis Waterkloof]] gevorm.<ref name=saaf/> === Tweede Wêreldoorlog tot 1950 === [[Lêer:Pv260 1978-02-00 Soutrivier 119 shd50 her1 Adobe Photo Express 800x486.jpg|links|duimnael|Bewaarde Spitfire Mk IX reeksnommer PV260 met kodeletters DB-P]] 2 Eskader het gedurende en ná die Tweede Wêreldoorlog Spitfire IX’s gebruik. Die kodeletters van die eenheid was “DB”. Ná die oorlog is die eenheidskodeletters “DB” kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is aan die Spitfires van 2 Eskader toegeken. ’n Voorbeeld van ‘n vliegtuig met hierdie kodeletters ná 1945 was Spitfire Merk IX reeksnommer 5543 (DB-A). Teen 1950 is die kodeletters nie meer gebruik nie.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=13, 22, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=35, 36 |language=en}}</ref> === Koreaanse Oorlog, 1950 tot 1953 === 2 Eskader het die North American F-51D Mustang by Lugmagbasis Johnson naby Tokio in ontvangs geneem. Die meeste van hulle was voorheen by USAF Air National Guard-eenhede. Tagtig van hulle is aanvanklik vir diens in Korea toegewys. Die Vlieënde Tiere het op 19 November 1950 hulle eerste operasie onderneem en het op 27 Desember 1952 hulle laaste Mustang-krygsvlug in Korea onderneem/gevlieg.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=128 |language=en}}</ref> Die F-51D Mustang met die SALM-reeksnommer 361 was voorheen USAF 44-74863, is op 21 September 1951 afgelewer, het op 22 Oktober 1952 neergestort en het die naam ''Miss Marunouchi'' gehad. Die vlieënier van die masjien was Tweede Luitenant BM Forsyth.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=130 |language=en}}</ref> 2 Eskader het gedurende die Koreaanse Oorlog 22 North American F-86F Sabres bedryf. Die eerste straler, ’n leenvliegtuig, is in Januarie 1953 aan 2 Eskader afgelewer, en die laaste F-86 is in Oktober 1953 aan die USAF terugbesorg. Die straalvegvliegtuie was van 601 tot 622 genommer. North American F-86F Sabre reeksnommer 603 het die kodeletter B en die naam ''Ruth II'' gehad en was voorheen USAF 52-4315.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=131 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:F-51Ds 2 Sqn SAAF Korea first mission.jpeg|2 Eskader North American F-51D Mustangs op 15 November 1950 in Korea Lêer:One-half left rear view of a North American Mustang Mk. IVA 'Miss Marunouchi' (s-n KM361) parked beside the runway, somewhere in Korea. The aircraft bears the markings of the 2nd Sq - DPLA - aa3e9f7f6ef75f543b0c4869cdc52f42.jpg|2 Eskader F-51D Mustang reeksnommer 361 met die naam ''Miss Marunouchi'' in Korea Lêer:North American F-51 Mustang Mk IVa SAAF Korea 342-FH-4A39928-K90278.jpg|''Miss Marunouchi'' met twee bomme en vier vuurpyle in Korea Lêer:One-quarter left front view of a North American Mustang Mk. IV 'Miss Marunouchi' being equipped with drop tanks, somewhere in Korea. Two men work under each wing attaching the drop - DPLA - 3f809cf9ac9943e548a052f6fd707a3e.jpg|''Miss Marunouchi'' met valbrandstoftenke Lêer:F-86F 2 Sqn SAAF in Japan 1953.jpg|F-86F reeksnommer 603, die kodeletter B en die naam ''Ruth II'' Lêer:Korea 2008-05-31 FASK 099 LR 600x400.jpg|Springbok- nasionale kenteken soos 2 Eskader in die Koreaanse Oorlog gebruik het. </gallery> === 1955/1956, Canadair CL-13B Sabre Mk 6 === [[Lêer:367 2008-08-02 FASK 001 LR 800x533.jpg|duimnael|Canadair Sabre 367 met verteenwoordigende 1960’s-2 Eskader -kleurskema]] ’n Bestelling vir 34 Canadair CL-13B Sabre Mk 6-vliegtuie is in 1955 geplaas en hulle is vanaf Augustus 1956 afgelewer. Die Sabre Mk 6 in die SALM was in die reeks 350 tot 383 genommer. Daar was teen 1957 altesaam 16 eenhede van hierdie tipe op 2 Eskader se boeke. Die Sabres het aanvanklik ’n silwer kleurskema met identifiserende eskaderkleure gehad maar is later gekamoefleer. Die CL-13B Sabres is ook deur 1 Eskader en (later) 85 Gevorderde Vliegskool bedryf. Die tipe is in 1980 amptelik aan diens onttrek. 2 Eskader se Canadair CL-13B Sabre Mk 6-straalvegvliegtuie het in die vroeë 1960’s ’n onderskeidende kleurskema gehad. Rooi was die onderskeidende kleur van 2 Eskader, en ’n rooi strook (met swart strepe) is teen 1959 op die vliegtuie aangebring. Die vlerkpunte en valtenke is in soortgelyke kleure geverf. Daar was ook rooi kodeletters op die vliegtuie. Die Canadair CL-13B Sabre Mk 6 was vanaf 1956 tot 1963 op die boeke van 2 Eskader.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=333 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Volume 1, Number 5 |date=2004 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=0-620-27419-0 |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=27 |language=en}}</ref> === 1963, Dassault Mirage III === 2 Eskader was vanaf 1963 die permanente eenheid vir die Dassault Mirage IIICZ, BZ, RZ en R2Z totdat die Mirage III se laaste amptelike vlug op 5 Oktober 1990 plaasgevind het, maar hierdie modelle is aanvanklik by Waterkloof (tot Desember 1978) en later by Hoedspruit (vanaf Desember 1978 tot November 1990) gehuisves.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=39, 41, 44 |language=en}}</ref> ==== Mirage IIICZ ==== [[Lêer:801 0000 ander 405 cr her 600x364.jpg|duimnael|Mirage IIICZ reeksnommer 801 (kodeletter B) in die vroeë kleurskema]] Die eerste twee van 16 Mirage IIICZ’s is in April 1963 afgelewer (hulle het in die vragruim van ’n Lockheed Hercules aangekom) en die tipe is in Julie daardie jaar vir die eerste keer aan die publiek getoon. Die Mirage IIICZ was vir die onderskeppingsrol geoptimaliseer en was soortgelyk aan die oorspronklike Mirage IIIC en was ’n enkelsitplekvliegtuig wat onderskeppings in alle weersomstandighede kon uitvoer. Dit het twee intern gemonteerde 30 mm-kanonne gehad en kon ’n verskeidenheid bomme en missiele op monterings onder die vlerk en buik dra. Die Mirage IIICZ’s was van 800 tot 815 genommer.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=345 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Van Schalkwyk and Marshall |first=Piet and William |title=South African Colours and Markings Number 8 |date=2014 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=978-0-620-39988-3 |pages=18 |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=40 |language=en}}</ref> Die volgende Mirage IIICZ-kodenommers is met behulp van foto’s en prente bevestig: A = 800; B = 801; C = 815; E = 805; G = 807; K = 810; L = 802; P = 813; S = 803 ==== Die Mirage IIIBZ-opleidingsvariant ==== [[Lêer:818 0000 ander 409 her shd her 600x364.jpg|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 met soortgelyke kleurskema maar wit kodeletter op rooi stertvin]] Om die vlieëniers van die Mirage IIICZ op te lei is tweesitplek-Mirage III’s afgelewer. Drie BZ’s (reeksnommers 816 tot 818) is in 1964 as opleidingsvliegtuig vir die Mirage IIICZ afgelewer. (Die Mirage IIIBZ was die tweede Mirage III-variant wat aan die SALM afgelewer is.)<ref name=":0" /> ==== Die SALM-verkenningsweergawes van die Mirage III ==== Die SALM het twee verkenningsweergawes van die Mirage III gebruik, naamlik die RZ (reeksnommers 835 tot 838, in 1967 afgelewer) en die R2Z (reeksnommers 854 tot 857; in Desember 1972 bestel, in 1974 afgelewer). Die SALM-Mirage IIIRZ’s was aanvanklik in ’n NAVO-kamoefleerskema geverf (sien die foto hieronder). Die Mirage IIIR2Z was die laaste Mirage III-variant wat aan die SALM afgelewer is.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=345, 346 |language=en}}</ref> <ref name=":1" /> <ref>{{Cite book |last=Van Schalkwyk and Marshall |first=Piet and William |title=South African Colours and Markings Number 8 |date=2014 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=978-0-620-39988-3 |pages=19, 23 |language=en}}</ref> Die Mirage IIIR2Z is ook gedurende die Grensoorlog gebruik. IIIR2Z reeksnommer 856 is op 6 Julie 1979 verloor in ’n missie wat tipies was van die soort wat deur verkenningsvliegtuie onderneem is. Die vlieënier van IIIR2Z reeksnommer 856 moes ná ’n aanval foto’s van ’n teiken neem om die omvang van die skade te bepaal, maar die vliegtuig se elektriese stelsel het onklaar geraak nadat dit deur lugafweergeskut getref is en die vliegtuig het buite beheer grond toe getuimel. Die vlieënier het uitgeskiet, gevangeneskap ontduik en is na Lugmagbasis Ondangwa afgevoer.<ref>{{Cite book |last=Lord |first=Dick |title=From Fledgling to Eagle: The South African Airforce during the Border War |date=October 2008 |publisher=30º South Publishers (Pty) Ltd. |year=2008 |isbn=978-1-920143-30-5 |location=Newlands, Johannesburg, South Africa |pages=493 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:835 2008-05-31 FASK 002 LR 800x533.jpg|SALM-Mirage IIIRZ’s het aanvanklik ’n NAVO-kamoefleerskema gehad Lêer:857 1990-10-05 Hspt 007a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIR2Z reeksnommer 857 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:857 1990-10-05 Hspt 031 dust 600x364.jpg|Die Mirage IIIR2Z se kameraneus het dit ’n verkenningsvermoë gegee. </gallery> === 1970's === ==== Lugmagbasis Ysterplaat Februarie 1970 ==== [[Lêer:Mirage IIICZ no. 805.jpg|geen|duimnael|Mirage IIICZ reeksnommer 805 word op 21 Februarie 1970 op Lugmagbasis Ysterplaat gesien.]] ==== 2 Eskader tydens die Aviation Africa-tentoonstalling in Oktober1977 ==== Daar is in die ''World Airnews-''tydskrif van Oktober 1977 berig dat die Suid-Afrikaanse Lugmag se vertoning by Aviation Africa die grootste burgerlike vertoning sal wees vir meer as twee dekades. Die SALM se vertoning het formasievlugte deur vier Mirage IIICZ’s van 2 Eskader ingesluit.<ref>{{Cite journal |date=October 1977 |title=Biggest SAAF display for 20 years |journal=World Airnews |pages=68}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:807 1977-10-05 FALA 947 crop2 spot LR 800x533.jpg|Vier Mirage IIICZ’s van 2 Eskader op 5 Oktober1977 tydens Aviation Africa te Lanseria Lêer:809 1977-10-05 FALA 957a crop file sh 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 809 op 5 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:811 1977-10-00 FALA 959 cr shd50 her 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 811 op 5 Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 1980's === <gallery mode="packed"> Lêer:816 1980-07-15 Dbn 181 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:816 1980-07-15 FADN 182 crop dust LR lias 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:816 1982-01-29 Yplt 969 LR 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 29 Januarie 1982 te Ysterplaat Lêer:811 1987-10-05 Hspt 971a1 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 811 op 5 Oktober 1987 te Hoedspruit Lêer:802 1988 25jaar ander 420 her 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 802 in herdenkingskema Lêer:814 1988-08-01 Wat 205b shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 814 op 1 Augustus 1988 te Waterkloof </gallery> === 1990's === ==== Lugmagbasis Pietersburg-lugskou 24 Maart 1990 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:838 1990-03-24 Piet 194a lias 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 is op 24 Maart 1990 staties vertoon. Lêer:807 1990-03-24 Piet 976a1 cr 800x533.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 807 op 24 Maart 1990 te Pietersburg </gallery> ==== Vliegtuie en eenheidwapens in 1990 gesien ==== <gallery mode="packed"> Lêer:838 1990-03-24 Piet 199 600x400.jpg|Posisie van 2 Eskader-wapen op 24 Maart 1990 op Mirage IIIRZ 838 Lêer:838 1990-03-24 Piet 193a1 LR 800x533.jpg|2 Eskader-wapen op 24 Maart 1990 op Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:809 1990-10-05 Hspt 979a1 crop file 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 809 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 484a1 LR lias 800x533.jpg|2 Eskader-wapen op 5 Oktober 1990 op Mirage IIICZ reeksnommer 809 </gallery> ==== Onttrekking aan diens van die Mirage III en 50ste verjaarsdag van 2 Eskader op 5 Oktober 1990 ==== [[Lêer:800 1990-10-05 Hspt 480 LR lias 800x486.jpg|duimnael|IIICZ 800 (links), IIIBZ 816 (middel) en IIICZ 809 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit]] 2 Eskader het op 5 Oktober 1990 sy 50ste verjaarsdag<ref name=":2">{{Cite book |last=Crinall |first=R |title=2 Squadron 1940 – 1990 2 Squadron 50th Anniversary Souvenir Brochure |date=1990 |pages=19 |language=en}}</ref> met ’n lugskou en statiese vertoning gevier (streng gesproke was dit op hierdie datum die 52ste verjaarsdag van die eenheid)<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=29 |language=en}}</ref>. Vir hierdie geleentheid is Mirage IIICZ reeksnommer 800 en IIIBZ reeksnommer 816 in spesiale skemas geverf. CZ 800 het ’n kleurskema gehad wat uit swart en goud bestaan het en BZ 816 was in ’n skema wat verteenwoordigend was van die kleurskemas wat die Mirage III’s in die 1960’s gehad het. Nommer 800 het ’n sololugvertoning gelewer en is staties vertoon, nommer 816 is staties vertoon en Mirage IIICZ reeksnommer 809 is staties in ’n laesigbaarheid-kamoefleerskema vertoon.Die 2000 vliegure van ’n 2 Eskader-vlieënier is ook op 5 Oktober 1990 herdenk.<ref name=":2" /> Mirage IIICZ reeksnommer 800 is tydens ’n spesiale seremonie na ’n vliegtuigloods geneem. Altesaam 12 Mirage III’s het ’n verbyvlug in die vorm van die syfer 2 gelewer. Al die Mirage III-variante wat op daardie tydstip deur 2 Eskader bedryf is, is in die lugskou, statiese vertoning en verbyvlug verteenwoordig. 5 Oktober 1990 was ook die laaste amptelike vlug van die Mirage III in SALM-diens.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41 |language=en}}</ref> ===== Die statiese vertoning en 2000-vliegure-seremonie ===== <gallery mode="packed"> Lêer:857 1990-10-05 Hspt 027a1 LR 800x533.jpg|IIIR2Z 857 (links), IIICZ 809 (volgende) en IIIBZ 816 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:816 1990-10-05 Hspt 982a dust crop 600x364.jpg|IIIBZ 816 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 067 el 800x486.jpg|Die vlieënier met die 2000-vliegure-lourierkrans staan voor Mirage IIICZ reeksnommer 809. </gallery> ===== Sololugvertoning ===== <gallery mode="packed"> Lêer:800 1990-10-05 Hspt476 crop 600x400.jpg|Sololugvertoning IIICZ 800 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:800 1990-10-05 Hspt478 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 ry terug nadat hy sy sololugvertoning gelewer het. </gallery> ===== Verbyvlug van 12 Mirage III’s ===== Die volgende Mirage III’s het aan die verbyvlug deelgeneem: CZ: 801, 804, 805, 807, 808, 811, 815 BZ: 817, 818 RZ: 835, 837, 838 ====== Die vliegtuie ry na die aanloopbaan ====== <gallery mode="packed"> Lêer:837 1990-10-05 Hspt 120 her LR her 600x364.jpg|Mirage IIIRZ 837 en twee ander Mirage III’s op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:818 1990-10-05 Hspt 995 shd25 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 Lêer:835 1990-10-05 Hspt 998a1 ELshd 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 117a 600x400.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 002a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 </gallery> ====== Die verbyvlug ====== [[Lêer:1990-10-05 Hspt 088a 600x364.jpg|geen|duimnael|Twaalf Mirage III’s in ’n formasieverbyvlug]] ====== Die vliegtuie land ná die verbyvlug ====== <gallery mode="packed"> Lêer:805 1990-10-05 Hspt 057a1 crop 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 Lêer:808 1990-10-05 Hspt 059a 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 808 Lêer:837 1990-10-05 Hspt 056a crop dust file 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 837 </gallery> ==== Die ingebruikneming van die Cheetah ==== Nadat 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 ontbind is, is die tweesitplek-Cheetahs vanaf die einde van Februarie 1993 deur 2 Eskader-opleidingsvlug in gebruik geneem en later deur die herstigte 2 Eskader geabsorbeer. Die eerste Cheetah D (reeksnommer 841) het in November 1992 gearriveer. Die Cheetah C’s is van die begin af deur 2 Eskader gebruik. Die eerste Cheetah C het op 13 Januarie 1993 gearriveer en 2 Eskader is op 26 Februarie 1993 herstig.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41, 44, 413 |language=en}}</ref> 2 Eskader is vanaf Februarie 1993 by Louis Trichardt gebaseer (die basis is later Makhado herdoop). === 1995 === Die SALM het gedurende 1995 as deel van die verrigtinge om sy 75ste bestaansjaar te vier opedae/lugskoue by die meeste van sy basisse gehou. ==== Sentrale Vliegskool Langebaanweg-lugskou 4 Maart 1995 ==== Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader is op 4 Maart 1995 by Langebaanweg gesien. Hulle het die reeksnommers 355, 358, 369, 370 en 377 gehad. Die vliegtuie word in die meegaande foto’s geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:370 1995-03-04 Lbwg 698 resize LR 877x533.jpg|Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:377 1995-03-04 Lbwg 699 shd25 876x531.jpg|Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:000 1995-03-04 FALW 695 resize LR 800x486.jpg|2 Eskader-wapen op 4 Maart 1995 op Cheetah C te Langebaanweg </gallery> ==== Lugmagbasis Durban 8 April 1995 ==== [[Lêer:369 1995-04-08 Dbn 850 800x486.jpg|geen|duimnael|Dit is ’n foto van die Cheetah C met die reeksnommer 369. Hy is besig om op 8 April 1995 by Durban op ’n rybaan te ry.]] ==== Lugmagbasis Bloemspruit 13 Mei 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:363 1995-05-13 Blspt 864 800x486.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 363 op 13 Mei 1995 te Bloemspruit Lêer:342 1995-05-13 Blspt 869 LR 800x533.jpg|Drie Cheetah C’s op 13 Mei 1995 te Bloemspruit </gallery> ==== Lugmagbasis Louis Trichardt 26 Augustus 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:361 1995-08-25 LT 880 ELshd 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 361 op 25 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:860 1995-08-25 LT 892 crop dust file 600x364.jpg|Cheetah B reeksnommer 860 op 25 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:839 1995-08-26 LT 885 600x400.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 839 op 26 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:858 1995-08-26 LT 888a 600x364.jpg|Atlas Cheetah B reeksnommer 858 op 26 Augustus 1995 te Louis Trichardt </gallery> ==== Lugmagbasis Hoedspruit 23 September 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:351 1995-09-22 Hspt 896 800x486.jpg|Cheetah C’s op 22 September 1995 te Hoedspruit Lêer:354 1995-09-23 Hspt 903 ELshd 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 354 op 23 September 1995 te Hoedspruit </gallery> ==== Herdenkingskleurskema gedurende SALM 75 gesien ==== Atlas Cheetah C reeksnommer 342 is vir die SALM se verjaarsdagvieringe in 1995 in ’n spesiale kleurskema geverf. Dit het bestaan uit die kolle van die tipe se eweknie in die diereryk en blou asook spesiale merke. Daar was THE PRIDE OF THE NATION-driehoeke op die stertvin en onder die vlerk asook die syfer 75 en die SALM-arend in goud op die stertvin. Die vliegtuig het as gevolg van die kleurskema die bynaam “Spotty” gekry. Die kleure en merke word op verskillende datums en by verskillende plekke in die meegaande foto’s uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:342 1995-04-08 Dbn 833 crop (2) 600x400.jpg|Durban 8 April 1995 Lêer:342 1995-05-13 Blspt 845 600x364.jpg|Bloemspruit 13 Mei 1995 Lêer:342 1995-05-13 Blspt 860 dust file 600x400.jpg|Bloemspruit 13 Mei 1995 Lêer:342 1995-08-00 LT 871 dust ELshd 800x486.jpg|Louis Trichardt Augustus 1995 </gallery> === 2000 === ==== Parade om Generaal Hechter vaarwel toe te roep en bevel aan Generaal Beukes te oorhandig ==== [[Lêer:7 B707 en Cheetahs 2000-02-29 FASK 743 800x538.jpg|duimnael|60 Eskader Boeing 707 en drie 2 Eskader Cheetahs op 29 Februarie 2000]] ’n Parade is op 29 Februarie 2000 gehou om afskeid van Luitenant-Generaal WH Hechter te neem en die bevel aan Luitenant-Generaal RJ Beukes te oorhandig. Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag het aan verbyvlugte deelgeneem. Dit het Cheetahs van 2 Eskader ingesluit. ==== SALM 80 Internasionale Lugskou en Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling ==== Die SALM was 80 jaar oud in 2000 en het hierdie geleentheid op verskillende plekke in Suid-Afrika gevier. Die hoogtepunt van hierdie vieringe was ongetwyfeld die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens die internasionale deelname, veral deur Afrika-lande. Die militêre lugskou het van 8 tot 9 September plaasgevind en het saamgeval met die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling, wat van 5 tot 7 September 2000 gehou is (AAD 2000). (Africa Aerospace and Defence 2000-katalogus)<gallery mode="packed"> Lêer:371 2000-09-08 FAWK 178 stof 600x364.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 371 op 8 September 2000 te Waterkloof Lêer:Fight SAAF formo 2000-09-00 FAWK 179 stof 600x364.jpg|Drie 2 Eskader Cheetah C-vegvliegtuie op 8 September 2000 te Waterkloof </gallery> === 2002 === ==== AAD ==== Africa Aerospace and Defence 2002 het van 18 tot 22 September plaasgevind. Die SALM was ook by AAD 2002 teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:363 2002-09-18 AAD FAWK 003 EL cr 600x400.jpg|Cheetah C reeksnommer 363 op 18 September 2002 te Waterkloof Lêer:853 2002-09-18 AAD FAWK 001 her 618x400.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 853 op 18 September 2002 te Waterkloof </gallery> === 2004 === ==== Africa Aerospace and Defence ==== [[Lêer:359 2004-09-21 AAD FAWK 318 shd25 600x400.jpg|duimnael|Atlas Cheetah C reeksnommer 359 op 21 September te Waterkloof]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag was van 21 tot 23 September 2004 by Lugmagbasis Waterkloof een van die uitstallers gedurende AAD 2004. === 2005 === ==== Polokwane Internasionale Lughawe-lugskou 21 Mei 2005 ==== In die week wat op 16 Mei 2005 begin het, is ’n vervoerkonvensie by die Polokwane Internasionale Lughawe in die Noordelike Provinsie van Suid-Afrika gehou. As deel van die konvensie het ’n burgerlike en militêre lugskou op Saterdag, 21 Mei 2005 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:2j 2005-05-21 FAPB031 LR 800x533.jpg|Mirage-tipe-stertvin op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:356 2005-05-21 FAPB 142 LR 800x533.jpg|Cheetah C reeksnommer 356 op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:356 2005-05-21 FAPB 118 LR 800x531.jpg|Cheetah C reeksnommer 356 op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:858 2005-05-21 FAPB 178 crop LR 600x400.jpg|Cheetah B reeksnommer 858 op 21 Mei 2005 te Polokwane </gallery> ==== Swartkop 17 September 2005 ==== [[Lêer:352 2005-09-17 FASK 412 crop LR 600x400.jpg|geen|duimnael|Cheetah C reeksnommer 352 op 17 September 2005 te Swartkop]] ==== Die byeenkoms vir vegvliegtuie op 8 Oktober 2005 ==== Lugmagbasis Makhado het ’n byeenkoms vir vegvliegtuie in Oktober 2005 gehou. ’n Lugskou het op Saterdag, 8 Oktober 2005 plaasgevind Die basis was voorheen as Louis Trichardt bekend en is herdoop om die naam van die naby geleë dorp te weerspieël.<gallery mode="packed"> Lêer:1 mass fly open 2005-10-08 FALO 220 colour2SH EL 600x400.jpg|60 Eskader Boeing 707 en drie 2 Eskader Cheetahs op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:362 2005-10-08 FALO 373 SH ELshd 800x533.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 362 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:852 2005-10-08 FALO 226 crop LR 800x533.jpg|Cheetah D2 reeksnommer 852 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:858 2005-10-08 FALO 176 L 600x400.jpg|Cheetah B reeksnommer 858 op 8 Oktober 2005 te Makhado </gallery>Die Cheetah C met die reeksnommer 370 is in die 2000’s in die kleure van die 1994- Suid-Afrikaanse nasionale vlag oorgeverf en het as “Vlaggie” bekendgestaan. Hierdie kleurskema word in die volgende drie foto’s op 8 Oktober 2005 by Lugmagbasis Makhado geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:370 2005-10-08 FALO 513 crop2 LR 800x533.jpg Lêer:370 2005-10-08 FALO 352 crop LR 800x533.jpg Lêer:370 2005-10-08 FALO 354 crop LR 800x533.jpg </gallery>Die Atlas Cheetah B met die reeksnommer 861 was ook op 8 Oktober 2005 ook in die kleure van die 1994- nasionale vlag geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:861 2005-10-08 FALO 139 shd50 600x400.jpg Lêer:861 2005-10-08 FALO 142 shd25 600x400.jpg </gallery> === 2006 === ==== Suid-Afrika se Gripen D-vegvliegtuig ==== Suid-Afrika se nuwegenerasie-Gripen-vegvliegtuig, wat in Julie 2006 in die land aangekom het, is gedurende AAD 2006 staties en in die lug vertoon. Geen lugtoertjies is uitgevoer nie omdat die vliegtuig instrumente vir die toetsvlug-en-ontwikkelingsprogram gehad het, wat ontwerp was om toerusting wat spesifiek vir die Suid-Afrikaanse weergawe van die vliegtuig ontwerp was, te valideer. Die vliegtuig het vir die eerste keer op Dinsdag, 19 September 2006, op die vooraand van die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling (AAD), by Lugmagbasis Ysterplaat naby Kaapstad in die openbaar verskyn. Die tweesitplek-weergawe van die Gripen-vegvliegtuig (SA01), met ’n Suid-Afrikaanse Lugmag-kleurskema en die 1994- Suid-Afrikaanse vlag, was by die Toetsvlug-en-ontwikkelingsentrum naby Bredasdorp in die suidelike Kaap gebaseer, waar dit vir ’n deeglike Suid-Afrikaanse vliegtoetsprogram voorberei is. Suid-Afrika het in 1999 ’n kontrak van VSA$ twee miljard met Saab-BAE Systems onderteken waarvolgems ’n vloot Gripen-nuwegenerasie-vegvliegtuie en Hawk Lead-in Fighter Trainers as deel van die Strategiese Verdedigingverkrygingsprogram verskaf sou word. Dit sou die modernisering van die SALM se vegvliegtuigvloot tot gevolg hê en verseker dat die SALM al sy nasionale, streeks- en vredesondersteuningspligte kan nakom. (Persverklaring 19 September 2006 deur British Aerospace/Saab en pamflet verskaf deur Saab gedurende AAD 2006) === 2010 en 2014 === ==== Swartkop 13 en 14 Augustus 2010 ==== Die Saab Gripen C is die SALM se jongste vegvliegtuig. Gripen C reeksnommer 3914 van 2 Eskader word geïllustreer op 13 Augustus 2010 (die dag voor die lugskou) en op 14 Augustus 2010 by Swartkop tydens die SALM 90 Jaar op Goue Vleuels-lugskou. Let daarop dat daar sedert 2006 ’n verandering plaasgevind het wat die lengte van die reeksnommers van SALM Gripens betref. In 2006 het die Gripen D byvoorbeeld die reeksnommer 392801 gehad. ==== Africa Aerospace and Defence 20 September 2014 ==== == Bewaarde vliegtuie met 2 Eskader-kleurskemas == === PV260 === Spitfire F.IX BR601/SALM 5631 is ’n tyd lank in die Barnetts-skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad vertoon. Die skema van die vliegtuig het bestaan uit die kleure en merke van ’n 2 Eskader-vliegtuig wat uit die Tweede Wêreldoorlog dateer en het die reeksnommer PV260, eenheidkode DB-P asook die naam ''Estwolf'' gehad. Die Spitfire wat eens by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad vertoon is, het die lewe as Spitfire F.IX BR601 in Brittanje begin. Dáár het die vliegtuig deel uitgemaak van verskillende instandhoudingseenhede en eskaders, onder andere 45 Instandhoudingseenheid by Kinloss, 8 Instandhoudingseenheid by Little Rissington en die General Aircraft Beperk-herstelfasiliteit by Hanworth. Britse eenhede sluit in 64 Eskader by Hornchurch en 129 Eskader. Die vliegtuig is ook bedryf deur ’n Poolse eskader, naamlik 316, Stad van Warskou. Die masjien is uiteindelik op 11 Oktober 1948 na 47 Instandhoudingseenheid by Sealand oorgeplaas, waar dit gekrat is. Daarna is die vliegtuig aan boord die stoomskip ''Clan Mackellar'' na Suid-Afrika, waar dit op 13 Maart 1949 aangekom het. In Suid-Afrika is die reeksnommer 5631 aan die masjien toegeken. By aankoms in Suid-Afrika is die vliegmasjien by 15 Lugdepot by Snake Valley gestoor voordat dit op 26 Januarie 1951 aan 1 Eskader uitgereik is. Dit is egter kort daarna, op 15 Februarie, na die Sentrale Vliegskool by Nigel. Op 16 Maart 1951 is die vliegtuig aan die Lugoperasiesskool by Langebaanweg uitgereik. By hierdie skool was die vliegtuig in drie verskillende landingsongelukke betrokke voordat dit geringe herstelwerk ondergaan het en deur 7 Eskader by Ysterplaat as grondopleidingsvliegtuig gebruik is. Vervolgens is die masjien op 10 Maart 1955 aan Harold Barnett van South African Metal and Machinery verkoop. Die masjien is as patroonvliegtuig gebruik om MA793 te herbou en is daarna tot statiese-uitstalling-toestand deur die Atlasvliegtuigkorporasie herbou. Aanvanklik het die vliegtuig die merke “DB-U” gehad, maar is uiteindelik as DB-P voltooi. “DB” was die kode van 2 Eskader in die Tweede Wêredoorlog. In die meegaande foto’s word die vliegtuig as PV260 met 2 Eskader-merke (insluitende die kodeletters DB-P en die eskaderwapen) asook die naam ''Estwolf'' gesien. Later het die eskaderwapen die woorde “UPWARDS AND ONWARDS” bygekry. Dit is die Engelse woorde van 2 Eskader se leuse, naamlik Sursum Prorsusque.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=133 and134 |language=en}}</ref> === Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 372 === Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 372 is ná onttrekking aan diens na die SALM-museum Ysterplaat oorgeplaas. Daar is die vliegtuig as ’n Koreaanse Oorlog North American F-86F Sabre met die reeksnommer 601 en die naam ''Sherdanor II'' gerestoureer. === Mustang ''Patsy Dawn'' === Die SALM-museum North American Mustang met die reeksnommer 325 is op 9 Januarie 1945 as 44-72202 aan die USAAF afgelewer. Voordat die masjien deur die SALM-museum gebruik is, was dit as FAD 1917 in diens van die Dominikaanse Lugmag. FAD 1917 het op 14 November 1987 in Kaapstad aangekom en is daarna deur SALM-museumpersoneel gerestoureer. Hierdie projek is in September/Oktober 1998 voltooi. Die eerste vlug van die vliegmasjien was op 13 Oktober 1998.<ref>{{Cite web|url=https://aircraftnut.blogspot.com/2012/12/flying-cheetahs-saaf-p51-mustangs-in.html|title=Flying Cheetahs: SAAF P51 Mustangs in Korea|date=Sunday, 2 December 2012|website=Aircraft Nut|access-date=26 Julie 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aircraftinformation.info/JB_AIF/usaf_serials/1944_5.html|title=1944 USAAF Serial Numbers (44-70255 to 44-83885)|website=Aircraft Information|access-date=26 Julie 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://flightsim.to/addon/77946/aeroplane-heaven-p-51d-south-african-air-force-patsy-dawn-nr-325|title=Aeroplane Heaven P-51D (South African Air Force , Patsy Dawn ,Nr:325)|website=Flightsim|access-date=26 Julie 2026}}</ref> Gedurende die Koreaanse Oorlog is twee verskillende North American F-51D Mustangs met die reeksnommer 325 deur die SALM gebruik. Die eerste een het op 4 Desember 1950 tydens ’n afleweringsvlug na Lugmagbasis Johnson neergestort. Die tweede een is uit wrakke van drie verskillende neergestorte vliegtuie opgebou, naamlik 364, 365 en 359. Die tweede een het die naam ''Patsy Dawn'' gehad. “Patsy Dawn” verwys na die name van ’n grondbemanningslid se twee dogters.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=129 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Lugvaart-saadjie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] 9by8i9q39wmojp44rbbffr8ps29d1ok 2924646 2924631 2026-08-13T06:56:37Z Gaius le Roux 203341 Foto's, teks en galerye is bygevoeg. 2924646 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 2 Eskader SALM | beeld = F-51Ds 2 Sqn SAAF Korea May 1951.jpeg | beeld_byskrif = 2 Eskader Mustang-vegters tydens die [[Korea-oorlog]] | gestig = [[1 Oktober]] [[1940]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Aanval/onderskepping | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Makhado]] | leuse = ''Sursam Prorsusque''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Opwaarts en vorentoe")''</small> | mars = | kleur = | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''2 Eskader SALM''' is 'n aktiewe eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM), is die gevegseskader van die SALM en gebruik die [[JAS39 Gripen]]-straalvliegtuig. Die eenheid is by die [[Lugmagbasis Makhado]] naby [[Louis Trichardt, Limpopo]] gestasioneer.<ref name=saaf>{{en}}{{cite web|url=http://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/1/2-squadron|title=2 Squadron SAAF|publisher=www.saairforce.co.za|accessdate=29 Junie 2014}}</ref> LEUSE: Sursum Prorsusque (“Opwaarts en Voorwaarts”) == Geskiedenis == 2 Eskader is in Januarie [[1939]] by [[Lugmagbasis Waterkloof]] gevorm.<ref name=saaf/> === Tweede Wêreldoorlog tot 1950 === [[Lêer:Pv260 1978-02-00 Soutrivier 119 shd50 her1 Adobe Photo Express 800x486.jpg|links|duimnael|Bewaarde Spitfire Mk IX reeksnommer PV260 met kodeletters DB-P]] 2 Eskader het gedurende en ná die Tweede Wêreldoorlog Spitfire IX’s gebruik. Die kodeletters van die eenheid was “DB”. Ná die oorlog is die eenheidskodeletters “DB” kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is aan die Spitfires van 2 Eskader toegeken. ’n Voorbeeld van ‘n vliegtuig met hierdie kodeletters ná 1945 was Spitfire Merk IX reeksnommer 5543 (DB-A). Teen 1950 is die kodeletters nie meer gebruik nie.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=13, 22, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=35, 36 |language=en}}</ref> === Koreaanse Oorlog, 1950 tot 1953 === 2 Eskader het die North American F-51D Mustang by Lugmagbasis Johnson naby Tokio in ontvangs geneem. Die meeste van hulle was voorheen by USAF Air National Guard-eenhede. Tagtig van hulle is aanvanklik vir diens in Korea toegewys. Die Vlieënde Tiere het op 19 November 1950 hulle eerste operasie onderneem en het op 27 Desember 1952 hulle laaste Mustang-krygsvlug in Korea onderneem/gevlieg.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=128 |language=en}}</ref> Die F-51D Mustang met die SALM-reeksnommer 361 was voorheen USAF 44-74863, is op 21 September 1951 afgelewer, het op 22 Oktober 1952 neergestort en het die naam ''Miss Marunouchi'' gehad. Die vlieënier van die masjien was Tweede Luitenant BM Forsyth.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=130 |language=en}}</ref> 2 Eskader het gedurende die Koreaanse Oorlog 22 North American F-86F Sabres bedryf. Die eerste straler, ’n leenvliegtuig, is in Januarie 1953 aan 2 Eskader afgelewer, en die laaste F-86 is in Oktober 1953 aan die USAF terugbesorg. Die straalvegvliegtuie was van 601 tot 622 genommer. North American F-86F Sabre reeksnommer 603 het die kodeletter B en die naam ''Ruth II'' gehad en was voorheen USAF 52-4315.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=131 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:F-51Ds 2 Sqn SAAF Korea first mission.jpeg|2 Eskader North American F-51D Mustangs op 15 November 1950 in Korea Lêer:One-half left rear view of a North American Mustang Mk. IVA 'Miss Marunouchi' (s-n KM361) parked beside the runway, somewhere in Korea. The aircraft bears the markings of the 2nd Sq - DPLA - aa3e9f7f6ef75f543b0c4869cdc52f42.jpg|2 Eskader F-51D Mustang reeksnommer 361 met die naam ''Miss Marunouchi'' in Korea Lêer:North American F-51 Mustang Mk IVa SAAF Korea 342-FH-4A39928-K90278.jpg|''Miss Marunouchi'' met twee bomme en vier vuurpyle in Korea Lêer:One-quarter left front view of a North American Mustang Mk. IV 'Miss Marunouchi' being equipped with drop tanks, somewhere in Korea. Two men work under each wing attaching the drop - DPLA - 3f809cf9ac9943e548a052f6fd707a3e.jpg|''Miss Marunouchi'' met valbrandstoftenke Lêer:F-86F 2 Sqn SAAF in Japan 1953.jpg|F-86F reeksnommer 603, die kodeletter B en die naam ''Ruth II'' Lêer:Korea 2008-05-31 FASK 099 LR 600x400.jpg|Springbok- nasionale kenteken soos 2 Eskader in die Koreaanse Oorlog gebruik het. </gallery> === 1955/1956, Canadair CL-13B Sabre Mk 6 === [[Lêer:367 2008-08-02 FASK 001 LR 800x533.jpg|duimnael|Canadair Sabre 367 met verteenwoordigende 1960’s-2 Eskader -kleurskema]] ’n Bestelling vir 34 Canadair CL-13B Sabre Mk 6-vliegtuie is in 1955 geplaas en hulle is vanaf Augustus 1956 afgelewer. Die Sabre Mk 6 in die SALM was in die reeks 350 tot 383 genommer. Daar was teen 1957 altesaam 16 eenhede van hierdie tipe op 2 Eskader se boeke. Die Sabres het aanvanklik ’n silwer kleurskema met identifiserende eskaderkleure gehad maar is later gekamoefleer. Die CL-13B Sabres is ook deur 1 Eskader en (later) 85 Gevorderde Vliegskool bedryf. Die tipe is in 1980 amptelik aan diens onttrek. 2 Eskader se Canadair CL-13B Sabre Mk 6-straalvegvliegtuie het in die vroeë 1960’s ’n onderskeidende kleurskema gehad. Rooi was die onderskeidende kleur van 2 Eskader, en ’n rooi strook (met swart strepe) is teen 1959 op die vliegtuie aangebring. Die vlerkpunte en valtenke is in soortgelyke kleure geverf. Daar was ook rooi kodeletters op die vliegtuie. Die Canadair CL-13B Sabre Mk 6 was vanaf 1956 tot 1963 op die boeke van 2 Eskader.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=333 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Volume 1, Number 5 |date=2004 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=0-620-27419-0 |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=27 |language=en}}</ref> === 1963, Dassault Mirage III === 2 Eskader was vanaf 1963 die permanente eenheid vir die Dassault Mirage IIICZ, BZ, RZ en R2Z totdat die Mirage III se laaste amptelike vlug op 5 Oktober 1990 plaasgevind het, maar hierdie modelle is aanvanklik by Waterkloof (tot Desember 1978) en later by Hoedspruit (vanaf Desember 1978 tot November 1990) gehuisves.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=39, 41, 44 |language=en}}</ref> ==== Mirage IIICZ ==== [[Lêer:801 0000 ander 405 cr her 600x364.jpg|duimnael|Mirage IIICZ reeksnommer 801 (kodeletter B) in die vroeë kleurskema]] Die eerste twee van 16 Mirage IIICZ’s is in April 1963 afgelewer (hulle het in die vragruim van ’n Lockheed Hercules aangekom) en die tipe is in Julie daardie jaar vir die eerste keer aan die publiek getoon. Die Mirage IIICZ was vir die onderskeppingsrol geoptimaliseer en was soortgelyk aan die oorspronklike Mirage IIIC en was ’n enkelsitplekvliegtuig wat onderskeppings in alle weersomstandighede kon uitvoer. Dit het twee intern gemonteerde 30 mm-kanonne gehad en kon ’n verskeidenheid bomme en missiele op monterings onder die vlerk en buik dra. Die Mirage IIICZ’s was van 800 tot 815 genommer.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=345 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Van Schalkwyk and Marshall |first=Piet and William |title=South African Colours and Markings Number 8 |date=2014 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=978-0-620-39988-3 |pages=18 |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=40 |language=en}}</ref> Die volgende Mirage IIICZ-kodenommers is met behulp van foto’s en prente bevestig: A = 800; B = 801; C = 815; E = 805; G = 807; K = 810; L = 802; P = 813; S = 803 ==== Die Mirage IIIBZ-opleidingsvariant ==== [[Lêer:818 0000 ander 409 her shd her 600x364.jpg|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 met soortgelyke kleurskema maar wit kodeletter op rooi stertvin]] Om die vlieëniers van die Mirage IIICZ op te lei is tweesitplek-Mirage III’s afgelewer. Drie BZ’s (reeksnommers 816 tot 818) is in 1964 as opleidingsvliegtuig vir die Mirage IIICZ afgelewer. (Die Mirage IIIBZ was die tweede Mirage III-variant wat aan die SALM afgelewer is.)<ref name=":0" /> ==== Die SALM-verkenningsweergawes van die Mirage III ==== Die SALM het twee verkenningsweergawes van die Mirage III gebruik, naamlik die RZ (reeksnommers 835 tot 838, in 1967 afgelewer) en die R2Z (reeksnommers 854 tot 857; in Desember 1972 bestel, in 1974 afgelewer). Die SALM-Mirage IIIRZ’s was aanvanklik in ’n NAVO-kamoefleerskema geverf (sien die foto hieronder). Die Mirage IIIR2Z was die laaste Mirage III-variant wat aan die SALM afgelewer is.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=345, 346 |language=en}}</ref> <ref name=":1" /> <ref>{{Cite book |last=Van Schalkwyk and Marshall |first=Piet and William |title=South African Colours and Markings Number 8 |date=2014 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=978-0-620-39988-3 |pages=19, 23 |language=en}}</ref> Die Mirage IIIR2Z is ook gedurende die Grensoorlog gebruik. IIIR2Z reeksnommer 856 is op 6 Julie 1979 verloor in ’n missie wat tipies was van die soort wat deur verkenningsvliegtuie onderneem is. Die vlieënier van IIIR2Z reeksnommer 856 moes ná ’n aanval foto’s van ’n teiken neem om die omvang van die skade te bepaal, maar die vliegtuig se elektriese stelsel het onklaar geraak nadat dit deur lugafweergeskut getref is en die vliegtuig het buite beheer grond toe getuimel. Die vlieënier het uitgeskiet, gevangeneskap ontduik en is na Lugmagbasis Ondangwa afgevoer.<ref>{{Cite book |last=Lord |first=Dick |title=From Fledgling to Eagle: The South African Airforce during the Border War |date=October 2008 |publisher=30º South Publishers (Pty) Ltd. |year=2008 |isbn=978-1-920143-30-5 |location=Newlands, Johannesburg, South Africa |pages=493 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:835 2008-05-31 FASK 002 LR 800x533.jpg|SALM-Mirage IIIRZ’s het aanvanklik ’n NAVO-kamoefleerskema gehad Lêer:857 1990-10-05 Hspt 007a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIR2Z reeksnommer 857 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:857 1990-10-05 Hspt 031 dust 600x364.jpg|Die Mirage IIIR2Z se kameraneus het dit ’n verkenningsvermoë gegee. </gallery> === 1970's === ==== Lugmagbasis Ysterplaat Februarie 1970 ==== [[Lêer:Mirage IIICZ no. 805.jpg|geen|duimnael|Mirage IIICZ reeksnommer 805 word op 21 Februarie 1970 op Lugmagbasis Ysterplaat gesien.]] ==== 2 Eskader tydens die Aviation Africa-tentoonstalling in Oktober1977 ==== Daar is in die ''World Airnews-''tydskrif van Oktober 1977 berig dat die Suid-Afrikaanse Lugmag se vertoning by Aviation Africa die grootste burgerlike vertoning sal wees vir meer as twee dekades. Die SALM se vertoning het formasievlugte deur vier Mirage IIICZ’s van 2 Eskader ingesluit.<ref>{{Cite journal |date=October 1977 |title=Biggest SAAF display for 20 years |journal=World Airnews |pages=68}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:807 1977-10-05 FALA 947 crop2 spot LR 800x533.jpg|Vier Mirage IIICZ’s van 2 Eskader op 5 Oktober1977 tydens Aviation Africa te Lanseria Lêer:809 1977-10-05 FALA 957a crop file sh 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 809 op 5 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:811 1977-10-00 FALA 959 cr shd50 her 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 811 op 5 Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 1980's === <gallery mode="packed"> Lêer:816 1980-07-15 Dbn 181 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:816 1980-07-15 FADN 182 crop dust LR lias 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:816 1982-01-29 Yplt 969 LR 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 29 Januarie 1982 te Ysterplaat Lêer:811 1987-10-05 Hspt 971a1 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 811 op 5 Oktober 1987 te Hoedspruit Lêer:802 1988 25jaar ander 420 her 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 802 in herdenkingskema Lêer:814 1988-08-01 Wat 205b shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 814 op 1 Augustus 1988 te Waterkloof </gallery> === 1990's === ==== Lugmagbasis Pietersburg-lugskou 24 Maart 1990 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:838 1990-03-24 Piet 194a lias 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 is op 24 Maart 1990 staties vertoon. Lêer:807 1990-03-24 Piet 976a1 cr 800x533.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 807 op 24 Maart 1990 te Pietersburg </gallery> ==== Vliegtuie en eenheidwapens in 1990 gesien ==== <gallery mode="packed"> Lêer:838 1990-03-24 Piet 199 600x400.jpg|Posisie van 2 Eskader-wapen op 24 Maart 1990 op Mirage IIIRZ 838 Lêer:838 1990-03-24 Piet 193a1 LR 800x533.jpg|2 Eskader-wapen op 24 Maart 1990 op Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:809 1990-10-05 Hspt 979a1 crop file 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 809 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 484a1 LR lias 800x533.jpg|2 Eskader-wapen op 5 Oktober 1990 op Mirage IIICZ reeksnommer 809 </gallery> ==== Onttrekking aan diens van die Mirage III en 50ste verjaarsdag van 2 Eskader op 5 Oktober 1990 ==== [[Lêer:800 1990-10-05 Hspt 480 LR lias 800x486.jpg|duimnael|IIICZ 800 (links), IIIBZ 816 (middel) en IIICZ 809 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit]] 2 Eskader het op 5 Oktober 1990 sy 50ste verjaarsdag<ref name=":2">{{Cite book |last=Crinall |first=R |title=2 Squadron 1940 – 1990 2 Squadron 50th Anniversary Souvenir Brochure |date=1990 |pages=19 |language=en}}</ref> met ’n lugskou en statiese vertoning gevier (streng gesproke was dit op hierdie datum die 52ste verjaarsdag van die eenheid)<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=29 |language=en}}</ref>. Vir hierdie geleentheid is Mirage IIICZ reeksnommer 800 en IIIBZ reeksnommer 816 in spesiale skemas geverf. CZ 800 het ’n kleurskema gehad wat uit swart en goud bestaan het en BZ 816 was in ’n skema wat verteenwoordigend was van die kleurskemas wat die Mirage III’s in die 1960’s gehad het. Nommer 800 het ’n sololugvertoning gelewer en is staties vertoon, nommer 816 is staties vertoon en Mirage IIICZ reeksnommer 809 is staties in ’n laesigbaarheid-kamoefleerskema vertoon.Die 2000 vliegure van ’n 2 Eskader-vlieënier is ook op 5 Oktober 1990 herdenk.<ref name=":2" /> Mirage IIICZ reeksnommer 800 is tydens ’n spesiale seremonie na ’n vliegtuigloods geneem. Altesaam 12 Mirage III’s het ’n verbyvlug in die vorm van die syfer 2 gelewer. Al die Mirage III-variante wat op daardie tydstip deur 2 Eskader bedryf is, is in die lugskou, statiese vertoning en verbyvlug verteenwoordig. 5 Oktober 1990 was ook die laaste amptelike vlug van die Mirage III in SALM-diens.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41 |language=en}}</ref> ===== Die statiese vertoning en 2000-vliegure-seremonie ===== <gallery mode="packed"> Lêer:857 1990-10-05 Hspt 027a1 LR 800x533.jpg|IIIR2Z 857 (links), IIICZ 809 (volgende) en IIIBZ 816 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:816 1990-10-05 Hspt 982a dust crop 600x364.jpg|IIIBZ 816 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 067 el 800x486.jpg|Die vlieënier met die 2000-vliegure-lourierkrans staan voor Mirage IIICZ reeksnommer 809. </gallery> ===== Sololugvertoning ===== <gallery mode="packed"> Lêer:800 1990-10-05 Hspt476 crop 600x400.jpg|Sololugvertoning IIICZ 800 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:800 1990-10-05 Hspt478 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 ry terug nadat hy sy sololugvertoning gelewer het. </gallery> ===== Verbyvlug van 12 Mirage III’s ===== Die volgende Mirage III’s het aan die verbyvlug deelgeneem: CZ: 801, 804, 805, 807, 808, 811, 815 BZ: 817, 818 RZ: 835, 837, 838 ====== Die vliegtuie ry na die aanloopbaan ====== <gallery mode="packed"> Lêer:837 1990-10-05 Hspt 120 her LR her 600x364.jpg|Mirage IIIRZ 837 en twee ander Mirage III’s op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:818 1990-10-05 Hspt 995 shd25 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 Lêer:835 1990-10-05 Hspt 998a1 ELshd 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 117a 600x400.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 002a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 </gallery> ====== Die verbyvlug ====== [[Lêer:1990-10-05 Hspt 088a 600x364.jpg|geen|duimnael|Twaalf Mirage III’s in ’n formasieverbyvlug]] ====== Die vliegtuie land ná die verbyvlug ====== <gallery mode="packed"> Lêer:805 1990-10-05 Hspt 057a1 crop 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 Lêer:808 1990-10-05 Hspt 059a 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 808 Lêer:837 1990-10-05 Hspt 056a crop dust file 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 837 </gallery> ==== Die ingebruikneming van die Cheetah ==== Nadat 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 ontbind is, is die tweesitplek-Cheetahs vanaf die einde van Februarie 1993 deur 2 Eskader-opleidingsvlug in gebruik geneem en later deur die herstigte 2 Eskader geabsorbeer. Die eerste Cheetah D (reeksnommer 841) het in November 1992 gearriveer. Die Cheetah C’s is van die begin af deur 2 Eskader gebruik. Die eerste Cheetah C het op 13 Januarie 1993 gearriveer en 2 Eskader is op 26 Februarie 1993 herstig.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41, 44, 413 |language=en}}</ref> 2 Eskader is vanaf Februarie 1993 by Louis Trichardt gebaseer (die basis is later Makhado herdoop). === 1995 === Die SALM het gedurende 1995 as deel van die verrigtinge om sy 75ste bestaansjaar te vier opedae/lugskoue by die meeste van sy basisse gehou. ==== Sentrale Vliegskool Langebaanweg-lugskou 4 Maart 1995 ==== Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader is op 4 Maart 1995 by Langebaanweg gesien. Hulle het die reeksnommers 355, 358, 369, 370 en 377 gehad. Die vliegtuie word in die meegaande foto’s geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:370 1995-03-04 Lbwg 698 resize LR 877x533.jpg|Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:377 1995-03-04 Lbwg 699 shd25 876x531.jpg|Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:000 1995-03-04 FALW 695 resize LR 800x486.jpg|2 Eskader-wapen op 4 Maart 1995 op Cheetah C te Langebaanweg </gallery> ==== Lugmagbasis Durban 8 April 1995 ==== [[Lêer:369 1995-04-08 Dbn 850 800x486.jpg|geen|duimnael|Dit is ’n foto van die Cheetah C met die reeksnommer 369. Hy is besig om op 8 April 1995 by Durban op ’n rybaan te ry.]] ==== Lugmagbasis Bloemspruit 13 Mei 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:363 1995-05-13 Blspt 864 800x486.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 363 op 13 Mei 1995 te Bloemspruit Lêer:342 1995-05-13 Blspt 869 LR 800x533.jpg|Drie Cheetah C’s op 13 Mei 1995 te Bloemspruit </gallery> ==== Lugmagbasis Louis Trichardt 26 Augustus 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:361 1995-08-25 LT 880 ELshd 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 361 op 25 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:860 1995-08-25 LT 892 crop dust file 600x364.jpg|Cheetah B reeksnommer 860 op 25 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:839 1995-08-26 LT 885 600x400.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 839 op 26 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:858 1995-08-26 LT 888a 600x364.jpg|Atlas Cheetah B reeksnommer 858 op 26 Augustus 1995 te Louis Trichardt </gallery> ==== Lugmagbasis Hoedspruit 23 September 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:351 1995-09-22 Hspt 896 800x486.jpg|Cheetah C’s op 22 September 1995 te Hoedspruit Lêer:354 1995-09-23 Hspt 903 ELshd 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 354 op 23 September 1995 te Hoedspruit </gallery> ==== Herdenkingskleurskema gedurende SALM 75 gesien ==== Atlas Cheetah C reeksnommer 342 is vir die SALM se verjaarsdagvieringe in 1995 in ’n spesiale kleurskema geverf. Dit het bestaan uit die kolle van die tipe se eweknie in die diereryk en blou asook spesiale merke. Daar was THE PRIDE OF THE NATION-driehoeke op die stertvin en onder die vlerk asook die syfer 75 en die SALM-arend in goud op die stertvin. Die vliegtuig het as gevolg van die kleurskema die bynaam “Spotty” gekry. Die kleure en merke word op verskillende datums en by verskillende plekke in die meegaande foto’s uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:342 1995-04-08 Dbn 833 crop (2) 600x400.jpg|Durban 8 April 1995 Lêer:342 1995-05-13 Blspt 845 600x364.jpg|Bloemspruit 13 Mei 1995 Lêer:342 1995-05-13 Blspt 860 dust file 600x400.jpg|Bloemspruit 13 Mei 1995 Lêer:342 1995-08-00 LT 871 dust ELshd 800x486.jpg|Louis Trichardt Augustus 1995 </gallery> === 2000 === ==== Parade om Generaal Hechter vaarwel toe te roep en bevel aan Generaal Beukes te oorhandig ==== [[Lêer:7 B707 en Cheetahs 2000-02-29 FASK 743 800x538.jpg|duimnael|60 Eskader Boeing 707 en drie 2 Eskader Cheetahs op 29 Februarie 2000]] ’n Parade is op 29 Februarie 2000 gehou om afskeid van Luitenant-Generaal WH Hechter te neem en die bevel aan Luitenant-Generaal RJ Beukes te oorhandig. Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag het aan verbyvlugte deelgeneem. Dit het Cheetahs van 2 Eskader ingesluit. ==== SALM 80 Internasionale Lugskou en Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling ==== Die SALM was 80 jaar oud in 2000 en het hierdie geleentheid op verskillende plekke in Suid-Afrika gevier. Die hoogtepunt van hierdie vieringe was ongetwyfeld die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens die internasionale deelname, veral deur Afrika-lande. Die militêre lugskou het van 8 tot 9 September plaasgevind en het saamgeval met die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling, wat van 5 tot 7 September 2000 gehou is (AAD 2000). (Africa Aerospace and Defence 2000-katalogus)<gallery mode="packed"> Lêer:371 2000-09-08 FAWK 178 stof 600x364.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 371 op 8 September 2000 te Waterkloof Lêer:Fight SAAF formo 2000-09-00 FAWK 179 stof 600x364.jpg|Drie 2 Eskader Cheetah C-vegvliegtuie op 8 September 2000 te Waterkloof </gallery> === 2002 === ==== AAD ==== Africa Aerospace and Defence 2002 het van 18 tot 22 September plaasgevind. Die SALM was ook by AAD 2002 teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:363 2002-09-18 AAD FAWK 003 EL cr 600x400.jpg|Cheetah C reeksnommer 363 op 18 September 2002 te Waterkloof Lêer:853 2002-09-18 AAD FAWK 001 her 618x400.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 853 op 18 September 2002 te Waterkloof </gallery> === 2004 === ==== Africa Aerospace and Defence ==== [[Lêer:359 2004-09-21 AAD FAWK 318 shd25 600x400.jpg|duimnael|Atlas Cheetah C reeksnommer 359 op 21 September te Waterkloof]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag was van 21 tot 23 September 2004 by Lugmagbasis Waterkloof een van die uitstallers gedurende AAD 2004. === 2005 === ==== Polokwane Internasionale Lughawe-lugskou 21 Mei 2005 ==== In die week wat op 16 Mei 2005 begin het, is ’n vervoerkonvensie by die Polokwane Internasionale Lughawe in die Noordelike Provinsie van Suid-Afrika gehou. As deel van die konvensie het ’n burgerlike en militêre lugskou op Saterdag, 21 Mei 2005 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:2j 2005-05-21 FAPB031 LR 800x533.jpg|Mirage-tipe-stertvin op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:356 2005-05-21 FAPB 142 LR 800x533.jpg|Cheetah C reeksnommer 356 op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:356 2005-05-21 FAPB 118 LR 800x531.jpg|Cheetah C reeksnommer 356 op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:858 2005-05-21 FAPB 178 crop LR 600x400.jpg|Cheetah B reeksnommer 858 op 21 Mei 2005 te Polokwane </gallery> ==== Swartkop 17 September 2005 ==== [[Lêer:352 2005-09-17 FASK 412 crop LR 600x400.jpg|geen|duimnael|Cheetah C reeksnommer 352 op 17 September 2005 te Swartkop]] ==== Die byeenkoms vir vegvliegtuie op 8 Oktober 2005 ==== Lugmagbasis Makhado het ’n byeenkoms vir vegvliegtuie in Oktober 2005 gehou. ’n Lugskou het op Saterdag, 8 Oktober 2005 plaasgevind Die basis was voorheen as Louis Trichardt bekend en is herdoop om die naam van die naby geleë dorp te weerspieël.<gallery mode="packed"> Lêer:1 mass fly open 2005-10-08 FALO 220 colour2SH EL 600x400.jpg|60 Eskader Boeing 707 en drie 2 Eskader Cheetahs op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:362 2005-10-08 FALO 373 SH ELshd 800x533.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 362 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:852 2005-10-08 FALO 226 crop LR 800x533.jpg|Cheetah D2 reeksnommer 852 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:858 2005-10-08 FALO 176 L 600x400.jpg|Cheetah B reeksnommer 858 op 8 Oktober 2005 te Makhado </gallery>Die Cheetah C met die reeksnommer 370 is in die 2000’s in die kleure van die 1994- Suid-Afrikaanse nasionale vlag oorgeverf en het as “Vlaggie” bekendgestaan. Hierdie kleurskema word in die volgende drie foto’s op 8 Oktober 2005 by Lugmagbasis Makhado geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:370 2005-10-08 FALO 513 crop2 LR 800x533.jpg Lêer:370 2005-10-08 FALO 352 crop LR 800x533.jpg Lêer:370 2005-10-08 FALO 354 crop LR 800x533.jpg </gallery>Die Atlas Cheetah B met die reeksnommer 861 was ook op 8 Oktober 2005 ook in die kleure van die 1994- nasionale vlag geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:861 2005-10-08 FALO 139 shd50 600x400.jpg Lêer:861 2005-10-08 FALO 142 shd25 600x400.jpg </gallery> === 2006 === ==== Suid-Afrika se Gripen D-vegvliegtuig ==== Suid-Afrika se nuwegenerasie-Gripen-vegvliegtuig, wat in Julie 2006 in die land aangekom het, is gedurende AAD 2006 staties en in die lug vertoon. Geen lugtoertjies is uitgevoer nie omdat die vliegtuig instrumente vir die toetsvlug-en-ontwikkelingsprogram gehad het, wat ontwerp was om toerusting wat spesifiek vir die Suid-Afrikaanse weergawe van die vliegtuig ontwerp was, te valideer. [[Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 025 cr LR 600x400.jpg|duimnael|Gripen D reeksnommer 392801 op 19 September 2006 te Ysterplaat]] Die vliegtuig het vir die eerste keer op Dinsdag, 19 September 2006, op die vooraand van die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling (AAD), by Lugmagbasis Ysterplaat naby Kaapstad in die openbaar verskyn. Die tweesitplek-weergawe van die Gripen-vegvliegtuig (SA01), met ’n Suid-Afrikaanse Lugmag-kleurskema en die 1994- Suid-Afrikaanse vlag, was by die Toetsvlug-en-ontwikkelingsentrum naby Bredasdorp in die suidelike Kaap gebaseer, waar dit vir ’n deeglike Suid-Afrikaanse vliegtoetsprogram voorberei is. Suid-Afrika het in 1999 ’n kontrak van VSA$ twee miljard met Saab-BAE Systems onderteken waarvolgems ’n vloot Gripen-nuwegenerasie-vegvliegtuie en Hawk Lead-in Fighter Trainers as deel van die Strategiese Verdedigingverkrygingsprogram verskaf sou word. Dit sou die modernisering van die SALM se vegvliegtuigvloot tot gevolg hê en verseker dat die SALM al sy nasionale, streeks- en vredesondersteuningspligte kan nakom. (Persverklaring 19 September 2006 deur British Aerospace/Saab en pamflet verskaf deur Saab gedurende AAD 2006) In die meegaande foto's word Gripen D reeksnommer 392801 op 19 September 2006 by Ysterplaat uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 043 LR 800x533.jpg Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 044 LR 800x533.jpg Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 063 albumsize.jpg Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 063 LR lias 800x533.jpg </gallery> === 2010 en 2014 === ==== Swartkop 13 en 14 Augustus 2010 ==== Die Saab Gripen C is die SALM se jongste vegvliegtuig. Gripen C reeksnommer 3914 van 2 Eskader word geïllustreer op 13 Augustus 2010 (die dag voor die lugskou) en op 14 Augustus 2010 by Swartkop tydens die SALM 90 Jaar op Goue Vleuels-lugskou. Let daarop dat daar sedert 2006 ’n verandering plaasgevind het wat die lengte van die reeksnommers van SALM Gripens betref. In 2006 het die Gripen D byvoorbeeld die reeksnommer 392801 gehad.<gallery mode="packed"> Lêer:3914 2010-08-14 FASK 0082 crop 800x533.jpg|Saab Gripen C reeksnommer 3914 op 14 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:3914 2010-08-13 FASK 0169 crop LR 600x400.jpg|Saab Gripen C reeksnommer 3914 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:3915 2010-08-14 FASK 0027 crop 800x533.jpg|Saab Gripen C reeksnommer 3915 op 14 Augustus 2010 te Swartkop </gallery> ==== Africa Aerospace and Defence 20 September 2014 ==== [[Lêer:3920 2014-09-20 FAWK 5528 shd50 600x400.jpg|geen|duimnael|Saab Gripen C reeksnommer 3920 op 20 September 2014 te Waterkloof]] == Bewaarde vliegtuie met 2 Eskader-kleurskemas == === PV260 === [[Lêer:PV260 1978 Soutrivier 004 her cr shd25 shd25 800x547.jpg|duimnael|PV260 in 1978, met Tafelberg as agtergrond]] Spitfire F.IX BR601/SALM 5631 is ’n tyd lank in die Barnetts-skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad vertoon. Die skema van die vliegtuig het bestaan uit die kleure en merke van ’n 2 Eskader-vliegtuig wat uit die Tweede Wêreldoorlog dateer en het die reeksnommer PV260, eenheidkode DB-P asook die naam ''Estwolf'' gehad. [[Lêer:Pv260 1978-02-00 Soutrivier 853 LR lias 800x486.jpg|duimnael|PV260 in Februarie 1978, met Tweede Wêreldoorlog-kleure en merke van 2 Eskader]] Die Spitfire wat eens by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad vertoon is, het die lewe as Spitfire F.IX BR601 in Brittanje begin. Dáár het die vliegtuig deel uitgemaak van verskillende instandhoudingseenhede en eskaders, onder andere 45 Instandhoudingseenheid by Kinloss, 8 Instandhoudingseenheid by Little Rissington en die General Aircraft Beperk-herstelfasiliteit by Hanworth. Britse eenhede sluit in 64 Eskader by Hornchurch en 129 Eskader. Die vliegtuig is ook bedryf deur ’n Poolse eskader, naamlik 316, Stad van Warskou. Die masjien is uiteindelik op 11 Oktober 1948 na 47 Instandhoudingseenheid by Sealand oorgeplaas, waar dit gekrat is. Daarna is die vliegtuig aan boord die stoomskip ''Clan Mackellar'' na Suid-Afrika, waar dit op 13 Maart 1949 aangekom het. [[Lêer:Pv260 Dave Becker Soutrivier 872 shd75 her3 800x486.jpg|duimnael|PV260 met die woorde “UPWARDS AND ONWARDS”]] In Suid-Afrika is die reeksnommer 5631 aan die masjien toegeken. By aankoms in Suid-Afrika is die vliegmasjien by 15 Lugdepot by Snake Valley gestoor voordat dit op 26 Januarie 1951 aan 1 Eskader uitgereik is. Dit is egter kort daarna, op 15 Februarie, na die Sentrale Vliegskool by Nigel. Op 16 Maart 1951 is die vliegtuig aan die Lugoperasiesskool by Langebaanweg uitgereik. By hierdie skool was die vliegtuig in drie verskillende landingsongelukke betrokke voordat dit geringe herstelwerk ondergaan het en deur 7 Eskader by Ysterplaat as grondopleidingsvliegtuig gebruik is. Vervolgens is die masjien op 10 Maart 1955 aan Harold Barnett van South African Metal and Machinery verkoop. Die masjien is as patroonvliegtuig gebruik om MA793 te herbou en is daarna tot statiese-uitstalling-toestand deur die Atlasvliegtuigkorporasie herbou. Aanvanklik het die vliegtuig die merke “DB-U” gehad, maar is uiteindelik as DB-P voltooi. “DB” was die kode van 2 Eskader in die Tweede Wêredoorlog. In die meegaande foto’s word die vliegtuig as PV260 met 2 Eskader-merke (insluitende die kodeletters DB-P en die eskaderwapen) asook die naam ''Estwolf'' gesien. Later het die eskaderwapen die woorde “UPWARDS AND ONWARDS” bygekry. Dit is die Engelse woorde van 2 Eskader se leuse, naamlik Sursum Prorsusque.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=133 and134 |language=en}}</ref> === Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 372 === [[Lêer:SAAF restored Sabre.jpg|duimnael|''Sherdanor II'' op 25 September 2010 te Ysterplaat]] Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 372 is ná onttrekking aan diens na die SALM-museum Ysterplaat oorgeplaas. Daar is die vliegtuig as ’n Koreaanse Oorlog North American F-86F Sabre met die reeksnommer 601 en die naam ''Sherdanor II'' gerestoureer. === Mustang ''Patsy Dawn'' === [[Lêer:325 2010-08-13 FASK 0004 LR 800x533.jpg|duimnael|North American Mustang reeksnommer 325 ''Patsy Dawn'' op 13 Augustus 2010 te Swartkop]] Die SALM-museum North American Mustang met die reeksnommer 325 is op 9 Januarie 1945 as 44-72202 aan die USAAF afgelewer. Voordat die masjien deur die SALM-museum gebruik is, was dit as FAD 1917 in diens van die Dominikaanse Lugmag. FAD 1917 het op 14 November 1987 in Kaapstad aangekom en is daarna deur SALM-museumpersoneel gerestoureer. Hierdie projek is in September/Oktober 1998 voltooi. Die eerste vlug van die vliegmasjien was op 13 Oktober 1998.<ref>{{Cite web|url=https://aircraftnut.blogspot.com/2012/12/flying-cheetahs-saaf-p51-mustangs-in.html|title=Flying Cheetahs: SAAF P51 Mustangs in Korea|date=Sunday, 2 December 2012|website=Aircraft Nut|access-date=26 Julie 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aircraftinformation.info/JB_AIF/usaf_serials/1944_5.html|title=1944 USAAF Serial Numbers (44-70255 to 44-83885)|website=Aircraft Information|access-date=26 Julie 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://flightsim.to/addon/77946/aeroplane-heaven-p-51d-south-african-air-force-patsy-dawn-nr-325|title=Aeroplane Heaven P-51D (South African Air Force , Patsy Dawn ,Nr:325)|website=Flightsim|access-date=26 Julie 2026}}</ref> Gedurende die Koreaanse Oorlog is twee verskillende North American F-51D Mustangs met die reeksnommer 325 deur die SALM gebruik. Die eerste een het op 4 Desember 1950 tydens ’n afleweringsvlug na Lugmagbasis Johnson neergestort. Die tweede een is uit wrakke van drie verskillende neergestorte vliegtuie opgebou, naamlik 364, 365 en 359. Die tweede een het die naam ''Patsy Dawn'' gehad. “Patsy Dawn” verwys na die name van ’n grondbemanningslid se twee dogters.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=129 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Lugvaart-saadjie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] gb4xxlivjt0plnvrcctmcunrwvgn3c3 2924647 2924646 2026-08-13T07:11:26Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering en "Nog besig"-sjabloon is verwyder. 2924647 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 2 Eskader SALM | beeld = F-51Ds 2 Sqn SAAF Korea May 1951.jpeg | beeld_byskrif = 2 Eskader Mustang-vegters tydens die [[Korea-oorlog]] | gestig = [[1 Oktober]] [[1940]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Aanval/onderskepping | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Makhado]] | leuse = ''Sursam Prorsusque''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Opwaarts en vorentoe")''</small> | mars = | kleur = | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''2 Eskader SALM''' is 'n aktiewe eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM), is die gevegseskader van die SALM en gebruik die [[JAS39 Gripen]]-straalvliegtuig. Die eenheid is by die [[Lugmagbasis Makhado]] naby [[Louis Trichardt, Limpopo]] gestasioneer.<ref name=saaf>{{en}}{{cite web|url=http://www.saairforce.co.za/the-airforce/squadrons/1/2-squadron|title=2 Squadron SAAF|publisher=www.saairforce.co.za|accessdate=29 Junie 2014}}</ref> LEUSE: Sursum Prorsusque (“Opwaarts en Voorwaarts”) == Geskiedenis == 2 Eskader is in Januarie [[1939]] by [[Lugmagbasis Waterkloof]] gevorm.<ref name=saaf/> === Tweede Wêreldoorlog tot 1950 === [[Lêer:Pv260 1978-02-00 Soutrivier 119 shd50 her1 Adobe Photo Express 800x486.jpg|links|duimnael|Bewaarde Spitfire Mk IX reeksnommer PV260 met kodeletters DB-P]] 2 Eskader het gedurende en ná die Tweede Wêreldoorlog Spitfire IX’s gebruik. Die kodeletters van die eenheid was “DB”. Ná die oorlog is die eenheidskodeletters “DB” kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is aan die Spitfires van 2 Eskader toegeken. ’n Voorbeeld van ‘n vliegtuig met hierdie kodeletters ná 1945 was Spitfire Merk IX reeksnommer 5543 (DB-A). Teen 1950 is die kodeletters nie meer gebruik nie.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=13, 22, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=35, 36 |language=en}}</ref> === Koreaanse Oorlog, 1950 tot 1953 === 2 Eskader het die North American F-51D Mustang by Lugmagbasis Johnson naby Tokio in ontvangs geneem. Die meeste van hulle was voorheen by USAF Air National Guard-eenhede. Tagtig van hulle is aanvanklik vir diens in Korea toegewys. Die Vlieënde Tiere het op 19 November 1950 hulle eerste operasie onderneem en het op 27 Desember 1952 hulle laaste Mustang-krygsvlug in Korea onderneem/gevlieg.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=128 |language=en}}</ref> Die F-51D Mustang met die SALM-reeksnommer 361 was voorheen USAF 44-74863, is op 21 September 1951 afgelewer, het op 22 Oktober 1952 neergestort en het die naam ''Miss Marunouchi'' gehad. Die vlieënier van die masjien was Tweede Luitenant BM Forsyth.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=130 |language=en}}</ref> 2 Eskader het gedurende die Koreaanse Oorlog 22 North American F-86F Sabres bedryf. Die eerste straler, ’n leenvliegtuig, is in Januarie 1953 aan 2 Eskader afgelewer, en die laaste F-86 is in Oktober 1953 aan die USAF terugbesorg. Die straalvegvliegtuie was van 601 tot 622 genommer. North American F-86F Sabre reeksnommer 603 het die kodeletter B en die naam ''Ruth II'' gehad en was voorheen USAF 52-4315.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=131 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:F-51Ds 2 Sqn SAAF Korea first mission.jpeg|2 Eskader North American F-51D Mustangs op 15 November 1950 in Korea Lêer:One-half left rear view of a North American Mustang Mk. IVA 'Miss Marunouchi' (s-n KM361) parked beside the runway, somewhere in Korea. The aircraft bears the markings of the 2nd Sq - DPLA - aa3e9f7f6ef75f543b0c4869cdc52f42.jpg|2 Eskader F-51D Mustang reeksnommer 361 met die naam ''Miss Marunouchi'' in Korea Lêer:North American F-51 Mustang Mk IVa SAAF Korea 342-FH-4A39928-K90278.jpg|''Miss Marunouchi'' met twee bomme en vier vuurpyle in Korea Lêer:One-quarter left front view of a North American Mustang Mk. IV 'Miss Marunouchi' being equipped with drop tanks, somewhere in Korea. Two men work under each wing attaching the drop - DPLA - 3f809cf9ac9943e548a052f6fd707a3e.jpg|''Miss Marunouchi'' met valbrandstoftenke Lêer:F-86F 2 Sqn SAAF in Japan 1953.jpg|F-86F reeksnommer 603, die kodeletter B en die naam ''Ruth II'' Lêer:Korea 2008-05-31 FASK 099 LR 600x400.jpg|Springbok- nasionale kenteken soos 2 Eskader in die Koreaanse Oorlog gebruik het. </gallery> === 1955/1956, Canadair CL-13B Sabre Mk 6 === [[Lêer:367 2008-08-02 FASK 001 LR 800x533.jpg|duimnael|Canadair Sabre 367 met verteenwoordigende 1960’s-2 Eskader -kleurskema]] ’n Bestelling vir 34 Canadair CL-13B Sabre Mk 6-vliegtuie is in 1955 geplaas en hulle is vanaf Augustus 1956 afgelewer. Die Sabre Mk 6 in die SALM was in die reeks 350 tot 383 genommer. Daar was teen 1957 altesaam 16 eenhede van hierdie tipe op 2 Eskader se boeke. Die Sabres het aanvanklik ’n silwer kleurskema met identifiserende eskaderkleure gehad maar is later gekamoefleer. Die CL-13B Sabres is ook deur 1 Eskader en (later) 85 Gevorderde Vliegskool bedryf. Die tipe is in 1980 amptelik aan diens onttrek. 2 Eskader se Canadair CL-13B Sabre Mk 6-straalvegvliegtuie het in die vroeë 1960’s ’n onderskeidende kleurskema gehad. Rooi was die onderskeidende kleur van 2 Eskader, en ’n rooi strook (met swart strepe) is teen 1959 op die vliegtuie aangebring. Die vlerkpunte en valtenke is in soortgelyke kleure geverf. Daar was ook rooi kodeletters op die vliegtuie. Die Canadair CL-13B Sabre Mk 6 was vanaf 1956 tot 1963 op die boeke van 2 Eskader.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=333 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Volume 1, Number 5 |date=2004 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=0-620-27419-0 |pages=17 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=27 |language=en}}</ref> === 1963, Dassault Mirage III === 2 Eskader was vanaf 1963 die permanente eenheid vir die Dassault Mirage IIICZ, BZ, RZ en R2Z totdat die Mirage III se laaste amptelike vlug op 5 Oktober 1990 plaasgevind het, maar hierdie modelle is aanvanklik by Waterkloof (tot Desember 1978) en later by Hoedspruit (vanaf Desember 1978 tot November 1990) gehuisves.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=39, 41, 44 |language=en}}</ref> ==== Mirage IIICZ ==== [[Lêer:801 0000 ander 405 cr her 600x364.jpg|duimnael|Mirage IIICZ reeksnommer 801 (kodeletter B) in die vroeë kleurskema]] Die eerste twee van 16 Mirage IIICZ’s is in April 1963 afgelewer (hulle het in die vragruim van ’n Lockheed Hercules aangekom) en die tipe is in Julie daardie jaar vir die eerste keer aan die publiek getoon. Die Mirage IIICZ was vir die onderskeppingsrol geoptimaliseer en was soortgelyk aan die oorspronklike Mirage IIIC en was ’n enkelsitplekvliegtuig wat onderskeppings in alle weersomstandighede kon uitvoer. Dit het twee intern gemonteerde 30 mm-kanonne gehad en kon ’n verskeidenheid bomme en missiele op monterings onder die vlerk en buik dra. Die Mirage IIICZ’s was van 800 tot 815 genommer.<ref name=":0">{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=345 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Van Schalkwyk and Marshall |first=Piet and William |title=South African Colours and Markings Number 8 |date=2014 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=978-0-620-39988-3 |pages=18 |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=40 |language=en}}</ref> Die volgende Mirage IIICZ-kodenommers is met behulp van foto’s en prente bevestig: A = 800; B = 801; C = 815; E = 805; G = 807; K = 810; L = 802; P = 813; S = 803 ==== Die Mirage IIIBZ-opleidingsvariant ==== [[Lêer:818 0000 ander 409 her shd her 600x364.jpg|duimnael|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 met soortgelyke kleurskema maar wit kodeletter op rooi stertvin]] Om die vlieëniers van die Mirage IIICZ op te lei is tweesitplek-Mirage III’s afgelewer. Drie BZ’s (reeksnommers 816 tot 818) is in 1964 as opleidingsvliegtuig vir die Mirage IIICZ afgelewer. (Die Mirage IIIBZ was die tweede Mirage III-variant wat aan die SALM afgelewer is.)<ref name=":0" /> ==== Die SALM-verkenningsweergawes van die Mirage III ==== Die SALM het twee verkenningsweergawes van die Mirage III gebruik, naamlik die RZ (reeksnommers 835 tot 838, in 1967 afgelewer) en die R2Z (reeksnommers 854 tot 857; in Desember 1972 bestel, in 1974 afgelewer). Die SALM-Mirage IIIRZ’s was aanvanklik in ’n NAVO-kamoefleerskema geverf (sien die foto hieronder). Die Mirage IIIR2Z was die laaste Mirage III-variant wat aan die SALM afgelewer is.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=345, 346 |language=en}}</ref> <ref name=":1" /> <ref>{{Cite book |last=Van Schalkwyk and Marshall |first=Piet and William |title=South African Colours and Markings Number 8 |date=2014 |publisher=Colours & Markings Publications |isbn=978-0-620-39988-3 |pages=19, 23 |language=en}}</ref> Die Mirage IIIR2Z is ook gedurende die Grensoorlog gebruik. IIIR2Z reeksnommer 856 is op 6 Julie 1979 verloor in ’n missie wat tipies was van die soort wat deur verkenningsvliegtuie onderneem is. Die vlieënier van IIIR2Z reeksnommer 856 moes ná ’n aanval foto’s van ’n teiken neem om die omvang van die skade te bepaal, maar die vliegtuig se elektriese stelsel het onklaar geraak nadat dit deur lugafweergeskut getref is en die vliegtuig het buite beheer grond toe getuimel. Die vlieënier het uitgeskiet, gevangeneskap ontduik en is na Lugmagbasis Ondangwa afgevoer.<ref>{{Cite book |last=Lord |first=Dick |title=From Fledgling to Eagle: The South African Airforce during the Border War |date=October 2008 |publisher=30º South Publishers (Pty) Ltd. |year=2008 |isbn=978-1-920143-30-5 |location=Newlands, Johannesburg, South Africa |pages=493 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:835 2008-05-31 FASK 002 LR 800x533.jpg|SALM-Mirage IIIRZ’s het aanvanklik ’n NAVO-kamoefleerskema gehad Lêer:857 1990-10-05 Hspt 007a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIR2Z reeksnommer 857 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:857 1990-10-05 Hspt 031 dust 600x364.jpg|Die Mirage IIIR2Z se kameraneus het dit ’n verkenningsvermoë gegee. </gallery> === 1970's === ==== Lugmagbasis Ysterplaat Februarie 1970 ==== [[Lêer:Mirage IIICZ no. 805.jpg|geen|duimnael|Mirage IIICZ reeksnommer 805 word op 21 Februarie 1970 op Lugmagbasis Ysterplaat gesien.]] ==== 2 Eskader tydens die Aviation Africa-tentoonstalling in Oktober1977 ==== Daar is in die ''World Airnews-''tydskrif van Oktober 1977 berig dat die Suid-Afrikaanse Lugmag se vertoning by Aviation Africa die grootste burgerlike vertoning sal wees vir meer as twee dekades. Die SALM se vertoning het formasievlugte deur vier Mirage IIICZ’s van 2 Eskader ingesluit.<ref>{{Cite journal |date=October 1977 |title=Biggest SAAF display for 20 years |journal=World Airnews |pages=68}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:807 1977-10-05 FALA 947 crop2 spot LR 800x533.jpg|Vier Mirage IIICZ’s van 2 Eskader op 5 Oktober1977 tydens Aviation Africa te Lanseria Lêer:809 1977-10-05 FALA 957a crop file sh 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 809 op 5 Oktober 1977 te Lanseria Lêer:811 1977-10-00 FALA 959 cr shd50 her 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 811 op 5 Oktober 1977 te Lanseria </gallery> === 1980's === <gallery mode="packed"> Lêer:816 1980-07-15 Dbn 181 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:816 1980-07-15 FADN 182 crop dust LR lias 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 15 Julie 1980 te Durban Lêer:816 1982-01-29 Yplt 969 LR 800x486.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 816 op 29 Januarie 1982 te Ysterplaat Lêer:811 1987-10-05 Hspt 971a1 crop shd25 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 811 op 5 Oktober 1987 te Hoedspruit Lêer:802 1988 25jaar ander 420 her 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 802 in herdenkingskema Lêer:814 1988-08-01 Wat 205b shd25 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 814 op 1 Augustus 1988 te Waterkloof </gallery> === 1990's === ==== Lugmagbasis Pietersburg-lugskou 24 Maart 1990 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:838 1990-03-24 Piet 194a lias 600x364.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 is op 24 Maart 1990 staties vertoon. Lêer:807 1990-03-24 Piet 976a1 cr 800x533.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 807 op 24 Maart 1990 te Pietersburg </gallery> ==== Vliegtuie en eenheidwapens in 1990 gesien ==== <gallery mode="packed"> Lêer:838 1990-03-24 Piet 199 600x400.jpg|Posisie van 2 Eskader-wapen op 24 Maart 1990 op Mirage IIIRZ 838 Lêer:838 1990-03-24 Piet 193a1 LR 800x533.jpg|2 Eskader-wapen op 24 Maart 1990 op Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:809 1990-10-05 Hspt 979a1 crop file 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 809 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 484a1 LR lias 800x533.jpg|2 Eskader-wapen op 5 Oktober 1990 op Mirage IIICZ reeksnommer 809 </gallery> ==== Onttrekking aan diens van die Mirage III en 50ste verjaarsdag van 2 Eskader op 5 Oktober 1990 ==== [[Lêer:800 1990-10-05 Hspt 480 LR lias 800x486.jpg|duimnael|IIICZ 800 (links), IIIBZ 816 (middel) en IIICZ 809 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit]] 2 Eskader het op 5 Oktober 1990 sy 50ste verjaarsdag<ref name=":2">{{Cite book |last=Crinall |first=R |title=2 Squadron 1940 – 1990 2 Squadron 50th Anniversary Souvenir Brochure |date=1990 |pages=19 |language=en}}</ref> met ’n lugskou en statiese vertoning gevier (streng gesproke was dit op hierdie datum die 52ste verjaarsdag van die eenheid)<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=29 |language=en}}</ref>. Vir hierdie geleentheid is Mirage IIICZ reeksnommer 800 en IIIBZ reeksnommer 816 in spesiale skemas geverf. CZ 800 het ’n kleurskema gehad wat uit swart en goud bestaan het en BZ 816 was in ’n skema wat verteenwoordigend was van die kleurskemas wat die Mirage III’s in die 1960’s gehad het. Nommer 800 het ’n sololugvertoning gelewer en is staties vertoon, nommer 816 is staties vertoon en Mirage IIICZ reeksnommer 809 is staties in ’n laesigbaarheid-kamoefleerskema vertoon.Die 2000 vliegure van ’n 2 Eskader-vlieënier is ook op 5 Oktober 1990 herdenk.<ref name=":2" /> Mirage IIICZ reeksnommer 800 is tydens ’n spesiale seremonie na ’n vliegtuigloods geneem. Altesaam 12 Mirage III’s het ’n verbyvlug in die vorm van die syfer 2 gelewer. Al die Mirage III-variante wat op daardie tydstip deur 2 Eskader bedryf is, is in die lugskou, statiese vertoning en verbyvlug verteenwoordig. 5 Oktober 1990 was ook die laaste amptelike vlug van die Mirage III in SALM-diens.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41 |language=en}}</ref> ===== Die statiese vertoning en 2000-vliegure-seremonie ===== <gallery mode="packed"> Lêer:857 1990-10-05 Hspt 027a1 LR 800x533.jpg|IIIR2Z 857 (links), IIICZ 809 (volgende) en IIIBZ 816 (regs) op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:816 1990-10-05 Hspt 982a dust crop 600x364.jpg|IIIBZ 816 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:809 1990-10-05 Hspt 067 el 800x486.jpg|Die vlieënier met die 2000-vliegure-lourierkrans staan voor Mirage IIICZ reeksnommer 809. </gallery> ===== Sololugvertoning ===== <gallery mode="packed"> Lêer:800 1990-10-05 Hspt476 crop 600x400.jpg|Sololugvertoning IIICZ 800 op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:800 1990-10-05 Hspt478 800x486.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 800 ry terug nadat hy sy sololugvertoning gelewer het. </gallery> ===== Verbyvlug van 12 Mirage III’s ===== Die volgende Mirage III’s het aan die verbyvlug deelgeneem: CZ: 801, 804, 805, 807, 808, 811, 815 BZ: 817, 818 RZ: 835, 837, 838 ====== Die vliegtuie ry na die aanloopbaan ====== <gallery mode="packed"> Lêer:837 1990-10-05 Hspt 120 her LR her 600x364.jpg|Mirage IIIRZ 837 en twee ander Mirage III’s op 5 Oktober 1990 te Hoedspruit Lêer:818 1990-10-05 Hspt 995 shd25 800x533.jpg|Mirage IIIBZ reeksnommer 818 Lêer:835 1990-10-05 Hspt 998a1 ELshd 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 835 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 117a 600x400.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 Lêer:838 1990-10-05 Hspt 002a1 LR 800x533.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 838 </gallery> ====== Die verbyvlug ====== [[Lêer:1990-10-05 Hspt 088a 600x364.jpg|geen|duimnael|Twaalf Mirage III’s in ’n formasieverbyvlug]] ====== Die vliegtuie land ná die verbyvlug ====== <gallery mode="packed"> Lêer:805 1990-10-05 Hspt 057a1 crop 600x364.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 805 Lêer:808 1990-10-05 Hspt 059a 600x400.jpg|Mirage IIICZ reeksnommer 808 Lêer:837 1990-10-05 Hspt 056a crop dust file 800x486.jpg|Mirage IIIRZ reeksnommer 837 </gallery> ==== Die ingebruikneming van die Cheetah ==== Nadat 89 Gevegvliegskool op 29 November 1992 ontbind is, is die tweesitplek-Cheetahs vanaf die einde van Februarie 1993 deur 2 Eskader-opleidingsvlug in gebruik geneem en later deur die herstigte 2 Eskader geabsorbeer. Die eerste Cheetah D (reeksnommer 841) het in November 1992 gearriveer. Die Cheetah C’s is van die begin af deur 2 Eskader gebruik. Die eerste Cheetah C het op 13 Januarie 1993 gearriveer en 2 Eskader is op 26 Februarie 1993 herstig.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41, 44, 413 |language=en}}</ref> 2 Eskader is vanaf Februarie 1993 by Louis Trichardt gebaseer (die basis is later Makhado herdoop). === 1995 === Die SALM het gedurende 1995 as deel van die verrigtinge om sy 75ste bestaansjaar te vier opedae/lugskoue by die meeste van sy basisse gehou. ==== Sentrale Vliegskool Langebaanweg-lugskou 4 Maart 1995 ==== Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader is op 4 Maart 1995 by Langebaanweg gesien. Hulle het die reeksnommers 355, 358, 369, 370 en 377 gehad. Die vliegtuie word in die meegaande foto’s geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:370 1995-03-04 Lbwg 698 resize LR 877x533.jpg|Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:377 1995-03-04 Lbwg 699 shd25 876x531.jpg|Vyf Atlas Cheetah C-vegvliegtuie van 2 Eskader op 4 Maart 1995 te Langebaanweg Lêer:000 1995-03-04 FALW 695 resize LR 800x486.jpg|2 Eskader-wapen op 4 Maart 1995 op Cheetah C te Langebaanweg </gallery> ==== Lugmagbasis Durban 8 April 1995 ==== [[Lêer:369 1995-04-08 Dbn 850 800x486.jpg|geen|duimnael|Dit is ’n foto van die Cheetah C met die reeksnommer 369. Hy is besig om op 8 April 1995 by Durban op ’n rybaan te ry.]] ==== Lugmagbasis Bloemspruit 13 Mei 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:363 1995-05-13 Blspt 864 800x486.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 363 op 13 Mei 1995 te Bloemspruit Lêer:342 1995-05-13 Blspt 869 LR 800x533.jpg|Drie Cheetah C’s op 13 Mei 1995 te Bloemspruit </gallery> ==== Lugmagbasis Louis Trichardt 26 Augustus 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:361 1995-08-25 LT 880 ELshd 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 361 op 25 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:860 1995-08-25 LT 892 crop dust file 600x364.jpg|Cheetah B reeksnommer 860 op 25 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:839 1995-08-26 LT 885 600x400.jpg|Atlas Cheetah D reeksnommer 839 op 26 Augustus 1995 te Louis Trichardt Lêer:858 1995-08-26 LT 888a 600x364.jpg|Atlas Cheetah B reeksnommer 858 op 26 Augustus 1995 te Louis Trichardt </gallery> ==== Lugmagbasis Hoedspruit 23 September 1995 ==== <gallery mode="packed"> Lêer:351 1995-09-22 Hspt 896 800x486.jpg|Cheetah C’s op 22 September 1995 te Hoedspruit Lêer:354 1995-09-23 Hspt 903 ELshd 800x486.jpg|Cheetah C reeksnommer 354 op 23 September 1995 te Hoedspruit </gallery> ==== Herdenkingskleurskema gedurende SALM 75 gesien ==== Atlas Cheetah C reeksnommer 342 is vir die SALM se verjaarsdagvieringe in 1995 in ’n spesiale kleurskema geverf. Dit het bestaan uit die kolle van die tipe se eweknie in die diereryk en blou asook spesiale merke. Daar was THE PRIDE OF THE NATION-driehoeke op die stertvin en onder die vlerk asook die syfer 75 en die SALM-arend in goud op die stertvin. Die vliegtuig het as gevolg van die kleurskema die bynaam “Spotty” gekry. Die kleure en merke word op verskillende datums en by verskillende plekke in die meegaande foto’s uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:342 1995-04-08 Dbn 833 crop (2) 600x400.jpg|Durban 8 April 1995 Lêer:342 1995-05-13 Blspt 845 600x364.jpg|Bloemspruit 13 Mei 1995 Lêer:342 1995-05-13 Blspt 860 dust file 600x400.jpg|Bloemspruit 13 Mei 1995 Lêer:342 1995-08-00 LT 871 dust ELshd 800x486.jpg|Louis Trichardt Augustus 1995 </gallery> === 2000 === ==== Parade om Generaal Hechter vaarwel toe te roep en bevel aan Generaal Beukes te oorhandig ==== [[Lêer:7 B707 en Cheetahs 2000-02-29 FASK 743 800x538.jpg|duimnael|60 Eskader Boeing 707 en drie 2 Eskader Cheetahs op 29 Februarie 2000]] ’n Parade is op 29 Februarie 2000 gehou om afskeid van Luitenant-Generaal WH Hechter te neem en die bevel aan Luitenant-Generaal RJ Beukes te oorhandig. Vliegtuie van die Suid-Afrikaanse Lugmag het aan verbyvlugte deelgeneem. Dit het Cheetahs van 2 Eskader ingesluit. ==== SALM 80 Internasionale Lugskou en Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling ==== Die SALM was 80 jaar oud in 2000 en het hierdie geleentheid op verskillende plekke in Suid-Afrika gevier. Die hoogtepunt van hierdie vieringe was ongetwyfeld die SALM 80 Internasionale Lugskou by Lugmagbasis Waterkloof weens die internasionale deelname, veral deur Afrika-lande. Die militêre lugskou het van 8 tot 9 September plaasgevind en het saamgeval met die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling, wat van 5 tot 7 September 2000 gehou is (AAD 2000). (Africa Aerospace and Defence 2000-katalogus)<gallery mode="packed"> Lêer:371 2000-09-08 FAWK 178 stof 600x364.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 371 op 8 September 2000 te Waterkloof Lêer:Fight SAAF formo 2000-09-00 FAWK 179 stof 600x364.jpg|Drie 2 Eskader Cheetah C-vegvliegtuie op 8 September 2000 te Waterkloof </gallery> === 2002 === ==== AAD ==== Africa Aerospace and Defence 2002 het van 18 tot 22 September plaasgevind. Die SALM was ook by AAD 2002 teenwoordig.<gallery mode="packed"> Lêer:363 2002-09-18 AAD FAWK 003 EL cr 600x400.jpg|Cheetah C reeksnommer 363 op 18 September 2002 te Waterkloof Lêer:853 2002-09-18 AAD FAWK 001 her 618x400.jpg|Atlas Cheetah D2 reeksnommer 853 op 18 September 2002 te Waterkloof </gallery> === 2004 === ==== Africa Aerospace and Defence ==== [[Lêer:359 2004-09-21 AAD FAWK 318 shd25 600x400.jpg|duimnael|Atlas Cheetah C reeksnommer 359 op 21 September te Waterkloof]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag was van 21 tot 23 September 2004 by Lugmagbasis Waterkloof een van die uitstallers gedurende AAD 2004. === 2005 === ==== Polokwane Internasionale Lughawe-lugskou 21 Mei 2005 ==== In die week wat op 16 Mei 2005 begin het, is ’n vervoerkonvensie by die Polokwane Internasionale Lughawe in die Noordelike Provinsie van Suid-Afrika gehou. As deel van die konvensie het ’n burgerlike en militêre lugskou op Saterdag, 21 Mei 2005 plaasgevind.<gallery mode="packed"> Lêer:2j 2005-05-21 FAPB031 LR 800x533.jpg|Mirage-tipe-stertvin op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:356 2005-05-21 FAPB 142 LR 800x533.jpg|Cheetah C reeksnommer 356 op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:356 2005-05-21 FAPB 118 LR 800x531.jpg|Cheetah C reeksnommer 356 op 21 Mei 2005 te Polokwane Lêer:858 2005-05-21 FAPB 178 crop LR 600x400.jpg|Cheetah B reeksnommer 858 op 21 Mei 2005 te Polokwane </gallery> ==== Swartkop 17 September 2005 ==== [[Lêer:352 2005-09-17 FASK 412 crop LR 600x400.jpg|geen|duimnael|Cheetah C reeksnommer 352 op 17 September 2005 te Swartkop]] ==== Die byeenkoms vir vegvliegtuie op 8 Oktober 2005 ==== Lugmagbasis Makhado het ’n byeenkoms vir vegvliegtuie in Oktober 2005 gehou. ’n Lugskou het op Saterdag, 8 Oktober 2005 plaasgevind Die basis was voorheen as Louis Trichardt bekend en is herdoop om die naam van die naby geleë dorp te weerspieël.<gallery mode="packed"> Lêer:1 mass fly open 2005-10-08 FALO 220 colour2SH EL 600x400.jpg|60 Eskader Boeing 707 en drie 2 Eskader Cheetahs op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:362 2005-10-08 FALO 373 SH ELshd 800x533.jpg|Atlas Cheetah C reeksnommer 362 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:852 2005-10-08 FALO 226 crop LR 800x533.jpg|Cheetah D2 reeksnommer 852 op 8 Oktober 2005 te Makhado Lêer:858 2005-10-08 FALO 176 L 600x400.jpg|Cheetah B reeksnommer 858 op 8 Oktober 2005 te Makhado </gallery>Die Cheetah C met die reeksnommer 370 is in die 2000’s in die kleure van die 1994- Suid-Afrikaanse nasionale vlag oorgeverf en het as “Vlaggie” bekendgestaan. Hierdie kleurskema word in die volgende drie foto’s op 8 Oktober 2005 by Lugmagbasis Makhado geïllustreer.<gallery mode="packed"> Lêer:370 2005-10-08 FALO 513 crop2 LR 800x533.jpg Lêer:370 2005-10-08 FALO 352 crop LR 800x533.jpg Lêer:370 2005-10-08 FALO 354 crop LR 800x533.jpg </gallery>Die Atlas Cheetah B met die reeksnommer 861 was op 8 Oktober 2005 ook in die kleure van die 1994- nasionale vlag geverf.<gallery mode="packed"> Lêer:861 2005-10-08 FALO 139 shd50 600x400.jpg Lêer:861 2005-10-08 FALO 142 shd25 600x400.jpg </gallery> === 2006 === ==== Suid-Afrika se Gripen D-vegvliegtuig ==== Suid-Afrika se nuwegenerasie-Gripen-vegvliegtuig, wat in Julie 2006 in die land aangekom het, is gedurende AAD 2006 staties en in die lug vertoon. Geen lugtoertjies is uitgevoer nie omdat die vliegtuig instrumente vir die toetsvlug-en-ontwikkelingsprogram gehad het, wat ontwerp was om toerusting wat spesifiek vir die Suid-Afrikaanse weergawe van die vliegtuig ontwerp was, te valideer. [[Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 025 cr LR 600x400.jpg|duimnael|Gripen D reeksnommer 392801 op 19 September 2006 te Ysterplaat]] Die vliegtuig het vir die eerste keer op Dinsdag, 19 September 2006, op die vooraand van die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling (AAD), by Lugmagbasis Ysterplaat naby Kaapstad in die openbaar verskyn. Die tweesitplek-weergawe van die Gripen-vegvliegtuig (SA01), met ’n Suid-Afrikaanse Lugmag-kleurskema en die 1994- Suid-Afrikaanse vlag, was by die Toetsvlug-en-ontwikkelingsentrum naby Bredasdorp in die suidelike Kaap gebaseer, waar dit vir ’n deeglike Suid-Afrikaanse vliegtoetsprogram voorberei is. Suid-Afrika het in 1999 ’n kontrak van VSA$ twee miljard met Saab-BAE Systems onderteken waarvolgems ’n vloot Gripen-nuwegenerasie-vegvliegtuie en Hawk Lead-in Fighter Trainers as deel van die Strategiese Verdedigingverkrygingsprogram verskaf sou word. Dit sou die modernisering van die SALM se vegvliegtuigvloot tot gevolg hê en verseker dat die SALM al sy nasionale, streeks- en vredesondersteuningspligte kan nakom. (Persverklaring 19 September 2006 deur British Aerospace/Saab en pamflet verskaf deur Saab gedurende AAD 2006) In die meegaande foto's word Gripen D reeksnommer 392801 op 19 September 2006 by Ysterplaat uitgebeeld.<gallery mode="packed"> Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 043 LR 800x533.jpg Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 044 LR 800x533.jpg Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 063 albumsize.jpg Lêer:392801 2006-09-19 FAYP 063 LR lias 800x533.jpg </gallery> === 2010 en 2014 === ==== Swartkop 13 en 14 Augustus 2010 ==== Die Saab Gripen C is die SALM se jongste vegvliegtuig. Gripen C reeksnommer 3914 van 2 Eskader word geïllustreer op 13 Augustus 2010 (die dag voor die lugskou) en op 14 Augustus 2010 by Swartkop tydens die SALM 90 Jaar op Goue Vleuels-lugskou. Let daarop dat daar sedert 2006 ’n verandering plaasgevind het wat die lengte van die reeksnommers van SALM Gripens betref. In 2006 het die Gripen D byvoorbeeld die reeksnommer 392801 gehad.<gallery mode="packed"> Lêer:3914 2010-08-14 FASK 0082 crop 800x533.jpg|Saab Gripen C reeksnommer 3914 op 14 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:3914 2010-08-13 FASK 0169 crop LR 600x400.jpg|Saab Gripen C reeksnommer 3914 op 13 Augustus 2010 te Swartkop Lêer:3915 2010-08-14 FASK 0027 crop 800x533.jpg|Saab Gripen C reeksnommer 3915 op 14 Augustus 2010 te Swartkop </gallery> ==== Africa Aerospace and Defence 20 September 2014 ==== [[Lêer:3920 2014-09-20 FAWK 5528 shd50 600x400.jpg|geen|duimnael|Saab Gripen C reeksnommer 3920 op 20 September 2014 te Waterkloof]] == Bewaarde vliegtuie met 2 Eskader-kleurskemas == === PV260 === [[Lêer:PV260 1978 Soutrivier 004 her cr shd25 shd25 800x547.jpg|duimnael|PV260 in 1978, met Tafelberg as agtergrond]] Spitfire F.IX BR601/SALM 5631 is ’n tyd lank in die Barnetts-skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad vertoon. Die skema van die vliegtuig het bestaan uit die kleure en merke van ’n 2 Eskader-vliegtuig wat uit die Tweede Wêreldoorlog dateer en het die reeksnommer PV260, eenheidkode DB-P asook die naam ''Estwolf'' gehad. [[Lêer:Pv260 1978-02-00 Soutrivier 853 LR lias 800x486.jpg|duimnael|PV260 in Februarie 1978, met Tweede Wêreldoorlog-kleure en merke van 2 Eskader]] Die Spitfire wat eens by ’n skrootwerf in Soutrivier naby Kaapstad vertoon is, het die lewe as Spitfire F.IX BR601 in Brittanje begin. Dáár het die vliegtuig deel uitgemaak van verskillende instandhoudingseenhede en eskaders, onder andere 45 Instandhoudingseenheid by Kinloss, 8 Instandhoudingseenheid by Little Rissington en die General Aircraft Beperk-herstelfasiliteit by Hanworth. Britse eenhede sluit in 64 Eskader by Hornchurch en 129 Eskader. Die vliegtuig is ook bedryf deur ’n Poolse eskader, naamlik 316, Stad van Warskou. Die masjien is uiteindelik op 11 Oktober 1948 na 47 Instandhoudingseenheid by Sealand oorgeplaas, waar dit gekrat is. Daarna is die vliegtuig aan boord die stoomskip ''Clan Mackellar'' na Suid-Afrika, waar dit op 13 Maart 1949 aangekom het. [[Lêer:Pv260 Dave Becker Soutrivier 872 shd75 her3 800x486.jpg|duimnael|PV260 met die woorde “UPWARDS AND ONWARDS”]] In Suid-Afrika is die reeksnommer 5631 aan die masjien toegeken. By aankoms in Suid-Afrika is die vliegmasjien by 15 Lugdepot by Snake Valley gestoor voordat dit op 26 Januarie 1951 aan 1 Eskader uitgereik is. Dit is egter kort daarna, op 15 Februarie, na die Sentrale Vliegskool by Nigel. Op 16 Maart 1951 is die vliegtuig aan die Lugoperasiesskool by Langebaanweg uitgereik. By hierdie skool was die vliegtuig in drie verskillende landingsongelukke betrokke voordat dit geringe herstelwerk ondergaan het en deur 7 Eskader by Ysterplaat as grondopleidingsvliegtuig gebruik is. Vervolgens is die masjien op 10 Maart 1955 aan Harold Barnett van South African Metal and Machinery verkoop. Die masjien is as patroonvliegtuig gebruik om MA793 te herbou en is daarna tot statiese-uitstalling-toestand deur die Atlasvliegtuigkorporasie herbou. Aanvanklik het die vliegtuig die merke “DB-U” gehad, maar is uiteindelik as DB-P voltooi. “DB” was die kode van 2 Eskader in die Tweede Wêredoorlog. In die meegaande foto’s word die vliegtuig as PV260 met 2 Eskader-merke (insluitende die kodeletters DB-P en die eskaderwapen) asook die naam ''Estwolf'' gesien. Later het die eskaderwapen die woorde “UPWARDS AND ONWARDS” bygekry. Dit is die Engelse woorde van 2 Eskader se leuse, naamlik Sursum Prorsusque.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=The Spitfire in South African Air Force Service |date=September 2001 |publisher=GR Printing and Publishing |isbn=0-958 4437-1-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=133 and134 |language=en}}</ref> === Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 372 === [[Lêer:SAAF restored Sabre.jpg|duimnael|''Sherdanor II'' op 25 September 2010 te Ysterplaat]] Canadair CL-13B Sabre Mk 6 reeksnommer 372 is ná onttrekking aan diens na die SALM-museum Ysterplaat oorgeplaas. Daar is die vliegtuig as ’n Koreaanse Oorlog North American F-86F Sabre met die reeksnommer 601 en die naam ''Sherdanor II'' gerestoureer. === Mustang ''Patsy Dawn'' === [[Lêer:325 2010-08-13 FASK 0004 LR 800x533.jpg|duimnael|North American Mustang reeksnommer 325 ''Patsy Dawn'' op 13 Augustus 2010 te Swartkop]] Die SALM-museum North American Mustang met die reeksnommer 325 is op 9 Januarie 1945 as 44-72202 aan die USAAF afgelewer. Voordat die masjien deur die SALM-museum gebruik is, was dit as FAD 1917 in diens van die Dominikaanse Lugmag. FAD 1917 het op 14 November 1987 in Kaapstad aangekom en is daarna deur SALM-museumpersoneel gerestoureer. Hierdie projek is in September/Oktober 1998 voltooi. Die eerste vlug van die vliegmasjien was op 13 Oktober 1998.<ref>{{Cite web|url=https://aircraftnut.blogspot.com/2012/12/flying-cheetahs-saaf-p51-mustangs-in.html|title=Flying Cheetahs: SAAF P51 Mustangs in Korea|date=Sunday, 2 December 2012|website=Aircraft Nut|access-date=26 Julie 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.aircraftinformation.info/JB_AIF/usaf_serials/1944_5.html|title=1944 USAAF Serial Numbers (44-70255 to 44-83885)|website=Aircraft Information|access-date=26 Julie 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://flightsim.to/addon/77946/aeroplane-heaven-p-51d-south-african-air-force-patsy-dawn-nr-325|title=Aeroplane Heaven P-51D (South African Air Force , Patsy Dawn ,Nr:325)|website=Flightsim|access-date=26 Julie 2026}}</ref> Gedurende die Koreaanse Oorlog is twee verskillende North American F-51D Mustangs met die reeksnommer 325 deur die SALM gebruik. Die eerste een het op 4 Desember 1950 tydens ’n afleweringsvlug na Lugmagbasis Johnson neergestort. Die tweede een is uit wrakke van drie verskillende neergestorte vliegtuie opgebou, naamlik 364, 365 en 359. Die tweede een het die naam ''Patsy Dawn'' gehad. “Patsy Dawn” verwys na die name van ’n grondbemanningslid se twee dogters.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=2 Squadron in Korea, Flying Cheetahs 1950 – 1953 |date=March 2001 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-3880-9-1 |location=Nelspruit, South Africa |pages=129 |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Lugvaart-saadjie}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] o3yxxwiru6jvlszgujweb02lqa575tz 0 90070 2924659 2885549 2026-08-13T08:26:30Z EmausBot 18510 dubbele aanstuur na [[Baccalaureus Artium]] reggemaak 2924659 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Baccalaureus Artium]] 9l1opugs6bn1osuhjqnchm3odo5tq5f 0 94360 2924661 2915741 2026-08-13T08:43:17Z Jcb 223 2924661 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Lady Florence Phillips.jpg|duimnael|200px|regs|Lady Florence Phillips.]] Lady '''Florence Phillips''' (gebore Dorothea Sarah Florence Alexandra Ortlepp, [[Kaapstad]], [[Kaapkolonie]], [[14 Junie]] [[1863]] – [[Vergelegen]], [[Somerset-Wes]], [[Kaapland]], [[Suid-Afrika]], [[23 Augustus]] [[1940]]) was ’n weldoener, gasvrou, skryfster, bevorderaar van Suid-Afrikaanse kuns en die eggenote van die [[Randlords|mynmagnaat]] sir [[Lionel Phillips]], wie se rykdom dit vir haar moontlik gemaak het om tallose projekte óf self aan te pak óf ander aan te spoor om dit aan te voor. Genl. [[Jan Smuts]] het haar op haar begrafnis beskryf as “no ordinary woman” en bygevoeg: “Sy en haar man was van die mees vooraanstaande en uitsonderlike persoonlikhede wat die [[Witwatersrand|Rand]] en die nuwe Suid-Afrika opgebou het, en sy laat ’n groot indruk na.”<ref>{{en}} [https://issuu.com/arttimes/docs/villa_arcadia Art Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003075022/https://issuu.com/arttimes/docs/villa_arcadia |date= 3 Oktober 2018 }}. URL besoek op 3 Mei 2016.</ref> "Lady Florence Phillips het ’n oorheersende rol in die geskiedenis Suid-Afrika gespeel," skryf dr. Thelma Gutsche in die biografie ''No ordinary woman. The life and times of Florence Phillips''. "Sy was ’n baanbreker van die diamant- en goudveld, en het vier oorloë, twee revolusies en die [[Jameson-inval]] beleef. <ref name="gut"> {{en}} Gutsche, dr. Thelma. 1966. ''No ordinary woman. The life and times of Florence Phillips''. Cape Town: Howard Timmins.</ref> Saam met ander mynmagnate was sy verantwoordelik vir die eerste versameling kunswerke, Kaapse meubels en ’n argitektuurbiblioteek in [[Johannesburg]].<ref name="waal"> {{af}} Van der Waal, Gerhard-Mark. 1986. ''Van mynkamp tot metropolis. Die boukuns van Johannesburg, 1886–1940''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk.</ref> Sy het die leeueaandeel gehad in die oprigting van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]],<ref name="malan"> {{af}} Malan, D.G. (voorsitter: redaksiekomitee). 1986. ''Johannesburg eenhonderd jaar''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk.</ref> wat haar geesteskind was<ref> {{en}} Picton-Seymour, Désirée. 1989. ''Historical buildings in South Africa''. Cape Town: Struikhof Publishers.</ref> en ’n belangrike mylpaal in die kunslewe en kulturele opvoeding van die Goudstad se publiek.<ref>{{af}} Van der Waal, Gerhard-Mark. 1986. ''Van mynkamp tot metropolis. Die boukuns van Johannesburg, 1886–1940''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk.</ref> Ook het sy onder meer ’n bydrae gelewer tot die stigting Suid-Afrika se eerste nasionale botaniese tuin, [[Kirstenbosch]], die fakulteit argitektuur aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]], die totstandkoming van die museum in die [[Koopmans-de Wet-huis]] en die daarstelling van die [[Michaelis-versameling]] in die [[Burgerwaghuis]] aan [[Groentemarkplein]].<ref name="kock"> {{af}} De Kock, W.J. en Krüger, D.W. (hoofreds.). 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel II. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]].</ref> Sy het immigrasie na Suid-Afrika aangemoedig deur haar betrokkenheid by die 1820 Settlers Monument Association<ref> {{en}} Potgieter, D.J. (editor-in-chief). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery.</ref> en was die dryfveer vir die restourasie van [[Vergelegen]], [[Somerset-Wes]], die eiendom wat [[Willem Adriaan van der Stel|W.A. van der Stel]] aanvanklik ontwikkel het."<ref> {{en}} Gutsche, Thelma. 1966. ''No ordinary woman. The life and times of Florence Phillips''. Cape Town: Howard Timmins.</ref> Van haar ander bydraes was die reël van 'n kuns-en-kunsvlyt-uitstalling in Milnerpark, Johannesburg, in 1905, die aankoop en restourasie van die Martin Melch-huis in Kaapstad, die aanstelling van die [[Joseph Solomon|J.M. Solomon]] as die [[Universiteit van Kaapstad]] se argitek, 'n projek wat hom tot selfdood gedryf het, en die oprigting van 'n kunsskool in die Goudstad.<ref> {{en}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/style_det.php?styleid=597 Besonderhede oor Florence Phillips op die webtuiste Artefacts.co.za]. URL besoek op 2 Mei 2016.</ref> == Lewensloop == === Herkoms === [[Beeld:Kirstenbosch flickr.jpg|duimnael|links|240px|'n Toneel in [[Kirstenbosch]], Suid-Afrika se oudste nasionale botaniese tuin, gestig deur die toedoen van lady Florence.]] [[Lêer:Boldini - Florence, Lady Phillips.jpg|duimnael|230px|regs|Skildery van Lady Phillips in 1903, deur Giovanni Boldini.]] [[Beeld:Lionel en Florence Phillips se graf, Brixton-begraafplaas, Johannesburg.jpg|duimnael|regs|200px|Die Phillipse se graf in die Brixton-begraafplaas, Johannesburg. Hulle is hier begrawe al is albei in [[Vergelegen]] by [[Somerset-Wes]] oorlede.]] Florence Phillips was die enigste dogter van Albert Frederick Ortlepp, landmeter en natuurvorser en sy vrou Sarah Walker, albei van Colesberg. Sy besoek eers 'n privaat skool in [[Rondebosch]] en daarna die Damesinstituut (tans [[Hoërskool Eunice|Eunice]]) in [[Bloemfontein]]. Sy sluit by haar ouers op die diamantvelde van [[Kimberley]] aan waar sy saam met hulle in armoede lewe. === Huwelik met Lionel Phillips === In Kimberley ontmoet sy [[Lionel Phillips]] (1855–1936), die seun van ’n minder gegoede Joodse handelaar wat in 1875 uit sy geboortestad, [[Londen]], na die diamantveld gekom en in diens getree het by [[J.B. Robinson|Joseph B. Robinson]] as sorteerklerk en uitgewer van sy koerant, ''The Independent'', waarvoor hy versies en berigte bydra. <ref name="gut" /><ref> {{en}} Potgieter, D.J. (editor-in-chief). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery.</ref> Hy sou later ’n skatryk mynmagnaat en politikus word en is in 1912 tot ridder geslaan.<ref name="malan" /> Florence en Lionel trou op [[22 Augustus]] [[1885]] op [[Beaconsfield]] by Kimberley. Die egpaar het drie kinders gehad, onder wie 'n seun, Harold. Lionel Phillips is die eerste keer finansieel geruïneer die jaar voor sy troue met Florence toe die diamantmark in duie stort terwyl hy met vakansie was in Engeland. Daarna het hy vervoerwerk op Kimberley onderneem. Ná hul troue is hy weereens geruïneer, dié keer weens die stygende koste van vervoer en materiaal, maar danksy sy kennis van die mynbou, onkreukbaarheid en werkkrag stel die firma French & d'Esterre hom as bestuurder aan. Hierna help hy met die amalgamasie van Griekwaland-Wes se diamantmyne onder [[De Beers]] se beskerming. Sy eie maatskappy bly ook in die slag, waarna hy werkloos was, maar gelukkig vir die jong Phillips-egpaar het Lionel intussen bevriend geraak met [[Alfred Beit]] en [[Cecil John Rhodes]]. So kry hy werk by Wernher, Beit & Kie. === Verhuising na Johannesburg === In 1889 verhuis Florence, haar man en twee babaseuntjies per koets na die [[Witwatersrand]] waar hy ’n betrekking aanvaar as mynkonsultant by die firma Herman Eckstein & Kie., waarin Beit die beherende aandeel besit het en wat Wernher, Beit en Kie. gestig het om hul goudbelange te behartig. Danksy ’n vinnige verbetering in haar man se geldelike omstandighede kon Florence Phillips vanaf 1887 wyd reis.<ref> {{en}} Potgieter, D.J. (editor-in-chief). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery.</ref> Veral nadat hy Eckstein in 1892 as voorsitter van die Kamer van Mynwese opgevolg het, het Florence ’n bekende gasvrou in Johannesburg geword.<ref name="kock" /> Hy het spoedig ’n vennoot geword in die firma en later voorsitter van wat bekend sou word The Corner House, een van die sterkste myngroepe in Suid-Afrika.<ref> {{af}} Gutsche, dr. Thelma in: De Kock, W.J. en Krüger, D.W. (hoofreds.). 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel II. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]].</ref> === Jameson-inval en verbanning === Florence se man het in die jong Johannesburg ’n vooraanstaande en uitgesproke figuur in die Uitlanderbeweging geword en sterk standpunt ingeneem teen die [[Transvaal]]se regering van pres. [[Paul Kruger]]. Ná die [[Jameson-inval]] het dit duidelik geword hoe intiem hy by die Reformers' Movement betrokke was. Terwyl Florence op reis was, het Lionel in Johannesburg gewag op die Jameson-inval; moontlik het hy gewag op die regte oomblik waarop hy die verwagte opstand aan die Rand kon lei. Sy moes haar na Johannesburg terughaas toe haar man hom op [[10 Januarie]] [[1896]] oorgee en skuldig pleit. Regter [[Reinhold Gregorowski]] het hom en talle ander opstandelinge die doodstraf opgelê weens hoogverraad omdat hulle die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]] se regering omver wou werp, maar pres. Kruger het hul vonnis versag tot ’n boete van £25&nbsp;000. Florence en haar man het hulle nou in ’n moeilike situasie in die Goudstad bevind, want hy is gewaarsku om hom van alle politieke aktiwiteite te weerhou; so nie sou hy verban word uit die ZAR. <ref> {{en}} Potgieter, D.J. (editor-in-chief). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery.</ref> Einde 1896, skaars 11 maande nadat hy beboet en gewaarsku is om die politiek te los, het Lionel Phillips ’n berig in die nuusblad ''Nineteenth Century'' gepubliseer wat daartoe gelei het dat hy verban is. Florence het hom daarna vergesel toe hy uitwyk na sy geboorteland, waar hulle [[Country house|herehuise]] ingerig het in [[Hampshire]] ([[Tylney Hall, Hampshire|Tylney Hall]]) sowel as [[Londen]]. In dié tyd was sy en haar man mildadige weldoeners van kuns en kunsvlyt geword. In 1899 het Florence se eerste boek en omstrede boek verskyn, ''Some South African recollections'', wat die gemoedere gaande gemaak het. === Terug na Suid-Afrika === Ná die [[Tweede Vryheidsoorlog]] (1899–1902), wat die Kruger-bewind verpletter het, is Lionel Phillips deur [[Alfred Beit|Beit]] en [[Julius Charles Wernher|Julius Wernher]] oorreed om in die belang van die firma terug te keer na die [[Witwatersrand|Rand]]. Blykbaar was dit eers in 1909, want in 1905 het Florence op besoek aan Suid-Afrika dr. Rudolph Maloth opdrag gegee om die monumentale ''Flowers of South Africa'' te onderneem, wat eindelik tussen 1913 en 1932 in ses boekdele verskyn het. Ná hul terugkeer in Suid-Afrika het Lionel opnuut ’n belangrike rol in die ontwikkeling van die mynbou gespeel – hy is byvoorbeeld herverkies as voorsitter van die Kamer van Mynwese – en sy vrou in die sosiale en kultuurlewe van die stowwerige Goudstad. Een van haar vernaamste tydverdrywe was die versameling van skilderye en kunsvoorwerpe vir die kunsmuseum wat sy in gedagte gehad het. === Ná Uniewording === [[Beeld:Dorpshuis.jpg|duimnael|regs|270px|Deur lady Florence se toedoen het die [[Michaelis-versameling]] tot stand gekom. Vir die huisvesting daarvan het sy die [[Burgerwaghuis]] aan [[Groentemarkplein]] in [[Kaapstad]] laat herontwerp en restoureer.]] [[Beeld:Mancini - Florence Phillips.jpg|duimnael|links|200px|Portret van lady Florence, olie op doek, deur Antonio Mancini (1852–1930). In besit van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]].]] Die eerste verkiesing vir die Volksraad ná [[Uniewording]] is op [[15 September]] [[1915]] gehou toe Lionel Phillips as kandidaat van die [[Unionisteparty]] in [[Yeoville (kiesafdeling)|Yeoville]] staan. Met sy 1 658 stemme (75,6%) vergeleke met die 534 (24,4%) vir W. van Hulsteyn van die [[Suid-Afrikaanse Party|Regerende Party]] het die mynmagnaat ’n wegholoorwinning behaal.<ref> {{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> Vroue het eers 20 jaar later stemreg gekry, maar Florence het waarskynlik haar invloed in die eerste Volksraad deur haar man laat geld. Hy is ingehuldig as LV op 1 Oktober 1910 en het in dié hoedanigheid gedien tot 23 Augustus 1915. In dié tyd was die Unioniste die amptelike opposisie. Lionel Phillips is as vooraanstaande deskundige van die goudmynbou beskou en het as die onbestrede leier en woordvoerder van die mynbedryf opgetree. In 1912 is Lionel tot ridder geslaan en het die titel 1ste baronet van Tylney Hall (na die egpaar se herehuis in Hampshire) gekry. Voortaan sou hy dus sir Lionel wees en sy vrou lady Florence. In 1915 (sommige bronne gee 1914 aan, maar hy was toe nog LV) het die Phillipse opnuut na Londen verhuis waar sir Lionel die pos van besturende direkteur van Central Mining Company sou beklee. Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] is hy as die Britse regering se raadgewer oor die metaalbedryf aangestel. Ook in dié tyd (1917) het hy die plaas [[Vergelegen]] by [[Somerset-Wes]] vir sy vrou gekoop, moontlik met die oog op hul aftrede omdat hy toe reeds 61 of 62 jaar oud was. In 1924 het die egpaar na Suid-Afrika teruggekeer nadat hul Johannesburgse herehuis, ''[[Villa Arcadia, Parktown|Villa Arcadia]]'', reeds ’n jaar of twee vantevore verkoop is. Genl. [[Jan Smuts]], met wie se [[Suid-Afrikaanse Party]] die [[Unionisteparty]] in 1920 saamgesmelt het, het in 1923 ’n Joodse kinderhuis daarin ingewy. In die Kaap het lady Florence haar werk in belang van die kunste en bewaring met mening voortgesit nadat sy in Johannesburg daarin geslaag het om die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] te laat oprig en dié instelling se kunsversameling te begin. Vir haar eie wonings en openbare instellings het sy ywerig Africana, veral meubels, versamel. Buiten dat sy kunstenaars en vakmanne ondersteun en aangemoedig het, het sy sir [[Max Michaelis]] oorreed om sy versameling 17de-eeuse [[Nederland|Nederlandse]] skilderye aan die stad Kaapstad te skenk. Om die [[Michaelis-versameling]] behoorlik te huisves, is die [[Burgerwaghuis]] aan [[Groentemarkplein]] in 1910 laat herontwerp en gerestoureer volgens 'n plan van die argitek [[Joseph Solomon|J.M. Solomon]]. Die stadsraad het dit in Maart 1915 aan die Unieregering geskenk om ou Hollandse en Vlaamse meesters se werk te huisves. Sedert Oktober 1916 dien die gebou as huisvesting vir die Michaelis-versameling.<ref> {{af}} Van Riet Lowe, C. en Malan, B.D. (reds.). 1949. ''Die gedenkwaardighede van Suid-Afrika''. Pretoria: Die Staatsinligtingskantoor.</ref> Sy was ook ten nouste betrokke by die pogings om die [[Koopmans-de Wet-huis]] te red en 'n vyfde van die huis se inhoud aan te skaf en aan die staat te skenk. == Johannesburgse Kunsmuseum == === Agtergrond === [[Beeld:Florence Phillips01.jpg|duimnael|links|200px|Dié portret van Florence Phillips, in 1910 geskilder deur Mancini, is deel van die kunsmuseum se versameling.]] [[Beeld:Lionel Phillips.jpg|duimnael|regs|190px|Sir [[Lionel Phillips]], portretskildery deur Giovanni Boldini (1845-1931), olie op doek, 1903. Dit word bewaar in die Johannesburgse Kunsmuseum.]] Die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] is die [[Johannesburg|Goudstad]] se munisipale kunsmuseum, die grootste van sy soort in Suider-Afrika, met kunswerke van wêreldfaam en versamelings wat so omvangryk is dat net sowat 'n tiende tegelykertyd in die galery se 15 vertoonsale en beeldhoutuine vertoon kan word. Die meeste kunsmuseums wêreldwyd het hul ontstaan te danke aan die ywer en deursettingsvermoë van een persoon. In die geval van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] was dit Florence Phillips, wat in 1912 lady Florence geword het toe haar man tot ridder geslaan is. Nadat Florence en Lionel omstreeks 1908 of '09 van die weelde van [[Tylney Hall, Hampshire]], [[Engeland]], na die “kultuurwoestyn” van Johannesburg teruggekeer het toe hy as plaaslike direkteur van die Central Mining and Investment Corporation aangestel is, het Florence haarself vergoed vir die verhuising deur hul huis, ''[[Villa Arcadia, Parktown|Villa Arcadia]]'' in Oxfordweg, weldra in die vergaderplek van Johannesburg se deftige kringe te omskep. === Skilderye versamel === Dit was in haar hoedanigheid as “eerste vrou van die Rand” dat sy hier op die gedagte gekom het om 'n kunsmuseum in Johannesburg in te rig. Haar plan was om eers aansienlike bydraes by al die ''[[Randlords]]'' "af te pers" in die vorm van of kontant of skilderye, en dan die stadsraad te oorreed om 'n geskikte museum te bou en in stand te hou. Net die beste was goed genoeg vir haar. Sy het dus sir Hugh Lane, die kenner wat destyds besig was om kunswerke vir die munisipale kunsmuseum van [[Dublin]] te versamel, aangestel om raad te gee oor aankope vir die Johannesburgse Kunsmuseum in wording. Sy wou 'n versameling ou meesters hê, maar sir Hugh het haar oorreed om liewer geld in eietydse kunstenaars te belê wat die “ou meesters” van die toekoms sou wees. Sy het die bal aan die rol gesit deur haar bloudiamantring van 21,5 karaat, 'n geskenk van haar man, op besoek aan [[Londen]] te verkoop en drie skilderye van Phillip Wilson Steer aan te koop wat toe pas die aandag van die kunskritici begin trek het. Dit het sy aan die kunsmuseum geskenk, tesame met haar waardevolle versameling antieke kant- en borduurwerk. Daarna het sy die steun van ryk mynmagnate, soos [[Max Michaelis]], [[Otto Beit]], [[Julius Charles Wernher]], [[Hermann Ludwig Eckstein|Hermann Eckstein]], [[Abe Bailey]] en [[Sigismund Neumann]], gewerf. Haar voorbeeld en volharding het eindelik vrugte afgewerp, en teen 1909 is altesame £20&nbsp;000 ingesamel. Die kern van die versameling wat deur Lane aangekoop is, het bestaan uit 130 skilderye en beeldhouwerke. Onder hulle was daar werke van verskeie “moderne” skilders soos Monet, Pisarro, Augustus John, Morland Lewis en Pre-Impressioniste soos Boudin en Géricault. 'n Gedeelte van hierdie versameling is hoog deur die koerante van Londen aangeprys toe dit in Mei en Junie in die kunsmuseum van Whitechapel uitgestal is, voor dit drie maande later na die Unie verskeep is. === Gebou opgerig === [[Beeld:Johannesburgse Kunsmuseum, argitek sir Edwin Lutyens, toesighoudende argitek R Howden, 1905-10, hoeksteenlegging 11 Oktober 1911.jpg|duimnael|regs|270px|Die hoofingang van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]], kort nadat dit voltooi is.]] Daar was toe egter nog geen gebou nie. Die stadsraad was steeds sku vir die bedrag van £20&nbsp;000 wat dit sou kos om 'n geskikte gebou op te rig. Die geld was eenvoudig nie beskikbaar nie, en die stadsraad het geweier om so 'n groot lening vir 'n kunsmuseum aan te gaan. 'n Tydelike tuiste moes gevind word, en die keuse het op die perseel van die Mynbouskool in Eloffstraat geval. Die uitstalling is op [[29 November]] [[1910]] hier geopen en is tot 1915 daar gehuisves. Voor 1910 is verskeie persele vir 'n kunsmuseum voorgestel en oorweeg. Onder hulle was vertrekke in die nuwe stadsaal wat gebou sou word. Teen Junie 1910 het die stadsraad minstens ingestem om 'n perseel vir 'n kunsmuseum in [[Joubertpark]] beskikbaar te stel, maar argitekte soos M.J. Harris en H.G. Veale het die ligging so naby die spoorlyn gekritiseer, en Harris het voorgestel dat die Kunsmuseum liewer op die terrein van die Fort op Hospitaalheuwel opgerig word. Daar sou dit die verbeelding van die publiek aangryp ". . . ''in a manner worthy of a temple of art''". Dit het egter in die argitek, sir Edwin Lutyens, se bedoeling gelê om die spoorlyn te oordek en Joubertpark met die Uniegrond te verbind sodat 'n formele tuin om die Kunsmuseum uitgelê kon word. Die rede vir die spesifieke plasing van die Kunsmuseum is dat Lutyens sy ontwerp in Engeland voorberei het en dus geen kennis van die plaaslike omstandighede kon hê nie.<ref name="waal" /> Daar was egter nog geen geld vir die bouwerk nie. Eindelik het genl. [[Jan Smuts|J.C. Smuts]], destyds koloniale sekretaris van die Transvaalse regering, tot die redding gekom. Met lady Florence se aansporing, al was genl. Smuts en haar man lede van opponerende partye in die Volksraad, het die regering op Smuts se aandrang ingestem om sy aandeel van die inkomste uit die stad se mark te verbeur op voorwaarde dat die stadsraad 'n groot deel van dié geld vir die kunsmuseum afstaan. Die voorstel is aanvaar en die stadsraad het £20&nbsp;000 vir 'n geskikte gebou opsygesit. Intussen het lady Florence op haar tipiese, lofwaardige manier besluit dat die gebou deur niemand anders as Edwin Lutyens, bekende Britse argitek, ontwerp sou word nie. Hiermee het sy haar die wrewel van die Transvaalse Instituut van Argitekte op die hals gehaal. Hulle het aangevoer dat die opdrag aan 'n plaaslike argitek gegee moes word. Die geskil is eindelik bygelê toe ooreengekom is dat die Suid-Afrikaanse argitek Robert Howden vir Lutyens sou bystaan. Die ontwerp van die Kunsmuseum lewer blyk van die argitek se buitelandse afkoms. Lutyens het 'n hoë status in Engeland gehad vanweë sy huisontwerpe vir die welgesteldes. Kenmerkend van sy ontwerptrant was 'n abstrakte, stereometriese vormgewing met kaal mure en ingesnyde vensters, skryf Van der Waal. Onder meer vanweë sy noue verbintenis met sir [[Herbert Baker]], het Lutyens omstreeks 1906 sy styl verander van Neo-Queen Anne na Beaux Arts. Die Johannesburgse Kunsmuseum was moontlik Lutyens se eerste staatsgebou in die Beaux Arts-mode. Volgens die klassisistiese tradisie het dit 'n swaar portico met fronton gehad, voor 'n gerustikeerde liggende kuboïed met borswering. Aan weerskante en agter die hoofblok het Lutyens egter pawiljoene met skilddakke en hoë skoorsteengroepe beplan, wat die trant van die woonhuisbou aanslaan. Diepgaande meningsverskille tussen lady Florence en Lutyens enersyds, en die stadsraad andersyds het die ontwerp ongelukkig skade berokken. Die meningsverskil het gehandel oor die boumateriaal waarin die bouwerk uitgevoer sou word. Aanvanklik het Lutyens en Phillips sandsteen vir die eksterieur voorgestel, maar toe die koste te hoog geblyk het, het hulle 'n gepleisterde baksteenuitvoering aanbeveel omdat hy slegs £20&nbsp;000 vir die hele gebou tot sy beskikking gehad het. Die stadsraad het nietemin op die duurder sandsteen-uitvoering besluit. Die hoeksteen van die nuwe kunsmuseum in Joubertpark is op [[11 Oktober]] [[1911]] gelê deur die burgemeester van Johannesburg, H.J. Hofmeyr, maar die bouwerk kon nie begin nie omdat Lutyens se werktekeninge nog nie klaar was nie. Dit het eers vier maande later uit Londen aangekom en het voorsiening gemaak vir ruim sale om 'n sentrale binneplein. Die geld was toe net genoeg vir die hoofgebou wat sonder enige seremonie in November 1915 geopen is. === Uitbreiding === Die eerste aanbouings – die oos- en wesvleuels waarvoor Lutyens se oorspronklike planne voorsiening gemaak het – is 25 jaar later (in Oktober 1940) voltooi, twee maande ná lady Florence se dood. Daarmee was die gebou egter nog nie voltooi nie. Die uitbreidings wat in 1986 ingewy is, sluit twee pawiljoene in en sluit die museum en Joubertpark tot 'n meer harmonieuse geheel saam. Die vernaamste oogmerk met die oprigting van die kunsmuseum was om keurwerke van eietydse Britse en Europese kunstenaars uit te stal. Dié beleid het nog tot die einde van die ou Suid-Afrika gegeld, maar historiese versamelings uit vroeër periodes, soos werke van 17de-eeuse [[Nederland|Hollandse]] skilders, is ook uitgebou, asook versamelings van Suid-Afrikaanse en eietydse internasionale kunswerke in 'n verskeidenheid media. == Die Koopmans-de Wet-huis == === Agtergrond === [[Lêer:Marie Koopmans-de Wet.jpg|duimnael|220px|regs|[[Marie Koopmans-de Wet]] is in 1906 in haar familiewoning in Strandstraat oorlede.]] Lady Florence het haar aansienlike invloed deeglik laat geld ter bewaring van die [[Koopmans-de Wet-huis]] in Strandstraat, [[Kaapstad]]. [[Marie Koopmans-de Wet]] is op [[2 Augustus]] [[1906]] oorlede en haar suster, Margaretha de Wet, op [[18 Oktober]] [[1911]]. Margaretha was die laaste van die gesiene De Wets wat die huis bewoon het. Dis in 1701 opgerig, maar het sy statige voorkoms eers in 1795 gekry toe, volgens oorlewering, die bekende [[Louis Thibault]] en [[Anton Anreith]] die front daarvan in sy huidige vorm gebou het; geen bronne kan egter dié aanname bevestig nie. Nog voor Marie se dood is die Suid-Afrikaanse Nasionale Vereniging op [[18 Februarie]] [[1905]] in Kaapstad gestig onder voorsitterskap van sir (later lord) [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers|Henry de Villiers]] om plekke van historiese belang of om hul natuurskoon te bewaar. In 1909 het die Kaapse koerant ''[[De Zuid-Afrikaan]]'', onder sy redakteur, [[F.S. Malan]], 'n persoonlike vriend van Koopmans-de Wet, ’n veldtog begin om die Koopmans-de Wet-huis te bewaar as nasionale gedenkwaardigheid, of soos dit in vroeër jare bekendgestaan het: historiese monument. Malan het sy invloed in die Kaap laat geld en dr. [[Frans Engelenburg]], Koopmans-de Wet se susterskind, syne by genl. [[Louis Botha]] in [[Pretoria]]. Malan was in 1906 saam met Engelenburg gereelde besoekers by die bedlêende Marie. Op 25 Junie daardie jaar het sy die behartiging van al haar persoonlike sake aan dié twee opgedra. Op 28 Oktober 1911 het die Nasionale Vereniging verklaar die Koopmans-de Wet-huis en sy waardevolle inhoud moes gesamentlik vir die nageslag bewaar word. Die Kaapse munisipale raad het op 7 November daardie jaar ’n mosie met dieselfde strekking aanvaar. Die argitek sir [[Herbert Baker]] het sy steun aan dié veldtog uit Johannesburg toegesê en sy gewese vennoot [[Francis Edward Masey|Masey]], uit [[Harare|Salisbury]]. === Besluit om dit te bewaar === Nadat ’n hof beslis het die De Wet-susters se testament was onuitvoerbaar, is besluit om die huis en sy inhoud per openbare veiling te verkoop. Hierna het gesiene Kapenaars, onder wie Dora Fairbridge, Edward Roworth, William Frederick Purcell, maj. [[William Jardine]], Franklin Kaye Kendall en Fred Glennie, hulle by die veldtog aangesluit om die staat oor te haal om die Koopmans-de Wet-versameling aan te koop. In Johannesburg het sir Lionel en lady Florence hul aansienlike invloed laat geld ter ondersteuning daarvan. Onder beskerming van Aletta Johanna, lady De Villiers, die eggenote van hoofregter sir Henry de Villiers, is ’n vergadering op [[27 Januarie]] [[1913]] in die Kaapstadse biblioteeksaal belê onder voorsitterskap van Annie Botha, eggenote van die eerste minister, genl. [[Louis Botha]]. Van die invloedryke persoonlikhede wat die vergadering bygewoon het, was Harry Hands (burgemeester), J.R. Finch (stadsklerk), sir [[James Rose-Innes]], sir William Thorne, sir Ernest Kilpin, [[Olive Schreiner]], dr. Engelenburg, L. Péringuey (direkteur van die Suid-Afrikaanse Museum), Louis Mansergh, Anna Purcell, mev. Marloth (eggenote van die botanis [[Hermann Wilhelm Rudolf Marloth|Rudolph Marloth]], wat ''Flowers of South Africa'' in opdrag van lady Florence uitgegee het), Dora Fairbridge, sir [[Johannes Henricus Meiring Beck|Meiring Beck]] and mev. Beaumont Rawbone. === Geldinsameling === Sir Lionel het voorgestel dat die huis en sy inhoud tesame vir die nasie bewaar word en dat 'n algemene asook ’n uitvoerende komitee aangewys word om die geldinsameling en ander nodige aktiwiteite uit te voer. Hy het selfs die lede van die komitees voorgestel asook die voorsitters, onderskeidelik Annie Botha en Dora Fairbridge. Sy vrou moes, syns insiens, in albei komitees dien. Ds. [[Abraham Isaac Steytler|A.I. Steytler]] van die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] het die mosie in Hollands gesekondeer, waarna dit eenparig aangeneem is. Ten einde belangstelling by die publiek aan te wakker, het Olga Racster ’n reeks artikels vir die ''[[Cape Times]]'' begin bydra. Harry Hands, die burgemeester, het briewe aan alle munisipaliteite in die Unie geskryf waarin hy skenkings versoek het. Lady Florence se tuisstad, Johannesburg, het egter volstrek geweier, moontlik omdat die stadsraad destyds geld bymekaar moes kry om die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] op te rig, waarvan lady Florence die grootste dryfveer was. Op die aand van [[27 Februarie]] [[1913]] het lady Florence in die geselskap van mev. Grace Douglas Pennant, mev. Marloth en dr. Purcell saam met sir Lionel as afvaardiging die Kaapse stadsraad genader. Laasgenoemde en sen. sir Meiring Beck het die raad toegespreek en gevolglik is £1&nbsp;000 bewillig, maar later op ’n vergadering van belastingbetalers is dit verminder tot £500. Ondanks die bittere onenigheid in die destydse Volksraad het lede kortstondig verenig in landsbelang en £3&nbsp;000 toegewys vir die aankoop van meubels. ’n Bydraelys is geopen wat ’n bedrag van £2&nbsp;366&nbsp;13s.&nbsp;10d. opgelewer het. === Openbare veiling === [[Lêer:Koopmans-de Wet House.jpg|duimnael|regs|270px|Die [[Koopmans-de Wet-huis]], 1920.]] Dr. Purcell, J.R. Finch, A.E.F. Gore en lady Florence is aangewys om die meubels en kunsvoorwerpe uit te soek wat vir die versameling behoue moes bly omdat dit van werklik geskiedkundige en kunswaarde was. Die skilder [[Edward Roworth]], wat in 1914 direkteur van die Suid-Afrikaanse Nasionale Kunsmuseum sou word, het die skilderye help uitkies. Nadat die komitee 2&nbsp;089 lotte nagegaan het, het hulle ooreengekom om op 356 lotte te bie. Later is nog 18 bygevoeg wat nie op die vendusierol voorgekom het nie. Die algemene komitee het dr. Purcell as hul bieër aangestel. Die veiling, wat behartig is deur J.J. Hofmeyr & Seun, het op [[17 Maart]] [[1913]] begin en sou 10 dae duur. Die eerste agt dae is gehou in die Goeie Hoop-saal en die laaste twee in die huis in Strandstraat. Besigtiging het eers op 15 Maart begin en belangstellendes is verbied om enige item aan te raak. ’n Karige katalogus is saamgestel wat, saam met die minder as ideale toestande vir besigtiging, tot die komitee se voordeel gestrek het omdat hulle die items vooraf op hul eie tyd kon bekyk. Die veiling was omstrede. William R. Morrison, ’n handelaar in en versamelaar van Africana, het 10 hoogs kritiese berigte vir die ''[[Cape Times]]'' geskryf en op die aand van die eerste dag het die toewysing van staatsgeld onder hewige kritiek in die Volksraad deurgeloop. Sir Lionel en [[Abraham Fischer]] het die raad se vroeëre besluit moedig verdedig. Ook is talle onrealisties hoë pryse op die veilig betaal, byvoorbeeld £8&nbsp;5s. vir ’n blombak van geelkoper, waarop Morrison geskerts het geelkoper word in die Kaap as 'n edelmetaal beskou. Nog ’n geelkoperbak is vir £9&nbsp;10s. verkoop. Winskopies was onder meer ’n Lodewyk XVI-ormolu-houer met ’n deksel van moeder van pêrel en inlegwerk van emalje, deur Vervain, vir 26 sjielings. Ook ’n Lodewyk XV-fles (cruet) van silwer vir £30. Die bod op al die lotte wat die komitee wou aankoop, is op dr. Purcell toegeslaan. Hy het 374 lotte bekom, wat hy self geskat het 21% van die totale getal items was (sommige lotte het uit meer as een item bestaan). Die versameling wat so bekom is, het bestaan uit 188 stukke erdewerk (196 volgens ’n ander bron), 69 meubelstukke en vyf plaaslik vervaardigde klerekaste van verskillende style en van verskillende Suid-Afrikaanse houtsoorte. Daarbenewens is ook 13 dak- en muur-kroonkandelare van geelkoper en 26 ander glas- en koperware, asook 28 Sheffield-items, 41 stukke silwerware, 110 items van glas en 147 Chinese en Japannese porseleinstukke aangekoop. Die Sheffield-items het die Breda-eetservies ingesluit wat bestaan het uit drie kandelare, vyf voorgeregborde, vier opdienbakke met deksels en twee souskomme. Dit is in 1834 in [[Londen]] vir Michel van Breda van [[Oranjezicht]] aangeskaf met geld wat hy gekry het uit die vrystelling van die Kaap se slawe. Dié aankoop alleen het die komitee £500&nbsp;10s. uit die sak gejaag. Van die silwerware was die Hollandse items die belangrikste, veral ’n drinkglas waarop ’n portret van Lodewyk XVI gegraveer is en wat aan hom geskenk is deur ’n lid van die De Lettre-familie. Die totale opbrengs van die veiling was £4&nbsp;032. Die huis is opgeveil op [[8 April]] [[1913]]. Sir Lionel, lady Florence en hul medekomiteelede het die aand vantevore byeengekom om amptelik te besluit om die huis te koop en dit dan oor te maak aan die Suid-Afrikaanse Museum. Die volgende dag is die bod vir die huis op die komitee toegeslaan vir £2&nbsp;800, waarna dit saam met dr. Purcell se aankope aan die staat geskenk is. == Hul wonings == === Hohenheim === [[Lêer:SA1899 pg119 Hohenheim.jpg|duimnael|links|270px|[[Hohenheim, Partktown|Hohenheim]] in 1899.]] Sowat vyf jaar ná hul aankoms in Johannesburg het die Phillipse hul huis ''[[Hohenheim, Parktown|Hohenheim]]'' op die perseel van die huidige Charlotte Maxeke-hospitaal (vroeër die Johannesburgse Algemene Hospitaal) betrek, die eerste herewoning in [[Parktown]]. Frank Emley het dit in 1892 ontwerp en twee jaar later is dit voltooi. Florence het Parktown se ontwikkeling voorgestel weens die lugbesoedeling in suidelike stadsdele waar mynbedrywighede 'n stofprobleem veroorsaak het. Nadat die Lionel Phillips verban en die egter na Engeland uitgewyk het, het die skrywer en mynfinansier sir [[Percy Fitzpatrick]] die huis bewoon. Dis in 1972 gesloop om plek te maak vir die oprigting van die Johannesburgse hospitaal. 'n Erfenisplaket is aangebring om die plek aan te dui waar Parktown se eerste herehuis gestaan het, hoewel Marienhof (wat ook intussen gesloop is) reeds in 1890 op 'n gedeelte van die plaas Braamfontein opgerig is wat ook vandag binne Parktown se grense val. Van dié herehuis bly wel gedeelte van die oorspronklike klipmuur en hekke oor. === Tylney Hall, Hampshire === [[Beeld:Tylney Hall, Hampshire.jpg|duimnael|regs|270px|Tylney Hall, soos verander deur die Phillipse.]] Die eerste [[Tylney Hall, Hampshire|Tylney Hall]] is omstreeks 1700 gebou, hoewel ’n herehuis sedert die 16de eeu op die perseel gestaan het. In 1725 het die landgoed deur die vroulike lyn in besit gekom van Richard Child, burggraaf Castlemaine, later graaf van Tylney. Tydens sy eienaarskap is ’n groot, formele tuin aangelê. Ná die huwelik van Catherine Tylney Long in 1812 met William Wellesley Pole en hul geldelike probleme, is die herehuis afgebreek en die waardevolle timmerhout op die landgoed verkoop. Van 1857 tot 1878 was die eiendom onbewoon. In die 1870’s het Charles E. Harris geleidelik grond op die landgoed begin koop en eindelik sowat 1&nbsp;215&nbsp;ha bekom. Daarna het hy Edward Birchall opdrag gegee om ’n nuwe herehuis op dieselfde plek as die 18de-eeuse huis te bou. Selden Wornum het Tylney Hall van 1899 tot 1901 aansienlik gewysig in opdrag van die Phillipse, wat dit kort vantevore gekoop het. Hy het ook die formele tuin aangelê, onder meer die Italiaanse Terrace, Hollandse Tuin en die kombuistuin. Van 1901 tot 1904 het Robert Weir Schultz opdrag by Florence Schultz gekry om die beddings en formele dele van ’n weelderige tuin aan te lê, wat ’n oranjerie, kweekhuise, somerhuise, boothuis, ens. moes insluit. Omstreeks die tydstip waarop die Phillipse na Suid-Afrika teruggekeer het, 1906, het Gertrude Jekyll opdrag gekry om Schultz van die ontwerp en plante te voorsien vir ’n wilde tuin, en vir blomomramings in die tuin. Die Phillips-egpaar het Tylney Hall voor die [[Eerste Wêreldoorlog]] verkoop Tydens die oorlog is dit as hospitaal gebruik. Dit is in 1919 weer verkoop, die keer aan maj. Cayzer, later lord Rotherwick, wat die landgoed in 1933 aan sy skeepsredery verkoop het. Dit het toe die hoofkantoor van die Clan-redery geword. In 1936, sir Lionel Philips se sterfjaar, is die huis en park aan Middlesex se graafskapsraad verkoop en is dit in ’n tehuis omskep. Die park is verkoop aan die Tylney-gholfklub en toe die graafskapsraad afgeskaf is, het die Brent Borough Council die Tylney Hall oorgeneem. In 1984 het dié plaaslike owerheid die huis en 25 ha-tuin aan Celebrated Country Hotels verkoop. Die raad het ’n gedeelte van die parkgrond behou om te gebruik as buitelugopvoedingsentrum en die res van die park word steeds benut as gholfbaan. === Villa Arcadia === [[Lêer:1280px-Villa Arcadia 001.jpg|duimnael|links|270px|''[[Villa Arcadia, Parktown|Villa Arcadia]]'' in die Johannesburgse voorstad [[Parktown]] is oorspronklik in 1909 deur sir [[Herbert Baker]] en sy vennoot, [[Francis Edward Masey|Masey]], ontwerp. Die argitek [[Joseph Solomon]] het Florence met die binneversiering gehelp.]] Anders as ''Hohenheim'' staan die herehuis wat die Phillipse laat bou het met hul terugkeer in Johannesburg, ''[[Villa Arcadia, Parktown|Villa Arcadia]]'', vandag nog en word dit bewaar as deel van Johannesburg se erfenis. Dié indrukwekkende woning is geleë by Oxfordstraat 22, Parktown. Villa Arcadia was oorspronklik ’n voorafvervaardigde [[Switserland|Switserse]] chalet wat in 1897 opgerig is vir die [[Duitsland|Duitse]] sakeman Carl Rolfe. Ná die weelde waaraan sy in Engeland gewoond was, het Florence haar voorgeneem om dié chalet in ’n spogwoning te omskep. In 1909 het niemand minder nie as sir [[Herbert Baker]] versoek om die plan daarvoor te teken. Hy is bygestaan deur sy indertydse vennoot, [[Francis Edward Masey]]. Dit was een van hul laaste gesamentlike projekte, want die volgende jaar het Masey uitgewyk na [[Suid-Rhodesië]] om te ontsnap aan Baker se oorheersing. Florence het groot inspraak in die ontwerp gehad. Op Baker se voorstel is ’n musiekkamer gebou wat deur ’n binnehof van die hoofwoning geskei word. Die vooraansig van die verdieping huis word oorheers deur ’n lang veranda op die grondvloer met 11 boë. Die huis het selfs vandag nog ’n panoramiese uitsig, nou oor die [[M1 (Johannesburg)|M1-snelweg]] en die parkgebied wat eens op ’n tyd bekendgestaan het as Sachsenwald. Vandag kyk Villa Arcadia uit op die voorstede [[Saxonwold]] en [[Forest Town]] asook die Johannesburgse Dieretuin, nog ’n geesteskind van die mynmagnate, onder ander Florence en Lionel Phillips. Met hul verhuising na die Kaap het die egpaar Phillips Villa Arcadia in 1922 verkoop. Genl. [[Jan Smuts]] het in 1923 ’n Joodse weeshuis daarin ingewy. Dat Villa Arcadia in 1939 meer as 400 Joodse wese kon huisves – die hoogste getal in die weeshuis se bestaan – gee ’n aanduiding van die grootte van die huis. Die Joodse weeshuis het tot 2002 besluit. Die versekeringsmaatskappy Hollard, ’n geesteskind van die miljoenêr Dick Enthoven, besit Villa Arcadia tans (2016). Dit huisves ’n versameling moderne kuns, etlike raadsale en vermaakgeriewe. Die bewoording op die plaket van Johannesburg City Heritage buite Villa Arcadia lui (vry vertaal): "In 1898 is ’n Switserse chalet hier gebou vir die handelaar Charl Rolfes. In 1906 is dit gekoop deur die Rand Lord en LP sit Lionel Phillip, voorsitter van Rand Mines. Sy invloedryke vrou, Florence, stigter van die [[Johannesburgse Kunsmuseum]] en beskryf was ''Geen Gewone Vrou'', was saam met die argitek sir Herbert Baker verantwoordelik vir die skep van die huidige Villa Arcadia. Sekere van die ontwerpeienskappe word weerspieël in die [[Uniegebou]], wat Baker in 1910 ontwerp het. In 1923 het dit, as eiendeom van die SA Joodse Weeshuis, ''The Arc'' geword en kinders vir die daaropvolgende 78 jaar gedien. Hollard het dit in 2003 gekoop, waarna die Villa se oorspronklike elegansie en geskiedkundige vakmanskap gerestoureer is. ’n Versameling moderne kuns dra hiertoe by." === Vergelegen === [[Lêer:Vergelegen (rear).JPG|duimnael|regs|270px|Sir Lionel en lady Florence Phillips het ''[[Vergelegen]]'' van verval gered en dit daarna jare lank bewoon. Die argitek [[Joseph Solomon]] is aangestel om die woning te restoureer, maar weens die druk van 'n opdrag, deur lady Florence en sir Lionel se toedoen, om die [[Universiteit van Kaapstad]] terselfdertyd te ontwerp, het hy sy eie lewe op [[26 Augustus]] [[1920]] geneem. Charles Percival Walgate moes albei projekte voltooi.<ref> {{en}} [http://www.uct.ac.za/mondaypaper/archives/?id=4787 Monday Papers-argief, UK]. URL besoek op 3 Mei 2016.</ref>]] [[Beeld:Lady Florence Phillips stel Issie Smuts voor tydens 'n onthaal op Vergelegen.jpg|duimnael|links|220px|Lady Florence Phillips stel [[Issie Smuts]] voor tydens ’n onthaal wat die mynmagnaat sir [[Lionel Phillips]] en sy eggenote vir mev. Smuts op die Phillips-egpaar se plaas ''[[Vergelegen]]'', [[Somerset-Wes]], gereël het.]] [[Beeld:Vergelegen Library, Somerset West.jpg|duimnael|regs|270px|Die ou wynkelder op ''Vergelegen'' is as sir Lionel se biblioteek ingerig.]] Die geskiedkundige plaas ''[[Vergelegen]]'' aan die noordoostelike kant van [[Somerset-Wes]] was oorspronklik die landgoed van goewerneur [[Willem Adriaan van der Stel]]. In 1700 het die [[VOC]] se kommissaris Wouter Valckenier die Kaap besoek en aan die goewerneur die plaas Vergelegen van 344&nbsp;ha geskenk. Van der Stel het die plaas kort daarna deur die aankoop van aangrensende grond aansienlik vergroot en 400&nbsp;000 wingerdstokkies aangeplant en met beeste, skape, varke en perde geboer. Verder het hy 'n groot vrugteboord aangelê en [[kanferboom|kanferbome]] en 30&nbsp;000 akkerbome aangeplant. 'n Weelderige plaaswoning is in 1701 gebou, omring deur 'n dik agthoekige muur om die opstal en vee teen wilde diere te beskerm. Uit die huis was daar 'n mooi uitsig oor die tuine, landerye en [[Valsbaai]]. Verder bou hy 'n [[Slawerny|slawelosie]], 'n [[perd]]estal, 'n koringmeul, 'n smidswinkel, 'n koeistal, skaapkrale en twee dorsvloere. Nadat Van der Stel na Nederland teruggeroep is, is die plaas deur die VOC in vier dele verdeel en verkoop. Barend Gildenhuys het die deel met die huis aan die suidoostelike kant van die rivier in 1709 op die veiling vir 9 500 gulden gekoop. Sy deel was 145&nbsp;ha groot en is vandag bekend as die plaas Vergelegen. In 1751 is Jurgen Radyn, in 1757 Arnoldus Maasdorp, in die 1770's Jacob Malan en in die 1780's Rudolph Loubser die boere op Vergelegen. In 1798 kom M.W. Theunissen daar woon en hy gee baie aandag aan die wingerde en brei dit selfs uit. Laat in die 19de eeu is die meeste van die wingerde hier soos elders in die wêreld uitgewis deur [[filloksera]], 'n plantluis wat die wingerdwortels aantas. Vroeg in die 20ste eeu was die geboue in ’n halfvervalle toestand nadat die eienaars agtereenvolgens met die jare tallose veranderings aangebring het. Die oorspronklike tekeninge uit die Van der Stel-tydperk het egter behoue gebly en so kon Florence toesien dat die huis en tuin tot hul eertydse glorie herstel word. Toe Lionel die landgoed ''Vergelegen'' in 1917 koop, het hy dit in Florence se naam laat oordra. Die herehuis was destyds in 'n ellendige toestand. Florence het 'n argitek, [[Joseph Solomon]], aangestel om die huis te restoureer.<ref>Graham Viney: ''Colonial Houses of South Africa''. Struik-Winchester 1987</ref> Sy opdrag was om eers die Bolandse Kaaps-Hollandse plaasargitektuur te bestudeer voordat hy die projek aanpak. Gevolglik was dit een van die beste maar ook duurste restourasieprojekte van sy tyd. Die wynkelder is as sir Lionel se biblioteek ingerig; Florence het die oktogonale tuin laat aanlê. Ná lady Florence se dood in Augustus 1940 is Vergelegen en die inhoud van die huis in Junie 1941 op ’n veiling verkoop. Charles (Punch) Barlow en sy vrou, Cynthia, het die plaas gekoop. Sy was net so toegewyd aan Vergelegen soos lady Florence en kon talle van die pragtige meubelstukke, kunsvoorwerpe en skilderye op die veiling aanskaf wat lady Florence met die jare bymekaargemaak het. By die versameling het Cynthia haar eie aansienlike versameling skatte gevoeg en so die tradisie van Vergelegen gehandhaaf. Die Barlows het die boerdery op die plaas laat herlewe en ’n Jersey-stoet begin wat een van die grootste en beste in die land sou word. Hulle het groot perskeboorde aangeplant en die wingerde herplant, hoewel op ’n beperkte skaal.<ref>{{en}} [http://www.vergelegen.co.za/barlow_era.html Vergelegen se geskiedenis: die Barlow-era] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417122020/http://www.vergelegen.co.za/barlow_era.html |date=17 April 2016 }}. URL besoek op 2 Mei 2016.</ref> Hul seun, Tom, het die plaas se in 1966 by sy ouers oorgeneem en dit bedryf tot die [[Anglo American-korporasie]] dit in Oktober 1987 gekoop het. Die korporasie het die grond en klimaat behoorlik laat toets voor hy die wingerde hervestig het. Indringerplante is uitgeroei en ’n indrukwekkende, veelvlakkige, gesonke wynmakery op ’n heuwel gebou wat in 1992 geopen is. Vandag ding Vergelegen-wyne mee met die top-100 ter wêreld. Vergelegen word, soos regdeur sy geskiedenis, steeds besoek deur wêreldleiers en gesiene persone.<ref> {{en}} [http://www.vergelegen.co.za/anglo_american_era.html Vergelegen se geskiedenis; die Anglo American-era]. URL besoek op 2 Mei 2016.</ref> == Sterk menings == In haar boek ''Some South African recollections'', wat in 1900 in Londen gepubliseer is, skryf Florence Phillips oor die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Doppers]], van wie pres. [[Paul Kruger]] die bekendste was: <blockquote> ''The Dopper persuasion, of which Kruger is a member, is not that to which the great mass of the Dutch population subscribes, but more resembles the Quakers, and to that sect as a rule only the very poor and ignorant class of Boer belongs. The Doppers are much more primitive in their way of life, and it is no uncommon thing for all the members of a family, representing three generations, to sleep in one room, and their uncleanness of body is only equalled by their dull immorality.'' (Waarmee sy waarskynlik ''morality'' bedoel het.) </blockquote> In dieselfde boek vra sy van die "lui" Transvalers wat “net wil rondsit en pyp rook en slegte koffie drink”: <blockquote> ''Is it right or proper that a very small section of people should take possession of such a land, and in their selfish conservatism rigorously exclude the toiling crowd? The Boer's ideal of never seeing his neighbour's smoke is an Arcadian one, but in the natural order of things impossible of realisation. The contemplation of this handful of people, with their stolidity and laziness, trying to stem the inrushing tide of civilisation is pathetic as it is hopeless.''” Ook op die onderwerp van die Transvalers: “''As most of these people learn very imperfectly, they naturally do not always master the sense of what they read, but they nevertheless love to read aloud in sonorous and long drawn-out tones the parts of the Old Testament – the Kings and Chronicles for example – and dwell on the names of the old prophets and kings, pronouncing them in a way that is enough to make those hapless ones turn in their graves! The Transvaal Boers are fully persuaded that they are the chosen people of God, that their country is the Promised Land, and are constantly finding points of resemblance between themselves and the Israelites of old.'' </blockquote> Ook oor die ou president spoel sy haar mond uit in Recollections: <blockquote> ''Paul Kruger is so well known from the many portraits and caricatures that have appeared in recent years, as well as descriptions of him, that one from me seems superfluous. His clumsy features and small cunning eyes, set high in his face, with great puffy rings beneath them, his lank straight locks, worn longer than is usual, the fringe of beard framing his face, even his greasy frock coat and antiquated tall hat have been portrayed times without number. He is a man of quite 75 years of age now, and his big massive frame is much bent, but in his youth he possessed enormous strength, and many extraordinary feats are told of him. Once seen he is not easily forgotten. He has a certain natural dignity of bearing, and I think his character is clearly to be read on his face – strength of will and cunning, with the dulness of expression one sees in peasants' faces. ‘Manners none, and customs beastly’ might have been a life-like description of Kruger. The habit of constantly expectorating (uitspoeg), which so many Boers have, he has never lost. He is quite ignorant of conversation, in the ordinary acceptation of the word; he is an autocrat in all his ways, and has a habit of almost throwing short jerky sentences at you, generally allegorical in form, or partaking largely of Scriptural quotations – or misquotations quite as often. Like most of the Boers, the Bible is his only literature – that book he certainly studies a good deal, and his religion is a very large part of his being, but somehow he misses the true spirit of Christianity in that he leaves out the rudimentary qualities of Charity and Truth.'' </blockquote> Vir die Nederlanders in Transvaal het sy in dié boek ook nie ’n goeie woord nie: <blockquote> ''As, of course, the business of the Government required men who could at least read and write, and as Dutch is the official language of the country, Kruger, following the example of the Orange Free State, imported Hollanders to do the work. I must, however, mention that in the Free State they have had for many years such an enlightened system of education that they are now able to employ their own countrymen to do the work of the Government In the Free State the President has always been an educated man able to judge of events for himself, and many of the highest officials come from the Cape Colony as well as from their own Free State. But unhappily, in Pretoria, with very few exceptions, the Hollander is all-powerful. Now, the average Hollander who comes to South Africa dislikes the English, but for the Boer he has a most wholesome contempt in addition; he is careful to tell you that he does not understand their Dutch, and often leaves you to infer of what little account he considers them. However, the two languages are enough akin for him very soon to acquire sufficient to keep alive all the requisite dislike to the English. The Hollanders are well aware that the further the two are kept apart the better it is for their own purpose which are to make as much money as they can while in the country, to keep in their hands the most lucrative posts, irrespective of the mischief they do, and then retire comfortably to Europe.'' </blockquote> == Bronne == * {{en}} Cameron, Trewhella. 1994. ''Jan Smuts. An illustrated biography.'' Cape Town, Johannesburg, Pretoria: Human & Rousseau. * {{af}} De Kock, W.J. en [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] (hoofreds.). 1972. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel II. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]]. * {{af}} Malan, D.G. (voorsitter: redaksiekomitee). 1986. ''Johannesburg eenhonderd jaar''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk. * {{en}} Picton-Seymour, Désirée. 1989. ''Historical buildings in South Africa''. Cape Town: Struikhof Publishers. * {{en}} Potgieter, D.J. (editor-in-chief). 1973. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery. * {{af}} Van der Waal, Gerhard-Mark. 1986. ''Van mynkamp tot metropolis. Die boukuns van Johannesburg, 1886–1940''. Johannesburg: Chris van Rensburg Publikasies (Edms.) Beperk. * {{en}} [https://historicengland.org.uk/listing/the-list/list-entry/1000176 Tylney Hall by Historic England]. URL besoek op 25 April 2016. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> {{Commonskat|Florence Phillips}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Phillips, Florence}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse filantrope]] [[Kategorie:Geboortes in 1863]] [[Kategorie:Sterftes in 1940]] spxb79zbu1fpc4mkb8b810l2evlb5gt 0 95651 2924640 2915550 2026-08-13T06:32:13Z Jcb 223 2924640 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Dolf van Niekerk | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Rudolf Johannes van Niekerk | geboortedatum = 22 Februarie 1929 | geboorteplek = [[Edenburg]] | sterfdatum = {{SDEO|1929|2|22|2022|12|31}} | sterfteplek = [[Pretoria]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | ander = | bekend = Boeke | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Eugène Maraisprys]]<br />[[MER-prys]]<br />[[Scheepersprys vir Jeugliteratuur]] | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Rudolf Johannes van Niekerk''' ([[22 Februarie]] [[1929]] - [[31 Desember]] [[2022]]) was ’n voormalige direkteur van Landbou-inligting in die Departement van Landbou en ’n [[Afrikaans]]e [[skrywer]], [[digter]] en [[dramaturg]], wat as deelnemer aan die [[Sestigers|Sestiger-beweging]] vernuwing in die Afrikaanse [[prosa]] bring.<ref name="mm-dberig" /><ref name="litnet" /><ref name="versindaba" /> == Lewe en werk == Van Niekerk is op [[22 Februarie]] [[1929]] in [[Edenburg]] gebore. Sy ma, Bettie, is skaars ’n maand na sy geboorte oorlede en sy pa, die kleremaker Rudolf Johannes, trou weer later. Sy halfsuster wat uit hierdie huwelik gebore is, Maria, is op tweejarige ouderdom oorlede. Hy matrikuleer in 1946 aan die Hoërskool Edenburg. In 1949 behaal hy ’n B.A.-graad aan die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat|Universiteitskollege van die Oranje-Vrystaat]] en later ’n honneursgraad in Wysbegeerte aan [[Unisa]]. In die jare 1950 tot 1956 is hy omroeper en regisseur by die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] in Johannesburg en [[Kaapstad-stadion|Kaapstad]], terwyl hy deeltyds verder studeer. In 1954 behaal hy die B.A. Honneurs-graad in Wysbegeerte met lof aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]]. Met die stigting van die Departement van Landbou se radiodiens ''Landbouradio'' in 1957 word hy radiobeampte en later hoof van hierdie departement se radiodiens. Sy belangstelling in wedvlugduiwe lei later tot die skryf van die boek “''Skrik kom huis toe''” en hy is ook verantwoordelik vir die duiwerubriek wat in die sestigerjare deur die [[SAUK]] uitgesaai is. In 1967 verwerf hy ’n M.A.-graad in Wysbegeerte met lof aan die [[Universiteit van Pretoria]] met ’n verhandeling oor “''Vryheid as fundamenteel-eksistensiële prinsipe in'' ''‘Aantekeningen uit het ondergrondse' van F.M. Dostojefski''”. In 1978 word hy direkteur van die Direktoraat Landbou-inligting – ’n pos wat hy tot met sy aftrede in 1994 beklee.<ref name="nb">[http://www.nb.co.za/authors/255 Biografiese inligting op nb.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427124722/http://www.nb.co.za/authors/255 |date=27 April 2015 }}, besoek op 16 Januarie 2015</ref>”. In 1969 word hy bevorder tot assistent-direkteur in die afdeling Landbou-inligting van die Departement van Landbou en in 1972 tot adjunk-direkteur. Sy studies word afgerond toe hy in 1982 ’n Ph.D.-graad in Wysbegeerte aan die [[Universiteit van Pretoria]] verwerf op grond van ’n proefskrif oor “''Bewaring as sedelike prinsipe in die Suid-Afrikaanse bodembenuttingsituasie: ’n Kultuurfilosofiese studie''”. By drie geleenthede word hy deur sy departement na die buiteland gestuur om ’n studie te maak van kommunikasiedienste binne landbouverband. Van sy vakkundige artikels word in tydskrifte soos ''Conserva'' gepubliseer. Na aftrede is hy per geleentheid ’n aanbieder by die Eenheid vir Kreatiewe Skryfkuns aan die Universiteit van Pretoria se Winterskool vir beginner- en gevorderde skrywers en hy neem ook deel aan die Boekjol by die Universiteit van Pretoria en die Versindaba in Stellenbosch. Hy is twee keer geskei voordat hy in 1967 met Susan trou. Hy het vyf kinders en woon in [[Murrayfield]] in Pretoria. == Skryfwerk == === Inleiding === Hoewel Dolf van Niekerk buite die letterkundige binnekring beweeg, word hy as een van die Sestigers gereken wat betekenisvolle verandering in ons prosa teweeg gebring het. Hy is by uitstek die skrywer wat die buitestaanderfiguur in Afrikaans teken en selfs sy jeugboeke fokus op sulke figure. Hy begin reeds op skool en universiteit skryf en debuteer in 1953 met gedigte in die tydskrif ''Standpunte'', terwyl daar later ook gedigte van hom in ''Die Brandwag'' en ''Tydskrif vir Letterkunde'' verskyn. In hierdie vroeë tyd verskyn ook die vervolgverhaal “''Erfgename van Libertas''” in ''Die Huisvrou''. Terwyl hy deeltyds studeer en as omroeper werk, skryf hy hoorspele, hoorbeelde en radiovervolgverhale. Van sy bekendste radiovervolgverhale is “''Die man met ’n blaar in sy hand''”, “''Voëls op takke''”, “''Cicero word getem''”, “''Die rebelle van Gannavlei''” en “''Die eerste burger van Gannavlei''”. Hy skryf later ook die vervolgverhaal “''Tempelhof''”, wat in 1996 oor [[Radio Sonder Grense]] uitgesaai word en die grond en omgewing as tema het. Die jong, onervare François en Anina du Toit op hul erfplaas in die Vrystaat is die hoofkarakters. Die drama beeld ook die omgee en saamstaan van [[Ficksburg]] se gemeenskap uit en die lang pad van ontbering wat die moderne boer moet loop om die foute van vroeëre onkundigheid reg te stel. === Romans en novelles === Sy eerste roman,<ref name="Kern en tooi">{{cite book |first=Antonissen |last=Rob |title=Kern en tooi |publisher=Nasou Beperk |edition=1ste |location=Elsiesrivier |date=1963 }}</ref> “''Gannavlei''”, word op sy radiovervolgverhale “''Die rebelle van Gannavlei''” en “''Die eerste burger van Gannavlei''” gebaseer en in 1958 gepubliseer. Dit is die verhaal van die lief en leed van eenvoudige mense op ’n klein plattelandse dorpie. Reeds in “''Gannavlei''” is die twee hoofkarakters (Dawid en Duif) deur hulle asosiale gedrag buitestaanders, al val hierdie roman nog met sy romantiese toonaard, kleindorpse milieu en oordrewe beeldgebruik binne die kader van die ouer prosa. Die uitbeelding van die buitestaanders bring egter ’n mate van vernuwing in die tradisie van die kleindorpse vertelling. Die gelyktydige ontwikkeling van verskeie uiteenlopende motiewe gee ’n episodiese bou aan die roman, terwyl die verwisseling van die verteller vanaf die ongekwalifiseerde “ons”, later een van die dorpsgenote en nog later ’n aktiewe karakter nie strook met die regstreekse aanbieding van Dawid en Duif se binnegedagtes nie. “''Die son struikel''”<ref>Antonissen, Rob “Standpunte” Nuwe reeks 34, April 1961</ref> word gereeld aan skole en op universiteit voorgeskryf.<ref name="Kern en tooi"/> Hierdie novelle behandel die trauma van oorlog (die Rebellie van 1914 tot met die geweld tydens die Randse mynwerkerstaking van 1922) op ’n buitestaander-figuur.<ref>Venter, L.S. “Beeld” 5 Maart 2001</ref> Die styl van die roman is in kort, staccato-agtige sinne wat in die bewussynstroomtegniek die gevoelens en innerlike lewe van die hoofkarakter, Diederik Versveld, weerspieël. Hy is ’n volslae outsider wat geen plek het op aarde nie en sy lewe in angs en eensaamheid deurbring. As baie jong seun is sy ouers in die [[Anglo-Boereoorlog]] dood en hy word in afsondering deur sy ouer broer groot gemaak, maar met sy broer se dood word hy alleen die wêreld ingestoot, op soek na ’n eie identiteit en ’n plek om te behoort. Hy worstel dan in sy onvolwassenheid en eensaamheid met die kernvrae van die lewe, soos wie God is en wat die sin van die lewe is. So word hy ’n simbool van die groter onafgerondheid en onvolwassenheid van die mensdom en verkry sy worsteling universele betekenis as uitbeelding van die enkeling se stryd teen kragte en situasies wat hy nie verstaan nie en wat sterker is as hy. Die omringende karakters is verteenwoordigend van die magte van die kerk, staat en volk, wat as die bedreigende “hulle” deurentyd op die periferie aanwesig is. Die “hulle” propageer rebellie en staking en gee op hierdie wyse die historiese werklikheid aan die novelle, terwyl Diederik in sy volkome afwysing van hierdie magte en onttrekking in homself die sin van die geskiedenis ontken, opnuut gebore wil word en in die dood raad met God wil hou. Daarom dat hy vir die omringende karakters kan sê dat hy nie een van hulle is nie en terwyl hy staak, hy nie saam met hulle staak nie. Deur sy volstrekte weiering om mee te doen aan enige aksie is Diederik Versveld die mees konsekwente buitestaander-figuur in die Afrikaanse letterkunde. Met hierdie roman lewer Van Niekerk ’n wesenlike bydrae tot die vernuwing wat Sestig in ons prosakuns gebring het. “''Die moeder''”<ref>Antonissen, Rob “Standpunte” Nuwe reeks 66, Augustus 1966</ref> skets ’n groepie oorlewendes na ’n kernontploffing wat in ’n toegesluite kompartement verkeer.<ref name="ant">Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966</ref>Die tyd is iewers in die toekoms, in die laaste fase van die groot botsing tussen Oos en Wes om Afrika. Die ek-verteller neem bestek op van sy lewe in ’n relaas van gebeure wat deurmekaar die verlede en hede belig en sodoende langsaam die hele prentjie skets. Suiderkruis kan gesien word as die volmaakte kernbom-installasie, ’n soort tweede Ark. Die hoofkarakter was as spioen betrokke in ’n aanval op die leier van die Suiderkruis-organisasie en word daarna deur ’n jong vrou van die teenspioenasie, Maria, in beskerming geneem. By haar verwek hy ’n kind. Sy gaan front toe en hy word as klerk gebruik by Suiderkruis, waarna die kernbom ontplof. Aan die einde sien hy vir Maria op ’n televisieskerm, die vrou by wie hy ’n kind verwek het, met die duidelike simboliek van ’n nuwe Christus wat as verlosser vir die oorgeblewenes gebore gaan word en só hoop bied aan die vervalle mens wat gans verlore blyk te wees. “''Koms van die hyreën''”<ref>De Vries, Abraham “Die Burger” 21 September 1994</ref> is ’n novelle waarin veral die probleem<ref name="kann">Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> van grondbesit aangespreek word, met die boer,<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 16 Oktober 1994</ref> die staat en die oorspronklike Sanbewoners, die Kousops van die Twagroep, wat almal daarop aanspraak maak.<ref>Weideman, George “Insig” Desember 1994 / Januarie 1995</ref> Johannes du Plessis kyk magteloos toe hoe sy erfplaas deur die genadelose droogte afgetakel word en dan lê landboubeamptes nog ’n klag teen hom weens oorbeweiding. Hy is noodlottig gebonde aan hierdie stuk grond wat nie meer in sy lewensbehoeftes kan voorsien nie. Dis in hierdie omstandighede wat Kousop sy grond kom opeis, wat sy voorgeslagte na bewering deur onwettige verkwanseling verloor het. Kousop word gearresteer na ’n reeks veediefstalle en Johannes word by sy aankoms by die tronk herinner aan die wandade van sommige Afrikaners tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Die droogte word ’n metafoor vir die sondeval, met grond en reën as genadegawes. Wanneer Kousop se moeder sterf, laat Johannes hom toe om die lang nagwaak by die lyk op sy plaas te hou. Op hierdie nag, wat versoening en insig tussen die partye kon bring, kom egter die verwoestende hyreën. Die skrikwekkende donder, blitse en hael bring egter nie verlossing nie, maar is geweld van ’n ander aard, wat ’n gesprek tussen die Afrikaner en die San verydel. Eindelik word die natuur ’n mede-karakter in hierdie boek, waarin daar geen klinkklare antwoorde is nie maar baie om oor na te dink. === Kortprosas === Hy skryf ook prosa in korter formaat en publiseer van sy kortverhale in letterkundige tydskrifte soos ''Tydskrif vir Letterkunde''. Die drie verhale (kort novelles) in <ref>Cloete, T.T. “Standpunte” Nuwe reeks 49, Oktober 1963</ref>“''Skepsels''” is die titelverhaal, “''Bitterbos''” en “''Jan Fiskaal''”. Hierin word karakters beskryf wat as gevolg van mislukking of verlies van een of ander aard ’n onbevredigde lewe lei. Telkens het hulle eie geskiedenis ook ’n bepalende invloed op huidige gebeure. “''Bitterbos''” se verhaal word opgebou uit suggesties, beelde, simbole en die teenstellings van dinge, sodat hier van ’n fragmentariese en soms selfs surrealistiese effek gebruik gemaak word. Die jongman Erik se bene is gebreklik en hy lewe saam met sy driflose vrou Alet. Sy is verkrag toe sy ’n kind was en hunker steeds na die verkragter, sodat haar lewe en verhoudings ook verydel is. Op vernuftige wyse word mens en dier teenoor mekaar gestel, met die menswêreld wat afgeskyn word op en gestel word teenoor die dierewêreld. Die mens maak dinge onnatuurlik (soos ’n bronsbeeld van ’n perd) en daarom misluk die toenadering tussen man en vrou, terwyl die toenadering tussen die perde in die natuurlike wêreld wel suksesvol is. “''Jan Fiskaal''” het die staatsamptenaar Stofberg en sy kollegas as onderwerp, waarin hulle vaal werklikheid gekontrasteer word met hulle drome. Stofberg droom groot drome oor sy toekoms en wil tot nadeel van ’n kollega opgang maak maar word ontmasker as ’n ydel en ondoeltreffende mens wie se ondergang feitlik geen impak het nie. “''Skepsels''” beeld die innerlike stryd uit van ’n man (die wrede Dawid) wat sy donker drange beveg, maar sy wellus lei later tot moord in ’n poging om sy gewete uit te wis. Dawid glo dat hy vir die mishandeling van sy vrou deur die Here gestraf is met hulle kind Magriet, ’n lelike skepsel met gesplete verhemelte en verstandelik vertraag. Toe Magriet haar eie soort liefde vind in samesyn met ’n Italianer, vernietig hy haar om verlos te word van die gedurige herinnering van die vergrype aan sy vrou. “''Skepsels''” ontvang in 1964 die Eugène Marais-prys. “''Kort lewe van ’n reisiger''”<ref>Brink, André P. “Tweede Voorlopige Rapport” Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980</ref> bevat vyf kortverhale oor outsider-figure wat deur sielkundige kwellinge geteister word.<ref>Olivier, Gerrit “Standpunte” Nuwe reeks 149, Oktober 1980</ref> Die titelverhaal, ’n hoogtepunt in die bundel, behandel Dawid Muller se terugkeer na baie jare na sy geboortedorp op soek na skakels met sy verlede.<ref>Smuts, J.P. “Burgerband” Tafelberg-Uitgewers Beperk Kaapstad Eerste uitgawe 1985</ref> Hy poog om sy vroeg gestorwe moeder se graf te vind en meer omtrent haar te wete te kom.<ref>Viljoen, Hein “Tydskrif vir Letterkunde”, nuwe reeks 18 no. 4, November 1980</ref> Verder soek hy na inligting oor die vrou van sy jeug, Santro, met wie hy getroud was en wat hom klaarblyklik verlaat het. Dit word ’n soektog nie net na ’n verlore wêreld nie, maar na sin en betekenis, waar die wêrelde van die verlede en hede ook teenoor mekaar gestel word in ironiese jukstaposisie. Die soeke na die vroue in sy lewe word ook ’n soeke na die self. “''4-af''” (ook in die versamelbundel “''Drielaag''” opgeneem) is die verhaal van die eenvoudige, verstandelik vertraagde spoorwegwerker Stompie se hartstog vir ’n trein (die 4-af van die titel). Sy ander positiewe assosiasies is sy vader en God, maar sy hele bestaan word omvergegooi wanneer 4-af verantwoordelik is vir die dood van sy vader en God dit nie verhoed het nie. Hierna is Stompie se verhouding met 4-af ’n haat-liefde verhouding. Wanneer hy hoor dat 4-af in ’n ongeluk betrokke was en dus ook in sy terme gesterf het, jaag Stompie in die nag op sy motorfiets na sy eie dood. “''Die maagd''” se hoofkarakter is Marlene, wat gekonfronteer word deur die nuus van haar pa se dood. Sy het haar hele lewe tot dusver gesoek na ’n man soos haar pa en haar soektog na hom laat haar ook wegvlug van hom, waarna hy haar  verwerp. Die titel verwys nie na Marlene se fisiese ongeskondenheid nie, maar na haar emosionele toestand omdat sy nog nie ’n betekenisvolle verhouding met ’n ander man as haar pa gehad het nie. In “''Dood van ’n nesbreker''” verwoes die vinkmannetjie die nes, maar hy doen dit omdat die wyfie die nes verwerp het. Die gebeure in die vinknes word gebruik as parallel vir die menslike verhoudinge in die verhaal van ’n ou man wat by sy kinders inwoon, waar hy op sy dood wag. “''Koors''”<ref>Anoniem “Beeld” 19 Junie 1997</ref> is ’n kortverhaalbundel met twaalf verhale oor die liefde, veral soos dit uiting vind in die verbrokkeling van verhoudings en die probleem van werklike kommunikasie tussen mense.<ref>Burger, Willie “Beeld” 2 Maart 1998</ref> Hierin word die broosheid van die mens met fyn sielkundige insig en deernis verwoord.<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 20 Julie 1997</ref> ’n Hoogtepunt is “''Die tweede geboorte van Don Juan''”, waarin die surrealistiese beelde op treffende wyses die prenatale staat van die fetus weergee.<ref name="kann" /> Hierop volg dan die eksistensiële vrae van die seun aan sy swyende vader, in ’n vergeefse poging om iets meer te wete te kom van sy gestorwe moeder en homself. “''Karookoors''”, ’n verhaal oor verbrokkeling van ’n huwelik, bevat ’n treffende weergawe van die huiwering en stiltes tussen die partye, wat hulle onvermoë tot kommunikasie en intimiteit weerspieël. “''Lang reis van ’n briewebesteller''” vertel van ’n jong seun se ontsteltenis toe hy as briewebesteller sy pa se handskrif herken op ’n brief aan ’n mooi weduwee. “''Brandoffer''” <ref>Cilliers, Cecile “Beeld” 30 November 1998</ref>bevat verhale oor die Anglo-Boereoorlog, wat geïnspireer word deur navorsing by die Oorlogsmuseum in Bloemfontein<ref>Wybenga, Gretel “Rapport” 31 Januarie 1999</ref> en deur verhale wat persoonlik aan die skrywer vertel is. Hy bundel hierin vier verhale en 36 kort tekste bestaande uit aangehaalde briewe en ander dokumente en verwerkings in verhaalvorm van vertellings, dagboekinskrywings en bestaande literatuur. Die proloog is ’n brief van president Steyn gerig aan lord Kitchener, wat in antwoord is op ’n brief van Kitchener waarin hy die totale skuld vir alles wat tydens die oorlog gebeur het voor die deur van die Boererepublieke lê. Die res van die boek is ’n sterk antwoord en weerlegging van Kitchener se brief. Die titel van die bundel verwys na die vuur waarmee die plase en huise verwoes is, asook na die offer wat aan die Here gebring word. Dit is veral die offer wat die vroue en kinders betaal het wat in die verhale weerklank vind en meeste verhale word uit die oogpunt van die vrou aangebied. In onopgesmukte en ontroerende wyse word hier vertel van die verskriklike smart wat die oorlog meebring en die oorwinnende aanvaarding van die offer wat gebring is. Die bundel “''Drielaag''” is ’n versamelbundel van kortverhale van hom, [[Mikro]] en [[Hendrik van Blerk|H.S. van Blerk]]. Van sy kortverhale word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder “''Die terugkeer van ’n soldaat''” in “''Windroos''” en “''Kortverhale vir verkenning''”. In hierdie verhaal word uitgebeeld ’n waansinnig geworde vrou se vergeefse wag op die terugkoms van haar seun wat in die oorlog gesterf het. Ander versamelbundels waarin sy kortverhale opgeneem word, sluit in “''Drif''” onder redaksie van Lindeque de Beer, “''Dekade: Resente Afrikaanse kortverhale''” van F.V. Lategan, “''Vertellers''” van Merwe Scholtz, “''Mooiloop''” van Gerrit Rautenbach, “''Kortgolf''” van Tom Gouws en P.H. Roodt en “''Steekbaard''” en “''Uit die kontreie vandaan''”, beide van Abraham H. de Vries. Sy skets oor “''Paul Kruger se laaste hoofstad''” word deur Chris Barnard opgeneem in “''Die Transvaalse Laeveld''”. “''Die anatomie van ’n eerste dood''” is jeugherinneringe oor die dood van sy halfsuster, wat hy spesiaal skryf vir opname in “''Herinnering se wei''”, ’n stuk wat later ook in “''Vuurslag''” opgeneem word. Hy lewer ook ’n bydrae tot die versamelbundel “''Amfiteater''”, waarin werk van oudstudente van die Universiteit van Pretoria opgeneem word. “''Land van ons vaders''” bevat van sy eie en ander medewerkers (insluitende Abraham H. de Vries, A.A.J. van Niekerk en H.S. van Blerk) se radiopraatjies oor die geskiedenis en natuur van Suid-Afrika.<ref>Brink, André P. “Rapport” 8 Julie 1979</ref> “''Woord in die môre''” bevat uitgesoekte essays wat in die<ref>Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979</ref> radioreeks “''Uit my peuselboek''” uitgesaai is, en sluit “''Oujaar 1977''” in waarmee hy ’n Artes-toekenning as beste radioteks verower het. Die bundel word in twee afdelings verdeel, naamlik “''Gister''” en “''Van nou''”. “''Gister''” behandel hoofsaaklik geskiedkundige figure en ook datums en gebeurtenisse. “''Van nou''” behandel persoonlike indrukke oor allerlei onderwerpe wat vir die Afrikaner betekenis het, soos Kersfees en Oujaarsnag, vreugde oor reën en parstyd in die Boland. Diverse sketse, wat voorheen oor die Afrikaanse Diens van die SAUK uitgesaai is, word saamgebundel in “''’n Bietjie Luisterkuier''”.<ref>Venter, L.S. “Beeld” 8 Maart 2004</ref> “''Die aarde waarop ek loop''” bevat biografiese sketse, waarin hy skryf oor mense wat sy lewe verryk het soos Mikro, John en Willem van der Berg, M.E.R., D.J. Opperman en ander. Die verhale het ’n fyn verbloemde chronologiese gang, vanaf die “oom”-verhale van kleintyd, verhale uit sy skool- en studentejare en later die ontmoetings tydens sy uitsaaidae. Hierdie chronologiese gang en die beskrywing van die impak van die ontmoeting op hom veroorsaak dat die verhale ook besondere betekenis het as outobiografiese sketse. === Jeugverhale === Met sy jeugverhale verskuif hy die bakens van hierdie genre en skryf ernstige verhale waar die jeugdige leser nie onderskat word nie. In “''Skrik kom huis toe''” het die jong seun Albert Muller ’n slegte verhouding met sy stiefma, wat haar verbittering dat sy nie haar eie kinders kan hê nie, op hom uithaal. Van sy pa kry hy geen ondersteuning nie, maar bly nogtans geheg aan hom, hoewel die huislike onmin ’n sterk negatiewe invloed op hom het. Die twee betekenisvolle dinge in sy lewe is ’n vrou in die dorp, Ma-Bet, wat hy as sy tweede ma aanvaar weens haar insig in en begrip vir hom, en sy duiwe, waaraan hy sy volle toewyding gee en wat sy waardevolste besittings is. Hy noem sy gunstelingduif Skrik, omdat sy stiefma van die begin af al sy duiwe laat skrik het. Die duiwe word tot simbole ontwikkel en wanneer Skrik huis toe kom, suggereer dit ’n versoening tussen die seun en sy stiefma. Hierdie boek doen baanbrekerswerk in dié opsig dat dit die kind se gevoelslewe met groter insig en op ’n breër skaal verken as die norm tot op daardie stadium in Afrikaans. “''Die haasvanger''”<ref>De Jager, Frederik “Die Burger” 18 Februarie 1991</ref> behandel weereens emosionele probleme in ’n gesin, waar die huwelik verbrokkel het.<ref name="snyman">Snyman, Lydia “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 27 no. 1, Maart 1987</ref> Die seun Lourens (sy bynaam is Kiewiet, wat aanduidend is van sy verbondenheid aan die veld) ervaar sy ma as koud en verbitterd.<ref name="steen24">Steenberg, Elsabe “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986</ref> Die gebrek aan liefde en sekuriteit in sy lewe lei tot Kiewiet se vereensaming. Hy is ’n alleenloper wat nie maats het nie. Om van die stramheid en liefdeloosheid in die huis weg te kom, vlug hy na die veld. Hy begin ook ernstig deelneem aan atletiek en ontmoet ’n meisie, Janet, met wie hy ’n aarselende verhouding begin. Sy pa is ondersteunend, maar afwesig en besig met ’n ander verhouding, waar daar tog blyke is van die koestering en sekuriteit waarna Kiewiet smag. Wanneer Kiewiet groter insig kry in sy ma se optrede, kom daar ’n versagting in sy gevoelens, wat weereens groter volwassenheid suggereer. Die einde laat die hoop op beter verhoudings vorentoe opvlam. Veral opvallend is hoe knap die innerlike lewe en gedagtes van die seun weergegee word, en daarmee saam die groei op pad na volwassenheid. “''Die haasvanger''” word in 1986 met die M.E.R.-prys en ook die Scheepers-prys bekroon en saam met Nic van Rensburg verwerk Van Niekerk hierdie werk ook vir die verhoog. Dit word onder andere in die Nico Malan-teater in Kaapstad opgevoer. Hierdie verwerking maak gebruik van rolprentinsetsels om tonele soos op die atletiekbaan uit te beeld, waar dit moeilik of onmoontlik sou wees om dit op die verhoog te doen. “''Karel Kousop''”<ref name="snyman" /> speel af teen die agtergrond van die Tweede Wêreldoorlog en die stryd wat in hierdie tyd tussen andersdenkendes in die land heers.<ref name="steen24" /> Dit is ’n eerstepersoonsvertelling deur die seun Gerrit, maar handel eintlik oor die San-seun Karel Kousop wat by ’n blanke gesin grootword. Sy pa het uit die leër gedros en ’n moord gepleeg en word gesoek hiervoor, maar nogtans bly Karel gebonde aan sy eie ouers. Hoewel hy ten volle aanvaar word in die wit gesin, is hy nie op sy gemak nie en gaan slaap gereeld in die buitekamer, selfs al is daar vir hom plek in die huis. Hy handhaaf sy eiewaarde, lewe sy eie lewe as unieke mens en word nie aan die nuwe omgewing gelyk gemaak nie. “''Karel Kousop''” is in 1986 op die kortlys vir die toekenning van die Rapportprys. === Drama === Reeds vroeg lewer hy ook op dramagebied werk van betekenis.<ref>Antonissen, Rob “Standpunte” Nuwe reeks 51, Februarie 1964</ref> “''Kwart voor dagbreek''” speel afwisselend in die hede en verlede af.<ref name="ant" /> Die verhoog word ook in vier ruimtes verdeel om die sentrale karakters se huidige en verlede te verteenwoordig.<ref>Brink, André P. “Rapport” 6 Januarie 1980</ref> Hierdie faktore, asook die vindingryke gebruik van beligting en bandopnemers, is nuut in die Afrikaanse drama.<ref>P.S. “Die Vaderland” 30 Mei 1961</ref> Die inhoud van die drama is gebaseer op ’n driehoeksverhouding in die verlede,<ref>Van der Walt, P.D. “Mené Tekél” Nasionale Boekhandel Kaapstad Eerste uitgawe 1969</ref> die gevolge waarvan die karakters nie kan ontsnap nie en wat hulle steeds in die hede saam met hulle dra. Sonja en Markus is in ’n ongelukkige huweliksverhouding vasgevang. Markus is menssku vanweë sy vader wat hom laat glo het dat hy vir sy moeder se dood verantwoordelik was. Daarenteen speel Sonja se vader se drankmisbruik en haar ouers se mislukte huwelik weens haar moeder se ontrou steeds op haar in. Kasper is die verleier en skurk, wie se lewe self gevorm is deur ’n onbegrypende vader. Die stuk het ’n oop slot waar Sonja eindelik vir Markus verlaat, maar verby Kasper stap en beide dus die rug toekeer, sodat die dag steeds nie breek nie. “''Kamer 99''” is sy eerste gepubliseerde radiodrama. Die bestekopname wat die Baas, verteenwoordig deur ’n stem uit ’n masjien, in Kamer 99 maak, word ’n laaste oordeel. Wanneer die karakters deur die onpersoonlike Baas vir verantwoording ontbied word, verdwyn hulle of sterf spoedig. Al die karakters is ouer as 65 jaar en bevind hulle in ’n niemandsland tussen oortolligheid en afskryfbaarheid. Elkeen het ’n geskiedenis wat inspeel op hul frustrasies en die Baas word die ewige regter wat elke karakter se selfkonfrontasie vir hom reël. “''Kamer 99''” illustreer die meedoënloosheid van die nuttigheidsbeginsel en die ontmensliking van die “uitgediende” mens. In 1971 word “''Kamer 99''” met die SAUK-prys vir Radiohoorspele bekroon. Hy lewer ook van die eerste televisiedramas in Afrikaans. In<ref>Anoniem “Die Transvaler” 7 Januarie 1977</ref> “''Die nagloper''” word die titelstuk<ref>Olivier, Gerrit “Standpunte” Nuwe reeks 134, April 1978</ref> en “''Die lykbesorgers''” saamgebundel.<ref>Brink, André P. “Rapport” 10 Oktober 1976</ref> “''Die nagloper''” is een van die eerste Afrikaanse dramas wat verfilm word en oor televisie gebeeldsaai word.<ref>Odendaal, L.B. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 17 no. 4, Desember 1977</ref> Dit handel oor die sku Dawid wat deur skinderstories van sy meisie vervreem is, wat hom tot die drank gedryf het. As ’n gerehabiliteerde alkoholis kom hy weens skaamte oor sy vorige toestand slegs snags uit die huis waar hy by sy moeder woon. In hierdie karakter word die vreemdheid en eensaamheid van die mens gesuggereer, wat tog deur wilskrag oorwinning oor homself kan verkry. Na sy moeder se dood word hy gedwing om sy teruggetrokkenheid af te skud en weer werk as verwer te kry, om die kerk te verf. Hy herwin weer sy menswaardigheid en het selfs weer kontak met die vrou, Anna, met wie hy voorheen ’n verhouding gehad het. “''Die nagloper''” word deur P.J. du Toit opgeneem in die versamelbundel “''Fasette''”. Die komedie<ref>Olivier, Gerrit “Standpunte” Nuwe reeks 134, April 1978</ref> “''Die lykbesorgers''” hanteer die magstryd tussen kleindorpse ouderlinge (Krisjan, Stoffel en Louis), wat elkeen in die afwesigheid van ’n geordende predikant self die begrafnisdiens van ’n sterwende medebroeder, die burgemeester Dawid, wil lei. Daar is egter groot ontnugtering wanneer die broeder Dawid begin beter word. Die stuk ontbloot die menslike verwaandheid en selfsug op komiese wyse. In beide hierdie dramas is die dramatiese gegewe bietjie dun en voorspelbaar, hoewel die tegniese gebruik van die televisiemedium goed uitgebuit word deur suggestie in die dinge wat gesien word, eerder as dialoog. ''“Die paddas''” is ’n satiriese eenbedryf wat in P.J. du Toit en A. Kloppers se versamelbundel “''Tema en tegniek''” opgeneem word en ook deur [[Dalro]] gepubliseer word. “''Niemand se dag nie''” is ’n radiodrama oor 27 Februarie 1881, die dag van die Slag van Amajuba. Dit beeld die geestelike emansipasie van Paul Kruger uit, wat hom in staat stel om sy mense op hierdie dag triomferend deur die Eerste Vryheidsoorlog te lei. “''Niemand se dag nie''” is in 1983 op die kortlys vir die toekenning van die Perskorprys en in 1984 ontvang Dolf van Niekerk die Ruiterbeeld-toekenning van die Federasie van Rapportryerskorpse vir hierdie hoorspel en ander werke. Hy skryf ook die ongepubliseerde eenbedryf “''Terugkeer van ’n soldaat''” (gebaseer op sy gelyknamige kortverhaal) en die ongepubliseerde vollengte drama “''Die beeldhouers''”. In 1965 ontvang hy vir die hoorbeeldreeks “''Land van ons vaders''” die SAUK-prys vir Radiohoorspele en hy verwerf ook ’n Artes-toekenning vir die beste radioteks in 1977 vir “''Oujaar 1977''”. === Poësie === Sy eerste gepubliseerde werk is gedigte wat hy vanaf 1953 in ''Standpunte'' en ander tydskrifte publiseer en dwarsdeur sy kreatiewe loopbaan gaan hy voort om in hierdie genre te skep. Sy eerste bundel gedigte verskyn egter eers in 1975. Sy gedigte getuig van fyn waarneming en suggestie, wat in ’n gestroopte styl weergegee word.<ref>Brink, André P. “Rapport” 6 Julie 1975</ref> “''Karoosange''”<ref>Cilliers, Rika “Beeld” 18 Augustus 1975</ref> is liries van aard en bestaan hoofsaaklik uit kort verse,<ref>Johl, Johann “Standpunte” Nuwe reeks 125 Oktober 1976</ref> wat sober filosofie of die natuur aan die bod bring.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Geesteswetenskappe” Jaargang 16 no. 2, Junie 1976</ref>Die titel illustreer reeds die eenvoudige landelikheid en pretensieloosheid van hierdie verse. Niel van der Watt toonset enkele gedigte uit hierdie bundel, wat deur die Tukkie-koor op CD opgeneem word. In<ref>Cloete, T.T. “Beeld” 5 Augustus 1996</ref> “''Dubbelster''” <ref>Hambidge, Joan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 1, Februarie 1997</ref>word die gedigte van “''Karoosange''” weer opgeneem saam met sowat veertig nuwe verse. Die sentrale tema van die dubbelster simboliseer die keersye van lewe en dood, wat veral in die aarde en die natuur weerspieël word. In eenvoudige maar treffende verse dig hy dan ook hoofsaaklik oor die natuur, met voëls, skoenlappers en selfs [[brommers]], skape en ander diere as onderwerpe saam met die wind, wolke, reën, blomme en stilte en afsondering.<ref>Weideman, George “Rapport” 18 Augustus 1996</ref> Hierdie temas ontlok dan ook verskeie godsdienstige gedigte. Hy begin die bundel met familieportrette oor ’n ouma, ma en pa, waarmee hy dan die mens en sy plek in die natuur vestig. Die aangrypende sonnetreeks van nege gedigte, “''Elegie vir verlore aarde''”, behandel ’n greep uit die geskiedenis van die oorspronklike Noord-Amerikaners. “''Nag op ’n kaal plein''”<ref>Cloete, T.T. “Beeld” 4 Desember 2006</ref> is vol gedigte van die misterie van die lewe en die wonder van die dood.<ref>http://www.letterkunde.up.ac.za/resensies/46_1/Rev%2002%20Human.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801110022/http://www.letterkunde.up.ac.za/resensies/46_1/Rev%2002%20Human.pdf |date= 1 Augustus 2019 }} Myburgh, Melt “Rapport” 29 April 2007</ref> Hierin verwerk hy die visioene en drome van sy jeugjare op sy geboortedorp, wat hy weer intens beleef na ’n besoek aan hierdie dorp. Sy inspirasie vir die bundel kry hy nadat hy na baie jare sy tuisdorp besoek en toe hy in die nag op die kaal dorpsplein staan, weer die mense, ervarings en herinneringe van die verlede herleef. Die gedigte het nie titels nie, slegs nommers, en kan dus aaneenlopend gelees word as slegs een gedig met 26 dele. Die gedigte kyk terug na die herinnerings van die jeug, maar vanuit die jeug kyk dit ook vorentoe na die einde, sodat die relevansie van ’n lewe oor en weer gekaats word en daardeur groter perspektief verkry. Hy behandel ook verskeie karakters in hulle werksaamhede as skoolhoof, winkelier, skoenmaker of kleremaker, tiperend van hulle rol in die gemeenskap eerder as in hulle eie identiteit. Hierdeur word die gemeenskaplike van hierdie klein dorp simbool van die groter samelewing. In die bedrieglike eenvoud van die taal en beelding lê veel van die bekoring van die bundel opgesluit. Die titel van “''Lang reis na Ithaka''”<ref>Hugo, Daniel LitNet: http://www.litnet.co.za/vaalheid-oorheers-in-dolf-van-niekerk-se-teleurstellende-lang/</ref> verwys na Odysseus se lang swerftog na sy tuiste na die uitgerekte Trojaanse oorlog.<ref>Malan, Lucas “Rapport” 24 Mei 2009</ref> Odysseus beleef soveel teenslae dat sy tuiste amper ’n onbereikbare bestemming word. Die digter skryf hierin oor sy lewenservaringe, verlange na afgeleë bestemmings en die soeke na ’n geliefde en sielsmaat wat hy nooit tydens sy aardse reis ontmoet het nie. Die eerste afdeling, “''Pellafolio''”, doen verslag oor ’n eertydse reis in die dorre streke van Namakwaland met die geliefde as reisgenoot, waarin die natuur uitgebeeld word as beide ’n simpatieke en negatiewe element wat sy hunkering na die geliefde verydel. Die tweede afdeling is “''Historia''”, wat besinnende herinneringsverse bevat en die bundel word afgesluit met “''Lang reis na Ithaka''”. “''Bleek planeet''”<ref>Cochrane, Neil “Beeld” 20 Mei 2013</ref> se tema is [[omgewingsbewustheid]], waarin ’n ontnugterende en ontstellende blik op die toekoms van die aarde weens omgewingsvernietiging verbeeld word. Die titel se “bleek”<ref>Jacobs, Ihette “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 51 no. 2, Vierde reeks Lente 2014</ref> verwys in Afrikaans na kleurloos, dof <ref>Lourens, Amanda “Rapport” 3 Augustus 2013</ref>en selfs bladgroenloos, terwyl die Engelse “bleak” ook die betekenisnuanses van donker, verlate en vreugdeloos byvoeg. ’n Pessimistiese toekomsperspektief word gestel in die openingsgedig “''2111''”, waar die “geel planeet” nou niks meer is as ’n museumstuk in die ruim nie. In die “''Nuwe seisoen''”-trilogie slaag die spreker goed daarin om die Bybelse verhaal van die genesing by Betesda (Johannes 5:1-17) in verband te bring met ’n planeet wat smag na ’n wonderwerk, maar soos die verlamde man by Betesda nooit ’n kans kry om by die helende badwater uit te kom nie. Hoewel ’n wonderwerk nodig is, wys die titel van die siklus dat daar steeds hoop is vir ’n herbegin. Die bundel behandel deurlopend teenstellende begrippe en hulle samehang, soos lewe en dood, einde en begin, verlede en toekoms. Die gedig “''25/12''” is ’n geslaagde herinterpretasie van die geboorte van Christus waar die wit vlinders hulle evangelie van skoonheid probeer verkondig, maar dit weens hulle kort lewensverwagting nie op ’n volgehoue wyse kan doen nie, sodat hulle met die boodskap sterf. Die gedig belig die kortstondige skoonheid van sekere spesies in die natuur op ’n ontroerende wyse. Die tema en helende krag van stilte vind uiting in ’n aantal gedigte, soos in “''Meditasie''”, waar die stilte die mens laat kontak maak met God, terwyl “''Missa Solemnis''” ’n soortgelyke gedagte uitspreek oor woorde wat bande het in stilte. In ’n aantal gedigte is daar sprake van ’n terugkeer na ’n oorsprong, sodat die verwoesting veroorsaak dat alles weer eindig by die begin soos in “''Osoon''”. Kompakte verse soos “''Die sterrewag by Sutterland''”, “''25ste uur''”, “''Tuinier''” (laasgenoemde twee oor die saambestaan van alle dinge) en “''Golden Gate''” is geslaag. Juis omdat alle dinge in ’n fyn ewewig verkeer, het die mens se vergrype aan die aarde fatale gevolge, soos die aangrypende reeks “''Elegie vir verlore aarde''” oordra. By monde van die inheemse hoofman See-at-hl (wat sy grondgebied moes ontruim om hervestig te word  in ’n Amerikaanse reservaat), word die verbondenheid van alle dinge bevestig. Die lang “''Ballade van die hande''”, die hoogtepunt in die derde afdeling, handel oor die interessante en vreemde lewe van [[Helen Martins]], die uilvrou van [[Nieu-Bethesda]]. Dit is veral die spanning tussen natuur en kultuur (en die uiteindelike versoening tussen dié twee wêrelde) wat in hierdie gedig oortuigend belig word. “''Portrette in my gang''”<ref>Hambidge, Joan “Beeld” 18 Januarie 2016: http://joanhambidge.blogspot.co.za/2016/01/dolf-van-niekerk-portrette-in-my-gang.html</ref> se titel verwys na die portrette van lank gelede wat steeds<ref>Hugo, Daniel “Rapport” 13 Desember 2015</ref> lewendig gehou word deur die herinnering. Hierdie bundel bevat dan ook verse oor die aard van tydsverloop, met “''Muse''” wat verklaar dat baie inspirasie kom van geheue en die bewussyn van wat verby is. Ekologiese gedigte sluit in “''Swartberg''” en “''Tablet''”, waarin die gevare wat hidrobreking vir die Karoo inhou die tema is. Herinnering aan die ouers vind gestalte in “''Mastos''”, gerig aan die moeder wat kort na sy geboorte oorlede is, en “''Verhuising''”, oor die dood van die vader. “''Mutant''” is ’n treffende politieke gedig waarin die blanke in Afrika beskryf word as ’n “eurobaster”, wat nie genoeg geëvolueer het om deel van die vasteland te word nie en dus tot ondergang en uitwissing gedoem is. Daar is ook talle gedigte met verwysings na ander kunstenaars, soos Van Wyk Louw, Opperman, Watermeyer, Fagan en A. Roland Holst. Van sy gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende “''Groot verseboek''”, “''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''”, “''Digters en digkuns''”, “''Die dye trek die dye aan''” en die “''Versindaba''” bundels wat jaarliks na hierdie fees uitgegee word. Hy publiseer ook gedigte in letterkundige tydskrifte soos ''Tydskrif vir Letterkunde''. Hy het ook die skoollied van die Laerskool Skuilkrans geskryf. == Eerbewyse == In 2001 ontvang hy die Laureaat-toekenning vir besondere prestasie van die Alumniraad van die Universiteit van Pretoria en in 2008 ontvang hy ’n CLRU-toekenning vir sy uitstekende bydrae tot die Afrikaanse jeugboek. Sy werk is die onderwerp van verskeie meestersgraad- en doktorsgraadstudies. Die boek “''Geteleskopeerde visie''” is ’n ontleding van “''Die son struikel''”, en word gepubliseer na aanleiding van Anita Lindenberg se proefskrif vir haar Ph.D.-graad. Die [[Eugène Maraisprys]] is in 1963 aan hom toegeken vir die bundel novelles ''Skepsels''. In 1986 word die [[MER-prys]] asook die [[Scheepersprys vir Jeugliteratuur]] aan hom toegeken vir die jeugverhaal ''Die Haasvanger''.<ref name="nb" /> == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1958 |Gannavlei |- |1960 |Die son struikel |- |1963 |Kwart voor dagbreek |- | |Skepsels |- |1964 |Drielaag (saam met Mikro en H.S. van Blerk) |- |1965 |Die moeder |- |1968 |Skrik kom huis toe |- | |Die paddas |- |1971 |Kamer 99 |- |1975 |Karoosange |- |1976 |Die nagloper |- |1978 |Woord in die môre |- |1979 |Kort lewe van ’n reisiger |- |1982 |Niemand se dag nie |- |1983 |’n Bietjie luisterkuier |- |1985 |Karel Kousop |- | |Die haasvanger |- |1994 |Koms van die hyreën |- |1996 |Dubbelster |- |1997 |Koors |- |1998 |Brandoffer |- |2003 |Die aarde waarop ek loop |- |2006 |Nag op ’n kaal plein |- |2009 |Lang reis na Ithaka |- |2013 |Bleek planeet |- |2015 |Portrette in my gang |- |2017 |Kroniek van turf<ref>https://www.litnet.co.za/kroniek-van-turf-deur-dolf-van-niekerk-n-fmr-resensie/ Opgespoor en besoek op 30 November 2023</ref> |- |2019 |Legkaart van 'n jong lewe ([[memoires]])<ref>https://joanhambidge.blogspot.com/2019/04/resensie-dolf-van-niekerk-legkaart-van.html.Opgespoor op 13/05/2019.Besoek op 13/05/2019</ref> |- | |Berigte uit die skemerland |- |2021 |Splintertyd |- !Redakteur |- |1966 |Land van ons vaders |} == Bronnelys == === Boeke === * Antonissen, Rob “Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede” Nasou Beperk Elsiesrivier Derde  hersiene uitgawe Tweede druk 1964 * Antonissen, Rob “Spitsberaad” Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966 * Antonissen, Rob “Verkenning en kritiek” H.A.U.M. Pretoria Eerste uitgawe Eerste druk 1979 * Aucamp, Hennie “Kort voor lank” Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Tweede druk 1980 * Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale  Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992 * Brink, André P. “Aspekte van die nuwe drama” Academica Pretoria en Kaapstad Tweede hersiene  uitgawe 1986 * Brink, André P. “Aspekte van die nuwe prosa” “Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe Derde  druk 1972 * Brink, André P. “Vertelkunde” Academica Pretoria en Kaapstad Eerste uitgawe 1987 * Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980 * Dekker, G. “Afrikaanse Literatuurgeskiedenis” Nasou Beperk Kaapstad Elfde druk 1970 * Du Plessis, P.G. “Dolf van Niekerk” in Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Du Toit, P.A. “Die son struikel” Blokboeke 10 Academica Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1986 * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Lategan, F.V. “Dekade: Resente Afrikaanse kortverhale” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad 1965 * Lindenberg, E. (red.) “Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde” Academica Pretoria en Kaapstad Vierde uitgawe Eerste druk 1973 * Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) “Digters en digkuns” Perskor-Uitgewers   Kaapstad Vyfde uitgawe Sewende druk 2007 * Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. “Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde” Afrikaanse Pers-Boekhandel Tweede hersiene uitgawe 1963 * Nienaber, P.J. et al “Perspektief en Profiel” Afrikaanse Pers-Boekhandel Johannesburg Derde hersiene uitgawe 1969 * Steenberg, Elsabe “Kinderverhale van ses tot twaalf” Reuse-Blokboek 7 Academica Pretoria en Kaapstad Tweede druk 1984 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * Van Niekerk, Dolf “Die anatomie van ’n eerste dood” in “Herinnering se wei” Perskor-uitgewery Johannesburg Tweede uitgawe Eerste druk 1977 * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers  Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “Van novelles en gedigte tot radiotekste” “Beeld” 22 Januarie 2001 * Botha, Elize “’n Skrywer van hierdie aarde” “Beeld” 19 Februarie 2001 * Jackson, Neels “’n Groen wekroep vir almal” “Beeld” 20 April 2013 * Jonker, Linda “Dolf boer op die letterkunde se wenakker” “Die Transvaler” 13 Januarie 1979 * Kloppers, A. “By die lees van ‘Verlore paradyse” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 29 no. 4, November 1991 * Lombard, Jean “Die verhouding Afrika- en Westerse tradisies, soos uitgebeeld in enkele Afrikaanse verhale oor die watergees” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 4 en Jaargang 36 no. 1,  November 1997/Februarie 1998 * Muller, Martie “’Die son struikel’ van Dolf van Niekerk” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 1,Februarie 1986 * Nieuwoudt, Stephanie “Beeld” 21 November 2004 * Pieterse, Henning “’Die son struikel’: ’n Logiese benadering vir die klaskamer” “Tydskrif vir  Letterkunde” Jaargang 24 no. 4, November 1986 * Pieterse, Henning “Die sonder-motief in ‘Die son struikel’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 4, November 1986 * Snyman, N.J. “’Die son struikel’ van Dolf van Niekerk” “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 3, Augustus 1979 * Steenberg, Elsabe “’n Haas se lêplek” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 2, Mei 1987 * Swart, Keina “Skrik kom (weer) huis toe” “Rapport” 3 April 2011 * Tempelhoff, Elise “Die Skepping moet benut én versorg word” “Beeld” 20 Februarie 2009 * Van Deventer, Susanne “Verbeelde werklikheid en kontras in vier verhale uit ‘Verlore paradyse’” * “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31 no. 1, Februarie 1993 * Van Rensburg, Chrisna “My besoek aan Dolf van Niekerk” “Kakkerlak” Uitgawe 1, 2004 * Van Rensburg, Chrisna “Toer saam na Edenburg” “Kakkerlak” Uitgawe 1, 2004 === Internet === * Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/Rudolf_Johannes_van_Niekerk * Good Reads: http://www.goodreads.com/author/show/104918.Dolf_van_Niekerk * LitNet ATKV-Skrywersalbum 26 Maart 2008: www.litnet.co.za * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/255 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427124722/http://www.nb.co.za/authors/255 |date=27 April 2015 }} * Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/legendes/dolf_van_niekerk_reeks.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170604161844/http://oulitnet.co.za/legendes/dolf_van_niekerk_reeks.asp |date= 4 Junie 2017 }} * Protea Boekhuis: http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-dolf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226114737/http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-dolf |date=26 Desember 2016 }} * Van Vuuren, Helize Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1999/02/03/8/5.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3AVan+Niekerk%2C+Dolf.&qt=hot_author == Verwysings == {{Verwysings|3|verwysings= <ref name="mm-dberig">https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/huldeblyke-na-dolf-van-niekerk-sterf/</ref> <ref name="litnet">https://www.litnet.co.za/dolf-van-niekerk-1929/</ref> <ref name="versindaba">https://versindaba.co.za/2023/01/03/dolf-van-niekerk-1929-2022-die-duif-is-huis-toe/</ref> }} {{Sestigers|state=autocollapse}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Van Niekerk, Dolf}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse dramaturge]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1929]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] t1kiale8qw83udtofgw4tgd3apqksv8 0 96923 2924531 2475314 2026-08-12T14:45:32Z Túrelio 9953 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Starr 010419 0035 thunbergia alata.jpg]] → [[File:Starr 010419-0035 Thunbergia alata.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Starr 010419-0035 Thunbergia alata.jpg]] 2924531 wikitext text/x-wiki {{taksoboks | name = ''Acanthaceae'' | titelweergawe = ''Acanthaceae'' | image = Starr 010419-0035 Thunbergia alata.jpg | image_width = 240px | image_caption = Die blomme van die [[swartoognooi]], ''Thunbergia alata''. | regnum = ''[[Plantae]]'' | divisio = ''[[Magnoliophyta]]'' | classis = ''[[Magnoliopsida]]'' | ordo = ''[[Lamiales]]'' |familia = '''''Acanthaceae''''' |familia_authority = Juss.<ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?6 |title=Family: ''Acanthaceae'' Juss., nom. cons. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=Amerikaanse departement van landbou |date=2003-01-17 |accessdate=2011-07-29 |archive-date=2012-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921041533/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?6 |url-status=dead }}</ref><ref name=APGIII2009>{{cite journal |last=Angiosperm Phylogeny Group |year=2009 |title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |volume=161 |issue=2 |pages=105–121 |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x/pdf | format= PDF |accessdate=2013-07-06 |doi=10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x }}</ref> |subdivision_ranks = Subfamilies |subdivision = ''Acanthoideae''<br /> ''Avicennioideae''<br /> ''Nelsonioideae''<br /> ''Thunbergioideae''<ref name="GRIN" /> |}} '''''Acanthaceae''''', of die '''akantfamilie''', is ’n [[Familie (biologie)|familie]] [[blom]]plante met 250 [[Genus|genera]] en sowat 2&nbsp;500 [[spesie]]s. Die meeste is [[Trope|tropiese]] of [[Subtropiese klimaat|subtropiese]] [[kruidgewas]]se, [[struik]]e of [[klimop]]pe wat in [[Maleisië]], [[Afrika]], [[Brasilië]] en [[Sentraal-Amerika]] voorkom; sommige is [[epifiet]]e. Net ’n paar spesies kom in gematigde streke voor. Dit word in feitlik enige [[habitat]] aangetref, van [[woud]]e tot [[Kuslyn|kusstreke]]. In [[Suid-Afrika]] is daar sowat 30 genera en 200 spesies,<ref>''Ensiklopedie van die Wêreld, Deel I''. 1971. N.V. Uitgeversmaatskappij, [[Amsterdam]], [[Nederland]].</ref> hoofsaaklik in die somerreënvalstreke. == Eienskappe == Plante in die familie het eenvoudige, teenoorstaande [[Blaar|blare]] wat getand of gelob is, sonder steunblare. Die blomme is [[sigomorf]] (tweesydig simmetries) en vyftallig, met amper vry [[Kelkblaar|kelkblare]]. ’n Kleurryke [[skutblaar]] dra gewoonlik elke blom; in sommige spesies is die skutblaar groot en uitspattig. Die [[vrug]], wat tweehokkig is, bevat min sade. Die sade word uitgeskiet wanneer die vrug oopbars. ’n Spesie wat gewild is in gematigde streke, is die [[wilderabarber]] (''Acanthus mollis''), ’n kruidagtige [[meerjarige plant]] met groot blare. Die [[swartoognooi]] (''Thunbergia alata'') kom van tropiese Afrika tot in [[KwaZulu-Natal]] voor en die [[sakemansplant]] (''Justicia capensis'') in die [[Oos-Kaap]] en [[Griekwaland-Wes]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://delta-intkey.com/angio/www/commelin.htm Commelinaceae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206095340/http://delta-intkey.com/angio/www/commelin.htm |date= 6 Februarie 2007 }} in L. Watson and M.J. Dallwitz (vanaf 1992). ''[http://delta-intkey.com/angio/ "The families of flowering plants"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date= 3 Januarie 2007 }}: beskrywings, illustrasies en inligting by delta-intkey.com {{Commons-kategorie inlyn|Acanthaceae}} {{Wikispecies-inlyn|Acanthaceae}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Acanthaceae|Engelse Wikipedia]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Plantfamilies]] [[Kategorie:Acanthaceae]] ej76274am5sd9wc5pupw5f42agtgrqy 0 103927 2924685 2915784 2026-08-13T11:43:47Z Jcb 223 2924685 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Predikant | Naam = Herman Dirk van Broekhuizen | Beeld = Ds HD van Broekhuizen.jpg | Beeldbeskrywing = Dr. H.D. van Broekhuizen | Beeldonderskrif = Herman Dirk van Broekhuizen | Geboortenaam = Herman Dirk van Broekhuizen | Geboortedatum = [[17 Junie]] [[1871]] | Geboorteplek = Rijssen, [[Overijssel]], [[Nederland]] | Sterftedatum = {{SDEO|1871|6|17|1953|8|4}} | Sterfteplek = [[Pretoria]], [[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] | Kerkverband = [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduits Gereformeerd]], [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Nederduitsch Hervormd]] | Gemeente = [[NG gemeente Kuilsrivier|Kuilsrivier]], [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]] (NG en NH) | Jare aktief = 1898–1925 | Kweekskool = Stellenbosse [[Kweekskool]] | Sendingwerk = }} Dr. '''Herman Dirk van Broekhuizen''' (Rijssen, [[Overijssel]], [[Nederland]] [[17 Junie]] [[1871]] – [[Pretoria]] [[4 Augustus]] [[1953]]) was een van die vroegste spelers in ’n [[Suid-Afrika]]anse nasionale [[rugby]]span (1896; die naam [[Springbokke]] is eers vanaf 1906 gebruik), ’n predikant in die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduitse Gereformeerde]] (1898–1917) sowel as die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] (1917–1925), ’n Volksraadslid (1925–1933), Suid-Afrika se spesiale gesant in [[Nederland]] en [[België]] (1933–1941) en ’n [[Afrikaans]]e taalstryder wat hom onvermoeid beywer het vir ’n Afrikaanstalige universiteit in Pretoria. Hy was ook ’n adviseur van die Afrikaanse [[Bybel]]vertaling van 1933. Van Broekhuizen was ’n kleurryke en flambojante figuur wat reeds as jong man die wêreld deurreis het.<ref name="vermaak">{{af}} Vermaak, Adinda. 2003. ''Kroniek van ’n kontrei. Die verhaal van die NG Kerk Kuilsrivier''. Kuilsrivier: NG Kerkraad.</ref> As predikant was hy ’n omstrede figuur weens die politieke inslag van baie van sy preke. Sommige mense het beweer dat hy te veel van ’n politikus was om ’n goeie dominee te kon wees, en te veel van ’n dominee om ’n goeie politikus te kon wees. So het hy in 1899 met die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]], pleks van aanbly in die [[NG gemeente Pretoria]], waar hy sedert die vorige jaar hulpprediker was, die wapen opgeneem en by [[Danie Theron]] se Verkennerskorps aangesluit. Nadat hy in 1900 gevange geneem is, is hy tronkstraf opgelê en drie weke later uit Suid-Afrika verban en, hoewel hy ná die vrede toegelaat is om na die [[Kaapkolonie]] terug te keer, moes hy tot 1907 wag voor hy na [[Transvaal]] kon gaan. In 1914 het ’n vurige preek tydens die [[Maritz-rebellie]] daartoe gelei dat hy 18 maande tronkstraf opgelê is. Ná sy vrylating het hy oorgegaan na die [[Nederduitsch Hervormde Kerk]] omdat die kerk waarin hy en sy vader albei predikant was, volgens hom onbevredigend op die Rebellie gereageer het. As politikus het hy gemengde welslae behaal. Sy emosies het glo in die pad gestaan en hy kon nooit leer om partypolitieke dissipline te aanvaar nie, want daarvoor was hy lewenslank te veel van ’n individualis.<ref name="brill">{{nl}} ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, 1951–1953''. 1954. Leiden: E.J. Brill.</ref><ref>{{af}} [http://www.bronberger.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=1892:die-lief-en-leed-van-oom-paul-se-kleindogters&catid=50:toeka-se-dae&Itemid=76 ''Die lief en leed van oom Paul se kleindogters'']. URL besoek op 29 September 2015.</ref> == Herkoms en skoolonderrig == [[Lêer:Ds H van Broekhuizen.jpg|duimnael|170px|Ds. Hermanus van Broekhuizen, Herman van Broekhuizen se vader, was van 1882 tot sy dood op [[23 Oktober]] [[1894]] die [[NG gemeente Ficksburg]] se tweede leraar.]] [[Lêer:Johanna van Beest van Andel.jpg|links|170px|duimnael|Johanna van Beest van Andel, Herman van Broekhuizen se moeder.]] Van Broekhuizen was die jongste van ds. Hermanus van Broekhuizen en sy vrou, Johanna van Beest van Andel, se vyf kinders. Albei sy ouers was [[Nederland]]ers van geboorte. Sy vader was met sy geboorte om gesondheidsredes tydelik in Nederland waar hy in Rijssen en Oosterbierum in die bediening gestaan het. So kon dit gebeur dat die jongste van die Van Broekhuizens se kinders in Nederland gebore is. Ná die gesin se terugkeer in Suid-Afrika was ou ds. Van Broekhuizen eers hulpprediker in die [[NG gemeente Winburg]] en toe van 1882 tot sy dood op [[23 Oktober]] [[1894]] die [[NG gemeente Ficksburg]] se tweede leraar. In dié uitgestrekte gemeente was die predikant sowat die helfte van die tyd afwesig op besoek aan die veraf wonende lidmate. Tog kon hy ook sorg vir die opvoeding van sy kinders en so kry Herman van Broekhuizen sy vroegste onderrig tot op die ouderdom van 12 by sy vader, en daarna op skool op [[Ficksburg]] en [[Senekal]]. Lewenslank het ds. Van Broekhuizen met groot waardering van sy ouerhuis gepraat. In die eenvoudige [[pastorie]] op Ficksburg is sy karakter gevorm. Die innige vroomheid van sy ouers het ’n stempel op sy lewe afgedruk. Op die togte wat hy as jong seun in die uitgestrekte gemeente saam met sy vader meegemaak het, het sy liefde gegroei vir die Vrystaatse natuur, vir die wye vlaktes en koppies, ook vir die grootse landskappe van Basoetoland, wie se grens net enkele kilometers van Ficksburg af geleë is. Hierdie liefde het hom sy lewe lank bygebly. Baie jare later, toe hy sy land in Nederland verteenwoordig het, kon hy in lewendige, sterk beeldende woorde die landskap van sy kinderjare teken.<ref name="brill" /> == Universiteit en sportprestasies == {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Broekie van Broekhuizen | lengte = | gewig = | ru_posisies = Voorspeler | springbokid = 59 | sarugbyno = 46453 | ru_amateurjare = | ru_amateurklubs = Stellenbosch RVK | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_nasionalespan = [[Springbokke|Suid-Afrika]] | ru_nasionalejare = 1896 | ru_nasionalewedstryde = 1 | ru_nasionalepunte = (0) | ru_nsopdatering = }} [[Lêer:Stellenbosch-span 1896.jpg|320px|duimnael|Maties se eerste rugbyspan van 1896 wat die eerste keer die Groot Uitdaagbeker gewen het. Herman van Broekhuizen sit tweede van links in die middelste ry. Nog sewe voornemende predikante is [[John Hofmeyr|J.M. Hofmeyr]], die kaptein, in die middel met die bal op sy skoot, [[Christie Neethling|C.A. Neethling]], derde van links agter, [[Pieter Kuypers Albertyn|P.K. Albertyn]], vierde van links; [[Marthinus Daneel|M.S. Daneel]], wat links in die middelste ry sit, en [[Cornelis Nel|C.V. Nel]], heel regs in dieselfde ry. [[Ebbe Dommisse (predikant)|Ebbe Dommisse]] sit links in die voorste ry en C.D. Murray langs hom.]] [[Lêer:Holy Bridage 1897.jpg|duimnael|links|320px|Die Holy Brigade, in 1896 die Victoria-kollege se heel eerste rugbytoerspan, so genoem omdat hulle nooit ’n druppel drank oor hul lippe laat gaan het nie. Agter: D. Kloppers, [[Cornelis Nel|C.V. Nel]], P.A. Bergh, H.D. van Broekhuizen, [[Paul de Waal]], [[Pieter Kuypers Albertyn|P.K. Albertyn]], [[Attie Hofmeyr|A.L. Hofmeyr]], [[Ebbe Dommisse (predikant)|Ebbe Dommisse]], [[Christie Neethling|C.A. Neethling]], H.R. Kemsley. Middel: [[Marthinus Daneel|M.S. Daneel]], H.J. Bergh, [[John Hofmeyr|J.M. Hofmeyr]] (kaptein), D. Morkel, G. Chapman. Voor: [[Andrew Murray McGregor|A.M. McGregor]], Piet de Vos, C. Gonin, P.A.M. de Vos.]] [[Lêer:Ds HD van Broekhuizen 1896.jpg|duimnael|160px|Herman van Broekhuizen as Maties-rugbyspeler. Op universiteit was sy bynaam "Broekies".<ref name="grey">{{af}} [http://blog.greycollege.com/?p=390 Grey College Rugby Springboks]. URL besoek op 30 September 2015.</ref>]] [[Lêer:Springbokrugbyspan 1896.jpg|duimnael|links|320px|Die Suid-Afrikaanse nasionale rugbyspan wat in 1896 op Nuweland teen die besoekende span van die Britse Eilande met 5-0 gewen het, die eerste keer dat ’n Suid-Afrikaanse rugbyspan ’n internasionale wedstryd kon wen. Van Broekhuizen staan tweede van links. Dit was die eerste keer dat Suid-Afrika se rugbyspan in groen truie gespeel het en ook Van Broekhuizen se enigste toetswedstryd.]] [[Lêer:Stellenbosch-span 1897.jpg|duimnael|320px|Stellenbosch se eerste span van 1897, wenners van die Groot Uitdaagbeker en onoorwonne in die kompetisie. Agter: [[Christie Neethling|C.A. Neethling]], [[Paul de Waal|P. de Waal]], [[Pieter Kuypers Albertyn|P.K. Albertyn]], P.O. Nel, T.B. Herold. Middel: [[Cornelis Nel|C.V. Nel]], Van Broekhuizen, [[John Hofmeyr|J.M. Hofmeyr]] (kaptein), D. Morkel, J. Pargiter. Voor: P.A.M. de Vos, A. Markötter, B. Newmark, [[Japie Krige]].]] Nadat hy die matrikulasie-eksamen aan [[Grey-kollege]] in [[Bloemfontein]] onder dr. [[Johannes Brill]] afgelê het, is hy na die [[Universiteit Stellenbosch|Victoria-kollege]] vir verdere studie waar sy studentemaats hom gerespekteer en hy vele vriende gemaak het danksy sy jovialiteit en kameraadskaplikheid.<ref name="brill" /> Hierna het hy sy teologiese studie aan die [[Kweekskool]] voltooi. Enkele van sy meer behoudende dosente het hulle vererg oor sy liefde vir sport, maar op Stellenbosch het hy aan verskeie sportsoorte deelgeneem en Suid-Afrika in ’n span teen J. Hammond se toerspan van die Britse Eilande in 1896 verteenwoordig nadat hy net voor die vierde toets as plaasvervanger gekies is. So het hy in die eerste internasionale rugbytoets gespeel wat Suid-Afrika gewen het. Van die sowat 745 spelers (tot 2013) wat ’n toetswedstryd in die Groen-en-Goud gespeel het, is Van Broekhuizen al wat nooit in ’n Curriebekerwedstryd gespeel het nie.<ref>{{en}} [https://davesviews.wordpress.com/2013/07/02/some-interesting-springbok-trivia/ ''Some interesting Springbok trivia'']. URL besoek op 30 September 2015.</ref> Hy het ook die onderskeiding dat hy die eerste speler in ’n nasionale Suid-Afrikaanse rugbyspan was wat [[Grey-kollege]] van [[Bloemfontein]] opgelewer het.<ref name="grey" /> Middel 2015 was Grey met 44 spelers sedert 1906 (toe die span die eerste keer as Springbokke bekendgestaan het) tweede op die ranglys van skole met die meeste Springbokke naas Paul Roos Gimnasium met 48.<ref>{{en}} [http://www.rugby15.co.za/springbok-by-school/ Springboks by school]. URL besoek op 30 September 2015.</ref> Stellenbosch se jare lange rugbyafrigter A.F. (Oubaas) Markötter het Van Broekhuizen as een van die beste twee voorspelers beskou wat al ooit vir Suid-Afrika gespeel het. Op [[Stellenbosch]] het hy van 1893 tot 1898 vir die plaaslike rugbyspan gespeel en in 1895 en 1896 was hy onderkaptein. In laasgenoemde jaar en 1897 het hy vir die [[Westelike Provinsie]] se eerste rugbyspan uitgedraf en, soos reeds genoem, vir Suid-Afrika in 1896. Van sy spanmaats op Stellenbosch en/of vir die WP was (die latere di.) [[Cornelis Nel|C.V. Nel]], [[Christie Neethling|C.A. Neethling]], [[Marthinus Daneel|M.S. Daneel]] en [[John Hofmeyr|J.M. Hofmeyr]]. Hy was in 1896 ook lid van Stellenbosch se eerste rugbytoerspan, die Holy Brigade, wat dié naam gekry het omdat hulle nooit ’n druppel drank oor hul lippe laat gaan het nie. Nel, Neethling, Daneel en Hofmeyr was al vier ook lid van dié geskiedkundige span. == Buitelandse studiereis == Nadat hy sy studie op Stellenbosch voltooi het, het hy ’n uitgebreide studiereis na [[Europa]] en [[Palestina]] onderneem in die geselskap van sy vriend (die latere ds.) [[Christie Neethling|C.A. Neethling]]. In Nederland het prop. Van Broekhuizen ’n tyd lank vertoef en bloedverwante besoek. Hy het hom met groot piëteit en nougesetheid ingeleef in die verskillende gemeentes waar sy vader predikant was. In Oosterbierum, sy vader se laaste Nederlandse standplaas, het die jong predikant voor die gemeentelede opgetree wat vir sy vader so ’n groot verering gehad het. Van Nederland trek hy en Neethling deur [[Duitsland]] en [[Switserland]] na [[Italië]]. Daarna besoek hulle [[Griekeland]] en [[Palestina]], wat ’n blywende indruk op prop. Neethling gemaak het.<ref>{{af}} J.M.N. Breedt, ds. 1947. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerk Nieuwoudtville 1897–1947''. [[Nieuwoudtville]]: NG Kerkraad.</ref> Hierna ontmoet hulle die Nederlandse skrywer Maarten Maartenz, wat hoofsaaklik in [[Engels]] geskryf het, met wie prop. Van Broekhuizen blywend in noue aanraking sou bly, nieteenstaande hul ingrypend uiteenlopende opvattings omtrent Engeland en die Britse kultuur. Oor [[Egipte]] het hulle deur die [[Rooisee]] weer na Suid-Afrika teruggekeer. Hierdie reis was vir die vorming van die jong godgeleerde van die allergrootste belang. Daardeur is hy verhef bo die destyds enigsins beperkte geestelike horison van Stellenbosch. Hy het ’n breër visie gekry en het uitgegroei bo die kleinlikheid wat in die politiek van Suid-Afrika aan die einde van die 19de eeu so sterk gegeld het.<ref name="brill" /> == Tweede Vryheidsoorlog == [[Lêer:Prop HD van Broekhuizen.jpg|duimnael|links|185px|Ds. Van Broekhuizen omstreeks die [[Tweede Vryheidsoorlog]].]] [[Lêer:Verkenners van Danie Theron maaltyd.jpg|duimnael|300px|Van Broekhuizen het kort nadat die [[Tweede Vryheidsoorlog|Driejarige Oorlog]] uitgebreek het by [[Danie Theron]] se Verkennerskorps aangesluit, maar is reeds op [[13 Junie]] [[1900]] in [[Pretoria]] in hegtenis geneem en eindelik na Engeland verban. Hier nuttig van die lede van die korps middagete te velde, maar dis onwaarskynlik dat Van Broekhuizen op die foto verskyn.]] [[Beeld:Pres Paul Kruger se 77ste verjaardag in Utrecht, Nederland, 10 Oktober 1902.jpg|links|duimnael|270px|Pres. [[Paul Kruger]] se 77ste verjaardag in Utrecht, Nederland, 10 Oktober 1902. Van Broekhuizen sit derde van links in die tweede ry van voor.]] In 1898 is hy as hulpprediker van die [[NG gemeente Pretoria]] georden. Ds. Van Broekhuizen was een van die vurigste pleiters vir ’n nouer aansluiting tussen Transvaal, die [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Kaapkolonie]]. Hy het beswaar gemaak teen die stelselmatige uitsluiting van Vrystaters en Kapenaars uit Transvaalse ampte en betrekkings, wat deur vele vooraanstaande mense in die ZAR voorgestaan is. Wat ds. Van Broekhuizen nie kon insien nie, was dat hierdie uitsluiting hoofsaaklik die gevolg was van gegronde vrese vir die gevaar van die verengelsing van Transvaal.<ref name="brill" /> Pres. [[Paul Kruger]] het, hoewel hy lidmaat van die [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde Kerk]] was, die vurige jong predikant raakgesien en hom oor talle netelige vraagstukke geraadpleeg.<ref name="vermaak" /> Op die belangrike laaste sitting van die uitvoerende raad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek|ZAR]] aan die vooraand van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het pres. Kruger Van Broekhuizen gevra om die verrigtinge met ’n gebed af te sluit, bewys van hoe hoog die jong hulpleraar in die hoofstad aangeslaan is. Toe die Volksraad op [[9 Oktober]] [[1899]] besluit om sy ultimatum aan [[Groot Brittanje]] te stuur<ref name="wmbr">{{en}} [http://www.wmbr.org.za/view.asp?pg=research&pgsub=role&pgsub1=6&head1=President%20Paul%20Kruger Anglo-Boer War Museum. Paul Kruger]. URL besoek op 1 Oktober 2015.</ref> en iemand meer onder die illusie verkeer het dat oorlog vermy kon word nie, het hy sy trae volksgenote aangespoor om hul plig vir hul vaderland te doen. Vir homself was dit ’n gewetenskonflik of hy by sy gemeente moes bly en die lidmate in die Republikeinse hoofstad geestelik versorg en of hy sy innerlike drang moes gehoorsaam om na die front te gaan. Pas ná die uitbreek van die Driejarige Oorlog, toe sy kollega, ds. [[Hermanus Bosman|H.S. Bosman]], terug in die gemeente was, het Van Broekhuizen by [[Danie Theron]] se Verkennerskorps aangesluit. Hy is op kommando weg, maar moes dringend terugkeer na Pretoria omdat sy ma ernstig siek was. Hy het op [[12 Junie]] [[1900]] in die hoofstad aangekom en is die volgende dag deur die Britse militêre owerheid in hegtenis geneem. Omdat hy geweier het om die eed van neutraliteit (volgens sommige bronne die eed van trou) voor genl. Maxwell, die Engelse goewerneur van Pretoria, af te lê is hy tronkstraf opgelê. Hy is egter op parool vrygelaat en moes twee keer per week by Maxwell rapporteer. Ná drie weke is hy uit Suid-Afrika gedeporteer en het lord [[Alfred Milner]] geweier dat hy terugkeer. Hy kon sy predikantspligte in Pretoria eers bykans sewe jaar later hervat. Deur middel van die hulp van die Boerevriend William T. Stead het ds. Van Broekhuizen daarin geslaag om die [[Europa|Europese]] vasteland te bereik nadat hy veronderstel was om in [[Engeland]] te bly. In [[Nederland]] het dr. [[Willem Johannes Leyds|W.J. Leyds]] hom aangeraai om in [[Verenigde State van Amerika|Amerika]] geld te gaan insamel vir die vroue en kinders in die konsentrasiekampe. Hy het dit reggekry om groot bedrae in te vorder terwyl hy self met die minste moontlik klaargekom het. Hy het ook tydens die oorlog lesings in Amerika en Europa gehou om steun vir die Boere se saak te werf. Uit dr. Leyds se gepubliseerde korrespondensie is dit bekend dat die konsul-generaal van die Zuid-Afrikaansche Republiek in [[Londen]], Montagu White, wat terselfdertyd as die Transvaalse predikant in die Verenigde State was, met die grootste lof van sy werk in Amerika gepraat het: "It gives me great pleasure to testify to the excellent work which has been done here by the Rev. Mr. van Broekhuizen. He has collected quite large sums and his expenses have been ridiculously small."<ref name="brill" /> Sy sprekerstalent het hy ook ten volle in diens van sy volk gestel. Ook daarvan getuig Montagu White: "Van Broekhuizen made an excellent speech last night at the Columbus Hall; I only regret that the vast majority of the audience, … were hardly worth of so fine an effort." Terwyl hy in Amerika was, het ds. Van Broekhuizen mense ontmasker wat kwansuis geld vir die Boeresaak ingesamel het, maar dit vir eie gewin gedoen het. In 1902, met sy terugkeer na Nederland, het pres. Kruger hom gevra om as sy persoonlike predikant op te tree. Dit was nadat die ZAR-regering ná die [[Slag van Bergendal|Slag van Dalmanutha]] besluit het die staatspresident was te oud en swak om in die oorloggeteisterde Transvaal aan te bly en dat hy na Europa moes gaan om hulp en simpatie van Europese leiers te kry. Op [[11 September]] [[1900]] het hy die Transvaalse grens oorgesteek onderweg na [[Maputo|Lourenço Marques]], van waar hy met die ''[[Gelderland (skip)|Gelderland]]'', wat [[Wilhelmina van Nederland|koningin Wilhelmina]] spesiaal vir dié doel gestuur het, na [[Marseille]] gevaar het. Kruger het vir die duur van die oorlog in Nederland gebly en toe saam met sy geselskap na [[Clarens]] in [[Switserland]] verhuis waar hy op [[14 Julie]] [[1904]] oorlede is.<ref name="wmbr" /> Wat dr. Van Broekhuizen vir die bejaarde president in sy laaste, moeilike lewensjare beteken het, kan kwalik oorskat word. Die jong predikant was toe nog skaars 30 jaar oud, maar hy het so ’n diep geestelike lewe gehad dat hy vir die bejaarde Kruger, wat so swaar onder die leed van die Driejarige Oorlog en sy ballingskap gebuk gegaan het, tot godsdienstige steun kon wees. Hy is later met die ou president se kleindogter [[Elsie van Broekhuizen|Elsie Eloff]] getroud, die dogter van F.C. en [[Elsie Eloff-Kruger|Elsie Eloff]]. Hulle het mekaar in die suide van Frankryk ontmoet in die tyd toe sy haar oupa in ballingskap vergesel het. == Hofsaak weens majesteitskennis == [[Lêer:Ds Herman van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|170px|Ds. Van Broekhuizen, omstreeks 1910.]] Weens sy streng anti-Britse gesindheid, wou die nuwe [[Transvaal]]se owerheid onder lord [[Alfred Milner]] ná die vrede nie toelaat dat hy weer in [[Pretoria]] gaan woon nie of, volgens nog ’n bron, selfs die kolonie binnekom nie.<ref>{{en}} Potgieter, D.J. 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' Deel 11. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref> In Februarie 1903 het hy tydens ’n erediens op [[NG gemeente Robertson|Robertson]] gebid vir pres. Kruger se verlossing uit ballingskap en vir sy "verdrukte, vertrapte en verjaagde" volk. Boonop het hy tydens die erediens nagelaat om te bid vir die Britse koning, soos destyds die vereiste was. So het hy hom aan majesteitskennis (skending van die vors se naam) skuldig gemaak, soos die assistent-residentmagistraat van [[Robertson]], Frederick Rossouw, getuig het toe die saak teen ds. Van Broekhuizen in Oktober 1903 in die rondgaande hof op [[Worcester]] verhoor word. Ook D.N. During, Robertson se burgemeester, het in dié saak getuig en gesê dat die preek nie dié van "een loyaal mensch" was nie. Ds. Van Broekhuizen het die aanklagte ontken en aangevoer dat hy nie opruiend gepreek het nie, maar net op sy gewone manier, "met vuur". Hy het tog erken hy was verbitterd jeens die Britse owerheid wat nie wou toelaat dat hy na Transvaal terugkeer nie. Die jurie het pas ná die aanvoer van getuienis hul uitspraak voorgelees en die jong predikant onskuldig bevind, onder luide toejuiging van die stampvol hofsaal. Die vermoënde boer van Saxenburg Georg Jacob de Villiers, wat ds. Van Broekhuizen per motor Worcester toe gebring het vir die hofsaak, het die reusebedrag van £800 saamgebring ingeval hy die dominee se boete of borgtog moes betaal. == Op Kuilsrivier == [[Lêer:Ds Herman van Broekhuizen konsistorie Kuilsrivier.jpg|duimnael|links|180px|Ds. Van Broekhuizen se portret in die konsistorie van die [[NG gemeente Kuilsrivier|NG moederkerk Kuilsrivier]].]] Die [[NG gemeente Kuilsrivier]] het op [[20 Januarie]] [[1903]] van die [[NG gemeente Durbanville]] afgestig. Voor die tyd het die leraar van die moedergemeente Kuilsrivier op vasgestelde Sondae besoek om daar godsdiensoefeninge in ’n skoolgeboutjie waar te neem.<ref>{{nl}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1907. ''Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika''. Kaapstad: Cape Times Beperkt.</ref> Die gemeente se lidmaattal was met afstigting net sowat 280. Op ’n gekombineerde kerksraadsvergadering is ds. [[Johannes van Heerden|J.P. van Heerden]] tot eerste leraar beroep, maar nadat hy vir die beroep bedank het, is ds. Van Broekhuizen op [[1 Junie]] daardie jaar beroep. Op Donderdag [[13 Augustus]] [[1903]] het ’n groot aantal belangstellendes met sowat 50 rytuie die nuwe leraar by Kuilsrivierstasie gaan ontmoet. Daar het hy adresse namens die kerkraad en die gemeente ontvang, en van Pieter de Wet namens die skool en leerlinge. By sy aankoms by sy tydelike woning het die kinders vir hom ’n verwelkomingslied gesing. Die teksvers van sy intreepreek was 1 Petrus 5:2: "Weidt de kudde Gods." Hy het vertel hoe hy belet is om sy werk in Pretoria voort te sit en hoe hy geleer het om sy patriotisme aan die wil van die Here te onderwerp. Tussen die oggend- en die aanddiens is al die besoekers deur die vroue van die kerkraadslede op ’n middagete onthaal. Op ’n kerkraadsvergadering in September daardie jaar is besluit om £4&nbsp;700 vir die boufonds te leen, wat voor einde 1904 in vier paaiemente terugbetaal moes word. Reeds daardie aand het iemand £500, nog iemand £300 en heelwat ander lede £10 elk geskenk. Op Donderdag [[3 Maart]] [[1904]] kon prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] die kerkgebou se hoeksteen lê. Ná ’n plegtige opening met Skriflesing en gebed het ’n dameskoor onder leiding van Pieter de Wet gesorg vir koorsang. Nadat ’n paar dokumente in ’n verseëlde blik onder die hoeksteen geplaas is, het die bejaarde professor met ’n slag van die silwertroffel verklaar dat die hoeksteen behoorlik gelê is. == Sy huwelik == [[Lêer:Ellie van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|170px|[[Elsie van Broekhuizen]], ds. Van Broekhuizen se vrou, was 'n kleindogter van pres. [[Paul Kruger]]. Sy en [[Mabel Malherbe]] is in 1919 na die groot onafhanklikheidskongres in Bloemfontein afgevaardig, waar hulle die enigste vroueafgevaardigdes was.]] In Nederland het ds. Van Broekhuizen op pres. Kruger se kleindogter Elsie Francina (Ellie) Eloff verlief geraak. [[Elsie van Broekhuizen]] was die dogter van Frederik Christoffel (Frikkie of Ryk Freek) Eloff ([[9 Februarie]] [[1850]] – [[14 November]] [[1924]]) en [[Elsie Eloff-Kruger|Elsje Francina Kruger]] ([[19 Maart]] [[1853]] – [[21 Oktober]] [[1924]]). Haar grootouers aan moederskant was pres. Paul Kruger en sy vrou [[Gezina Kruger|Gezina Susanna Wilhelmina du Plessis]] ([[5 Mei]] [[1831]] – [[20 Julie]] [[1901]]).<ref>{{en}} [http://www.geni.com/people/Elsje-Francina-Eloff/6000000020545047668 Genealogiese besonderhede op Geni.com]. URL besoek op 29 September 2015.</ref> Haar agt sibbes was [[Sarel Eloff|Sarel Johannes]], Gezina Susanna Frederika Wilhelmina Jacobsz, Susanna Cornelia Jacobsz, [[Nettie Bredell|Stephanetta Johanna Paulina "Nettie" Bredell]], [[Fanie Eloff|Stephanus Johannes Paulus]], Frederik Christoffel en Dirk Postma. Kuilsrivier se toe reeds 32-jarige predikant is op [[15 Januarie]] [[1904]] in die [[NG gemeente Kaapstad|Groote Kerk]] in [[Kaapstad]] met Ellie Eloff in die huwelik bevestig nadat die Transvaalse owerheid toe reeds twee maal geweier het dat hulle in die bruid se geboortestad, [[Pretoria]], trou. ''[[De Zuid-Afrikaan]]'' het twee kolomme aan die huwelik afgestaan en berig amper al die lidmate van die bruidegom se gemeente was daar en het waarskynlik met perdekarre of per trein na die middestad gekom. Van die vooraanstaande gaste was hoofregter lord [[John de Villiers, 1ste Baron de Villiers|Henry de Villiers]] en [[Marie Koopmans-de Wet]], lede van die Kaapse Wetgewende Vergadering, drie hoogleraars van [[Universiteit Stellenbosch|Stellenbosch]] en agt predikante van omliggende gemeentes. Die koerant het selfs ’n lys van die indrukwekkende trougeskenke weergegee, onder meer die tafel en ses stoele van okkerneuthout geskenk deur pres. Kruger (wat in Julie daardie jaar sou sterf) en die pragtige Bechstein-klavier van die bruid se vader, Frikkie Eloff. Onder die ander geskenke is die messegoed en kombuisgerei van die Kuilsrivierse Strewersvereniging uitgesonder. Ds. Van Broekhuizen het in sy toespraak gesê dit is sy strewe om te doen wat hy kan vir Suid-Afrika en sy Kerk se welsyn. Hy het gesê daar is tereg opgemerk dat hy gely en gestry het, maar dat hy vir land, volk en taal selfs meer sou ly. Vier kinders is uit Herman en Ellie van Broekhuizen se huwelik gebore. Herman Frederik, die oudste seun, het lewenslank met sy gesondheid gesukkel en is oorlede toe hy 59 was. [[Johanna van Broekhuizen|Johanna]], wat Nannie genoem is, was ’n skrywer van kindergedigte en toneelstukke. Sy was nooit getroud nie en het aangesluit by die Sofiste, vir wie sy ’n prediker was. Hul jongste dogter is in 1917 gebore en, nes die oudste dogter, wat op Kuilsrivier oorlede is, na hul ma genoem: Elsie Francina. Sy was getroud met Hendrik van Huyssteen en het in [[George]] afgetree. Ellie van Broekhuizen het ’n groot invloed op haar man gehad. Die egpaar het die groot voorreg van ’n harmonieuse huwelikslewe gehad. Sonder sy vrou met haar aristokratiese lewenshouding, haar besadigdheid, beskeidenheid en deursettingsvermoë sou hy nooit die rol kon gespeel het wat hy vervul het nie.<ref name="brill" /> == Die Van Broekhuizens kry ’n pastorie == [[Lêer:Ds Herman van Broekhuizen Kuilsrivier.jpg|duimnael|170px|Ds. Van Broekhuizen as predikant van Kuilsrivier, omstreeks 1906.]] [[Lêer:Ou pastorie NG gemeente Kuilsrivier.jpg|duimnael|links|300px|Die eerste [[pastorie]] van die [[NG gemeente Kuilsrivier]] is ontwerp deur [[Folkert Wilko Hesse]], wat ook die kerk ontwerp het, en op [[4 Oktober]] [[1904]] ingewy. Dis omstreeks 1980 gesloop.]] Die kerkraad het waarskynlik besef dat die pastorie vir so ’n gesiene egpaar soos die Van Broekhuizens iets heel besonders moes wees. Die indrukwekkende verdiepinggebou met sy breë houttrap, marmerkaggels en groot onthaalvertrek is op Dinsdag [[4 Oktober]] [[1904]] ingewy toe etlike vername sprekers die woord gevoer het. Die eerste kindjie wat vir die bewoners van dié imposante pastorie gebore is, was Elsie Francina op [[29 Junie]] [[1905]]. Haar vader het haar gedoop met [[Marie Koopmans-de Wet]] en die baba se oupa en oupa aan moederskant, Frederik en Elsie Eloff, asook haar oom, dr. Hendrik van Broekhuizen, as getuies. Aangesien mev. ds. Van Broekhuizen ’n verfynde dame was, het sy ’n Franse vrou as huishoudster na Kuilsrivier saamgebring. Eendag moes dié huishoudster die pastorie se stoep met wassoda skoonmaak, soos die gebruik destyds was. Ongelukkig het sy bytsoda van die winkel bestel en dit in die emmer gegooi. Klein Elsie het nadergekruip en van die waswater gedrink. Sy is twee dae later oorlede. Haar oorskot is einde 1906 saam met die Van Broekhuizens na Pretoria gebring waar dit langs haar beroemde oupa in die [[Heldeakker]] begrawe is. == Kuilsrivier kry ’n kerk == [[Lêer:NG kerk Kuilsrivier 1907.jpg|duimnael|links|230px|Kuilsrivier se kerk, omstreeks 1907 nadat die uurwerk aangebring is.]] [[Lêer:Ds Van Broekhuizen en kerkraad NG gemeente Kuilsrivier 1906.jpg|duimnael|regs|320px|Ds. Van Broekhuizen en die [[NG gemeente Kuilsrivier|Kuilsrivierse]] kerkraad, 1906. Dis moontlik mev. Van Broekhuizen met klein Elsie links agter op die pastorie se stoep.]] Binne twee jaar ná afstigting en skaars nege maande nadat prof. Hofmeyr die hoeksteen gelê het, is die Kuilsrivierse kerk ingewy. Die argitek, die gebore Nederlander [[Folkert Wilko Hesse]], se plan is uitgevoer deur die plaaslike boumeester Charl Baard Joubert. Tom Cooke, die [[Engels]]sprekende skrynwerker van Kuilsrivier, het die banke vervaardig. Die inwyding was op [[29 November]] [[1904]]. Die gebou het amper £5&nbsp;200 gekos, die meubels ingesluit. Uitgelese gaste het die inwyding bygewoon, onder wie mev. Van Broekhuizen se ouers, [[Manie Bredell|H.C. Bredell]], voormalige privaat sekretaris van pres. Kruger, die argitek, lede van die Kaapse Wetgewende Vergadering en 14 predikante. Ná ’n kort byeenkoms in die ou skoolgebou, ’n afskeidspreek deur ds. [[Anton Daniël Lückhoff|A.D. Lückhoff]], leraar van [[NG gemeente Durbanville|Durbanville]] toe Kuilsrivier nog deel van die moedergemeente was, en die sing van psalms het de plegtige optog na die kerkgebou begin. Die oudste ouderling het vooraan gestap met ’n geopende Bybel op sy hande, ná hom die drie lede van die boukommissie, dan die argitek en die boumeester. Ná hulle die dienende en rustende kerkraadslede, ds. Van Broekhuizen, leraars van elders, die lidmate van Kuilsrivier en laastens lidmate van elders en vriende. Op die trap van die nuwe gebou het prof. [[Nicolaas Hofmeyr|N.J. Hofmeyr]] die deur ontsluit en terwyl die optoggangers die kerk betree het, het die koor onder leiding van Pieter de Wet gesing. Ds. [[B.P.J. Marchand]] van [[NG gemeente Rondebosch|Rondebosch]] het hierna Ps. 132 gelees, ds. Hofmeyr het ’n gebed gedoen en Nancy de Villiers het ’n solo gelewer. In sy wydingsrede het ds. [[Adriaan Moorrees]], toe nog leraar van die [[NG gemeente Paarl|Paarl]], maar wat in 1908 prof. Hofmeyr se opvolger aan die [[Kweekskool]] sou word, na aanleiding van Gen. 28:17 daarop gewys dat die Here nie aan ’n plek gebonde is nie. Sowat duisend mense was in die kerk teenwoordig. Almal kon nie sitplek kry nie, maar die medewerker van ''[[Kerkbode|De Kerkbode]]'' het opgemerk dat selfs dié in die uithoeke van die gebou die plaaslike predikant kon hoor praat. Vier dae later is die eerste lidmate van die gemeente voorgestel. Die eerste doopsbediening het reeds voor ds. Van Broekhuizen se bevestiging plaasgevind en wel op [[23 Maart]] [[1903]].<ref>{{nl}} [[Andries Dreyer|Dreyer, eerw. A.]] 1907. ''Historisch Album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika''. Kaapstad: Cape Times Beperkt.</ref> Die eerste paartjie wat ds. Van Broekhuizen in die sierlike kerk in die huwelik bevestig het, was Jakobus Petrus Joubert en Anna Maria Catherina Bosman. Dis interessant om daarop te let dat ds. Van Broekhuizen en prof. Hofmeyr drie jaar later albei ook opgetree het tydens die inwyding van die nuwe kerkgebou van die [[NG gemeente Ficksburg]], waar ds. Van Broekhuizen se vader die tweede leraar was. Die nuwe kerk van Ficksburg is ingewy op [[12 April]] [[1907]]. ’n Uitgebreide program is by dié geleentheid opgevoer. Die verrigtinge het geduur van die Vrydagmôre halfagt tot laat die Sondagaand. Die Wydingsdiens is gehou deur die 80-jarige prof. Hofmeyr, skoonvader van ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], wat toe leraar van Ficksburg was, en die orrel is bespeel deur prof. P.K. le Roux. Die kinderdiens is gelei deur ds. Herman van Broekhuizen. == Die kerk se uurwerk == [[Lêer:Sondagskoolpersoneel Kuilsrivier 1906.jpg|duimnael|320px|links|Die Sondakskoolpersoneel van die [[NG gemeente Kuilsrivier]] in 1906. Mev. [[Elsie van Broekhuizen]] sit links van haar man met hul baba, Elsie, op haar skoot.]] Ná die voltooiing van die kerkgebou was dit ’n groot probleem vir die predikant en gemeente dat die toring ’n uurwerk kortgekom het. Ds. Van Broekhuizen het blykbaar besoek afgelê by Daniël Bosman van [[Stellenbosch]], destyds eienaar van die florerende Halfway House Hotel, en volgens oorlewering vir hom gesê: "Mnr. Bosman, ek wil u ’n groot guns vra: wil u nie vir ons die uurwerk vir die kerk skenk nie?" Bosman het glo gesê hy sou dit doen, mits die kerkraad daarby skryf: "Koop julle drankies by Bosman's Halway House." Ds. Van Broekhuizen kon so ’n aanbod nie aanvaar nie en het toe gegaan na Francois Jean van Helslandt Duminy van die plaas Welgemoed (waarop ’n voorstad van [[Bellville]] later uitgelê is, om te hoor of dié bekende, vermoënde boer bereid sou wees om die uurwerk te skenk. Duminy het verstaan dit sou hoogstens £15 kos en aangesien hy dit moeilik kon weier, is ds. Van Broekhuizen daar weg met ’n belofte dat Duminy die kerk sou help. Die horlosie is gekoop en ingebou, maar Duminy het nie die geld inbetaal soos ooreengekom nie. Die firma wat die horlosie ingebou het, het hom weer besoek, met die rekening vir die horlosie wat die verbysterende bedrag van £220 beloop het in ’n tyd toe ’n predikant se salaris £300 per jaar was. Duminy het sy oudste seun opdrag gegee om sy perd te roskam, daarna te bad en skeer en sy kisklere aan te trek sodat hy ’n koevert met ’n tjek vir die volle bedrag daarin aan ds. Van Broekhuizen kon gaan oorhandig. Met die gemeente se kwarteeuviering het ds. Van Broekhuizen as een van die besoekende predikers getuig dat elke steen in die kerkgebou getuig het van die gemeentelede se opofferings. Twee sake wat ds. Van Broekhuizen op Kuilsrivier ontstel het, was die gebrek aan Bybelkennis wat hy by die jong mense tydens katkisasie bespeur het. Dit het hy toegeskryf aan die uitsterf van die gebruik om gereeld huisgodsdiens te hou. Ook het die feit dat Bosman se hotel feitlik langs die kerkgebou was, hom omgekrap. Dié wou volgens oorlewering by die predikant weet waarom die gemeente dan hul kerkgebou reg langs sy hotel gebou het. Met die Van Broekhuizens se vertrek na [[NG gemeente Pretoria|Pretoria]] in Desember 1906 was hulle net meer as drie jaar in die gemeente, maar die eerste predikant het ’n onuitwisbare indruk gelaat. Die kerkgebou is vandag nog ’n lewende monument vir sy versiendheid terwyl die imposante pastorie tot omstreeks 1980 getuig het van die eerste leraarspaar se aansien en goeie smaak. Van Broekhuizenstraat in [[Kuilsrivier]] is na die leraar genoem. == Na Pretoria == [[Lêer:Ds Herman van Broekhuizen in Pretoria.jpg|duimnael|170px|Ds. Van Broekhuizen in die tyd toe hy leraar was van die Hervormde gemeente Pretoria.]] [[Lêer:Groep predikante van die Nederduitsch Hervormde Kerk, 1918, onder wie dr Herman van Broekhuizen, di Jac van Belkum, S Vermooten en LE Brandt.jpg|duimnael|links|300px|'n Groep [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde]] predikante in 1918. Sittende (van links) is prof. J.A.J.H. Greyvenstein, ds. [[Simon Vermooten]], dr. [[H.C.M. Fourie]], di. [[Jac van Belkum]], S.J. Strydom, [[Louis Brandt|L.E. Brandt]] en J.J., Kühn. Staande (van links) is ds. A.J. Barger en dr. Van Broekhuizen.]] Terwyl Kuilsrivier destyds nog ’n klein dorpie en gemeente was, het ds. Van Broekhuizen hom ná sy bevestiging in die [[NG gemeente Pretoria]] in een van die grootste en belangrikste gemeentes in die Transvaalse Kerk bevind. In dié gemeente sou hy bly tot in 1917 en daarna in die Hervormde gemeente Pretoria, waarvan hy op [[4 Oktober]] [[1925]] afskeid geneem het nadat hy lid van die Volksraad geword het.<ref>{{af}} [http://www.hts.org.za/index.php/HTS/rt/printerFriendly/922/1189 HTS Teologiese Studies]. URL besoek op 1 Oktober 2015.</ref> Terwyl hy in Pretoria was, het ds. Van Broekhuizen dit betreur dat hy sy Europese verblyf vir algemene ontwikkeling gebruik het, maar nie ’n bepaalde studieplan voltooi het nie. Hy het mettertyd ál meer onbevredig gevoel weens die gemis aan afsluiting van sy studies en die bekroning daarvan met ’n Nederlandse graad. In 1912, toe hy nog NG predikant was, kry hy ’n jaar studieverlof wat hy deurbring aan die Universiteit van Utrecht. Hy het egter nie daarin geslaag om toe sy doktorale studie te voltooi nie. Dit was vir hom ’n teleurstelling, maar moontlik was dit ook ’n bewys van gebrek aan insig in die groot taak wat hy hom voorgeneem het. Tien jaar ná sy onsuksesvolle studieverlof keer hy in 1922 na [[Nederland]] terug om sy doktorale studie te voltooi. Dié keer slaag hy, want aan die [[Universiteit van Leiden]] promoveer ds. Van Broekhuizen met ’n proefskrif getiteld ''Die wordingsgeskiedenis van die Hollandse Kerke in Suid-Afrika, 1652–1804''. == Sy stryd vir die Afrikaanse taal == [[Lêer:Akedamieberig.jpg|duimnael|links|300px|Dié berig oor die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] se stigting het in die koerant ''Het Westen'' verskyn. Ds. Van Broekhuizen was een van die verteenwoordigers van [[Transvaal]].]] [[Lêer:Stigterslede SA Akademie.jpg|duimnael|330px|regs|’n Aantal van die stigterslede van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] in [[Bloemfontein]] in Julie 1909. Agter: prof. [[Nicolaas Johannes Brümmer|N.J. Brümmer]], adv. N.J. de Wet (later minister van justisie), adv. [[E.G. Jansen]], ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], [[Gustav Preller]], genl. [[J.B.M. Hertzog]], dr. [[Frans Engelenburg]], [[Jan F.E. Cilliers]], prof. A. Francken, adv. [[F.S. Malan]]. Middel: prof. G. Knothe, oudpres. [[M.T. Steyn]], ds. [[Daniel Stephanus Botha|D.S. Botha]]. Voor: dr. [[D.F. Malan]], ds. H.D. van Broekhuizen, dr. N.M. Hoogenhout en [[Johannes Rabie|J.S.M. Rabie]].]] [[Lêer:Afrskool.JPG|duimnael|300px|links|Reklame in 1929 vir die verdeling van die Afrikaanse hoërskool in Pretoria in ’n afdeling vir seuns en meisies. Dr. Van Broekhuizen was indertyd die beheerraad se voorsitter.]] Ds. Van Broekhuizen het vroeg reeds groot belangstelling in die taal en kulturele aangeleenthede van die Afrikanervolk getoon. Op [[22 Augustus]] [[1902]] het op die 27ste Nederlandse Taal- en Letterkundige Kongres ’n vurige pleidooi gelewer vir Afrikaans as die toekomstige taal van sy volk. Hy, as Nederlander van huis uit, het beter as vele van sy landgenote gesê dat Hoog-Nederlands geen toekoms meer in Suid-Afrika gehad het nie en hy het die moed gehad om dit in die openbaar, en dit in Nederland, te sê.<ref name="brill" /> Ná die inwerkingtreding van die Transvaalse Onderwyswet van 1907 was hy ’n kampvegter vir moedertaalonderwys en het hy as voorsitter van die Afrikaans-Hollandse Taalvereniging opgetree. Op [[6 April|6]] en [[7 April]] [[1911]] het hy saam met ander gesiene mense soos oudpres. [[F.W. Reitz]], prof. [[Adriaan Moorrees]], dr. [[D.F. Malan]], prof. Blommaert en genl. [[Christiaan Frederik Beyers|C.F. Beyers]] in die onderste saal van die Kollegegebou op [[Stellenbosch]] aan Suid-Afrika se eerste Taalkonferensie deelgeneem. Die studente het almal stokkiesgedraai om na die saal te stroom wat ’n "toneel van uitbundige patriotisme en taalgeesdrif" geword het.<ref>{{af}} [[H.B. Thom|Thom, prof. H.B.]] (sameroeper) 1966. ''Stellenbosch 1866–1966 Honderd jaar hoër onderwys''. Kaapstad: Nasionale Boekhandel Beperk.</ref> Die belangstelling wat dié tweedaagse konferensie ontketen het, was so groot dat al die toesprake gebundel en in druk onder die titel ''Wij Zullen Handhaven'' uitgegee is. Dit is dieselfde titel waaronder ds. Van Broekhuizen se vlugskrif oor Afrikaners se taalregte en -stryd in 1908 by Volkstem-Drukkerij verskyn het.<ref>{{nl}} [http://www.dbnl.org/arch/broe064wijz01_01/pag/broe064wijz01_01.pdf ''Wij zullen handhaven'' in PDF-formaat]. URL besoek op 30 September 2015.</ref> In 1909 was hy ’n stigterslid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], toe nog die Suid-Afrikaanse Akademie vir Taal, Lettere en Kuns genoem. Die Akademie het hom in 1949 ’n lewenslange erelid gemaak.<ref>{{en}} Potgieter, D.J. 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' Deel 11. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref> Die volgende jaar was hy as voorsitter van die Pretoriase Christelike Jongeliedevereniging die stukrag agter die eerste Krugerdagviering op [[10 Oktober]], sy vrou se oupa se geboortedag. In sy hoedanigheid as voorsitter van die Pretoriase CJV het hy in 1913 die eerste Afrikaanse sangwedstryd in die hoofstad gereël. Hy was van 1911 af lid van die [[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]. Nadat hy in 1924 lid geword het van die raad van die Transvaalse Universiteitskollege (Tukkies, die latere [[Universiteit van Pretoria]]) het hy hom sterk beywer vir die totstandkoming van ’n selfstandige Afrikaanse universiteit, pleks van ’n Engelse of tweetalige instelling. Op die vergadering wat in 1932 gehou is en waarop besluit is dat die universiteit Afrikaans sou word, het dr. Van Broekhuizen, hoewel destyds ondervoorsitter, as voorsitter opgetree. Hy het dan ook tot sy dood aktief vir die belange van die universiteit gewerk. Op [[18 April]] [[1953]], skaars vier maande voor sy dood, het die Universiteit van Pretoria ’n eredoktorsgraad in die wysbegeerte aan hom toegeken vir die "groot dienste wat hy oor ’n tydperk van 50 jaar aan die Afrikaanse kultuurbeweging en aan die Universiteit van Pretoria gelewer het".<ref>{{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) Bpk.</ref> Van sy ander geskrifte sluit in: ''Zuid-Afrika's vertrouwen'' (1901), ''Strijd en oorwinning'' (1903), ''Trek niet op'' (1914) en ''De Bijbel en het bolsjewisme'' (1923). == Politieke betrokkenheid == [[Lêer:Herman van Broekhuizen karikatuur Boonzaier.jpg|duimnael|links|190px|’n Karikatuur van dr. Van Broekhuizen deur ''[[Die Burger]]'' se spotprentkunstenaar [[Daniel Cornelis Boonzaier|D.C. Boonzaier]].]] [[Lêer:Adviseurs van die Afrikaans Bybel.jpg|duimnael|regs|320px|Die adviseurs van die Afrikaanse Bybelvertaling in 1933 in [[Bloemfontein]]. Boonste ry: di. J.P.H. Steyn, [[C.F. Kies]], G.D. Malan, W.J.W. Naudé, A.S.E. Yssel, W. de Vos. Middel: Di. [[Charles du Toit|C.W.M. du Toit]] ([[Totius]] se halfbroer), H.J. Otto, proff. [[Jacobus du Plessis|J.A. du Plessis]], [[Casparus de Wet|C.J.H. de Wet]], dr. H.D. van Broekhuizen, di. [[Dirk Postma, seun van Martinus|Dirk Postma]], [[Pieter Boshoff|P.J.J. Boshoff]] en H.J. Pienaar. Voor: prof. [[Barend Bartholomeus Keet|B.B. Keet]], [[Totius]], ds. [[John Daniel Kestell|J.D. Kestell]], proff. E.E. van Rooyen en H.C.M. Fourie. Hulle het amptelik bekendgestaan as die Kommissie vir Afrikaanse Bybelvertalers.]] [[Beeld:Dr Herman van Broekhuizen.jpg|duimnael|regs|180px|Dr. Van Broekhuizen, omstreeks 1930.]] Ds. Van Broekhuizen was teenwoordig op die stigtingskongres van die [[Nasionale Party]] in [[Transvaal]] in [[Pretoria]] en het die vergadering op [[25 Augustus]] [[1914]] met gebed geopen. Op Sondagaand [[13 September]] [[1914]] het hy in die [[NG gemeente Pretoria|Bosmanstraatse NG kerk]] in [[Pretoria]] ’n preek na aanleiding van 2 Kron. 11:4 gelewer: “Zo zegt de HEERE: Gij zult niet optrekken, noch strijden tegen uw broederen; een ieder kere weder tot zijn huis, want deze zaak is van Mij geschied. En zij hoorden de woorden des HEEREN, en zij keerden weder van tegen Jerobeam te trekken.”<ref>{{nl}} [http://www.statenvertaling.net/bijbel/2kro/11.html Statevertaling]. URL besoek op 29 September 2015.</ref> (Volgens die [[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] was dit Numeri 14:42–43: “Trekt niet op, want de HEERE zal in het midden van u niet zijn; opdat gij niet geslagen wordt, voor het aangezicht uwer vijanden. Want de Amalekieten, en de Kanaänieten zijn daar voor uw aangezicht, en gij zult door het zwaard vallen; want, omdat gij u afgekeerd hebt van den HEERE, zo zal de HEERE met u niet zijn,”,<ref>{{nl}} [http://www.statenvertaling.net/bijbel/nume/14.html Statevertaling]. URL besoek op 29 September 2015.</ref> maar dié teks blyk minder waarskynlik te wees.) In hierdie preek het hy die inval van die Unietroepe in [[Suidwes-Afrika|Duits-Suidwes-Afrika]] veroordeel en is daarom kort ná die erediens in hegtenis geneem en 18 maande tronkstraf opgelê. Volgens die [[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] het hy eers ná die preek aktief aan die Rebellie deelgeneem voor hy gevange geneem is. En volgens sy breedvoerige biografie in die ''Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, 1951–1953'' is ’n losprys op sy kop geplaas. Hy sou later sê die [[Maritz-rebellie|1914-rebellie]] was ’n hoogtepunt van sy lewe omdat hy in die gevangenis bevriend geraak het met onder andere genl. [[Christiaan Frederik Beyers|C.F. Beyers]] en [[Christiaan de Wet]] asook oudpres. [[M.T. Steyn]]. Van sy ander medegevangenes was die latere minister P.G.W. Grobler en dr. H.C.M. Fourie. So het hy bevriend geraak met van die mees vooraanstaande en edelste Afrikaanse persoonlikhede van destyds. Hy het vir die res van sy lewe nooit moeg daarvoor geword om in openbare redevoering en in persoonlike gesprekke van sy ervaring in die tronk te vertel nie. In die Rebellie het Van Broekhuizen die beste kans van sy lewe gehad om nie alleen naam te maak nie, maar ook om te bewys dat hy werklik die daad by die woord kon voeg. Deels weens die [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG Kerk]] se onpartydige houding jeens die Rebellie het ds. Van Broekhuizen ná sy vrylating in 1917 ’n beroep na die [[Nederduitsch Hervormde Kerk|Hervormde kerk]] Pretoria aanvaar. Met die uitbring van dié beroep is die kerkwet nie heeltemal in ag geneem nie sodat daarvoor ’n buitengewone Algemene Vergadering van die kerk moes saamkom.<ref>{{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1955. ''Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855–1955''. Pretoria: NH kerkraad.</ref> Mev. Van Broekhuizen het op talle gebiede leiding geneem en was byvoorbeeld lid van die komitee wat die vroueoptogte gereël het om te betoog teen die gevangenisstraf wat haar man en ander rebelle in 1914 opgelê is. Sy was ook ’n stigterslid van die Nasionale Vroueparty, die vrouevleuel van die [[Nasionale Party]] in die tyd voor vroue in 1930 stemreg gekry het. Sy was [[Transvaal]]se voorsitter van die [[Federale Vroueraad]] en stigterslid van die Bond van Afrikaanse Moeders. Vanweë sy belangstelling in die politiek, wat hy eintlik al jare lank bo sy voltydse beroep as predikant gestel het,<ref name="brill" /> het dr. Van Broekhuizen hom in ’n tussenverkiesing op [[15 September]] [[1925]] verkiesbaar gestel en is hy verkies tot Volksraadslid vir die Nasionale Party in die kiesafdeling Pretoria-Distrik (Suid):<ref name="schoeman">{{af}} Schoeman, B.M. 1977. ''Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976''. Pretoria: Aktuele Publikasies.</ref> {| class="wikitable" |- ! Datum !! Kiesafdeling !! Kandidaat !! Party !! Stemme |- | '''1925''' || Pretoria-Distrik (Suid) || H.D. van Broekhuizen || [[Nasionale Party|NP]] || 1&nbsp;111 |- | || || J.P. Jooste || [[Suid-Afrikaanse Party|SAP]] || 761 |} Met die herafbakening tussen die verkiesing van 1924 en dié van 1929 het drie [[Transvaal]]se setels in die slag gebly: Pretoria-Distrik (Noord), Pretoria-Distrik (Suid) (albei NP-setels) en Witwatersberg, ’n SAP-setel. Agt nuwe kiesafdelings het ontstaan, maar in 1929 se verkiesing het Van Broekhuizen hom verkiesbaar gestel in Wonderboom, ’n kiesafdeling wat reeds voor die verkiesing van 1920 geskep is en wat B.J. Pienaar gemaklik in 1924 vir die NP gewen het toe hy amper driekwart van die stemme op hom verenig bo die SAP-kandidaat. In 1929 het Van Broekhuizen met twee derdes van die stemme gewen:<ref name="schoeman" /> {| class="wikitable" |- ! Datum !! Kiesafdeling !! Kandidaat !! Party !! Stemme |- | '''1929''' || Wonderboom || H.D. van Broekhuizen || [[Nasionale Party|NP]] || 1&nbsp;350 |- | || || A.H.W. Luderitz || [[Suid-Afrikaanse Party|SAP]] || 670 |} Voor die 1933-verskiesing het die NP en SAP ’n koalisie aangegaan ingevolge waarvan hulle nie mekaar se kandidate sou teenstaan nie en wat einde 1934 gelei het tot die stigting van die [[Verenigde Party]]. Die vergrote getal uitgebragte stemme in dié verkiesing was vanweë die parlement se besluit in 1930 om stemreg aan vroue toe te ken. Nou wen Van Broekhuizen met ’n verkleinde aandeel van die stemme teen die onafhanklike P.A. Taljaard:<ref name="schoeman" /> {| class="wikitable" |- ! Datum !! Kiesafdeling !! Kandidaat !! Party !! Stemme |- | '''1933''' || Wonderboom || H.D. van Broekhuizen || [[Nasionale Party|NP]]-koalisie || 2&nbsp;407 |- | || || P.A. Taljaard || Onafhanklik || 1&nbsp;527 |- | || || DE. Roux || [[Sentrale Party|Roosiet]] || 528 |} In die Volksraad, wat van 1924 tot 1933 deur die [[Pakt-regering]] beheer is, het dr. Van Broekhuizen moeite gedoen om te sorg dat Pretoria ’n onafhanklike, Afrikaanse universiteit kry. Hy het hom ook met welslae beywer vir pensioene vir die oudamptenare van albei die eertydse Boererepublieke, wat al amper 25 jaar vantevore ophou bestaan het. Tog was sy parlementêre werk eintlik net matig suksesvol. Sedert die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]] was Van Broekhuizen te veel politikus om ’n goeie predikant te wees, maar in die Volksraad was hy te veel predikant om ’n goeie politikus te wees. Sy emosionaliteit het hom gekniehalter. Boonop het hy hom nooit aan partydissipline leer onderwerp nie. As partylid kon min kollegas op hom staatmaak, want hy het altyd ’n individualis gebly.<ref name="brill" /> == Diplomaat == [[Lêer:Dr HD van Broekhuizen en 'n groep Afrikaanse meisies in Voortrekkerklere op 16 Desember 1938.jpg|duimnael|320px|Dr. Van Broekhuizen en ’n groep Afrikaanse meisies in Voortrekkerdrag op [[16 Desember]] [[1938]].]] In 1933 is hy as die eerste buitengewone gesant en gevolmagtigde minister van die [[Unie van Suid-Afrika|Unie-regering]] in [[Nederland]] (en later ook [[België]]) aangestel waar hy hom veral beywer het vir beter betrekkinge tussen Suid-Afrika en dié twee stamlande. Vanweë sy talryke redevoerings wat hy oral in Nederland gehou het, het Van Broekhuizen ’n groot aanhang gekry. Hy het tot elke laag van die bevolking gespreek, en tog was sy missie nie geslaagd nie omdat hy nie die vermoë gehad het om die betrekkinge tussen Nederland en Suid-Afrika aan te pas by die moderne ontwikkeling van die Suiderland nie.<ref name="brill" /> Met die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] bied hy, as aanhanger van genl. [[J.B.M. Hertzog]], wat pas bedank het weens Suid-Afrika se oorlogsverklaring teen Duitsland, sy bedanking aan die nuwe premier, genl. [[Jan Smuts]], maar op laasgenoemde se versoek bly hy in sy amp aan. Ná die inval van die [[Duitsland|Duitse]] krygsmag in Nederland op [[10 Mei]] [[1940]] het dr. en mev. Van Broekhuizen kort daarna (onder lewensgevaar, volgens een bron)<ref name="vermaak" /> na [[Engeland]] uitgewyk en in [[Londen]] gaan woon, maar einde 1941 na Suid-Afrika teruggekeer – nadat hy sy ontslag as gesant gekry het – omdat mev. Van Broekhuizen se gesondheid nie bestand was teen die Engelse weer nie. By sy uittrede as gesant in Nederland het [[Wilhelmina van Nederland|koningin Wilhelmina]] die Groot Kruis van Oranje-Nassau aan hom toegeken. == Latere lewe en dood == Ellie van Broekhuizen, sy eggenote, is in 1945 oorlede. In Mei 1946 het hy besoek aan Nederland gebring toe hy uit [[Johannesburg]] per "vliegmachine" in [[Den Haag]] aangekom het. Hy het met sy aankoms aan die ''Nieuwe Leidsche Courant'' vertel hoe swaar die [[Tweede Wêreldoorlog]] vir hom was, veral die verlies van sy vrou. Dié koerant het in ’n kort beriggie onderaan sy voorblad berig die rustende gesant se dogter, wat kort voor die oorlog in Den Haag getroud is, het toe in [[Port Elizabeth]] gewoon en reeds drie kinders gehad.<ref>{{nl}} [http://leiden.courant.nu/issue/NLC/1946-05-23/edition/0/page/1 Historische Kranten]. URL besoek op 30 September 2015.</ref> In 1947 het dr. Van Broekhuizen by [[Klasie Havenga]] se [[Afrikanerparty]] aangesluit wat hom beywer het vir die behoud van genl. [[J.B.M. Hertzog]] se politieke sienswyse. Omdat hy toe reeds 76 jaar oud was, kon dr. Van Broekhuizen egter nie meer ’n noemenswaardige rol in die politiek speel nie. Ná sy vrou se dood het dr. Van Broekhuizen glo begin vereensaam. Hy het nog sowat agt jaar geleef en is op [[4 Augustus]] [[1953]] in [[Pretoria]] oorlede. Sy begrafnisdiens was op [[7 Augustus]] vanuit die [[NG gemeente Pretoria|Bosmanstraatse NG kerk]], waarna hy in die Ou Kerkhof, ook in Pretoria Rebecca begraafplaas, begrawe is. == Waardering == [[Lêer:Dr Herman Broekhuizen.jpg|170px|duimnael|Dr. Herman van Broekhuizen as bejaarde.]] Dr. Van Broekhuizen is beskryf as ’n forse figuur met uitdrukkingsvolle oë en (later in sy lewe) silwergrys hare.<ref name="beyers">{{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'' Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) Bpk.</ref> Hy was ’n hoflike man, ook in die kring van sy gesin met sy vrou en kinders, wat van nature gemaklik met almal oor die weg gekom het, ongeag hul stand, rang of leeftyd. Hoewel hy ’n besielde vegter vir sy oortuigings en die taal en kultuur van die Afrikanervolk was,<ref name="beyers" /> was hy trots op sy [[Nederland]]se afkoms. Hy was baie lief vir die Nederlandse koningshuis en vir die Nederlandse kultuur. Lewenslank was hy ’n vurige voorvegter vir Nederland in Suid-Afrika. Hiernaas het sy hart uitgegaan na die roemryke tradisies van die Voortrekkers. Hy was ook trots daarop dat hy behoort het tot die Afrikaanse volk, wat hulle tydens hul hele geskiedenis so dapper gedra het.<ref name="brill" /> Sy geaardheid was by uitstek dinamies maar ook emosioneel. Sy imposante figuur, sy akteurstalent, sy vurigheid en sy fyn aanvoeling vir die omstandighede het alles daartoe bygedra dat hy ander kon besiel. Waar hy ook al gewerk het – in die kerk, politiek en diplomasie – het stukrag van hom af uitgegaan. In sy werk het hy altyd ’n sekere buigsaamheid of soepelheid getoon wat geïnspireer is deur sy uitgebreide mensekennis. Dit het hom in staat gestel om hom by elke lewensituasie aan te pas en die beste daarvan te maak, al was dit onder die omstandighede ook hoe moeilik. Dit het hy getoon as banneling, gevangene, predikant, redevoerder en sportman. Hy het die seldsame gawe gehad om ’n netelige situasie te beredder deur die juiste woord te sê. Hierin het sy fyn humorsin nuttig te pas gekom.<ref name="brill" /> Van Broekhuizen was ’n man van teenstelling: ondank sy buigsaamheid kon hy soms star en onverdraagsaam wees. Vir sy volkshelde soos pres. [[Paul Kruger]] en genls. [[Christiaan Frederik Beyers|C.F. Beyers]] en [[J.B.M. Hertzog|Hertzog]] sou hy sy lewe opoffer, maar dié wat hom nie goedgesind was nie, soos genls. [[Louis Botha]] en [[Jan Smuts]], het hy verguis. ’n Middeweg het hy nie geken nie, veral nie wanneer hy gemeen het hy sien onopregtheid nie. Tog was hy ’n man van ruim beginsels, allermins ’n dweper, en vergewensgesind omdat hy terdeë van sy eie tekortkominge bewus was.<ref name="brill" /> Hy was altyd bereid om te help; by hom het geldelike gewin nie getel nie. Hy het gul en graag gegee en steeds het sy huis gasvry oopgestaan. Tog was hy gesteld op invloed en mag, en het hy graag in die middelpunt gestaan; daarom was sy jare as Suid-Afrika se gesant in Nederland vir hom die mooiste van sy lewe.<ref name="brill" /> == Sien ook == [[Lêer:Die Wordingsgeskiedenis van die Hollandse Kerke in Suid-Afrika 1652-1804 HD van Broekhuizen.jpg|duimnael|220px|Die buiteblad van Van Broekhuizen se boek ''Die Wordingsgeskiedenis van die Hollandse Kerke in Suid-Afrika, 1652–1804'', wat in 1922 verskyn het.]] * Die beeldhouer [[Fanie Eloff]], dr. Van Broekhuizen se swaer * [[Nettie Bredell]], sy skoonsuster * [[Manie Bredell]], sy swaer * [[Jan Eloff]] sy vrou se oom * [[Sarel Eloff]], sy swaer * [[Elsie Eloff-Kruger]], sy skoonma * [[Johanna van Broekhuizen]], sy dogter == Bronne == * {{af}} Vermaak, Adinda. 2003. ''Kroniek van ’n kontrei. Die verhaal van die NG Kerk Kuilsrivier''. Kuilsrivier: NG Kerkraad. * {{af}} [[Danie Craven|Craven, Danie]] en Jordaan, Piet. 1955. ''Met die Maties op die rugbyveld 1880–1955''. Kaapstad, Bloemfontein, Johannesburg: Nasionale Boekhandel Beperk. * {{af}} Beyers, C.J. 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]''. Durban en Pretoria: Butterworth & Kie (SA) Bpk. * {{af}} Stockenström, Andries. 1957. ''Gedenkboek van die Nederduitse Gereformeerde gemeente Ficksburg, 1869 tot 1957.'' Die Kerkraad: Ficksburg. * {{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1955. ''Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855–1955''. Pretoria: NH kerkraad. * {{nl}} [[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt. * {{en}} Potgieter, D.J. 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]'' Deel 11. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Van Broekhuizen, Herman}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse predikante]] [[Kategorie:Predikante van die Nederduitse Gereformeerde Kerk]] [[Kategorie:Nederduitsch Hervormde Kerk]] [[Kategorie:Springbokrugbyspelers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1871]] [[Kategorie:Sterftes in 1953]] 5kxpeucrqv7ch9cjomc2zzy3umgns2c 0 104833 2924546 2557714 2026-08-12T16:06:49Z ~2026-44440-77 212652 2924546 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Glowing Swayambhu (3005358416).jpg|duimnael|'n Versierde Nepalese tempel]] '''Diwali''' (ook '''Dipavali''') is 'n belangrike [[Hindoeïsme|Hindoefees]]. Die woord "''divali''" beteken letterlik "''rye van brandende lampe''". Dit is as 'n fees van ligte bekend en die meeste Indiese mense en Hindoes vier dit met blydskap. Tydens die fees versier mense hul huise en winkels met lampe en ander ornamente om dit te verlig. Omdat die lampe die donker in hul strate en huise verduister simboliseer dit ook dat die lig die duisternis verdryf. Dit beteken dat die "goeie" die "slegte" verdryf. Die Hindoegod [[Ganesja]] word aanbid om vir goeie welsyn en welvaart te vra. [[Laksjmi]], die godin van rykdom en [[wysheid]], word ook aanbid. In [[Indië]], [[Sri Lanka]], [[Mauritius]], [[Guyana]], [[Trinidad en Tobago]], [[Suriname]], [[Maleisië]], [[Singapoer]] en [[Fidji]] is Dipavali 'n amptelike vakansiedag. Gedurende hierdie tyd probeer die Hindoes weer vrede maak met mense met wie hulle baklei het. Daar word ook gesing en gedans. == Sien ook == * [[Chanoeka]], Joodse ligtefees * [[Kersfees]], Christelike ligtefees {{Hindoesaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Feesdae]] [[Kategorie:Hindoeïsme]] nn8gpdbjlwlzwzlaiv1lzbed2mt67yf 2924547 2924546 2026-08-12T16:07:04Z Quinlan83 135977 Wysiging deur [[Special:Contributions/~2026-44440-77|~2026-44440-77]] teruggerol na laaste weergawe deur [[User:105.184.206.107|105.184.206.107]] 2557714 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Glowing Swayambhu (3005358416).jpg|duimnael|'n Versierde Nepalese tempel]] '''Divali''' (ook '''Dipavali''') is 'n belangrike [[Hindoeïsme|Hindoefees]]. Die woord "''divali''" beteken letterlik "''rye van brandende lampe''". Dit is as 'n fees van ligte bekend en die meeste Indiese mense en Hindoes vier dit met blydskap. Tydens die fees versier mense hul huise en winkels met lampe en ander ornamente om dit te verlig. Omdat die lampe die donker in hul strate en huise verduister simboliseer dit ook dat die lig die duisternis verdryf. Dit beteken dat die "goeie" die "slegte" verdryf. Die Hindoegod [[Ganesja]] word aanbid om vir goeie welsyn en welvaart te vra. [[Laksjmi]], die godin van rykdom en [[wysheid]], word ook aanbid. In [[Indië]], [[Sri Lanka]], [[Mauritius]], [[Guyana]], [[Trinidad en Tobago]], [[Suriname]], [[Maleisië]], [[Singapoer]] en [[Fidji]] is Dipavali 'n amptelike vakansiedag. Gedurende hierdie tyd probeer die Hindoes weer vrede maak met mense met wie hulle baklei het. Daar word ook gesing en gedans. == Sien ook == * [[Chanoeka]], Joodse ligtefees * [[Kersfees]], Christelike ligtefees {{Hindoesaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Feesdae]] [[Kategorie:Hindoeïsme]] 3uxu9a2c1sdz4htzb22nyd918oa4vm4 0 109758 2924678 2917647 2026-08-13T11:07:18Z Jcb 223 2924678 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Heinrich Vedder.jpg|duimnael|regs|250px|Heinrich Vedder.]] '''Hermann Heinrich Vedder''' ([[Westerenger]], [[Wesfale]], [[3 Julie]] [[1876]] – [[Okahandja]], [[Suidwes-Afrika]], [[26 April]] [[1972]]) was ’n sendeling, opvoedkundige, taalkundige, volkekundige, historikus en senator in die senaat van die [[Unie van Suid-Afrika]]. Vedder word onthou as die grootste en mees minsame verteenwoordiger van die [[Duits]]e kultuur en wetenskap in Suider-Afrika.<ref>{{en}} Potgieter, D.J. (ed.) 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).</ref> Hy het groot en blywende dienste oor meer as 'n halwe eeu met toewyding en opoffering aan die inwoners van sy aangenome vaderland gelewer. Vir almal was hy 'n vriend en is tereg in die destydse Suidwes 'n “volksvader” genoem. Hy het die Christelike beginsel van naasteliefde met woord en daad uitgeleef.<ref name="bey">{{af}} Beyers, C.J. (hoofred.). 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel IV. Durban: Butterworth & Kie (Edms) Bpk.</ref> Gevolglik was hy by al die bevolkingsgroepe van die land buitengewoon bemind en hooggeag.<ref name="who">{{de}} [http://www.namibiana.de/namibia-information/who-is-who/autoren/infos-zur-person/heinrich-vedder.html Heinrich Vedder op die webtuiste Namibiana Buchdepot]. URL besoek op 12 April 2016.</ref> Hy was ’n buitengewoon intelligente man wat homself minstens agt tale aangeleer het: [[Nederlands]], [[Engels]], [[Grieks]], [[Afrikaans]], [[Nama]], [[Herero]], [[Osjindonga]] en ’n Khoekhoen-dialek. Saam met sy moedertaal, [[Duits]], was hy dus minstens nege tale magtig. Met sy minsame geaardheid en onkreukbare integriteit het hy die hoë agting van alle rasse in Suidwes geniet en 'n blywende indruk gelaat op sy studente aan die Augustineum by [[Okahandja]], waaraan hy meer as twee dekades lank tot 1943 verbonde was.<ref name="swart">Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]].</ref> Hy kan beskou word as die persoon wat die grootste en 'n blywende bydrae tot die onderwys en opvoeding van die [[inheemse volke]] van [[Namibië]] gelewer het.<ref name="bey" /> Ter ere van hom is 'n woonbuurt op Okahandja, waar hy dekades lank gewoon het, Veddersdal genoem.<ref name="who" /> == Herkoms en opleiding == [[Lêer:Barmen (1870).jpg|duimnael|300px|Die nywerheidstad Barmen in 1870, ses jaar voor Vedder se geboorte. Skildery deur August von Wille. Dié stad het in 1929 met vier ander dorpe saamgesmelt om die stad [[Wuppertal]] te vorm, 'n eeu ná die stigting van die sendingstasie [[Wupperthal]] in die [[Kaapkolonie]]. ]] Vedder was die derde en jongste kind van Wilhelm en Anna Margarethe Vedder, kleinboere wat ook die weefkuns as 'n tuisvlyt beoefen het. Hulle het op 'n klein plasie naby Lenzinghausen in Wesfale geboer. Volgens die erfreg daar sou hy, as jongste seun, die hoewe van sy vader geërf het. Vedder, wat van kleins af op sy tweede naam genoem is, het self nooit sy voornaam gebruik nie. Hy het in 'n streng godsdienstige huis grootgeword en het die plaaslike laerskool (Volksschule) besoek waar hy onder die invloed van sy bekwame en diepgelowige leermeester, Decius, ontwikkel het tot 'n toegewyde leerling, met 'n besonderse aanleg vir tale. Op twaalfjarige leeftyd het hy met behulp van 'n Griekse [[Nuwe Testament]] en grammatika op eie houtjie begin om [[Grieks]] te leer; op dieselfde wyse het hy ook die snelskrifkuns bemeester. === Begeerte om sendeling te word === [[Lêer:Johanna Gertze en twee Redecker-kinders.jpg|duimnael|links|220px|[[Johanna Gertze]] en twee van die sendeling-ekonomis Johann Wilhelm Redecker van [[Omaruru]] se kinders wat sy omstreeks 1880 opgepas het. Sy was in 1858 die eerste Herero-dopeling.]] Aanvanklik wou Vedder onderwyser word, maar onder sy moeder se invloed het hy besluit om sendeling te word. Toe hy nog 'n knapie van vyf jaar was, het sy moeder hom iets uit haar verlede vertel wat hom so aangegryp het dat sy hele lewensloop daardeur bepaal is. Sy het hom vertel van die kerkie in Gütersloh, waarin die ou sendeling [[Carl Hugo Hahn]] hulle so baie van sy werk in Suidwes-Afrika onder die heidene vertel het; hoe hy 15 jaar lank tevergeefs daar gearbei het voor hy die eerste Herero-kind, sy diensmeisie Johanna, kon doop op [[25 Julie]] [[1858]].<ref>{{af}} [http://www.republikein.com.na/rubrieke/johanna-gertze-die-eerste-herero-christenvrou.218347#slide-0-field_image-218347 Johanna Gertze, die eerste Herero-Christenvrou] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506135156/http://www.republikein.com.na/rubrieke/johanna-gertze-die-eerste-herero-christenvrou.218347#slide-0-field_image-218347 |date= 6 Mei 2016 }}, ''[[Republikein]]'', 7 Februarie 2014. URL besoek op 17 April 2016.</ref> Hy het Johanna saam met hom na Duitsland gebring omdat hy bang was om haar onder die heidene agter te laat en ook omdat sy hom moes help met die opstel van boekies in die Hererotaal. “Swart Johanna” kon goed Duits praat en sy het 'n geweldige indruk op moeder Vedder as jong meisie gemaak. “As iemand my destyds daartoe gehelp het, Heinrich,” het sy aan haar seuntjie gesê, “dan het ek saam met Johanna na Afrika gegaan. Ek het egter nie geweet hoe om te werk te gaan nie. Baiemaal het ons reeds in die nag opgestaan en na Hoyel gegaan, want daarheen het die sendinginspekteur, Harms van Hermannsburg, gekom om van die heidene in Afrika en van die sending te vertel. As jy, my seuntjie, nou later as sendeling na Afrika wil gaan, sal ek niks daarop teë hê nie. Maar ek glo stellig dat jou vader dit tog nie graag sou wil sien nie."<ref name="moltke">{{af}} Von Moltke, J. ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'', 1 Julie 1949.</ref> Uit daardie gesprek en die stille hunkering van 'n godvrugtige moeder het die sendingdrang in die fynbesnaarde kind ontstaan; maar nóg hy nóg sy het ooit kon droom dat hy nog eendag vir die susterskind van Swart Johanna in Suidwes sou skoolhou. === Toestemming om tot sending toe te tree === Op aandrang van sy vader het hy die skool ná die aflegging van sy geloofsbelydenis verlaat om met die boerdery te help en in die weefkuns opgelei te word. Die jong Vedder was vasbeslote em sendeling te word, maar hy was bang om met sy vader oor die saak te praat. Hy sou wag tot hy as soldaat moes dien en dan sou hy daar van ver af aan sy vader skryf om sy hart aan hom bloot te lê. Maar weer het 'n heel klein insidentjie voorgeval, wat vir die sewentienjarige Heinrich van groot betekenis was. Een Augustusaand het hy en sy ouer broer, August, in die maanlig oor die stoppellande geloop en daar moet hy toe hoor dat die broer van plan was om te trou en die plaas te verlaat, om self 'n begin te gaan maak. 'n Groot angs het die jong Heinrich beetgepak en so het hy sy erfreg aan sy ouer broer verruil vir die belofte dat hy op die hoewe sou bly sodat hy, wat na regte die plasie moes erf, sendeling kon word. Heinrich Vedder het geweet dat dit vir sy vader strelend was wanneer sy pynende voete saans in warm water gewas word. Ou vader Vedder het aan rumatiek in die bene gely en omdat hy nie meer sy voete met sy hande kon bykom nie, moes sy jongste seun saans sy sokkies uittrek en sy voete in warm water baai. By hierdie werkie is daar byna nooit gepraat nie, maar dit was altyd duidelik dat die oubaas dadelik in 'n goeie stemming gekom het sodra sy voete gewas word. Een Saterdagaand het Heinrich van hierdie geleentheid gebruik gemaak en vir sy vader gevra of hy weet dat August binnekort gaan trou en die hoewe wil verlaat. Sy vader het gesê dat hy bewus was daarvan. “Maar sal dit vir ons hoewe goed wees?” het Heinrich gevra. “Hy verstaan van landbou baie meer as ek. Sou dit nie beter wees as hy bly en ek gaan nie?” “Waarheen wil jy gaan?” het die vader verbaas gevra. “As julle niks daarteen het nie," het Heinrich geantwoord, “wil ek na die sendinginstituut in Barmen gaan en sendeling word. “Gaan dan," het die vader gesê. En dit was al wat daar tussen vader en seun oor die saak gepraat is."<ref name="moltke" /> == Die Rynse Sendinggenootskap in Suidwes-Afrika == [[Lêer:Rynse sendingstasie te Omaruru, 1873.jpg|duimnael|regs|320px|Die Rynse sendingstasie op [[Omaruru]], 1873.]] [[Lêer:Deutsch-Sudwestafrika.png|duimnael|links|260px|Duits-Suidwes-Afrika (1904).]] In die [[Kaapkolonie]] was die Westerse beskawing, waarvan die Rynse sendelinge draers was, reeds taamlik goed gevestig toe hulle daar aankom; daarom kon hulle rustig vorder op min of meer gebaande weë. In die huidige [[Namibië]], wat hulle vanaf 1842 binnegegaan het, was die geval net die mooi die teenoorgestelde. Hier het ’n uiters moeilike taak op hulle gewag, want die droë, warm klimaat was uitputtend vir Europeërs en die Nama- en Hererostamme oorlogsugtig dat hulle die evangelie geensins geredelik aanvaar het nie. Tot 1884 was die gebied onder die beheer van heidense stamhoofde. Die sendelinge moes, sonder die beskerming van ’n Westerse regering, elementêre opvoedingswerk onderneem buiten die verkondiging van die evangelie. By geleenthede, in 1853 en ’59, moes hulle magteloos toekyk hoe die inheemse bevolking hul sendingstasies in puin gelê het en moes hulle van vooraf begin. Ook was baie van die inboorlinge aan drank verslaaf wat beginsellose smouse die gebied binnegebring het in ruil vir beeste. Die sendelinge het hierdie smousery teengestaan en meermale opgetree as vredemakers in die gedurige oorlogvoering tussen die Namas en Herero’s. So het hulle die sogenaamde sendelingsvrede tussen die stamhoofde [[Maherero]] en [[Jan Jonker Afrikaner]] bewerkstellig. ’n Volle 15 jaar sou verloop voor die eerste Herero gedoop is. Die oprigting van die sendingstasies is bemoeilik deur die feit dat die inboorlinge van die gebiede wat dikwels onder droogte gebuk gegaan het, ’n nomadiese bestaan gevoer het ter wille van hul troppe vee. Tog het gevestigde gemeenskappies mettertyd tot stand gekom met kerke en skole as middelpunt waarheen die rondtrekkende inboorlinge af en toe teruggekeer het en waar hul kinders intussen gebly het om skoolonderrig te ontvang. ’n Nedersetting van Duitse ambagslui en koloniste is in 1864 op [[Otjimbingwe]] gestig waar inboorlinge opgelei kon word vir handearbeid en in die landbou. ’n Opleidingskool, die Augustineum, is opgerig waar onderwysers en evangeliste opgelei is. Struikelblokke is geleidelik oorkom en die baanbrekerswerk met sukses bekroon. Sendingstasies het ontwikkel in permanente nedersettinge ’n in sommige gevalle dorpe, want die ook wit nedersetters, soos amptenare, handelaars en ambagslui, het hulle daar gevestig. Ná [[Warmbad, Namibië|Warmbad]] en [[Bethanie]], het die volgende stasies tot stand gekom: Berseba (1850), [[Gibeon]] (1863), [[Keetmanshoop]] (1866) in Namaland; en [[Windhoek]] (1842), Otjikango-Barmen of [[Gross Barmen]] (1844), [[Rehoboth]] (1845), [[Otjimbingwe]] (1849), [[Okahandja]], [[Omaruru]] en Okombahe (1870) in Hereroland. Deurtastende navorsings het ook blywende sukses opgelewer. ’n Deeglike studie van die onbekende land en sy inwoners was nodig. Talle reise is onderneem en die land in alle rigtings verken deur sendelinge soos die Noorweër [[Hans Christian Knudsen|H.C. Knudsen]] en die Duitsers [[Carl Hugo Hahn|C. Hugo Hahn]], Johannes Rath and Heinrich Scheppmann. Die tale, gebruike en gewoontes asook die geskiedenis en godsdienstige opvattings van die onderskeie stamme is die eerste keer noukeurig opgeteken. Sendelinge soos Vedder, Knudsen, [[Carl Hugo Hahn|Hahn]], P.H. Brincker, Johannes Olpp, [[Johann Krönlein|J.G. Krönlein]], H. Tönjes, [[Gottlieb Viehe]], J. Irle en [[Carl Gotthilf Büttner|C.G. Büttner]] het grammatikaboekies, woordeboeke en handboeke van die uiters moeilike inheemse tale saamgestel. Hulle het die [[Bybel]], kategismus en talle gesange vertaal en so die aanvoorwerk gedoen vir die ontwikkeling van dié tale in geskrewe tale en die skep van ’n eiesoortige Christelike letterkunde. Die Rynse sendelinge was die baanbrekers van die gevolglike kolonisering van die land deur Europeërs. Enersyds het die besetting van Suidwes-Afrika deur [[Duitsland]] in 1884 die sendelinge se werk vergemaklik omdat dit wet en orde daargestel het. Andersyds het die nadelige newe-effekte van die “beskawing” en die toenemende spanning wat gelei het tot inboorlingopstande die werk gekniehalter. In die Nama- en Herero-oorloë van 1904 tot ’07 het sommige van hul stasies en instellings in die slag gebly. Dit was in dié tyd dat Vedder na Duits-Suidwes-Afrika binnegekom het. Nadat die vrede gesluit is, is die stameenheid van die Herero’s vernietig. Die Rynse sendelinge het ingegryp om die verslane stam van algehele ondergang te red en hulle ’n nuwe lewenswyse te leer. Die eertydse nomades moes werkers en dagloners word. Die ou stamgrense is afgeskaf en die onderskeie volke moes voortaan in vrede saamleef. Dit het meer werk vir die sendelinge beteken, maar die RSG het, nes in die verlede, volhard. == In Duits-Suidwes == [[Lêer:Heinrich Vedder, Augustineum, Okahandja, 1949.jpg|duimnael|links|220px|Vedder was meer as twee dekades lank verbonde aan die Augustineum-opleidingskool op Okahandja.]] [[Lêer:Swakopmund, 1905.jpg|duimnael|regs|260px|Swakopmund was 'n windverwaaide plekkie toe Vedder in 1904 hier aankom.]] === Opleiding as sendeling === Nadat sy vader in 1894 toestemming verleen dat hy sendeling mag word, het hy hom kort daarna as student aan die Rynse Sendinginstituut in [[Barmen]] laat inskryf, waar hy hom op [[1 April]] [[1894]] aangemeld het. Van 1895 tot 1901 deurloop hy die kerklike opleiding as sendeling en, ná 'n onderbreking van een jaar vir militêre opleiding, het hy die eindeksamen in 1903 afgelê. Hy is georden op [[5 Augustus]] [[1903]]. Toe die tyd aanbreek dat Vedder na die sendingveld gestuur moet word, het hy gemeen dat hy vir [[China]] bestem was, want die taalvorser in hom het tot die oeroue kultuur van die Chinese en hul oeroue skrif aangetrokke gevoel. Die beslissing het egter min of meer van die sendinginspekteur Spiecker afgehang. Spiecker het toe pas van Suidwes-Afrika af teruggekeer en het al klaar besluit om Vedder na [[Swakopmund]] te stuur. Toe hy teenstand in die komitee ondervind van die kant van diegene wat gemeen het dat Vedder vir China uitverkore was, het hy kort en bondig gesê: “In die sending se taalgebied word Chinese in vier toonhoogtes gesing; Vedder is geheel en al onmusikaal; hy kan dus hierdie taal nie behoorlik leer nie. Dus pas hy ook nie vir China nie!" Ná die komiteevergadering is Vedder meegedeel dat hy na Swakopmund moes gaan en voorlopig eers by ou sendeling Boehm op [[Walvisbaai]] sou loseer. Maar omdat daar ook [[Nederlands]] en [[Engels]] gepraat is, moes hy eers na [[Nederland]] gaan om daar Hollands te leer en dan weer na [[Londen]] om Engels te leer. Die vergadering waarop hierdie besluit geneem is, het in Augustus 1903 plaasgevind en die datum vir Vedder se vertrek na Suidwes-Afrika is vir Desember vasgestel. Dit was al tyd wat hom toegestaan is om twee vreemde tale te leer, maar in dié korte tydjie het hy met sy studie van Hollands so goed gevorder dat hy met gemak in Hollands kon preek. === Aankoms in Afrika === Op [[28 November]] [[1903]] vertrek Vedder aan boord van die ''Helene Woermann'' (van die redery [[Woermann-lyn]]) na Duits-Suidwes-Afrika.<ref name="who" /> Op [[27 Desember]] [[1903]] het Vedder en sendeling Eisenberg op die strand by Swakopmund aan wal gestap en die 30&nbsp;km na Walvisbaai te voet afgelê. Daar in die ou houtkerkie van Walvisbaai het hy sy eerste diens in Afrika gehou. Hy het Hollands gepraat en die skoolmeester het in Nama getolk. Van Walvisbaai af het Vedder saam met 'n Hollander, eerw. Nijhof, na Rooibank in die bedding van die Kuisebrivier gegaan. Daar het 'n klompie armsalige Khoi gewoon en Vedder wou hul taal leer. 'n Betroubare leerboek oor die Namataal het egter nog nie bestaan nie. Van hand tot hand het die notas van 'n paar taalbegaafde sendelinge gegaan en Vedder se eerste werk was om die dik boek af te skryf. In Februarie 1904, ses weke ná die uitbreek van die Herero-oorlog, het Vedder die geleentheid gekry om na [[Karibib]] te gaan. Sendeling Elger het hom losies en onderrig in die Hererotaal belowe. Die reis met die dwergtreintjie op die ou smalspoor van Swakopmund na Karibib het twee dae geduur, want snags het die treintjie stilgestaan. Hoewel hy dus aangewys is om onder die Topnaars, 'n [[Nama]]stam van [[Walvisbaai]], te arbei, het hy een jaar lank op die sendingstasies Scheppmannsdorf, [[Karibib]] en [[Otjimbingwe]] gewerk waar hy Nama, Hererotale en Osjindonga aangeleer het. Op Karibib het Vedder verneem dat ou [[Johanna Gertze|Johanna]] nog lewe en in die swart woongebied woon. Dit was die Swart Johanna wat in Gütersloh so 'n indruk op sy moeder gemaak het en onwetend die meeste daartoe bygedra het om van hom 'n sendeling te maak. Hy het haar gaan besoek. Sy het heeltemal alleen in die laaste huisie in die Bergdamara-“lokasie” gewoon. Ou Johanna was 'n buitengewoon begaafde taalkundige. Van jongs af het sy saam met [[Carl Hugo Hahn]] deur [[Namakwaland]] en die [[Kaapkolonie]] gereis. Sy kon Nama, Otjiherero, Afrikaans, Engels en Duits vlot praat en het later onderwyseres op Otjimbingwe geword. Hahn het haar eers op 20-jarige leeftyd gedoop. Sy is later getroud met 'n Baster, Johannes Gertze, vir wie sy baie kinders gebaar het. Op haar oudag het sy die beroemdste vroedvrou in die hele omgewing van Karibib, Otjimbingwe en [[Omaruru]] geword, ook by die wit mense, want haar netheid, bekwaamheid en betroubaarheid was welbekend. Van Karibib af het Vedder na die sendeling Johannes Olpp op Otjimbingwe gegaan, om deur dié groot kenner van die Namataal verder onderrig te word. === Vestiging op Swakopmund === [[Lêer:Landingsplek, Swakopmund, 1905.jpg|duimnael|370px|'n Pier van hout is in 1905 op Swakopmund gebou, 'n jaar nadat Vedder hier aan wal gestap het.]] In Januarie 1905 het Vedder hom op [[Swakopmund]] gevestig waar hy die [[Namas|Nama]]-hawewerkers en Herero-krygsgevangenes bearbei het. Aanvanklik het laasgenoemde onder toesig van 'n soldaat kerk toe gekom; maar later is hulle toegelaat om alleen te gaan. Hulle het egter heel gou geweet hoe om van hierdie toegewing misbruik te maak en tot ergernis van die owerheid rond te loop pleks van kerk toe te gaan. Hiervoor het Vedder die skuld gekry. Hy het die saak ondersoek en gevind dat as die Herero's “passiona” gaan vra die soldate gemeen het dat hulle na die “mission” wil gaan. In hul onkunde het hulle die heidens dan 'n pas gegee – om te gaan rondloop. Vandat Vedder op die saak ingegaan het, het die soldate egter geweet dat as 'n Herero “passiona” vra hy nie wil kerk toe gaan nie, maar dat as hy 'n pas vra om na die “mission te gaan”, hy weer nie wil rondloop nie. Die swak lewensomstandighede van hierdie Herero's het hom diep getref en deur taktvolle onderhandelings met die militêre owerheid het hy daarin geslaag om hul omstandighede aansienlik te verbeter. Op Swakopmund het Vedder in 'n klein huisie gewoon wat sendeling Hammann van vloerplanke gemaak het. Hierdie eerste [[pastorie]] van Swakopmund het kompleet soos 'n groot kis gelyk. Die buurt was alles behalwe aangenaam. Agter die kis was daar 'n kroeg, waarin aankomende en vertrekkende soldate 'n groot deel van hulle loon kwytgeraak het. Tot laat in die nag het hulle daar gedrink, gesing en gedobbel. Voor die kis het 'n groot skuur gestaan, waarin meer as 100 Ovambo-arbeiders geslaap het. Soggens het hulle hul komberse uitgedra en op die sand in die son gaan oopgooi, om sodoende van die lastige sandvlooie ontslae te raak. Die vlooie het dan, as die wêreld vir hulle te warm word, van die komberse afgespring en by die kis ingespring. Soos destyds nog die gebruik was, het Vedder sy landgenote in sy pluiskeil en manel besoek; maar die gevoel teenoor die sendelinge was nie goed nie. Hulle is min of meer as medepligtiges aan die onverwagte Herero-opstand beskou. Net een enkele jong tolbeampte het op sy beurt weer by die sendeling besoek afgelê. Hy het 'n dagskooltjie geopen vir die kinders van swart mense, met aandklasse vir dopelinge begin en terselfdertyd ’n [[Nama]]-grammatikaboekie geskryf, asook ’n handleiding vir die dopelinge. Daar was nog geen kerk op Swakopmund nie en Vedder sou sy intreepreek voor die Duitsers in die magistraatshof hou. Die diens is in die plaaslike koerantjie aangekondig, kennisgewings is orals deur die polisie aangeplak en by die huise afgelewer; maar die enigste mense wat vir die diens opgedaag het was die distrikshoof, dr. Fuchs, en sy vrou. Verleë het die arme sendeling en sy twee toehoorders maar weer huis toe gestap. Maar die sendeling het nie moed verloor nie, en daarby was hy 'n goeie mensekenner. Hy het na maj. Friederichs gegaan en hom sy dienste as militêre prediker aangebied. Sy aanbod is aanvaar. Daar was toe ruim duisend soldate op Swakopmund. Sommige van hulle was op pad na Duitsland, ander weer na die front en nog ander was daar vir herstel van gesondheid. Hierdie duisende soldate, van wie 'n groot aantal nog tot laat die vorige nag in die kroeg gebras en gedobbel het, moes die volgende Sondag mooitjies almal vir militêre godsdiensoefening toetree onder begeleiding van die militêre orkes. Vir die burgerlike besoekers was daar sitplekke ingerig en . . . hulle het nie net na daardie diens gekom nie, maar ook al die daaropvolgende dienste bygewoon. So is deur sy toedoen die [[Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (DELK)|Duitse Evangelies-Lutherse gemeente]] op Swakopmund gestig, waarvan hy die eerste predikant was. Die eens veragte sendeling het in die grootste harmonie met sy kerkraad saamgewerk. Hy het op Swakopmund heel gou ’n plek in die hart van die Duitse gemeenskap verower, wat hy later in sy lewe in 'n nog groter mate gevul het. === Verhuising na Omaruru === [[Lêer:Missionshaus in Omaruru.jpg|duimnael|regs|270px|Die Missionshaus (sendinghuis) op Omaruru is opgerig in 1890.]] Ná beëindiging van die oorlog het Vedder na [[Omaruru]] verhuis waar hy die Bergdama-gemeente bearbei het. Hy het die bestaande [[Nuwe Testament]] in [[Nama]] hersien en persklaar gemaak en het ook 'n Bybelgeskiedenis van die [[Ou Testament]] in die Namataal geskryf. Op ’n konferensie van sendelinge in Hereroland is besluit om weer 'n opleidingskool vir naturelle-onderwysers en evangeliste op te rig. In 1864 het [[Carl Hugo Hahn]] 'n begin met so 'n skool op Otjimbingwe gemaak. Later is die Augustineum na Okahandja verplaas. Maar toe die sendeling Viehe oorlede is, was daar niemand om sy plek as hoof van die skool in te neem nie. Toe die Herero-opstand kort daarna uitbreek, het die hele sending in Suidwes in 'n bedenklike posisie verkeer. Op Otjimbingwe het ou sendeling Bernsmann die sendinggeboue as weeshuis vir Herero-kinders gebruik wat oorlogswesies geword het. Op Okahandja het die Augustineum weer as skool vir halfbloed-kinders gedien. Maar in die noorde, naby [[Tsumeb]], het die sending die plaas Gaub besit, wat waterryk was en goeie, vrugbare landbougrond gehad het. Die boer in Vedder het op daardie konferensie weer wakker geword en hy het voorgestel dat die opleidingskool na Gaub verplaas word. Hy het daarop gewys dat hulle op Gaub hul werk ongestoord sal kan voortsit en dat hul skool buitendien in 'n groot mate selfonderhoudend gemaak sal kan word. Sy voorstel is aangeneem en hy is aangewys as hoof van die nuwe opleidingskool te Gaub. Maar voor hy met sy opleidingswerk kon begin, moes hy eers 'n ander opdrag uitvoer. Hy moes vir 'n halfjaar op [[Omaruru]] gaan woon en daar opnuut 'n Bybelse Geskiedenis in die Hererotaal skrywe om as skool-Bybel te dien. Dan moes hy ook die Nuwe Testament deeglik hersien en vir 'n nuwe druk persklaar maak. === Verblyf op Gaub === In Mei 1911 het Vedder toe wel na die sendingstasie Gaub verhuis waar hy 'n begin gemaak het met die opleiding van Nama- en Herero-onderwysers en -evangeliste. Die kursusse vir albei groepe sou oor drie jaar strek en hy moes self die leerplanne opstel. Hy het die klem op die onderrig van die moedertaal en godsdiens laat val asook die aanleer van [[Duits]], die destydse amptelike taal. Die inrigting moes sover moontlik selfonderhoudend wees; gevolglik het die leerlinge soggens formele onderrig ontvang en namiddae met die boerdery gehelp. In die voorjaar van 1914 het die eerste groepie kwekelinge die kursus voltooi. 'n Aantal [[San]]gesinne wat hulle ook op Gaub gevestig het, het Vedder die geleentheid gebied om ’n Khoekhoen-dialek aan te leer en om 'n studie van hul sedes en gewoontes te maak. In die winter van 1914 het Vedder op versoek van sy genootskap 'n uitgebreide reis per ossewa deur die [[Kaokoveld]] onderneem om ondersoek in te stel na die moontlikheid om sendingstasies in die gebied op te rig. Ná die Suidwes-veldtog (1915) tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die [[Suid-Afrika]]anse besettingsmag die inrigting gesluit, maar Vedder is toegelaat om met die bearbeiding van die Dama voort te gaan en hul gewoontes en leefwyse te bestudeer. == Ná die Eerste Wêreldoorlog == [[Lêer:Heinrich Vedder in sy studeerkamer op Okahandja, 1949.jpg|duimnael|regs|220px|''[[Huisgenoot]]'' het op [[1 Julie]] [[1949]] 'n artikel oor Vedder geplaas met die oog op sy 73ste verjaardag twee dae later. Hier poseer hy in sy studeerkamer op [[Okahandja]].]] === Werk op Okahandja === [[Lêer:Kirche von Okahandja erbaut 1870.jpg|duimnael|links|300px|Die Rynse sendingkerk op Okahandja is in 1870 opgerig.]] In 1919 is Vedder na Duitsland gedeporteer waar hy hom by sy vrou wat haar reeds sedert 1914 aldaar bevind het, aangesluit het. 'n Paar moeilike jare het vir die gesin aangebreek en Vedder het sy karige salaris met skryfwerk en voorlesings aangevul. Hy het vir 'n beroep na 'n Duitse gemeente in Suid-Amerika bedank, aangesien hy nie sy bande met die [[Rynse Sendinggenootskap]] wou verbreek nie. Gelukkig vir sy aangenome vaderland is hy in 1922 op aandrang van die Kaapse NG Kerk toegelaat om na SWA terug te keer,<ref name="swart" /> waar hy opnuut met die opleiding van onderwysers en evangeliste belas is – dié keer by die Augustineum-opleidingskool, net buite Okahandja. Met sy kenmerkende geesdrif en werkywer het hy die geboue by dié inrigting opgeknap, 'n studiereis na die Unie onderneem, [[Afrikaans]] (sy agtste taal) aangeleer en in samewerking met die Mandaat-administrasie die leerplanne opgestel. Die daaropvolgende 20 jaar het hy aan die hoof van die Augustineum gestaan waar hy onder meer alle godsdiensonderrig persoonlik behartig het. In 1937 is hy verkies tot president (Präses) van die [[Rynse Sendinggenootskap]] in Suidwes en ná die uitbreek van die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die presidentskap van die Duitse Evangelies-Lutherse gemeentes ook aan hom toevertrou. Albei ampte het hy met groot onderskeiding beklee. Met die oorname van die Augustineum in 1944 deur die Suidwes-administrasie is die 68-jarige Vedder gepensioeneer. Hy het hom in 'n klein sendingwoninkie op Okahandja teruggetrek waar hy hom hoofsaaklik op skryfwerk toegelê en onder meer sy herinneringe onder die titel "Kurze Geschichten aus einem langen Leben" (1953) te boek gestel het. === Pleitbesorger vir Duitse Suidwesters === In die eerste naoorlogse jare het Vedder as pleitbesorger vir die belange van die Duitssprekendes in Suidwes na vore getree en by twee agtereenvolgende geleenthede as leier van 'n afvaardiging na die eerste minister opgetree: in 1947 na genl. [[Jan Smuts|J.C. Smuts]] en in 1949 na dr. [[D.F. Malan]]. In 1950 is hy deur die goewerneur-generaal-in-rade as senator benoem om die belange van die inheemse volke in die senaat van die [[Unie van Suid-Afrika]] te behartig, 'n taak wat hy agt jaar lank met groot onderskeiding uitgevoer het. Met die opening van die Unie-parlement deur die goewerneur-generaal, dr. [[E.G. Jansen]], op [[19 Januarie]] [[1951]] het die ses verteenwoordigers van Suidwes-Afrika, wat op [[30 Augustus]] [[1950]] verkies is, die eerste keer hul plek in die Volksraad ingeneem. In die Senaat is die mandaatgebied deur vier senatore verteenwoordig. Al 10 die nuwe lede van die Unie-parlement was lid van die [[Nasionale Party]], behalwe Vedder, wat indertyd beskryf is as "die eerbiedwaardige Duitse sendeling, volkekundige en geskiedskrywer, wat deur die regering benoem is om sy besondere kennis van die inboorlinge".<ref>{{af}} Böeseken, A.J. 1965. ''Die nuusbode''. Kaapstad: Nasou Beperk.</ref> In 1958 is hy as gevolg van 'n motorongeluk genoodsaak om uit dié amp te bedank. == Skryfwerk == Vedder se dienstyd aan die Augustineum het saamgeval met die vrugbaarste periode in sy lewe as skrywer. Hy was 'n hoogs intelligente persoon met 'n skerp waarnemingsvermoë en het oor ’n groot aantal wyduiteenlopende onderwerpe geskryf, onder meer oor teologie, geskiedenis, taal- en volkekunde. Daarbenewens het verskeie avontuur- en kinderverhale van hom ook die lig gesien. Baie van sy geskrifte het as artikels in oorsese en Suidwes-tydskrifte verskyn soos die "Afrikanischer Heimatkalender" (die jaarboek van die Lutherse Kerk in SWA), die "Journal der S.W.A. wissenschaftliche Gesellschaft", "Berichte der Rheinischen Mission en Zeitschrift für Kolonialsprachen". Op die gebied van die volkekunde is sy publikasies "Die Bergdama" (1923), "Die Bergdama in Südwestafrika" (1923) en sy bydraes oor die Nama en Herero in "The native tribes of South West Africa" (1928) waarvan hy in samewerking met C.H.L. Hahn en L. Fourie medeouteur was, nog dekades lank as standaardwerke op dié gebied beskou. Eweneens het sy artikels oor die Herero-, die Nama- en die Khoekhoen-taal 'n groot bydrae gelewer tot 'n kennis hiervan. ook van belang is die groot getal kinderleesboekies, skoolboekies en godsdienstige werkies wat in Herero en Nama uit sy pen verskyn het. Vedder was 'n meester van die vertelkuns en sy temas het hy gevind in [[Namibië]] self, met al sy misterie, sy mense, sy flora en fauna. In dié verband sal hy veral onthou word vir sy twee bundels "Am Lagerfeuer; Geschichte aus Busch und Werft . . ." (1938) en "Am Lagerfeuer der Andern . . . " (1938). In opdrag van die Administrasie van SWA het hy in 1926 onderneem om 'n algemene geskiedenis van dié gebied te skryf. Hy het waardevolle dokumente met betrekking tot die vroeë geskiedenis van Suidwes wat in die argief van die [[Rynse Sendinggenootskap]] in [[Barmen]] bewaar word, laat kopieer en later in 28 bande laat inbind onder die titel "Quellen zur Geschichte von Südwestafrika". Die eerste deel van die algemene geskiedenis, "Das alte Südwestafrika", het in 1934 verskyn en hoewel die werk nie sonder tekortkominge is nie, bly dit steeds die belangrikste standaardwerk oor die voorgeskiedenis van [[Namibië]]. 'n Afrikaanse vertaling daarvan het in 1937 verskyn en 'n verkorte Engelse weergawe in 1938.<ref name="swart" /> Vedder het 'n tweede, asook 'n derde deel van die werk beplan, maar weens gebrek aan tyd het hy nooit daarmee begin nie. Hy het ook 'n bydrae oor die Duitse bewind en die militêre besetting van SWA vir die 1936-uitgawe van "The history of the British empire" gelewer en in 1928 "Einführung in die Geschichte Südwestafrikas", 'n werkie vir skoolgebruik, gepubliseer. Vedder se belangrikste godsdienstige publikasie is "Die Hauskapelle", wat daelikse gewyde oordenkings bevat en 20 bande beslaan. Hy was ook digter, veral van gewyde liedere, waarvan oor 'n duisend in die reeks "Sonntagsglöcken" verskyn het. == Breër deelname en eerbewyse == [[Lêer:Heinrich Vedder 15c-posseël.jpg|duimnael|links|170px|Twee posseëls, een van 3c en een van 15c, is in 1966 in [[Suidwes-Afrika]] uitgereik ter viering van Vedder se 90ste verjaardag.]] Vedder, as gerespekteerde sendeling in die mandaatgebied, is gevra om op [[23 Augustus]] [[1923]] die oorskot van die [[Herero|Herero-opperhoof]] [[Samuel Maharero]] op [[Okahandja]] te begrawe nadat dit daarheen gebring is uit [[Serowe]] in [[Betsjoeanaland]], waar hy op [[14 Maart]] daardie jaar oorlede is nadat hy uit Suidwes-Afrika gevlug het omdat die Duitse koloniale hom en sy onderdane in die [[Slag van Waterberg]] totaal verslaan het. Vedder het in verskeie instansies gedien: van 1926 tot 1947 was hy die verteenwoordiger van die [[Rynse Sendinggenootskap]] in die Kirchenbundesrat van die Duitse Evangelies-Lutherse Kerk; hy was lid van die wetenskaplike vereniging van SWA van die totstandkoming van dié liggaam tot 1938, toe hy as erelid verkies is; en van 1949 tot 1954 was hy lid van die Historiese Monumentekommissie van SWA. In 1924 het die [[Universiteit van Pretoria]] hom die leerstoel in Afrikanistiek – met volkekunde, taalwetenskap en godsdiensleer as vakke – aangebied, maar hy hat dit van die hand gewys. 'n Erepos aan die Universiteit van Kalifornië het hy ook van die hand gewys omdat sy eenvoudige swart toga in Suidwes-Afrika vir hom meer werd was as die helderkleurige bloue wat Kalifornië hom wou laat dra. 'n Uitnodiging om in Duitsland as sending-inspekteur op te tree, kon hom ook nie uit Suidwes lok nie.<ref name="moltke" /> Hy het verskeie toekennings ontvang: in 1911 het die Duitse Ryksregering die Königliche Kronenorde, vierde klas, aan hom verleen vir sy werk onder die inboorlingstamme van SWA en in 1925 het die Universiteit van Tübingen 'n ere-D.Phil.-graad aan hom toegeken vir sy volgehoue navorsing in verband met die Bergdama. In 1948 het hy 'n D.Litt.-graad (honoris causa) vir sy navorsing oor die inheemse tale van SWA ontvang van die [[Universiteit van Stellenbosch]] en in 1961 het die Afrika-instituut hom erelidmaatskap aangebied. Op sy negentigste verjaarsdag (1966) is 'n drie- en 15-sent-posseël met sy afbeelding daarop in SWA uitgereik.<ref>{{en}} Heffermann, Lutz. 1990. ''The South African Colour Catalogue 1990''. Johannesburg: International Philatelic Service.</ref> Hy is op Okahandja begrawe. == Gesinslewe == [[Lêer:Heinrich Vedder en gesin se graf.JPG|duimnael|regs|270px|Die Vedder-gesinsgraf op [[Okahandja]].]] Hy het voor sy vertrek uit Duitsland na SWA (1903) aan 'n Rooikruisverpleegster, Lydia Schickum, verloof geraak. In 1905 het sy na Swakopmund gekom waar hulle getroud is. Vier kinders is uit die huwelik gebore. Volgens die grafsteen op die Vedder-gesin se graf in die begraafplaas op Okahandja, is Lydia Vedder oorlede in 1943. Hul dogter Ruth is gebore in 1908 en oorlede in 1927, dogter Esther gebore in 1911 en oorlede in 1981 en seun, Martin, gebore in 1912 en oorlede in 1945. Besonderhede van die vierde kind ontbreek.<ref>{{en}} [http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=2242348 Die grafsteenversameling van die Genealogiese Genootskap van Suid-Afrika]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, URL besoek op 12 April 2016.</ref> == Bronne == * {{af}} Beyers, C.J. (hoofred.). 1981. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'', deel IV. Durban: Butterworth & Kie (Edms) Bpk. * {{en}} Potgieter, D.J. (ed.) 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou). == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{en}} [http://exampapers.nust.na/greenstone/cgi-bin/library.cgi?e=d-01000-00---off-0dna--00-1----0-10-0---0---0direct-10----4-------0-1l--11-en-50---20-about---00-3-1-00-00--4--0--0-0-11-10-0utfZz-8-00&a=d&c=dna&cl=CL2.16.29&d=HASH91fbf5695fd8f23e8ab07b Besonderhede van die Lutherse sendingkerk op Swakopmund wat Vedder ontwerp het]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 12 April 2016. * {{en}} [http://www.klausdierks.com/images/Namibia_Otjozondjupa_Okahandja_Vedder_1.JPG 'n Foto van Vedder se nederige sendelingshuisie op Okahandja]. URL besoek op 13 April 2016. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vedder, Heinrich}} [[Kategorie:Geboortes in 1876]] [[Kategorie:Sterftes in 1972]] [[Kategorie:Geskiedenis van Namibië]] [[Kategorie:Sending in Suider-Afrika]] ez6td48oz75fu19dd631b3a4g606ahe 0 109812 2924667 2916379 2026-08-13T09:52:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924667 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Outeur | naam = Maretha Maartens | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[22 Junie]] [[1945]] | geboorteplek = [[Bloemfontein]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | beroep = Skrywer | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = M.E.R.-prys<br />Sanlamprys<br />Credo-prys<br />HAUM-De Jager-prys<br />J.P. van der Walt-prys | genre = | bekende_werke = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Maretha Maartens''' (1945–) is 'n [[Suid-Afrikaanse skrywers|Suid-Afrikaanse skrywer]].<ref>Kannemeyer, J.C. ''Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2''. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983.</ref> Sy is ’n baie produktiewe skrywer wat werke in verskeie genres lewer, insluitende drama, prosa vir die kinders, jeug en volwassenes, biografieë, Bybeldagboeke en ander godsdienstige publikasies. Sy verwerf egter veral bekendheid met haar kinder- en jeugverhale en verower verskeie pryse in hierdie genre; onder meer: die [[M.E.R.-prys]], die Sanlamprys Goud vir Jeuglektuur, die Credo-prys, die HAUM-De Jager-prys, en die J.P. van der Walt-prys. Benewens haar kinder- en jeugskryfwerk is sy ook bekend vir die groot aantal geestelike en didaktiese boeke wat sy tot dusver gepubliseer het. == Lewe en werk == === Herkoms en vroeë lewe === Margaretha Jacoba Strydom is op [[22 Junie]] [[1945]]<ref>Stellenbosch Writers: http://www.stellenboschwriters.com/100maartens.html</ref> in [[Bloemfontein]] gebore as die oudste van drie dogters van ’n polisieman, Matthys Johannes Strydom, en ’n huisvrou, Jacoba Danilina Diedericks.Tot op sesjarige ouderdom bly die gesin op [[Jacobsdal]] in die [[Vrystaat]], waarna hulle trek na [[Petrusburg]], ook in die Vrystaat.<ref>NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/324 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330180757/http://nb.co.za/authors/324 |date=30 Maart 2016 }}</ref> Hier word haar twee susters, Adri en Rina, gebore. Sy leer tik in haar standerdses-jaar, wanneer haar vader vir haar ’n Olivetti tikmasjien koop. In 1963 matrikuleer sy aan die Hoërskool Petrusburg met ses onderskeidings. Sy studeer verder aan die [[Universiteit van die Oranje-Vrystaat]] en behaal in 1966 ’n B.A.-graad cum laude met Frans en Engels as hoofvakke en Afrikaans-Nederlands, Duits, Suid-Sotho, Latyn en Sielkunde as byvakke. Sy loop ook ’n diplomakursus in verpleging en vanaf 1967 tot 1968 verpleeg sy aan die H.F. Verwoerd Hospitaal in [[Pretoria]] en gedurende 1969 aan die Nasionale Hospitaal in Bloemfontein.<ref>Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I.'' J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998.</ref> === Verdere studie, loopbaan en persoonlike lewe === In Januarie 1970 trou sy met Hennie Maartens, wat later as predikant kwalifiseer. Twee dogters (Danila en Naomi) word uit die huwelik gebore. In 1971 behaal sy aan die Universiteit van die Oranje-Vrystaat ’n B.A. Honneurs-graad cum laude in Engels. Die egpaar vertrek in 1973 na [[Stellenbosch]], waar Hennie met sy teologiese opleiding begin. Hier is sy ’n jaar lank prinsipale van die ACVV-kleuterskool. Sy studeer verder aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] en verwerf haar Senior Onderwysdiploma, terwyl sy ook die Suid-Afrikaanse Onderwysuniemedalje ontvang vir die beste onderwysstudent. Hierna is sy dosent in Didaktiek en aflosdosent in Opvoedingsfilosofie aan die universiteit. Wanneer haar man kwalifiseer en toegelaat word tot die bediening, is hulle die leraarspaar in drie gemeentes, naamlik die Oos-Londen Moedergemeente, Welkom Moedergemeente en Noordhoek-gemeente in Bloemfontein. Hennie bedien in Bloemfontein tot met sy aftrede. Noordhoek se gemeente voer sewe jaar lank evangeliese dramas onder Hennie en Maretha se leiding op.<ref>Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3.'' Van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 2006.</ref> In 1992 bou hulle vir hulle ’n huis in Bloemfontein buite die gemeente en na haar man se emeritaat bedryf hulle die joernalistieke onderneming Skryfhuis vanuit hulle woning. Sy is vanaf 1998 vir twee jaar lank van die ontstaan daarvan redaktrise van ''Finesse'', ’n tydskrif vir Afrikaanssprekende Christenvroue, maar bedank uit hierdie pos in Maart 2000 weens verskille oor redaksionele beleid. Sy word dan redaktrise by ''Vrouekeur'', is ’n rubriekskrywer vir ''Die Volksblad'', ''Rooi Rose'' en ''Kerkbode'' en vryskutjoernalis. Sy is ’n gewilde spreker by vroueverenigings en bied ook lesings aan by kerke, skole en ander organisasies en verenigings. In 1992 spreek sy in [[Amerika]] vroue by die Suid-Afrikaanse ambassade in [[New York]] toe oor hoe om persoonlike eensaamheid te hanteer en persoonlik sterk te bly ter wille van hulle roeping. == Skryfwerk == === Begin van skrywersloopbaan === Reeds as tienjarige skryf sy stories wat die eertydse boekresensent Anna van Zyl in ''[[Die Volksblad]]'' se kinderhoekie plaas en as tiener word van haar bydraes ook in ''Môrelig'' en ''Naweekpos'' gepubliseer. Die Sentrale Pers in Bloemfontein druk later van hierdie jeugwerk onder haar nooiensvan Strydom in ''Die lekkerlees-kinderboek''. Haar verhale word in vele tydskrifte gepubliseer, insluitende ''[[Sarie]]'', ''[[Huisgenoot]]'', ''Rooi Rose'', ''Fair Lady'' en ''Tydskrif vir Letterkunde''. === Tydskrifvervolgverhale en kortverhale === Van haar tydskrifvervolgverhale word later in boekvorm gepubliseer, insluitende haar eerste vervolgverhaal, ''Stormvoël'', wat in 1970 in ''Sarie'' verskyn het. In 1987 wen sy die Scripto Africana-prys<ref name=":0">Myburgh, Trudie Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/05/31/5/23.html</ref> vir kortverhale met ''Nagbrief'' in die landswye kortverhaalwedstryd wat deur Hans Strydom-uitgewers aangebied is met die [[Groot Trek]] as tema. ''Nagbrief'' behandel die nag by Bloukrans en Boesmansrivier. In 1988 word ''Ses wenverhale'' gepubliseer, wat die beste ses inskrywings is in ’n landswye wedstryd van grensverhale van ''Huisgenoot'' en die Suid-Afrikaanse Weermag. Haar kortverhaal word saam met verhale van S.C. Brink, Eben Engelbrecht, [[Pieter Pieterse]], [[Bertrand Retief]] en [[Engela van Rooyen]] hierin gepubliseer. Die kortverhaal ''Een heilige jaar'' word in die versamelbundel ''Om lief te hê'' opgeneem, wat ’n keur bevat van die mooiste liefdesverhale wat in ''Sarie'' verskyn het. ''Die ligeenklip'' word opgeneem in die versamelbundel ''Die wond en ander verhale''. Dit is die verhaal van ’n vrou wat in die dorre Namibië naby die woestyn vasgevang is in ’n liefdelose huwelik waarin haar man Naas haar aanrand, met geen ooglopende uitkomkans nie. Die titel verwys na die ligene wat honderde jare oud is en snags gloei en sappig word en ontkiem van die mis in die lug.<ref>Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.'' [[Human & Rousseau]]. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005.</ref> === Drama === As deel van haar man en haar eie geestelike bediening skryf en redigeer sy geestelike verhoogstukke<ref>Maartens, Maretha Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2002/06/21/7/5.html</ref> vir groot en kleiner groepe, waaronder ''Legio wat so roep'', ''Die Kruiskoning'' (Paasspel), ''Die Kripkoning'' (Kersspel), ''Een middag in Nasaret'' (’n Kersspel vir kinders), ''Woesklip'' (kindertoneel) en ''Kom huis toe, Koningskind!'' Vir die Hoërskool Chris van Niekerk op [[Vredefort]] skryf sy die verhoogstuk ''Moses'' waaraan elke kind in die hoërskool deelgeneem het. ''Die wind sal nooit weer ophou waai nie'' word in 2002 by die ''Volksblad''-Kunstefees in Bloemfontein opgevoer. Dit is ’n drama oor gestremdes, waar sommige van die rolle dan ook deur gestremdes gespeel is. Hierdie mense se stryd om hulle gestremdheid te verwerk en menswaardig tot die samelewing by te dra is die tema, terwyl vergrype teen hierdie mense, ook die verkragting van veral swart vroue met liggaamlike gestremdhede, ook aangespreek word. In 2003 word ''Carwatch'' ook by die ''Volksblad''-Kunstefees<ref>Nieman, Nols Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/06/11/5/3.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126054144/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2003/06/11/5/3.html |date=26 Januarie 2012 }}</ref> opgevoer en hierdie drama word later as ''Glenda'' verfilm en op DVD uitgereik. Die drama beeld die lewensgeskiedenis en aspirasies van die karwag uit, met haar verlange na erkenning, skoonheid en verlore jeug. Dit lewer ook kommentaar op gesinsgeweld, kapings en rooftogte. Die jeugdrama ''Woesklip'' is in 2012 die naaswenner in Maskew Miller Longman se jeugdramawedstryd en dit word uitgegee in die bundel ''Swewende maan en ander dramas'', wat die wendramas van hierdie kompetisie bevat. === Kinder-en jeugliteratuur === Dit is egter veral as skrywer van geestelike boeke en as kinder- en jeugverhaalskrywer wat sy bekendheid verwerf. Verskeie van haar verhale is vir kleiner kinders bedoel. ''My dik boek'' bevat agt kort stories vir beginnerlesers. In ''Ons mooiste Kersfees'' bou twee wit en een swart kind met klei die stadjie Bethlehem onder bome om hulle geskenklose Kersfees mee op te helder. Dan gebeur daar ’n wonderwerk. Katte speel ’n rol in verskeie boeke. In ''Die bomelaars''<ref name="sny262">Snyman, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 26 no. 2, Junie 1986.</ref> verwys die titel na rondloperkatte sonder tuiste in die park. Die storie draai rondom Mossie en sy rumatiekkoors. ''Grys kat, grys kat, jy laat vir Anja hoes'' is die verhaal van ’n meisie wat leer dat ’n mens somtyds iets moet opgee waarvoor jy lief is. In hierdie geval gee sy haar geliefde kat af omdat haar sussie allergies is vir katte. ''Die nagkat'' vertel van die kat Wolle se nagtelike manewales terwyl hy elke dag soet lê en slaap. Met hierdie boek is sy in 2000 die naaswenner vir ouderdomsgroep 6-7 jaar tydens die ATKV-Kinderboektoekennings. In ''Die baba luister'' is daar onder andere ’n gemmerkat na wie die baba luister. Hierdie boek is ’n wenner in ''Baba & Kleuter'' se kinderstoriekompetisie. ''Swart Griet is vas'' se titel verwys na ’n idioom wat verband hou met te veel drink. Thys se pa is ’n drankverslaafde en word in ’n inrigting opgeneem vir behandeling. ''Swart Griet is vas'' wen in 1984 die SANRA jeugboekwedstryd. ''Zek en die skoenlappers van die nag'' is gemik op ouer laerskoolkinders en is primêr daarop gerig om die geskiedenis meer interessant te maak. Hierin beleef vyf karakters elkeen ’n tydreis terug na die tyd van die [[Hugenoot|Franse Hugenote]]. ''Die sterprinses'' handel oor Ester van die Bybel. Die kinderverhaal ''Soos heuning'' word opgeneem in die versamelbundel ''Goue fluit, my storie is uit'' onder redaksie van [[Linda Rode]]. In haar jeugboeke skroom sy nie om kontensieuse temas aan te roer nie. ''Rowe val af''<ref>Snyman, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 25 no. 1, Maart 1985.</ref> is haar eerste jeugboek. Die sestienjarige Josef moet die dood van sy ma verwerk, terwyl sy lewe verder deurmekaar gekrap word deur sy ouma wat die huishouding kom behartig, sy swak verhouding met sy besige pa en sy bekommernis oor sy jonger sussie Bambi. Josef beland op ’n wilde partytjie, is teleurgesteld in sy meisie en kan nie op die eksamen konsentreer nie. Sy verhouding met sy pa versleg verder en dan word sy pa nog vir ’n groot bedrag geld gedagvaar. Die probleme word egter oorkom en verhoudings herstel sodat die seerplekke besig is om te herstel, waarna die rowe sal afval. ''’n Pakkie mieliepitte''<ref name="sny262" /> se hoofkarakter is die swart seun Sidwell wat in ’n eenouergesin in ’n plakkersgebied woon. Hy besoek die ashoopmense wat in die bosse woon en besef dan hoe geseënd hy is, ten spyte van sy omstandighede. Hierdie boek word ook in Engels (as ''Sidwell’s seeds'') en Duits vertaal. ''Moedhou Maria dis donkermaan'' het die matriekmeisie Maria as hoofkarakter. Haar predikant-pa met ’n maagkwaal is ook depressielyer wat sy werk verloor, waardeur predikante se menslike kant in hierdie verhaal openbaar word. Haar pa se siekte sit erge stremming op sy huwelik en Maria se ma praat van skei. Om een of ander rede is haar pa gekant teen haar vriendskap met Frederik, wat boonop betrokke is in ’n ernstige motorongeluk. Maria wen dan in hierdie omstandighede nie die nasionale atletiekbyeenkoms nie, maar sy leer dat die mens self en mense belangriker is as drome en ideale. Hierdie boek verower in 1983 die J.P. van der Walt-prys. ''Gezina en die bruin wind''<ref name="sny271">Snyman, Lydia. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 27 no. 1, Maart 1987.</ref> is ’n historiese jeugroman wat die Bloemfonteinse konsentrasiekamp vir vroue en kinders tydens die Anglo-Boereoorlog as tema gebruik. Gezina is die ouma wat aan haar kleindogter naamgenoot Gina (volle name Gezina Hephziba) verhale vertel van die [[Anglo-Boereoorlog]], wat vir Gina die insig gee dat alle soldate die prooi is van die omstandighede en dat daar beide goed en sleg aan beide kante voorkom. In 1984 verower ''Gezina en die bruin wind'' die HAUM-De Jager-prys<ref name=":0" /> vir jeugliteratuur en dit word in Engels vertaal as ''Ring around the moon''. In ''Die sakmense''<ref name="sny271" /> word ’n wit en swart gesin wat onderskeidelik in Bloemfontein en in die swart woonbuurt Onverwacht buite Bloemfontein bly, teenoor mekaar geplaas. Sodoende lewer die skrywer kommentaar oor die gevolge van apartheid.<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 1, Februarie 1986.</ref> Die gesinne raak by mekaar betrokke wanneer die swart dogter Miriam by die wit huis begin werk. Die sak van die titel verwys na verskillende dinge. Die wit predikantsdogter Thea ervaar die verlies van ’n oorgeplante nier en word sodoende verplig om ’n dialisesak te gebruik, terwyl die armoedige swart dogter Miriam haar ma se werk as verkoopster van vrugte en vis onder ’n sakafskorting beleef. Thea en Miriam is geesgenote daarin dat hulle albei oneerlik was. Thea het nie die ware rede vertel hoekom haar nier opgehou werk het nie en haar oupa kry die skuld, waarna haar ma en oupa se verhouding versuur. Miriam het gejok oor haar ouderdom sodat sy kan werk kry om te help met die gesin se onderhoud. Wanneer albei die waarheid praat begin dinge regkom en ontwikkel daar ’n hegte verhouding tussen Thea en Miriam. Hierdie boek verower in 1985 die Sanlamprys Goud vir Jeuglektuur en in 1986 die Credo-prys van die NG Kerk Uitgewers, laasgenoemde ’n Christelike prys<ref name=":0" /> vir lewenskuns en stigting. ''Die inkvoël''<ref>Le Roux, Marina. Die Burger, 24 September 1987.</ref> speel af tydens die onrus van die tagtigerjare en is die eerste jeugboek wat binne hierdie kontensieuse politieke scenario geplaas word. Dit vertel die verhaal van die swart seun Adam. Na sy pa se dood word hy noodgedwonge die broodwinner en verkoop koerante. Die titel verwys na ’n stuk koerantpapier wat teen ’n motor se ruit vaswaai en vir Adam lyk soos ’n voël wat vry rondvlieg. Die Katolieke Jeugboekprys van Oostenryk word in 1987 toegeken aan die Duitse vertaling (''Tintenvogel'') en hierdie boek word ook in Nederlands en Engels vertaal en in 1988 as een van net drie Afrikaanse boeke gekies vir die internasionale White Raven Collection van IBBY Books. ''Oor die nek van die draak''<ref>Le Roux, Marina. Die Burger, 11 Augustus 1988.</ref> se titel verwys na die moeisame tog van die [[Voortrekkers]] oor die [[Drakensberge]] in Natal. Die verhaal speel af in die tyd net voor en na die [[Slag van Bloedrivier]] en word vertel uit die gesigspunt van die veertienjarige dogter Kotie. Eers wil sy nie trek nie, maar met Pieter in die nabyheid word die trek glad nie onaardig nie. Dan loop die trekkers hulle vas teen die [[Zoeloes]] en is hulle daagliks in ’n stryd om oorlewing betrokke, met vele wat dit nie maak nie. Kotie word deur die dramatiese gebeure gevorm en haar groei tot volwassenheid is die vernaamste fokus van die boek. Hierdie boek verower in 1988 die Sanlamprys<ref name=":0" /> Silwer vir Jeuglektuur. ''Is Gideon dan ’n swartskaap?'' speel ook tydens die Groot Trek af en wen in 1988 die eerste prys in die Daan Retief-FAK Groot Trek-wedstryd. Gideon is ’n weeskind<ref>Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cv's/cv_marethamaartens.htm{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> wat blootgestel word aan armoede en mishandeling en ten slotte die slag van Bloedrivier meemaak. '''''’'''n Pot vol winter''<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 30 no. 1, Maart 1990.</ref> veroorsaak in die laat tagtigerjare polemiek wanneer dit die eerste Afrikaanse jeugverhaal is waarin tienerseks<ref>Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/05/13/7/2.html</ref> eksplisiet voorkom en die tema egskeiding ook aanraak.<ref>Pieterse, Henning. ’''n Pot vol winter: Resepsieverslag.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no. 2, Mei 1992.</ref> Die tienermeisie Elizabeth het haar eerste sekservaring met haar kêrel Kurt, tuis vir ’n paar dae van die grens af. Hulle doen dit sommer op die agtersitplek van sy motor, waarna Elizabeth sukkel om haar skuldgevoelens en emosies te verwerk.<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990.</ref> Haar pa se buite-egtelike verhouding met die gimnasium-vrou en die daaropvolgende egskeiding maak dit nie vir haar makliker om die geborgenheid waarna sy soek te vind nie.<ref>Van der Linde, Ina. ''Omstrede ‘Pot vol winter’ prut vinnig voort''. Die Burger, 7 November 1989.</ref> Skuldgevoelens en ’n vrees vir swangerskap veroorsaak dat sy miergif drink, maar sy herstel en kan weer aangaan. Haar wisselende verhouding met God word grondig verken. Die titel van die boek kom van ’n opstel wat Elizabeth oor “Hierdie winter” moet skryf. ''’n Pot vol winter''<ref>Van der Merwe, Henk. Insig, Desember 1989.</ref> verower in 1989 die Andrew Murray-prys vir godsdienstige publikasies en die J.P. van der Walt-prys. Dit is ook die naaswenner van die ATKV-Prosaprys<ref name=":0" /> en word in onder andere Engels vertaal en in ’n rolprent omskep''.'' ''Plek van die dolfyne''<ref>Cilliers, Cecile. Rapport, 9 Desember 1990.</ref> het ’n swart seun, Moses, as hoofkarakter. Hy vergesel ’n wit gesin op ’n seevakansie om ’n klein, bedorwe seuntjie op te pas. Sy vakansie word versuur deur die rassistiese houding van mense waarmee hy te doen kry, maar eindelik leer mense tog om mekaar en die wêreld rondom hulle beter te verstaan. Die titel van die boek verwys na die plek van [[Modimo]], waar alle rasse moet vasstel of die Here onder hulle woon. Hierdie boek verower in 1990 die Sanlamprys Goud vir Jeuglektuur, is in 1991 op die kortlys vir die toekenning van die M.E.R.-prys<ref name=":0" /> en kry eervolle vermelding tydens die toekenning van die C.P. Hoogenhout-prys<ref name=":0" /> in 1992. Dit word ook in Duits vertaal. In ''Op Filippa se planeet'' skiet ’n alkoholiese pa die ma en die kinders moet by hulle grootouers gaan bly in ’n minder gegoede woonbuurt. Die kinders leer om afstand te doen van hulle trots en hoogmoed. In 1989 word die Volkskasprys vir Jeuglektuur toegeken aan ''Op Filippa se planeet''. ''In die hemel eet ’n mens mieliepap''<ref>Greyling, Mimi. Insig, Maart 1992.</ref> word in [[Nazi-Duitsland]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] geplaas en het die Joodse seun Daniël Rosendorf as hoofkarakter. Hy beleef die gruwels van die oorlog en die konsentrasiekampe. Groot dele van die roman bestaan uit sy dagboekinskrywings en die styl hiervan is insiggewend ten opsigte van sy verslegtende geestelike toestand. ''Keerpunt'' is ’n kies-jou-storie-boek wat daarop gemik is om trae lesers se leeslus aan te wakker. ''Geagte mejuffrou Snob''<ref>Hough, Barrie. Insig, Junie 1992.</ref> het as tema gestremdheid, met Harm wat ’n spraakgebrek het, Irma wat in ’n rolstoel gekluister is en Benji wat ’n spastiese hemipleeg is. Benji skryf briewe aan Melissa, die mejuffrou Snob<ref>Le Roux, Marina. Die Burger, 30 Junie 1992.</ref> van die titel, waarin hy sy gevoelens en sy en sy vriende se geskiedenis ontbloot. So word gestremdes se normale gevoelens en begeertes ontbloot en hulle andersheid besweer. Die boek word in Engels vertaal as ''Dear miss Snob''. ''Spinnekopsomer''<ref>Steenberg, Elsabe. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 4, November 1993.</ref> se titel verwys na die spinnekopnes van verwarring en emosionele onsekerheid by ’n groep tieners. Die probleme waarmee hulle te doen het word almal deur grootmense veroorsaak, soos gesinsgeweld, belangelose ouers, alkoholisme, rassespanning en die geweldskultuur in die land. Die hoofkarakter Leendert is ’n rykmanseun met afwesige ouers en oneindige probleme, wat eindelik besef dat omstandighede buite sy beheer mag wees, maar dat hy steeds ’n keuse het hoe hy daarop sal reageer. Hierdie boek ontvang in 1992 die Sanlamprys Brons vir Jeuglektuur. ''Smaartie is skeel''<ref>Hough, Barrie. Insig, November 1993.</ref><ref>Malan, Lucas. Rapport, 29 Augustus 1993.</ref> se titel verwys na Anita se kat Smaartie wat skeel is en volgens haar daarom haar pa dubbeld moet kan sien, die goeie pa en die donker pa wat haar seksueel molesteer. Hierdie kontensieuse tema word op eerlike maar sensitiewe manier aangebied en die slot is nie gesetel in ’n maklike oplossing nie, maar beskryf emosioneel getraumatiseerde mense wat na mekaar uitreik in ’n poging om versoening en genesing. Wanneer Anita se ma eindelik agterkom wat aan die gang is, lei dit tot ’n gesprek tussen haar en haar man met die voorneme om hulp te soek en die verhouding tussen Anita en haar pa te vernuwe. Hierdie boek wen in 1994 die ATKV Kinderboektoekenning vir ouderdomsgroep 10-12 jaar. ''Die beste ding since popcorn''<ref>Anoniem. ''‘Popcorn’ wat na tronk lei.'' Wes-Beeld, 17 Februarie 2006.</ref> se titel verwys na ’n dwelmslaaf se beskrywing van heroïen en is gebaseer op die ware verhaal van ’n seun se verslawing aan hierdie dwelm. Dit is ’n verhaal van gesinsverbrokkeling, ’n tiener se identiteitskrisis,<ref>Korrespondent. ''Van ’n motor se agtersitplek tot ’n tienertreffer.'' Die Burger, 24 November 1989.</ref> keuses en die soeke na sin in chaotiese omstandighede. Eers wanneer hy ’n oordosis neem en by die dood omdraai, begin sy stryd teen verslawing, met behulp van die reddende genade van God. Hierdie verhaal word ook in ’n toneelstuk verwerk en in 2006 onder andere in Roodepoort deur die Bloemfonteinse Klipkerk se dramagroep opgevoer. Maartens skryf ook vele nie-fiksionele Christelike boeke vir die jeug. Haar jeugboeke word in verskeie tale vertaal, waaronder Duits, Nederlands en Engels. === Volwasse literatuur === Sy skryf ook romans vir volwassenes. ''Stormvoël''<ref>Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Maartens,_Maretha{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> verskyn eers as vervolgverhaal in ''Sarie''. ''Eindpunt'' (1976) is ’n spanningsverhaal. ''Tuin van die geel magrietjies'' beskryf die gebrokenheid en soeke na liefde van ’n jong meisie in ’n verbrokkelende ouerhuis. Tydens die universiteitskoor se oorsese toer raak Ingrid hopeloos verlief op Jasper. Sy is egter reeds betrokke in ’n ernstige verhouding met Pieter, ’n jongman van haar tuisdorp. Met haar terugkeer vind sy egter dat haar pa haar ma verlaat het. In hierdie tyd is dit Pieter wat haar troos, met Jasper wat koud optree nadat hy hulle bymekaar sien. ''Een ligjaar'' is ’n roman wat die mynwese en die mense wat daarin werk as tema het. In 1982 word die J.P. van der Walt-prys aan ''Een ligjaar'' toegeken. ''Voor die oog van hierdie son'' se hoofkarakter is Hanna van der Merwe, wat op agtienjarige ouderdom verloof raak aan Niklaas en dan met hom trou, vol verwagtinge van die toekoms. Drie-en-veertig jaar later lê sy hulpeloos op haar hospitaalbed na ’n oogoperasie, met net haar gedagtes om haar besig te hou. Sy herleef haar lewe en besef dat dit nie aan haar verwagtinge voldoen het nie en dat sy steeds baie onvervulde verwagtinge het. In hierdie oomblik reik sy dan uit na haar Skepper en kom eindelik tot selfkennis en berusting, in staat om vrede te maak met haar naaste en met God. ''Verste grens''<ref>Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 25 no. 1, Februarie 1987.</ref> verskyn eers as vervolgverhaal in ''Sarie'' en word in 1986 deur hierdie tydskrif bekroon as die beste vervolgverhaal. In 1987 verower dit ook die Helpmekaar FAK-prys vir ontspanningsleesstof. Soos die titel aandui is die agtergrond van die verhaal die grensoorlog, maar die verhaal is meer gerig op die grense van mens-wees wat die karakters moet verstaan en oorsteek.<ref>Pienaar, Elize. ''Keuses by die grens in ‘Verste grens’ van Maretha Maartens.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2. Mei 1991.</ref> Sarah de Vries is die hoofkarakter en bevind haar op die grens op Oshakati waar haar man Helmut ’n soldaat is. Die spanning in hulle huwelik bereik hier breekpunt en het groot impak op hulle en hulle kinders, Louise en Deon, se lewens. ’n Aantal gebeurtenisse dwing vir Sarah tot introspeksie en veroorsaak dat sy weer begin uitreik na haar kinders en haar man om die bande te probeer herstel. ''Verste grens'' word in 1993 deur [[Wim Vorster]] vir die verhoog verwerk en die première vind plaas in die André Huguenet-teater in Bloemfontein. Die boek word ook aan skole voorgeskryf. ''Ruitevrou'' (met subtitel ''’n ware verhaal van emosionele en liggaamlike mishandeling'') vertel die verhaal van ’n vrou se jarelange liggaamlike en sielkundige aftakeling in ’n negatiewe verhouding met ’n bekende chirurg, wat daarop uitloop dat sy hom vermoor. Na getuienis in die hof oor die aanrandings en vernederings wat sy moes verduur, word sy vrygespreek van moord. Die mikpunt van die boek is om die psige van ’n vrou wat emosioneel en liggaamlik mishandel word, uit te beeld. Hoewel fiktiewe name gebruik word (Riana Maree en dr. Hannes Hiemstra), is die gegewens gegrond op die lewensverhaal van ’n Suid-Afrikaanse vrou (Retha Nel) en die bekende Bloemfonteinse chirurg dr. Hennie Lubbe en Maretha Maartens word gedreig met regstappe vir laster en pogings om die verspreiding van die boek stop te sit deur dr. Lubbe se ouers. Hierdie dreigement word laat vaar omdat daar nie ’n regspresedent is vir ’n pa om namens ’n seun ’n lastereis in te dien nie. Die opspraakwekkende aard van die boek en die gepaardgaande publisiteit sit vuurwarm polemiek aan die gang oor wanneer geskrifte feitelik of fiksie is. ''Jacoba Afrikaner''<ref>Anoniem. Die Republikein, 15 November 2001.</ref> bevat verskeie verhaallyne om ’n perspektief op die Namibiese geskiedenis te gee. Die Nama-meisie Jacoba Afrikaner<ref>Venter, L.S. Beeld, 10 Desember 2001.</ref> raak verlief op die Herero Tuvahi Kapuuo. Sy vertel vir hom van haar voorouers, afstammelinge van Klaas Afrikaner en sy beroemde seuns Jonker en Titus. Hy vertel haar van die Herero’s se verblyf en swaarkry in die swart woonbuurte van Windhoek en die opstand van 1960. Wanneer hy saam met [[Swapo]] teen die apartheidsbewind vir vryheid van die swart volkere gaan veg, laat hy haar alleen en swanger agter. Bas Pretorius is ’n wit dominee, wat die ander kant van die Swapo-oorlog verdedig en eindelik vir Jacoba as prostituut op die Groot Ashoop op Kupferberg buite Windhoek vind. Hierdie ontmoeting dwing hom tot ander insigte. Die boek word ’n fel aanklag teen die grensoorlog en die vergrype van die land se koloniale verlede, met goed nagevorste blootstelling van die geskiedenis van inheemse mense in [[Namibië]]. ''Jacoba Afrikaner''<ref>Viljoen, Louise. Rapport, 25 November 2001.</ref> is in 2001 op die kortlys van die romanwedstryd van Sanlam, ''Insig'' en Kwêla. ''Monument''<ref>Roggeband, Ilza. Beeld, 2 September 2013.</ref> is ’n roman wat geskryf word vir die eeufees van die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein. Hierin word vyf geslagte vroue en hoe hulle gebou het aan hierdie land, se storie vertel. Margo Diederichs keer terug na Winburg in die Vrystaat nadat sy vier jaar lank in Israel gewoon het. Sy laat haar vriend Yachin in Israel agter, wat probeer sin maak van sy geboorteland. Margo is terug omdat haar ma, Chris, ernstig siek is. Sy het nie ’n goeie verhouding met haar ma nie en Margo voel ontuis in Suid-Afrika, wat vir haar ’n vreemde land geword het. Haar terugkeer bring die harde werklikheid van ’n lewe in Suid-Afrika na vore waar kinders vir ’n selfoon vermoor word en mense agter tralies woon om veilig te bly. Margo se storie is egter ook haar ma se storie en ook dié van haar ouma Oumbecca, oumagrootjie Angelina en ooroumagrootjie Jacomina, wat as jong vrou in ’n grot geskuil het terwyl die Anglo-Boereoorlog aan die gang was. In notaboeke wat haar ouma geskryf het, leer Margo van die stryd wat die vroue gestry het en hoekom hulle die besluite geneem het wat hulle geneem het. Sy ontmoet in Winburg die onderwyser Hugo (Sparks) van Niekerk, ’n oujongkêrel wat alles in sy vermoë doen om te sorg dat ’n deel van die land se geskiedenis nie verlore gaan nie. Gaandeweg begin Margo haar voorsate se wortels in Suid-Afrika beter verstaan. Die meeste van die karakters is fiktief, maar die roman is faksie (of feite-fiksie). Die ware verhaal van ’n oorlewende van ’n plaasaanval word ingeskryf met ’n koerantberig en selfs dialoog met die oorlewende en haar kinders wat dit staaf. Van Maartens se kortverhale word in ''Tydskrif vir Letterkunde'' gepubliseer en Lina Spies neem die kortverhaal ''Nag, Nuni'' in die versamelbundel ''Majesteit, die kat'' op. Vele liefdesverhale verskyn ook van haar, veral in die Mirre-reeks van Tafelberg Uitgewers, wat Christelike romanses publiseer. In ''Seën wag op Sinai''<ref>Breed, Adri. Beeld, 15 Maart 2006.</ref> gaan werk die deurmekaar jong meisie Silvia du Toit as au pair by die skatryk Delgado-familie in Spanje. Sy is op soek na klaarheid oor haar lewe en haar verhouding met Stefan Verster, terwyl sy in Spanje teen haar sin verlief raak op die eksotiese Cameron Napier. Wanneer sy saam met haar werkgewer se gesin die berg Sinai uitklim, wag ’n geestelike ervaring op haar en raak sy bewus van God se teenwoordigheid in haar lewe en sy plan met haar. In ''Engel van Ethiopië''<ref>De Kock, Helene. Plus, 6 September 2006.</ref> gaan Ciska Meintjies vir ’n jaar na [[Ethiopië]] om haar Diensjaar vir Christus te doen en ook om perspektief te kry op haar lewe. In Ethiopië raak haar lewe verstrengel met dié van haar brandarm tolk, Desta. Sy ontmoet die Belgiese onderwyser Wessel Peeters, wat ’n beseerde vondelingbaba na haar bring. ''Laduma vir die liefde''<ref>Roux, J.B. Rapport, 30 Oktober 2011.</ref> is die laaste boek in die Mirre-reeks. Paula en Raulette Rall is tweelingsusters en Paula het haar suster se kêrel, Hans de Lange, afgevry. Hans is later weg en Paula sukkel om te vergewe en te vergeet. Drie jaar later keer Hans terug saam met ’n toergroep wat die Engelsman Edward Prendergast insluit, wat in die land is om die Wêreldbekersokker te ondersteun. Hans probeer om vergifnis by Paula te kry, maar sy en Edward raak verlief op mekaar. Ander boeke in hierdie reeks is ''Gawe van die liefde'', ''My liefling is ’n wolkeman'', ''Katryn van die klipdassies'' en ''Sondag van die silwer see''. Sy skryf ook die biografie van [[Marike de Klerk]], gewese eggenote van oud-president [[Frederik Willem de Klerk|F.W. de Klerk]] (''Marike: ’n reis deur somer en winter''). Die boek bied ’n blik op die lewe van ’n vrou van ’n bekende politikus, met al die opwinding en frustrasies wat daarmee gepaardgaan. Die verhouding wat F.W. met Elita Georgiades het en met wie hy later getroud is, raak tydens die skryf van die boek bekend en Marike skryf self in ’n laaste hoofstuk op aangrypende wyse oor haar emosies in hierdie tyd. Na Marike en F.W. se egskeiding skryf Marike met Maretha se hulp ''’n Plek waar die son weer skyn'', waar Marike vertel van die moeilike verwerking van die gevoelens van verwerping en eensaamheid na die egskeiding. Maretha skryf verskeie geestelike dagboeke van uiteenlopende aard, insluitende ''Aljander-aljander'' (1981, ’n nadink-dagboek vir kinders), ''Die Huisdagboek'' (1986), ''Maak my anders, Here'' (1992), ''En daar het stilte gekom'' (1994), ''Om elke dag te cope'' (2000), ''Net tussen my en God'' (2001, ’n Bybelse dagboek vir dogters) en ''Die stiltetyd Bybel vir vroue'' (2007). Verskeie ander boeke met geestelike en didaktiese strekking verskyn van haar. ''Kinderkos'' bevat wenke en stories vir almal wat met kinders werk en ''My kind op die stormsee'' het eweneens wenke oor kinders grootmaak. ''Groot genoeg om te weet'' is seksonderrig aan kinders en ''Ek gaan anders wees'' is gesprekke oor die regte lewe en die uitdagings van grootword vir tieners ''Deur hierdie wolk'' is gesprekke met mense wat met die dood worstel en dié wat met hulle saamleef, terwyl ''Saam met God'' diegene begelei wat deur ’n egskeiding worstel. ''Die sterprinses'' behandel die Bybelse verhaal van Ester en die lesse wat daaruit geleer kan word. Saam met haar man skryf sy ''Vrymoedige gesprek met God'', waarin hulle die gelowige mens se verlange na geestelike leiding en vervulling verwoord. ''Kitskos en korrels'' is ’n kookboek met geestelike oordenkings, terwyl ''Moeilike mense'' konflikbestuur behandel. == Eerbewyse == In 1993 word sy saam met Winkie Direko aangewys as ''Ons Stad'' en die Bloemfonteinse Publisiteitsvereniging se Bloemfonteiner van die jaar. In 1994 vereer die Bond van Oud-Kovsies haar met die Cum Laude-toekenning vir haar uitsonderlike prestasies in die skryfkuns. Jong Dames Dinamiek ken in 1993 hulle Prestige-toekenning aan haar toe vir haar bydrae tot die breër gemeenskap. Die ATKV vereer haar in 1995 met die Vrou vir Vroue-toekenning vir haar besondere bydrae tot die Suid-Afrikaanse gemeenskap en in 2011 word sy deur Solidariteit Helpende Hand vereer vir haar bydrae tot die Afrikaanse literatuurskat. == Publikasies <ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n89-627671/</ref> == === Boeke vir volwassenes === '''1975''' * ''Anderkant Swartklip'' * ''Lea, Lea'' * ''Stormvoël'' '''1976''' - ''Eindpunt'' '''1978''' - ''Koms van die wolf'' '''1980''' - ''Die Midas-seisoen'' '''1981''' - ''Tuin van die geel magrietjies'' '''1982''' - ''Een ligjaar'' '''1983''' - ''Voor die oog van hierdie son'' '''1986''' - ''Verste grens'' '''1988''' - ''Vlug van die Eden-mens'' '''1991''' - ''Ekstasies en frustrasies'' '''1992''' * ''Motte en magrietjies'' * ''Vygies en ander vreugdes'' '''1993''' – ''Suurtjies en stralers'' '''1994''' * ''Haelstorms en kannabolle'' * ''Halte tevredenheid'' * ''Poegaailyf of vonkeloog?'' * ''Tuin van die geel magrietjies'' * ''Omnibus: Die koms van die wolf; Die Midas-seisoen; Voor die oog van hierdie son'' '''1995''' * ''Jy maak ’n verskil'' * ''Kwelkatryn of Kanniedood?'' '''1996''' - ''Van Riemvasmaak tot rose'' '''1997'''- ''Ruitevrou'' '''1998''' - ''Marike: ’n reis deur somer en winter'' (saam met Marike de Klerk) '''1999''' * ''’n Plek waar die son weer skyn'' (saam met Marike de Klerk) * ''Sonneblomme en middernaglelies'' '''2001''' - ''Jacoba Afrikaner'' '''2002''' - ''Gaan na die pottebakker se huis'' '''2004''' - ''Gawe van die liefde'' '''2005''' - ''Seën wag op Sinai'' '''2006''' - ''Engel van Ethiopië'' '''2007''' - ''My liefling is ’n wolkeman'' '''2008''' - ''Katryn van die klipdassies'' '''2010''' - ''Sondag van die silwer see'' '''2011''' - ''Laduma vir die liefde'' '''2013''' - ''Monument'' '''2014''' - ''Die slotman'' === Kinder- en jeugboeke === '''1982''' - ''My dik boek'' '''1983''' * ''Ons mooiste Kersfees'' * ''Rowe val af'' '''1984''' * ''Die bomelaars'' * ''Grys kat, grys kat, jy laat vir Anja hoes'' * ''Moedhou Maria, dis donkermaan'' * ''’n Pakkie mieliepitte'' * ''Swart Griet is vas'' '''1985''' * ''Gezina en die bruin wind'' * ''Die sakmense'' '''1987''' - ''Die inkvoël'' '''1988''' - ''Oor die nek van die draak'' '''1989''' * ''Is Gideon dan ’n swartskaap?'' * ''Op Filippa se planeet'' * ''’n Pot vol winter'' * ''Zek en die skoenlappers van die nag'' '''1990''' - ''Plek van dolfyne'' '''1991''' * ''In die hemel eet mens mieliepap'' * ''Die keerpunt'' '''1992''' * ''Geagte mejuffrou Snob'' * ''Spinnekopsomer'' '''1993''' - ''Smaartie is skeel'' '''1998''' - ''Die nagkat'' '''2002''' - ''Die baba luister'' '''2003''' - ''Vicky bou ’n dam'' '''2004''' * ''Koes vir die strykstok, spinnekop!'' * ''Met Hazel oor die hobbels'' * ''’n [[Trollie]] vol tjips'' '''2006''' – ''Die beste ding since popcorn'' === Geestelike en didaktiese boeke === '''1981''' - ''Aljander-aljander'' '''1982''' - ''Vrymoedige gesprek met God'' (saam met Hennie Maartens) '''1983''' - ''Elke dag se genade'' '''1984''' * ''Kinderkos'' * ''Om waarlik te leef'' (saam met Hennie Maartens) '''1986''' * ''Deur hierdie wolk'' * ''Groot genoeg om te weet'' * ''Huisdagboek'' * ''Om kinders groot te maak'' '''1987''' - ''Oud genoeg vir nagbriewe'' '''1988''' - ''Here, dis ek, Magriet'' '''1989''' - ''Mooi loop, meisiekind'' '''1990''' - ''Ons twee wil trou'' '''1991''' * ''God gee om'' * ''Nuwe sandale'' * ''Uiteindelik vrede'' '''1992''' - ''Maak my anders, Here'' '''1993''' * ''Gebed kan my lewe verander'' * ''Help, ek word weer vet!'' * ''Jaar van gebed <ref>Nel, Terry Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/10/06/8/23.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126042236/http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/10/06/8/23.html |date=26 Januarie 2012 }}</ref>'' * ''Roeiers op die Rugbreek-rivier'' '''1994''' * ''En daar het stilte gekom'' * ''Gee my liefde, Here!'' * ''’n Geskenk van dank'' * ''’n Geskenk van liefde'' * ''’n Geskenk van vertroosting'' * ''Juis nou: elke dag se genade'' * ''Koring en komyn: hoe om vandag ma te wees'' * ''My kind op die stormsee'' * ''My klein gebedeboekies'' * ''Die nes wat ons bou'' * ''So werk ’n tiener se ratwerk (''met Naomi Maartens) * ''T-hemp in ’n tuimeldroër'' (saam met Naomi Maartens) '''1995''' * ''Gebede uit die hart'' * ''Geskenkidees'' * ''’n Geskenk vir jou'' * ''Groetewense'' * ''Kitskos en korrels'' * ''Wenvroue – hou die oog gevestig op God'' '''1996''' - ''My hulp kom van die Here'' (saam met Hennie Maartens) '''1998''' - ''101 dinge wat tieners moet weet oor liefde, vriende, selfvertroue, ouers, geloof en alles en nog wat'' '''1999''' * ''366 dae naby God'' * ''Geliefd en veilig by u, Here!'' * ''Gesinsomnibus'' * ''’n Man na God se hart (saam met Hennie Maartens)'' * ''Oomblikke van stilte'' '''2000''' * ''Ek gaan anders wees'' * ''Om elke dag te cope'' '''2001''' * ''Heel en helder'' * ''Net tussen my en God'' * ''Die sterprinses'' * ''Vir ’n vriendin: 31 lewenswaarhede'' * ''Wanneer vroue wonder'' '''2002''' - ''Moeilike mense'' '''2003''' * ''Die Bybel en my gemoed'' * ''En die beste was die krisis'' * ''Die groot huweliksboek'' '''2004''' * ''Al die dae van my vrouwees met God'' * ''Hoe God ons dra'' * ''Skommels tussen ma en dogter'' '''2005''' – ''Hoe God ons heelmaak'' '''2006''' * ''Deur trauma'' * ''Elke dag naby God'' * ''Wysheid – wanneer jy vrae het'' '''2007''' * ''Saam met God'' * ''Die stiltetyd Bybel vir vroue'' '''2008''' – ''Elke dag is vol genade'' === Geestelike dramas === '''1996''' * ''Kom huis toe, koningskind'' * ''Kom saam na die krip'' * ''Die kruiskoning'' == Bronne == * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom''. Lapa-Uitgewers. Eerste uitgawe. Tweede druk, 2005. * Korrespondent. ''Gewilde skrywer met hof gedreig.'' Beeld, 4 Julie 1997. * Nieuwoudt, Una. ''Die waarheid moet uit, sê Maretha.'' Die Burger, 30 April 1992. * Pepler, Elsabé. ''Die tweede bekering.'' Insig, September 2000. * Retief, Hanlie. ''Die waarheid is ongelooflik erg.'' Rapport, 13 Julie 1997. * Snyman, Maritha. ''’n Pot vol winter: woordteks tot getransponeerde beeldteks.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 32 no. 1, Februarie 1994. * Tempelhoff, Elise. ''2 vroue wat mekaar begryp''. Beeld, 21 Februarie 1998. * Van Deventer, Susanne. ''Aspekte van ‘Verste grens’.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 30 no.3, Augustus 1992. * Van Niekerk, Danie. ''Pastoriema in die oog van ’n boekstorm.'' Boekewêreld, 6 September 1997. * Lategan, Leana. Volksblad: http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2001/11/12/6/5.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126053616/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2001/11/12/6/5.html |date=26 Januarie 2012 }} * LitNet ATKV-Skrywersalbum 25. November 2011: [http://www.litnet.co.za/ www.litnet.co.za] * Nieuwoudt, Una. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/04/30/16/2.html * Wasserman, Herman. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/11/13/4/11.html == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Maartens, Maretha}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1945]] [[Kategorie:Lewende mense]] a2fxk5x9sw9avd7rd3ysdi3kag2m62e 0 110759 2924624 2916206 2026-08-13T04:13:56Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924624 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Louis Michel Thibault | bynaam = | beeld = Louis Michel Thibault01.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Portret van Louis Michel Thibault deur lady [[Anne Barnard]] | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1750|9|29}} | geboorteplek = Picquigny, naby [[Amiens]], [[Pikardië]] [[Frankryk]] | dood_datum = {{Sterfdatum en ouderdom|1750|9|29|1815|11|15}} | sterfteplek = [[Kaapstad]], [[Kaapkolonie]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = Frans-Suid-Afrikaans | beroep = Argitek en ingenieur | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = Louis Michel Thibault06.png }} '''Louis Michel Thibault''' (Picquigny, naby [[Amiens]], [[Frankryk]], [[28 September|28]] of [[29 September]] [[1750]] – [[Kaapstad]], [[3 November|3]], [[4 November|4]] of [[15 November]] [[1815]]) was ’n ingenieur en die eerste opgeleide argitek aan die Kaap wat meestal geboue in die Suidwes-Kaap ontwerp en ’n kenmerkende neo-klassisisme uit sy geboorteland met hom saamgebring het. == Jeug en opleiding == [[Lêer:Polisiekantoor, Kaapstad, JC Poortermans.jpg|duimnael|links|260px|Die ou polisiekantoor in [[Waalstraat]], omstreeks 1840 geskilder deur [[Johannes Poortermans]]. Thibault het omstreeks 1786 in dié huis kom woon nadat dit voorheen aan die Brand-familie behoort het. Dis in die eerste helfte van die 1980's gesloop.]] [[Lêer:Politie Kantoor, Waalstraat.jpg|duimnael|regs|260px|Die ou polisiekantoor in Waalstraat is voor 1840 opgerig en omstreeks 1983 gesloop. Thibault het dit omstreeks 1786 betrek, waarna [[Anton Anreith]] waarskynlik die reliëfwerk aan die pediment by die dakkamer aangebring het. Dis verwyder lank voor die gebou afgebreek is.]] [[Lêer:De Papenboom, woning van DG van Reenen, Nuweland, uit Thompson's Travels and Adventures.jpg|duimnael|links|280px|''De Papenboom'', Dirk van Reenen se woning in [[Nuweland]] gegrond op Petit Trianon by [[Versailles]], was een van Thibault se eerste ontwerpe aan die Kaap. Dit het in die 1830's afgebrand.]] [[Lêer:Rust en Vreugd.jpg|duimnael|270px|regs|[[Rust-en-Vreugd]] (opgerig in 1778) is, volgens Desirée Picton-Seymour, ’n toonbeeld van die indrukwekkende vooruitgang in Kaapse argitektuur danksy Thibault se koms hierheen "’n ruk vantevore",<ref name="picton">{{en}} Picton-Seymour, Désirée. 1989. ''Historical buildings in South Africa''. Cape Town: Struikhof Publishers.</ref> maar in werklikheid het Thibault eers in 1783 na die Kaap gekom. Jose Burman meen [[Anton Anreith]] was heel moontlik verantwoordelik vir die dekoratiewe boligte, wat sy reken later bygevoeg is, maar noem nie Thibault se naam in verband met die huis nie.<ref>{{en}} Burman, Jose in Potgieter, D.J. 1975. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]]''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref>]] [[Lêer:0000-Uitkyk-Stellenbosch-s.jpg|duimnael|260px|links|Die opstal Uitkyk by [[Stellenbosch]] is in 1788 ombou tot 'n verdiepingwoning, moontlik met die samewerking van Thibault sowel as Anreith.]] [[Lêer:Kat balkon Kasteel van Goede Hoop Kaapstad.JPG|duimnael|regs|260px|Die dwarsmuur in die middel van die [[Kasteel die Goeie Hoop]] is in die 1690’s gebou om die Kasteel inwendig te versterk. Dit is van 1786 tot 1790 in sy huidige vorm herbou toe Thibault die plan geteken het vir die De Kat-balkon en Anreith vir die reliëf- en beeldhouwerk verantwoordelik was.]] [[Lêer:Uitkyk, Stellenbosch, ontwerp deur Louis Thibault, gemeet deur BW Middleton en oorgeteken deur John Fassler.jpg|duimnael|links|260px|Uitkyk, Stellenbosch, opgemeet deur B.W. Middleton en oorgeteken deur John Fassler vir prof. Geoffrey Pearse se boek ''Eighteenth Century Architecture in South Africa''.]] [[Lêer:Ou Saasveld, Kaapstad.jpg|duimnael|regs|200px|Die ou Saasveld-woning (1791) in Kloofstraat bo die Kaapse middestad. Thibault was bes moontlik die argitek met versierings deur Anreith.<ref>{{en}} [http://www.hugenoot.org.za/huge3.htm Beskrywing van die gedenkmuseum op die Hugenotevereniging van Suid-Afrika se webtuiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520135357/http://www.hugenoot.org.za/huge3.htm |date=20 Mei 2016 }}. URL besoek op 14 Mei 2016.</ref>]] [[Lêer:Koopmans-de Wet House Nov 2011.jpg|duimnael|links|260px|[[Koopmans-de Wet-huis]], Kaapstad, is in 1701 opgerig, maar het sy statige voorkoms eers in 1795 gekry toe, volgens sommige kenners, die bekende Louis Thibault en Anton Anreith die front daarvan in sy huidige vorm gebou het,<ref name="picton" /> hoewel geen bron dit kan bevestig nie.<ref name="rich">{{en}} Richardson, Deirdré. 2001. ''Historic sites of South Africa''. Cape Town: Struik.</ref>]] [[Lêer:Louis Michel Thibault04.jpg|duimnael|regs|260px|Die waghuis by 'n ingang na die [[Kompanjiestuin]] in Kaapstad is omstreeks 1791 volgens Thibault se plan opgerig, maar intussen gesloop.]] [[Lêer:Hurling-swaaipomp, Kaapstad.jpg|duimnael|links|200px|Die Hurling-swaaipomp (wat nog bestaan), moontlik ontwerp deur Thibault met versierings deur Anreith, is in die 1790's op die plaas Zorgvliet van J.F. Hurling opgerig.<ref>{{af}} [http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=12225 Besonderhede van die swaaipomp op die webtuiste Artefacts.co.za] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319044153/http://www.artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=12225 |date=19 Maart 2016 }}. URl besoek op 16 Mei 2016.</ref>]] [[Lêer:Ou Drostdy, Graaff-Reinet, Louis Thibault.jpg|duimnael|260px|links|Die Drostdy op [[Graaff-Reinet]] is van 1801–'1806 volgens Thibault se plan opgerig. Dis in ’n H-vorm ontwerp. Tot 1847 het dit as Drostdy gedien, maar van 1876 is dit byna onafgebroke ’n hotel. Dis laat in die 20ste eeu grondig gerestoureer en weer omstreeks 2013, toe dié foto geneem is.<ref name="rich" />]] [[Lêer:Riebeeckplein met die skouburg, Kaapstad, deur HC de Meillon.jpg|duimnael|regs|270px|Die skouburg op Hottentotplein (nou die [[NG gemeente St. Stephen's|NG kerk St. Stephen's]] op [[Riebeeckplein]]) toon beliste Thibault-kenmerke, hoewel dit onseker is of hy wel die argitek was. H.C. de Meillon het dié waterverfskildery omstreeks 1830 gemaak.]] [[Lêer:Cape of Good Hope Lodge and Hall - 1875 - Cape Town.jpg|duimnael|links|260px|Drie prominente Kaapse Vrymesselaars het gewerk aan die Losie De Goede Hoop (1803): Thibault as argitek, Schutte as bouaannemer en Anreith as beeldhouer. Dié foto is in 1875 geneem. Anreith se vier standbeeld binne-in die tempel het verlore gegaan toe 'n brand die gebou in 1892 in puin lê, maar drie ander is wel gered. Die losie is herstel.<ref name="picton" />]] [[Lêer:Vredenhof, Paarl, foto deur Arthur Elliott, ontwerp deur Louis Thibault.jpg|duimnael|regs|260px|Die landhuis Vredenhof, [[Paarl]], wat Thibault moontlik ontwerp het omstreeks 1800. [[Arthur Elliott]] het dié foto sowat 110 jaar later geneem.]] [[Lêer:Louis Thibault se oorspronklike ontwerpskets vir die Drostdy op Graaff-Reinet.jpg|duimnael|270px|regs|Thibault se ontwerpskets van die Drostdy op [[Graaff-Reinet]].]] [[Lêer:Thibault se skets vir die Vrymesselaarslosie De Goede Hoop, 1803.jpg|duimnael|links|270px|Thibault se skets vir die Vrymesselaarslosie De Goede Hoop, 1803.]] [[Lêer:Leeuwyfiepoort, Goewermentslaan, Kompanjiestuin, Kaapstad, Morné van Rooyen, 17 Junie.jpg|duimnael|260px|regs|Die [[Leeuepoort, Kaapstad|Leeuepoort]] in Goewermentslaan, Kaapstad, is in 1803 opgerig volgens Thibault se plan en met beeldhouwerk deur Anreith.]] [[Lêer:Het Oude Weeshuis, Lange Straat, Kaapstad.jpg|duimnael|260px|links|Die [[Suid-Afrikaanse Weeshuis, Langstraat|ou weeshuis]] in Langstraat waarin die [[Suid-Afrikaanse Kollege]] begin is. Die SA Kinderhuis het in 1923 na die voorstad Tuine verhuis.<ref>{{en}} [http://www.sakinderhuis.org/about/ Geskiedenis van die SA Kinderhuis]. URL besoek op 8 Mei 2016.</ref> Mettertyd is die gebou so ingrypend verander dat net fragmente van die oorspronklike oorgebly het. Ná vergeefse pogings om selfs net die fasade te herbou, is alle bousels op die perseel in November 1981 gesloop.<ref>{{en}} [http://www.vassa.org.za/wp-content/uploads/2010/09/VASSA-Journal-5-June-2001.pdf "The South African Orphan House, lost but not forgotten", deur David van den Heever, in ''Vassa Journal'', 5 Junie 2001]. URL besoek op 14 Mei 2016.</ref>]] [[Lêer:Slawelosie en later hoggeregshof, Adderleystraat, Kaapstad, omstreeks 1925.jpg|duimnael|regs|260px|Die Ou Slawelosie in [[Adderleystraat]], Kaapstad, was later die hooggeregshof en is nou die Kultuurhistoriese Museum. Dié foto, van die fasade aan [[Adderleystraat]] se kant, is omstreeks 1925 geneem, voor 13&nbsp;m aan dié kant van die gebou in 1926 afgebreek is om die straat te verbreed.]] [[Lêer:Drostdy op Tulbagh, litografie deur Burchell, ontwerp deur Louis Thibault.jpg|duimnael|regs|260px|Thibault het drie drosdye ontwerp, onder meer dié een op [[Tulbagh]]. Dié litografie is deur Burchell.]] [[Lêer:Ballotina, Tulbagh.jpg|duimnael|260px|regs|[[Ballotina, Tulbagh|Ballotina]], geleë by Kerkstraat 43, [[Tulbagh]], is omstreeks 1815 gebou vir die weduwee van ds. [[Hendrik Willem Ballot|H.W. Ballot]]. Sy was verwant aan Thibault; daarom is dit moontlik dat hy die argitek was.<ref>{{af}} Jordaan, Rosette en Theron, Suzanne. 1993. ''N.G. Gemeente Tulbagh 1743–1993''. Tulbagh: NG kerkraad.</ref>]] [[Lêer:Louis Michel Thibault05.jpg|duimnael|regs|260px|Thibault se skets vir die graanskuur in Kaapstad (1814), een van sy laaste ontwerpe.]] [[Lêer:Louis Michel Thibault02.jpg|duimnael|regs|200px|Thinault het hom ook as [[kartograaf]] onderskei. Dié kaart van die Kaap het hy in 1791 geteken.]] Min is oor sy jeugjare bekend, maar hy was in 1775, en waarskynlik reeds in 1774, student aan die Academie Royale d'Architecture in [[Parys]]. Van hierdie beroemde instelling was Ange-Jacques Gabriel, die grootste Franse argitek van sy tyd, tot 1775 die direkteur. In dié jaar word hy opgevolg deur Richard Migne. Thibault moes een van die akademie se briljantste studente gewees het, volgens sy eie mededeling selfs die beste. In Januarie 1775, en weer in Maart, wen hy die akademie se prysvraag vir ontwerp. Op [[21 September]] [[1776]] het hom die eer te beurt geval om 'n terracotta-model van 'n "Franse orde van argitektuur", drie Korinthiese suile op 'n driehoekige grondplan deur hom in 1774 saam met 'n onbekende kollega ontwerp, aan koning [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]] aan te bied. == Vroeë loopbaan == Thibault het waarskynlik nooit in Frankryk as argitek gepraktiseer nie, en is ná sy studie as genie-offisier opgelei. L.M.J.O. Degrandpré skryf van hom dat hy in die Corps des Ponts et Chaussées de France opgelei is; in 1781 bestudeer hy die militêre ingenieurswese op koste van kol. Charles Daniel de Meuron, bevelvoerder van 'n regiment [[Switserland|Switserse]] huursoldate uit [[Neuchâtel]], en nog dieselfde jaar sluit hy as luitenant by dié regiment aan. In 1782 was De Meuron se regiment een van die baie groepe huursoldate wat deur die [[VOC]] vir die verdediging van die Kaap gehuur is. == Na die Kaap == Thibault kom in 1783 aan in die land wat hy nooit weer sou verlaat nie. Die belowende jong argitek was 'n [[Vrymesselaar]]. Die Vrymesselaarsbeweging is in die Frankryk van Lodewyk XVI sterk afgekeur en moontlik was dit die rede vir sy vertrek uit die land waar 'n suksesvolle loopbaan vir hom verseker sou gewees het. Reeds in 1785 verlaat hy De Meuron se regiment om as luitenant-ingenieur in Kompanjies-diens te tree, waar hy in 1788 tot kaptein-luitenant-ingenieur bevorder word. Hierdie stap staan waarskynlik in verband met sy huwelik op [[2 April]] [[1786]] met Elisabeth van Schoor ([[25 Februarie]] [[1753]] – [[11 Junie]] [[1820]]), 'n dogter van Evert van Schoor, lid van die burgerraad, en 'n niggie van [[Adriaan van Schoor]], landdros van Stellenbosch van 1748 tot 1763. == Opgang in Kaapstad == Die Switserse regiment vertrek in 1788 sonder Thibault na [[Ceylon]]. In 1786 word aan hom en kaptein-ingenieur Sebastiaan Willem van de Graaff, seun van die goewerneur [[Cornelis Jacob van de Graaff|C. Jacob van de Graaff]], as hoogste genie-offisiere die toesig oor die Kompanjies-geboue toevertrou. Dit is bekend dat hy byvoorbeeld die provoostronk ontwerp het. In 1787 word aan hom deur die goewerneur die leiding van die militêre akademie vir artilleriekadette in Kaapstad opgedra. Toe die VOC in 1795 sy onroerende goed aan die Britse owerheid oorgee, verskyn bokant die handtekening van Thibault dié van die majoor van die [[artillerie]], Georg Conrad Küchler, wat later die [[NG gemeente Paarl|Paarlse kerk]] sou ontwerp. Dit is betekenisvol dat Thibault in hierdie tyd reeds 'n florerende private praktyk as argitek opgebou het, terwyl beroepsargitekte voorheen vrywel onbekend was aan die Kaap. In Nederland is bowendien van sy hand 'n ontwerptekening (c. 1788) vir uitbreidings aan die goewerneurswoning gevind, asook 'n pragtige tekening (1791) van die bo-ent van die Heerengracht en die ingang tot die [[Kompanjiestuin]]. Die tekening van die Heerengracht is deur hom aan sy "vriend" Sebastiaan Willem van de Graaff opgedra en vertoon ook 'n waghuisie wat hy gebou het en twee bouwerke wat volgens die styl ook sy werk kon gewees het. Blykbaar was Thibault dus die vernaamste argitek was van die boulustige goewerneur Van de Graaff, wat, nes sy seun, kennis van die boukuns gehad het. == Eerste Britse besetting == Nadat Van de Graaff in 1791 teruggeroep is, kom die VOC se boubedrywighede byna tot stilstand. As gevolg van die eerste Britse besetting in 1795 verloor Thibault sy amp, maar hy wen goewerneur J. H. Craig se guns deur aan hom sy versameling landkaarte beskikbaar te stel. Hy wys die aanbod van die pos koninklike aardrykskundige ingenieur aan die Kaap van die hand aangesien dit op daardie tydstip 'n "inbreuk op die goeie maniere" sou wees. Ook met die waarnemende goewerneur, [[Francis Dundas]], handhaaf Thibault 'n goeie verstandhouding. Dundas beskou hom as 'n middelmatige militêre ingenieur, maar 'n nuttige, kunssinnige argitek, en bied aan hom in 1799 die leiding van en toesig oor herstelwerksaamhede aan die geboue van die garnisoen. Hierdie keer aanvaar hy die aanbod van sy nuwe meesters, volgens hom omdat hy ondanks sy belangrike dienste vyf jaar lank vir promosie oor die hoof gesien is, en hy daarna weens die verlies van sy betrekking aansienlike skade sou gely het. Met sir [[George Yonge]] wat in 1799 aankom, kom hy minder goed klaar. Yonge lê beslag op party van sy landkaarte en die tussenkoms van Dundas is nodig om hulle aan Thibault terug te besorg. In 1801 word hierdie ongeliefde goewerneur teruggeroep; tot die teruggawe van die Kaap aan die Bataafse republiek in 1803 neem Dundas weer as goewerneur waar en lewe Thibault in vrede met die owerheid. == Bataafse bewind == Ná die oordrag verloor hy weer outomaties sy pos, sonder om egter in onguns te val. Kommissaris-generaal [[Jacob Abraham de Mist|J.A. de Mist]], self 'n Vrymesselaar, neem in 1803 die opening waar van die Vrymesselaarslosie De Goede Hoop, waarvan Thibault die ere-argitek was. Bowendien kry hy, ook nog in 1803, eindelik die erkenning waarop hy al so lank gewag het, toe De Mist hom aanstel as inspekteur-generaal van burgerlike en militêre geboue. Voortaan sou hy feitlik elke belangrike regeringsgebou aan die Kaap ontwerp. == Tweede Britse besetting == By die tweede Britse besetting aan die Kaap in Januarie 1806 verloor Thibault, wat genl. [[Jan Willem Janssens|J.W. Janssens]] in die veldtog teen die Britte vergesel het, weer tydelik sy amp. Hy word selfs as krygsgevangene byna gedeporteer. Maar reeds in April 1806 word hy deur genl. sir [[David Baird]] in sy amp as inspekteur van openbare geboue herstel. Ook word hy in 1807 as beëdigde landmeter erken, terwyl hy in 1811 staatslandmeter word. In 1813 tree hy as raadgewer op by die voorbereiding van die Vrymesselaars se tegniese en kunskollege, wat in 1815 geopen word met die beeldhouer [[Anton Anreith]], wat in so baie van Thibault se projekte saamwerk, as die hoof. Die laaste paar jare van sy lewe hou Thibault hom meer met die landmetery besig as met die boukuns, veral na die koms van lord [[Charles Somerset]], wie se "gesellige" smaak geheel en al verskil van die klassisisme van Thibault. Gevolglik kry hy geen amptelike opdragte meer nie en Somerset veronagsaam hom selfs as inspekteur. So moet hy die weg van Kaapstad na Simonstad opmeet, wat hom soms maande van sy huis af weghou. Volgens die register van sterfgevalle is hy op [[4 November]] [[1815]] oorlede, maar volgens sy grafskrif en die NG Kerkargief op [[3 November]]. Hy laat 'n wedudwee en twee ongetroude dogters brandarm agter in hul huis in die Keizersgracht (Darlingstraat). Die derde dogter trou in 1814 met die Ierse luit. John Humphreys, terwyl Thibault se enigste seun vroeg sterf. In 'n versoekskrif aan Somerset om geldelike bystand wyt die weduwee haar man se dood aan die maande lange landmetery in dikwels ongunstige omstandighede. Thibault is bygelê in 'n eenvoudige Vrymesselaars-grafkelder, waarskynlik deur homself ontwerp, in die Somersetweg-kerkhof. Die grafkelder is later gesloop en Thibault se stoflike oorskot kan nie opgespoor word nie. Ook die grafplaat met opskrif het verdwyn. == Sy argitektoniese bydra == Toe Thibault in die Kaap aankom, tref hy 'n boustyl aan met 'n baie besonderse karakter, geskep deur naamlose bouers; vandag word dit die [[Kaaps-Hollandse boustyl]] genoem. Sy boustyl het uiteraard baie min daarby aangesluit omdat hy opgelei is in die Franse neo-klassisisme van die laat [[18de eeu]], van die tydperk van [[Lodewyk XVI van Frankryk|Lodewyk XVI]], waarvan sy leermeester, Gabriel, die groot vertolker was. Hierdie klassisisme was 'n sterk reaksie op die [[barok]] en sy uitloper, die [[rococo]]. En dit was nou juis die barok, sterker in [[Nederland]] en [[Duitsland]] as wat dit ooit in [[Frankryk]] was, wat ook die agttiende-eeuse boukuns aan die Kaap oorheers het, hoewel klassisistiese invloede daar reeds lank voor Thibault se aankoms merkbaar was. In gevalle waar Thibault wel probeer aansluit by die plaaslike volkstyl, dwing hy dan ook sy klassieke vormgewing daarop af. Die volgende is 'n opgawe van die bouwerke wat met redelike sekerheid aan hom toegeskryf kan word: * Die veelgeroemde landhuis '''Papenboom''' in [[Nuweland]], in die 1830's deur brand verwoes, is voor 1786 op die model van Gabriel se Petit Trianon by [[Versailles]] ontwerp. * '''Uitkyk''' by Stellenbosch is in 1788 tot 'n verdiepinghuis met 'n klassieke fasade omgebou, moontlik deur Thibault. Dit is waarskynlik dat [[Anton Anreith|Anreith]] minstens saamgewerk het, byvoorbeeld met die deur. * Die landhuis '''Saasveld''', wat in Kaapstad afgebreek maar weer op [[Franschhoek]] in 1966 opgerig is, is in 1791 vir 'n familielid van Thibault se vrou gebou. Dit is 'n goeie voorbeeld van sy uiters persoonlike, enigsins gemaniëreerde klassisisme met sy gegroefde pleisterwerk en sy gebruik van geometriese vorme, hier nog gedissiplineerd. Anreith het hom waarskynlik weer bygestaan. Saasveld is in 1954 baksteen vir baksteen op [[Franschhoek]] oorgebou nadat die NG Kerk ondanks alle pogings om die gebou te behou, besluit het om dit te sloop. Dit dien nou as die [[Hugenote-gedenkmuseum]], maar Desirée Picton-Seymour sê in sy nuwe omgewing het die gebou, wat anderhalf eeu aan Kloofstraat gestaan het, "sy karakter sowel as sy betekenis verloor".<ref name="picton" /> * Die '''wynkelder''' van '''[[Groot Constantia]]''' dateer van 1791. Sy suiwere, eenvoudige klassisisme het kenners laat aanneem dat die toeskrywing aan Thibault onjuis is en dat die gebou die werk is van Anreith, die skepper van die sublieme fronton-reliëf, eweas die Kaapstadse huis Breestraat 131, uit omstreeks 1790, en ook met beeldhouwerk van Anreith in die fronton. Albei geboue kan egter van Thibault wees. * Die verbouing van die '''plaashuis''' '''[[Groot Constantia]]''' self dateer waarskynlik uit die jare 1791–' 93. Volgens die argitek F.K. Kendall bestaan bewyse dat Thibault die argitek was, maar dit is twyfelagtig. Die gewel is in elk geval 'n geslaagde aanpassing van dié van die ou woning Nuweland, wat nie sy werk is nie. M.H. Cook (in ''Old Houses of the Cape'', 1965) beskou egter die vase as Thibault se "kunstenaarshandtekening". * Die gewel van '''[[Stellenberg]]''' (omstreeks 1795) is ook 'n aanpassing van dié van Nuweland. Hierdie en ander veranderings aan die huis word ook aan hom toegeskryf. As hy wel die boumeester is van hierdie halsgewels, dan laat hy dié styl daarna vaar. * * Die pragtige herehuis '''Tokai''' (omstreeks 1795–'96) het 'n breedgeskouerde, streng klassieke gewel wat, net soos die gedraaide trappe, die meester se kenmerke vertoon, hoewel die huis andersins suiwer Kaaps-Hollands is. * '''Vredenhof''', [[Paarl]], is omstreeks 1806 tot verdiepinghuis omgebou, maar daar is geen oortuigende bewys dat Thibault die argitek was nie; Anreith het miskien die deur gemaak. * Rustenburg in [[Rondebosch]] is heel moontlik tussen 1803 en 1812 deur Thibault van sy suilegang voorsien; daar was hier ook twee waghuisies wat sy onmiskenbare kenmerke toon. Een bestaan nog. * Verdiepingwoonhuise wat ook soms aan Thibault toegeskryf word, waarskynlik verkeerdelik, is die '''[[Koopmans-de Wet-huis]]''' in [[Kaapstad]] en die '''De Wet-huis''' in Kerkstraat, [[Tulbagh]], asook '''Nooitgedacht''' in die Tuine, wat onherkenbaar verander is. '''[[Ballotina, Tulbagh]]''', kan ook nie met sekerheid aan hom toegeskryf word nie. * Thibault se planne vir veranderings aan '''Klapmuts''' (1799) en '''Nuweland''' (1806) is nooit uitgevoer nie. * Oor sy openbare geboue is daar heelwat minder gissinge, behalwe oor dié uit die Kompanjiestyd. Tekeninge van hom is gevind vir werk aan die '''goewerneurswoning''' (omstreeks 1788), maar presies wat hy ontwerp het, is onbekend. * Die '''Katbalkon''' in die [[Kasteel die Goeie Hoop]], gebou tussen 1785 en 1791, word aan hom toegeskryf, met beeldhouwerk van Anreith. Die vorm is egter barok en nie klassiek nie, en Anreith is moontlik die ontwerper. * Die '''waghuisie''' by die Tuine-ingang, deur Thibault in of voor 1791 gebou, bestaan nie meer nie, ewemin as die ingangspoort, wat hoogs waarskynlik ook deur hom gebou is. * Die '''losie De Goede Hoop''', in 1800 of 1802 ontwerp en in 1803 voltooi, is sy belangrikste werk tot op dié datum; ook hier laat hy Anreith die beeldhouwerk uitvoer. Die fasade, nog onverander ondanks brand, vertoon tekens van Thibault se toenemende maniërisme. Ook die ingangspoort met sy mooi verhoudings is sy werk. * Soortgelyke poorte bou hy in 1804 in die laan van die Kompanjiestuin, met Anreith-leeus en –leeuwyfies (die '''[[Leeuepoort, Kaapstad|Leeuepoort]]'''), wat toegang gegee het tot die voël-en-bokpark en tot die roofdierpark. Op die perseel waartoe dié poort toegang bied, is in 1841 die [[Egiptiese Gebou]] opgerig wat die [[Suid-Afrikaanse Kollege]] gehuisves het en wat vandag nog aan die [[Universiteit van Kaapstad]] behoort. Ook die leeuhok, die poort aan die bo-einde van die laan en 'n waghuis daarby – al drie later gesloop – is deur Thibault ontwerp. * Die historiese '''skouburg''' (1801) op die Hottentotplein ([[Van Riebeeckplein|Riebeeckplein]]) vertoon in sy oorspronklike vorm (met portiek) besliste Thibault-kenmerke. Dit is nou die tuiste van die [[NG gemeente St. Stephen's]]. * In 1804 laat De Mist op drie dorpe '''drosdye''' bou; dié op [[Tulbagh]] is waarskynlik en dié op Graaff-Reinet ongetwyfeld deur Thibault. Vir hierdie landelike omgewings probeer hy hom by die landstyl aanpas, hoewel sy geometriese vorms tog daarmee bots. Die plaaslike bouers wyk gelukkig egter van sy ontwerpe af. Daar is geen rede om aan te neem dat die derde drosdy, dié op [[Uitenhage]], nie ook Thibault se werk is nie, maar dis onbekend hoe dit oorspronklik gelyk het. * In 1804 begin hy werk aan 'n '''fontein''' op die Parade, Kaapstad, waarvan die gedeelte wat voltooi word, ná 'n lang gesloer in 1814 gesloop is. * Die '''Hurling-swaaipomp''' in Prinsstraat staan nog, en is waarskynlik van Thibault en Anreith. * Die '''doeanegebou''' aan die Buitenkant<!-- Buitenkantstraat? -->, teenoor [[Caledonplein]], Kaapstad, is tussen 1807 en 1814 gebou, ook met beeldhouwerk van Anreith. Dit vertoon nog 'n verbasend suiwer klassieke fasade, hoewel dit as gevolg van Thibault se afwesigheid as landmeter miskien nie presies volgens sy planne uitgevoer is nie. * Die ombouing (1809–'15) van die '''[[Slawelosie]]''' aan die bopunt van die destydse Heerengracht (later die hooggeregshofgebou en vandag 'n kultuurhistoriese museum) toon hoe gemaniëreerd en eksentries Thibault se klassisisme in sy laaste lewensjare geword het as gevolg van die verlies van kontak met Frankryk. Tog is die agterkant met die werk van Anreith nog eenvoudig en waardig, die voorkant knap gekomponeer en die binnekant van die raadsaal pragtig ontwerp. Thibault, Anreith en [[Hermann Schütte]] was verantwoordelik vir die ombouing van die gebou van 1809–'15 sodat dit as hooggeregshof kon dien. Die argitek F.M. Glennie het 'n redelik getroue replika van die fasade geteken voor 13&nbsp;m aan die voorkant in 1926 gesloop is om Adderleystraat te verbreed, maar sommige kenmerke het in die slag gebly met die herbouing van die voorkant.<ref>{{en}} [https://www.flickr.com/photos/myskygarden/6202728263/in/pool-memorybane/ Stewart Harris op Flickr.com]. URL besoek op 14 Mei 2016.</ref> * Die '''markgebou''' (1812) en die '''[[Suid-Afrikaanse Weeshuis, Langstraat|SA Weeshuis]]''' in Langstraat (1814), albei reeds gesloop, was sy laaste werke. == Sy geaardheid == Hans Fransen, indertyd kurator van die Stellenbosse Museum, skryf in die ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]]'': "Van voorkoms sowel as temperament was Thibault 'n tipiese Fransman: klein van postuur, met skerp, intelligente gelaatstrekke, opvlieënd en aggressief van geaardheid, soos ook uit sy briewe blyk. Hoewel geen owerheid vir hom heilig was nie, het sy onmiskenbare talente, sy intelligensie en sy werkywer hom gewoonlik van onguns gered. Tog is dit moeilik om aan te neem dat hy, naas sy taktloosheid, nie ook 'n groot persoonlike sjarme gehad het nie. As kunstenaar was hy die teenoorgestelde van Anton Anreith, sy getroue medewerker: altyd intellektueel, hoewel soms met 'n sekere speelsheid; die akademikus-kunstenaar, teenoor Anreith, die aardse ambagsman-kunstenaar. Dat hierdie twee se werke mekaar tog so treffend aanvul, is een van die wondere van die Suid-Afrikaanse kunsgeskiedenis." == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Louis-Michel Thibault}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Thibault, Louis}} [[Kategorie:Franse argitekte]] [[Kategorie:Franse ingenieurs]] [[Kategorie:Franse Vrymesselaars]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse argitekte]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse immigrante uit Frankryk]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse ingenieurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Vrymesselaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1750]] [[Kategorie:Sterftes in 1815]] ebyko9ltev1g8od92davplzxafxw2yb 0 111706 2924581 1786858 2026-08-12T17:47:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924581 wikitext text/x-wiki {{taksoboks |name = Kruisement |image = Mentha × piperita - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-095.jpg |image_width = |image_caption = Peperment (''Mentha ×&thinsp;piperita'')<br/>geskets deur Koehler, 1887 |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Lamiales]] |familia = [[Lamiaceae]] |tribus = [[Mentheae]] |genus = '''''Mentha''''' |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |type_species = ''[[Mentha spicata]]'' |type_species_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms_ref=<ref>[http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=124319 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref> |synonyms=*''Pulegium'' <small>Mill.</small> *''Preslia'' <small>Opiz</small> *''Audibertia'' <small>Benth.</small> *''Menthella'' <small>Pérard</small> *''Minthe'' <small>St.-Lag.</small> |}} '''Kruisement''', uit die [[Grieks]]e míntha, is 'n [[genus]] van [[plant]]e in die [[Familie (biologie)|familie]] ''Lamiaceae'' (kruisement-familie).<ref name="harley2004">{{cite book |first1=Raymond M. |last1=Harley |first2=Sandy |last2=Atkins |first3=Andrey L. |last3=Budantsev |first4=Philip D. |last4=Cantino |first5=Barry J. |last5=Conn |first6=Renée J. |last6=Grayer |first7=Madeline M. |last7=Harley |first8=Rogier P.J. |last8=de Kok |first9=Tatyana V. |last9=Krestovskaja|displayauthors=4 |year=2004 |chapter=Labiatae |pages=167–275 |editor1-first=Klaus |editor1-last=Kubitzki |editor2-first=Joachim W. |editor2-last=Kadereit |title=The Families and Genera of Vascular Plants |volume=VII |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin; Heidelberg, Germany |isbn=978-3-540-40593-1}}</ref> Die verskillende [[spesie]]s is nie duidelik onderskeibaar nie, en skattings van hulle aantal wissel van 13 tot 18.<ref name="bunsawat2004">{{cite journal |jstor=25064024 |pages=959–64 |last1=Bunsawat |first1=Jiranan |last2=Elliott |first2=Natalina E. |last3=Hertweck |first3=Kate L. |last4=Sproles |first4=Elizabeth |last5=Alice |first5=Lawrence A. |title=Phylogenetics of Mentha (Lamiaceae): Evidence from Chloroplast DNA Sequences |volume=29 |issue=4 |journal=Systematic Botany |year=2004 |doi=10.1600/0363644042450973}}</ref> Verbastering tussen sommige van die spesies kom natuurlik voor. Die genus is wydversprei oor die hele [[Europa]], [[Afrika]], [[Asië]], [[Australië]] en [[Noord-Amerika]].<ref name="azEncycloPlants">{{cite book |last1=Brickell |first1=Christopher |authorlink1=Christopher Brickell |authorlink2=Judith D. Zuk |last2=Zuk |first2=Judith D. |title=The American Horticultural Society: A-Z Encyclopedia of Garden Plants |year=1997 |publisher=DK Publishing |location=New York, NY, USA |isbn=0-7894-1943-2 |page=668}}</ref> [[Lêer:Mentha pulegium4.jpg|duimnael|links|Bloeiwyse van ''Mentha pulegium'']] [[Lêer:Mint 2014-06-01 00-53.jpg|duimnael|links|''Mentha longifolia'']] Kruisement is aromatiese, byna uitsluitlik meerjarige, selde jaarlikse, kruie. Hulle het 'n wye verspreiding van ondergrondse en bogrondse stolons <ref>{{cite journal| last=Aflatuni| first=Abbas| author2=J. Uusitalo| author3=S. Ek| author4=A. Hohtola| date=January–February 2005| title=Variation in the Amount of Yield and in the Extract Composition Between Conventionally Produced and Micropropagated Peppermint and Spearmint| journal=Journal of Essential Oil Research| volume=17| issue=1| pages=66–70| issn=1041-2905| url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4091/is_200501/ai_n9474312| accessdate=2005-05-10| doi=10.1080/10412905.2005.9698833| archive-date=2007-06-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20070617160248/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4091/is_200501/ai_n9474312| url-status=dead}}</ref> en regop, vierkantige,<ref name="The Wild Flower Key">{{cite book |last=Rose |first=Francis|authorlink=Francis Rose |title=The Wild Flower Key |year=1981 |publisher=Frederick Warne & Co|isbn=0-7232-2419-6 |page=310}}</ref> vertakte stamme. Die blare word gedra in teenoorgestelde pare van langwerpig tot lansetvormig. Blare is dikwels donserig met 'n getande rand. Blaarkleure wissel van [[donkergroen]] en [[grysgroen]] tot [[pers]], [[blou]] en soms [[liggeel]]. Die blomme is wit tot pers en vorm vals kranse. Die bloemwyse is dubbel gelip met vier lobbe, die boonste lob is gewoonlik die grootste. Die vrug is 'n neutjie, met een tot vier sade. {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Mentha}} {{Kruie en speserye}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kruie]] k2tqq11gqep2g6cq05mthn8gdqvpm1d 0 112387 2924578 2779168 2026-08-12T17:22:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924578 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} Onderwysers wat betrokke is by skryfonderrig kan die volgende in gedagte hou: * om leerders se kreatiwiteit te stimuleer en verbeelding te ontlok; * om bewus te wees van die fases van die skryfproses; * om teoreties onderlê te wees in leer- en onderrigbeginsels wat leerdersentreerd en prosesgerig is; * om die KABV te kan implementeer; * om leerders bewus te maak van hulle gevoelens omdat dit kan lei tot die ontdekking van hulle eie gedagtes en woorde; * om toegerus te wees met praktiese idees om kreatiwiteit te integreer in die skryfproses; * om leerders te help om beeldspraak te gebruik; * om leerders te stimuleer d.m.v. multi-sensoriese stimuli; * om leerders te inspireer om aandag aan detail te gee; * om te besef dat poësie musiek in woorde is, en dus klank te gebruik; * om leerders te help om eienaarskap te aanvaar vir hulle lees en skryf van gedigte. == Kreatiwiteit == Hoewel die meeste mense kreatiwiteit assosieer met verskillende '''estetiese artefakte''' of produkte (dans, drama, musiek, visuele kunswerke, beeldhou, argitektuur en letterkunde), is daar ook verskeie '''prosesse en latente kreatiewe eienskappe''' van alle mense wat in poësie-skryfonderrig geïntegreer kan word: === Elemente van kreatiwiteit === {| class="wikitable" |Visualisering |Keuse- en kansfaktore |Vlotheid van idees (“fluency”) |- |Waarneming |Metafore en beelde |Die maak van nuwe kombinasies |- |Improvisasie |Nuuskierigheid en verrassing |Buigsaamheid van idees (“flexibility”) |- |Nabootsing |Begeerte, drome en ideale |Verdraagsaamheid t.o.v. paradokse en ambivalensie |- |Verbeelding |Misterie en intrige |Inkubasie met stilte en/of musiek |- |Intuïsie |Uitbreiding van idees |Moed om deel te neem en risiko's te neem |- |Groepsinergie en/of onafhanklikheid |Verbinding met natuur en/of konteks |Sintuiglike ervarings: klei, sand, water, konkrete items |- |Humor en spel |Deurbreek /oorsteek van grense | |} === Die kreatiewe proses<ref>Csikszentmihalyi, M. 1996. ''Creativity: Flow and the Psychology of Discovery and Invention''. New York: Harper Perennial.</ref> === * '''Voorbereiding:''' raak volledig deel van die probleem, stimuleer nuuskierigheid (inspirasie) * '''Inkubasie:''' gee geleentheid dat idees in onderbewuste kan broei * '''Aha-moment:''' wanneer die stukke van die legkaart inmekaar pas * '''Evaluering:''' toets emosioneel en krities a.h.v. kriteria in die veld * '''Uitbreiding:''' harde werk om te voltooi (perspirasie) === Verbeelding<ref>{{Cite web |url=http://www.brainyquote.com/quotes/topics/topic_imagination.html |title=argiefkopie |access-date=17 Julie 2016 |archive-date=10 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160710181737/http://www.brainyquote.com/quotes/topics/topic_imagination.html |url-status=dead }}</ref>  === [[Lêer:Mindmap van verbeelding.png|alt=Gewysig van die volgende bron: Le Roux, A. 2010. Die kreatiewe skryfonderrigproses – 'n Outo-etnografiese studie. Ongepubliseerde M.Ed-verhandeling. Stellenbosch: Universiteit van Stellenbosch. |duimnael|Elemente van verbeelding]] * You see things; and you say "Why?" But I dream things that never were; and I say "Why not?" (George Bernard Shaw) * I like nonsense; it wakes up the brain cells. Fantasy is a necessary ingredient in living; it's a way of looking at life through the wrong end of a telescope. Which is what I do, and that enables you to laugh at life's realities. (Dr. Seuss) * You can't depend on your eyes when your imagination is out of focus. (Mark Twain) * Everything you can imagine is real. (Pablo Picasso) * Imagination rules the world. (Napoleon Bonaparte) * I saw the angel in the marble and carved until I set him free. (Michelangelo) == Fases van skryfproses == === Voor skryf === * Bewusword van self (waarnemings, herinneringe en assosiasies) deur middel van sintuie en gevoelens * Eksplorasie van begrippe/temas * Interaksie met visuele tekste en konkrete items * Ontwikkeling van woordeskat === Tydens skryf === * Vryskryf- en rofwerk * Uitdrukking van eie gedagtes * Organisasie van gedagtes met vloeidiagram/kopkaart ===  Na skryf === * Hersien en verbeter taalgebruik * Redigeer: kohesie en koherensie binne algehele struktuur * Produseer finaal == Kreatiewe skryfproses soos voorgestel in 'n diagram == {| class="wikitable" |'''PRE-SKRYF''' |'''SKRYF''' |'''POST-SKRYF''' |- |'''Verstandsoperasies:''' ·            '''[[Kognisie]]''' (ontdekking) ·            '''Geheue''' (verbindings en konneksies met vorige ervarings/soortgelyke ervarings of selfs ervarings wat verskil ·            Bewuswording van '''gevoelens''' ·            Uitbreiding van '''woordeskat''' |'''Verstandsoperasies:''' ·           Kognisie (herontdekking) ·           Geheue (verbindings en konneksies) ·           Konvergente denke (regte en verkeerde antwoorde) ·           Divergente denke (verskeidenheid van denke t.o.v. antwoorde (moontlike regte en verkeerde antwoorde) ·           Organisasie van woorde in vorm |'''Verstandsoperasies:''' ·      Kognisie (herkenning en erkenning) ·      Evaluasie (refleksie) ·      Herorganisasie |} == Teoretiese verantwoording vir onderrig van kreatiewe skryf<ref>Kruger, E. 2016. Klaskenades: Verrykende idees vir poësie-skryfonderrig. Ongepubliseerde klas- en kursusaantekeninge. Stellenbosch Universiteit.</ref> == Beleidmakers (Wes-Kaap Onderwysdepartement 2006)<ref>Wes-Kaap Onderwysdepartement. 2006. WKOD Geletterdheid- en syferkundigheidstrategie 2006–2016. Kaapstad: Wes-Kaapse Provinsiale Regering.</ref> vind motivering vir ’n teks- en prosesgebaseerde onderwysbenadering in '''konstruktivistiese en holistiese leerteorieë''', wat gebaseer is op die volgende teoretiese beginsels: * Leer is nie die resultaat van ontwikkeling nie, dit is ontwikkeling. Dit benodig '''ontdekkings en self-organisasie''' van die leerder se kant af. Onderwysers moet leerders dus toelaat om hul eie vrae te stel, hul eie hipoteses en moontlikhede te genereer en te toets vir betroubaarheid; * Mense leer om te doen deur te doen ('''ervaringsleer'''); * Disekwilibrium fasiliteer leer. '''Foute''' moet gesien word as 'n resultaat van leerders se konsepsies en moet daarom nie geminimaliseer of vermy word nie. * Uitdagende, oop ondersoeke in '''realistiese, betekenisvolle kontekste''' behoort aangebied te word om leerders toe te laat om te verken en verskeie moontlikhede te genereer wat beide bevestig of verwerp kan word. Dit is veral laasgenoemde moontlikhede wat verhelder, ontgin en bespreek moet word; * '''Reflektiewe abstraksie''' is die dryfveer van leer. As betekenisskeppers poog mense om ervarings te organiseer en te veralgemeen tot simbole en die refleksies kan opgeteken word in joernale, artefakte of multisimboliese vorms en besprekings; * '''Dialoog met die gemeenskap''' fasiliteer verdere denke en moet aangemoedig word. Die klaskamer moet gesien word as 'n gemeenskaplike diskoers waarin interaktiewe betrokkenheid, refleksie en gesprek plaasvind; * Leer vind plaas ten einde '''strukture te ontwikkel'''. As leerders sukkel om betekenis te maak, moet progressiewe verskuiwings in perspektiewe gekonstrueer word en nuwe gedagtes ontwikkel word; * '''Leerinhoude''' moet nie vooraf rigied vasgestel en gesistematiseer word nie omdat dit dan nie met die subjektiewe ervaring en kennis van die leerders integreer nie. '''Outentieke materiaal behoort in konteks geïntegreer te word''' in situasies waar sake van verskillende perspektiewe verhelder kan word; * Die formulering van leerdoelwitte word gemotiveer deur '''leeruitkomste en vaardighede'''; * '''Leeromgewings''' (instruksiemateriaal, klaskamers, media en onderrighulpmiddels, sowel as die skool as organisasie) moet gestruktureer word om 'n '''werklikheidservaring''' vir die leerder te bied met integrasie van sensoriese en motoriese vaardighede en probleemoplossingsgeleenthede; * '''Tegnologie''' soos hipermedianetwerke is uiters geskik om '''metakognitiewe vermoëns''' en insigte te help ontwikkel; * Leerdergesentreerdheid en individuele leerstyle is instrumente wat bydra tot '''affektiewe (responsiewe) onderwys en emosionele geletterdheid'''; * Die integrasie van leerders se '''meervoudige intelligensies''' kan kreatiwiteit in die leerproses bevorder; * '''Koöperatiewe leer''' (samewerking) is 'n noodsaaklike didaktiese metode. * Leer gebeur deur ’n '''proses'''. Om gedigte te kan skryf, behoort leerders geïnspireer en gestimuleer te word deur multi-sensoriese media en gepaste ervarings om in aanraking te kom met hul eie '''gedagtes, gevoelens en woorde'''. == KABV: Skryf en waardeer gedigte<ref>Department of Basic Education. 2011. Kurrikulum- en assesseringsbeleidsverklaring. Graad 4-6. Afrikaans Huistaal. Kaappstad: Government Printing Works.</ref> == Hiermee 'n opsomming van die KABV se vereistes vir die integrasie van poësie-onderrig. === Graad 4 === '''LUISTER EN PRAAT (MONDELING)''' Luister na 'n gedig / lied Gebruik 'n teks van 'n handboek of uit die onderwyser se hulpbronlêer Bespreek sentrale idee / boodskap Verwys na eie ervaring Identifiseer rym en ritme en lewer kommentaar op die effek daarvan op die luisteraar Druk gevoelens uit wat deur die gedig gestimuleer is Identifiseer die atmosfeer van die gedig Bied lied / geselekteerde reëls aan '''LEES EN KYK''' Lees 'n gedig / lied Bespreek hoofgedagte(s) Druk gevoelens uit wat deur die lied gestimuleer is Identifiseer rym, alliterasie en klanknabootsing en die effek daarvan Verdeel woorde in klankgrepe om ritme te verstaan Druk gevoelens oor gelese tekste uit Identifiseer en verduidelik vergelykings en metafore Gebruik woordeboeke om betekenis van woorde te vind '''SKRYF EN AANBIED''' Skryf 'n eenvoudige gedig / lied Selekteer toepaslike inhoud Gebruik gepaste struktuur en formaat Gebruik taal kreatief en met verbeelding Beplan, ontwerp en hersien 'n gedig / lied Gebruik toepaslike ritme, rym, alliterasie en assonansie Gebruik beeldspraak, d.w.s. vergelykings en metafore Gebruik kennis van klankgrepe om ritme te ontwikkel Hou ’n dinkskrum met vloeidiagramme om idees te ontdek en ontwikkel Skryf woorde en hul betekenisse in 'n persoonlike woordeboek neer Beplan, skryf 'n eerste weergawe en verfyn skryfwerk '''TAALSTRUKTURE & –KONVENSIES''' Voegwoorde, sinonieme en antonieme Bywoorde van tyd, plek en wyse Sinsoorte: Enkelvoudige sin, woordorde, ontkenning Spelling en punktuasie Spelling en spelpatrone Woordeskat in konteks Personifikasie, alliterasie, vergelykings, metafore, ritme en rym === Graad 5 === '''LUISTER EN PRAAT (MONDELING)''' Luister na ’n gedig Voorspel die inhoud n.a.v. die titel Waardeer en reageer op die klankeffekte wat deur die gedig gestimuleer word Bespreek die sentrale gedagte Bring in verband met eie ervaring Identifiseer ritme en rym en hul effek op die luisteraar Druk gevoelens uit wat deur die gedig gestimuleer word Identifiseer die atmosfeer in die gedig Dra ’n gedig voor: kies toon en uitdrukking toepaslik by die inhoud en styl van die gedig Gebruik toepaslike intonasie en gesigsuitdrukkings Gebruik toepaslike ligaamstaal, postuur en aanbiedingsvaardighede: pas tempo, volume en uitdrukkings aan by gedig '''LEES EN KYK''' Lees ’n gedig Voorlees: voorspel inhoud n.a.v. die titel Identifiseer rym, alliterasie en klanknabootsing en die effek daarvan Identifiseer en verduidelik vergelykings en metafore Bespreek nuwe woordeskat wat in die gedig navore kom Gebruik ’n woordeboek '''SKRYF EN AANBIED''' Skryf ’n gedig Kies toepaslike inhoud Gebruik die korrekte formaat Gebruik taal kreatief en met verbeelding Gebruik alliterasie en assonansie Gebruik ’n verskeidenheid van woordeskat Gebruik beeldspraak, d.w.s. vergelykings en metafore Gebruik toepaslike ritme en rym '''TAALSTRUKTURE & -KONVENSIES''' Gebruik voegwoorde, stellings en eenvoudige sinne Personifikasie, alliterasie, vergelykings, klanknabootsing, metafore, rym en ritme Gebruik toepaslike hoofletters, woordverdeling, woordeboeke === Graad 6 === '''LUISTER EN PRAAT (MONDELING)''' Luister na en bespreek ’n gedig Gebruik voorspelling as voorleesstrategie Druk gevoelens op ’n sensitiewe manier uit Tree in interaksie met groepslede Lewer kommentaar op klank en visuele effekte soos herhaling, alliterasie, vergelykings Interpreteer die inhoud van die gedig Som die inhoud van die gedig op Bespreek ritme en rym Bespreek verskillende soorte gedigte Bespreek strukture en style van gedigte '''LEES EN KYK''' Lees ’n eenvoudige gedig Gebruik voorspelling n.a.v. titel en grafiese voorstelling van gedigte Lees hardop met toepaslike tempo, helder uitspraak en behoorlike frasering Pas die manier waarop die gedig hardop gelees word aan om te pas by die luisteraar Toon begrip vir die teks en die betekenis daarvan vir eie lewe Identifiseer en analiseer die eienskappe van verskillende digterlike style, bv. ritme, rym, personifikasie, metafore Gebruik ’n woordeboek om woordeskat uit te brei '''SKRYF EN AANBIED''' Skryf ’n gedig Gebruik alliterasie, assonansie, vergelykings en metafore Gebruik beskrywende taal Gebruik proses van skryf Toon begrip vir styl en register in gedigte Reflekteer op en evalueer eie kreatiewe skryfwerk '''TAALKONVENSIES & -STRUKTURE''' Voorsetsels, stellings, vrae, opdragte Alliterasie, assonansie, metafoor, vergelyking, personifikasie === Graad 7 === '''LUISTER EN PRAAT (MONDELING)''' Luister na en bespreek ’n gedig Deel idees en eie ervaring en toon begrip van konsepte Vra en antwoord vrae Verduidelik aan ’n maat hoe jy oor ’n gedig voel Lees hardop met toepaslike toon, klankprojeksie, uitspraak, frasering, oogkontak Gee aandag aan punktuasie in gedigte Gebruik toepaslike liggaamstaal '''LEES EN KYK''' Onafhanklike lees Begrip en herken tekstipes en –style soos titels, opskrifte en illustrasies Herken dele van ’n boek soos omslag, titelbladsy, inhoud, hoofstukindeling, glossarium, indeks Toon begrip vir sleutelkenmerke van gedigte Begryp struktuur van gedigte, beeldspraak, ritme en rym Verstaan die uiterlike struktuur van gedigte, versreëls, strofes, tipografie Begrip figuurlike betekenis in gedigte Identifiseer die atmosfeer van gedigte '''SKRYF EN AANBIED''' Skryf ’n eie gedig Gebruik strofekonvensies Gebruik middele om kohesie te bewerkstellig, gebruik ’n variasie van versreëls, lengtes en strukture, beeldspraak Gebruik proses van kreatiewe skryf '''TAALKONVENSIES & -STRUKTURE''' Gebruik selfstandige naamwoorde, samestellings, werkwoorde, lidwoorde, sinonieme, antonieme Gebruik toepaslike ritme en rym, idiomatiese uitdrukking en spreuke, beeldspraak, alliterasie, assonansie Gebruik toepaslike punktuasie. Praktiese idees vir die stimulering van verbeelding en kreatiwiteit == Gevoelens == Letterkunde en skryfonderrig het te doen met die ontwikkeling van die leerder se emosionele werklikheid. 'n Emosie word '''ondervind''', nie '''gedink''' nie. Mens kan oor 'n emosie '''dink''' en '''praat''' sonder om dit te ervaar, byvoorbeeld: Ek dink sy is bang vir haar ma. Die gevoelswaarde van 'n taalbousel is die '''emosionele toestand wat mens ondervind''' wanneer jy dié spesifieke woord gebruik. '''Gevoelens''' en '''emosies''' is nie dieselfde nie. Gevoelens is wat iemand binne-in hulself ervaar, terwyl emosies dui op die effek wat die gevoel op hul liggaam het. Byvoorbeeld: As iemand haat in haarself ervaar, sal dit duidelik wees in haar liggaamstaal – iets soos woede in haar gesig. Daarteenoor, as 'n persoon liefde binne-in ervaar, sal dit gesien kan word in sy gesig of liggaamstaal – dalk deernis, sagmoedigheid, toegeneentheid. Om die betekenis van 'n gedig te ontsluit, is dit nodig om die '''toonwaarde''' en '''atmosfeer''' te identifiseer. Beide het met gevoelens te make, dít wat die digter kreatief gebruik om lesers hulself te laat inleef en verbeel hulle is deel van die gedig. '''Toonwaarde''' gee vorm en lewe aan 'n gedig, want daardeur word die houding en gemoedstoestand van 'n gedig geskep en aangebied. Toonwaarde gee stem aan die spreker en karakters – beide letterlik en figuurlik; dit skep betekenis. Deur middel van toonwaarde is die leser daartoe in staat om iets van die spreker se persoonlikheid en emosionele ingesteldheid te begryp. Voorbeelde hiervan is rustige, ernstige, humoristiese, dramatiese, woedende, vrolike, somber of ontstellende toonwaardes. Dikwels word kleur of klank geïmpliseer deur beeldspraak of klanknabootsing om toonwaarde te beklemtoon. '''Atmosfeer''' sluit aan by toonwaarde, omdat stemming in 'n gedig daardeur geskep word. Die agtergrond in ’n gedig toon aan wat die tyd en plek is – dit skep dus ’n konteks waarbinne die aksie (innerlik of uiterlik) plaasvind. Daarmee word die essensie van die gedig geskep. '''Voorbeelde''': gevaar, idille, gewelddadigheid, onsekerheid, verwarring, pyn, verlange, opwinding '''Versbou-elemente''': opstapeling van woorde om objekte of gevoelens te beklemtoon, sinonieme, antonieme, byvoeglike naamwoorde, bywoorde, beeldspraak, klanknabootsing, alliterasie en assonansie, ritme en rym. '''Praktiese toepassing om gevoelens te integreer''' (a) Soek vir gevoelswoorde (emotiewe woorde) in gedigte. Party leerders sal meer sensitief hiervoor wees as ander. (b) Kyk na die opstapeling van woorde, klank en beelde soos hierbo genoem, om atmosfeer te ontsluit. '''(c) Woorde vir gevoelens en gemoedstoestand''' om toon en atmosfeer in 'n gedig uit te beeld of te ontsluit. (d) Let op na '''positiewe en negatiewe gevoelswaardes'''. {| class="wikitable" |'''Positiewe toonwaarde''' |Betrokke   Gelowig   Gelukkig   Lieftallig   Ondersteunend   Simpatiek      Slim  Sterk   Toegewy   Vars   Verbaas   Verlig |- |'''Negatiewe toonwaarde''' |Bekommerd   Berekend   Berou   Bevraagtekenend   Bitter   Doelgerig   Dwaas Gegrief   Geheimsinnig   Geïrriteerd   Geskok   Haatlik  Hartseer   Kwaad   Misterieus   Narcissisties   Onaangenaam   Ongelowig   Ontevrede   Sardonies   Sarkasties   Seergemaak   Selfgerig   Selfsugtig   Skokkend   Skuldig   Somber   Swaarmoedig   Twyfelagtig  Versigtig   Verveeld   Woedend |- |'''Ander toonwaardes''' |Demokraties   Godsdienstig   Intelligent   Konserwatief   Liberaal   Polities   Religieus   Sekulêr   Sosiaal |- |'''Positiewe gevoelens''' |Aangenaam   Aangetrokke   Aantreklik   Begrypend   Bemagtig   Betrokke   Betroubaar   Dapper   Feestelik   Gelowig  Gelukkig   Gretig   Hoopvol   Kalm   Lewendig   Moedig   Mooi    Openhartig   Opgewek   Opgewonde   Optimisties   Pragtig   Rustig   Sag   Soet   Spelerig   Sterk   Trots   Verbaas   Verlig   Vreugdevol   Vry   Wonderlik |- |'''Negatiewe gevoelens''' |Angstig   Bang   Dom   Dorstig   Dwaas   Haatdraend      Hartseer   Koud   Kwaad   Kwaai   Lelik   Moeg   Ongeduldig   Ontevrede   Oorwonne  Pessimisties   Sadisties   Seergemaak   Skaam   Swak   Verleë   Verskriklik   Vreesagtig   Vuil   Warm |- |'''Positiewe emosies''' |Aanvaarbaar   Dankbaar   Eerbiedig   Gelowig   Gelukkig   Hoopvol   Lieftallig   Ondersteunend   Oorweldig   Opgewonde   Rustig   Soet   Trots   Vreugdevol |- |'''Negatiewe emosies''' |Angstig   Beswaard   Depressief   Frustrasie   Geïrriteerd   Grommig    Hartseer   Hatig   Jaloesie   Oorweldig   Seergemaak   Selfbejammering   Selfsugtig   Suur   Swaarmoedig   Tranerig   Veragting   Vererg   Verlange   Verskrik   Verwoes   Vrees   Woedend |} (e) '''Verander die onderskrifte van spotprente''' sodat dit net mooi die teenoorgestelde gevoel oordra as wat dit doen, m.a.w. positief word negatief en andersom. <u>Voorbeelde</u>: * Adoons is weer die beste voorbeeld van 'n pligsgetroue soldaat. * Ja-nee, julle boere lei darem 'n luilekker lewe. Julle sit net en vet word op die voorstoep, plaas jy op jou trekker spring en self werk! * Ag moeder, kyk net die pragtige ou huisie met die oulike venstertjies en tuintjie! * Jou vermetele ou grysbaard! Nou moet ons meer belasting betaal sodat julle ou toppies 'n lekker lewe kan lei! (e) Laat elke leerling 'n '''koerantberig''' skool toe bring. Hulle moet dan 5 woorde soek wat positiewe gevoel wek, en 5 woorde met negatiewe gevoelswaarde. Hulle moet die woorde probeer verander sodat die positiewe 5 nou negatief is, en andersom. Dan probeer hulle die berig so neutraal as moontlik skryf. (f) Laat die kinders elkeen 5 sinne neerskryf waarin hulle dinge op 'n baie '''ontaktvolle''' manier sê. Ruil nou die sinne onder mekaar uit, en stel dit reg sodat dit meer taktvol is. (g) Ons kan mense '''kwets of taktvol wees''' deur wat ons sê. As jy vir iemand sê: "Sies, maar die plant stink!" sal hy nie vir jou sy orgideë gaan wys nie. Maar as jy sê: "Verbeel ek my, of het die plant regtig 'n onaangename reuk", sal hy darem nie kwaad raak nie. Maak die volgende sinne meer taktvol. * Man, kan jy nie sien ek praat met hom nie? * Ma, gee vir my geld, ek wil gaan roomys koop. * Jou hare lyk mooi. Het jy dit vir 'n verandering gewas? (e) Speel '''evokatiewe musiek''' terwyl leerders '''mandalas'''<ref>http://www.free-mandala.com</ref> inkleur nadat hulle hul eie woordeskat ontdek en neergeskryf het. * Kies instrumentele musiek, of liedere met woorde van ander lande (sien skakels na voorbeelde aan die einde by Bronne). * Die gedagte is dat hierdie musiek gevoel of atmosfeer drá in hierdie soort liedere. * Die inkleur van mandalas help met die inkubasiefase van die kreatiewe proses. == Beeldspraak == In die KABV vir Gr 4-7 word daar verwys na 3 soorte beeldspraak, wat aldrie veronderstel dat die leerder as skrywer/digter metafories of abstrak moet kan dink: * Metafore * Vergelykings * Personifikasie === Metaforiese denke === •        Gebruik van een ding om 'n ander ding met soortgelyke eienskappe te beskryf •        Figuurlike taalgebruik •        Retoriese stylmiddel •        Betekenisleer: filter om betekenis te konstrueer •        Verbeter leser/gebruiker se begrip van 'n saak – om te verhelder en dieper konneksies te maak •        Verhul en onthul dieper betekenisvlakke •        Kreatiewe spasie tussen persoonlike en publieke terreine •        Uitdrukking van houding •        Ontmoeting met Self en Ander deur middel van assosiasies, emosies •        Interaksie tussen ''ken'', ''weet'' en ''doen (ervaar)'' •        Kan staties of dinamies wees === Metafore === Dit is 'n beelde vorm van taalgebruik waar een ding gebruik word om 'n ander een met soortgelyke eienskappe te beskryf. <u>Voorbeeld</u>: Toegevou in 'n mandjie van dierbare onthou en waaiers van behoort swem ek deur hout, klip en glas uit gister se kas. estelleke) ==== Vergelyking ==== 'n Stylfiguur waarin dinge wat op een of ander manier ooreenstem, naas mekaar gestel word om die ooreenkomste uit te lig. Die woorde “net soos”, “soos”, “asof”, “nes” is kenmerke van vergelykings. <u>Voorbeeld:</u> Plesier is nes 'n jong komkommer Pluk jy hom dan verlep hy sommer (F.W. Reitz) ==== Personifikasie ==== 'n Vorm van beeldspraak waardeur menslike eienskappe en handeling aan lewelose dinge, diere of plante toegeken word. <u>Voorbeelde:</u> As ek 'n huis kon hê / met sulke mure wat sing (Marlise Joubert) Die see sis en sê ...  (Wilma Stockenström) Die son sak bloedig en kneus die wolke ver weg in die weste André Müller) ==== Verbeeldingspeletjie ==== {| class="wikitable" |Verbeel jou … Jy is '''<nowiki/> 'n sel/membraan''' … ·      wat is jou eienskappe? ·      wat kan jy doen/nie doen nie? ·      hoe kan jy beweeg? |- |Verbeel jou … Jy is '''Hitler/Mandela/Shaka''' … ·      wat glo jy? ·      wat is jou grootste positiewe bydrae? ·      watter woorde moet mense op jou grafsteen skryf? ·      wat sou jy doen as jy in 'n ander land of tyd sou leef? |- |Verbeel jou … Jy is '''<nowiki/> 'n rots/berg/vulkaan''' … ·      hoe het jy ontstaan? ·      wat kan jy doen/nie doen nie? ·      wat word van jou as jy vergaan? |- |Verbeel jou … Jy is '''<nowiki/> 'n watermolekule''' … ·      hoe het jy ontstaan? ·      hoe kan jy beweeg? ·      wat sal gebeur as jy deel word van 'n ander soort molekule? |- |Verbeel jou … Jy is '''<nowiki/> 'n sirkel/vierkant/driehoek''' … ·      wat is jou kenmerke? ·      hoe lyk jy as jy 3-D is? ·      wat sal gebeur as jy en 'n ander soort vorm saamsmelt? |- |Verbeel jou … Jy is '''<nowiki/> 'n woordsoort/spelreël''' … ·      wat is jou rol? ·      waarvan hou jy/hou jy nie? ·      wat sou gebeur as jy nie meer bestaan nie? |- |Verbeel jou … Jy is '''<nowiki/> 'n gedig/storie/drama''' … ·      wie het jou geskryf? ·      wat is jou essensie? ·      wat is vir jou belangrik/moeilik? ·      wat word van jou as niemand jou lees nie? |} ==== Metafore vir vryskryf-oefening ==== Laat die leerders in klein groepies (4-5) sit en lukraak een van die volgende kaartjies neem. Dan moet hulle vir 'n minuut lank dink en dadelik praat deur die vrae te gebruik. Hulle moet hulle dus verbeel hulle is een van hierdie items: {| class="wikitable" |Watter '''musiekinstrument''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Hoe word hierdie instrument gemaak / ingestem? |Watter ding in die '' 'natuur''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Wat is hierdie ding se rol in die ekologie? |- |Watter '' 'natuurelement''' is jy/sal jy graag wil wees? (vuur/water/sand/…) Hoekom? Funksie? Gevaar? |Watter soort '''skoen''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Eienskappe/doel? Hoe sorg mens daarvoor? |- |Watter '''padteken''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Watter boodskap gee hierdie teken? Waar is dit? |Watter '''insek''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Wat is hierdie insek se rol in die ekologie? Voordele / nadele? |- |Watter soort '''lig''' is jy / sal jy graag wil wees? (kers/lamp/ster/maan/son) Hoekom? Wat is hierdie lig se funksie en kenmerke? |Watter '''meubelstuk''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Wat is die funksie van hierdie meubelstuk? Voordele/nadele? |- |Watter soort '''gebou''' is jy / sal jy graag wil wees? (tent/karavaan/kasteel/kerk/hut/…) Hoekom? Hoe word die gebou in stand gehou? |Watter '''groentesoort''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Wat voeg hierdie eetding toe aan mens se gesondheid? Na-gevolge / newe-effekte? |- |Watter soort '''deur''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Maak hierdie deur oop/toe/steek iets weg? |Watter '''vrugtesoort''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Wat voeg hierdie eetding toe aan mens se gesondheid? Na-gevolge? |- |Watter soort '''voertuig''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Funksie? Eienskappe? Voordele/nadele/beperkings? |Watter '''elektroniese medium''' is jy? Hoekom? Voordele/Nadele? Hoe moet jy versorg word? |- |Watter '''vis''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Wat is hierdie wese se kenmerke en funksie? |Watter '''dier''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Wat is hierdie wese se kenmerke en funksie? |- |Watter '''fantasiekarakter''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? |Watter soort '''lekkergoed''' sal jy graag wil wees? Hoekom? Voordele/nadele? |- |Watter soort '''hoofbedekking''' is jy / sal jy graag wil wees? Wie gebruik dit? Hoekom? Hoe word dit versorg? Waar word dit gebêre? |Watter '''voël''' is jy / sal jy graag wil wees? Hoekom? Kenmerke en funksie? |- |Watter soort '''skryfbehoefte''' is jy? Kenmerke? Funksie? Wie gebruik dit? |Watter soort '''boek''' is jy? Wie lees dit? Wanneer? Hoekom? Waar word dit gebêre? |- |Watter soort '''drankie''' is jy? Wie drink dit? Wanneer? Effek? Voordele en nadele? |Watter soort '''gereg''' is jy / sal jy graag wil wees? Wie eet dit? Wanneer? Effek? Voorbereiding daarvoor? |} ==== Vryskryf ==== Vryskryf is 'n oefening waar 'n mens sit en aanhou skryf – sonder om op te hou – net skryf en skryf en skryf, sonder om eers jou potlood op enige moment te laat stilstaan. Dit is moeilik aan die begin, maar hoe meer 'n mens dit doen, hoe meer vryheid ervaar jy. Dit hou verband met 'n bewussynstroom van woorde en assosiasies. Goeie skrywers maak hiervan gebruik om hul gedagtes los te laat kom. Belangrik vir hierdie oefening is dat 'n mens nie moet dink aan “reg en verkeerd” nie, jy moet nie konsentreer op punte en kommas of hoofletters nie. Niemand gaan dit sien nie. Dis dus 'n soort eerste poging voordat die regte skryf begin. Dit help nogal as daar vrae is – soos hierbo in die metafoorspeletjie. Dan kan die een vraag se antwoord lei na die volgende – die denkproses word hierdeur aan die gang gesit. Aan die einde van die oefening – gewoonlik so 'n bladsy lank se geskryf – kan die leerders belangrike woorde omkring en daarvan 'n gedig maak. ==== Visualiseringsoefening vir vryskryf ==== (a)       Kies nou een van die metafore (b)       Beskryf die objek van jou keuse: •          Hoe lyk/voel/ruik/klink dit? •          Waar kom dit vandaan? •          Wat sou dalk daarmee gebeur het as jy dit nie opgetel/gevat het nie? (c)        Verbeel jou jy is klein genoeg om IN die objek te wees… •          Hoe voel/ruik/klink dit? •          Hoe het jy binne gekom? •          Wat doen jy, kan jy beweeg? Hoe? •          Hoe sal jy uitkom? (d)       Verbeel jou jy is die objek … •          Waar kom jy vandaan? •          Hoe het jy hier gekom? •          Hoe voel dit om te wees waar jy is? •          Waarheen is jy op pad? (e)       In watter opsigte is jy/jou lewe soos dié van die objek (of nie)? •          Praat met jouself daaroor in jou dagboekinskrywing. (f)        Skryf 'n gedig hieroor. == Stimulasie d.m.v. sintuie == Gedigte word gesien as die spel van musiek met woorde – of ook prentjies wat met woorde geteken word. Daarom is dit belangrik dat daar in die onderrig van poësie veral aandag gegee moet word aan die bewuswording en ontwikkeling van die leerder se sintuie. Die volgende oefeninge moedig leerlinge aan om meer bewus te wees van hul sensoriese gewaarwordings. Terwyl hulle besig is om hul omgewing te ontdek, moet hulle ook bewus wees van hulle gevoelens, reaksies, gedagtes en luim. Al hierdie dinge moet deur die leerkrag gestimuleer word in klasgesprekke en moontlik ook in voorbereide mondelinge praatjies wat die poësie-les voorafgaan. === Sien === Daar is 'n groot verskil tussen kyk en sien. Om te sien is om bewus te wees van besonderhede, kleur, vorm, tekstuur en beweging. Inleidende oefeninge in oplettendheid kan speletjies insluit waarin 'n aantal verskillende voorwerpe vir 'n kort rukkie voor die leerlinge geplaas word en dan verwyder word. Die leerlinge moet nie alleenlik onthou wat die voorwerpe is nie, maar hulle moet dit ook kan beskryf. Natuurlik sal die onderwyser vir hierdie les woordeskat gereed moet hou wat vol is van byvoeglike naamwoorde. Die leerlinge kan ook goed kyk na 'n interessante stuk dryfhout, foto's en prente om dit wat hulle sien, te bespreek. Hulle kan 'n taak kry om 'n titel vir 'n prent te verskaf wat die essensie daarvan sal saamvat. Dit sal deeglike waarneming van besonderhede aanmoedig. Daarmee saam moet die leerlinge ook bewus wees van hulle gevoelens en reaksies en die assosiasies wat hulle het met dit waarna hulle kyk. Die leerlinge kan buite sit en insekte, blomme, plante waarneem. Hulle kan hulle verbeel dat hulle baie klein is en dan hul gevoelens oor hierdie voorwerpe probeer beskryf. Ouer leerlinge sal dalk wil praat oor die verskillende betekenisse van visie, naamlik om te sien (gesigsvermoë), verbeeldingryke insig, iets wat in 'n droom verskyn, 'n bonatuurlike verskynsel, ens. Vir die meeste van ons is sig ons dominerende sintuig. Die drama-oefening waarin 'n mens "blind loop" en waarmee u heelwaarskynlik bekend is, laat ons staatmaak op gevoel en gehoor. Kies 'n groot leë spasie en verdeel in pare, die een persoon wat kan sien en die ander wat geblinddoek word. Die geblinddoekte persoon word dan 'n paar keer in die rondte gedraai om sy sin vir rigting te verwar en word dan versigtig, maar met wisselende spoed, deur die kamer gelei. Indien dramablokke as hindernisse gebruik kan word, kan hy ook oor die blokke gelei word, maar altyd met die grootste versigtigheid. Die geblinddoekte persoon word dan op die perimeter van die kamer geneem en teen vermeerderende spoed in 'n groot sirkel gelei. Daar bestaan velerlei soortgelyke oefeninge, bv. om in 'n noodgeval en geblinddoek uit die kamer te probeer uitkom. Hierdie oefening kan ook buite plaasvind. Die geblinddoekte persoon kan dan na 'n verskeidenheid voorwerpe gelei word om aan hom 'n ryker sensoriese ondervinding te verskaf. Na die oefening kan die leerlinge hul ervarings vergelyk. Hoe het dit gevoel om vinnig te beweeg sonder om die voordeel van sig te hê? Wat was die verkieslikste: om gelei te word of om te lei? Hoe belangrik was klanke? Hoe belangrik was gevoel? Watter soort besonderhede het jy opgemerk? Watter effek het die 'blindheid' gehad op die manier waarop jy geloop het? Jy mag moontlik 'n verbeeldingryke verslag oor blindheid kan skryf deur veral op besonderhede te konsentreer. Skryf bv die volgende (voorgestel deur Ted Hughes): "Ek is blind. Net vyf minute lank kon ek sien. Dit is wat ek gesien het." === Ruik === parfuum         stank               reuk                 geur                aroma ·        Wat is jou gunsteling reuke? ·        Beskryf die volgende: kombuisreuke                                                     braaivleis 'n vullisdrom                                                      'n perdestal die stad op 'n Saterdagmôre                             'n roos === Gevoel (tassintuig) === glad                             sanderig                      sag                  grof                 stekerig ·      Hoe voel die klere aan 'n mens se lyf? ·      Raak die volgende aan en probeer dit dan beskryf: 'n koekie seep                        speelgoedklei 'n persoon se gesig                'n hond se neus verskillende materiale                      'n kat se pels 'n dennekeël                          die bas van 'n boom yswater                                  'n tuinslak tuingrond                               seesand ·      Hoe voel dit om in die bed te lê? ·      Beskryf 'n wandeling in die wind. === Proe === soet     suur     bitter   brak     geurig ens. ·        Blinddoek die kinders en laat hulle uit 'n verskeidenheid proe en dan raai wat dit is, bv asyn, verskillende kruies en geurmiddels, suiker, lekkers, sout, drop, ens. ·        Watter een het die lekkerste gesmaak? ·        Watter een het die slegste gesmaak? ·        Beskryf elkeen. ·        Stel jou eie spyskaart op. Dink jou eie disse uit en beskryf hulle. === Gehoor === ·        Die onderwysers kan eie opnames maak van 'n verskeidenheid verskillende klanke, bv swaar verkeer, 'n tikmasjien, 'n druppende kraan, swaar reën, geweervuur, masjinerie, voëlsang, diergeluide, papier wat skeur, die skerpmaak van 'n potlood, ens. Die leerlinge moet dan probeer om die klante te identifiseer. ·        Luister na musiek. Laat die leerlinge op maat van die musiek beweeg en dit met hul liggame probeer intepreteer. ·        Probeer die volgende beskryf: -                     die geluide van die stad -                     die geluide op die platteland -                     die geluide by die see -                     'n baba wat huil -                     geluide in die supermark === Algemene oefeninge === (a)        Die onderwyser skryf '''<nowiki/> 'n woord in die middel van die krytbord''' en die klas hou 'n dinkskrum daaroor deur van al hulle sintuie gebruik te maak. Hulle gee dan hul gedagtes, gevoelens en assosiasies weer, bv. grotte      vuurwerke      slym    nag      maan   vonkel Op 'n stadium kan elke leerlinge sy/haar eie doen en dan uitkyk vir enige patrone of drade wat deur hul idees loop. Uit hierdie idees sal die gedig dan groei. (b)        'n '''Uitstappie na die museum''' waar die leerlinge vrylik kan rondloop en hul indrukke kan neerskryf. Hulle is deurgaans bewus van hul sintuie. Die klaskamer, die strand, etenstye tuis, ens. kan op dieselfde manier behandel word. (c)        '''Wat is dit'''? Laat elke leerling 'n onderwerp kies: iets waarin hy belangstel en waarvan hy kennis dra. Laat hom dan daaroor skryf terwyl hy van soveel moontlik sintuie as wat hy by sy onderwerp kan betrek, gebruik. Hy is toegelaat om slegs een woord, waarskynlik 'n byvoeglike naamwoord, te gebruik om elke sintuig te beskryf en die titel moet tot by die laaste reël weerhou word, bv. slymerig                                      paddas                                                            visvang Die leerlinge kan dan 'n frase of 'n kort bysin oor elke sintuig gebruik, bv. Sien:    geel, gloeiende goud Ruik:    klawerryk reuk Proe:   Sagte warm soetigheid op my tong Gevoel:           Swaar, taai vloeistof Onderwerp:    Heuning Swart, brandende rookwolke Warm soos 'n lap op vuur Krakende, krummelrige, bitter smaak Gebrande roosterbrood. (d)        Die leerlinge kan oor iets skryf wat hulle '''aan 'n plek of gebeurtenis herinner'''. Dit kan 'n blom, 'n reuk, 'n kunsproduk, ens wees wat simboliseer wat die plek vir hulle beteken. Kyk in die verband na die volgende gedig van DJ Opperman: <u>Voorbeeld</u> '''Sproeireën''' My nooi is in 'n nartjie, my ouma in kaneel, daar's iemand … iemand in anys, daar's 'n vrou in elke geur! As ek 'n stukkie nartjieskil tussen my vingers buig of knak, breek uit die klein sproeireën wat geurend om my hand uitsak die boorde weer van Swartfoloos en met die nartjies om my heen weet ek hoe dat 'n vrou kan troos. O my nooi is in 'n nartjie, my ouma in kaneel, daar's iemand … iemand in anys, daar's 'n vrou in elke geur! Hier vind ons dat verskillende geure die digter aan verskillende vroue laat dink en die reuk van 'n nartjie voer hom terug na sy nooientjie en die boorde van die Swartfoloos. Die beelde is so realisties en treffend dat 'n mens jou amper kan verbeel dat jy die nartjiesproei kan ruik! (e)  '''Alliterasie''' kan ingebring word. Die meeste kinders is lief daarvoor om met klanke en tongknopers te speel. Hulle kan enige getal van een tot tien of enige van die letters in die alfabet neem om hulle eie nonsenssinne te skep. Hulle kan ook van woorde boeke gebruik maak om hul woordeskat uit te brei, bv. ·        Wie weet waar Willem Wouter woon, Willem Wouter woon waar Westewinde waai ·        Daar druk Danie die duiwel deur die driedubbele doringdraad ·        Klein Katie Kritzinger kou knaend krummelrige koekies ·        Sannie sê Sannie sal sewe sakke sout sleep, sowaar Sannie sê sy sleep swaar (f) '''Kleure''': Na 'n algemene bespreking van kleure en hul assosiasies (bv rooi is 'n warm kleur wat ons laat dink aan gevaar, verleentheid, ens.) kan die kinders aangemoedig word om self 'n kleur te kies en dan te skryf oor die emosies en gevoelens wat dit by hulle opwek. Die assosiasies hoef nie noodwendig slegs die dinge wat die kleur uitmaak te wees nie. Hulle kan die gediggies illustreer of hulle kan in 'n skildery die gevoelens wat hulle in die gedig probeer oordrag het, weergee. Of hulle kan dink aan 'n toneel wat baie kleure behels, bv die mallemeule, 'n kersboom, ens, en dit in 'n gedig of in 'n paragraaf probeer beskryf. (g) '''Vormgedigte:''' Kinders geniet dit om met vormgedigte te eksperimenteer, di gedigte wat 'n impak op die oog sowel as op die oor maak. Woorde kan ook op 'n bladsy geplaas word op so 'n manier dat hulle lyk soos die woord wat hulle weergee. Dit staan bekend as '''Kalligramme.''' Met tye is hierdie gediggies weinig meer as blote vermaak en maak hulle geen ware impak nie, maar hulle bied tog aan die kinders die geleentheid om met woorde te speel. Dit kan begin met 'n eenvoudige woordcollage soos om 'n woord in die vorm blom te skryf om die blom te beskryf. Ander moontlike voorbeelde is 'n kat, 'n krap, 'n fiets, 'n rugbybal, ens. Dit mag in 'n gedig ontwikkel. (h) Gesigspunte (perspektief): Lees uit die volgende beskrywings hoe verskillend 'n emmer water beskou kan word: Elkeen behoort sy eie gesigspunt te hê… Van hier af lyk dit soos 'n emmer water, maar uit die oogpunt van 'n mier, is dit 'n uitgestrekte oseaan, 'n olifant sien dit as 'n koel drankie, en vir 'n vis is natuurlik sy tuiste. Die manier hoe ons dinge sien, hanf af van waar ons kyk. Dink net hoe elk van die lede van die volgende (persone) 'n boom sal sien: 'n houtkapper                        'n skrynwerker                       'n ontsnapte bandiet 'n moeë reisiger                    'n voël                                    'n eekhorinkie 'n houtluis                              'n kameelperd Daar kan nou 'n paragraaf of 'n gediggie oor die gevoelens van elkeen van die bostaandes geskryf word. Gebruik metafore, vergelykings en personifikasie. (i) '''Enkelbeelde''': Die leerlinge kan 'n onderwerp kies en baie helder besonderhede oor daardie onderwerp in 'n enkele beeld probeer weergee. Herfsaand – 'n kraai op 'n kaal tak 'n Warm kombuis, die reuk van gebraaide hoender. Golf Dit het geleef in groen en gesterf in wit. (j) '''Emosies''': Soek woorde of maak woorde op wat jy sal gebruik om aan te toon dat jy een van die volgende gevoelens ondervind: {| class="wikitable" |opwinding, verveling, geluk, eensaamheid, koue, vrees, hartseer. |} Watter dinge is vir jou werklik belangrik? Wat verskaf jou baie geluk? Probeer die dinge beskryf wat jy haat. Wat vrees jy? (Werklik en in jou verbeelding) Hoe voel jy wanneer jy alleen is? Hoe voel jy wanneer jy verveeld of die josie in is? Wat laat jou so voel? Wat kan jy doen om van die bui ontslae te raak? == Aandag aan detail == In skryfonderrig is dit belangrik dat leerders begelei word om aandag aan besonderhede te gee. Tog is dit nodig dat onderwysers eers die leerders stimuleer met allerlei sensoriese stimuli en ervarings, voordat daar regtig by die uiteindelike skryf en hersien van skryfsels uitgekom word. Om te beskryf, is dit nodig dat ’n digter analiseer – dit is 'n denkvaardigheid wat aangeleer en geoefen kan word. '''Bruikbare instrumente''' wat handig is om (in konteks) denkvaardighede te ontwikkel in die taalonderrigklaskamer is '''Bloom se taksonomie:''' {| class="wikitable" |'''DENKPROSES''' !'''BETEKENIS''' |- |KENNIS |Die herroeping van feitelike inligting |- |BEGRIP |Om begrip vir die inligting te toon |- |TOEPASSING |Om die voorafgeleerde kennis toe te pas; te gebruik vir 'n nuwe situasie. |- |ANALISE |Om inligting/kennis in dele te verdeel om verhoudings en begrippe te ondersoek. |- |SINTESE |Om bestaande kennis te gebruik om 'n nuwe of unieke produk te ontwikkel. |- |EVALUERING |Om die waarde van materiaal of idees te bepaal volgens 'n stel kriteria. |} In die afdeling wat handel oor sintuie is daar wenke wat kan help dat leerders leer om nie net holisties en gevoelvol nie, maar ook rasioneel bewus te wees van detail deur hul waarneming te verskerp met behulp van hul sintuie. Om by gevoelens uit te kom, kan leerders oefening kry daarin om te reflekteer en so ook bewus te raak van hul emosies. Dit is veral in die hersien en redigering waar besonderhede belangrik is, byvoorbeeld wanneer spelling, woordkeuse en taal- en tikfoute nagegaan word. Ook wanneer letterkunde gelees word, is alles belangrik, niks behoort ongelukke te wees nie. Elke gedagte, elke woord behoort ’n bydrae te lewer tot die totale effek wat die digter wil bewerkstellig. Soms is die bydraes ooglopend en direk, ander tye is dit implisiet en subtiel. Die besonderhede speel saam met die konteks om ’n geheel te vorm. Dit is hier waar die leser van leerders se skryfsels ’n belangrike rol speel. Portuurassessering is ook ’n vaardigheid wat aangeleer kan word. '''Oefeninge om bewus te raak van detail''' Hieronder volg enkele oefeninge om leerders se waarneming te verskerp voordat gedigte geskep word. Vryskryfoefeninge kan help om idees en woordeskat te genereer wat leerders dan in gedigte kan gebruik. '''Beskryf die volgende:''' '''(a)       'n Hondjie''' (i)        uit die oogpunt van 'n seuntjie wat hom baie graag wil hê. (ii)       'n Ou oom wat niks van honde hou nie. '''(b)       'n Motor''' (i)        asof jy baie van motors hou, (ii)       asof jy 'n ou tannie is wat glad nie van motors hou nie, (iii)      asof dit 'n simpel motor is (sarkasties), (iv)      asof jy spog met die motor. '''(c)        Die dood van''' … (i)        'n hondjie (ii)       'n skaap (iii)      enige persoon (iv)       'n soldaat (v)        'n moordenaar '''(d) Vertoon aan die leerlinge 'n sneeutoneel''' Gee 'n beskrywing van die toneel asof jy … -           knus in jou warm huisie sit en uitkyk. -           'n arm klonkie is wat buite loop en bedel. -           'n hartseer vrou is wat loop en bedel. -           'n skilder is. -           iemand van 'n sonnige land is wat nie van koue hou nie/nie koue ken nie. '''(e)''' '''Laat die leerlinge met 'n vergrootglas kyk''' na, en paragrawe skryf oor bv. paddas, 'n verkleurmannetjie, spinnekoppe, ens. Die leerling mag nie sê of hy van die goeters hou nie, maar uit sy woordkeuse/gebruik moet die leser kan aflei of hy van die goeters hou of nie. '''(f) Skep 'n bepaalde stemming deur woordgebruik:''' -           'n Wintersaand voor die kaggel. -           Frederick is toe dood. -           In die kafee. '''(g) Mense kan beskryf word sonder 'n omhaal van woorde''', bv. ipv om te sê iemand is nors, stuurs, groot of ongeskik, sê ons hy is 'n buffel. Wat bedoel ons met die volgende: platjie                         suurknol                      korrelkop                    babbelkous kaartman                   brompot                     bangbroek                  bittereinder remskoen                   agie (h) '''Een leerling vertel aan die klas hoe kwaad''' dit hom maak as sy toebroodjie elke dag platgedruk word tussen sy boeke in sy tas. 'n Volgende leerling vertel dieselfde storie, maar vir hom is dit 'n groot '''grap.''' 'n Ander leerling het 'n baie klein hartjie. Hy voel baie '''hartseer''' as sy brood so platgedruk is, want hy dink aan al die moeite wat sy ma gedoen het. Die ander leerlinge moet goed luister en sê watter leerling die oortuigendste is. Watter treffende woorde het elkeen gebruik? (i) '''Die onderwyseres bring sekere prente''' klas toe, bv. 'n prent van 'n meisie, 'n plaat, 'n boek, ens. Die klas moet nou die verskillende prent beskryf soos wat 'n professor, 'n skollie, 'n student, jou ouma dit sal beskryf. (Woorde het sekere gebruiksvlakke – nie elke mens het dieselfde woordgebruik nie.) (j) '''Oefening om te''' '''visualiseer:''' Neem enige objek/item uit 'n pakkie wat die onderwyser klas toe bring, of 'n versameling items wat die leerders self skool toe bring uit hul huise. == Klank: poësie is musiek in woorde == Baie lank gelede in die Middeleeue, is gedigte liedere genoem. As 'n digter 'n "lied" geskryf het, het hy dit in die kastele gaan voorsing. Gewoonlik het hy self dan op 'n lier, begelei. Daardie gedigte was natuurlik baie sangerig of, om 'n woord van lier af te lei, '''liries'''. Sulke digters is troebadoers, minstrele of minnesangers genoem. Vandag nog het die digter verskillende maniere om 'n gedig sangerig (klankryk) te maak. Hy sal woorde en klanke herhaal; hy sal van '''rym''' gebruik maak. Soms sal sy woorde soek waarin sekere klanke voorkom en as sy nie sulke woorde kry nie, sal hy selfs nuwe woorde maak om sekere klanke te maak. Partykeer maak die digter van '''ritme''' gebruik om die lied soos ’n dans te laat wees, asof dit swaai en draai. Dit is wanneer daar spesifiek gelet word op die beklemtoonde en onbeklemtoonde klankgrepe. Soms sal hy spesifieke klanke wil namaak.  Ons noem dit '''klanknabootsing'''. Miskien het sommige van julle al probeer om 'n tortelduif na te maak.  Die geluid wat 'n mens dan maak, is eintlik 'n klanknabootsende woord. Moderne gedigte is aan te beveel, maar moderne digters maak dikwels nie van hoofletters, leestekens en rym gebruik nie en dit kan verwarrend vir die kind wees.  'n Verduideliking aan die leerling in die laerskool dat leestekens en rym nie noodwendig bepaal of 'n gedig geslaagd is of nie, maar dat daar ook baie ander dinge is waarna gelet word, is nie altyd so maklik nie en val buite die leerling se aanvoeling. Indien moderne gedigte dus gelees word, is dié verkieslik waarin tradisionele leestekengebruik en rym voorkom. Moeilike ritmiese patrone behoort vermy te word.  Om ritme te demonstreer, is dit aan te beveel dat gedigte waarin aanvoelbare en visueel-voorstelbare bewegings voorkom aan die begin gebruik word, byvoorbeeld gedigte oor galoppende perde. === Rym en rymdwang === Die herhaling van klanke wat met mekaar ooreenstem; gewoonlik in die laaste lettergreep of woorde van 'n versreël. * '''Volrym''' – as die klinker/vokaal en medeklinker/konsonant van een woord ooreenstem met die klinker en medeklinker van 'n ander woord, bv. lemoen x seisoen * '''Binnerym''' – as 'n woord aan die einde van 'n versreël rym met 'n woord in die middel van die versreël: bv Ek het geweet jy sal my vergeet. Hier pas ook '''alliterasie''' (herhaling van konsonante) en '''assonansie''' (herhaling van vokale). * '''Eindrym''' – as die rymwoorde aan die einde van die versreëls staan. * '''Rymdwan'''g – wanneer 'n woord ter wille van die rym verander of “gedwing” word om by die ander rymwoord te pas. * '''Rymskemas:''' Kruisrym:                   ABAB Paarrym:                    AABB Omarmende rym:      ABBA Gebroke rym:             ABAC of ABCB === Ritme === Die afgemete beweging van klank waar beklemtoonde en minder beklemtoonde klankgrepe reëlmatig op mekaar volg. Bv.      die OSse stap AAN deur die STOWwe geDULdig, geDIENStig, geDWEE (Jan F.E. Celliers) o KOUD is die WINDjie en SKRAAL en BLEEK in die DOFlig en KAAL (Eugéne Marais) === Klanknabootsing (onomatopee) === Sommige woorde het ontstaan deurdat klanke voorgestel of nageboots is. Klanknabootsing het tot die vorming van die volgende woorde gelei: ''grom                           hoep-hoep                  klots                tjirp                             toet'' ''bokmakierie               Piet-my-vrou'' Leerders kan gestimuleer word om hul eie klanknabootsende woorde te skep. == Algemene wenke en idees om kreatiwiteit in die skryfproses te integreer == * Groeppogings is 'n goeie wegspringplek om 'n ervaring te skep om hul verbeelding te prikkel en woordeskat te ontwikkel. * 'n Beginreël, prent of konteks (gegee deur onderwyser) help dikwels om hulle aan die gang te kry. * Moenie die kinders dwing om oor 'n bepaalde onderwerp/tema te skryf nie. Laat hulle skryf oor dit wat hulle interesseer. Inspireer en stimuleer hulle eerder met multi-sensoriese media en/of ervarings. * Die laaste poging is bedoel vir die neerpen van 'n idee. Daarna begin 'n mens kyk na spelling,rym, ens. * Laat hulle '''kort''' gediggies skryf. * Gebruik portuurassessering. * Moenie kinders dwing om hulle gedigte voor te lees nie. Gebruik liewer anonieme skuilname vir skrywer sowel as assesseerder. Dit skep 'n veilige hawe waarin hulle kan eksperimenteer. === SCAMPER-tegnieke<ref>Eberle, B. 1982. ''Visual thinking: A SCAMPER tool for useful thinking''. Buffalo, NY: D.O.K.</ref> === 'n Praktiese instrument wat leerders se kreatiwiteit in skryfonderrig kan bevorder in dinkskrumme en skryftake: {| class="wikitable" |'''S''' |Substitute |Vervang |- |'''C''' |Combine |Kombineer |- |'''A''' |Adapt/adjust |Maak aanpassings |- |'''M''' |Modify Magnify Minimise Maximise |Verander Vergroot Verklein Vermeerder |- |'''P''' |Put to other uses |Gebruik vir iets anders |- |'''E''' |Eliminate Elaborate |Neem weg Brei uit |- |'''R''' |Reverse Rearrange |Keer om Herrangskik |} === Stimuleer verbeelding === * Luister na interessante woorde; maak 'n beeld daarvan; * Luister na woordprentjies en maak 'n beeld daarvan; * Luister na klankprente in 'n gedig; gee dit in beeld weer; * Teken 'n prent om gedig te illustreer; * Watter kleur(e) sal jy kies vir die prente wat jy geskep het? * Laat die leerlinge gedigte van verskillende digters oor dieselfde onderwerp vergelyk; * Nooi digters om oor hulle werk met die kinders te kom gesels; * Luister na opnames van gedigte deur goeie kunstenaars; * Skryf musiek vir sommige gedigte; * Gedigte-parade: laat die kinders aantrek volgens 'n gedigkarakter. === Skep 'n Wordle-gedig<ref>https://mnrmuller.wordpress.com/2012/10/18/jou-opgediep-golwende-tee-gelowige/</ref> === * Skryf al die woorde neer wat jy wil gebruik en voeg dit in op die volgende webtuiste: http://www.wordle.net/create {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160718095231/http://www.wordle.net/create |date=18 Julie 2016 }} (sorg dat JAVA eers gelaai is); * Gebruik 'n ander leerder se Wordle-gedig en skryf jou eie gedig met hierdie woorde.<ref>https://mnrmuller.wordpress.com/2012/02/02/sagte-liefde-se-eerste-sprong/</ref> === Idees vir kreatiewe dig-aktiwiteite === * Laat hulle eers koeplette skryf waarvan die eerste reël gegee is. In die groep kan hulle lateraal en vlot dink om woorde sowel as rymwoorde in hul dinkskrum uit te dink. * As variasie:  laat elkeen een reël skryf, omruil en by 'n ander se poging 'n tweede reël skryf. * Laat die hele klas werk aan 'n lang gedig. Elkeen skryf byvoorbeeld 'n koeplet oor 'n bepaalde beroemde persoon/plek/gebeurtenis. * Skryf 'n lied vir 'n bepaalde wysie. * Skryf 'n fabel of 'n artikel oor as 'n gedig. * Skryf 'n gedig oor 'n geliefde boekkarakter. * Skryf 'n strofe/vers met soveel woorde as moontlik wat met dieselfde letter begin. * Maak die woordeboek oop op enige bladsy. Skryf 'n gedig deur net die woorde op dié bladsy te gebruik. * Gebruik iemand se naam en maak 'n sin met elke eerste letter van die naam sodat alles pas binne 'n gegewe konteks (naampoësie). * Skryf gedigte volgens 'n bepaalde patroon (bv. paddavissie, boom of huis, ens).  Die onderwyser trek die patroon, die kinders skryf daarvolgens. == Eienaarskap van leser/skrywer van gedigte/stories == Wanneer leerders self gedigte geskryf het, word hulle ook goeie lesers van gedigte. Hulle begin verstaan waaroor al die versbou-elemente handel en wat die funksie van elkeen is. Dit beteken dat hulle ook kan begin om mekaar se gedigte te assesseer. Hierdie proses van lees en skryf kan anoniem gedoen word sodat ’n ruimte van respek en vertroue geskep kan word. Om leerders aktief te betrek by die leerproses – en '''eienaarskap''' te aanvaar vir hul eie leer, lees en skeppingsproses – is dit vir taalonderwysers belangrik om kennis te dra van hul '''individuele leerstyle''' (visueel, ouditief en kinesteties). Die heelbreinbenadering tot leer bied bruikbare inligting oor die funksionering van die '''linker- en regter brein''' wat deesdae die rasionele en kreatiewe breinhemisfere genoem word.<ref>Jensen, E. 2000. ''Brain-based learning.'' San Diego, CA: The Brain Store.</ref> Veral ook '''koöperatiewe leer''' kan met vrug gebruik word vir portuurassessering in die skeppingsproses. === Meervoudige Intelligensies === Hieronder volg ’n uiteensetting van leerders se meervoudige intelligensies<ref>Gardner, H. 1999. ''The disciplined mind''. New York: Simon & Schuster. Van den Berg, G. 2003. Taalonderrig en die teorie van meervoudige intelligensie. ''Tydskrif vir Taalonderrig'', 36(3 & 4):233-245.</ref> wat onderwysers met vrug kan integreer in taalonderrig om leerders aktief te betrek in die leerproses. {| class="wikitable" | colspan="2" |'''Intelligensie''' |'''Eienskappe''' |'''Aktiwiteite in taal- en letterkunde-onderrig''' |- |'''Linguisties''' | |Onthou name, plekke en datums, betekenisse en fyner nuanses, taalvaardig en –kreatief, sensitiwiteit vir klanke en ritme van woorde, taalreëls. |Lees, skryf, stories vertel, debatvoering, poësie, woordspel, humor, idiome en gesegdes, ironie, limirieke, instruksies, nuwe woordeskat |- |'''Logies-wiskundig''' | |Proefnemings, redeneer, getalle, vrae vra, ondersoek van logiese patrone en verhoudings. Probleemoplossingstake, vermoë om abstrak te dink. |Produksie van grafieke, kaarte en diagramme, getallespel, probleme, toets hipoteses, voorspel oorsaak en gevolg van gebeure, verslae, analise van karakters en verhoudings, patrone, veralgemenings en stereotipes, evalueer, vergelyk, ontsyfer kodes en simbole, prioritiseer |- |'''Visueel-ruimtelik''' | |Teken, bou, ontwerp, skep, kyk na prente en rolprente, speel met masjiene. Visualisering, lees van kaarte en diagramme, skaak. Sensitief vir kleur, lyn, vorm, tekstuur, ruimtelike oriëntering. |Visuele opsomming & vloeikaarte, ontwerpe, flitskaarte, visuele raaisels, 3-D modelle, kuns, collage, strokies, verbeeldingspel, kleur, video's, rekenaarprogramme, bordspel, visualisering, plakkate, advertensies, décor, kleredrag en agtergrond van verhaal |- |'''Musikaal''' | |Kan maklik geluide, deuntjies, toonhoogtes, vibrasies en ritmes herken. Bespeel musiekinstrumente. Sensitiwiteit vir gemoedstoestande. Ouditiewe diskriminasievermoë |Sing, “rap”, klankspel, luisteraktiwiteite, praatkore, driloefeninge, dans en ritme, agtergrondmusiek, skep en uitvoering van musiek, poëtiese ritmepatrone |- |'''Liggaamlik-kinesteties''' | |Rondbeweeg, aanraking, praat, gebruik en begrip van lyftaal, dinge doen. Fisiese aktiwiteite soos sport, dans, toneelspel en handwerk. Koördinasie tussen brein en liggaam, balans, soepelheid, singtuiglike sensitiwiteit, sterk liggaamsbewustheid |Dramatiseer, rolspel, mimiek, nabootsing van karakters, speletjies, fisiese versameling van inligting, fotografiese safari's, skattejag, blok- en balspele |- |'''Interpersoonlik''' | |Vaardighede om in ’n groep te werk, oplos van konfliksituasies, hulpvaardig, wye vriendekring, gesels, verstaan en lei mense, is goed met organiseer, kommunikeer maklik. Sensitief vir ander se liggaamstaal, sosiaal aanpasbaar |Groepsgesprek en koöperatiewe leer, leierskapsontwikkeling, simulasies, penmaats, portuuronderrig, begrip vir konflik, gevoelens en perspektiewe/motiewe van karakters, rolle, strategieë vir groepwerk, storiekettings en -legkaarte, interkulturele interaksie |- |'''Intrapersoonlik''' | |Volg eie belangstellings op, werk graag alleen, fokus op eie gevoelens, drome, instinkte en doelwitte. Oorspronklike denker, reflekteer graag. Introspektief, selfdissipline |Joernaal, refleksie en metakognitiewe take, houdings en waardes, navorsing, stillees, identifikasie met karakters, outobiografieë, poësie, simboliese en metaforiese denke |- | '''Naturalisties''' | |Sensitief vir natuur (plant, weer, rots en dier), herken en klassifiseer lewende dinge, perspektief op ekologie en omgewing, wetenskaplike en biologiese prosesse |Klassifikasie, kategorisering van sisteme, buitelug-uitstappies & -aktiwiteite, eksperimente, kook en bak, versamelings, stories van diere, ekologiese gebeure |} === Leerstyle === Vervolgens word die verskillende leerstyle<ref>P Herbert. http://www.hstygerberg.co.za/wp-content/uploads/2013/03/Suksesstudies.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160723085024/http://www.hstygerberg.co.za/wp-content/uploads/2013/03/Suksesstudies.pdf |date=23 Julie 2016 }}</ref> uiteengesit: {| class="wikitable" |'''Visuele leerder''' |'''Ouditiewe leerder''' |'''Kinestetiese leerder''' |- |· Sit gewoonlik waar hulle kan sien wat aangaan. · Onthou gesigte beter as name. · Sluit hul oë en visualiseer wat hulle hoor. · Werk gewoonlik baie netjies. · As hulle verveeld is, sal hulle gewoonlik iets kry om na te kyk. · Trek voordeel uit groot prente, plakkate en modelle. · Verkies ’n stil omgewing om in te leer. |·      Sit waar hulle kan hoor. ·      Gee nie altyd aandag aan dit wat vir hulle gewys word nie. ·      Onthou name, maar neig om gesigte te vergeet. ·      Mag dalk ’n probleem hê om kleure te pas (inkleur). ·      Mompel, [[neurie]] of praat met hulself as hulle verveeld is. ·      Hou van die klank van hul eie stemme. ·      Praat baie. ·      Luister na wat ander kinders sê. ·      Is in staat om in 'n raserige omgewing te konsentreer. ·      Luister graag na musiek. ·      Hulle het nodig om te sê wat hulle geleer het – hulle funksioneer dus goed in groepsgesprekke. |· Kies dikwels ’n plek waar hulle kan rondbeweeg, soos aan die buiterand van ’n groep. · Vind dit moeilik om te herhaal wat hulle gehoor het. · Moet te alle tye aktief wees. · Heelwat kort pouses word aanbeveel. · Gebruik handbewegings en gebare as hulle praat. · Vroetel aan enigiets wat hulle in die hande kry as hulle verveeld is. · Skuif baie rond. · Moet aktief deelneem om effektief te leer. · Baie rusteloos as hulle in die klas moet sit en luister of oplet. · Hulle het dikwels baie aandag en toegeneentheid (selfs ook vriendelike en onskuldige aanraking) nodig. |} === Digter/skrywer as portuurleser<ref>(a) Combrink, LE. 1989.  Die onderrig van prosa in Afrikaans as Eerste Taal in standerds 3, 4 en 5. Ongepubliseerde D.Litt-proefskrif. Universiteit van Stellenbosch. (b) Lemmer, A. 1988.  Children’s responses to Literature.  In: Cilliers, I. (red.).  ''Op weg na begrip – Kinderliteratuur vir Suider-Afrika.'' (c) Matthee, FC. 1996.  ''Die hantering van enkele jeugromans van Barrie Hough:  'n leerder-lesergerigte benadering.''  Universiteit van Stellenbosch:  MEd-verhandeling.</ref> === Letterkunde is 'n '''kommunikasieproses''', waarin die leser 'n belangrike rol speel. Daarom is dit belangrik om in die onderrig van kreatiewe skryf ook te fokus op die respons van die leser op die teks. 'n Nuwe benadering tot die onderrig van letterkunde, is die '''responsbenadering (ook genoem die resepsie-estetika)'''. Die doel van hierdie benadering is om die leser se respons op of teenoor letterkunde te ontwikkel en te verfyn sodat hy/sy uiteindelik 'n teks selfstandig kan lees en met selfvertroue daarop kan reageer. Hierdie benadering het dus te doen met die '''leeshouding''' van die leser. Die leser se respons word beïnvloed deur vooraf-kennis en ondervinding, omdat dit sy ervaring van die teks bepaal. Dit word die '''verwagtingshorison''' van die leser genoem. Een van die funksies van literatuur is om die leser se verwagtingshorison uit te brei, om lesers te laat losdraai uit hul eie isolasie. In die bepaling van die respons van 'n leser op 'n teks, word daar gekonsentreer op die leser se '''identifikasie''' met die karakters, sy/haar projeksie in die situasie van die verhaal, 'n toepassing op sy/haar eie leefwêreld, die leser se lees as 'n objektiewe waarnemer en uiteindelik ook sy/haar evaluering van die teks. '''(a)   Elemente van die lees-ervaring wat die digter/leser in gedagte kan hou:''' * Estetiese ervaring is die wisselwerking tussen tekskode en leser se verwagtingshorison. * Daar is ’n implisiete en ’n werklike leser. * Die werklike leser bring sy/haar kulturele, etiese, literêre verwagting/voorveronderstellings na die kreatiewe teks en “herskep” die geskrewe teks. * Onbepaaldheid van teks is uitnodiging vir verbeelding van leser om gapings in te vul, lei tot interaksie. * Die werklike leser se verbeelding maak dit moontlik om deel te hê aan behoeftes en aspirasies van karakters, hul konflikte en gevoelens te deel – op hierdie manier neem die leser deel aan die storie. * 'n Leser kry nuwe insigte op emosionele en intellektuele wyse, ook deur die ontwikkeling van simpatie en empatie met ander. * "Imaginative trial and error or experimentation" = leser maak keuses = dit lei tot self-ontdekking. * Lees is 'n sosiaal-aanvaarbare uitlaatklep vir drifte en spanning, ontvlugting. * Die werklike leser se etiese waardes ontwikkel omdat literatuur etiese probleme aanraak – reg en verkeerd, goed en boos. * Letterkunde-onderrig kan leerders stimuleer om 'n besinnende benadering tot menslike gedrag te ontwikkel. Leerders maak dus kennis met 'n wye reeks waardes om 'n eie persoonlike lewensfilosofie op te bou. * Die werklike leser se identiteitstema kom in verhouding en interaksie met die teks – "all stories transform die unconscious fantasy discoverable through psychoanalysis into the conscious meanings". * Die subjektiewe betrokkenheid van leser a.g.v. sy/haar identiteitstema en verdedigingsmeganismes dien as filter. Die leser gee sin aan teks deur eie fantasie en transformeer teks dmv interpretasie, hoër ego-funksies (interpretasie, literêre ervaring en sensitiwiteit). '''(b)   Digters kan oop en geslote tekste skep om lesers te laat deelneem aan die herskepping van die teks:''' * Oop plekke van onvolledigheid, vaagheid, betekenisbreuke, “missing links”; * Skep spanning en laat leser deelneem; * Ruimtes vir vertolking, interpretasie; * Strategiese onderbrekings in teks. '''(c)    Die verskil tussen kommentaar en kritiek''' * Onderwysers behoort aandag te gee aan die oorsprong en groei van opinies. * Kritiek is afbrekend terwyl kommentaar konstruktief en opbouend is. * Kritiek veronderstel dat daar 'n objektiewe regte of verkeerde antwoord is, terwyl kommentaar 'n respons is wat die individualiteit van die leser weerspieël. * Daar is drie komponente van respons:  persepsie, affek en assosiasie. Die leser se '''resonerende sinne''' integreer een of meer van hierdie elemente. * Die assimilasie tussen teks en leser veronderstel dat die leser individueel en subjektief reageer. === Maniere om kommentaar as individuele (subjektiewe) respons te lewer m.b.v. resonerende sinne === '''A.  Betrokkenheid:  vooruitloop van gebeure''' * Ek was seker dat die volgende sou gebeur … * Ek het bly hoop dat … * Ek was totaal verras deur … * Ek het reg voorspel dat … '''B. Betrokkenheid:  identifikasie en assosiasie''' * Sekere gebeure in die gedig/storie het my laat dink aan dinge waarvan ek gehoor het/wat ek gedoen het, bv. … * Sekere karakters/dinge in die gedig/storie het my aan myself/aan iemand anders herinner, bv. … * Ek het die meeste gehou van ... omdat … * Ek het niks/baie min gehou van … omdat … * Ek sou graag soos … wou wees omdat … * Sekere plekke wat deel vorm van die gedig/storie het my laat dink aan plekke waarvan ek al gehoor het/waaroor ek al gedroom het/wat ek al besoek het, bv. … * Sekere idees/planne/gedagtes wat in die gedig.storie voorkom, herinner my aan dinge waaraan of waaroor ek dikwels dink, bv. … '''C. Betrokkenheid:  inlewing''' * Ek verbeel my dikwels/soms/nooit dat ek deel word van die gedig/storie, omdat … * Ek het gevoel ek is deel van die gedig/storie toe … * Dit het gevoel asof alles met my gebeur toe … * Ek het gevoel asof ek self daar was toe … * Soms verbeel ek my hoe plekke en mense in 'n gedig/storie lyk, bv. … * Ek het gevoel dat dit wonderlik/verskriklik sou wees as so iets met my sou gebeur, bv. … '''D. Emosionele betrokkenheid''' * Ek was opgewonde toe … * Ek was verlig toe … * Ek was bly toe … * Ek was bang toe … * Ek was jammer toe … * Ek was bekommerd/ontsteld toe … * Ek wou sommer ophou lees toe … * Ek kon eenvoudig nie ophou lees nie toe … == Verwysingsbronne == {{Verwysings}} [[Kategorie:Onderrig]] 80azm8exywcm3a2sr183apzsq3j8zaj 0 112957 2924677 2915753 2026-08-13T11:05:59Z Jcb 223 2924677 wikitext text/x-wiki In die artikel [[Harry Potter: Die insluiting van die boekreeks in die onderrig van Afrikaans]], is dit duidelik dat die [[Afrikaans]]sprekende leser deur middel van die [[Harry Potter]]-boekreeks (hierna HP genoem) blootgestel word aan 'n ryk erfenis van kultuurskatte in die (meestal Engelse) fantasietekste wat in die reeks verweef is. Indien dit waar is dat dié reeks leerders opnuut laat belangstel in lees, is dit 'n gulde geleentheid om hulle verder te stimuleer en te verwys na ander verhale wat in die intertekste uit genoemde literêre genres aangeraak word. Die doel van hierdie artikel is om opvoeders van Afrikaans in die Intermediêre en Senior skoolfases bekend te stel aan 'n oorsig van besprekings oor die literêre genres waarbinne die HP-boeke gelees kan word deur middel van intrinsieke kriteria in literêre tekste,<ref name=":26">Van der Merwe, C.N. & Viljoen, H. 1998. ''Alkant olifant. 'n Inleiding tot die literatuurwetenskap.'' Pretoria: J.L. van Schaik.</ref> sowel as relevante intertekste en toepaslike voorbeelde.<ref>Kruger, E. 2003. Harry Potter (II): Intertekstualiteit en literêre genres van die reeks. ''Tydskrif vir Taalonderrig,'' 37(2):197-214.</ref> Die bedoeling hiervan is om opvoeders toe te rus met agtergrondkennis, sodat hulle in staat is om leerders se kritiese geletterdheid te ontwikkel deur die kultuur en kennis wat die teks bied te problematiseer, te weeg en te beoordeel.<ref name="bean">Bean, T.W. & Moni, K. 2003. Developing students' critical literacy: Exploring identity construction in young adult fiction. ''Journal of Adolescent & Adult Literacy,'' 46(8):638-648.</ref> Opvoeders staan voor die taak om leerders te begelei en hulle uit te daag om krities te dink oor die voorafbepaalde intertekste sodat hulle hul persoonlike identiteit kan konstrueer deur die verbande wat die letterkundige tekste bied. == Intertekstualiteit en literêre genres in die ''Harry Potter''-boekreeks == === Intertekstualiteit === Die Latynse woord ''intertexo'' beteken verweef ("interweave") of deurvleg ("intertwine"). Dit is dus 'n strategiese proses waardeur die vermenging van alle tekste (insluitend die lesers se kognitiewe tekste) bewerkstellig word.<ref name=":0">Harty, E.R. 1985. Text, context, intertext. ''Tydskrif vir Literatuurwetenskap,'' (12):1-13.</ref> Die filosoof Derrida vestig die teoretikus se aandag daarop dat hy die grense in ag moet neem as hy 'n teks wil benader. Derrida gaan verder deur te sê dat die teks wel gou sy eie aanvanklike grense oorskry en daarom is 'n teks ''"no longer a finished corpus of writing... but a differential network, a fabric of traces referring endlessly, to something other than itself to other differential traces"''.<ref name=":0" /> 'n Interteks kan gedefinieer word as "'' 'n dinamiese, oop, onbegrensde, diffuse versameling linguistiese eenhede wat as versameling vir homself 'n labiele ruimte afgegrens het tussen, en in wrywende wisselwerking met, ander tekste''".<ref name=":1">Nolte, E. 1989. Die teks as interteks: 'n paradoks ('n misleidende artikel). ''Tydskrif vir Literatuurwetenskap,'' 5(1):1-27.</ref> Daar word in hierdie artikel nie net op die eksplisiete intertekste gekonsentreer nie, maar ook op die implisiete en versweë intertekste in die HP-boekreeks. 'n Studie oor [[intertekstualiteit]] bring 'n verandering in literêre studies as ’n reaksie teen die New Criticism, wat hoofsaaklik op tekste se intrinsieke faktore gekonsentreer het.<ref name=":1" /> [[Julia Kristeva]] kan gesien word as die persoon wat die term intertekstualiteit geïnisieer het, omdat sy sê dat 'n teks nie net in verhouding staan tot die taal waarbinne dit gerealiseer word nie, maar ook tot die ander tekste wat binne die ruimte van 'n teks bestaan. 'n Teks is 'n permutasie van tekste, 'n intertekstualiteit: ''"in a space of a given text, several utterances, taken from other texts, intersect and neutralize one another"''.<ref name=":1" /> Elke teks is eintlik 'n interteks en ander tekste is in verskeie vorms en op verskillende vlakke daarin teenwoordig: ''"every text is a new fabric woven out of bygone quotations"''.<ref name=":1" /> Intertekstualiteit is 'n voorvereiste vir 'n teks: ''"it is a general field of anonymous formulas whose origin is seldom identifiable, of unconscious or automatic quotations given without quotation marks" -'' dit is die intertekstualiteit van fiksie – ’n teks se verhouding tot ander tekste – wat fiksie leesbaar maak.<ref name=":1" /> Elke teks is dus 'n interteks van 'n ander teks en dit moenie met die oorsprong van die teks verwar word nie.<ref name=":0" /> Die vraag is nie watter intertekste die outeur beïnvloed het nie, maar watter tekste en kontekste die leser beïnvloed.<ref name=":0" /> Die [[Intertekstualiteit|interteks]] behels alles wat relevant is tot lees en tekstuele analise, insluitend die konteks. Die HP-boekreeks is 'n "''vernuftige en verbeeldingryke ineengeweefdheid van ’n aantal temas …'' ''en tekste"''.<ref>Van der Walt, H. 2002. Die fantasiewêreld van Harry Potter, ons en ons kinders. ''Kerkblad,'' 16 Januarie.</ref>Daar is ooreenkomste met die ''Aspoestertjie''-tema en ander Grimm-sprokies, ''Hägar die Verskriklike''-strokies, die draak en driekoppige dier, die eenhoring en sentour uit die Griekse en Noorse mitologie, Langenhoven se ''Brolloks en Bittergal'', die ''Liewe Heksie''-boeke, die orakel van Delphi, die ''Indiana Jones''-avonture en Janus, die tweegesig Romeinse god. [[J.K. Rowling]] word verder gesien as 'n waardige opvolger van fantasieskrywers soos Tolkien met ''The hobbit'' en ''Lord of the rings,'' Lewis met ''Cronicles of Narnia''<ref name=":2">McVeigh, D. 2002. Is Harry Potter Christian? ''Renascence,'' 54(3). [Elektronies]. Beskikbaar: EbsoHost Academic Search Premier. AN 8540650.</ref><ref name=":3">Schäufele, S. 2002. ''Harry Potter or his accusers: which is the enemy?'' [Intyds]. Beskikbaar: www.cesnur.org.</ref> en ook Ursula le Guin met die ''Earthsea-''trilogie.<ref name=":4">Ostling, M. 2003. Harry Potter and the disenchantment of the world. ''Journal of Contemporary Religion,'' 18(1):3-23.</ref> Die HP-boekreeks toon ook ooreenkomste met Dickens-karakters soos Huck Finn,<ref>Beck, B. 2002. The sunny side of life: Harry Potter, K-Pax, Bandits, and the forces of good in a wicked world. ''Multicultural Perspectives,'' 4(3) [Elektronies]. Beskikbaar: EbsoHost Academic Search Premier. AN 6895029.</ref><ref name=":3" /> die bekende ''Wizard of Oz''<ref name=":2" /> en die middeleeuse Koning [[Arthur]].<ref>Kinzer, 2001. ''An improbable sequel: Harry Potter and the ivory tower'' [Intyds], 12 Mei. Beskikbaar: www.cesnur.org/2001/potter.</ref> Verder is daar ooreenkomste en binêre opposisies gevind word tussen die HP-boekreeks en Eoin Colfer se ''Artemis Fowl,'' wat in Ierland afspeel.<ref>Hunt, N. 2001. Harry Potter success spawns Artemis Fowl fever. ''Reuters'' [Intyds], 27 April. Beskikbaar: www.cesnur.org</ref> Harry is 'n goeie held terwyl Artemis 'n anti-held is – albei het magiese kragte, leef in 'n sekondêre wêreld van elwe, feë, dwerge en trolle, en moet onafhanklik grootword sonder die ondersteuning van ouers. Randall Garrett se ''Lord Darcy''-stories is ook intertekste van die HP-boekreeks, omdat daar in die ''Lord Darcy''-stories 'n wêreld uitgebeeld word waarin die magiese eintlik ''"rigorously established science"'' is, terwyl wat as "wetenskap" bekend staan, eintlik bygeloof is.<ref name=":3" /> Ander intertekste van die HP-boekreeks kom voor in die Nintendo's en ook in ander [[rekenaarspeletjie]]s, sowel as die magiese karakters en monsters van televisie- en videoprogramme waaraan kinders rondom die begin van die 21ste eeu blootgestel is.<ref>Ballard, S.B. 2000. Thoughts on Harry Potter: Wizardry, good and evil. ''Anglican Theological Review,'' 82(1). [Elektronies]. Beskikbaar: EbsoHost Academic Search Premier. AN 02913151.</ref> Daar is ook duidelike intertekstualiteit met die moraliteit van Britse privaatskoolreekse van die ''Bildungsroman'' vanaf die [[Romantiek]]<ref name="clark">Clark, L. 2001. What is it about Harry Potter? ''Journal of Adolescent & Adult Literacy,'' 44(8) [Elektronies]. Beskikbaar: EbsoHost Academic Search Premier. AN 4385768.</ref><ref>Ostling, M. 2003. Harry Potter and the disenchantment of the world. ''Journal of Contemporary Religion,'' 18(1):3-23.</ref> – veral die ''Tom Brown's School Days'' deur Thomas Hughes, waar skoollewe nie net 'n groei in kennis bied nie, maar veral ’n groei in selfkennis.<ref name=":5">McVeigh, D. 2002. Is Harry Potter Christian? ''Renascence,'' 54(3). [Elektronies]. Beskikbaar: EbsoHost Academic Search Premier. AN 8540650.</ref> Bekende ooreenkomste is die sporttradisies en kompetisie-mentaliteit tussen huise wat veronderstel is om karakter te bou, tipiese boelies (soos Draco Malfoy en Dudley Dursley), outoriteitsfigure, argetipiese heldefigure en skoolreëls wat gemaak is om gebreek te word. Harry Potter het ook die Gotiese verhaal as interteks, 'n genre waarin een van die kenmerke ’n doelbewuste intertekstuele aanslag is.<ref>Jordaan, D. 1996. Om te ril of te gril: 'n bydrae tot die ontwikkeling van 'n teoretiese raamwerk vir die gruwelverhaal in Afrikaans. Universiteit van die Vrystaat, Bloemfontein. Referaat gelewer by ALV-kongres, 18-29 September.</ref> Hiermee word deurgaans ’n appèl gerig tot "''die leser se verwagtingshorison, veral sy kennis van genre-kenmerke en konvensies"''.<ref>Loock, I. 1994. Enkele gedagtes oor die gebruik van die Gotiese spanningsverhaal en vernuwing in die Afrikaanse roman. Universiteit van Port Elizabeth, Port Elizabeth. Referaat gelewer by ALV-kongres, 29 September – 1 Oktober.</ref> Dit is juis omrede die Gotiese intertekstualiteit dat die HP-boekreeks deurtrek is met psigologiese narratiewe, wat later bespreek sal word. Vervolgens word gefokus op die mate waartoe die HP-boekreeks gelees kan word binne bestaande literêre tradisies, naamlik fantasie, die skoolreeksboek en die Gotiese spanningsverhaal. == ''Harry Potter'' as literêre teks == Die literêre teks in eie reg bly die belangrikste komponent in onderrig en opvoeding, maar dit behoort nie in onderrigbeplanning as losstaande van die totale literêre kommunikasiesituasie gesien te word nie.<ref name=":6">Bosman, M. & Malan, C. 1987. ''Die beplanning van onderrig in die Suid-Afrikaanse letterkunde''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.</ref> Daar moet in ag geneem word dat daar deurgaans sprake is van ’n ingewikkelde aantal kodestelsels waarin die senders- en ontvangerskodes naas dié van die literêre boodskap van groot belang is. Hierdie benadering is stimulerend vir ’n leerder omdat hy voel dat hy in die taalklaskamer oor "diep" volwasse dinge praat. Die taal en styl van die voorgeskrewe werk moet telkens van ’n voortreflike of navolgenswaardige gehalte moet wees.<ref>Rossouw, E. 1972. Literatuuronderwys in Afrikaans op hoërskoolvlak''.'' Ongepubliseerde M.A.-tesis, Universiteit van Natal, Pietermaritzburg.</ref> Die linguistiese verwikkeldheid van die teks speel ’n rol.<ref name=":26" /> Janie Oosthuysen se uitstekende vertaling van die HP-boekreeks (waarvoor sy die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] se prys vir vertaalde werk in 2002 ontvang het) dra op 'n besondere wyse by tot woordgenot en leesplesier en doen geensins afbreuk aan die oorspronklike tekste se woordhumor nie. Die Werkkomitee: Tale en Taalonderrig van die RGN-ondersoek na onderwys beveel aan dat daar gewaak moet word teen die oorbeklemtoning van die literêre aspekte (soos styl en letterkundige genres, ensovoorts) ten koste van kommunikatiewe vaardighede.<ref name=":6" /> Daar moet dus ’n balans wees tussen die letterkundige werk se gehalte en inhoud. Die vraag of die literêre teks verteenwoordigende waarde het, hang hiermee saam. Voorts sal die HP-boekreeks binne fantasiekonvensies bespreek word. == ''Harry Potter'' as fantasieverhaal == Fantasieverhale is reeds sedert die Middeleeue en waarskynlik al van nog vroeër af oorgedra van generasie tot generasie. Mense wou sekere optredes en gebeure verklaar en het in menige gevalle die bonatuurlike as verduideliking daarvoor aangebied. Towenaars en hekse is beskuldig en gebruik as die verklaring vir allerhande gebeure. Fantasieverhale het daaruit ontstaan en vandaar ontwikkel tot verhale en sprokies. Die woord "fantasie" is afgelei van die Latynse phantasticus wat verder teruggevoer kan word na die Griekse woord wat “dit wat sigbaar gemaak word” beteken<ref name=":7">Steenberg, E. 1987. ''Fantasie en die kinderboek''. Pretoria: HAUM.</ref> Die skrywer van die HP-boekreeks kan in een asem saam met die groot skeppers van klassieke fantasieë soos Tolkien, Lewis, Alexander en Le Guin genoem word.<ref>Le Roux, M. 2000. Afrikaanse 'Potter' is welkome oplewing. ''Burger,'' 10 Mei.</ref> (Hoë) fantasie word gekenmerk deur volwassewording wat uitgebeeld word met "a seriousness of tone, importance of theme, characters of noble birth or lineage… emphasis on magic and mystery… and a generally clear presentation of good and evil, right and wrong".<ref name=":8">Sullivan, 1992. Fantasy. In D. Butts (red.). ''Stories and society. Children's literature in its social context.'' Londen: Macmillan. bl. 97-111.</ref> Alhoewel daar "an almost total lack of technology and machinery as effective devices in the action" is,<ref name=":8" /> is dit veral op hierdie terrein dat Rowling in 'n tegnologiese eeu die fantasie-genre laat herleef.<ref name=":9">Ostling, M. 2003. Harry Potter and the disenchantment of the world. ''Journal of Contemporary Religion,'' 18(1):3-23.</ref> Daar is ’n hele aantal temas in die HP-tekste verweef.<ref name=":5" /> ’n Paar van hierdie temas is dié wat handel oor die stryd tussen goed en kwaad, toordery en bo-natuurlike magte, fantasie en mites, verhoudings met familie en vriende, realiteit teenoor verbeelding en universele waardes soos eerlikheid, getrouheid, ensovoorts. Die krag van (hoë) fantasie is geleë in die mag om interne konflikte uit te beeld.<ref name=":8" /> Soos te verstane van ’n jeugboek, is die seksuele nie een van die temas in die HP-boekreeks nie, want Harry is nog "''maagdelik (so veronderstel/hoop die lesers)"''.<ref name=":10">Malan, C. 2001. ''Heldhaftige Harry en die heksejag'' [Intyds]. Beskikbaar: www.mweb.co.za/litnet/seminaar/potjag.</ref> In hierdie artikel word gebruik gemaak van Huck<ref>Huck, C.S. 1976. ''Children's literature in the elementary school.'' New York: Holt, Rinehart and Winston.</ref> se omvangryke studie waarin sy die kenmerke van fantasiewerke opnoem en met voorbeelde uit die Engelse literatuur belig. Dit word aangevul deur die kenmerke genoem deur Steenberg<ref name=":7" /> en Brann<ref name=":11">Brann, J.L. 1992. The nature and function of fantasy in children's literature and the implications for book selection in libraries. Ongepubliseerde MA-tesis, Universiteit van Natal, Pietermaritzburg.</ref> en word direk met die HP-boekreeks in verband gebring: === Vreemde en ongewone werklikhede === Fantasie is 'n uitdrukking van vreemdheid, ongewoonheid en die onmoontlike, waardeur die aanvaarde idees van realiteit (in tyd en ruimte) deurbreek word.<ref name=":11" /> Deur die spel tussen die bekende en die onbekende ontlok fantasie-verwondering. In die HP''-''boeke maak die leser kennis met die primêre en sekondêre werklikheid. Harry se lewe by die Dursleys, sowel as al die ander Moggels (mense wat nie in toordery glo nie), is deel van die primêre werklikheid. Hogwarts-skool en Harry se lewe as towenaar vind plaas in die sekondêre werklikheid en dit is juis hierdie sekondêre werklikheid wat die misterie skep. Tog moet daar beide ontkenning sowel as bewaring van die primêre werklikheid moet wees, omdat fantasie 'n ''"tightly controlled level of cognitive impossibility"'' moet handhaaf om sodoende nie die leser te frustreer nie.<ref name=":11" /> Die grense tussen realiteit en fantasie word oorgesteek wanneer Harry vanuit die Moggelwêreld se stasieperron 9¾ na die towerwêreld gaan en weer aan die einde vir die vakansie na die Dursleys terugkeer. Die middelgedeelte, of fantasiedeel, waar die gebeure handel oor die stryd tussen goed en kwaad, word gereduseer tot die essensiële en gee uitdrukking aan waardes. Harry bevind hom gereeld in benarde situasies waaruit hy dan op verskeie (soms humoristiese) wyses loskom. === Verbeelde, mitiese koninkryke === Al is die terrein van fantasie dié van die onmoontlike, moet die dinge en gebeure in die sekondêre werklikheid tog moontlik wees, en daarom is dit belangrik dat daar ’n onderliggende logiese raamwerk is waarbinne fantasie opereer.<ref name=":11" /> Die ruimte in die HP-boeke behels meer as net plek en tyd en word gekenmerk deur die verdwyning van grense tussen werklikheid (realiteit = primêr) en droom (fantasie = sekondêr). Wanneer Harry Hogwarts toe gaan, verdwyn die grense tussen die realiteit (sy lewe by die Dursleys in die trapkamer) en fantasie. Die sekondêre fantasiewêreld word as’t ware vir die leser ’n ontvlugting van die primêre realiteitswêreld, die wêreld waarmee hy hom kan vereenselwig. So maak die leser kennis met Hogwarts as koninkryk van towenaars, die Orde van die feniks<ref name=":12">Rowling, J.K. 2003. ''Harry Potter and the order of the phoenix''. Londen: Bloomsbury.</ref> waar Dompeldorius heers, die Ministerie vir Towerkuns en Azkaban, die gevreesde plek waarheen towenaars verban word as hulle skuldig bevind word aan wandade. === Fantastiese dierekarakters en objekte === (Hoë) fantasie ontleen sy vorm en inhoud dikwels aan ouer literatuur.<ref name=":8" /> Dit is bekend dat Lewis, Tolkien, Le Guin en ander gebruik maak van die karakters, idees en konstrukte van mites, legendes en sprokies, om daarmee diepte en tekstuur aan hulle narratiewe te verleen. 'n Nuttige bron om al hierdie mitiese elemente in die HP-boekreeks na te slaan, is dié van Schafer.<ref>Schafer, E.D. 2003. ''Beacham Sourcebooks: Exploring Harry Potter.'' Osprey: Beacham Publishing</ref> "Andersheid" (in die geval van diere en objekte in die HP-boekreeks) is 'n kenmerk van fantasie waartoe kinders begin aangetrokke voel vanaf die tyd wat hulle in Piaget se konkreet-operasionele ontwikkelingsfase is. Die rede hiervoor is dat fantasie aan hierdie jeugdige lesers "reversals of expectation" bied, wat hulle uitdaag om abstrak te dink, en dit ''"requires the reader's disbelief"''.<ref name=":11" /> === Fantastiese vlugte === Die Weasley-broers vervoer Harry deur die lug met hul antieke ou blougroen motor<ref name="kam">Rowling, J.K. 2000. ''Harry Potter en die kamer van geheimenisse''. Kaapstad: Human & Rousseau.</ref> – 'n interessante interteks van [[Ian Fleming]] se Chitty-Chitty-Bang-Bang, waar die Pott-gesin 'n magiese groen kar gery het. Harry en Hermien ry op die hippogrief se rug as hy hulle verlos van die Dementors,<ref name=":13">Rowling, J.K. 2000. ''Harry Potter en die gevangene van Azkaban''. Kaapstad: Human & Rousseau.</ref> wat weer herinner aan die ervaring van die karakters in die film The neverending story. Aksies in fantasie is altyd betekenisvol, omdat alles met mekaar verband hou of na iets anders verwys in 'n stelsel van magiese verhoudings.<ref name=":11" /> === Eksentrieke karakters en ongerymde situasies === Karakters in die fantasie-verhaal het ’n definitiewe assosiasie met die mens, omdat die verhaal vir volwassenes of kinders bedoel is. Harry, as hoofkarakter, is menslik binne die fantasiewêreld. Soos die meeste karakters in fantasieverhale word hy aanvanklik nie baie vol uitgebeeld nie, omdat die verhaal in die eerste plek nie oor hom gaan nie, maar oor die waardes wat hy verteenwoordig. Harry toon egter in die vyfde boek<ref name=":12" /> duidelike tekens van aktiewe introversie wat tipies is van adolessensie – hy is dus geleidelik besig om puberteit te ontgroei. Die lesers kan met Harry identifiseer omdat hy soos hulle lyk, min of meer dieselfde ouderdom is, ’n bril dra, ’n vaal seuntjie is en ook met die primêre wêreld (die wêreld waar die Moggels leef) skakel. Karakters in fantasieverhale ontwikkel gewoonlik min, maar kan ’n verheldering of verdieping van insig deurgaan.<ref name=":7" /> Fantasiekarakters kan ook dieper waarhede of lewensienings illustreer. Die hoofkarakter moet die leser oortuig en duidelike skakels met die primêre wêreld hê, iets wat Harry as weeskind wel doen, omdat kinders goed met hom kan identifiseer. So wen hy die leser se simpatie. Harry Potter is aan die begin 11 jaar oud en sy ouderdom maak ook vir leerders moontlik om met hom te kan identifiseer. Kinders kan ook ouer word saam met hom, en kinders in ’n chaotiese wêreld kan hulle vereenselwig met Harry wat in bepaalde stelsels sy eie waardes ontdek en toets. Die feit Harry met elke boek ouer word en aan moeilike fisiese, emosionele en geestelike take blootgestel word, veroorsaak dat die intrige komplekser en ernstiger raak. Die boeke word al dikker en stel dus hoër eise aan lesers. Bibliotekaresse Glenda Irvine<ref name=":14">Irvine, G. 2003. Mamma, ek het 766 bladsye gelees! (resensie). ''Insig,'' Augustus:80.</ref> meen egter dat die statiese gesprekke en besprekings van die vyfde boek<ref name=":12" /> bo die emosionele en verstandelike vlak van selfs die mees begaafde jong leser is. Sy wonder of jong lesers ''"wie se ouderdom nog nie dubbelsyfers is nie"'' nog lustig saamlees en of 'n nuwe geslag lesers geduldig genoeg sal wees om een boek per jaar op die toepaslike ouderdom te lees.<ref name=":14" /> === Magiese kragte === Daar is baie elemente van [[towery]] (die magiese) in die HP-boekreeks, tot so ’n mate dat baie kritici en boekresensies negatiewe kommentaar daaroor lewer. Kritici en resensente, in die besonder sommige Christene, beskou die reeks as kontroversieel en meen dat hierdie boeke en rolprente die okkulte as goed en gewens beskou.<ref>Lynn, R. 2002. ''Harry Potter'', e-pos aan E. Kruger [Intyds], 7 Desember.</ref> Towery word klaarblyklik op hierdie manier vergoeilik en selfs as wenslik voorgedoen. Voorheen was heksery en towery verbode en is dit paslik gestraf, maar deesdae word dit verheerlik en nagestreef.<ref>Meyer, D.J. 2000. ''The truth about "Harry Potter" before it hits South Africa'' [Intyds]. Beskikbaar: www.lasttrumpetministries.org ----</ref> Tog word daar deur towery (as vergestalting van die magiese) iets in kinders geraak wat dieper is as dit wat sommer as populêr ("''hype''") afgemaak kan word. Die soeke na liefde en geluk en die stryd tussen die goeie en die bose word sterk deur towery beklemtoon. Selfs die gewildste sprokies het hekse as sentrale karakters en kinders het nog altyd belang gestel in die magiese en die vreemde, wat niks met heksery te make het nie. ’n Goeie voorbeeld van die magiese in HP-boeke is die simboliek van getalle. Die nommers 2,3,4 en 7 is simbolies. Twee is ’n belangrike getal in die boek – twee wêrelde, twee kante van mense, die Weasley-tweeling. Die trio van Harry, Ron en Hermien en ook die driekoppige dier suggereer die krag van drie. Hagrid klop ook drie keer aan Hogwarts se deur. Vier is ook simbolies, want die studente word in vier huise verdeel, dit is die aantal seisoene en die Dursleys bly in Ligusterlaan no. 4. Wat sewe betref, is daar 7 kinders in die Weasley-gesin, 7 spelers in ’n Kwiddiekspan en bly studente 7 jaar by Hogwarts. Die bekende skrywer van fantasie, Ursula le Guin sê dat simboliek 'n belangrike rol speel in fantasie en dat die landskappe en karakters van fantasie dikwels 'n simboliese drama verbeeld en gelees kan word as ''"a map of the mind",'' waarin die teenstellings tussen karakters en plekke geïnterpreteer kan word as teenpole van integrasie en vernietiging binne die persoonlikheid.<ref name=":11" /> Towery in HP word verder uitgebeeld deur die karakters in gevalle waar daar altyd goeie of slegte gevolge vir ’n karakter bestaan, soos die betekenis van die varkstert vir Dudley. In 'n goeie jeugverhaal moet die positiewe of goeie karakter altyd oorwin<ref name=":7" /> en in al vyf die HP-boeke is dit presies wat gebeur. Daar bestaan ook streng wetmatigheid in fantasieverhale rondom toordery<ref name=":15">Neethling, J.S. 1977. ''Kinderletterkunde: sy aard en onderrig.'' Kaapstad: Maskew Miller.</ref> en in die HP-boekreeks is dit net by die Hogwarts-skool en net onder bepaalde omstandighede wat towery toegelaat word. === Spanning en die bonatuurlike === Spanning word geskep deur informasiegapings, uitsteltegnieke en oop plekke. Telkens laat die skryfster sekere inligting uit om spanning te skep. Aan die begin sê die skryfster iets oor die merk op Harry se voorkop, maar vir ’n lang ruk word dit nie weer geopper nie. Dit maak die leser nuuskierig en skep afwagting. Dikwels gebeur dit dat die leser iets weet, maar die karakters nie. 'n Voorbeeld hiervan is dat Harry eintlik ’n beroemde figuur in die towerwêreld is, maar hy besef dit nie. Dit skep ’n tipe angstige spanning by die leser, soos ook die onopgeloste situasies, wat volop is in die verhale. Die soektog na die geskiedenis van Nicolas Flamel<ref name=":16" /> word telkens onopgelos gelaat, juis om spanning te skep. Tydspronge is nie so volop in die eerste boek in die reeks nie; daar is wel ’n tydsprong van Harry as baba na Harry as elfjarige seun, maar buiten dit is die verhaal redelik chronologies, heel moontlik om dit vir kinders maklik genoeg te maak om dit te volg. Die ruimte in die HP-boekreeks maak ’n deur oop vir bonatuurlike elemente – snaakse verskynsels soos bewegende trappe, mense wat kan toor, onsigbaarheidsmantels, magiese diere en selfs magiese sportsoorte – dit dra alles by tot die skep van spanning en ruimte. Bonatuurlike elemente maak ’n belangrike deel van die HP-boekreeks uit en daar is ’n groot aantal van hierdie elemente in die boeke teenwoordig: besems/motor wat kan vlieg, die driekoppige dier, portrette wat kan praat, towerkunsies, drake/eenhorings, uile wat briewe bring, mense wat in diere verander, ’n spieël wat ware begeertes kan wys, die Hogwarts Express-trein, ’n onsigbaarheidsmantel, poeier wat towenaars kan gebruik om vinnig deur ’n vuurherd van een plek na ’n ander te beweeg, ensovoorts. === Drome en die onderbewuste === 'n Verdere kernelement van die fantasieverhaal is drome en die skakeling daarvan met die onderbewuste.<ref name=":7" /> Die mens se drange en begeertes sowel as pogings om probleemoplossings te vind, word uit die bewuste oorgeplaas na die onderbewuste en deur drome simbolies uitgesorteer. In die HP-boekreeks vind daar ’n skakeling met die onderbewuste plaas wanneer Harry van sy ma-hulle droom: telkens flits 'n herinnering aan die groen lig en merk op sy voorkop deur sy verbeelding. Die drome besit ’n nagmerriekwaliteit en bevat ook tekens van die absurde en die surrealistiese, want Harry is altyd bang ná die drome. Tog help die drome die leser om meer insig uit die verhaal te put. Verder dra dit ook daartoe by om die leser te help om die gevoel van die verhaal te verstaan en gebeurtenisse en hulle betekenisse te verklaar, asook om die agtergrond van die verhaal in konteks te plaas. === Vertellersperspektief === Die oogpunt of perspektief waaruit vertel word, is baie belangrik in ’n fantasieverhaal. ’n Volwasse verteller gee die gebeure só deur dat die leser bewus is van die volwassene se simpatieke meelewing en instemming sonder dat dit neerbuigend of moralisties is.<ref name=":7" /> Nie die primêre of sekondêre werklikhede moet minder- of meerderwaardiger as die ander wees nie; dit moet mekaar eerder aanvul. Dit lyk egter dikwels in die HP-boeke asof die primêre werklikheid ondergeskik is aan die sekondêre werklikheid, want daar word definitief neergesien op die Moggels. Fantasie vereis ’n sesde sintuig: “''most adults leave it behind with their cast-off childhood''”.<ref name=":15" /> Die [[heksejag]] wat in die Suid-Afrikaanse gemeenskap rondom die HP-boeke manifesteer, het waarskynlik te make met die skadu-argetipe van “''negatiewe drifte en begeertes in onsself wat ons onderdruk en nie wil konfronteer nie''”.<ref name=":10" /> Rowling lewer met die HP-boekreeks kommentaar op fantasie as satiriese idee. Rowing vul haar wêreld met magiese kreature en lewende objekte, maar dat sy die konsep van 'n ''"inhabited world"'' satiriseer deur hierdie kreature met absoluut letterlike konkreetheid uit te beeld.<ref name=":9" /> Rowling lewer satiriese kommentaar lewer op enige iets wat reëls slaafs navolg word of magshonger is.<ref name=":5" /> 'n Voorbeeld hiervan is die patetiese huiself Knipogies ("Winky") wat sonder voorbehoud onderdanig is aan haar egosentriese eienaar Crouch.<ref name=":16">Rowling, J.K. 2000. ''Harry Potter en die towenaar se steen''. Kaapstad: Human & Rousseau.</ref> Rowling gebruik nie net satire om sosiale kommentaar op die huidige sosiale bestel te lewer nie, die HP-boekreeks bevat ook kenmerke van parodie. Daar bestaan 'n ambivalente verhouding tussen die parodie en die teikenteks, want ''"die stof/tema en struktuur van die oorspronklik teks (lees: genre) mag die objek van kritiek wees, maar dit vorm 'n geïnternaliseerde en integrale deel van die parodieteks"''.<ref>Pretorius, R. 1992. Parodie. in T.T. Cloete (red.). ''Literêre terme en teorieë.'' Pretoria: HAUM.</ref> Behalwe dat Rowling se kommentaar met die uitbeelding van professor Trelawney, die waarsêer<ref name=":16" /> in die HP-boekreeks parodies literêre kritiek lewer op die "New Age"-beweging,<ref name=":3" /> kan daar ook aangevoer word dat Rowling in die hele reeks op parodiese en satiriese wyse gebruik maak van die konvensies van die Gotiese spanningsverhaal. === Sosiale kommentaar === Skrywers gebruik wetenskapfiksie en (hoë) fantasie om sosiale kritiek te lewer deur vanuit die tegnologiese wêreld te ekstrapoleer.<ref name=":8" /> Hiervolgens word jeugboeke gesien as die perfekte instrument vir volwassenes se persoonlikste en privaatste worstelinge. Die rede daarvoor is dat kinders 'n hoër staat van spirituele persepsie het, terwyl volwassenes 'n groter kapasiteit het om te weet en te verstaan. Ursula le Guin meen fantasie ''"is a journey into the subconscious mind"''.<ref name=":8" /> Meer word later hieroor gesê in die psigo-analitiese en Freudiaanse bespreking van die Gotiese elemente in die HP-boekreeks. Uiteindelik word die stryd tussen onskuld en ervaring, soos dit in die kind se grootwordproses vergestalting vind, reeds sedert die Romantiek uitgebeeld deur middel van fantasie, poësie<ref>Richardson, A. 1992. Childhood and romanticism. In G.E. Sadler (red.). ''Teaching children's literature: Issues, pedagogy, resources.'' New York: The Modern Language Association of America.bl.121-130.</ref> en die Gotiese verhaal. === Spel met tyd === Menige jong leser is al gefassineer deur tydmasjiene waarmee mense na die verlede of die toekoms (soos in wetenskapfiksie) weggevoer word. Hermien se geheim van hoe sy dit regkry om tyd te laat stilstaan (rek) sodat sy al haar werk gedoen kan kry<ref>Rowling, J.K. 2000. ''Harry Potter en die gevangene van Azkaban''. Kaapstad: Human & Rousseau.</ref> is iets waarmee lesers in hul verbeelding ook sal kan identifiseer. Die doel van Professor Dompeldorius se peinssif is ook om die grense van tyd en ruimte op te hef sodat hy daarmee kan sien wat ander karakters in 'n ander tydsdimensie dink. Omdat die agtergrond van fantasie meestal kwasi-middeleeus is<ref name=":11" /> en dit dikwels retrospektief is en vervleg is met die verlede, gaan dit nie soos in wetenskapsfiksie meestal oor die toekoms nie. Die rede vir fantasie se betrokkenheid by die verlede is juis die feit dat fantasie 'n werklikheid bied waarin die magiese gemaklik pas en dat dit 'n realiteit is waarin waardes deur absoluuthede gepolariseer word.<ref>Scholes, R. 1987. Boiling roses: Thoughts on science fantasy. In G.E. Slusser & E.S. Rabkin (reds.). ''Intersections: Fantasy and science fiction.'' Carbondale: Southern Illinois University Press. bl.3-18</ref> === Universele waardes === Die fantasieverhaal spreek uiteindelik universele waardes aan, met die klem op absolute waardes met minder tussenstadia as die reële werklikheid. Met ander woorde, daar is geen grys areas nie, net swart of wit. Deur middel van Harry Potter maak die kind kennis met die vooroordele en waardes van die gemeenskap. Waardes soos gehoorsaamheid, regverdigheid, afguns, bewondering, deursettingsvermoë en vriendskap word in die reeks belig. Laasgenoemde uitbeelding van waardes pas goed daarby dat dit juis in 'n land en konteks soos Suid-Afrika van kardinale belang is dat kinders van kleins af met die skadukant van die lewe gekonfronteer word, trouens met die skadu self en die Bose in sy talle gedaantes.<ref name=":10" /> Die morele vlak waarop die storie vertel word – die klassieke stryd tussen goed en kwaad en die suggestie dat die kwaad dalk die goeie is wat gekorrupteer is – veroorsaak dat die HP-boekreeks ''"kop en skouers … uitstaan bo ander kinderboeke"''<ref>Rautenbach, E. 2000. Harry betree skemer van adolessente wêreld. ''Volksblad'', 9 Oktober.</ref>''.'' Behalwe dat die HP-boeke gelees kan word binne die literêre konvensies van fantasie, is dit ook duidelik ’n tipiese skoolreeksboek. == ''Harry Potter'' as skoolreeksboek == Rowling word gewoonlik geklassifiseer as 'n fantasieskrywer, maar sy het die HP-boekreeks ook kunstig vervleg met die skoolreeksgenre<ref name=":5" /> wat rondom 1850 begin het en behoort tot die sogenaamde ''Bildungsroman'' van die Romantiek. Hierdie reekse was populêr in die VSA sowel as Brittanje, en Afrikaanssprekende lesers is bekend met die ''Trompie''-, ''Saartjie''- ''Maasdorp-'' en ''Keurboslaan''-boekreekse. Die ''Bildungsroman'' val in 'n morele genre<ref name=":5" /> waar dit handel om die helde en heldinne se selfkennis, karakterbou en morele volwassewording. Die HP-boekreeks toon ooreenkomste met die meeste van die eienskappe van ’n reeksboek.<ref name=":17">Steenberg, E. 1980. Die reeksboek in Afrikaans. ''Klasgids,'' Mei:13-17.</ref> In reeksboeke kom dieselfde karakters voor en in die HP-boekreeksboek maak ons kennis met Harry, Ron, Hermien, Hagrid, Draco Malfoy en professor Dompeldorius. Die hoofkarakter Harry raak ouer met elke boek. Die boeke moet dus verkieslik in volgorde gelees word, want dit word gebind deur terug- en vooruitverwysings. Die klem verskuif wel in hierdie reeksboek: dieselfde karakters tree elke keer op, maar daar is telkens een karakter wat beklemtoon word. Karakters in reeksboeke gee aan die leser ’n gevoel van vertroudheid en geborgenheid, soos Harry wat met dieselfde probleme worstel as wat jong kinders in die puber- en vroeë adolessente fases deurgaan. Anders as die gewone reeksboek is die verhoudings tussen die karakters, net soos die karakters self, nie heeltemal oppervlakkig nie. Diep emosies en frustrasies in verhoudings met ouers, opvoeders en familielede kom in hierdie reeksboek voor, wat dit anders maak as ander reeksboeke. Sommige verhoudings is stereotiep, byvoorbeeld Harry se verhouding met Malfoy, Dompeldorius en Snerp. Daar is ’n deurlopende motief wat die meeste gebeurtenisse effens bind, naamlik die konflik en kompetisie tussen Harry en Draco, kompetisie tussen Harry en Woldemort en die negatiewe gevoelens tussen Harry en die Dursleys. Die agtergrond van die HP-boekreeks is hoofsaaklik die Hogwarts-skool vir Towerkuns en Heksery, maar daar word ook wegbeweeg na die Moggelwêreld en aan ander dele van die wêreld, soos Londen. Die tyd is die hede en daar is selde, indien ooit, verwysings na werklike lands- of wêreldgebeure; tog kan ooreenkomste tussen die Olimpiese Spele en die Kwiddiek-Wêreldbeker gevind word. Tipiese kenmerke van die skoolreeksboeke, waarvan die eerste 'n streng, maar tog demokratiese klassestelsel is, met uitkenbare boeliekarakters wat 'n onmisbare rol speel kan genoem word.<ref name=":5" /> In hierdie kategorie kan Draco Malfoy en sy snobistiese, aristokratiese vriende geplaas word teenoor die minder gegoede maar beminlike Weasleys. 'n Tweede tradisionele kenmerk van die skoolreeksboeke is 'n streng skoolhoof wat aan die studente se kant is teen die kragte van die bose, snobisme en afknouery. Hier is Dompeldorius die perfekte rolmodel wat die studente met samewerking, vriendskap en vertroue aanmoedig om dapper te veg teen die bose. Volgens hom is verskille in gewoontes en taal niks as ''"ons doelstellings ooreenstem en ons harte oop is nie"''.<ref name="beker">Rowling, J.K. 2001. ''Harry Potter en die beker vol vuur''. Kaapstad: Human & Rousseau.</ref> Vir Harry tree Dompeldorius ook op as 'n vaderfiguur wat hom bemoedig en verdedig. In die vyfde boek is dit juis vir Harry baie ontstellend as Dompeldorius hom nooit in die oë kyk nie en dit vermy om met hom persoonlik te kommunikeer. Die volgende kenmerk wat in verband met die skoolreeksboeke bespreek kan word, is sport.<ref name=":2" /> In die Amerikaanse reekse is die akademie minder belangrik as die kompetisie in [[basketbal]], maar in die HP-boekreeks word baie aandag gegee aan die kurrikulum van die studente en die eksentrieke leermeester(-es) van elk. Op sosiale terrein is dit veral die huiskompetisie en spansamewerking wat bydra tot karakterbou. Ook hier staan Harry uit as uitstekende soeker in die kwiddiekspan, 'n rol wat hy in die vyfde boek moet afstaan en wat so ook bydra tot sy isolasie. Die spel tussen die begeerte vir die nuutheid en 'n andersheid wat kenmerkend is van hedendaagse tienerkompetisies kom ook in die HP-boekreeks na vore: elkeen wil die nuutste Nimbus 2000-model besemstok kry om mee te vlieg, totdat Harry se Vuurslag-besemstok hulle aandag trek.<ref name=":4" /> Die morele waardes van die skoolreeksboeke eggo op dramatiese wyse dié van fantasie se mitiese tradisie.<ref name=":5" /> Oorwinning hang uiteindelik af van lojaliteit, deursettingsvermoë, moed en selfverloëning. Wat hiermee saamhang is die belang van skoolreëls, hoewel dit nie verabsoluteer word nie. Dompeldorius "verbreek" die reëls om in te pas by situasies en studente te red uit penaries. Harry self is wel in staat om outoriteit te konfronteer, maar rebelleer nooit heeltemal daarteen nie. Die antagonis, Woldemort, is 'n figuur wat weier om die sosiaal-aanvaarde beperkings op mag te respekteer en wat die mag begeer om ander te domineer. Verskeie ander kenmerke van die skoolreeksboeke kan onderskei word,<ref name=":27">Trites, R.S. 2001. The Harry Potter novels as a test case for adolescent lilterature. ''Style,'' 35(3). [Elektronies]. Beskikbaar: EbsoHost Academic Search Premier. AN 5962824.</ref> meestal om aan te toon hoe amper al die karakters in die HP-boekreeks deur mag beïnvloed en oorheers word. Harry as die [[protagonis]] word gesosialiseer deur beide sy vermoëns en beperkings, dat hy leer om in te pas in 'n sosiale stelsel wat op 'n politiek van identiteit gebaseer is en hoe die klassestelsel van die bonatuurlike wêreld werk (spoke het meer mag as poltergeists en die meeste towenaars verafsku en diskrimeer teen reuse). Daar is duidelike chauvinistiese tekens wat in die HP-boekreeks aangetref word en selfs die Dementors is almal mans.<ref name=":27" /> Avontuurlike en ondeunde episodes skep vir die kind die moontlikheid van uitlewing.<ref name=":17" /> Die avonture van Harry en sy vriende stimuleer kinders se verbeelding en prikkel skeppende werk. Die situasies wissel, maar openbaar eendersheid. Vir ’n kind wat sukkel met dieselfde probleme as Harry – om aan te pas in ’n nuwe skool, om sonder ouers groot te word, om verhoudings met maats en vyande te hanteer, om grootgemaak te word deur die Dursleys wat hom onaangenaam behandel – kan dié reeksboek ontvlugting bied. Deur distansiëring van sy probleme kan die kind juis ’n beter insig daarin kry. In fantasie- en skoolreeksverhale soos die Potter-boekreeks is taalgebruik die instrument waarmee die woordkunswerk geskep word. Woorde word gebruik om magiese vryheid en towery te skep.<ref name=":7" /> Taal maak voorsiening vir die skep van ’n nuwe wêreld – die verbeeldingswêreld. Woorde word ook herhaal om die mag van die woord te aksentueer. Die feit dat fantasieverhale dikwels humor bevat sluit ook hierby aan. Humor op sigself werk ook bevrydend en leer die mens om nie net vir omstandighede en sy naaste te lag nie, maar uiteindelik ook vir homself. Humor in die vorm van ''"imaginative participation"'' nooi die leser uit en daag hom/haar uit om nie te kies tussen reg of verkeerd nie.<ref name=":5" /> Voorbeelde van hierdie humor kan gevind word in die Weasley-karakters se deurmekaar huis en lagwekkende optrede. Humor word gebruik om die bedreiging wat die terugkeer van die bose Woldemort teweegbring, te relativeer<ref name="clark" /> wanneer Harry sy prysgeld vir die Weasley-tweeling gee, sodat hulle met hul grapwinkel meer pret by die skool kan veroorsaak en nog goed kan uitdink.<ref name="beker" /> Die taalgebruik in die HP-boekreeks is tipies dié van reeksboeke: dit pas in die mond van die kind met lekker speelwoorde – iets wat kreatiwiteit by kinders stimuleer. Die kinderkarakters in die reeks praat soos kinders, nie soos grootmense nie. Die taalgebruik word verder gekenmerk deur vreemde en nuwe woorde: die geldeenhede is byvoorbeeld ''Knoete'' en ''Galjoene''. Wanneer hulle in Hogwarts is, word daar dikwels argaïese towertaal gebruik. As die verteller iets wil beklemtoon of benadruk, gebruik sy dikwels poëtiese taal, soos byvoorbeeld die sorteerhoed wat hom in digvorm aan die studente van Hogwarts voorstel<ref name=":16" /> en die verwelkoming van die gnome by die towenaarbank wat in silwer gegraveer is. Ook Dompeldorius se droë sin vir humor en die genot wat hy put uit jeugdige optimisme is voorbeelde hiervan, veral waar hy hom ten koste van homself aan die kinders se kant skaar wanneer hulle hul eie geheime groepie vorm wat die donker kunste leer beveg en dit Dompeldorius se leërmag noem.<ref name=":12" /> In die Engels is daar 'n kunstige spel met afkortings wanneer DA dubbelsinnig staan vir Dark Arts sowel as Dumbledore's Army. (Afrikaanse lesers sal nog moet wag om te sien wat Janie Oosthuysen daarmee in Afrikaans doen.) Ander geestige voorbeelde van name, plekname, idiomatiese uitdrukkings en woordspel met morfeme kan gesoek en bestudeer word.<ref>Nilsen, A.P. & Nilsen, D.L.F. 2002. Lessons in the teaching of vocabulary from September 11 and Harry Potter. ''Journal of Adolescent & Adult Literacy,'' 46(3). [Elektronies]. Beskikbaar: EbsoHost Academic Search Premier. AN 7707804.</ref> Die populariteit van die HP-boekreeks is hoofsaaklik geleë in die skoolreekselemente van vinnig bewegende intriges, eenvoudige maar meerdimensionele karakters, spanning en fyn humor<ref name=":9" /> en die reeks is kommoditeite van 'n kapitalistiese [[verbruikersamelewing]].<ref>Zipes, J. 2001. ''Sticks and stones. The troublesome success of children's literature from Slovenly Peter to Harry Potter.'' New York: Routledge.</ref> Die HP-boekreeks kan ook as Gotiese spanningsverhaal gelees word om sodoende die diep psigologiese narratiewe wat daarin vervat is, te ontgin. == ''Harry Potter'' as Gotiese spanningsverhaal == Die Gotiese spanningsverhaal is ’n literatuurtipe van nagmerries, mites, legendes, feëverhale, romantiek, vrees, afgryse, en die boosheid van die mens.<ref name=":18">Loock, I. 1994. Enkele gedagtes oor die gebruik van die Gotiese spanningsverhaal en vernuwing in die Afrikaanse roman. Universiteit van Port Elizabeth, Port Elizabeth. Referaat gelewer by ALV-kongres, 29 September – 1 Oktober.</ref> Uiteindelik bevat hierdie verhale diep psigologiese elemente. 'n Belangrike eienskap van die Gotiese spanningsverhaal wat ter sprake kom in die HP-boekreeks en aangetoon word in hierdie artikel, is die poging om elemente van verskeie literêre en subliterêre tradisies te integreer.<ref name=":19">Punter, D. 1996. ''The literature of terror – a history of Gothic fictions from 1765 to the present day. Vol. 2.: The modern Gothic.'' Londen: Longman.</ref> Nie al die elemente van die Gotiese spanningsverhaal kom in HP voor nie, maar enkeles sal hier geïntegreerd bespreek word. Die ontginning van die letterkundige potensiaal van die Gotiese verhaal lê daarin om deur middel van temas en metafore nuwe strominge en ervarings van die metropolitaanse moderniteit na die opkoms van hoog-moderniteit in die 20e eeu dinamies te artikuleer, want ''"the city becomes the site for a disassembling of the body and identity in a manner that evokes or echoes the cadences and motifs of late nineteenth century Gothic writing"''<ref>Walker, R.J. 2002. Blooming corpses: Burying the literary corpus in the modern city. ''Gothic Studies,'' 4(1):1-13.</ref>''.'' Rowling bevredig in die HP-boekreeks die tegnologiese leser se diep honger na verwondering, want ''"Harry Potter represents an irruption of the sacred in our profane world"''<ref>Gray, P. 1999. Wild about Harry. ''Time Magazine'' [Intyds], 20 September. Beskikbaar: www.cesnur.org</ref>''.'' Dit is egter 'n vraag of die HP-boeke werklik so buitengewoon is.<ref name=":9" /> Die boeke beskryf die gewoonheid van die buitengegewone, omdat al die magiese kragte in die boeke óf tegnologies óf psigologies berekenbaar en verklaarbaar is.<ref name=":9" /> So is Dompeldorius geensins verwonderd as Harry vir hom en Sirius Swart vertel van die "wonderwerk" dat sy en Woldemort se towerstawwe met mekaar verbind was nie. Dompeldorius verklaar eenvoudig dat dit as gevolg van die towerspreuk-omkeringseffek is.<ref name=":20">Rowling, J.K. 2003. ''Harry Potter and the order of the phoenix''. Londen: Bloomsbury.</ref> Daar is 'n belangrike verband tussen die Gotiese literêre tradisie en Romantisisme.<ref name=":21">Martin, R.E. 1998. Review essay: The rise of the Gothic. ''Eighteenth-Century Life,'' 21:100-107.</ref> Beide bied affektiewe stimulasie, is essensieel 'n appèl teen die irrasionele en maak gebruik van normatiewe, ortodokse moraliteit om literêre dissonansie te skep tussen fantasie en die heersende sosiale werklikheid. Dit hang saam met wat vroeër gesê is in die artikel, naamlik dat die HP-boekreeks 'n Gotiese parodie bied op die monsteragtige en onmenslike karakters waarmee jeugdiges daagliks op hulle televisie- en rekenaarskerms in interaksie tree – dit bring dus 'n "''timely ring to this consideration of the potential of the visual to provoke the best in human beings as well as the most supine and abject as our own culture continues to argue these issues"''. Kenmerkend van die Gotiese tradisie is die hoogs visuele en pikturale styl waardeur die leser gapings invul en dus self betekenis konstrueer deur middel van sy eie vrees, spanning, en nuuskierigheid, en so simpatie het met die hoofkarakter se avonture en swaarkry. Dit was die visuele, spektakulêre en sensasionele elemente van die HP-boekreeks wat volgens Britse filmprodusent David Heyman daartoe aanleiding gegee het dat die boek so maklik verfilmbaar was.<ref>Weinraub, B. 2000. ''New Harry Potter Book becoming a publishing phenomenon'' [Intyds]. Beskikbaar: www.nytimes.com/library/books/070300potter-parties.html.</ref> Tog is die HP-boekreeks nie leeg en sonder morele of etiese waardes nie. Die etiese kwessie tussen goed en kwaad kry deurentyd aandag in die boek. Vanaf Harry se geboorte, tot by die Dursleys en selfs in Hogwarts, is die teenstrydigheid tussen goed en kwaad heeltyd ’n faktor. Hier gaan dit veral oor wat aanvaarbaar is in die wêreld van realiteit (Moggelwêreld) en die wêreld van fantasie (Hogwarts). Dit wat towenaars en hekse doen, is byvoorbeeld nie vir die Dursleys aanvaarbaar nie. Taboes in die samelewing speel ’n belangrike rol in die Gotiese spanningsverhaal.<ref name=":19" /> Towenary en dinge wat iets daarmee te make het, word deur die samelewing as onaanvaarbaar gesien. Rowling gebruik juis dié tipe taboe om haar storie te vertel. Britse Gotiese skrywers situeer hulle verhale op 'n diskrete afstand (volgens ruimte en/of tyd) buite huidige gebeure, terwyl daar terselfdertyd kommentaar gelewer word op politieke en/of gesinskwessies.<ref name=":22">Tooley, B. 2000. Gothic utopia: Heretical sanctuary in Ann Radcliffe's ''The Italian.'' ''Utopian Studies,'' 11(2):42-56.</ref> Laasgenoemde is die geval met die HP-boeke, aangesien dit in twee geslote wêrelde afspeel – by Hogwarts is die gebeure en die ruimte (byvoorbeeld die kasteel) soortgelyk aan dié van die Middeleeue, maar wanneer hulle in Londen is, is dit weer heel kontemporêr. Daar word kommentaar gelewer op die voorstedelike, materialistiese en egosentriese bestaan van die Dursleys waarbinne Harry gevangene gehou word. So ook word die burgerlike stelsels van die Moggels gesatiriseer deur die vindingrykheid van die towenaars. Daar is ’n groot kontras tussen die twee ruimtes in die boek – die Dursleys se huis is koud, steriel en neerdrukkend en simboliseer hulle houding teenoor Harry. In teenstelling daarmee is die Weasleys se huis ’n warm en gelukkige plek. Harry kry baie liefde by die Weasleys en is gelukkig daar; die beskrywing van hierdie ruimte is dus ook simbolies van Harry se ervaring by hierdie huis. Hierdie beskrywings van die Moggels se eenvoudige huise beklemtoon verder die kontrasterende magiese aard van Hogwarts. ’n Gotiese spanningsverhaal speel in die Middeleeue of in die verlede af, maar kan ook ’n meer kontemporêre milieu hê.<ref name=":18" /> Die leser vind ’n atmosfeer van duisternis in Hogwarts, veral wanneer dinge bietjie onheilspellend word. Hierdie atmosfeer is één met die ruimtelike situering in die Gotiese spanningsverhaal, aangesien dit die milieu skep waarin alle ander gebeure moet plaasvind. Die atmosfeer maak ook bonatuurlike elemente meer geloofwaardig, omdat dit die ruimte skep daarvoor. In die HP-boeke is daar ou kastele, droomlandskappe (die woud met die eenhorings), spieëls en ondergrondse gange – alles elemente wat spanning skep. Bonatuurlike elemente word binne ’n realistiese ruimte uitgebeeld en só meer verstaanbaar gemaak vir die leser. Daar is heelwat terugkerende elemente en simboliek in die verhaal. Een voorbeeld hiervan is die simboliek van die trappe wat op en af gaan. As die trappe opgaan, sien ’n mens ’n element van goedheid of vordering, terwyl die afgaande trappe kan dui op iets slegs wat gaan gebeur. Daar is ook die uile wat as boodskappers dien en wat op wysheid en kennis dui. Die terugkerende elemente en simboliek dien as ’n bindmiddel, het ’n karakteriserende doel en is ooglopend – tipies van die Gotiese verhaal, waar simbole nie in bedekte vorm voorkom nie.<ref name=":18" /> Die weerligstraal op Harry se voorkop wat elke keer seer raak wanneer Woldemort in die nabyheid is, dien as ’n terugkerende motief. Nog ’n voorbeeld hiervan is Malfoy wat die hele tyd met Harry moeilikheid soek, asook die kompetisie wat daar tussen hulle is. Nog ’n algemene element in die Gotiese spanningsverhaal is dié van ’n ontdekte manuskrip. Die leser maak in hoofstuk drie<ref name=":13" /> kennis met die ''"[b]riewe van niemand''" aan Harry wat sê dat hy na Hogwarts toe mag gaan, maar wat hy nooit van die Dursleys ontvang nie. Op dieselfde manier is daar die rol papier wat Harry en Hermien ontdek nadat hulle by die reuse skaakstukke was. In hoofstuk 13 van die tweede boek<ref name="kam" /> is daar "''[d]ie baie geheime dagboek''" wat eintlik aan Woldemort as skoolseun behoort het. Minder belangrike intriges word ook as uitsteltegniek gebruik (byvoorbeeld die bakleiery met Malfoy en die situasie tussen Harry en die Dursleys). Op hierdie manier word die gegewens gemanipuleer en word daar spanning en afwagting geskep.<ref name=":19" /> Heen-en-weerspronge tussen verskillende intriges (dinge wat in klastyd gebeur, hulle middernagtelike avonture en verhoudings tussen mense) skep ook spanning by die leser. Volgens Loock is die simboliek in die Gotiese verhaal allegories van aard.<ref name=":18" /> Oor die algemeen is die simboliek in HP-boeke ooglopend en effens voorspelbaar, soos die mantels wat toordery simboliseer en so ook die spieël wat die ware aard van die karakters wys en wat vir Harry help om sy selfbeeld te bou wanneer hy sy ouers daarin sien en agterkom wie hy werklik is. Kleure is ook simbolies in die HP-boeke: rooi verteenwoordig goedheid, soos Griffindor se rooi mantels, Harry se rooi ink, die Weasleys se rooi hare en die rooi Hogwarts Express-trein. Die Slibberins se mantels is groen en die slang se vel is ook ’n giftige groen kleur. Harry onthou ook ’n groen lig op die aand toe sy ouers doodgemaak is; groen simboliseer dus die slegte of onheilspellende. Snerp dra ’n swart mantel en dit suggereer sy betrokkenheid by die donker kunste en dra ook by tot die spanning, want deurgaans twyfel die leser of Snerp deel van die goeie of die bose is. Die karakters verteenwoordig die tema en stereotipeer boosheid teenoor goedheid.<ref name=":18" /> ’n Tipiese stereotipering word gevind onder karakters. Snerp word duidelik gekarakteriseer as een wat moeilikheid kan maak, terwyl Hagrid se goedgesindheid weer duidelik opvallend is met die hantering van sy klein drakie. Daar is voorbeelde van oordrywende (en vereenvoudigende) karakterisering wanneer die Dursleys se konserwatiwiteit en liefde vir hul seun, Dudley, gebruik word om die situasie meer geloofwaardig of selfs eg te laat lyk. Voorbeelde van donker skurke is Jy-Weet-Wie (Woldemort) en professor Snerp. Die booswig is gewoonlik vreesaanjaend en dra ’n mantel of iets soortgelyks.<ref name=":18" /> Woldemort dra ’n mantel en die mense is te bang om sy naam te noem. Hy is ’n tipiese voorbeeld van die Gotiese skurk: hy is oorspronklik in die najaag van sy duistere doelwit, het amper ’n misterieuse aantrekkingskrag en manipuleer die lewens van ander. Karakters is verder (in ooreenstemming met die tipiese Gotiese spanningsverhaal) vereenvoudig en oordrewe: die Dursleys is verskriklik sleg en Dompeldorius is weer ’n baie goeie karakter. Laasgenoemde pas by 'n kenmerk van die Gotiese verhaal, naamlik dat 'n utopia geskep word wat sentreer rondom 'n sentrale outoritêre figuur wie se voorbeeld nastrewenswaardig is – selfs al is dit hoe onortodoks.<ref name=":22" /> Hierdie utopia beeld gewoonlik 'n (alternatiewe) modelgemeenskap uit, met 'n beskrywing van 'n goed georganiseerde, beheerde, stabiele, outonome en selfonderhoudende samelewing. In die HP-boekreeks vind ons ook voorbeelde hiervan by Hogwarts: alle spoke, geeste en towenaars, en selfs die elwe, het vasgestelde reëls wat almal volg. Stereotipering is volop in die HP-boekreeks, want daar is tipiese boelies (Draco Malfoy en sy makkers), tipiese skurke (Snerp en Woldemort), en Harry is die tipiese held (nederig, goed en kan alles doen). Daar is ook onwerklike karakters, soos die elwe wat in die bank werk. Baie van die karakters is eendimensioneel (die Dursleys en Snerp), omdat dit eerder gaan oor die idee wat hulle uitdra as oor karakterontwikkeling – die verteenwoordiging van die bose teenoor die goeie (Weasleys). Daar is ook altyd in die Gotiese spanningsverhaal perfekte helde en heldinne wat verskriklike en gevaarlike situasies kan oorleef.<ref name=":18" /> Hulle is gewoonlik weeskinders wie se ouers vroeg dood is en hulle word deur familielede mishandel. In Harry se geval is hy ’n weeskind wat deur die Dursleys sleg behandel word. In die Gotiese spanningsverhaal is daar dikwels die vroeë dood van die ouer/s, en Harry Potter se ouers is doodgemaak deur Woldemort toe Harry nog ’n baba was. Hier is ook ’n wonderwerkelement omdat Harry op ’n onverklaarbare manier hierdie aanval oorleef het. Die Gotiese verhaal is ryk aan Freudiaanse narratiewe, misterie en speurverhale.<ref name=":21" /> In klasbesprekings kan 'n oorsig van Jung en Freud se teorieë oor die menslike psige en die proses van individuasie en die fantasie as literêre tradisie gegee word, sodat studente die simboliese beelde van argetipes, drome en mitologie in letterkunde kan verstaan.<ref>Cech, J. 1992. Shadows in the classroom: Teaching children's literature from a Jungian perspective. In: G.E. Sadler (red.). ''Teaching children's literature: Issues, pedagogy, resources.'' New York: The Modern Language Association of America. bl.80-88.</ref> Hierdie soort interpretasie van argetipes word ook aangetref in die psigiese reis in Tolkien se fantasiewerke.<ref name=":11" /> In 'n Jungiaanse bespreking van die HP-films kan aangedui word hoe die kollektiewe onderbewuste byvoorbeeld geaktiveer word met die openingstonele, omdat daar betekenisvolle implikasies is as die uil (simbool van wysheid en voorbode) verbyvlieg en op die heining gaan sit.<ref name=":24">Rowling, J.K. 2000. ''Harry Potter en die towenaar se steen''. Kaapstad: Human & Rousseau.</ref> Woldemort word gesien as Harry se skaduwee, want volgens Jung is die skadu 'n lewende deel van die persoonlikheid en wil daarom saam met hom leef in een of ander gedaante.<ref name=":23" /> Daarvolgens is Woldemort die tasbare moontlikheid dat Harry in die versoeking sal kom om sy magiese kragte aan te wend vir die bose. Argetipiese figure gaan gepaard met mitiese teenslae op 'n psigologiese reis van die onbewuste waar die protagonis gekonfronteer word met die self wat afsonderlik bestaan en nie noodwendig lyk soos die persona wat aan die buitewêreld gewys word nie.<ref name=":23">Weber, R.P. 2002. ''Harry Potter's quest: The hero's journey and the shadow'' [Intyds]. Beskikbaar: www.headlinemuse.com.</ref> Vanuit ’n Jungiaanse perspektief is dit duidelik dat lesers, deur middel van die HP-boekreeks in aanraking gebring word met hul eie argetipes en dat die stories iets diep in elke leser aanraak<ref>McCarson, B. 2000. ''What makes Harry Potter so popular?'' [Intyds]. Beskikbaar: www.suite101.com.</ref> – iets wat deel is van die reeks se ongelooflike sukses. Om die Gotiese konvensies in die HP-boekreeks te ïnterpreteer word die reeks Freudiaans gelees en geïnterpreteer deur sommige letterkundiges.<ref>Noel-Smith, K. 2001. Harry Potter's oedipal issues. ''Psychoanalytic Studies,'' 3(2), Oktober:199-207.</ref> Fantasie is onrealistiese representasies van die werklike wêreld, waar dit veilig vir die leser is om sy eie verbeelding te ontgin en moontlike angs, vrees en jaloesie te verwerk.<ref name=":25">Bettelheim, B. 1976. ''The uses of enchantment. The meaning and importance of fairy tales.'' Londen: Penguin.</ref> Ook kan die verhouding tussen Harry en sy ma en pa geïnterpreteer word in terme van die Oedipuskompleks.<ref name=":25" /> Die vreemde ooreenkoms tussen Woldemort en Harry (hulle towerstawwe is van dieselfde feniksveer gemaak) sowel as ook tussen Harry en Erik Dhoewels (die jong Woldemort wat soos Harry lyk) is meer as net toevallig en almal is volgens die Freudiaanse dele van Harry se ego.<ref name=":25" /> Kenmerkend van die Gotiese verhaal is die feit dat daar altyd ’n dubbelganger is. Daar kan dus gesê word dat Harry en die donker towenaar dubbelgangers is. Gesien in die lig van die Freudiaanse en Jungiaanse interpretasies, tesame met die groeiende emosionele afstand tussen Harry en sy vader wat in die vyfde boek aangetref word,<ref name=":20" /> kan die leser voorlopig wonder of die intrige nie nog meer kompleks sal word en Harry dalk uiteindelik agterkom dat Woldemort eintlik sy werklike biologiese vader is nie …<ref name=":5" /> == Slotopmerkings == In die Afrikaanse letterkunde sal daar toenemend karakters en gebeure wees wat die gemeenskap se morele waardes en algemene lewensvraagstukke uitbeeld, weerspieël en konfronteer. Die mate waarin die jong leerders van Afrikaans kan deelneem aan 'n proses van waarde-ontwikkeling, kan beïnvloed word deur die voorgeskrewe letterkundige werke waarmee hulle in aanraking kom, sowel as die wyse waarop die opvoeder die leerders daaraan blootstel en die gesprekke daaroor fasiliteer. Die slotsom van hierdie artikel is dat dit een van die funksies van jeugliteratuur is om kinders te help om gapings tussen hul eie innerlike ervarings van vrese, angs en jaloesie te oorbrug deur die transformasie en veruiterliking wat fantasiewerke bied. Die waarheid in fantasie is die waarheid van die leser se verbeelding, nie dié van normale kousaliteit nie, daarom bied fantasieverhale aan die leser 'n raamwerk waarmee hy sy eie verbeelding kan evalueer.<ref name=":25" /> Menige ouers en opvoeders wat vrees dat hul kinders deur die HP-boekreeks geïndoktrineer kan word om in die okkulte en towery te glo, is dalk self nie as kinders aan die bevrydende werking van fantasie vir hul innerlike konflikte in die grootwordproses blootgestel nie en verabsoluteer tog wel moontlik (onbewustelik) die rasionele en tegnologiese oplossings wat die hedendaagse werklikheid bied. Die vloeibare ruimtes van inkopiesentra, stasies, lughawens, snelweë en die Internet waarbinne tieners beweeg is ''"disorienting, disrupting a fixed sense of place, and this spills over into teens' intererior worlds"''.<ref name="bean" /> Hierdie ''"nonspaces"'' kan maklik daartoe lei dat tieners gevoelens van disoriëntasie en 'n gebrek aan samehang ervaar, wat afwykende gedrag kan veroorsaak. Die intertekstualiteit en literêre genres waarbinne die HP-boekreeks gelees kan word, kan vir (veral) stedelike tieners navigasie bied tydens hulle oorgelewerdheid aan massamedia en 'n kapitalistiese verbruikersmentaliteit. Deur middel van leterkunde kan opvoeders dus die proses van volwassewording, waarbinne jeugdiges dit nodig het om hulle identiteit sinvol te konstrueer, fasiliteer. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Harry Potter]] k3n9lhljf7k5070n58nq2qh1svb4jut 0 116201 2924622 2910682 2026-08-13T03:19:06Z InternetArchiveBot 131157 Red 0 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924622 wikitext text/x-wiki '''Lien Roux-de Jager''' (1940-) is ’n [[Afrikaans]]e [[skrywer]] van jeugverhale, wetenskapfiksie, spanningsverhale en liefdesverhale. Sy skryf ook onder die name '''Heléne Roux''' en '''Joléne de Koningh'''.<ref>Protea Boekhuis: http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-lie-rouxdejager {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031155159/http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-lie-rouxdejager |date=31 Oktober 2016 }}</ref> == Lewe en werk == Helena Roux is op [[22 Augustus]] [[1940]] in [[Pretoria]] gebore as die enigste kind van haar ouers. Sy matrikuleer in [[1957]] aan die [[Afrikaanse Hoër Meisieskool]] in Pretoria en behaal dan later deur deeltydse studie ’n B.A.-graad aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]].<ref name=":0">Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cv's/cvheleneroux.htm{{Dooie skakel|date=Augustus 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Na skool sluit sy aan by die Weerburo en werk daarna by verskillende staatsdepartemente. In ’n lang loopbaan doen sy verskeie vreemde dinge, soos [[fossiel]]e onder ’n [[mikroskoop]] voorberei vir navorsing, poppeteater en die skryf van draaiboeke.<ref name=":1">Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/lien_roux-de_jager.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170803094853/http://www.springbokboeke.co.za/html/lien_roux-de_jager.html |date= 3 Augustus 2017 }}</ref> Oorwegend is sy egter vanaf [[1981]] werksaam as ’n bedryfsredakteur vir verskeie korporatiewe nuusblaaie en tydskrifte, waaronder die kindertydskrif van die Departement van Omgewingsake, ''Skipper RSA'', ''Focus'' (in-huis nuusbrief van die [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]]), ''Forum'' (nuusbrief van die Transvaalse Provinsiale Administrasie), ''Bulletin'' (nuusbrief vir die [[Sielkundevereniging van Suid-Afrika|Sielkunde-vereniging van Suid-Afrika]]), ''Monitor'' (nuusbrief vir die Suid-Afrikaanse Mediese en Tandheelkundige Raad), ''Interface'' (nuusbrief vir die maatskappy Technicare) en ''Kruin Koerier'' (’n gemeenteblad).<ref name=":0" /> Sy is eers getroud met Kobus, wat in [[1994]] oorlede is, en trou dan in [[1996]] met die digter dr. [[Johann de Jager]].<ref name=":1" /> Sy het twee dogters uit haar eerste huwelik<ref name=":0" /> en woon eers in Pretoria, waarna sy na [[Mahikeng|Mafikeng]] verhuis wanneer haar man daar ’n pos aanvaar as lektor aan die [[Noordwes-Universiteit]] se Mafikeng-kampus. == Skryfwerk == Sy begin skryf onder die naam Heléne Roux en skryf aanvanklik verhale wat op die ''Siembamba''-program van Radio Suid-Afrika uitgesaai word. Daarna volg heelwat radiowerk vir kinders oor onderwerpe soos padveiligheid en natuur- en omgewingsbewaring. Verder skryf sy ’n verskeidenheid draaiboeke vir dokumentêre video’s, poppeteater en ’n aantal artikels vir tydskrifte oor hoofsaaklik toerisme en natuurbewaring. Eers in die tagtigerjare begin sy ernstig om fiksie te skryf en haar eerste manuskrip word in [[1982]] vir publikasie aanvaar. === Jeugliteratuur === Aanvanklik spits sy haar toe op jeugliteratuur. ''Kamp F51'' is ’n avontuurverhaal oor ’n groep seuns wat spannende avonture beleef tydens ’n avontuurkamp langs die Limpoporivier. ''Anderkant die berge'' (in [[Engels]] vertaal deur Irene Cornelissen as ''Beyond the mountains'') is ’n historiese verhaal wat tydens die [[Groot Trek]] afspeel. Dit is gebaseer op die ware verhaal van ’n seuntjie wat tydens die trek na die Noorde wegraak en deur ’n swart stam gered en opgepas word. ''Eendag was daar ’n oorlog'' is in [[1990]] ’n finalis vir die Sanlamprys vir Jeuglektuur. Die verhaal speel af teen die agtergrond van die [[beleg van Mafeking]] tydens die [[Anglo-Boereoorlog]]. Die hoofkarakter is die sestienjarige Jan Louw, wat sy weduweemoeder en vriendin agterlaat om saam met meester Wierema by die kommando’s aan te sluit. Tydens die beleg van Mafeking moet hy tolk tussen Boer en Brit en leer gou dat menseverhoudings binne ’n oorlogsituasie met groot omsigtigheid vertolk moet word.<ref>Le Roux, Marina “Die Burger” 16 Julie 1991</ref> In ''Fred se storie'' is Fred ’n sestienjarige verstandelik gestremde, swaksiende seun wat by sy ouma en oupa bly. Sy pa het die gesin gelos en sy ma en haar nuwe man verkondig die Woord van die Here regdeur die land – ’n voorbeeld van die ironie van liefdeloosheid in die vorm van godsdiens. Fred voel nutteloos en ongeliefd. Sy ouma verlaat boonop die huis om in [[Johannesburg]] in ’n haarkappersalon te gaan werk. Fred kry dan ’n brief van sy pa en hy loop weg en reis na die Kaap om hom te gaan soek. Op hierdie reis maak sy ervarings en die mense wat hy ontmoet van hom ’n ander mens.<ref>Cilliers, Cecile “Rapport” 26 Julie 2009</ref> Vir jonger kinders is ''Oupa Olivier weet van niks''. Stian se ouer broer en suster giggel vir Oupa wat so maklik vergeet, maar vir Stian is daar niemand slimmer ter wêreld nie. Oupa is ’n filatelis wat die wonderlikste stories aan Stian kan vertel en saam gaan hulle dan op ’n lekker avontuur.<ref>Davis, Ingrid “Beeld” 3 Februarie 2014</ref> Die boek is mooi geïllustreer deur Mindi Flemming. ==== Toekomsfiksie ==== ''Monsterduiwe'', ''Die doemprofeet'' en ''Woestynvuur'' is ’n reeks toekomsfiksie-verhale. In ''Monsterduiwe'' is Len in ’n ruimtestasie gebore en keer terug aarde toe om kontak te maak met mense. Hy vind egter dat die aarde deur swerms moorddadige kransduiwe oorgeneem is en moet noodgedwonge saam met ’n groepie oorlewendes van die aarde vlug as hulle verder wil oorleef.<ref name="bester">Bester, Magdaleen “Beeld” 19 Junie 2006</ref> In ''Die doemprofeet'' land hulle op ’n ysplaneet met skrikwekkende bewoners, die dolons, wat onder beheer staan van die doemprofeet, wat ook ’n eertydse aardbewoner is. Hulle enigste bondgenoot is ’n reptielagtige kleurkuller met wie hulle telepaties kan kommunikeer.<ref name="bester" /> ''Woestynvuur'' sit hulle soektog na ’n plek om te bly voort. Planeet A2 het ’n atmosfeer baie na aan die van die aarde, maar in hierdie woestynwêreld is kokkerotte wat so groot is soos katte, hoogs ontwikkelde rasse en twee stamme wat gedurig teen mekaar oorlog maak.<ref name="bester" /> === Volwasse fiksie === ==== Liefdesverhale ==== Vir volwasse lesers skryf sy hoofsaaklik liefdesverhale. ''Emma se oorlog'' speel af net voor die Anglo-Boereoorlog en is die verhaal van Emma Liebenberg, wat in haar eie oorlog betrokke raak omdat sy tussen twee mans moet kies. Die mans verteenwoordig teenpole, ’n Afrikaanse prokureur (Christiaan) en ’n Engelse joernalis (Fitzroy). Hoewel sy meer aangetrokke is tot die Engelse Fitzroy, kompliseer die naderende oorlog die situasie. Sy trou egter met hom, vestig haar in Londen waar sy swanger raak en hy keer kort na die huwelik terug na [[Suid-Afrika]] om teen die Boere te veg, waar hy sneuwel. Emma keer terug na Suid-Afrika en loop weer vir Christiaan raak.<ref>Liebenberg, Danila “Beeld” 8 Junie 2009</ref> Sy skryf ook verskeie liefdesverhale onder die skuilnaam Joléne de Koningh, insluitende ''Katrien van Kammaberg'', ''Die professor en die krulkop'', ''’n Aandeel in my hart'', ''Bosveldsigeuner'', ''Die onwillige verloofde'', ''Die liefde kan sien'', ''Onweersman'', ''Eenkantman'', ''Kaalvoet ballerina'' en ''Kortpad na haar hart''. ==== Spanningsverhale ==== Sy skryf ook spanningsverhale. In ''Donker leuens'' werk die forensiese psigofisioloog Kalli Krynauw saam met die polisiekaptein Joe Willemse in ’n ondersoek na ’n vermiste persoon. Haar werk is om te probeer vasstel of getuies die waarheid praat. Joe se baas, kolonel Mothlala, stel egter ’n sogenaamde konsultant aan wat hulle albei ontsenu.<ref>Richards, Moira “Rapport” 4 Maart 2012</ref> Kalli Krynauw is weer die hoofkarakter in ''Gekoopte leuens''. Sy word deur haar suster, die model en voormalige dwelmslaaf Madeleine, genooi na ’n luukse vakansieoord naby Pelgrimsrus. Madeleine verteenwoordig die skoonheidsreeks Papillon, wat op dié oord vervaardig word. Na ’n rowwe partytjie word Kalli in ’n dwelmwaas wakker en besef iemand het haar drankie gedokter. Madeleine is skoonveld en Kalli word aanvanklik van die verdwyning verdink en in hegtenis geneem. Wanneer sy vrygelaat word, keer sy terug na die oord om agter die kap van die byl te probeer kom. Sy en De Waal Brink ontdek twee lyke en dan begin ’n verhaal vol raaisels en noue ontkomings wat selfs ’n draai in Dubai gaan maak.<ref>Grobler, Riaan “Beeld” 16 September 2013</ref><ref>Roberts, Maryke LitNet: http://www.litnet.co.za/gekoopte-leuens-n-resensie/</ref> Kalli Krynauw is weer die hoofkarakter in ''Slim leuens''. Hierdie keer ondersoek sy ’n reeksmoordenaar se gru-moorde op skoolseuns, waarin die slagoffers gruwelik vermink word, so erg dat sommige onherkenbaar is. Boonop hoor sy dat ’n skisofreen wat haar vroeër wou vermoor, uit ’n psigiatriese hospitaal ontslaan is.<ref>De Beer, Erika “Beeld” 8 September 2014</ref><ref>Roux, J.B. “Rapport” 28 September 2014</ref><ref>Van Rooyen, Nanette LitNet: http://www.litnet.co.za/biebouw-resensie-slim-leuens-deur-lien-roux-de-jager/</ref> ''Slim leuens'' is in [[2014]] op die kortlys vir die Lekkerlit-prys van Lapa-Uitgewers. Die reeks word voortgesit met ''Onverwagte leuens'', waarin Kalli te doene kry met dwelmhandelaars en moordenaars. Kalli is reeds veertien weke swanger en sy werk slegs deeltyds, maar in stede van minder word haar werklading net meer. Dwelms word in outentieke artefakte uit Egipte en Afrika na Amerika gesmokkel en dwelmhandelaars word met selfoonbomme vermoor of vermink. Kolonel Mothlala, Kalli se hoof, se pa raak weg terwyl hy met sy honde gaan stap en dae later kry hulle sy lyk in ’n park. Die moord is egter definitief nie daar gepleeg nie en hulle kry nie ’n motief nie, want die ou man was geliefd en sonder enige vyande.<ref>De Beer, Erika “Beeld” 24 Augustus 2015</ref> === Kortverhale en gedigte === Haar kortverhaal ''Die testament'' word opgeneem in die versamelbundel ''Boereoorlogstories 2'' saamgestel deur [[Jeanette Ferreira]]. Van haar gedigte word opgeneem in die versamelbundels ''Skeur'' en ''Honderd jaar later''. == Publikasies == === Lien Roux-de Jager<ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-no2003044286/</ref> === {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |2001 |''Monsterduiwe'' |- |2006 |''Die Doemprofeet'' ''Woestynvuur'' |- |2009 |''Emma se oorlog'' ''Fred se storie'' |- |2012 |''Donker leuens'' |- |2013 |''Gekoopte leuens'' ''Oupa Olivier weet van niks'' |- |2014 |''Slim leuens'' |- |2015 |''Onverwagte leuens'' |} === Heléne Roux === {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |1983 |''Kamp F51'' |- |1984 |''Salakwanda die towenaar'' |- |1989 |''Anderkant die berge'' |- |1990 |''Eendag was daar ’n oorlog'' |} === Joléne de Koningh === {| class="wikitable" !Jaar !Naam van publikasie |- |2005 |''Katrien van Kammaberg'' ''Die Professor en die Krulkop'' |- |2006 |''’n Aandeel in my hart'' ''Bosveldsigeuner'' ''Die onwillige verloofde'' |- |2007 |''Die liefde kan sien'' ''Onweersman'' |- |2009 |''Eenkantman'' |- |2014 |''Kaalvoet ballerina'' |- |2016 |''Kortpad na haar hart'' (saam met Carel-Piet de Jager) |} == Verwysings == === Boeke === * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) “Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom” Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005 === Ander verwysings === {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Roux-de Jager, Lien}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1940]] [[Kategorie:Afrikaners]] fk08bwx8ohwr7wcl8ya71vx1wikvla0 0 116256 2924577 2479813 2026-08-12T17:17:13Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924577 wikitext text/x-wiki '''Kowie Rossouw''' (* [[1945]], [[Clanwilliam]] - ) is ’n bekroonde [[Afrikaans]]e [[skrywer|jeugboekskrywer]]. Benewens haar skryfwerk vir die jeug publiseer sy ook romans vir [[volwassene]]s. Verder publiseer sy die digbundel ''Viooltjies uit my hart'' onder die naam '''Karolien Roux''' en skryf sy ook geestelike boeke onder die naam skuilnaam '''Hephzibah Maritz'''.<ref name=":0">Ade Yah Love: http://www.adeyahlove.co.za/wmenu.php</ref> == Lewe en Werk == Jacoba Susanna Elisabeth Rossouw is in 1945 op die plaas Uitsig in die [[Sederberge]] naby Clanwilliam gebore<ref>Rossouw, Kowie. ''Lewenskets''. [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] (NALN) Bloemfontein</ref> Haar skoolopleiding begin sy aan die Laerskool Vogelfontein, ’n plaasskool in die Sederberge. Vanaf standerd vier gaan sy skool op Clanwilliam en sy matrikuleer aan die Hoërskool Clanwilliam. Sy bekwaam haarself as onderwyser aan die [[Wellington]] Onderwyskollege en hierna gee sy klas vir standerds een en twee en los later af by verskillende laerskole. In 1968 begin sy werk as administratiewe sekretaresse by onder andere die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] in Roelandstraat, Kaapstad, [[Krygkor]] in Strand en [[Helderberg]] Munisipaliteit in [[Somerset-Wes]]. Hierna word sy vryskutskrywer, terwyl sy ook afloswerk doen by personeelagentskappe. Sy neem Latyns-Amerikaanse danse by Fred Astaire dansskool. In [[1981]] word borskanker by haar gediagnoseer, maar sy herstel weer ná hierdie traumatiese tyd<ref>Ade Yah Love webwerf: http://www.adeyahlove.co.za/wmenu.php</ref> Nadat sy in [[2007]] tydens ’n besoek aan [[Israel]] in die gees na die hemel en hel geneem is, staan sy voltyds in die bediening om mense regoor die land van haar ervarings te vertel en sy skryf ook boeke oor hierdie onderwerpe. Sy open die webwerf www.adeyahlove.co.za om haar bediening te ondersteun. Sy is getroud met Frank Maritz en het twee seuns, Jan en Jacques. == Skryfwerk == Haar eerste gediggie, ''My perdjie'', skryf sy wanneer sy elf jaar oud is en dit verskyn in die destydse ''Byvoegsel'' tot ''[[Die Burger]]''. Baie later begin sy meer ernstig skryf wanneer sy vanaf [[1983]] verhale lewer vir die radioprogramme ''[[Siembamba]]'' en ''Wielie Walie''. Sy verwerf veral bekendheid vir haar jeugverhale. === Jeugverhale === ''Willem en die bruin hings'' vertel van Willem se vele heldhaftige reddingspogings tydens die [[Laingsburgvloed]] van 1981. In ''Avontuur in die Sederberge'' word die vriendskap tussen seuns op ’n staptoer herstel nadat ’n brand uitbreek en hulle op mekaar aangewese is vir veiligheid, terwyl ''Jacques Roux se vuurdoop op Ceres'' ’n soortgelyke tema het tydens ’n aardbewing. In verskeie avontuurverhale laat die hoofkarakter en sy vriende misdadigers aan die pen ry. In ''Onheil op Eselsrus'' trek die maats wat tydens vakansie lewensredders is, ’n dwelmhandelaar vas; ''Op die spoor van blou goud'' vertel van ’n smokkelbende aan die Weskus wat gevang word; en in ''Operasie Blou Disa'' word wapensmokkelaars en terroriste gevang. ''Operasie Blou Disa'' is ’n finalis in ’n jeugboekwedstryd van Daan Retief Uitgewers. Hierna verskuif sy haar aandag weg van avontuurverhale na meer geslaagde verhale oor menseverhoudings.<ref>Ellis, Zirkëa. Die Burger, 8 Januarie 1987</ref> ''Koba'' glo dat haar ouer suster mooier is as sy en voorkeurbehandeling kry en sy ly dus aan ’n minderwaardigheidskompleks. Boonop moet sy alleen op die plaas agterbly wanneer haar suster koshuis toe gaan, sodat sy van rumatiekkoors kan herstel. Op die plaas ontdek sy egter ’n halfdooie verkleurmannetjie wat sy geduldig versorg. Die dier se geleidelike herstel is simbolies van haar eie herstel en geestelike groei. Wetenskaplikes wat die plaas besoek bevestig dat dit inderdaad ’n baie seldsame dier is en almal is beïndruk met haar inisiatief. Aan die einde van die verhaal is Koba selfstandig en baie meer selfversekerd en verdraagsaam.<ref>Le Roux, Marina. Die Burger, 21 September 1989: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/09/21/15/4.html</ref> ''Die pad oor die berg kom huis toe'' vertel van Salmon wat uit Gammaskloof verban word omdat hy toegelaat het dat ’n luiperd sy jonger broer aanval en selfs sy pa verwerp hom. Hy raak betrokke by die bouwerk aan die Swartbergpas en ontmoet die meisie van sy drome, maar kan eers in sy gemoed met Gammaskloof en sy mense vrede maak wanneer hy uitvind dat sy pa eintlik sy stiefpa is. Hierdie boek word in [[1990]] eervol vermeld tydens die toekenning van die [[MER-prys|M.E.R.-prys]].<ref>Le Roux, Marina “Die Burger” 25 Oktober 1990</ref> ''Wie se hart kan dit dan hou?'' vertel van David wat tydens die vakansie saam met sy oupa op ’n walvisboot werk om geld te verdien om sy ma in staat te stel om sy alkoholis-pa te verlaat. Wanneer hy egter gekonfronteer word met die wreedheid van walvisjag kan hy nie met hierdie onderneming voortgaan nie. Gaandeweg besef hy dat geld nie alles is nie en ook nie alle probleme kan oplos nie. Die tema van omgewingsbewaring word onopsigtelik in ’n stewige spanningslyn geïntegreer. In 1990 ontvang ''Wie se hart kan dit dan hou?'' die Sanlam-prys (Brons) vir Jeuglektuur.<ref>Le Roux, Marina. Die Burger, 23 November 1995</ref> ''Wanneer tekkies blom''<ref>Steenberg, Elsabe. Beeld, 2 September 1996</ref> vertel van die vriendskap wat ontstaan tussen ’n wit en swart kind wat albei koerante op die straathoeke verkoop. Simon se ma het hulle verlaat en hy en sy pa kommunikeer nie goed nie. Hy leer die straatkind Richard ken, wat ten spyte van sy omstandighede baie presies is oor sy werk as koerantjoggie. Die verhaal gee tieners insig in hoe om onvermoëns te aanvaar en moontlikhede te ontwikkel. ''Moyeni die aandwind'' is ’n Sterboekie vir graad twee lesers en word ook in Engels vertaal as ''Moyeni the evening''. In<ref>Bouwer, Anna-Retha. Beeld, 10 April 2006</ref> ''Grootword is nie vir sissies nie'' bly die vyftienjarige Johannes (’n bruin seun) saam met sy broer en ma op Clanwilliam, maar kuier vir die Desembervakansie by sy pa in Wuppertal. Hier ontmoet hy vir Samantha, wat maak dat hy nie wil teruggaan huis toe nie. Hy kom egter agter dat sy skoenmaker pa nou selfs meer drink as toe hy nog klein was en dat die drank hom en sy ma uitmekaar gedryf het. Dan het Ant Mary met haar twee seuns ook nog by sy pa ingetrek. Hierdie jeugverhaal fokus op die verwikkelde verhoudings tussen mense en Johannes leer dat daar meer vrae as antwoorde in die lewe is. Hierdie boek is in [[2006]] op die kortlys vir die toekenning van die [[ATKV-Prosaprys]]. === Lirieke === Benewens jeugromans skryf sy lirieke, wat onder andere deur [[Randall Wicomb]] opgeneem word. Hierdie liedjies sluit in ''Kosmosblomme'', ''Die Oeslied'', ''Graaff-Reinet'', ''Kopersmid'', ''Riversdal se heide'', ''Platteland O hartland'', ''Middelburg'', ''Patensie'' en ''Rypsomer-liefde''. Verder skryf sy saam met Randall en [[Hans du Plessis]] [[Griekwa-Afrikaans]]lirieke vir liedjies op die CD ''Hie’ langes my''. Sy skryf ook die temaliedjies van die televisieprogram ''Boeregebruike'', ’n liedjie vir Leonie van Niekerk se Christelike CD ''Jesus, ons hoop'' en skoolliedere vir Klein Skooltjie by [[Upington]], die Voorbereidingskool Worcester en die Voorbereidingskool Durbanville.<ref>Storiewerf: http://www.storiewerf.co.za/cv's/cv_kowierossouw.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160320084139/http://www.storiewerf.co.za/cv%27s/cv_kowierossouw.htm |date=20 Maart 2016 }}</ref> === Ander skryfwerk === ==== Volwasse lektuur ==== Sy skryf ook werke vir volwasse lesers. ''Rooi somer'' is ’n novelle wat in [[1988]] genomineer word vir die ATKV-prys en onder die top vyf eindig en ''Mia-Meraai'', ''Dobbeldans'' en ''Rooi orgidee'' is romans vir volwassenes. ==== Digbundel ==== ''Viooltjies uit my hart'' is ’n digbundel met geestelike verse wat sy onder die naam Karolien Roux publiseer. ==== Christelike lektuur ==== Onder die naam Hephzibah Maritz skryf sy boeke oor die geheimenisse van die hemel en die hel, nadat sy in die gees na die hel en die hemel geneem is. Sy is deur God getaak om mense te waarsku teen die werklikheid van die hel. Die naam Hephzibah beteken “my behae is in hom”. Die boek oor die hel is getitel ''Geheime van die hel ontbloot'' en sy skryf ook ’n boek oor hemelse visioene,<ref>De Villiers, Johannes. ''Skrywer van jeugboeke: ‘Só is die hel''’. Rapport, 9 Mei 2010</ref> ''Geheime van die hemel ontsluit''.<ref name=":0" /> == Eerbewyse == As oudleerling van die Hoërskool Clanwilliam kry sy in [[1989]] ’n meriete toekenning vir haar aandeel in die uitbouing van Afrikaans in woord en lied. == Publikasies == Werke uit haar pen sluit in:<ref>Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-no90-27688/</ref> {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- | !Kowie Rossouw |- |1983 |''Willem en die bruin hings'' |- |1984 |''Avontuur in die Sederberge'' |- |1985 |''Jacques Roux se vuurdoop op Ceres'' |- |1986 |''Onheil op Eselsrus'' |- | |''Op die spoor van blou goud'' |- | |''Operasie Blou Disa'' |- | |''Koba'' |- |1987 |''Rooi somer'' |- |1989 |''Die pad oor die berg kom huis toe'' |- | |''Drie loop saam'' |- |1990 |''Wie se hart kan dit dan hou?'' |- |1994 |''Somersproete'' |- |1995 |''Wanneer tekkies blom'' |- |1996 |''Moyeni die aandwind'' |- |2000 |''Mia-Meraai'' |- |2003 |''Dobbeldans'' |- |2004 |''Rooi orgidee'' |- |2005 |''Grootword is nie vir sissies nie'' |- |2006 |''Tweede tango'' |- |2008 |''Liefde is magic'' |- | !Karolien Roux |- |1986 |''Viooltjies uit my hart'' |- | !Hephzibah Maritz |- |2008 |''Geheime van die hel ontbloot'' |- |2010 |''Secrets of hell revealed: revelations of hell for the salvation of the lost'' |- |2011 |''Geheime van die hemel ontsluit'' |- | |''Secrets of heaven unveiled: revelations about God’s love for his bride'' |- | |''Halachah'' |- |2015 |''The little blood soaked book: kingdom of heaven on earth'' |} == Bronnelys == === Boeke === * Wybenga, Gretel en Snyman, Maritha (reds.) ''Van Patrys-hulle tot Hanna Hoekom''. Lapa-Uitgewers Eerste uitgawe Tweede druk 2005 == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Rossouw, Kowie}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1945]] 3pacmtjxpleucinvjk5sfzkwxq7m41o 0 116423 2924675 2915749 2026-08-13T10:56:52Z Jcb 223 2924675 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Gideon Roos | Beeld = Dr Gideon Roos.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Dr. Gideon Roos, omstreeks 1960. | Geboortenaam = Gideon Daniel Roos | Alias = | Geboortedatum = [[28 Oktober]] [[1909]] | Geboorteplek = [[Worcester]] | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]] | Sterftedatum = [[9 Maart]] [[1999]] | Sterfteplek = [[Johannesburg]] | Ouers = | Lewensmaat = [[Esther Mentz]] | Kinders = 2 seuns, 1 dogter | Skool = [[Paul Roos Gimnasium]] | Universiteit = [[Universiteit Stellenbosch|Stellenbosch]]<br /> [[Universiteit van Oxford|Oxford]]<br /> [[Universiteit van Leiden|Leiden]] | Beroep = Direkteur-generaal van die SAUK, hoofbestuurder van Samro en Dalro | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = [[Donker Spore]]<br />[[Pinkie se Erfenis]]<br />[[Boemerang 11:15]] | Webwerf = | imdb = 4618406 | Toekennings = }} Dr. '''Gideon Daniel Roos''' ([[Worcester]], [[28 Oktober]] [[1909]] – [[Johannesburg]], [[9 Maart]] [[1999]])<ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=582259 Sy grafsteen op Stellenbosch]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 5 November 2016.</ref> was ’n akteur, omroeper, direkteur-generaal van die [[SAUK]] en stigter (in 1962), voorsitter en besturende direkteur van die Suid-Afrikaanse Musiekregteorganisasie ([[SAMRO]]) en [[DALRO|Dramatiese, Artistieke en Letterkundige Regteorganisasie]] (Dalro, gestig in 1968 of '69).<ref name="roberts">{{en}}Roberts, T. (hoofredakteur). 1975. ''Who's Who of Southern Africa''. Johannesburg: Combined Publishers (Edms) Bpk.</ref><ref>{{en}} [http://www.sahistory.org.za/dated-event/dr-gideon-roos-former-director-general-sabc-and-founder-member-samro-south-african-music SAHistoryOnline.org.za]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 5 November 2016.</ref> So het hy die grondslag vir die beskerming van outeursregte in Suid-Afrika gelê.<ref name="152-11mrt99">{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1999/03/11/3/8.html Oudhoof van SAUK en Samro-stigter Roos sterf]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 11 Maart 1999. URL besoek op 8 November 2016.</ref> In die Afrikaanse kunsteater veral het Gideon Roos hom onderskei, in die begin van die dertigerjare in Kaapstad en in die veertigerjare in Johannesburg, as toneelspeler en vertaler. Hy en sy eggenote, [[Esther Mentz]], het ook opgetree in die eerste Afrikaanse klankrolprente wat in die veertigerjare gemaak is.<ref name="swart">{{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]].</ref> Roos word saam met mense soos proff. [[C.M. van den Heever]] en [[T.J. Haarhoff]] uitgesonder as Afrikaners wat weens die politieke verskille onder lede van dié groep nie op kulturele terrein ten volle aanvaar is nie,<ref name="stals">{{af}} Stals, prof. dr. E.L.P. (red.). 1986. ''Afrikaners in die Goudstad, Deel 2. 1924–1961''. Pretoria: HAUM Opvoedkundige Uitgewery.</ref> al was hy "toneelmens en radioman by uitnemendheid".<ref name="swart" /> == Herkoms en opleiding == [[Lêer:Universiteit van Stellenbosch se rugbyspanne, 1928.jpg|duimnael|links|320px|Die [[Universiteit van Stellenbosch]] se rugbyspanne, 1928. Gideon Roos sit links voor.]] Gideon Roos was ’n seun van die [[Springbokkaptein]] [[Paul Roos]], na wie die Hoër Jongenskool op [[Stellenbosch]] die [[Paul Roos Gimnasium]] genoem is. Met dié skool se 125-jarige viering, wat Roos in Februarie 1991 bygewoon het, was hy op 82-jarige leeftyd die skool se naasoudste oudleerder. Sy suster, mev. B. Liebenberg het ook die geleentheid bygewoon.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1991/02/27/3/17.html Paul Roos-Gimnasium vier 125ste jaar], ''[[Die Burger]]'', 27 Februarie 1991. URL besoek op 8 NOvember 2016.</ref> Gideon Daniël Roos se name kom van sy oupa aan vaderskant, G.D. (Gielie) Roos (1852–1933).<ref>{{en}}[https://www.geni.com/people/Gideon-Roos/6000000020892276883 Genealogiese besonderhede op geni.com]. URL besoek op 5 November 2016.</ref> Sy tante Sara Christina (Sarie) Pienaar-Roos was getroud met ds. [[Schalk Pienaar (predikant)|Schalk Pienaar]], die eerste predikant van die [[NG gemeente Merweville]] wat in 1918 daar in die amp oorlede is weens die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|griep]]. 'n Seun van ds. en mev. Pienaar en dus 'n neef van Gideon Roos, ook [[Schalk Pienaar (joernalis)|Schalk]], was 'n koerantredakteur.<ref>{{af}}Cillié, P.J. in Beyers, C.J. 1987. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]], deel V''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.</ref> Roos het sy skoolopleiding ontvang aan die Stellenbosse Hoër Jongenskool, waar sy vader in April 1910 as hoof aangestel is (nadat hy oorgekom het van die Hoër Jongenskool op [[Worcester]]) en waaraan hy 30 jaar lank verbonde sou wees.<ref>{{af}}Beyers, C.J. 1987. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel V''. Pretoria: Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing.</ref> Sy eerste twee grade, B.A. en LL.B., het Gideon Roos aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] voltooi. In 1933 is hy as advokaat tot die Kaapse hooggeregshof toegelaat, maar reeds in 1934 gaan hy met 'n [[Rhodes-beurs]] na die [[Universiteit van Oxford]], waar hy in 1936 die graad B.Litt. in volkereg behaal en die universiteit rugbykleure aan hom toegeken het (die "Oxford Rugby Blue").<ref>{{af}} {{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers.</ref><ref name="roberts" /> Dr. Roos het sy liefde vir letterkunde en die klassieke tale van sy pa gekry (behalwe 'n deeglike kennis van Grieks kon hy ook vlot Duits en Frans praat), maar in Suid-Afrika het hy, anders as sy legendariese vader, nooit groot opslae in rugby gemaak nie, want dit was vir hom "baie inhiberend om in die skadu van so 'n rugbyreus te speel". Tog het hy deurgedruk met skole- en universiteitsrugby tot hy 19 was. Aan Oxford het hy die universiteit se hoogste sporttoekenning in rugby kry, want daar was hy "net een van duisende studente en nie een van Paul Roos se seuns nie. Toe het ek laat waai op die rugbyveld."<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994. URL besoek op 8 November 2016.</ref> Van Oxford is hy na die [[Universiteit van Leiden]] vir die graad D.Phil. in internasionale reg. Terwyl aan hy in Nederland studeer het, het hy 'n telegram van die pas gestigte SAUK ontvang waarin hy gevra is om die Afrikaanse uitsaaidiens te begin. Dit was die einde van sy regsloopbaan. Nadat hy sy doktorandus-eksamen afgelê het, keer hy terug in sy vaderland en sluit in Januarie 1937 aan by die uitsaaikorporasie.<ref>{{af}}Malan, dr. Jacques P. (hoofred.) 1986. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie''. Deel IV. Kaapstad: Oxford University Press.</ref><ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994.</ref> == Loopbaan by die SAUK == [[Lêer:Die optog van waens verby die Park Gate Mansions in Johannesburg tydens die gedenktrek van 1938 met Gideon Roos wat links op die wa sit.jpg|duimnael|links|270px|Die aantog van ossewaens tydens die simboliese gedenktrek van 1938 op pad deur [[Johannesburg]] se middestad. Dr. Roos sit links op die wa.]] [[Lêer:Madame Runitsch by Gideon Roos en mev en mnr AM van Schoor.jpg|duimnael|regs|300px|Roos (naaslinks) woon 'n opvoering in Johannesburg by saam met madame Runitsch en mev. en mnr. A.M. van Schoor.]] Roos was reeds voor 1934 (nadat hy sy studie aan [[Universiteit Stellenbosch|Maties]] voltooi en voor hy met die [[Rhodes-beurs]] na Oxford is), aktief as 'n deeltydse, tweetalige omroeper by die Schlesinger Organisation van [[I.W. Schlesinger]] se African Broadcasting Corporation in Kaapstad. In Oktober 1937 het Roos die eerste voltydse Afrikaanse radioprogram in Suid-Afrika georganiseer en wel by die SAUK, wat op [[1 Augustus]] [[1936]] gestig is met René S. Caprara as eerste direkteur-generaal (en dus Roos se voorganger).<ref>{{en}} Potgieter, D.J. 1970. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 2''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd.</ref> Nadat hy die simboliese ossewatrek van 1938 as baanbreker van buite-uitsendings op hierdie ongekende skaal vergesel het, is hy aangestel as Afrikaanse programorganiseerder in Johannesburg en in 1940 as direkteur van Afrikaanse programme.<ref>{{af}} {{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers.</ref> Ook in 1938 het hy die eerste rugbykommentator geword wat in Afrikaans uitgesaai het en in dieselfde jaar het hy n tweede sportsoort regstreeks uitgesaai, naamlik beroepstoei. Dié sport was destyds besonder gewild vanweë die deelname daaraan van die Gemaskerde Wonder, [[Johannes van der Walt]].<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2012/12/12/TN/4/1212lappe.html Rugby eerste sport in Afrikaans uitgesaai], ''[[Beeld]]'', 12 Desember 2012.</ref> [[Fanus Rautenbach]] het in Mei 2001 in ''[[Die Burger]]'' geskryf die eerste omroepers by die SAUK, soos Roos en Pieter de Waal, moes aandpakke dra vir uitsending oor die radio, selfs al het hulle bedags uit die ateljee uitgesaai waar geen luisteraar hulle kon sien nie. "Die aandpak het hulle netjies en formeel en korrek gehou."<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2001/05/29/11/9.html Nie net die Mafia is gesteld op respek], ''[[Die Burger]]'', 29 Mei 2001.</ref> In 2012 het [[Niekie van den Berg]] dit egter in dieselfde koerant laat klink asof dit Roos se eie keuse was. "Sy redenasie was: As jy oor die radio praat, nooi luisteraars jou in hul huise in en jy moet vanweë jou respek vir die luisteraar waardig geklee wees."<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2012/10/28/B1/3/jkAfrikaanseRadio.html 75 j. se luistergenot]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 28 Oktober 2012.</ref> In Maart 1942 is hy bevorder tot sekretaris van die SAUK en in 1948 tot direkteur-generaal.<ref name="swart" /> Om die SAUK te laat tred hou met buitelandse ontwikkelings in die uitsaaiwese, het Roos sakereise onderneem na die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], [[Kanada]], [[Groot-Brittanje|Brittanje]], die hele [[Europa]] aan die westekant van die [[Ystergordyn]], Noord-Afrika, [[Indië]], [[Indonesië]], [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]].<ref>{{af}} {{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers.</ref> In 1980 het [[Hans Strydom (verslaggewer)|Hans Strydom]] en Ivor Wilkins in ''The Super-Afrikaners, inside the Afrikaner-Broederbond'' breedvoerig geskryf oor Roos se aanstelling en eindelike bedanking as direkteur-generaal van die SAUK.<ref>{{en}}[http://mg.co.za/article/2013-03-22-00-sabc-soapie-calls-for-reality-check Agent Provocateur: SABC soapie calls for reality check], ''[[Mail & Guardian]]'', 22 Maart 2013]. URL besoek op 7 November 2016.</ref> Nadat die [[Nasionale Party]] in Mei 1948 die bewind by die [[Verenigde Party]] oorgeneem het, het dr. [[D.F. Malan]] ’n kabinet saamgestel van wie net twee lede, [[Eric Louw]] en [[Klasie Havenga]], nie tot die [[Afrikaner-Broederbond]] behoort het nie. Malan, adv. [[Hans Strijdom|J.G. Strijdom]], adv. [[Charles Robberts Swart|C.R. Swart]], adv. [[E.G. Jansen]], [[Eben Dönges]], [[Ben Schoeman]], [[F.C. Erasmus]], dr. [[Albert Jacobus Stals|A.J. Stals]] en [[Paul Sauer]] was almal lede van dié geheime organisasie wat die NP die oorwinning in die verkiesing help behaal het. Die volgende stap was om Broeders aan die hoof van al die vername staatsinstellings in Suid-Afrika te plaas, waaronder die [[Suid-Afrikaanse Weermag]], die [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] (indertyd die enkele grootste werkgewer in die land) en die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] (SAUK), die land se grootste mediaorganisasie. In eersgenoemde twee gevalle het die NP betreklik gou met behulp van die Broederbond volslae beheer oorgeneem, maar met die SAUK het dit aansienlik langer geduur. Die eerste stap van die NP-regering om beheer oor die SAUK te verkry was om dr. [[Samuel Henri Pellissier|S.H. Pellissier]], die vader van die [[Volkspele]]beweging en ’n jare lange lid van die Broederbond, as voorsitter van die SAUK-raad aan te stel, maar die voorsitterskap het nie veel gewig gedra nie. Ook was dr. Pellissier reeds 60 jaar oud met die NP se bewindsoorname en het hy nie genoeg dryfkrag gehad nie, volgens die Broederbond. Die eintlike mag in die uitsaaikorporasie het berus by die direkteur-generaal, maar destyds was daar geen Broeder wat enigsins op meriete aangestel kon word nie; daarom het hulle Roos gekies omdat hy, hoewel nie lid van die organisasie nie, na hul mening die mees geskikte kandidaat was, iemand wat hul saak goedgesind wou wees. Roos, ’n opgeleide advokaat, het sy lewe gewy aan die uitsaaiwese. Wat veral by die Broederbond in sy guns getel het, was dat hy gehelp het om die simboliese ossewatrek van 1938 oor die radio so gewild te maak dat dit ’n emosionele volksbeweging geword het wat Afrikaners herenig het, iets wat ’n groot bydrae gelewer het tot die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|NP-oorwinning in 1948]]. Roos was veronderstel om net tot by die eerste stilhouplek buite Kaapstad saam te trek; daarna sou die res van die lang tog Pretoria toe so te sê ongesiens verbygegaan het, as Roos se uitsendings nie so uitstekend was nie. Hulle het die hart en verstand van Afrikaners sodanig aangegryp dat hy gevra is om saam te trek tot in Pretoria. Onwetend het hy met sy uitsendings presies dit bereik wat die Broederbond gehoop het die trek sou regkry. Toe die Broederbond-beheerde kabinet in 1949 ’n nuwe direkteur-generaal vir die SAUK moes aanstel, het hulle Roos gekies, maar hom verkeerd opgesom. Hy het onwrikbaar op regverdige beriggewing en kommentaar aangedring sonder om een party bo die ander te bevoordeel en geweier dat die SAUK as ’n spreekbuis vir NP-propaganda gebruik word. Eers het die kabinet gedink dis Pellissier se skuld dat die uitsaaier onpartydig was; daarom het hulle hom in 1959 met ’n vooraanstaande Broeder, dr. [[Piet Meyer]], vervang. Maar steeds het die SAUK nie oornag ’n regeringspreekbuis geword nie, want Meyer het nie die mag gehad om sy wil af te dwing nie en Roos het bly vasskop teen partydige uitsendings. Gevolglik het die Broederbond ’n tweeledige benadering gevolg: Meyer moes meer mag kry en Roos moes uitgewerk word. Teen April 1961 het Roos se posisie ondraaglik geword en het hy bedank. Soos in die geval van Marshall Clark by die SA Spoorweë het hy ’n goue handdruk gekry, maar anders as met genl. Evered Poole se verwydering as hoof van die weermag, was Roos se bedanking nie ’n verrassing nie. ''[[The Star]]'' het byvoorbeeld destyds geskryf: "Sy uitvoerende take as direkteur-generaal is een-een weggekalwe tot daar vir hom amper niks oor was om te doen nie." Maar nes in Poole se geval, is aangekondig dat Roos se pos weggeval het. So het Meyer hoof van die uitsaaiwese in Suid-Afrika geword. ''The Star'' het in sy kommentaar geskryf: "In sy 24 jaar in die uitsaaiwese was mnr. Roos deurgaans ’n kampvegter vir onpartydigheid in die uitvoering van die SAUK se taak en die handhawing van demokratiese beginsels in die uitsaaiwese. Hy het altyd kragtig gestry teen enige poging om die SAUK in ’n propagandamasjien van die regering te omskep." Die ''[[Sunday Times]]'' het op 16 April 1961 geskryf: "Die regering en die Broederbond het hul vier jaar lange stryd gewen om van mnr. Gideon Roos ontslae te raak. By sy vertrek is die laaste hindernis verwyder wat gekeer het dat die uitsaaiwese in Suid-Afrika heeltemal in politieke hande beland." Dié koerant het berig dat Roos hulle ’n tydjie vantevore vertel het: "Die SAUK lewer ’n diens aan die publiek en dien dus die publiek, nie die regering nie." == Uitgewerk by die SAUK == [[Lêer:Gideon Roos.jpg|duimnael|regs|200px|Dr. Gideon Roos, toe hy direkteur-generaal van die [[SAUK]] was.]] Met Meyer se aanstelling in 1959 as raadsvoorsitter, is ’n nuwe pos, uitvoerende voorsitter, geskep. So kon Meyer nie net die korporasie se beleidsrigting bepaal nie; hy het ook oorheersende administratiewe en uitvoerende mag gehad. Hy het die teuels styf vasgehou, veral met betrekking tot sake van politieke belang. Roos en Meyer se mening oor die uitsaaiwese het lynreg verskil. Iemand moes kopgee en, soos destyds gewoonlik die geval was, sou dit nie die Broederbonder wees nie. In 1961 het [[Jannie Kruger]] as redakteur van ''[[Die Transvaler]]'' bedank om die SAUK se kulturele raadgewer te word, ’n pos wat Meyer, Broederbond-voorsitter van 1960 tot '72, geskep het vir ’n vername mede-Broeder. Sommige lede van die publiek en parlement het hewig beswaargemaak teen Kruger se reeks praatjies, ''Die Suid-Afrikaanse Toneel'', wat hulle gemeen het tekenend was van politieke partydigheid in die SAUK. Aan dié praatjies kon Roos niks doen nie omdat dit, volgens hom, "op hoër vlak" goedgekeur is. Meyer se volgende stap om Roos se mag in te perk, was om direkteurs met bepaalde take aan te stel. Roos was wel een van hulle, maar beheer oor die uitsaaiwese – wat tot dusver in sy hande was – is verdeel tussen vyf mense, van wie drie Broeders was: dié in beheer van administrasie, finansies en programme. Al waarmee Roos oorgebly het, was [[Springbokradio]] en die Afrikadiens, wat bitter min beleidsrigting of administrasie behels het. Die meeste personeellede was ontsteld omdat hulle gemeen het Roos se invloed is ingekort en dat hy verneder is. Hy het ’n reputasie opgebou vir nougesette regverdigheid en as iemand wat harmonie tussen Afrikaans- en Engelssprekende personeel geskep het. Op ’n afskeidsparty in die SAUK-gebou in Johannesburg op [[1 Junie]] [[1961]] het Roos aan sy personeel gesê: "Ek sou graag die res van my werklewe in diens van die radio in Suid-Afrika wou deurgebring het, maar ’n mens kan nie altyd doen wat jy wil nie." Aan ''[[The Star]]'' het hy gesê: "Dis nie maklik om jou wortels uit te trek en weg te breek van ’n beroep wat ek so liefhet soos die radiowese het nie. Ek het gehoop ek sou die voorreg gehad het om my land en my volk in die radiowese te dien tot die dag dat ek aftree." En 33 jaar later, in 'n onderhoud met ''[[Beeld]]'', het hy, terwyl hy verkies het om nie oor sy bedanking te praat nie, gesê dit was "uit beginsel" en bygevoeg: "Sê maar ons het verskil oor die rol en wese van 'n openbare uitsaaidiens in 'n veelrassige en veeltalige Suid-Afrika."<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994.</ref> Met Roos se uittrede is die Broederbond stewig in beheer geplaas van ’n magtige propagandamasjien. In 1962 het hy voorsitter en hoofbestuurder van Samro geword,<ref name="roberts" /> 'n organisasie wat deur sy toedoen tot stand gekom het en waarvan hy meer as 30 jaar lank voorsitter was, tot kort voor sy dood.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/08/23/4/4.html Afrikaanse kerkliederskat geboekstaaf]. ''[[Die Burger]]'', 23 Augustus 1994.</ref> Met die viering van Samro se 30-jarige bestaan op [[29 November]] [[1992]] was sy jaarlikse omset aan tantième meer as R46&nbsp;miljoen, verreweg die hoogste van enige soortgelyke organisasie in Afrika.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/10/17/4/9.html Samro reg vir groot galakonsert], ''[[Die Burger]]'', 17 Oktober 1992.</ref> Later het hy ook die Dramatiese, Artistieke en Letterkundige Regteorganisasie (Dalro) gestig en dieselfde betrekking daar beklee. == Belangstelling in musiek, toneel en sake == [[Lêer:Esther Mentz en Chris Lessing by lede van die Asaf-koor in Carmen in 1946, die eerste keer dat 'n opera in Afrikaans in Johannesburg opgevoer is.jpg|duimnael|links|300px|[[Esther Mentz]], dr. Roos se eggenote, en Chris Lessing by lede van die Asaf-koor in ''Carmen'' in 1946, die eerste keer dat 'n opera in [[Afrikaans]] in [[Johannesburg]] opgevoer is. Roos het die opera vertaal en dis op [[23 Maart|23]] en [[27 Maart]] opgevoer. Die dirigent was John Connel.<ref>{{af}}Stead, Rinie in ''Lantern'', Desember 1963.</ref>]] Roos was 'n begeesterde ondersteuner van musiek en het heel eiesoortige bydraes tot die toonkuns in Suid-Afrika gelewer. Hy het byvoorbeeld 15 operas en nege operettes in Afrikaans verwerk en was jare lank lid van [[Truk]] se bestuurskomitee vir musiek; van 1979 af as voorsitter. Hy was ook voorsitter van die Johannesburgse Musiekvereniging. Onder sy bestuur het Samro deur die toekenning van pryse en beurse en die publikasie van oorspronklike Suid-Afrikaanse musiek en 'n boek of twee, een van die voorste beskermhere van die plaaslike toonkuns geword. Samro het ook hulp verleen met die vervaardiging van 'n aantal grammofoonplate.<ref>{{af}}Malan, dr. Jacques P. (hoofred.) 1986. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie''. Deel IV. Kaapstad: Oxford University Press.</ref> Roos en Pieter de Waal het 'n groot rol gespeel in die uitbouing van die B-program (later die Afrikaanse program genoem) van die SAUK wat bygedra het tot die bevordering van Afrikaans landwyd. Dit het nuwe geleenthede geskep vir skrywers van Afrikaanse dramas en vervolgverhale en vir kunstenaars om dit oor die radio aan te bied.<ref name="stals" /> Van die organisasies waartoe hy behoort het, was die Association Littéraire et Artistique Internationale (Alai, wat in 1878 gestig is en vandag nog wetshervorming voorstel met betrekking tot wêreldwye kopiereg), die Internationalen Gesellschaft für Urheberrecht (Intergu, die Internasionale Vereniging vir Kopiereg, gestig in 1954),<ref>{{de}}[http://www.intergu.de/ Intergu se webtuiste]. URL besoek op 6 November 2016.</ref> die Confédération Internationale des Sociétés d'Auteurs et Compositeurs (Cisac, wat in 1926 in [[Frankryk]] as nieregeringsorganisasie sonder winsoogmerk gestig is om die regte van skeppers wêreld te beskerm),<ref>{{en}}[http://www.cisac.org/ Cisac se webtuiste]. URL besoek op 6 November 2016.</ref> en die South African Association for the Protection of Industrial Property. Op sake- en kultuurgebied was hy direkteur van die Commercial Union Assurance Company of SA, van die Grootvlei Propriety Mines Ltd., en van die Johannesburgse Burgerteater-vereniging, uitvoerende trustee van die Suid-Afrika-Stigting, voorsitter van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Internasionale Betrekkinge (Witwatersrandse tak), van die Suid-Afrikaanse Genootskap van Internasionale Reg, en lid van die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]],<ref name="roberts" /> en [[Truk]] se raad. Hy het ook in uitvoerende hoedanigheid gedien in die Nasionale Opera-assosiasie van SA en was sedert 1973 voorsitter van die beoordelaarspaneel van die [[Nederburg]]-operaprys.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/10/03/11/7.html Persoonlik], ''[[Die Burger]]'', 3 Oktober 1989. URL besoek op 8 November 2016.</ref> == Eerbewyse == Roos, wat vier keer vereer is vir sy bydrae tot die kultuurlewe in Suid-Afrika, het die erenaam mnr. Musiek gekry omdat hy gesorg het vir outeursregbeskerming vir Suid-Afrikaanse komponiste, liedjieskrywers en dramaturge.<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994.</ref> Op [[Unisa]] se lentegradeplegtigheid op [[29 September]] [[1989]] het dr. Roos die eredoktorsgraad Musicologiae (Musiekkunde) van [[Unisa]] ontvang.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1989/10/03/11/7.html Persoonlik], ''[[Die Burger]]'', 3 Oktober 1989. URL besoek op 8 November 2016.</ref> Drie jaar later, in April 1991, het die [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]] Roos met 'n besondere erepenning vir die bevordering van die uitsaaiwese en uitvoerende kunste vereer.<ref>{{af}}[http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/04/25/3/8.html Akademiepryse vir 14; Bosch postuum vereer], ''[[Die Burger]]'', 25 April 1992. URL besoek op 8 November 2016.</ref> In 1994 het die [[Universiteit van die Witwatersrand]] 'n eredoktorsgraad in die regte aan hom toegeken vir sy "uitmuntende bydrae tot die intellektuele lewe van Suid-Afrika". Die [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]] het sy prestigeprys vir die bevordering van die skeppende kunste aan hom toegeken.<ref name="152-11mrt99" /> == In sy eie woorde == Laetitia Pople het in 1994 'n onderhoud met dr. Roos vir ''[[Beeld]]'' gevoer nadat hy kort tevore sy tweede eredoktorsgraad ontvang het. Sy het hom indertyd as "nog fier en regop" beskryf. In dié onderhoud het hy onder meer gesê:<ref>{{af}}[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/07/19/9/4.html Mnr. Musiek op 84 nog fier en regop]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[Beeld]]'', 19 Julie 1994. URL besoek op 8 November 2016.</ref> * '''Oor kopiereg''': "In die Tien Gebooie staan jy mag nie jou naaste se materiële besittings steel nie, maar 'n mens vergeet maklik van die 'of iets' (geesteskeppings soos musiek, drama en poësie) in daardie gebod. Ons maak 'n magdom wette om ons materiële besittings te beskerm, maar geen wette om ons geesteskeppings te beskerm nie. Die uitvoerende kunstenaar maak geld, maar die skeppende kunstenaar is kwesbaar." * '''Oor die ontstaan van Dalro''': "Ons (Samro en Dalro) kan nee sê namens komponiste, dramaturge en skrywers en ons kan betaling vir die skeppende kunstenaar eis. Breytie Breytenbach het eendag radeloos kom aanklop en gesê hy kan nie nee sê vir kerkvereningings nie. Daarom het ons Dalro gestig." * '''Oor die beskerming van outeursreg''': "As iemand in die vroeë dae 'n gedig op 'n tablet geskryf het en iemand het die tablet gekoop, was die gedig syne. Dié voor-Renaissance kunstenaar was heel tevrede om anoniem te bly en te skep tot eer van God. Die Renaissance het egter 'n individualistiese kunstenaar na vore laat tree, iemand wat trots is op sy werk en erkenning en vergoeding eis. Die ontdekking van die boekdrukkuns in 1485 het tot grootskeepse, ongeoorloofde nadrukkery gelei. Martin Luther was een van die eerste skrywers wat sy stem dik gemaak het oor die reg en beskerming van die skrywer. Daarna het koninklike bevoorregting gegeld net sekere drukkers kon boeke herdruk en dit het natuurlik ook gelei tot sensuur. Dit is baie ironies. As 'n mens na die geskiedenis kyk, is dit die gebruiker of leser van 'n teks wat beskerm word en nie die skrywer of skepper daarvan nie." * '''Oor sy eerste loopbaankeuse, die regte''': "Ek het nie geweet wát ek wil doen nie en het my toe maar vir die klassieke tale Grieks en Latyn laat inskryf en drie jaar later vir 'n graad in die regte aan die Universiteit van Stellenbosch. Ek is net ná universiteit tot die Balie toegelaat met 'n salaris van R6 per maand en moes van nege tot vyf op kantoor sit. Dit was die jaar van die [[Groot Depressie]], mense het nie geld gehad vir hofgedinge nie. Ek het 'n maand gehou en toe gevra om van die rol geskrap te word." * '''Oor sy ontmoeting met sy lewensmaat''': "Ek het 'n gróót slag geslaan met daardie eisteddfod (in 1931, toe hy 22 was). Benewens my vrou het ek ook 'n goue medalje vir sang ontvang en is ek ook werk as 'n omroeper aangebied!" * '''Oor sy besonder lang loopbaan''': "My stokperdjie is nou my werk. Ek het jare gelede gholf gespeel, maar nie veel erg daaraan gehad nie. Om vandag by te bly, is 'n heeltydse werk. Die rekenaar het die beskerming van outeursreg ingrypend verander. Ek moet baie lees om by te bly. Het jy geweet 'n mens kan deesdae tot 750 uur se musiek op 'n [[mikroskyfie]] stoor? Die implikasies vir outeursreg is verreikend!" == Gesinslewe == [[Lêer:Grafsteen van dr Gideon Roos en Esther Mentz in die Onderpapegaaiberg-begraafplaas op Stellenbosch.JPG|duimnael|270px|regs|Dr. Roos en sy vrou, [[Esther Mentz]], se grafsteen in die Onderpapegaaiberg-begraafplaas op [[Stellenbosch]].]] Roos is op [[8 Januarie]] [[1938]] met [[Esther Mentz]] (1911–1986),<ref>[http://www.eggsa.org/library/main.php?g2_itemId=582259 Hul grafsteen soos te sien op die webtuiste van die GGSA]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> aktrise en operasangeres, getroud. Uit dié huwelik is twee seuns en 'n dogter gebore. Hulle het jare lank by Lystanwoldweg 12, Saxonwold, [[Johannesburg]], gewoon. Sy belangstellings was volkereg, internasionale sake, gholf en tuinmaak. Die klubs waartoe hy behoort het, was onder meer die Rand-klub, Pretoria-klub, Staatsdiensklub (Kaapstad) en die Constantiaklub (Pretoria).<ref>{{af}}{{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers.</ref> Hy is op [[9 Maart]] [[1999]] in die ouderdom van 89 jaar, drie maande en nege dae aan 'n hartaanval dood nadat hy in die Randse Klub in Johannesburg inmekaargesak het pas nadat hy 'n praatjie oor radiokommunikasie gelewer het.<ref name="152-11mrt99" /> == Filmografie == * [[Springbok (rolprent)|Springbok]], 1976 as Charles * [[Boemerang 11:15]], 1972 as Johan van Buuren * [[Sien jou môre]], 1970 as mnr. Bell * [[Lied in My Hart]], 1970 as Weber * ''[[The Cape Town Affair]]'', 1967 as hoof van veiligheidstak (nie erken nie) * [[Pinkie se Erfenis]], 1946 as dr. Hendrik Steenkamp * [[Donker Spore]], 1944 as Koos Kok == Bronne == * {{af}} Beyers, C.J. 1987. ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel V''. Pretoria: [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]]. * {{af}}{{en}} Kruger, dr. D.F. 1963. ''Wie is wie in Suid-Afrika''. Johannesburg: Vitae Uitgewers. * {{af}} Malan, dr. Jacques P. (hoofred.) 1986. ''Suid-Afrikaanse Musiekensiklopedie. Deel IV''. Kaapstad: Oxford University Press. * {{en}} Potgieter, D.J. 1970. ''[[Standard Encyclopaedia of Southern Africa]], deel 2''. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Ltd. * {{en}}Roberts, T. (hoofredakteur). 1975. ''Who's Who of Southern Africa''. Johannesburg: Combined Publishers (Edms) Bpk. * {{af}} Stals, prof. dr. E.L.P. (red.). 1986. ''Afrikaners in die Goudstad, Deel 2. 1924–1961''. Pretoria: HAUM Opvoedkundige Uitgewery. * {{en}} [[Hans Strydom (verslaggewer)|Strydom, Hans]] en Wilkins, Ivor. 1984. ''The Super-Afrikaners''. Cape Town: Jonathan Ball Publishers. * {{af}} Swart, dr. M.J. (voorsitter redaksiekomitee). 1980. ''Afrikaanse kultuuralmanak''. Aucklandpark: [[Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge]]. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [https://www.google.co.za/maps/@-26.1612073,28.0376519,3a,38.4y,131.55h,96.22t/data=!3m6!1e1!3m4!1sO6NlPH87ArGGzgHMwqrIJw!2e0!7i13312!8i6656 In hierdie huis by Lystanwoldweg 12, Saxonwold, Johannesburg, het die Roos-egpaar jare lank gewoon]. URL besoek op 6 November 2016. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roos, Gideon}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse omroepers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] ic9jon5sjyy5jfdvtblt8oqmpumpn6v 0 116641 2924645 2915740 2026-08-13T06:55:34Z Jcb 223 2924645 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Josephusbust.jpg|duimnael|Romeinse borsbeeld, waarskynlik die van Josephus.]] '''Flavius Josephus''' (ongeveer 37-100 n.C), ook "Josephus" genoem, was 'n [[Joods]]e geskiedskrywer en [[Romeinse Ryk|Romeinse]] burger wat vier boeke geskryf het oor die Joodse geskiedenis. Sy werke is van groot waarde om die gebeurtenisse in die tydperk van die [[Tweede Tempel]] (en die vernietiging daarvan) te verstaan. == Biografie == Aanvanklik het Flavius Josephus as weermagleier deelgeneem aan die [[Joodse oorlog|Joodse Opstand]] (66-70), waarin [[Jerusalem]] en die Joodse Tempel deur die Romeine vernietig is. Hy is in 'n vroeë stadium van hierdie opstand gevange geneem en het waarskynlik sy oorlewing daaraan te danke. As krygsgevangene het hy na aanleiding van 'n droom voorspel dat die Romeinse bevelvoerder [[Vespasianus]] keiser sou word. Toe dit inderdaad gebeur het, het Vespasianus hom begenadig. Josefus het saam met [[Titus (Keiser)|Titus]] na Rome gegaan na die val van Jerusalem. Daar het hy 'n huis en 'n inkomste ontvang. As 'n vrygelatene van die Flaviaanse keisers is hy toegelaat om die naam Flavius te neem. In Rome het Josephus ''Die Joodse oorlog'' geskryf, 'n werk met die boodskap dat die ondergang van Jerusalem en die Joodse volk die wil van God was (die Romeine was God se instrument) en dat dit beter was om weerstand teen die Romeine te stop. Hy het in Rome gebly en byna 20 jaar later is sy ''Geskiedenis van die Jode'' gepubliseer, waarin hy die geskiedenis van sy mense van die [[Die skepping van Adam|Skepping]] tot sy eie tyd vir [[Grieke|Griekse]] en Romeinse lesers beskryf. Hy het ook 'n outobiografie en 'n polemiese werk, ''Teen Apion'', geskryf waarin hy sekere bewerings teen die Joodse volk weerlê en die Joodse wet verduidelik het.<ref name="goodman">{{harvnb|Goodman|2007|p=8}}: "Josephus was born into the ruling elite of Jerusalem"</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.historyofthedaughters.com/38.pdf|title=Josephus Lineage|date=December 2012|website=History of the Daughters|publisher=L P Publishing|location=Sonoma, California|pages=349–350|edition=Fourth}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="goldberg">{{Cite web|url=http://www.josephus.org/life.htm|title=The Life of Flavius Josephus|last=Goldberg|first=G. J.|publisher=Josephus.org|access-date=2012-05-18}}</ref><ref name="klausner">{{Cite journal|last=Klausner|first=J.|date=1934|title=Qobetz|journal=Journal of the Jewish Palestinian Exploration Society|language=he|volume=3|pages=261–263}}</ref><ref name="jos387">Josephus, ''The Jewish War''. Book 3, Chapter 8, par. 7</ref><ref>[[s:The War of the Jews/Book IV|Jewish War&nbsp;IV.622–629]]</ref> == Flavius Josephus en Judaïsme == Vir baie Joodse tydgenote was Flavius Josephus 'n verraaier wat met die Romeine saamgewerk het, maar vir historici is sy werk van onskatbare waarde om 'n gedetailleerde insig te verkry in gebeure in antieke [[Israel]] en die [[Midde-Ooste]] na die [[Ou Testament|Ou-Testamentiese]] tydperk en rondom die begin van die gemeenskaplike era. Hierdie tydperk is in die Joodse geskiedenis uitgelig, deels as gevolg van moderne Sionisme. == Flavius Josephus en die Christendom == Aangesien Josephus skryf oor die tydperk waarbinne die gebeure van die [[Nuwe Testament]] val, is Josephus se werk van groot belang vir die studie van die vroeë [[Christendom]]. Josefus se werk maak dit moontlik om die Nuwe Testament in die konteks van die geskiedenis en gebruike van die Jode gedurende daardie tydperk te plaas. Josefus se werk bevat twee gedeeltes oor [[Jesus van Nasaret]]. Die eerste gedeelte staan bekend as die Testimonium Flavianum, die tweede gedeelte berig oor die moord op Jakobus (die leier van die Joods-Christelike gemeenskap in Jerusalem) waarna verwys word as 'die broer van Jesus, wat Christus genoem word'.<ref name="goodman" /><ref>{{Cite web|url=http://www.historyofthedaughters.com/38.pdf|title=Josephus Lineage|date=December 2012|website=History of the Daughters|publisher=L P Publishing|location=Sonoma, California|pages=349–350|edition=Fourth|access-date=29 Februarie 2024|archive-date=18 Januarie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118075036/http://www.historyofthedaughters.com/38.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="goldberg" /><ref name="klausner" /><ref name="jos387" /><ref>[[s:The War of the Jews/Book IV|Jewish War&nbsp;IV.622–629]]</ref>{{sfn|Aune|1991|p=140}} == Werke == * "Die Joodse Oorloë" beskryf die oorloë vanaf die tyd van die [[Makkabeërs]] tot die laaste Romeinse oorlog van 70 n.C. * "Die Joodse Geskiedenis" beskryf die geskiedenis van die Joodse volk vanaf die skepping tot die tydperk waarin Josephus geleef het. * "Die lewe van Flavius Josephus" is 'n apologetiese outobiografie wat Josephus se ondersteuning van die Romeinse saak tydens die oorlog waartydens die tweede tempel vernietig is. * "Teen Apion" is 'n kort verduidelikende werk wat die Joodse geloof met die heersende Griekse denke van sy tyd vergelyk. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Jode]] [[Kategorie:Romeinse skrywers]] [[Kategorie:Geskiedkundiges]] [[Kategorie:Mense in die 1ste eeu]] [[Kategorie:Joodse geskiedenis]] [[Kategorie:Geboortes in 37]] [[Kategorie:Sterftes in 100]] rkb6jcp3qh7bdet8jwxnsisheszlrnv 0 118615 2924642 2915685 2026-08-13T06:47:46Z Jcb 223 2924642 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Douglas C-47 |subsjabloon= |beeld=Lêer:MM61893 14-46 Douglas C-47DL Skytrain Italian Air Force RIAT Fairford 190787 (51891294945).jpg |byskrif= |tipe=Vragvliegtuig en [[bomwerper]] |vervaardiger= [[Douglas Aircraft Company]] |ontwerper= |eerste vlug=17 Desember 1935 |bekendstelling=1936 |vrygestel= |onttrek= |status= |hoofgebruiker= |meer gebruikers= |vervaardig=1936–1942, 1950 |aantal gebou=10&nbsp;174 |programkoste= |eenheidskoste=VS$ 79 500 (in 1935)<ref>Rumerman, Judy. [http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm "The Douglas DC-3."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040806152215/http://www.centennialofflight.gov/essay/Aerospace/DC-3/Aero29.htm |date= 6 Augustus 2004 }} ''U.S. Centennial of Flight Commission,'' 2003. Besoek: 12 Maart 2012.</ref> |ontwikkel van= |variante met eie artikels= }} Die '''Douglas C-47 Skytrain''' is 'n [[vliegtuig]] wat gebaseer is op die [[Douglas DC-3]] en vervaardig is vir die militêre mark gedurende en ná die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Hierdie vliegtuig het ook deelgeneem aan die [[Berlynse Lugbrug]]. Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-reeks en die C-53-reeks en die C-117’s. Die C-47 was ’n veeldoelige transportvliegtuig wat ’n dubbelvragdeur en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad het. == Militêre variante van die DC-3 == Daar was 10 183 militêre transportvliegtuie wat van die DC-3 afgelei is. Die meeste van hulle is in twee verwante reeks vliegtuie gebou, naamlik die C-47- en R4D-troepedraers/vragvliegtuie en die C-53- en C-117- troepedraers/personeel-transportvliegtuie. Daarbenewens is 149 DC-3’s en DC-3A’s wat deur burgerlike klante bestel is met militêre benoemings afgelewer, aangesien hulle voor voltooiing deur die VSA-regering oorgeneem is. Daar is ook aan 93 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s militêre benoemings toegewys nadat hulle vir militêre diens in gebruik geneem is. C-47’s, C-47A’s en C-47B’s is in die Long Beach-aanleg en C-47A’s, C-47B’s, TC-47B’s en C-117A’s is in die Oklahoma-aanleg gebou. Daarbenewens is daar C-53’s in die Santa Monica-aanleg gebou. Die eerste aankope deur die VSA se militêre magte het bestaan uit die oorname van kommersiële bestellings op die produksielyn en lugrederyvlootaankope ná die uitbreek van die oorlog. Sodoende het die variantbenamings C-48, C-49, C-50, C-51, C-52, C-53, C-68, C-48B, C-48C, C-49D, C-49E, C-49F, C-49G, C-49H en C-84 ontstaan. Douglas het 442 DST’s, DST-A’s, DC-3’s, DC-3A’s en DC-3B’s afgelewer voordat die produksie van burgerlike vliegtuie deur Amerika se toetrede tot die oorlog onderbreek is. === Militêre variante wat deur Douglas vir die USAAF gebou is === Douglas het drie variante ingevolge USAAF-kontrakte gebou, naamlik die C-47, C-53 en C-117. ==== Douglas C-47 ==== [[Lêer:6840 2006-09-20 FAYP 067 vragdeur 600x400.jpg|duimnael|Dubbelvragdeur, ingevoegde passasiersdeur en draagbare trappe van die C-47]] Die C-47 het uit die Douglas DC-3 ontstaan en was die standaard veeldoelige transportvliegtuig van die United States Army Air Corps (USAAC)/United States Army Air Forces (USAAF). Die C-47 Skytrains het ’n dubbelvragdeur (aan die linkerkant) en ’n versterkte kajuitvloer met ’n vangblok, leikatrol en vasbindtoebehore asook ’n utiliteitsbinnekant sonder klankdemping gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11 |language=en}}</ref> Die eerste kontrak (vir 147 C-47’s wat in die Long Beach-aanleg gebou sou word) is op 16 September 1940 onderteken. Hierdie Kaliforniese aanleg sou gedurende die volgende vyf jaar nie minder nie as 4072 C-47/C-47A/C-47B-DL’s lewer wat deur die USAAC/USAAF bestel is asook 66 R4D-1’s wat direk deur die VSA-vloot bestel is. Daarbenewens is 5364 C-47A/C-47B/TC-47B-DK’s en 17 C-117A-DK’s in die staatsaanleg in Oklahoma City gebou. Weens die dreigende oorlogswolke wou die Oorlogsdepartement en die Vlootdepartement nie wag vir die produksie by die Long Beach-aanleg om in volle swang te kom nie, en gevolglik het die Oorlogsdepartement ’n aanvullende kontrak (gedateer 24 Junie 1941) geteken vir ’n aanvanklike groep van 92 C-53’s wat in die Santa Monica-aanleg gebou sou word. Die C-47 is as die C-47-, C-47A- en C-47B-variant gebou. ===== C-47 ===== Die C-47-variant is uitsluitlik in die Long Beach-aanleg gebou en daarom is die agtervoegsel “DL” by die volle modelbenoeming bygevoeg. Hierdie tipe is afgelewer met Pratt & Whitney R-1830-92- radiale enjins van 1 200 perdekrag wat 1 050 perdekrag op 2 286 meter ontwikkel en brandstoftenke van 3 041 liter. Daarbenewens kon tot nege hulptenke van 377 liter in die romp geïnstalleer word. Die C-47-DL’s het hoofsaaklik van die burgerlike DC-3A’s verskil deurdat hulle versterkte metaalvloere gehad het met toebehore om die vrag vas te bind. Verder is die passasiersdeur aan die linkerkant deur ’n dubbelvragdeur vervang. Vir die laai en aflaai van moeilik hanteerbare vragte (insluitende voertuie soos Jeeps) het beide vragdeure teen die kant van die romp oopgemaak, een na die neus en een na die stert. Vir die vervoer van personeel is net die voorste gedeelte van die deur gebruik. Vir die neerlaat van valskermtroepe is die voorste deel van die vragdeur verwyder. Die leegbedryfsmassa van die C-47 was hoër as dié van die vooroorlogse DC-3A, maar omdat die maksimum opstygmassa tot 68 355 kilogram verhoog is, was die vragdravermoë van die C-47 nie laer nie. [[Lêer:6862 1985-05-15 FADN 864 EL shad astro 600x364.jpg|duimnael|Navigasiekoepel bo-op die romp, agter die stuurkajuit van die C-47]] Vanaf konstruksienommer 9000 is alle laatmodel-C-47’s en alle C-47A’s, C-47B’s en C-117’s met versterkte vlerkpunte afgelewer. Ander verskille het bestaan uit die byvoeging van ’n navigasiekoepel agter die stuurkajuit en die installasie van kajuitvensters waarvan die middelste gedeeltes uitgestamp kon word sodat gewere as verdediging teen vegvliegtuie afgevuur kon word. Ander veranderings wat gedurende die produksieproses aangebring is, was hegpunte wat onder die romp gemonteer is sodat moeilik hanteerbare vragte of ses valskermhouers ekstern vervoer kon word en ’n sweeftuigsleephoek wat die standaard stertkeël van lynvliegtuie en vroeëproduksie-C-47’s vervang het. Hierdie eerste C-47’s en later modelle het die amptelike naam “Skytrain” gekry. In die Britse Statebond-lande en ook die grootste deel van die res van die wêreld is eers die militêre C-47’s en daarna die burgerlike DC-3’s feitlik universeel “Dakotas” genoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=164/165 |language=en}}</ref> [[Lêer:C-47 interior w paras 1942.jpg|duimnael|Die C-47 kon 28 valskermtroepe vervoer.]] Die standaard militêre bemanning van die C-47’s het uit ’n vlieënier, ’n medevlieënier, ’n boordingenieur en ’n radio-operateur bestaan. Op lang vlugte is ’n navigator bygevoeg. Tot 28 lug- of valskermtroepe het op voubanke aan elke kant van die kajuit gesit. ===== C-47A ===== Die C-47A was die model waarvan die meeste geproduseer is, naamlik by Long Beach (2 954 C-47A-DL’s) en by Oklahoma City (2 299 C-47A-DK’s). Hulle enjins is, net soos in die geval van die C-47’s, met enkelspoedaanjaers toegerus. Hulle het egter ’n 24-volt- elektriese stelsel in plaas van ’n 12-voltstelsel en warmlugverwarming instede van stoomverwarmers gehad. [[Lêer:Douglas C-47 Skytrain.jpg|duimnael|Die Douglas C-47 Skytrain met die reeksnommer 43-15992 word in die 1940’s gesien. Die embleem ná die nasionale kenteken lyk soos die Lugtransportkommandement-embleem.]] Die Douglas C-47 Skytrain met die reeksnommer 43-15992 het die konstruksienommer 20458 en het die lewe as ’n Douglas C-47A-90-DL begin, en is op 12 Oktober 1948 as ’n VC-47A benoem, is op 19 Januarie 1949 as ’n C-47A herbenoem en toe op 28 Mei 1949 as ’n VC-47A herbenoem. ===== C-47B ===== Om werkverrigting op hoër hoogtes te verbeter, het 300 C-47B-DL’s en 2 932 C-47B-DK’s R-1830-90C-enjins gehad. Die tweespoedaanjaers waarmee hierdie enjins toegerus was, het hulle in staat gestel om 1 200 perdekrag met opstyging op seevlak, 1 100 perdekrag op 1 859 meter en 1 000 perdekrag tussen 3 810 en 4 419 meter te lewer. Daar was ook ander variante van die C-47. ===== TC-47B ===== In die middel van C-47B-produksie het die Oklahoma City-aanleg 133 TC-47B-DK’s gebou. Hulle was as navigasieopleidingsvliegtuie toegerus. Ekstern kon hulle op grond van die ry navigasiekoepels bo-op hulle romp onderskei word. ===== XC-47C ===== Om voorsiening te maak vir die moontlikheid dat daar op baie eilande in die Stille Oseaan nie vliegvelde beskikbaar sou wees nie, is Douglas opdrag gegee om die C-47-DL met die kontruksienommer 7365 (reeksnommer 42-5671) met ’n paar Edo Model 78-pontons toe te rus. Tydens toestvlugte is daar ontdek dat die XC-47C in vlug en op kalm water bevredigend gehanteer het maar daar was tekorte tydens ander fases van bedrywighede. Van hierdie pontons is gebruik om ’n klein aantal C-47’s toe te rus. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=163 to 166 |language=en}}</ref> ===== Douglas C-47-sweeftuig (XCG-17) ===== [[Lêer:Douglas XCG-17 in flight.jpg|duimnael|Die Douglas XCG-17-gevegsweeftuig word tydens vliegtoetse gesleep.]] Die XCG-17 was ’n eksperimentele troepetransportsweeftuig wat ’n omskepping van die C-47-DL met die konstruksienommer 4588 en die reeksnommer 41-18496 was. Die vliegtuig is op 14 Junie 1944 by die Clinton County-lughawe in ’n sweeftuig omskep. Die enjins van die vliegtuig is verwyder en die naselle is met stroomlynkappe bedek. Hoewel bevredigende resultate tydens toetse verkry is, is die sweeftuig nie gebruik nie omdat die USAAF teen daardie tyd nie meer gevegsweeftuie nodig gehad het nie. Die XCG-17 is gestoor, verkoop en in 1949 as ’n burgerlike DC-3A herbou.<ref name="f167">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=167 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 429 8 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=333 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-53 ==== [[Lêer:6875 1989-05-05 FASK 308 her cr her 600x364.jpg|duimnael|Die C-53’s het nie die versterkte kajuitvloere en dubbele vragdeure van die C-47’s gehad nie.]] As ’n tydelike maatreël totdat veeldoelige C-47’s van die Long Beach- en Oklahoma City-aanleg afgelewer kon word, het die USAAF 221 C-53-DO’s bestel om as troepedraers op die DC-3-produksielyn in Santa Monica gebou te word. Die C-53’s het R-1830-92-enjins gehad maar nie die versterkte kajuitvloere en dubbele vragdeure van die C-47’s gehad nie. Hulle kajuite is met 28 metaalsitplekke (in sewe rye van twee plus twee) toegerus en die tipe het voorsiening gehad om sweeftuie te sleep. Die USAAF het ook 153 C-53D-DO’s ontvang. In die geval van hierdie tipe is die metaaltroepesitplekke met banke aan die sye van die kajuit vervang (soos dié van die C-47’s). Die C-53 Skytrooper is ook as die C-53B-DO (agt lugrame is met winteraangepaste toerusting, hulpromptenke en ’n navigasiekoepel gemodifiseer), die C-53C-DO en C-53D gebou en daar was ook ’n XC-53A-DO-variant. Laasgenoemde het die konstruksienommer 4932 en reeksnommer 42-6480 gehad en het vir toetsdoeleindes gemodifiseerde klappe en pneumatiese ontysingstoestelle gehad. Altesaam 17 burgerlike DC-3A’s wat vir United Airlines bestem was, is tydens konstruksie gekommandeer en volgens militêre spesifikasies voltooi. Die benoeming C-53C-DO is aan hulle toegeken en hulle het die reeksnommers 43-2018 tot 43-2034 gehad. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166, 168 |language=en}}</ref> [[Lêer:6875 1989-05-05 FASK 308 her 72dpi.jpg|duimnael|Die Douglas C-53D met die reeksnommer 6875(2) word op 5 Mei 1989 op Lugmagbasis Swartkop gesien.]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag het een Douglas C-53D gebruik. Die C-53-DO met die konstruksienommer 11746 is met die USAAF-reeksnommer 42-68819 afgelewer en is met verskillende registrasienommers en op verskillende tye in die burgerlike sektor gebruik. Dit het ook in die Franse en die Joegoeslawiese Lugmag gedien. In Suid-Afrika is die SALM-reeksnommer 6875(2) aan die vliegtuig toegeken.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=396 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=127 |language=en}}</ref> Die C-53 Skytrooper is as die C-53-DO asook as die C-53C en C-53D gebou en het ’n deur aan die linkerkant gehad.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=11, 33 |language=en}}</ref> ==== Douglas C-117 ==== Teen die einde van die oorlog was minder gevegstransportvliegtuie nodig maar meer militêre passasiersvliegtuie nodig; daarom is 17 C-117A-DK’s by Oklahoma gebou. Hulle het van die C-47B’s verskil deurdat hulle nie die versterkte kajuitvloer of dubbelvragdeur gehad nie, maar met 21 lynvliegtuigtipe sitplekke, ’n kombuis en toiletfasiliteite toegerus is. Ná die oorlog is 11 C-117A’s met R-1830-90D-enjins toegerus, en hulle is as C-117B-DK’s herbenoem.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=166/167 |language=en}}</ref> === Variante wat deur Douglas vir die VSA-vloot gebou is === [[Lêer:Douglas R4D-5 discharges high-priority freight in the United States, circa 1943-45 (80-G-K-13354).jpg|duimnael|Vrag met ’n hoë prioriteit word circa 1943 tot 1945 uit ’n R4D-5 gelaai.]] VSA-vloot DC-3-variante het die benoemings R4D-1, R4D-5, R4D-6 en R4D-7 gekry. Hulle was almal gelyk aan C-47-variante. Die R4D-2’s en R4D-4’s is as burgerlike DC-3’s geproduseer en die R4D-3’s was C-53-DO’s wat deur die USAF oorgeplaas is. ==== Douglas R4D-1 ==== Die R4D-1’s het bestaan uit 66 vliegtuie wat direk deur die Vlootdepartement bestel is en 40 wat deur die USAAF oorgeplaas is en in die Long Beach-aanleg gebou is. Hulle was basies identies aan C-47-DL’s, behalwe dat hulle met spesifieke vloottoerusting soos radio’s toegerus is. Die enjins van die R4D-1 was ook R-1830-92’s. ==== Douglas R4D-4 ==== [[Lêer:Douglas R4D-4 NATS (4567984823).jpg|duimnael|Die R4D-4 met die BuNo 07003 word op 9 April 1946 as ’n tweester-admiraalsvliegtuig van die Vlootlugtransportdiens by Oakland gesien.]] Daar was nege R4D-4’s, en hulle het die konstruksienommers 4962, 6345 en 6348 tot 6355 gehad. Die vliegtuig met die konstruksienommer 6349 is as ’n DC-3A-447 gebou en was vir Pan American Airways bedoel, maar is gekanselleer en het die VSA-vloot R4D-4 met die BuNo 07003 geword.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=123, 124 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=317 |language=en}}</ref> ==== Douglas R4D-5 ==== Een-en-tagtig C-47A-DL’s en 157 C-47A-DK’s wat ingevolge USAAF-kontrakte bestel is, is direk van die aanlegte in Long Beach en Oklahoma City na die VSA-vloot en die VSA Mariene Korps oorgeplaas. [[Lêer:U.S. Naval Air Transport Service Douglas R4D Skytrain of VR-3 unloads cargo, circa in 1944 (80-G-K-14166).jpg|duimnael|’n Douglas R4D van die VSA se Vlootlugtransportdiens laai circa 1944 vrag op Midwest-lughawe af. Die vliegtuig maak deel uit van Transporteskader 3 (VR-3). VR-3 was verantwoordelik vir transkontinentale vlugte in die Verenigde State van Amerika]] ==== Douglas R4D-6 ==== Dit was 150 vliegtuie wat as C-47B-DK’s bestel is en in vlootdiens R4D-6’s geword het. ==== Douglas R4D-7 ==== Altesaam 41 TC-47B-DK-opleidingsvliegtuie is na die VSA-vloot oorgeplaas, en hulle het R4D-7’s geword. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref name="f167" /> == Die Super DC-3/R4D-8/C-117D == [[Lêer:Douglas R4D-8 silhouette.png|duimnael|Super DC-3-silhoeët]] Die Super DC-3 (of DC-3S) is deur Douglas ontwerp om groter kapasiteit en beter werkverrigting te bied. Die tipe het sy verskyning in 1950 gemaak en het ’n nuwe neus- en stertdeel gehad en die buitevlerkpanele buiteboord van die middeldeel was effens teruggevou en het vierkantig gesnyde punte gehad.. Met ’n verbeterde lugraam en nuwe enjins (kragtiger Wright R-1820-C9HE’s) het die vliegtuig groot potensiaal gehad, maar met (surplus en goedkoper) vliegtuie wat die mark oorstroom het, was die ontwerp nie ’n sukses nie. Net drie vliegtuie is op versoek van Capital Airlines omskep. Die VSA-vloot was egter in hulle noppies met die variant en het 100 omskeppings van bestaande R4D-5- en R4D-6-lugrame bestel. Die omskepte vliegtuie is as R4D-8’s benoem. Later is hierdie benoeming na C-117D verander.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=15 |language=en}}</ref> <ref name="281">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=281 |language=en}}</ref> ’n Super DC-3 is in die YC-129 omskep om kort opstygings binne 152.39 meter te toets: * Die enkelwielhoofonderstel is met twee C-54-eenhede vervang. * Bedryfsmassa is verminder deur nienoodsaaklike toerusting te vrwyder en brandstof te beperk. * ’n Remvalskerm met ’n diameter van 30.48 meter is aan die sweeftuigsleephoek geheg. * JATO-bottels is onder aan die romp gemonteer om die opstygafstand te verminder. Die konstruksienommer van hierdie vliegtuig was 43158 en die reeksnommer 51-3817 is aan hom toegeken. Toetsvlugte is met die masjien onderneem, maar produksiebestellings is nie vir die tipe deur die USAF geplaas nie. Die dubbelwiele van die hoofonderstel en landingsvalskerm van die vliegtuig is verwyder en dit is as die YC-47F benoem. Omdat die USAF nie in die tipe belanggestel het nie, is die vliegtuig as ’n R4D-8X met die BuNo 138659 na die VSA-vloot oorgeplaas.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=282 |language=en}}</ref> [[Lêer:Douglas C-117D Skytrooper, 17191 191, US Navy-2.jpg|duimnael|Die R4D-8 met die BuNo 17191 word op 21 Mei 1960 gesien (“NAPLES” is op die stertvin).]] Ná suksesvolle evaluering van die R4D-8X het die VSA-vloot besluit om 100 van sy bestaande R4D’s in die R4D-8-standaard te laat ombou. Hierdie vliegtuie het die nuwe konstruksienommers 43301 tot 43400 ontvang maar het hulle ou BuNos behou. Die R4D-8’s het Wright R-1820-80-enjins van 1475 perdekrag as kragbron gehad en is onder verskillende lugstasies van die VSA-vloot en die Mariene Korps versprei. Baie van die R4D-8’s is as R4D-8T-multi-enjin- en navigasieopleidingsvliegtuie gemodifiseer. Van hulle is ook as R4D-8Z-personeeltransportvliegtuie (met 16 lugrederytipe sitplekke) gemodifiseer. Die drie R4D-8-benoemings is in September 1962 na C-117D, TC-117D en VC-117D verander.<ref name="281" /> Die vliegtuig met die konstruksienommer 12980 is as ’n Douglas C-47A-20-DK met die USAAF-reeksnommer 42-93105 bestel maar het ’n R4D-5 met die BuNo 17191 in die VSA-vloot geword en is later in ’n R4D-8 met die konstruksienommer 43379 omskep en het in Desember 1952 na die VSA-vloot teruggekeer. As R4D-8 was die vliegmasjien rondom Mei 1959 by Napels gebaseer.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=429, 638 |language=en}}</ref> == Operasionele gebruik == === Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Two USAAF C-47A Skytrains.jpg|duimnael|Twee USAAF C-47A Skytrains van die 81ste Troepedraer-eskader (van die 12de Lugmag-troepedraervleuel) met valskermtroepe is op pad vir die inval van Suid-Frankryk (Operasie Dragoon). Die agterste vliegtuig is ’n Douglas C-47A-65-DL met die reeksnommer 42-100550 en die ander een is ’n C-47A-90-DL met die reeksnommer 43-15661.]] Gedurende die Tweede Wêreldoorlog is C-47’s en Dakotas vir verskeie operasies gebruik. Verskillende eenhede is op die been gebring om troepe te vervoer. Die eerste eenheid wat gestig is, was die 50ste Transportvleuel in Januarie 1941 by Wright Field in Ohio in die VSA. Vliegtuie wat deur die eenheid gebruik is, het onder andere bestaan uit C-47’s en C-53’s. Die eskaders en groepe van hierdie eenheid het met opleiding begin om valskermtroepe neer te laat en sweeftuie te sleep. Ter voorbereiding van die landings in Noord-Afrika, wat as Operasie Torch bekendgestaan het, is drie groepe van die 50ste Vleuel na Groot-Brittanje gestuur. Die groepe het uit die 60ste, 62ste en 64ste Troepedraergroep (TDG) bestaan. ’n Totaal van 39 C-47’s van die 60ste TDG het om 01:00 op 8 November 1942 op pad na Algerië vertrek, maar die missie was nie suksesvol nie, want net 10 C-47’s van die 60ste TDG kon hulle valskermtroepe neerlaat. C-47’s en C-53’s van die VSA en Dakotas van Brittanje is in Julie 1943 gebruik om valskermtroepe en sweeftuie na Sicilië te karwei en te sleep. In die Middellandse See-teater is C-47’s gedurende onderskeidelik Julie 1943 (vir Operasie Husky in Sicilië) en Augustus 1944 (Operasie Dragoon in Provence) gebruik om valskermtroepe te vervoer. USAAF C-47’s is in April 1945 tydens Operasie Herring in Noord-Italië vir die vervoer van Italiaanse valskermtroepe aangewend. [[Lêer:USAAF Douglas C-47s at Ghisonaccia Alzitone airfield, Corsica, France, 28 May 1944 (148028024).jpg|duimnael|Vyf USAAF-Douglas C-47-vliegtuie word op 28 Mei 1944 gesien. Hulle is gebruik om die grondbemanning van die 52ste Vegtergroep vanaf Aérodrome de Ghisonaccia Alzitone, Haute-Corse op Korsika naby Frankryk te vervoer. Die Douglas C-47-DL met die reeksnommer 41-7847 is regs sigbaar.]] Douglas- militêre weergawes het die meeste roem in die Europese Teater van Bedrywighede verwerf. Altesaam 14 groepe C-47’s en C-53’s (1 022 vliegtuie in totaal) en 2 360 sweeftuie is op vliegvelde in Engeland versamel om vir Operasie Neptune voor te berei (Neptune was die hoofkomponent van Operasie Overlord). Altesaam 821 C-47’s en C-53’s het gedurende die nag van 5 tot 6 Junie 1944 offisiere en manne van die 82ste en die 101ste Lugdivisie van die VSA na die skiereiland Contentin vervoer. Ná die bevryding van die besette Europa het C-47’s van Nommer IX Troepedraerkommandement troepe en voorraad na vliegvelde in die voorste linie in Normandië vervoer en met gewonde troepe na Brittanje teruggekeer. Herbevoorrading en die afvoer van mediese gavalle het tot die val van die Derde Ryk voortgeduur. [[Lêer:SC 201366 - C-47s dropping supplies to our troops on Corregidor Island, P.I., who landed the previous day. 17 February, 1945. (53005995663).jpg|duimnael|’n C-47 is op 17 Februarie 1945 besig om voorraad na troepe op die eiland Corregidor in die Filippyne af te gooi. Die troepe het die vorige dag op die eiland geland. Dit lyk asof die vliegtuig die reeksnommer 43-16104 het, wat die konstruksienommer 20570 gehad het en as ’n Douglas C-47A-90-DL gebou is. Die masjien het die kode X94 en die woorde “JUNGLE SKIPPERS” op die romp.]] ’n Transportarmada, wat hoofsaaklik uit C-47’s van Nommer IX Troepedraerkommandement bestaan het, was tydens Operasie Market Garden vir die neerlating of landing van 34 600 troepe van verskillende eenhede agter vyandelike linies verantwoordelik. Tydens die aanvanklike aanval wat op 17 September 1944 geloods is, het 1 274 C-47’s van die VSA, 164 Britse Dakotas en ander lugvaartuie 20 011 valskermtroepe, 14 589 lugsoldate en 3 082 ton se ammunisie, voedsel en voorraad gekarwei. C-47’s en Dakotas is ook in ander teaters gebruik. Byvoorbeeld: ’n Operasie waarby valskerms betrokke was, het op 5 September 1943 in die Suidwes- Stille Oseaan-gebied plaasgevind toe 96 C-47’s 1 700 valskermtroepe naby Nadzab in Nieu-Guinee neergelaat het. Op 5 Maart 1944 het 26 USAAF C-47’s elk twee sweeftuie met troepe, toerusting en voorraad tydens Operasie Thursday in Burma gesleep. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=174 to 179 |language=en}}</ref> === Naoorlogse era === ==== Deep Freeze I ==== [[Lêer:USS Philippine Sea (CV-47) transporting Douglas R4D aircraft to Antarctica, 8 January 1947 (80-G-K-7623).jpg|duimnael|Een van die R4D-5’s word in Januarie 1947 op die dek van die vliegdekskip die ''Philippine Sea'' gesien.]] Ses R4D-5’s met ski’s aan weerskante van die hoofwiele en die stertwiel is in 1947 aan boord die vliegdekskip die ''Philippine Sea'' van die VSA gelaai om aan Operasie Highjump deel te neem. Die eerste twee vliegtuie het op 29 Januarie 1947 met behulp van straalsteun van die vliegdekskip opgestyg en na McMurdo-stasie gevlieg en het van daar (saam met die ander vier masjiene) die eerste volledige fotografiese opname van die kus van Antarktika asook ’n gedeelte van die binneland gedoen.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 |language=en}}</ref> ==== Berlynse lugbrug ==== [[Lêer:C-47s at Tempelhof Airport Berlin 1948.jpg|duimnael|Tempelhof-lughawe in Berlyn 1948]] Die Sowjetunie het in Maart 1948 begin om grond- en watertoegang na Wes-Berlyn te beperk, wat op 24 Junie 1948 op ’n totale blokkade uitgeloop het. Toe moes die Westerse magte (Groot-Brittanje, die VSA en Frankryk) ’n ander manier vind om die minimum van 4 700 ton voedsel, brandstof en ander daaglikse behoeftes van hulle vestings en van Wes-Berlyners te voorsien. Dit het tot die Berlynse lugbrug aanleiding gegee. Dit was as Operasie Vittles (die Verenigde State) en opeenvolgend as Operasies Knicker, Carter Paterson en Plainfare (die Verenigde Koninkryk) bekend. Die eerste USAF C-47’s het op 26 Junie by Berlyn-Tempelhof geland en is twee dae later deur Britse Koninklike Lugmag Dakotas by Berlyn-Gatow gevolg. Die Amerikaanse C-47’s is net tot September 1948 gebruik, maar die Britse Dakotas is tot die laaste dag van die lugbrug gebruik. Die Britse en Amerikaanse lugbemannings is deur Australiese, Kanadese, Franse, Nieu-Seelandse en Suid-Afrikaanse militêre en burgerlike bemannings bygestaan. Tussen 24 Junie 1948 en 30 September 1949 het hierdie bemannings 278 228 vlugte na Berlyn onderneem om meer as 2.8 miljoen ton voorraad af te lewer.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=191 |language=en}}</ref> ==== Deep Freeze II ==== [[Lêer:R4D-5L Que Sera Sera landing at South Pole 1956.jpg|duimnael|Die R4D-5L met die BuNo 12418 en die naam ''Que Sera Sera'' het op 31 Oktober 1956 die eerste landing by die Suid-Pool gedoen.]] Ses skitoegeruste R4D-5L’s en R4D-6L’s het in 1956 na Dunedin in Nieu-Seeland gevlieg, van waar hulle in Oktober 1956 na Little America IV by McMurdo-stasie gegaan het. Op 31 Oktober 1956 het die R4D-5L met die konstruksienommer 9358 (BuNo 12418) en die naam ''Que Sera Sera'' en ’n bemanning van sewe ’n retoervlug van McMurdo na die Suid-Pool onderneem en op die ys geland. Dit was die eerste landing ooit by die Suid-Pool.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=368 |language=en}}</ref> === Viëtnam === [[Lêer:AC-47.jpg|duimnael|In hierdie geval word ’n USAF AC-47D met die naam ''Spooky'' circa 1968 in Viëtnam gesien.]] Vier SC-47’s van Detasjement 2 van die 4400ste Gevegsbemanningopleidingseskader (GBOE) het in September 1961 van Lugmagbasis Eglin in Florida na Bien-Hoa in Suid-Viëtnam gevlieg. Hierdie tipe het ’n versterkte onderstel, hegpunte vir JATO-bottels, bykomende branstoftenke, fakkel- en strooibiljethouers en luidsprekers gehad. Die JATO-bottels is as straalsteun gebruik om van kort velde met ruwe oppervlakke op te styg en die luidsprekers is vir sielkundige oorlogvoering gebruik. Baie C-47’s (insluitende die SC-47 met die reeksnommer 43-15732) het tydens 14 jaar van gevegte in Viëtnam, Kambodja en Laos neergestort (die oorlog het met die val van Saigon in April 1975 geëindig). [[Lêer:Douglas AC-47D Spooky M134 miniguns, circa in 1968.jpg|duimnael|Drie van die Gatling-tipe masjiengewere van die Douglas AC-47D word circa 1968 by Lugmagbasis Nha Trang gesien. Die gondel waarin die gewere was, kan in die oop vragdeur gesien word.]] ’n Ander variant van die C-47 wat in Viëtnam gebruik is, was die AC-47, wat met gewere toegerus was. Drie SUU-11A-geweergondels is aanvanklik in ’n FC-47 getoets. Ná toetse is ’n modifikasiebemanning van Lugmagbasis Eglin na Bien Hoa gestuur om twee C-47’s as FC-47’s te modifiseer om bemannings van die 1ste Lugkommando-eskader (voorheen die 4400ste GBOE) op te lei. Die eerste keer wat hierdie C-47’s wat “in die veld” gemodifiseer is in ’n gevegsituasie gebruik is, was op 15 Desember 1964. ’n Verdere vier vliegtuie is plaaslik gemodifiseer, maar is met 10 enkelloop-AN/M-2-masjiengewere bewapen. ’n Aanvanklike groep van 26 AC-47D’s sou met volle spesifikasies in die Verenigde State gemodifiseer word. “AC-47D” was die benoeming wat vanaf die einde van 1965 gebruik is vir C-47’s wat met masjiengewere toegerus is. Die AC-47D het drie MXU-470/A-gondels as wapens gehad. Elk van die gondels het ’n sesloop- 7.62 mm-geweer gehad. Hierdie vliegtuie het 48 fakkels gedra en het ’n bemanning van sewe gehad, wat bestaan het uit ’n vlieënier, medevlieënier, boordingenieur en laaimeester asook twee geweeroperateurs. [[Lêer:Douglas AC-47D 4SOS Sep1968.jpg|duimnael|Die US Air Force Douglas AC-47D met die reeksnommer 45-0927 word in September 1968 gesien nadat die 4de Lugkommando-eskader die 4de Spesiale Operasies-eskader van die 14de Spesiale Operasies-vleuel geword het. Die plek is waarskynlik Nha Trang in Suid-Viëtnam.]] Die eerste vier AC-47D’s is na Lugmagbasis Forbes in Kansas gestuur, waar bemanningsopleiding plaasgevind het. Die ander AC-47D’s is na die Stille Oseaan gevlieg om die 4de Lugkommando-eskader (LKE) en daarna ook die 3de LKE toe te rus. Hierdie vliegtuie het die byname “Spooky” en “Puff the Magic Dragon” gekry en was doeltreffend solank lugafweerartillerie en skouerafgevuurde missiele nie gebruik is nie. Negentien van die 53 AC-47D’s wat uiteindelik deur die USAF verkry is, is tydens die oorlog neergeskiet en die res het na die Loasiaanse en die Suid-Viëtnamese lugmag gegaan. [[Lêer:Douglas EC-47N of the 361st TEWS in its revetment at Phù Cát Air Base, Vietnam, 22 November 1969 (176246854).jpg|duimnael|’n Douglas EC-47N van die 361ste Taktiese Elektroniese Oorlogvoering-eskader word op 22 November 1969 in sy skans op Lugmagbasis Phù Cát in Viëtnam gesien.]] Nog ’n variant van die C-47 was die EC-47- elektroniese verkenningsweergawes. Daar was altesaam 69 C-47’s in drie EC-47-konfigurasies met onderskeidende elektroniese insamelingstoerusting en effens verskillende kajuitkonfigurasies. ''Skyleaders'' noem die volgende variante: Vyf-en-twintig EC-47N’s is uitgerus om Morse-kode-senders op te spoor en op te neem, 28 EC-47Q’s het ook stemtransmissies versamel en 16 EC-47Q’s is met steuringstoerusting en met R-2000-4-enjins (in plaas van R-1830-90D-enjins) toegerus. ’n Ander bron noem egter die volgende variante: EC-47N (25), EC-47P (28) en EC-47Q (16).<ref>{{Cite web|url=https://www.ec47.com/ec-47-model-designations|title=EC-47 Model Designations|date=10 Mei 2026|website=EC-47 History Site|access-date=10 Mei 2026}}</ref> Die EC-47’s is in April 1966 in gebruik geneem en is aanvanklik deur die 360ste, die 361ste en die 362ste Taktiese Elektroniese Oorlogvoering-eskader van die 460ste Taktiese Verkenning-vleuel bedryf. Die kodes van die 360ste, 361ste en 362ste was onderskeidelik AJ, AL en AN. Gedurende die agt jaar van bedrywighede wat op 15 Mei 1974 geëindig het, is agt EC-47’s neergeskiet en een op die grond vernietig. Die oorblywende 60 het na die Kambodjaanse, die Laosiaanse en die Suid-Viëtnamese lugmag gegaan. AANTEKENING Die hele gedeelte tot hier is op ''Skyleaders'' gegrond.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=192 to 193 |language=en}}</ref> === Die Dakota in diens van die Suid-Afrikaanse Lugmag === Die Suid-Afrikaanse Lugmag (SALM) het sy eerste Dakotas in Junie 1943 ontvang en het uiteindelik 58 vliegtuie direk van die VSA ontvang en 26 ontvang wat deel van die Britse Koninklike Lugmag se bestellings was. Hierdie Dakotas was onderskeidelik van 6801 tot 6858 en van 6859 tot 6884 genommer. Hulle was gedurende die Tweede Wêreldoorlog op die sterkte van 28 en 44 Eskader en is daarna tot 1989 in die Grens- en die Bosoorlog gebruik. Gedurende die 1950’s en 1960’s was daar tydens parlementsittings roetinevlugte tussen Pretoria en Kaapstad. Die SALM se ambulansvliegtuig, die Dakota met die reeksnommer 6853, is besig gehou met uitroepe na gebiede wat nie vir voertuie toeganklik was nie asook na treinongelukke waar groot getalle beseerdes na ’n hospitaal vervoer moes word. [[Lêer:6825 1991-06-22 Afb Potch 271 720x480.jpg|duimnael|Dakota reeksnommer 6825 word op 22 Junie 1991 by Potchefstroom in ’n tipiese Grensoorlog-kleurskema gesien.]] In die jare 1960 tot 1970 is Dakotas tydens die Pondoland-opstand gebruik om lede van die Suid-Afrikaanse Polisie na Bizana te vervoer. Sover bekend, is die Dakotas met die reeksnommers 6856, 6857 en 6879 in die Transkei ingespan. SALM-Dakotas is vanaf 1975 op groot skaal ter ondersteuning van gevegsoperasies in Angola en Suidwes-Afrika/Namibië gebruik. Omdat die SALM as gevolg van anti-Apartheid-sanksies nie toegang tot nuwer vliegtuie kon kry nie, het hy gekies om 38 van sy Dakotas met PT6A-turbineskroefenjins te laat toerus. Tien van hierdie vliegtuie is in die middel van 2011 deur die SALM gebruik – vyf as transportvliegtuie, vier vir maritieme verkenning en een wat vir elektroniese waarneming toegerus was.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=71, 72 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=190, 193 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air force 1920 – 2005 |date=October 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2005 |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=252 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=7 to 8; 10 to 13 |language=en}}</ref> ==== Getal Dakotas deur die SALM gebruik ==== * Die SALM het in 1994 altesaam 47 Dakotas gehad, wat deur 25 Eskader, 35 Eskader, 44 Eskader en 86 Gevorderde Vliegskool gebruik is. * Aan die einde van 2000 was daar altesaam 19 C-47TP’s in SALM-diens. * [[Lêer:6863(2) 1981-11-07 FAGM 195 dust flip LR lias 800x486.jpg|duimnael|Vyf SALM-Dakotas word op 7 November 1981 by die Randse Lughawe gesien. Die vliegtuie het die reeksnommers 6875, 6871, 6880, 6863 en 6887. Dit was die tweede keer wat hierdie reeksnommers gebruik is.]]Die SALM was in die middel van 2011 een van 10 lugmagte wat steeds DC-3- militêre variante gebruik het. * Oor die jare het die SALM 106 Dakotas in totaal gehad, maar nie almal tegelyk nie.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=72 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=170, 171 |language=en}}</ref> ==== Dakotas wat in die 1970’s en in 1980/1981 aan die SALM afgelewer is ==== Vyf voormalige SAL-Douglas C-47A Dakotas is in Maart 1967 en Februarie 1971 aan die SALM terugbesorg (die nuwe reeksnommers 6885 tot 6889 is aan hulle toegeken). Douglas C-47B Dakotas nommers 6890 tot 6892 is in 1977 en 1978 aan die SALM afgelewer. Vyf Dakotas wat voorheen aan die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag behoort het, is rondom 1981 aan die SALM afgelewer. Die ou nommers 6846, 6858, 6863, 6865 en 6871 is aan hulle toegewys. Die ou nommers 6875, 6880 en 6887 is ook toegewys aan Dakotas wat van ander bronne ontvang is.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=12 to 14 |language=en}}</ref> ==== Nasionale merke wat SALM-Dakotas van die 1970’s tot die 2000’s gedra het ==== <gallery mode="packed"> Lêer:6867 1990-01-20 FACT 254 her 72dpi.jpg|Springbokkasteel 20 Januarie 1990 op Douglas C-47 reeksnommer 6867 Lêer:6848 1991-10-18 FAYP 261 her 72dpi.jpg|Ou nasionale vlag en Springbokkasteel 18 Oktober 1991 op C-47 reeksnommer 6848 Lêer:6892 1994-04-21 FAJS 345 her 72dpi.jpg|Arendkasteel 21 April 1994 op C-47TP reeksnommer 6892 Lêer:6852 2005-12-02 FAYP 035 shd25 600x400.jpg|Negepuntkenteken en SALM-arend 2 Desember 2005 op C-47TP reeksnommer 6852 Lêer:6887 2006-09-19 FAYP 178 800x533.jpg|Nuwe SA vlag op 19 September 2006 op C-47TP reeksnommer 6887 </gallery> ==== SALM-eenhede wat die Dakota van die 1940’s tot die 2000’s gebruik het ==== SALM-eenhede wat Dakotas gebruik het, sluit die volgende in:<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=71, 72 |language=en}}</ref> * Nommer 5 Vleuel (Tweede Wêreldoorlog, ’n transporteenheid; Dakotas is hoofsaaklik op die pendeldiens tussen Suid-Afrika en Noord-Afrika gebruik). * Nommer 28 Eskader (vanaf Julie 1943, met Dakotas van die Britse Koninklike Lugmag; later SALM-Dakotas). * Nommer 60 Eskader (tussen 1948 en 1950). * Die Lugnavigasieskool (rondom 1953). * Die Fotografiese Vlug (datum onseker). * Nommer 21 Eskader (laat-1960’s/vroeë-1970’s). * Die Meermotorige Opleidingseenheid/Nommer 86 Gevorderde Vliegskool (1970’s). * Nommer 35 Eskader. * Nommer 44 Eskader (Junie 1943 tot Desember 1945, met Dakotas van die Britse Koninklike Lugmag). * Nommer 60 Eskader is vanaf 1 Januarie 1949 by Lugmagstasie Zwartkop as Nommer 60 Fotografiese Opmeting-eskader hervorm. Daar was twee vlugte: die lugopmetingsvlug (met vier Dakotas) was verantwoordelik vir grootskaalse karteerwerk. Die eskader is met ingang van 31 Desember 1950 ontbind. * Die Lugnavigasieskool is op 28 Augustus 1953 by Ysterplaat gevorm – die eenheid het 25 Eskader se Dakotas gebruik. Die skool het op 1 Januarie 1982 na Langebaanweg verskuif (daar tot Desember 1990). In 1983 is die eenheid Nommer 80 Lugnavigasieskool herdoop. ===== Nommer 28 Eskader ===== [[Lêer:6832 2006-09-20 FAYP 015 shd25 Photos1 Express 600x400.jpg|duimnael|In die 1950’s het 28 Eskader die kode “OD” gehad en is Dakota 6832 met die letter “K” geïdentifiseer.]] Die eerste Dakotas van die eenheid het op 29 Julie 1943 gearriveer. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het 28 Eskader vlugte van Egipte in die ooste tot Marokko in die weste en noordwaarts na die Europese vasteland onderneem. In ’n stadium het die eenheid 29 Dakotas gehad. In Suid-Afrika was die eenheid by Lugmagstasie Zwartkop gebaseer. Die eenheid is met ingang van 18 Junie 1946 in ’n Dakota-vlug, ’n BBP-vlug, ’n Kommunikasievlug en ’n B-34 Ventura-vlug verdeel maar steeds met Zwartkop as basis. Die eenheid is op 21 Augustus 1946 as Nommer 28 Transporteskader herbenoem. Naby die einde van die 1940’s het 28 Eskader ’n weeklikse pendeldiens in die Unie gehandhaaf. Ná die Tweede Wêreldoorlog, in navolging van 'n instruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is, het 28 Eskader se Dakotas die eenheidkode "OD" (met individuele identifikasieletters) gehad. Die kodes is in swart op die aliminiumverf aangebring.<ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force, covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |year=1994 |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=9, 10, 13, 16 |language=en}}</ref> Teen 1950 het 28 Eskader ’n uiteenlopende funksie vervul, met pendeldienste in Suid-Afrika, nasionale en internasionale BBP-vlugte asook ’n lugambulansdiens. Teen Maart 1952 het 28 Eskader onder andere 14 Dakotas gehad. Die Dakotas van 28 Eskader is op 27 Mei 1963 na 44 Eskader oorgeplaas. ===== Nommer 21 Eskader ===== [[Lêer:6868 Rustig 21 esk 1 upsize cr stof 687x400.jpg|duimnael|Die BBP-Dakota met die reeksnommer 6868 van 21 Eskader word met die naam ''Rustig'', Afrikaanse titels en die SALM-vlag gesien.]] Nommer 21 Eskader is op 1 Februarie 1968 by Lugmagbasis Swartkop as ’n BBP-lugvervoereenheid hervorm. Die eenheid is aanvanklik met die C-47 Dakotas 6852 (''Fleur''), 6857 (''Elandsberg'') en 6868 (''Rustig'') toegerus.Die Dakotas is later na 44 Eskader oorgeplaas. ===== Nommer 86 Meermotorige Vliegskool ===== Hierdie eenheid is op 11 Januarie 1968 as die Meermotorige Omskeppingsvlug (’n addendum by 44 Eskader) by Lugmagstasie Swartkop gestig. Die Vlug is op 1 Februarie 1968 van 44 Eskader geskei en is die Meermotorige Omskeppingseenheid herdoop en het in Julie na Lugmagbasis Bloemspruit verskuif. Die eenheid se naam is op 1 Januarie 1973 na 86 Gevorderde Vliegskool verander. ’n Verdere verandering van naam het plaasgevind toe die eenheid die naam “86 Meermotorige Vliegskool” ontvang het. Die Skool is vanaf  Julie 1992 met die C-47TP toegerus. Die eenheid was egter net ’n kort tydjie met die C-47TP toegerus. ===== Nommer 25 Eskader ===== Nommer 25 Eskader is op 1 Januarie 1951 met Douglas C-47 Dakotas as ’n Burgermagvervoereenheid by Lugmagstasie Swartkop hervorm, maar was net drie jaar aktief. Die eskader is egter op 1 Februarie 1968 by Lugmagbasis Ysterplaat heringestel. Die eskader het teikensleepdienste onderneem. Die Dakota met die reeksnommer 6877 het vir 24 jaar ’n onderskeidende kleurskema gehad. Hy was ’n teikensleper en het as die “Dazzle Dak” bekendgestaan. Nommer 25 Eskader se vliegtuie kon aan ’n blou streep op die stertvin uitgeken word. Ná die onafhanklikwording van SWA/Namibië het die SALM ’n rasionalisasieproses ondergaan, en 25 Eskader is in kennis gestel dat die eenheid ontbind gaan word. Die laaste amptelike eenheidfunksie het op 26 Oktober 1990 by Lugmagbasis Ysterplaat plaasgevind. Dit is die volgende dag deur ’n sluitingsparade gevolg, maar die eskader is eers op 31 Desember 1990 amptelik ontbind.<gallery mode="packed"> Lêer:25 Sqd 2005-12-02 FAYP 605 el 800x533.jpg|25 Eskader-wapen op 2 Desember 2005 Ysterplaattak van SALM-museum Lêer:6877 1977-10-00 FALA 592 spot LR lias 800x486.jpg|Teikensleper-Dakota reeksnommer 6877 Oktober 1977 tydens Aviation Africa-lugskou. Lêer:6877 0000 FAYP 6816 233 her 72dpi.jpg|Drie Dakotas van 25 Eskader; 6816 is heel links en 6877 is heel regs Lêer:6814 1989-03-17 FACT 238 her 72dpi.jpg|Dakota reeksnommer 6814 op 17 Maart 1989 Lughawe DF Malan </gallery> ===== Nommer 35 Eskader ===== Nommer 35 Eskader het sy Shackletons met die C-47 Dakota vervang, waarvan vier aan die begin van 1985 op die boeke van die eskader was. Die laaste operasie met ’n suierenjintoegeruste Dakota is op 9 September 1994 gevlieg. Die eerste C-47TP, die een met die reeksnommer 6858, is op 22 November 1991 aan die eenheid afgelewer. Nommer 35 Eskader is met ingang van 1 April 2003 by LMB Ysterplaat gekonsolideer. Die Douglas C-47 met die konstruksienommer 12415 was as reeksnommer 6828 in diens van die SALM. Hy is in ’n C-47TP omskep en is as ’n basiese opleidingsvliegtuig vir elektroniese oorlogvoering gebruik. Hy is deur 35 Eskader en die Elektroniese-oorlogvoering-sentrum bedryf. (Gradidge 2006 en 'n bord wat op 5 September 2000 langs die vliegtuig gesien is.)<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=414 |language=en}}</ref><gallery mode="packed"> Lêer:6862 1985-05-15 FADN 866 resize.jpg|Maritieme Dakota reeksnommer 6862 op 15 Mei 1985 by Durban Lêer:6862 1985-05-15 FADN 862 resize.jpg|35 Eskader-wapen 15 Mei 1985 op Douglas C-47 reeksnommer 6862 Lêer:6828 2000-09-05 FAWK 028 stof 600x364.jpg|Douglas C-47TP 6828 elektroniese-oorlogvoering-opleidingsvliegtuig 5 September 2000 Waterkloof Lêer:0 Yplt units 35 Sqd 2005-12-02 FAYP 066 LR 800x533.jpg|Laesig-kleurskema 2 Desember 2005 op transportvariante van C-47TP Lêer:6825 2005-12-02 FAYP 011 600x400.jpg|C-47TP reeksnommer 6825 op 2 Desember 2005 met latere maritieme kleure en vieringskema Lêer:6875 2006-09-19 FAYP 177 crop 600x400.jpg|35 Eskader-wapen 19 September 2006 op C-47TP reeksnommer 6875(2) Lêer:6887 2007-10-20 FASB 006 crop LR 800x533.jpg|C-47TP reeksnommer 6887 op 20 Oktober 2007 Springbokvliegveld in Noord-Kaap Lêer:6887 2007-10-20 FASB 009 EL lev 600x400.jpg|35 Eskader-wapen 20 Oktober 2007 op C-47TP reeksnommer 6887 </gallery> ===== Nommer 44 Eskader ===== Nommer 44 Eskader het op 12 Maart 1944 tot stand gekom. Die eenheid het sy eerste drie C-47 Dakota-skroefvliegtuie op 27 April 1944 ontvang. Teen die einde van Julie 1944 was daar 10 opleidings- en vyftien operasionele Dakotas op die sterkte van die eskader. Die eenheid is op 6 Desember 1945 ontbind. Let daarop dat die 44 Eskader Dakotas volgens Gradidge 2006 gedurende voornoemde tydperk hulle Britse Koninklike Lugmag-reeksnommers behou het.<ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=71 |language=en}}</ref> Nommer 44 Eskader is op 13 November 1953 by Swartkop as ’n Aktiewe Burmageenheid hervestig en het op 24 November 1956 na Lugmagstasie Waterkloof verskuif. Die Dakotas van 28 Eskader is op 27 Mei 1963 na 44 Eskader oorgeplaas. Die eenheid is vanaf Julie 1992 met die C-47TP toegerus toe die eskader na Lugmagbasis Waterkloof oorgeplaas is.<gallery mode="packed"> Lêer:44 Sqd 1989-05-05 FASK 296 her rot cr 73dpi.jpg|Suier-enjin-Dakotas van 44 Eskader 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:6876 1989-05-05 FASK 312 her 600x364.jpg|Dakota 6876 van 44 Eskader 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:6850 1989-05-05 FASK 302 her cr her 600x364.jpg|Dakota 6850 5 Mei 1989 met sensor/kamera (onder, links in foto) Lêer:6853 1989-05-05 FASK 300 her 72dpi.jpg|Ambulans-Dakota 6853 van 44 Eskader 5 Mei 1989 Swartkop Lêer:6885 1992-12-10 CFS Dun 353 her 600x364.jpg|C-47TP 6885 van 44 Eskader 10 Desember 1992 Sentrale Vliegskool Dunnottar Lêer:6835 1992-12-10 CFS Dun 349 her 600x364.jpg|44 Eskader-wapen 10 Desember 1992 op C-47TP 6835 Lêer:6892 1994-04-21 FAJS 343 her 72dpi.jpg|C-47TP 6892 tydens Aviation Africa 21 April 1994 Johannesburg-lughawe </gallery> ===== Nommer 80 Lugnavigasieskool ===== Nommer 80 Lugnavigasieskool was van Januarie 1982 tot Desember 1990 by Langebaanweg gebaseer, van Januarie 1991 tot April 2003 by Ysterplaat en DF Malan gebaseer en vanaf April 2003 by Ysterplaat gebaseer. Verskeie vliegtuigtipes is deur die eenheid gebruik, onder andere Dakotas van 25 Eskader (byvoorbeeld 6867 en 6873) en C-47TP’s van 35 Eskader.<gallery mode="packed"> Lêer:80 ANS 2005-12-02 FAYP 002 rot cr 450x600.jpg|Wapen van 80 Lugnaviga-sieskool 2 Desember 2005 Lêer:6837 2005-12-02 FAYP 013 resize.jpg|C-47TP van 35 Eskader 2 Desember 2005 Lugmagbasis Ysterplaat </gallery>AANTEKENING Die inligting rakende die verskillende SALM-eenhede wat hierbo verstrek word, is ook in ''Squadrons'' nageslaan.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |year=2005 |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=208 to 211, 261 to 264, 276 to 279, 318 to 319, 359 to 364, 375, 396, 407 |language=en}}</ref> == Die Aero Modifications Inc (AMI)/Schafer Aircraft Modifications-program == [[Lêer:6825 2005-12-02 FAYP 002 EL lev 600x400.jpg|duimnael|Die Douglas C-47 met die SALM-reeksnommer 6825 was een van die vliegtuie wat met Pratt & Whitney Canada PT6A-65-enjins toegerus is.]] AMI van Forth Worth in Texas het Earl Schafer van Schafer Aircraft Modifications van Waco in Texas in 1985 aangestel om ’n DC-3-moderniseringsprogram te begin. Dit sou die vervanging van die radiale enjins met die PT-6A-65AR-enjins met ’n asvermoë van 1424 en ’n invoegsel van 101.6 sentimeter in die romp, voor die vlerk, behels. Dit het as die DC-3-65TP bekendgestaan. Vliegtoetse het op 1 Augustus 1986 begin en ’n aanvullende sertifikaat vir die modifikasie is een jaar later aan die DC-3-65TP toegeken. Hoewel die program tuis nie sukses behaal het nie, het ’n geredelike mark in Suid-Afrika ontwikkel. Die Suid-Afrikaanse Lugmag het ’n groot aantal C-47’s (insluitende een C-53) in diens gehad en  was gretig om hierdie vliegtuie te laat moderniseer en met nuwe enjins toe te rus. Die SALM het ’n ooreenkoms met Wonder Air in Pretoria aangegaan waarvolgens hierdie Suid-Afrikaanse firma SALM-vliegtuie ingevolge ’n lisensie van Schafer/AMI sou opgradeer. Dit het tot gevolg gehad dat 38 SALM-vliegtuie tot die C-47TP-standaard omgebou sou word.<ref>{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages=107 to 108 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Gradidge |first=Jennifer |title=The Douglas DC-1/DC-2/DC-3, The First Seventy Years |date=30 September 2006 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |year=2006 |isbn=978 085130 332 1 |location=Staplefield, West Sussex, England |pages=19 |language=en}}</ref> === Die SALM-Douglas C-47TP === [[Lêer:6858 1991-10-19 FAYP 691 upsize her 721x400.jpg|duimnael|Die eerste C-47TP wat op die Ysterplaat-produksielyn voltooi is, het die reeksnommer 6858 gehad.]] Die SALM se suier-Dakotas is ingevolge Projek Felstone in turboskroefvliegtuie omskep. Gedurende die program is die rompe van die omskepte vliegtuie langer gemaak en is die ou stuurkajuite met nuwe avionika en hidrouliese en elektriese stelsels gemoderniseer. Ander verbeterings het werkverrigtingverbeteringsmodifikasies aan die hoogteroere, rolroere en rigtingsroer ingesluit. Daarbenewens is die maksimum loonvrag verhoog, die vliegstrek verleng en die ware lugspoed verhoog. ’n Onthullingseremonie vir die bekendstelling van die SALM se nuwe Dakota met turboskroewe is op 26 Augustus 1991 by Lugmagbasis Swartkop gehou. Die C-47TP met die reeksnommer 6835 was die eerste vliegtuig wat op die Snake Vally-produksielyn voltooi is en die tweede C-47TP (en die eerste een wat op die Ysterplaat-produksielyn voltooi is) was die een met die reeksnommer 6858.<ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=Douglas C-47 Dakota in SAAF Service A Pictorial History 1943 – 2010 |date=November 2010 |publisher=Freeworld Publications CC |year=2010 |isbn=978-0-9802797-4-0 |location=Nelspruit, South Africa |pages=15 to 19 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Birns |first=Herman and Linden |title=A Salute to the South African Air Force MORE THAN GAME |date=1995 |publisher=AirReport |year=1995 |isbn=0-620-19213-5 |pages=58 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Becker |first=Dave |title=75 Years on Wings of Eagles South African Military Aviation History |date=1995 |publisher=Colorgraphic |year=1995 |isbn=0 947478 47 7 |edition=2de |location=Durban, South Africa |pages=176 |language=en}}</ref> == Gepreserveerde vliegtuie, insluitende vliegtuie wat vlieg == === Argentinië === [[Lêer:TA-05 Douglas DC-3 Fuerza Aerea Argentina (7310804244).jpg|duimnael|Douglas C-47A TA-05 van die Argentynse Lugmag]] Die vliegtuig met die konstruksienommer 19965 is as ’n Douglas C-47A-85-DL gebou en het die USAAF-reeksnommer 43-15499 gehad.. Die masjien het twee burgerlike registrasienommers gehad voordat dit by die Argentynse Lugmag aangesluit het, waar dit onder andere die reeksnommer TA-05 gehad het. Die skroefvliegtuig word op 7 Maart 2008 by die Museo Nacional de Aeronáutica de Argentina in Moron, Buenos Aires gesien. === Australië === [[Lêer:HARS C-47 Dakota VH-EAF ex-RAAF A65-94.JPG|duimnael|Die Douglas C-47B VH-EAF van die Historiese Vliegtuigrestourasie-vereniging van Australië]] Die vliegtuig met die konstruksienommer 16358/33106 is as ’n Douglas C-47B-30-DK met die USAAF-reeksnommer 44-76774 bestel en het as A65-94 (en met ander identiteite) in verskillende eenhede in die Koninklike Australiese Lugmag gedien, insluitende die Vliegtuignavorsing-en-ontwikkeling-eenheid (ARDU) voordat dit as VH-EAF in die burgerlike sektor geregistreer is en deel van die Historiese Vliegtuigrestourasievereniging geword het. Die vliegtuig is in ’n ARDU-kleurskema geverf en is op 20 Junie 2014 te sien. === Filippyne === [[Lêer:Philippine Air Force C-47 Skytrain - Side View.jpg|duimnael|Hierdie skroefvliegtuig word op 28 Mei 2008 as 48301 by die Filippynse Lugmag-lugvaartmuseum by Villamor gesien.]] Die vliegtuig met die konstruksienommer 14117/25562 het die lewe as ’n Douglas C-47B-1-DK met die USAAF-reeksnommer 43-48301 begin en is op 1 Januarie 1948 as ’n C-47D benoem en daarna op 22 Julie 1949 as ’n C-47B en vervolgens op 29 Februarie 1952 weer as ’n C-47D, met nog ’n verandering van benoeming op 4 April 1953, naamlik VC-47D. Die masjien is vanaf 1976 as 348301 deur die Filippynse Lugmag gebruik. Die skroefvliegtuig word as 48301 in die Filippynse Lugmag-lugvaartmuseum by die Lugbasis Villamor gepreserveer en word op 28 Mei 2008 daar gesien. === Griekeland === [[Lêer:HAFm DC-3 (1).JPG|duimnael|Douglas C-47B KJ960 van die Griekse Lugmag word in Athene, Griekeland uitgestal.]] Hierdie vliegtuig word by die Griekse Lugmag-museum by Dekelia (Tatoi) in Athene, Griekeland uitgestal.. Dit het die reeksnommer KJ960 en die konstruksienommer 26252, wat as ’n Douglas C-47B-DK met die USAAF-reeksnommer 43-48991 gebou is en as KJ960 aan die Britse Koninklike Lugmag afgelewer is en dan as KJ960 in die Koninklike Griekse Lugmag (en later die Griekse Lugmag) gedien het. === Kanada === Die vliegtuig met die konstruksienommer 2141 is as ’n Douglas DC-3-201B vir Eastern Airlines gebou (NC21729 geregistreer). Dit het in September 1982 C-GDAK geword en is op 24 Februarie 1993 op die naam van die Kanadese Oorlogsvliegtuigerfenis, Mount Hope, geregistreer en is as KN458 geverf. Die vliegtuig het as KN563 “X” deel van die Kanadese Oorlogsvliegtuigerfenismuseum in Hamilton geword. Die masjien het beide die merke C-GDAK en KN458 en was in Augustus 2008 lugwaardig en word in Junie 2023 in die Kanadese Oorlogsvliegtuigerfenismuseum gesien. === Nieu-Seeland === ==== Die McDonald’s-restaurant in Taupo ==== [[Lêer:CWHM C-47.jpg|duimnael|Die Douglas DC-3 met die merke C-GDAK en KN458 word in Junie 2023 in die Kanadese Oorlogsvliegtuig-erfenismuseum gesien.]] ’n DC-3 wat aan diens onttrek is, is as deel van ’n McDonald’s-restaurant in Nieu-Seeland gebruik. Die vliegtuig word op 9 Junie 2022 in Taupo gesien en was voorheen ZK-CAW geregistreer en het die konstruksienommer 18923. ==== ZK-DAK ==== Die vliegtuig met die registrasienommer ZK-DAK het die konstruksienommer 26480 en is in ’n kleurskema van die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag en met die vals reeksnommer NZ3546 en 42 Eskader-merke oorgeverf. Die masjien is op 16 Oktober 1987 as ZK-DAK regeristreer. Die foto is op 6 Februarie 2010 geneem. === Suid-Afrika === ==== Nasionale Museum vir Krygsgeskiedenis in Saxonwold naby Johannesburg ==== [[Lêer:2022-06-09 Douglas DC-3 of McDonald's at Taupo.jpg|duimnael|’n DC-3 word op 9 Junie 2022 as deel van ’n McDonald’s-restaurant in Nieu-Seeland gesien.]] Die voormalige SALM-Dakota met die reeksnommer 6850(2) vorm deel van die uitstallings by die Nasionale Museum vir Krygsgeskiedenis (nou bekend as die Ditsong Nasionale Museum vir Krygsgeskiedenis). Die Douglas C-47B met die konstruksienommer 15654/27099 is op 11 Januarie 1945 as 43-49838 aan die USAAF en op 18 Januarie 1945 as KN231 aan die Britse Koninklike Lugmag afgelewer. Vervolgens is die vliegtuig  G-AMZW, SN-AAH en ST-AAH geregistreer. Die vliegmasjien het ook as reeksnommer 424 in die Sudanese Lugmag gedien voordat dit deur die SALM in gebruik geneem is. ==== Suid-Afrikaanse Lugdiens-museum ==== [[Lêer:RNZAF C-47 Dakota, 2010.jpg|duimnael|Die vliegtuig met die registrasienommer ZK-DAK word op 6 Februarie 2010 in ’n kleurskema van die Koninklike Nieu-Seelandse Lugmag gesien.]] Die Douglas-vliegtuig met die konstruksienommer 12107 is as ’n C-47A-1-DK gebou en het die identiteitsrekord 42-92320, FZ572, SALM 6821, ZS-BXF (SAL), SALM 6888 en ZS-BXF (SAL, SAL-museumvlug). Die vliegtuig was vanaf 1991 deel van die SAL-museum en word op 20 September 2014 by Lugmagbasis Waterkloof tydens die Africa Aerospace and Defence-tentoonstelling gesien. ==== Suid-Afrikaanse Lugmag-museum ==== Die Douglas C-47 met die konstruksienommer 12478 het in 2005 en 2006 as reeksnommer 6832 deel van die Suid-Afrikaanse Lugmag se museum by die Ysterplaatbasis uitgemaak. Die vliegtuig met die konstruksienommer 12586 het die lewe as ’n Douglas C-47A-15-DK begin en is op 24 September 1994 aan die Swartkop-tak van die Suid-Afrikaanse Lugmagmuseum afgelewer. Die vliegmasjien het die reeksnommer 6859.<gallery mode="packed"> Lêer:6850 2009-05-20 sax 007 EL 600x400.jpg|Voormalige SALM-Dakota reeksnommer 6850 op 20 Mei 2009 by die Nasionale Museum vir Krygsgeskiedenis Lêer:6850 2014-09-13 FAsax 3816 600x400.jpg|Dakota 6850 op 13 September 2014 in Tweede Wêreldoorlog-skema met Britse reeksnommer KN231 en SALM-merke Lêer:Zsbxf 2014-09-20 FAWK 5503 Photos 600x400.jpg|Dakota ZS-BXF van die SAL-museum 20 September 2014 by Lugmagbasis Waterkloof Lêer:6832 2005-12-02 FAYP 198 ELshd 800x533.jpg|Dakota reeksnommer 6832 op 2 Desember 2005 by SALM-basis Ysterplaat Lêer:6832 2006-09-20 FAYP 001 LR 600x400.jpg|Dakota 6832 van die SALM-museum 20 September 2006 by Ysterplaat Lêer:6859 2010-08-13 FASK 0198 crop shd25 800x533.jpg|Dakota 6859 van die SALM-museum by Swartkop 13 Augustus 2010 </gallery> === Swede === [[Lêer:42-32877 in Karlsborg.jpg|duimnael|Douglas C-47 79002 van die Koninklike Sweedse Lugmag op 8 Mei 2020 by die Sweedse Lugkamp in Karlsborg]] Die Douglas C-47-DL met die konstruksienommer 9103 het die USAAF-reeksnommer 42-32877 gehad en is as SE-APW in die Sweedse burgerlike sektor bedryf voordat dit as 79002 by die Koninklike Sweedse Lugmag aangesluit het. Die skroefvliegtuig word op 8 Mei 2020 in Karlsborg by die Sweedse Lugkamp uitgestal. === Verenigde State van Amerika === Die Douglas C-47B met die konstruksienommer 16041/32789 het oorspronklik die USAAF-reeksnommer 44-76457 gehad. In die kontrak waarvan die vliegtuig deel uitgemaak het, was daar DK-25, DK-27 en DK-28. Tydens sy tydperk in die USAAF/USAF was die vliegtuig by verskillende basisse gebaseer en het dit in verskillende eenhede gedien en was vanaf 1975 ’n museumvliegtuig totdat dit deel van die Historiese Vliegtuigrestourasieprojek geword het. Die masjien word op 10 April 2012 by Floyd Bennett Field in New York gesien. Die vliegtuig met die konstruksienommer 12970 het die lewe as ’n Douglas C-47A-20-DK met die USAAF-reeksnommer 42-93096 begin en het onder andere in die Finse Lugmag gedien en het verskeie burgerlike registrasies gehad voordat dit na die Nasionale Wêreldoorlog Twee-museum in New Orleans, Louisiana gegaan het. Die vliegtuig word in September 2007 in die museum uitgestal. Die Douglas C-117D met die BuNo 50826 word by die Pima-lug-en-ruimtevaartmuseum in Tucson, Arizona in die VSA uitgestal. Die vliegtuig is as ’n Douglas C-47B-20-/23-DK met die konstruksienommer 26924 en die USAAF-reeksnommer 43-49663 bestel maar het ’n R4D-6 in die VSA-vloot geword. Later is die vliegtuig in ’n R4D-8 omskep (November 1952) en het die nuwe konstruksienommer 43363 gekry en is op 18 September 1962 as ’n C-117D herbenoem. In ’n stadium is die masjien deur Hoofkwartier-en-instandhouding-eskader 27 by Cherry Point gebruik (vandaar die stertkode “CZ”). Die vliegtuig met die konstruksienommer 25824 is as ’n Douglas C-47B-DK bestel maar het R4D-6 BuNo 17278 geword en het in verskillende eenhede gedien en was by verskillende basisse gebaseer voordat dit in die burgerlike mark gebruik is. Die kontrak waarvolgens die C-47B bestel is, het uit -5, -6, -7, -8 and -9 bestaan. Die vliegmasjien word op 27 Februarie 2018 by die Silent Wings-museum uitgestal. Die R4D-5L met die BuNo 12418 en die naam ''Que Sera Sera'' word in 2008 en op 10 Mei 2013 by die Nasionale Vlootlugvaartmuseum in Pensacola, Florida gesien. Die vliegtuig het die konstruksienommer 9358 en was die eerste vliegtuig wat by die Suid-Pool geland het (sien “Deep Freeze II” vroeër in hierdie artikel).<gallery mode="packed"> Lêer:HARP Douglas C-47 Skytrain 02.JPG|C-47B 44-76457 van die Historiese Vliegtuigrestou-rasieprojek 10 April 2012 Floyd Bennett Field in New York Lêer:DDayMuseumC47PlaneD.jpg|Douglas C-47 reeksnommer 42-93096 September 2007 uitgestal in die Nasionale Wêreldoorlog Twee-museum in New Orleans Lêer:50826 Douglas DC-3 ( C-117D ) United States Marines (8739069156).jpg|Douglas C-117D BuNo 50826 by die Pima-lug-en-ruimtevaart-museum in Tucson, Arizona Lêer:R4D-6 at Silent Wings.jpg|R4D-6 BuNo 17278 op 27 Februarie 2018 by die Silent Wings-museum Lêer:Douglas R4D-5 "Que Sera Sera", Naval Aviation Museum, Pensacola, Florida.jpg|Douglas R4D-5 ''Que Sera Sera'' in 2008 by die Vlootlugvaart-museum in Pensacola, Florida Lêer:Douglas R4D-5L Skytrain BuNo 12418 (cn 9358) "Que Sera Sera" - National Naval Aviation Museum (9023761818).jpg|R4D-5L BuNo 12418 op 10 Mei 2013 in die Nasionale Vlootlugvaart-museum </gallery> === Venezuela === [[Lêer:4AT1 Douglas DC-3 Venezuela Airforce (7453176348).jpg|duimnael|Lugvaartmuseum van Maracay in Maracay]] Die identiteit “4AT1” dui aan dat hierdie lugvaartuig die vierde vliegtuig van Escuadrilla B van Escuadrón de Transporte 1 van die Venezolaanse Lugmag is. Hierdie kodestelsel is vanaf die laat-1940’s tot 1961 gebruik om sowel die spesifieke vliegtuig as die eenheid daarvan aan te dui. Die “T” in die kode weerspieël ’n transportfunksie. Die foto is by die Lugvaartmuseum van Maracay in Maracay, Venezuela geneem. == Algemene aantekeninge == [[Lêer:C-117D Super Dakotas US Navy 1967.jpg|duimnael|Twee Douglas C-117D’s van die VSA-vloot word in 1967 by Mildenhall van die Britse Koninklike Lugmag gesien. Die vliegtuig naaste aan die kamera het die reeksnommer 50821.]] In die gedeeltes van hierdie artikel wat oor Suid-Afrika handel, word die naam “Dakota” in plaas van “DC-3” gebruik, aangesien die DC-3 en die variante daarvan oor die algemeen as die Dakota in Suid-Afrika bekendstaan. “United States Army Air Corps” kan as “Leërlugkorps van die Verenigde State” en “United States Army Air Forces” kan as “Leërlugmagte van die Verenigde State” vertaal word. “USAF” staan vir “United States Air Force”, wat as “Amerikaanse Lugmag” vertaal kan word. Die lugvleuel van die Amerikaanse magte het in verskillende stadiums van sy geskiedenis al drie benoemings gehad en staan vandag oor die algemeen as die USAF bekend. In hierdie artikel word egter by die Engelse afkortings gehou, aangesien die Engelse afkortings wyd bekend is en ingeburger is en om ’n duidelike onderskeid in die verskillende stadiums van die Amerikaanse lugvleuel se geskiedenis te handhaaf. [[Lêer:Last C-117D leaving MCAS Futenma 1981.JPEG|duimnael|Hierdie is ’n foto van die Verenigde State Mariene Korps se laaste operasionele C-117D (BuNo 50835). Die vliegtuig het sy laaste vlug aan die einde van Junie 1982 onderneem toe hy van Okinawa in Japan na Vlootlugstasie Cubi Point in die Filippyne gevlieg het. Die vliegtuig het die konstruksienommer 43321.]] Die akroniem “JATO” staan vir “jet-assisted take-off”. ’n JATO-bottel is die volledige hulpkragstelsel wat vir gesteunde opstyging gebruik word. Dit bestaan uit ’n hulpvuurpyltoestel wat gebruik word om stukrag vir ’n vliegtuig te verskaf sodat dit met swaarder vragte kan opstyg, ’n korter aanloop kan hê en aansienlik vinniger kan beweeg.<ref>{{Cite book |last=Gentle and Chapel |first=Ernest and Charles |title=Aviation & Space Dictionary |date=15 September1961 |publisher=Aero Publishers Inc. |year=1961 |edition=4de |location=Los Angeles, California |pages=205 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Parker |first=Sybil |title=Dictionary of Scientific and Technical Terms |date=1983 |publisher=McGraw-Hill |year=1983 |isbn=0-07-045269-5 |edition=3de |pages=857 |language=en}}</ref> “ARDU” staan vir “Aircraft Research and Development Unit”. Dit is ’n eenheid van die Koninklike Australiese Lugmag en behartig die toets en evaluering van vliegtuie en wapens van die Australiese Lugmag. Sien byvoorbeeld die webblaaie van die Australian War Memorial en die South Australian Aviation Museum:<ref>{{Cite web|url=https://www.awm.gov.au/collection/C2130877|title=Records of Aircraft Research and Development Unit (ARDU) - Royal Australian Air Force|date=2 June 2026|website=Australian War Memorial|access-date=2 June 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.saam.org.au/ardu.html|title=ARDU|date=2 June 2026|website=South Australian Aviation Museum|access-date=2 June 2026}}</ref> == Tegniese besonderhede == {| class="wikitable" style="text-align:center; background:#faf5ff;" |+ Besonderhede van die Douglas C-53C Skytrooper: ! Item ! Statistiek |- | Aantal motors | 2 |- | Tipe motor | Skroef |- | Vervaardiger | Pratt & Whitney R-1890-92 Twin Wasp stermotore |- | Kraglewering per motor | 1&nbsp;200 perdekrag |- | Vlerkspan | 28,96 m |- | Lengte | 19,65 m |- | Hoogte | 5,166 m |- | Maks. opstygmassa | 13&nbsp;290 kg |- | Maks. snelheid | 338 km/h op 2&nbsp;682 m |- | Operasionele hoogte | 7&nbsp;346m |- | Normale togafstand | 2&nbsp;173 km |- |Bewapening | Geen masjiengewere nie. |} == Bron == * ''Bombers 1939–1945'' Kenneth Munson, Bounty Books 2012 {{ISBN|978-0-7537-2172-8}} == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Vragvliegtuie]] [[Kategorie:Vliegtuie van die Tweede Wêreldoorlog]] oqeout7wzvzn5p433da14c5snkesjkj 0 120882 2924613 2832112 2026-08-12T22:03:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924613 wikitext text/x-wiki 'n '''Landbousubsidie''' is 'n subsidie van die [[staat]] wat aan [[Boer (landbou)|boere]] en [[landbou]]maatskappye betaal word om hul [[inkomste]] aan te vul, die verskaffing van landboukommoditeite te bestuur en die koste en verskaffing van sodanige kommoditeite te beïnvloed. Voorbeelde van sulke kommoditeite is onder meer koring, voergraan (graan wat vir veevoer gebruik word soos mielies, sorghum, gars en hawermout), [[katoen]], melk, rys, grondboontjies, [[suiker]], [[tabak]], oliesade soos sojabone en vleisprodukte soos bees, vark, lam en skaap.<ref>{{Cite journal|last=Karnik|first=Ajit|year=1996|title=Interest Groups, Subsidies and Public Goods: Farm Lobby in Indian Agriculture|journal=Economic and Political Weekly|volume=31|issue=13|pages=818–820}}</ref> [[Lêer:Meat Atlas 2014 subsidies animal products.png|duimnael|250x250px|Die lande in die Organisasie vir Ekonomiese Samewerking en Ontwikkeling (OESO) ondersteun hul vee- en melkbedrywe met subsidies van miljarde dollars.<ref>[[:en:Meat Atlas|Meat Atlas]] 2014 – Facts and figures about the animals we eat , page 20, download [https://www.foeeurope.org/sites/default/files/publications/foee_hbf_meatatlas_jan2014.pdf Meat Atlas] {{Webarchive|date=29 Julie 2016|url=https://web.archive.org/web/20160729165403/https://www.foeeurope.org/sites/default/files/publications/foee_hbf_meatatlas_jan2014.pdf}} as pdf</ref><ref>[http://www.oecd-ilibrary.org/agriculture-and-food/agricultural-policy-monitoring-and-evaluation-2013_agr_pol-2013-en OECD, Agricultural Policy Monitoring and Evaluation 2013, 2013, p. 317, table: "OECD: Producer Single Commodity Transfers (USD)"] {{Webarchive|date=12 April 2016|url=https://web.archive.org/web/20160412191329/http://www.oecd-ilibrary.org/agriculture-and-food/agricultural-policy-monitoring-and-evaluation-2013_agr_pol-2013-en}}</ref>]] == Landbousubsidies volgens streke == === Europese Unie === In 2010 het die [[Europese Unie|EU]] €57 miljard aan landbou-ontwikkeling bestee, waarvan €39 miljard op regstreekse subsidies bestee is.<ref>{{Webaanhaling|url=http://eur-lex.europa.eu/budget/data/D2010_VOL4/EN/nmc-titleN123A5/index.html}}</ref> Landbou- en visserysubsidies maak meer as 40% van die EU se begroting uit.<ref>{{Webaanhaling|url=http://bookshop.europa.eu/en/eu-budget-2010-pbKV3009138/downloads/KV-30-09-138-EN-C/KV3009138ENC_002.pdf?FileName=KV3009138ENC_002.pdf&SKU=KV3009138ENC_PDF&CatalogueNumber=KV-30-09-138-EN-C}}</ref> Sedert 1992 (en veral sedert 2005) het die EU se landboubeleid aansienlike veranderinge ondergaan terwyl subsidies grootliks losgemaak is van produksie. Die grootste subsidie is die Enkelplaasbetaling. === Afrika === Stygings in voedsel- en kunsmispryse het die kwesbaarheid van die arm stedelike en plattelandse huishoudings in baie ontwikkelende lande, veral in Afrika, onderstreep, wat beleidmakers se fokus opnuut geplaas het op die behoefte om stapelvoedseloeste se produktiwiteit te verhoog. 'n Studie deur die Buitelandse Ontwikkelingsinstituut het die voordele beoordeel van die Malawi-regering se Landbou-insetsubsidieprogram, wat in 2006/2007 in werking gestel is om toegang tot die gebruik van kunsmis in sowel mielie- as tabakproduksie te verbeter om landbouproduktiwiteit en voedselsekuriteit te verhoog. Die subsidie werk deur middel van 'n koeponstelsel wat deur die ontvanger ingehandig kan word vir kunsmis teen sowat 'n derde van die gewone kontantprys. Volgens die beleiddokumente van die Buitelandse Ontwikkelingsinstituut kan die koeponstelsel 'n doeltreffende manier wees om subsidietoegang op die teikengroep te rig om produksie te verhoog en ekonomiese en sosiale voordele daaruit te put. Daar is nog baie praktiese en politieke uitdagings in die program se ontwerp en toepassing nodig om die doeltreffendheid te verhoog, koste te beheer en begunstiging en bedrog te beperk.<ref name="malawi">{{Webaanhaling|url=https://www.odi.org/publications/2464-towards-smart-subsidies-agriculture-lessons-recent-malawi}}</ref> === Nieu-Seeland === [[Nieu-Seeland]] is bekend daarvoor dat hy die oopste landboumarkte in die wêreld het<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.cato.org/pub_display.php?pub_id=3411}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2007/08/02/business/worldbusiness/02farm.html "Surviving with out subsidies", NYT] {{Webarchive|date=22 Julie 2016|url=https://web.archive.org/web/20160722191728/http://www.nytimes.com/2007/08/02/business/worldbusiness/02farm.html}}</ref><ref>{{Webaanhaling|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/3747430.stm}}</ref> nadat die Vierde Arbeidersparty in 1984 met radikale hervormings begin het om alle plaassubsidies te staak.<blockquote class="">Dit het in daardie stadium bestaan uit 30 aparte produksiebetalings en uitvoeraansporings. Dit was 'n merkwaardige beleidsoptrede aangesien die Nieu-Seelandse ekonomie sowat vyf keer meer afhanklik is van landbou as die VSA s'n, wat sowel uitset as indiensneming betref. Subsidies in Nieu-Seeland het sowat 30% van die waarde van produksie voor die hervorming uitgemaak, effens hoër as die VSA se subsidies vandag. Nieu-Seeland se landbou is aan bande gelê deur dieselfde probleme wat die VSA vandag ervaar, insluitend oorproduksie, omgewingsverval en opgeblaasde grondpryse.</blockquote>Aangesien die land 'n groot landbou-uitvoerder is, is voortgesette subsidies deur ander lande al lank 'n netelige kwessie,<ref name="TVNZ_2755476">{{Webaanhaling|url=http://tvnz.co.nz/business-news/return-us-dairy-subsidies-sours-kiwis-2755476}}</ref><ref name="NZ_Herald_10633801">{{Webaanhaling|url=http://www.nzherald.co.nz/agriculture/news/article.cfm?c_id=16&objectid=10633801&pnum=0}}</ref> met Nieu-Seeland wat 'n stigterslid is van die Cairns Group, wat uit 20 lede bestaan, om marktoegang vir uitgevoerde landbouprodukte te verbeter. === Verenigde State === [[Lêer:United States farm subsidies (source Congressional Budget Office).svg|duimnael|300x300px|Van 'n verslag van die Kongres se begrotingskantoor.]] Die Verenigde State betaal tans sowat $20 miljard per jaar aan boere as regstreekse subsidies vir “plaasinkomstestabilisering"<ref>[http://www.gpoaccess.gov/USbudget/fy10/sheets/hist03z2.xls] {{Webarchive|date=28 Januarie 2012|url=https://web.archive.org/web/20120128135925/http://www.gpoaccess.gov/USbudget/fy10/sheets/hist03z2.xls}}</ref><ref>{{Webaanhaling|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/graphic/2006/07/02/GR2006070200024.html}}</ref><ref>{{Webaanhaling|url=http://www.ers.usda.gov/topics/farm-economy/farm-sector-income-finances.aspx}}</ref> deur plaaswissels. Hierdie wissels kom van voor die ekonomiese beroering van die Groot Depressie met nuwe wette daaroor in 1922, 1929 en 1933 wat 'n tradisie van staatsondersteuning geskep het. Die begunstigdes van die subsidies het verander namate landbou in die Verenigde State verander het. In die 1930's het sowat 25% van die land se bevolking op die land se 6 miljoen klein plase gewoon. Teen 1997 het 157,000 groot plase gesorg vir 72% van plaasverkope, met net 2% van die VSA se bevolking wat op klein plase bly. In 2006 was die drie state wat die hoogste subsidies ontvang het Texas (10.4%), Iowa (9.0%) en Illinois (7.6%). Die departement van landbou se subsidies aan Iowa was in 2006 $1,212 miljoen.<ref name="farm.ewg.org">{{cite web |url=http://farm.ewg.org |title=EWG Farm Subsidy Database |publisher=Farm.ewg.org |date=29 November 2004 |access-date=12 April 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506105533/https://farm.ewg.org/ |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Van 2003 tot 2005 het die boonste 1% van begunstigdes 17% van die subsidiebetalings ontvang. In Texas ontvang 72% van die plase nie staatsubsidies nie. Van die bykans $1.4 miljard in die subsidiebetalings aan plase in Texas, ontvang net sowat 18% van die plase 'n deel van die betalings.<ref>{{Webaanhaling|url=http://farm.ewg.org/farm/regionsummary.php?fips=48000}}</ref> Die subsidieprogram gee boere ekstra geld vir hul oeste, asook 'n gewaarborgde laagste prys. Byvoorbeeld, volgens 2002 se boerderywet kry boere vir elke maat koring wat hulle verkoop 'n ekstra 52c en 'n gewaarborgde prys van 3.86 van 2002 tot 2003 en 3.92 van 2004 tot 2007.<ref name="The_2002_Farm_Bill">{{Webaanhaling|url=http://www.ers.usda.gov/media/263929/ap022_2_.pdf}}</ref> Met ander woorde, as die prys van koring $.80 in 2002 was, sou die boere 'n ekstra 58c per koringmaat kry (52c plus die 6c-prysverskil). === Asië === Plaassubsidies in Asië bly 'n netelige kwessie in handelsgesprekke.<ref>{{Webaanhaling|url=http://ictsd.org/i/news/bridgesweekly/114947/}}</ref><ref>{{Webaanhaling|url=http://theindianawaaz.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6802&catid=9}}</ref> In 2009 het Japan VSA$46.5 miljard in subsidies aan sy boere betaal,<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.agrimoney.com/news/eu-farm-subsidies-fall-bucking-global-trend--1932.html}}</ref> en die voortgesette staatsteun van boere in Japan bly 'n omstrede onderwerp.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.tokyofoundation.org/en/articles/2011/farming-survive-liberalization}}</ref> Suid-Korea het pogings aangewend om sy landbousektor te hervorm, ondanks weerstand van partye met persoonlike belange.<ref>{{Webaanhaling|url=http://english.donga.com/srv/service.php3?biid=2012031703458}}</ref> == Die impak van subsidies == Plaassubsidies het die regstreekse uitwerking om inkomste van die algemene belastingbetalers oor te dra na plaaseienaars. Die regverdiging vir hierdie oordrag en die uitwerking daarvan is ingewikkeld en dikwels omstrede. === Wêreldwye voedselpryse en internasionale handel === Hoewel sommige kritici en voorstanders van die [[Wêreldhandelsorganisasie]] daarop wys dat uitvoersubsidies goedkoop kos kan verskaf aan verbruikers in ontwikkelende lande deur die prys van kommoditeite te laat daal,<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.foreignaffairs.org/20051201faessay84706/arvind-panagariya/liberalizing-agriculture.html}}</ref><ref>{{Cite press release|publisher=Center for Economic and policy research|date=22 November 2005|title=World Bank's Claims on WTO Doha Round Clarified|url=http://www.cepr.net/pressreleases/2005_11_22.htm|access-date= 4 Mei 2017|archivedate=22 Maart 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070322102955/http://www.cepr.net/pressreleases/2005_11_22.htm}}</ref> is lae pryse skadelik vir boere wat nie die subsidie ontvang nie. Omdat dit gewoonlik ryk lande is wat binnelandse subsidies kan bekostig, beweer kritici dat hulle armoede in ontwikkelende lande aanhelp deur wêreldgewaspryse kunsmatig laer te dwing.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.commondreams.org/views02/0506-09.htm}}</ref> Lae pryse vir oeste moedig ontwikkelende lande aan om afhanklike kopers van voedsel van ryk lande te word. Dus, pleks daarvan dat plaaslike boere die landbou- en ekonomiese selfonderhoudend van hul eie land verbeter, word hulle uit die mark en selfs van hul grond af gedwing. Dit vind plaas weens 'n proses wat "internasionale storting" genoem word, waar gesubsidieerde boere laekoste-landbougoedere op buitelande markte "stort" teen 'n prys waarmee ongesubsidieerde boere nie kan meeding nie. Landbousubsidies is dikwels 'n struikelblok in handelsonderhandelinge. In 2006 het gesprekke by die Doha-ronde van die WHO se handelsonderhandelinge op 'n dooie punt uitgeloop omdat die VSA geweier het om hul subsidies te sny na 'n vlak waarmee ander ongesubsidieerde uitvoere kan meeding.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.ft.com/cms/s/0/dfa460d0-1afd-11db-b164-0000779e2340.html}}</ref> === Armoede in ontwikkelende lande === Die impak van landbousubsidies in [[Ontwikkelde land|ontwikkelde lande]] op boere van ontwikkelende lande en internasionale ontwikkeling is deeglik gedokumenteer. Landbousubsidies kan pryse laer dwing wat verbruikers bevoordeel, maar dit beteken ook die boere van ontwikkelende lande vind dit moeilik om in die wêreldmark mee te ding,<ref>{{Cite book|last=Patel|first=Raj|date=2007|title=Stuffed and Starved|publisher=Portobello Books|location=UK|page=57}}</ref> en die uitwerking op armoede is veral negatief wanneer dieselfde gewas ook in ontwikkelde lande verbou word, aangesien hulle teen die gesubsidieerde boere in die ontwikkelde lande moet meeding, byvoorbeeld in katoen en suiker.<ref name="boxes">[http://ictsd.org/downloads/2009/10/green-box-web-1.pdf Agricultural Subsidies in the WTO Green Box] {{Webarchive|date=12 November 2011|url=https://web.archive.org/web/20111112002442/http://ictsd.org/downloads/2009/10/green-box-web-1.pdf}}, [[:en:ICTSD|ICTSD]], September 2009.</ref><ref>{{Webaanhaling|url=http://pdf.wri.org/aspe_domestic_reform.pdf}}</ref> Die IFPRI raam dat die uitwerking van subsidies ontwikkelende lande in 2003 $24 miljard aan verlore inkomste gekos het.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.ifpri.org/sites/default/files/pubs/media/trade/trade.pdf}}</ref> Boonop het dieselfde studie bevind dat in die mins ontwikkelde lande 'n groter deel van hul BBP op landbou berus, naamlik 36.7%, en hulle dus selfs meer kwesbaar is vir die uitwerking van subsidies. Daar word beweer dat gesubsidieerde landbou in die ontwikkelde wêreld een van die grootste struikelblokke is vir ekonomiese groei in die ontwikkelende wêreld; wat 'n onregstreekse impak het deur die inkomste te verminder wat beskikbaar is om in plattelandse infrastruktuur soos gesondheid, veilige waterbronne en elektrisiteit van die landelike armes te belê.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.ncpa.org/pub/ba547}}</ref> Die totale bedrag van subsidies vir landbou in OESO-lande is baie meer as wat dié lande as ontwikkelingshulp verskaf. In die geval van Afrika word geraam dat 'n 1% toename in sy totale landbou-uitvoere sy BBP met $70 miljard kan laat styg, wat vyf keer meer is as wat die streek in totale buitelandse hulp ontvang.<ref>{{Cite book|last=Adams|first=Brock|date=2005|title=The Structure of American Industry|publisher=Pearson|location=Upper Saddle River, New Jersey|page=21|isbn=0-13-143273-7}}</ref> ==== Haïti en Amerikaanse rysinvoer ==== [[Haïti]] is 'n uitstekende voorbeeld van 'n ontwikkelende land wat negatief geraak is deur landbousubsidies in die ontwikkelde wêreld. Haïti is 'n land met die vermoë om rys te produseer en was eens selfonderhoudend om aan sy eie behoeftes te voorsien.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www1.american.edu/TED/haitirice.htm#endnote11}}</ref><ref>{{Webaanhaling|url=http://dspace.mit.edu/bitstream/handle/1721.1/28350/56025477.pdf?sequence%3D1}}</ref> Tans produseer Haïti nie genoeg om sy mense te voed nie; 60% van die kos wat in die land verbruik word, word ingevoer.<ref>{{Cite web |url=http://www.ifad.org/operations/projects/regions/pl/factsheet/haiti_e.pdf |title=argiefkopie |access-date= 4 Mei 2017 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304092108/http://www.ifad.org/operations/projects/regions/pl/factsheet/haiti_e.pdf |url-status=dead }}</ref> Na raad om die ekonomie te bevry deur tariewe te verlaag, is binnelandsgeproduseerde rys verdring deur goedkoper gesubsidieerde rys van die Verenigde State. Deur Haïti se ekonomie oop te stel het dit verbruikers toegang gegee tot goedkoper kos; deur buitelandse produsente toe te laat om vir die Haïtiese mark mee te ding het dit die prys van rys laat daal. Vir die Haïtiese boere, wat nie toegang tot subsidies gehad het nie, het die afwaartse druk op pryse beteken dat hul wins gedaal het. Die subsidies wat Amerikaanse rysboere ontvang het, asook verhoogde doeltreffendheid, het dit onmoontlik gemaak vir hul Haïtiese eweknieë om mee te ding.<ref>http://search.proquest.com/docview/305170611</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.unctad.org/en/docs/osgdp20053_en.pdf |title=argiefkopie |access-date= 4 Mei 2017 |archive-date=17 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517073509/http://unctad.org/en/docs/osgdp20053_en.pdf |url-status=dead }}</ref> Volgens Oxfam en die Internasionale Monetêre Fonds het tariewe van 50% gedaal in 1995 tot 3% en die land voer tans 80% van die rys in wat hy verbruik.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.oxfam.org/development/haiti-no-longer-grows-much-its-own-rice-and-families-now-go-hungry}}</ref><ref>http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2001/cr0104.pdf</ref> Terwyl die boere sukkel om mee te ding, het baie gemigreer van landelike na stedelike gebiede op soek na alternatiewe ekonomiese geleenthede.<ref>{{Webaanhaling|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11472874}}</ref> == Alternatiewe == [[Neo-liberalisme (Internasionale verhoudinge)|Neoliberale]] voer aan dat die huidige subsidies aansporings vir die wêreldwye handel in landboukommoditeite waarin ander lande 'n betreklike voordeel kan hê, verwring. Deur dus lande toe te laat om in kommoditeite te spesialiseer waarin hulle 'n betreklike voordeel het en dan vryelik oor grense heen handel te dryf, sal wêreldwye welsyn verhoog en voedselpryse laat daal.<ref>{{Cite journal|last=Anderson|first=Kym|date=13 September 2005|title=Agricultural Trade Reform and the Doha Development Agenda|journal=The World Economy|volume=28|issue=9|pages=1301–1327|doi=10.1111/j.1467-9701.2005.00735.x}}</ref> Deur die regstreekse betaling aan boere te staak en die boerderybedryf te dereguleer sal ondoeltreffendhede en dooiegewigskuld wat deur staatsinmenging geskep is uit die weg ruim. Ander stem nie saam nie en redeneer dat 'n meer radikale transformasie van landbou nodig is, een wat gerig word deur die idee dat ekologiese verandering nie geslaag kan wees sonder gepaardgaande veranderinge in die sosiale, politieke, kulturele en ekonomiese gebiede wat landbou beïnvloed nie. Sekere organisasies, soos Via Campesina, sê net deur die uitvoergeleide, vryehandelgegronde industriële landboumodel van groot plase te verander kan die afwaartse spiraal van armoede, lae lone, migrasie van die platteland na stede, honger en omgewingsagteruitgang gekeer word.<ref>{{Cite journal|last=Altieri|first=Miguel|date=Julie 2009|title=Agroecology, small farms, and food sovereignty|journal=Monthly Review|volume=61|issue=3|pages=102–113|doi=10.14452/mr-061-03-2009-07_8}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} {{Normdata}} [[Kategorie:Landbou]] 5gy8bpj2qibsikqoqq4kuuooykr3ujw 0 124269 2924615 2922444 2026-08-12T22:15:00Z Amanich7 141889 2924615 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Malindi |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Pillar of Vasco da Gama.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif=Pilaar van Vasco da Gama |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte= |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Kenia |duimdrukkeretiketposisie=regs |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Kenia}} |onderafdelingtipe1=County |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=Kilifi |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=13de/14de eeu |stigtingstitel2=Hervestig |stigtingsdatum2=1861 |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|3|13|25|S|40|7|48|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2009 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=207253 |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=Oos-Afrika Tyd |utcafset=+3 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Malindi''' (voorheen bekend as Melinde) is 'n stad by die monding van die Galanarivier aan die kus van [[Kenia]] langs die [[Indiese Oseaan]]. Die stad is 120&nbsp;km noordoos van [[Mombasa]] geleë. Volgens die 2009-sensus was die bevolking 207&nbsp;253. [[Lêer:Malindi town view.jpg|duimnael|links|Die historiese middestad van Malindi]] ==Geskiedenis== Malindi is sedert die 13de eeu as 'n [[Swahili (volk)|Swahili]]-kusnedersetting bekend. Die Portugese ontdekkingsreisiger [[Vasco da Gama]] het Malindi in 1498 besoek om met plaaslike heersers te onderhandel oor gidse vir sy reis na [[Indië]]. 'n Koraalpilaar (''[[padrão]]'') is opgerig om hierdie gebeurtenis te herdenk en staan tot vandag toe.<ref>{{en}} Martin, Esmond Bradley. Malindi. Past and Present. — New. — The National Museum of Kenya, 2009.</ref> Die Broglio-ruimtehawe (die San Marco-ruimtehawe op see) is in die oop see naby Malindi geleë en is deur die Italiaanse ruimteagentskap in samewerking met [[Nasa]] gebruik. Ruimtelanserings is daar van 1964 tot 1988 uitgevoer, waarna die ruimtehawe-platform buite werking gestel is.<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://astro-obzor.ru/san-marko-kosmodrom-italiya/ |title=Морской космодром Сан-Марко |accessdate=23 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023075609/https://astro-obzor.ru/san-marko-kosmodrom-italiya/ |archive-date=23 Oktober 2020}}</ref> == Sien ook == * [[Lys van nedersettings in Kenia]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] kr03g5hs8bivb4rfexo7j7a4suqsn3m 2924660 2924615 2026-08-13T08:34:19Z Amanich7 141889 /* Geskiedenis */ 2924660 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Malindi |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=Stad |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Pillar of Vasco da Gama.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif=Pilaar van Vasco da Gama |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart= |kaartgrootte= |kaartbyskrif= |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Kenia |duimdrukkeretiketposisie=regs |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Kenia}} |onderafdelingtipe1=County |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=Kilifi |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=13de/14de eeu |stigtingstitel2=Hervestig |stigtingsdatum2=1861 |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|3|13|25|S|40|7|48|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2009 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=207253 |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=Oos-Afrika Tyd |utcafset=+3 |tydsone_DST= |uctafset_DST= |poskodetipe= |poskode= |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} '''Malindi''' (voorheen bekend as Melinde) is 'n stad by die monding van die Galanarivier aan die kus van [[Kenia]] langs die [[Indiese Oseaan]]. Die stad is 120&nbsp;km noordoos van [[Mombasa]] geleë. Volgens die 2009-sensus was die bevolking 207&nbsp;253. [[Lêer:Malindi town view.jpg|duimnael|links|Die historiese middestad van Malindi]] ==Geskiedenis== Malindi is sedert die 13de eeu as 'n [[Swahili (volk)|Swahili]]-kusnedersetting bekend. Die Portugese ontdekkingsreisiger [[Vasco da Gama]] het Malindi in 1498 besoek om met plaaslike heersers te onderhandel oor gidse vir sy reis na [[Indië]]. 'n Koraalpilaar (''[[padrão]]'') is opgerig om hierdie gebeurtenis te herdenk en staan tot vandag toe.<ref>{{en}} Martin, Esmond Bradley. Malindi. Past and Present. — New. — The National Museum of Kenya, 2009.</ref> ==Marien kosmodroom== Die Broglio-ruimtehawe (die San Marco-ruimtehawe op see) is in die oop see naby Malindi geleë en is deur die Italiaanse ruimteagentskap in samewerking met [[Nasa]] gebruik. Ruimtelanserings is daar van 1964 tot 1988 uitgevoer, waarna die ruimtehawe-platform buite werking gestel is.<ref>{{ru}} {{cite web |url=http://astro-obzor.ru/san-marko-kosmodrom-italiya/ |title=Морской космодром Сан-Марко |accessdate=23 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023075609/https://astro-obzor.ru/san-marko-kosmodrom-italiya/ |archive-date=23 Oktober 2020}}</ref> == Sien ook == * [[Lys van nedersettings in Kenia]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] mhu05z5lgzhl5dyeedfmrnyemfjydc0 0 134033 2924605 2856610 2026-08-12T20:39:29Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2924605 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Anthony Doerr''' (gebore 27 Oktober 1973) is 'n Amerikaanse skrywer van romans en kortverhale. Hy het wydverspreide erkenning gekry vir sy 2014-roman ''[[All the Light We Cannot See]]'', wat die [[Pulitzerprys vir Fiksie|Pulitzer-Prys vir Fiksie]] gewen het. == Vroeë lewe en opvoeding == Doer het in [[Cleveland, Ohio]] groot geword.<ref>{{en}}[http://www.cleveland.com/books/index.ssf/2011/04/anthony_doerr_wins_lucrative_s.html Anthony Doerr Wins Lucrative Short-story Prize]</ref> Hy het die nabygeleë ''University School'' bygewoon, waar hy in 1991 gegradueer het. Hy het toe [[geskiedenis]] as hoofvak geneem aan Bowdoin Kollege in Brunswick, [[Maine]], waar hy in 1995 gegradueer het, en daarna 'n [[Magister Artium|Meestersgraad]] van [[Beeldende Kunste]] van Bowling Green State-universiteit ontvang het.<ref>{{cite web |url=http://www.bestyoungnovelists.com/Anthony-Doerr |title=Anthony Doerr |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110207202126/http://www.bestyoungnovelists.com/Anthony-Doerr |archive-date= 7 Februarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date= 6 Maart 2018 }}</ref> == Loopbaan == Doerr se eerste gepubliseerde boek is 'n versameling van kort stories genoem ''The Shell Collector'' (2002). Baie van die stories vind plaas in [[Afrika]] en [[Nieu-Seeland]], waar hy gewoon en gewerk het. Hy het nog 'n boek van kort stories geskryf, wat ''Memory Wall'' (2010) genoem is. Sy eerste roman, ''About Grace'', was in 2004 vrygestel. Doerr het toe sy [[memoires]], ''Four Seasons in Rome'', geskryf wat in 2007 gepubliseer is. Doerr se tweede roman, ''All the Light We Cannot See'', geset in die besette [[Frankryk]] gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]], was gepubliseer in 2014. Dit het aansienlike kritieke lof ontvang en was 'n finalis vir die National Book Award vir Fiksie.<ref>{{cite web |url=http://www.mhpbooks.com/national-book-awards-shortlists-announced/ |first=Alex |last= Shephard |date=15 Oktober 2014 |title=National Book Awards shortlists announced |access-date=15 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129174705/https://www.mhpbooks.com/national-book-awards-shortlists-announced/ |archive-date=29 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die boek is 'n ''[[The New York Times|New York Times]]'' beste verkoper en is deur die koerant as 'n noemenswaardige boek uit 2014 aangewys.<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2014/12/14/books/review/the-10-best-books-of-2014.html |title=The 10 Best Books of 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109233540/https://www.nytimes.com/2014/12/14/books/review/the-10-best-books-of-2014.html |archive-date=9 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit het die [[Pulitzerprys vir Fiksie|Pulitzer-Prys vir Fiksie]] in 2015 gewen. Dit was ook die naaswenner vir die 2015 Dayton Literêre Vrede-Prys vir Fiksie <ref>{{cite web |url=http://daytonliterarypeaceprize.org/# |last=Morland |first=D. Verne |title=Dayton Literary Peace Prize - An International Award |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312020245/https://www.daytonliterarypeaceprize.org/ |archive-date=12 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en het die 2015 Ohioana Biblioteek Vereniging Boek-Toekenning vir Fiksie gewen.<ref>{{Webaanhaling|url=http://ohioana.org/about/media/prjuly1415.pdf|title=Archived copy|accessdate=2015-12-02}}</ref> Doerr skryf ook 'n rubriek oor wetenskap boeke vir die ''[[Boston Globe]]'' en is 'n bydraer tot ''[[The Morning News]]'', 'n aanlyn-tydskrif. Van 2007 tot 2010, was hy die ''writer-in-residence'' vir die staat van [[Idaho]].<ref>{{cite web |url=http://www.arts.idaho.gov/writers/tonydoerr.aspx |title=ICA |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103955/http://arts.idaho.gov/writers/tonydoerr.aspx |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.boiseweekly.com/boise/anthony-doerr-is-a-recognized-and-slightly-wealthier-fellow/Content?oid=1566790 |title=Anthony Doerr Is A Recognized (And Slightly Wealthier) Fellow |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110050925/https://www.boiseweekly.com/boise/anthony-doerr-is-a-recognized-and-slightly-wealthier-fellow/Content?oid=1566790 |archive-date=10 November 2019 |url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> == Persoonlike lewe == Doerr is getroud, het tweeling seuns, en woon in [[Boise]], [[Idaho]].<ref name="idahostatesmanboisesanthonydoerr">{{Webaanhaling|title=Boise’s Anthony Doerr wins the 2015 Pulitzer Prize for Fiction|url=http://www.idahostatesman.com/entertainment/arts-culture/article40854669.html}}</ref> == Bibliografie == === Romans === * ''About Grace'' (2004) {{ISBN|978-0-7432-6182-1}} * ''All the Light We Cannot See'' (2014) {{ISBN|1476746583}} * ''Cloud Cuckoo Land'' (2021) {{ISBN|978-1-982168-43-8}} === Kort storie versamelings === * ''The Shell Collector''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jM9Gk2K-dQEC&printsec=frontcover&dq=Anthony+Doerr&cd=1#v=onepage&q&f=false|title=The Shell Collector}}</ref> (2002) {{ISBN|1439190054}} * ''Memory Wall'' (2010) {{ISBN|978-1-4391-8280-2}} === Memoires === * ''Four Seasons in Rome: On Twins, Insomnia and the Biggest Funeral in the History of the World''<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zvVQdbFv4rsC&printsec=frontcover&dq=Anthony+Doerr&source=gbs_book_other_versions#v=onepage&q&f=false|title=Four Seasons in Rome}}</ref> (2007) {{ISBN|978-1-4165-4001-4}} == Toekennings == * Barnes & Noble Discover Prize, vir ''The Shell Collector'' * ''Rome Prize'' van die'' American Academy of Arts and Letters'' en die ''American Academy'' in Rome * 2003: ''New York Public Library ''se ''Young Lions Fiction Award'', wenner, ''The Shell Collector'' * 2005, 2011: Ohioana Book Award vir ''About Grace'' en ''Memory Wall'', onderskeidelik * 2010: Guggenheim Fellowship * 2011: The Story Prize, wenner, ''Memory Wall'' * 2011: Sunday Times EFG Private Bank Short Story Award, wenner, 'The Deep'<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13010528 |last=Staff writer |first= |date=8 April 2011 |title=Anthony Doerr wins Short Story award |access-date=22 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727032957/https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13010528 |archive-date=27 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/public/article378469.ece |last=Staff writer |first= |date=9 April 2011 |title=A heartwarming win for a heartbreaking tale |access-date=22 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313125626/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/public/article378469.ece |archive-date=13 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * 2014: Finalis vir die ''National Book Award for Fiction'' * 2015: [[Pulitzerprys]] vir ''All the Light We Cannot See'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} * [http://www.anthonydoerr.com Amptelike webwerf] * Video: [http://fora.tv/2011/03/02/The_Story_Prize_Awards_Ceremony_2011 Die Storie Prys lees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140518043852/http://fora.tv/2011/03/02/The_Story_Prize_Awards_Ceremony_2011/ |date=18 Mei 2014 }} met Yiyun Li en Suzanne Rivecca. 2 maart 2011. * [http://aboutread.com/author/Anthony+Doerr Beste Verkoop Boeke deur Anthony Doerr van die Plaaslike Biblioteek] {{Pulitzerprys vir Fiksie|state=collapsed}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Doerr, Anthony}} [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Lewende mense]] ac5kir4df3bvbgw4y9qt4addvsrt8gq 0 137341 2924655 2891549 2026-08-13T08:13:15Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924655 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Macrinus |kleur = #ccf |titel = Keiser van die Romeinse Ryk |beeld = MacrinusAE.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Macrinus op 'n munt uit [[Moesië|Moesia Inferior]]. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Regeer |1 = [[217]]-[[218]] |opskrif2 = Volle naam |2 = Marcus Opellius Severus Macrinus |opskrif3 = Gebore |3 = [[164]]/[[165|5]] ([[Caesarea (Mauretania)|Caesarea]] in [[Mauretania]] |opskrif4 = Oorlede |4 = Junie [[218]] [[Akseray|Archelaïs]] |opskrif5 = |5 = |opskrif6 = Voorganger |6 = [[Caracalla]] |opskrif7 = Opvolger |7 = [[Elagabalus]] |opskrif8 = Vorstehuis |8 = [[Severiese dinastie]] |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = <!-- |opskrif11 = Vader |11 = [[Septimius Severus]] |opskrif12 = Moeder |12 = [[Julia Domna]] |opskrif13 = Eggenote |13 = [[Plautilla]]--> |opskrif14 = Kinders |14 = [[Diadumenianus]] |opskrif15 = |15 = }} '''Marcus Opellius Macrinus''' (164? - Junie [[218]]) was keiser van die [[Romeinse Ryk]] van [[11 April]] [[217]] tot [[8 Junie]] [[218]]. Op 8 April 217 nC is Romeinse Keiser [[Caracalla]] vermoor. Marcus Opellius Macrinus het die nuwe keiser geword. Tydens sy 14-maande-bewind het hy twee groot onderskeidings gekry – hy sou nooit Rome as keiser besoek nie, en hy is die eerste keiser wat nooit in die Senaat gedien het nie.<ref name="WorldH"/> Marcus Opellius Macrinus was 'n eerlik, deeglik, hardwerkend man en 'n goeie administrateur. Normaal sou Macrinus egter glad nie keiser geword het nie, want volgens konvensionele standaarde was hy heeltemal ongekwalifiseerd vir die pos.<ref name="UNVR"/> Macrinus was 'n provinsiaal in 164 nC gebore in die provinsie [[Mauretania Caesariensis]] (in moderne [[Algerië]]). Hy het geen familieverband met die Antonyne-dinastie of die familie van [[Septimius Severus]] gehad nie, en was beslis geen bloedverwant nie. In plaas van familie- of politieke verbintenisse, het Macrinus daarin geslaag om deur harde werk en betroubaarheid binne die kring rondom die keiserlike troon te kom. Hy het waarskynlik tot die ''eques'' behoort. 'n klas wat op 'n tyd perde vir Rome se leër voorsien het. <ref name="UNVR"/> Daar is verskeie verhale oor die vroeë jare van Rome se 23ste keiser, insluitend dat hy as 'n koerier en selfs as 'n gladiator gewerk het. Ons kan laasgenoemde as 'n latere laster afreken. Dit doen ook die antieke historikus Cassius Dio wat 'n tydgenoot van Macrinus was en die man se reputasie goed geken het; hy kan hom inderdaad persoonlik ontmoet het.<ref name="UNVR"/> Dit is waarskynlik dat Macrinus se ouers gerespekteerde, kleindorpse maar nie baie ryk mense was nie. Hulle kon nogtans hul seun se opleiding as 'n prokureur betaal .<ref name="UNVR"/> Gelukkig vir Macrinus sou hy bo sy lae geboorte uitstyg en opleiding as prokureur ontvang<ref name="WorldH"/> Min anders is bekend van Macrinus tot die bewind van keiser [[Septimius Severus]] (193 – 211 nC). Plautianus, die bevelvoerder van die [[Pretoriaanse Garde]], het hom as 'n rentmeester benoem. <ref name="WorldH"/> Teen hierdie tyd was Macrinus getroud, met 'n vrou van wie ons net die naam ken, Nonia Celsa, en dit uit 'n onbetroubare bron: die berugte fout-geneigde Historia Augusta. Uiteindelik het Macrinus van keiserlike funksionaris na keiserlike hofdienaar oorgeskakel en 'n reeks poste in die huishouding van Septimius Severus beklee. Toe Severus gesterf het, is Macrinus in beheer geplaas van die finansies van die nuwe mede-keisers, Geta en Caracalla.<ref name="UNVR"/> Lojaal en betroubaar soos hy ook al was, moes Macrinus 'n mate van politieke vermoë gehad het, want hy het nie net sy beskermheer se genadeval oorleef nie, maar het daarna selfs daarin geslaag om bevordering te kry. Hierdie bevordering was na die pos van bestuurder van die belangrike Via Flaminia, een van die hoofpadslagare van [[Italië]].<ref name="UNVR"/> Onder keiser [[Caracalla]] in 212 nC word hy die bevelvoerder van die Garde. Hierdie posisie het hom die geleentheid gebied om onder keiser Caracalla as tweede in bevel teen die Parthiërs in die ooste te dien. Die soms buierige en onvoorspelbare keiser het egter die ambisieuse Macrinus begin vrees, nadat hy gerugte gehoor het dat 'n waarsêer voorspel het dat die bevelvoerder binnekort die keiser sou word. Met die besef dat sy tyd as keiser bedreig is, het Caracalla na bewering die teregstelling van Macrinus beveel. Dit was toe dat die bevelvoerder besluit het hy moet óf die keiser doodmaak óf self doodgemaak word.<ref name="WorldH"/> Toe die keiser wat na die tempel van die maangodin Luna naby [[Carrhae]] gereis het om dit te besoek, het Macrinus die geleentheid aangegryp. Op 8 April 218 nC toe Caracalla langs die pad gestop het om homself te verlig, het een van sy lyfwagte agter hom aangekom met 'n swaard in die hand en die niksvermoedende keiser doodgesteek. Macrinus het met die liggaam van Caracalla na die kamp teruggekeer en beweer dat hy reeds die keiser se moordenaar vermoor het. Caracalla se as is na Rome gestuur en in die Mausoleum van [[Hadrianus]] begrawe. Volgens Herodianus se Geskiedenis van die Romeinse Ryk was die Senaat verheug:<ref name="WorldH"/> {{cquote|...die juigende Senaat het Macrinus al die keiserlike eerbewyse toegewys; die feit is egter dat hulle nie soseer verheug was oor Macrinus se opvolging nie as oor hul eie verlossing van Caracalla. Elke man het gevoel dat hy aan 'n swaard ontsnap het wat oor sy kop gehang het.}} Caracalla was die laaste van sy lyn. Hy was deur die senaat gehaat en het geen erfgenaam aangestel. Daarom het sy dood 'n magsvakuum aan die bokant gelaat. Na 'n paar oorwegings het die weermag besluit om Macrinus te steun bloot omdat hulle aan niemand beter kon dink nie.<ref name="UNVR"/> ==Macrinus as keiser== [[Lêer:Bust of Macrinus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|duimnael|Macrinus]] Macrinus het die weermag 'n groot bonus gegee met sy toetreding. Dit was noodsaaklik om die welwillendheid van die soldate te verseker, nie die minste nie omdat die ma en tantes van die oorlede Caracalla invloedryk en diep agterdogtig gebly het oor die rol wat Macrinus in die sluipmoord gespeel het.<ref name="UNVR"/> Onmiddellik nadat hy die troon beklim, het Macrinus 'n suiwering begin en baie van die provinsiale goewerneurs vervang, asook enigiemand tereggestel wat sy aanspraak op imperiale mag bedreig. Tydens hierdie suiwering het die nuwe keiser egter baie van diegene in die leër wat lojaal aan [[Caracalla]] was, kwaad gemaak. Sy optrede het ook Septimius Severus se tweede vrou en Caracalla se ma, [[Julia Domna]], woedend gemaak, wat 'n mate van invloed op die troon wou behou. Macrinus het gevoel dat sy 'n bedreiging vir sy gesag kon wees, en het haar beveel om [[Antiogië]] te verlaat. Sy het geweier. In plaas daarvan om gehoor te gee aan die keiser se bevele, en terwyl sy die gevolge van borskanker gely het, het sy haarself doodgehonger. Haar suster Julia Maesa en twee niggies, Julia Soaemias en Julia Mamaea, het belowe om voort te gaan met haar stryd. Gedurende sy eenjarige bewind het Macrinus voortdurend teen die weermag geveg, veral nadat hy baie van die voordele wat deur Caracalla toegeken is, teruggetrek het. Omtrent dieselfde tyd het die Partiërs begin om hul leër te herbou en na die Romeinse posisie op te trek. <ref name="WorldH"/> Dit het voorspelbaar beteken dat toe die Romeine wel die Parthiërs in 'n groot geveg naby Nisibis in 217 nC ontmoet het, Macrinus se bevelvoerders meer daarop ingestel was om ’n nederlaag te vermy as om oorwinning te verseker. Die geveg was 'n gelykop, alhoewel die vyande van Macrinus verkies het om dit as 'n nederlaag te skilder.<ref name="UNVR"/> In plaas daarvan om opnuut te veg, het die keiser toe 'n vredesooreenkoms gekoop, iets wat die keiser en sy leër verder vervreem het.<ref name="WorldH"/> Die Parthiese koning het sy eie probleme gehad, insluitend 'n pruttende burgeroorlog. Hy het Macrinus se aanbod van vrede in ruil vir 'n groot kontantbetaling met blymoedigheid aanvaar en Macrinus toegelaat om sy keuse van kliëntekoning op die troon van Armenië te plaas (hoewel dit onseker is of hierdie kontantbetaling ooit gemaak is).<ref name="UNVR"/> Niks hiervan was goed by die weermag nie. Volgens sommige rekeninge blyk dit dat Macrinus, ooit die pligsgetroue administrateur, besluit het om van sy finansiële verliese uit militêre lone te verhaal. Hy was nie so dwaas om die salaris van dienende soldate te sny nie, maar hy het die beginsalaris vir nuwe rekrute verlaag.<ref name="UNVR">{{cite web|url=https://www.unrv.com/decline-of-empire/macrinus.php|publisher=UNRV|title=Macrinus|access-date=11 Januarie 2024|archive-date=11 Januarie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111225125/https://www.unrv.com/decline-of-empire/macrinus.php|url-status=dead}}</ref> Herodianus het geskryf<ref name="WorldH"/> {{cquote|...omstandighede het hul irritasie vermeerder, terwyl hulle steeds in tente woon en soms 'n tekort aan voorrade in 'n vreemde land, al het dit gelyk of 'n toestand van vrede bestaan, het hulle verlang om terug te keer na hul gewone stasies. Toe hulle Macrinus se luuksheid en laksheid sien, het hulle in opstand gekom en bitterlik oor hom gepraat en selfs vir 'n dun verskoning gebid om van hierdie ergernis ontslae te raak.}} Die weermag sou binnekort hul wens vervul kry.<ref name="WorldH"/> Met ontevredenheid in die weermag aan die toeneem en baie wat steeds treur oor die dood van Julia Domna, het Julia Maesa die geleentheid aangegryp om 'n jong veertienjarige seun genaamd Varius Avitus Bassianus (haar kleinseun) as die regmatige erfgenaam van die keiserlike troon te paradeer. As die afstammeling van die hoëpriester van die songod Elegabal, is hy "deur god gekies" as die wettige opvolger. Gerugte het die rondte gedoen dat hy die buite-egtelike seun van Caracalla was, en om sy aanspraak verder te verhoog, is sy naam aan die voormalige keisers [[Markus Aurelius|Marcus Aurelius]] en Antonius Pius gekoppel.<ref name="WorldH"/> ==Ballingskap en Dood== Met ondersteuning van die weermag is hierdie jong man, wat as [[Elagabalus]] bekend sou word, die kamp by Raphanaea ingesmokkel, en op 18 Mei 218 CE het die Derde Galliese Legioen hom tot keiser uitgeroep. <ref name="WorldH">{{cite web|url=https://www.worldhistory.org/Macrinus/|publisher=World History|title=Macrinus|year=2013}}</ref> Met 'n rebelle-leër wat na Antiogië opruk, en meer mans wat daagliks oorloop, moes Macrinus veg vir sy lewe. Op 8 Junie 218 nC het hy die rebelle in 'n geveg ontmoet, en ten spyte van meer ervare troepe en voortreflike bevelvoerders, is sy ongemotiveerde en gedemoraliseerde leër deeglik verslaan.<ref name="UNVR"/> == Sien ook == * [[Lys van Romeinse keisers]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mense in die 2de eeu]] [[Kategorie:Mense in die 3de eeu]] [[Kategorie:Romeinse keisers]] [[Kategorie:Sterftes in 218]] 47f6mwwqvq3eloasfhfqzsh50ge8sdd 0 232497 2924490 2921876 2026-08-12T12:51:01Z Tshegi 203835 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1368510072|Zendaya]]" te vertaal 2924490 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Vir|the album|Zendaya (album){{!}}''Zendaya'' (album)}}{{Inligtingskas Persoon|image=Zendaya-byPhilipRomano.jpg|caption=Zendaya in 2026|birth_name=Zendaya Maree Stoermer Coleman|birth_date={{Birth date and age|1996|9|1}}|birth_place=[[Oakland, California]], U.S.|occupation={{hlist|Actress|singer-songwriter}}|years_active=2009–present|spouse={{marriage|[[Tom Holland]]|2026}}|awards=[[List of awards and nominations received by Zendaya|Full list]]|module={{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{flatlist |<!--All sources are linked in her "Artistry" Do not add or change the genres without a reliable source. She makes R&B more than any other genre--> * [[Contemporary R&B|R&B]] * [[Pop music|pop]] }} | instrument = Vocals | label = {{flatlist| * [[Hollywood Records|Hollywood]] * [[Republic Records|Republic]]<ref>{{cite magazine |url=https://www.billboard.com/biz/articles/news/record-labels/6296641/after-selena-gomezs-exit-and-a-thawing-frozen-is-disney |title=After Selena Gomez's Exit and a Thawing 'Frozen,' Is Disney Headed for a Cold Spell? |last=Lipshutz |first=Jason |date=October 24, 2014 |magazine=Billboard |access-date=April 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627022518/https://www.billboard.com/biz/articles/news/record-labels/6296641/after-selena-gomezs-exit-and-a-thawing-frozen-is-disney |archive-date=June 27, 2019 |url-status=live }}</ref>}} }}|website={{URL|zendaya.com}}|signature=Signature of Zendaya.svg}}'''Zendaya Maree Stoermer Coleman''' ({{IPAc-en|z|ɛ|n|'|d|eɪ|.|ə}} {{Respell|zen|DAY|ə}} ; gebore 1 September 1996), bekend onder die naam '''Zendaya''', is 'n Amerikaanse aktrise en sangeres-liedjie skrywer. Haar toekennings sluit in twee Primetime Emmy -toekennings en 'n [[Golden Globe]]. In 2022 het ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' haar as een van die honderd invloedrykste mense ter wêreld aangewys. Zendaya, gebore in [[Oakland|Oakland, Kalifornië]], het haar loopbaan as kinder model en danser begin voordat sy prominensie verwerf het vir haar rolle in die [[Disney Channel]]- sitkoms ''Shake It Up'' (2010–2013) en ''KC Undercover'' (2015–2018), waarvan sy laasgenoemde ook vervaardig het. Vir haar vertolking as Rue Bennett, 'n sukkelende dwelmverslaafde tiener in die HBO - tienerdramareeks ''Euphoria'' (2019–2026), het Zendaya twee Primetime Emmy - toekennings vir Uitstaande Hoofaktrise in 'n Dramareeks gewen en sodoende die jongste kunstenaar geword wat in die kategorie gewen het. Zendaya het haar speelfilmdebuut as Michelle Jones-Watson "MJ" in die Marvel Cinematic Universe - film Spider- Man:Homecoming gemaak. Sy het haar rol in die opvolgflieks ''Far From Home'' (2019), ''[[spider-man: No Way Home|No Way Home]]'' (2021) en ''[[spider-man: Brand New Day|Brand New Day]]'' (2026) hervertolk. Sy het sedertdien gespeel in die musiekfilm ''The Greatest Showman'' (2017), [[Denis Villeneuve]] se <nowiki><i id="mwPw">Dune-</i></nowiki> trilogie (2021–2026), [[Christopher Nolan]] se epiese ''[[The Odyssey]]'' (2026), en het lof verdien vir haar optredes in die romantiese films ''Malcolm &amp;amp; Marie'' (2021), ''Challengers'' (2024) en ''The Drama'' (2026). In 2011 het Zendaya die enkelsnitte "Swag It Out" en "Watch Me" vrygestel, laasgenoemde 'n samewerking met [[Bella Thorne]]. Sy het by Hollywood Records geteken en haar selfgetitelde studio-album in 2013 vrygestel. Die hoofsnit, "Replay", het 'n hoogtepunt in die top 40 van die Amerikaanse <nowiki><i id="mwUQ">Billboard</i></nowiki> Hot 100 gehaal en multi-platinum-sertifisering verwerf. Haar duet met [[Zac Efron]], " Rewrite the Stars ", van <nowiki><i id="mwVQ">die The Greatest Showman</i></nowiki> -klankbaan (2017), het in die top 20 gehaal en multi-platinum-status in verskeie lande behaal. Sy het ook verskeie liedjies vir ''Euphoria'' geskryf en opgevoer. [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1996]] [[Kategorie:Biografieë met handtekeninge]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] nuahg292321yt6euis2angqd9nj73lk 0 235925 2924614 2417249 2026-08-12T22:07:12Z Frnw26 204363 /* */ 2924614 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Ben Gage | Beeld = Ben Gage "Maverick" (1959 ABC press photo).JPG | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1914|10|29}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1914|10|29|1978|4|28}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0300794 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Ben Gage''' (29 Oktober 1914 – 28 April 1978) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente ''My Gal Sal'' (1942) en ''State Fair'' (1945), en in die televisiereekse ''Batman'' (1966) en ''Star Trek'' (1966). == Filmografie == === Rolprente === * 1942: ''My Gal Sal'' * 1945: ''State Fair'' === Televisiereekse === * 1949: ''Johnny Olsen's Rumpus Room'' * 1966: ''Batman'' * 1966: ''Star Trek'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0300794|Ben Gage}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Gage, Ben}} [[Kategorie:Geboortes in 1914]] [[Kategorie:Sterftes in 1978]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] svqw93ytg07oox5ax23pces1hpxvpvj 0 244660 2924487 2135419 2026-08-12T12:38:17Z Tshegi 203835 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1362212057|Lorrie Morgan]]" te vertaal 2924487 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Inligtingskas Persoon|name=Lorrie Morgan|image=Lorrie Morgan at the Grand Ole Opry.JPG|alt=Country music singer Lorrie Morgan performing.|caption=Morgan at the [[Grand Ole Opry]] in 2015|birth_name=Lorrie Morgan|birth_date={{Birth date and age|1959|6|27}}|birth_place=[[Nashville, Tennessee]], U.S.|spouse={{plainlist| * {{marriage|Ron Gaddis|1979|1981|end=div}} * {{marriage|[[Keith Whitley]]|1986|1989|end=d.}} * {{marriage|Brad Thompson|1991|1993|end=div}} * {{marriage|[[Jon Randall]]|1996|1999|end=div}} * {{marriage|[[Sammy Kershaw]]|September 29, 2001|October 23, 2007|end=div}} * {{marriage|Randy White|September 15, 2010|2025|end=d.}} }}|children=2|father=[[George Morgan (singer)|George Morgan]]|occupation={{hlist|Musician|singer|actress}}|years_active=1972–present|module={{Infobox musical artist | embed = yes | genre = [[Country music|Country]]<ref name="allmusic"/> | instrument = {{hlist|Vocals|guitar}} | label = {{hlist|[[Hickory Records|Hickory]]|[[MCA Records|MCA]]|[[RCA Records|RCA]]|[[BNA Records|BNA]]|[[RLJ Entertainment]]|Country Crossing|[[R&J Records|Stroudavarious]]}} | website = {{URL|http://www.lorrie.com|lorrie.com}} }}}}'''Loretta Lynn Morgan''' (gebore 27 Junie 1959) <ref name="allmusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/lorrie-morgan-mn0000286115/biography|title=Lorrie Morgan biography|last=Sandra Brennan|website=Allmusic|access-date=July 29, 2019}}</ref> <ref name="whitburn">{{Cite book |last=Whitburn |first=Joel |title=Hot Country Songs 1944 to 2017 |publisher=Record Research, Inc |year=2017 |isbn=978-0-89820-229-8 |page=248}}</ref> is 'n Amerikaanse country musiek sangeres en aktrise. Sy is die dogter van George Morgan, weduwee van Keith Whitley, en eksvrou van Jon Randall en Sammy Kershaw, wat almal ook country-musieksangers is. Morgan is sedert die ouderdom van 13 aktief as sangeres en het haar eerste enkelsnit in 1979 op die trefferlyste gehaal. Sy het haar grootste sukses tussen 1988 en 1999 behaal, deur opnames te maak vir RCA Records en die ontbinde BNA Records. Haar eerste twee RCA-albums (''Leave the Light On'' en ''Something in Red'') en haar BNA-album "''Watch Me"'' is almal platinum-gesertifiseer deur die Recording Industry Association of America (RIAA). Die 1995 samestelling ''Reflections:Greatest Hits'' is haar topverkoper-album met 'n dubbelplatinum-sertifisering; ''War Paint'', ''Greater Need'' en ''Shakin' Things Up'', ook op BNA, is gesertifiseerde goud. Morgan het meer as 40 trefferlyste op die ''Billboard'' Hot Country Songs - trefferlyste gemaak, insluitend drie nommer een-enkelsnitte: "Five Minutes", "What Part of No" en "I Didn't Know My Own Strength", en 11 bykomende top -10-treffers. Morgan het in samewerking met haar pa opgeneem, sowel as Whitley, Randall, Kershaw, [[Frank Sinatra]], Johnny Mathis, Tammy Wynette, [[The Beach Boys]], [[Dolly Parton]], Andy Williams, die New World Philharmonic en Pam Tillis . Sy is ook 'n lid van die Grand Ole Opry. Morgan se musikale styl word grootliks gedefinieer deur country-pop- invloede en haar dramatiese sangstem, met gereelde stilistiese vergelykings met Tammy Wynette. == Vroeë lewe == Loretta Lynn Morgan is op 27 Junie 1959 in [[Nashville|Nashville, Tennessee]], gebore.<ref name="whitburn">{{Cite book |last=Whitburn |first=Joel |title=Hot Country Songs 1944 to 2017 |publisher=Record Research, Inc |year=2017 |isbn=978-0-89820-229-8 |page=248}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWhitburn2017">Whitburn, Joel (2017). ''Hot Country Songs 1944 to 2017''. Record Research, Inc. p.&nbsp;248. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89820-229-8|<bdi>978-0-89820-229-8</bdi>]].</cite></ref> Sy is die vyfde kind van die landmusiek sanger George Morgan.<ref name="whitburn" /><ref name="patterson">{{Cite web|url=https://www.nwitimes.com/uncategorized/morgan-takes-chance-with-secret-love/article_ad33ceb5-b17c-59dd-aff0-b9abddf7d06f.html|title=Morgan takes chance with 'Secret Love'|last=Jim Patterson|date=December 11, 1998|website=The Times of Northwest Indiana|access-date=August 3, 2019}}</ref> Morgan is nie vernoem na die oorlede [[Loretta Lynn]] nie. Lynn was nie 'n nasionale bekende sanger in 1959 nie. Op 13-jarige ouderdom het Lorrie Morgan haar eerste optrede op Die Grand Ole Opry gemaak, toe haar pa haar op die verhoog gebring het om "Paper Roses" te verrig. Volgens Morgan self het die prestasie 'n staande ovasie ontvang. <ref>{{Cite journal |year=2004 |title=Lorrie Morgan |url=https://www.worldradiohistory.com/Archive-Station-Albums/WSM-Opry/Opry-2004.pdf |journal=Grand Ole Opry Picture History Book}}</ref> Morgan se pa is in 1975 oorlede, en sy en die lede van sy band het tot 1977 met verskeie klein klubs gereis, toe hulle ontbind het en sy met Roy Wiggins begin toer. Daarna het sy as ontvangsskrywer, liedjieskrywer en demo-sanger vir Acuff-Rose Music gewerk.<ref name="allmusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/lorrie-morgan-mn0000286115/biography|title=Lorrie Morgan biography|last=Sandra Brennan|website=Allmusic|access-date=July 29, 2019}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSandra_Brennan">Sandra Brennan. [https://www.allmusic.com/artist/lorrie-morgan-mn0000286115/biography "Lorrie Morgan biography"]. ''Allmusic''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">July 29,</span> 2019</span>.</cite></ref> == Opnameloopbaan == [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] nm05shshkjnctsb5zt2x56cg6xdxsu8 0 259209 2924606 2924075 2026-08-12T20:40:41Z Oesjaar 7467 /* Grade en fakulteite */ Verbeter 2924606 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit | naam = Adam Mickiewicz-universiteit | beeld = 2008-09 Poznan Uni und AM.JPG | beeldbyskrif = Die aula aan die Mickiewiczplein | afkorting = UAM | buitelandse naam = Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu | latyn_naam = ''Universitas Studiorum Mickiewicziana Posnaniensis'' | leuse = | stad = [[Poznań]] | land = [[Pole]] | gestig = [[1919]] | tipe = Openbaar | rektor = Bronisław Marciniak | studentetal = | personeel = | affiliasies = Santandergroep, Compostelagroep | webwerf = http://www.amu.edu.pl }} [[Lêer:Poznań Collegium Novum UAM1.JPG|duimnael|250px|Fakulteit van Moderne Tale en Letterkunde]] Die '''Adam Mickiewicz-universiteit in Poznań''' ([[Pools]]: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poolse afkorting ''UAM'') is een van die grootste Poolse universiteite en geleë in [[Poznań]], [[Woiwodskap Groot-Pole]]. Die universiteit se oorsprong kan teruggevoer word na [[1611]].<ref>{{cite news |url=https://international.amu.edu.pl/why-amu/why-amu/general-information/history |title=History |access-date=2017-11-26 |archive-date=2017-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201041242/https://international.amu.edu.pl/why-amu/why-amu/general-information/history |url-status=dead }}</ref> Die universiteit het egter amptelik op 7 Mei 1919 oopgemaak. Sedert [[1955]] dra dit die naam van die Poolse [[Romantiek|Romantiese]] [[digter]] [[Adam Mickiewicz]]. Die universiteit word dikwels gelys as een van die drie top universiteite in [[Pole]].<ref>{{Cite web |url=http://www.perspektywy.pl/RSW2015/ranking-uczelni-akademickich |title=argiefkopie |access-date=23 Mei 2019 |archive-date= 5 Junie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605180322/http://www.perspektywy.pl/RSW2015/ranking-uczelni-akademickich |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1458122,Ranking-uniwersytetow-To-najlepsze-uczelnie-w-Polsce |title=argiefkopie |access-date=23 Mei 2019 |archive-date=16 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616231255/https://www.polskieradio.pl/5/3/Artykul/1458122,Ranking-uniwersytetow-To-najlepsze-uczelnie-w-Polsce |url-status=dead }}</ref> In 2018 het die Shanghai Rangstelsel die universiteit binne die top 701-800 universiteite ter wêreld geplaas.<ref>{{cite news |url=https://www.shanghairanking.com/ARWU2018Candidates.html |title=Academic Ranking of World Universities 2018 |access-date=2018-12-07 |archive-date=2018-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207044126/http://www.shanghairanking.com/ARWU2018Candidates.html |url-status=dead }}</ref> ==Geskiedenis== Die [[Jesuïet]]ekollege het op [[28 Oktober]] [[1611]] onder die koninklike edik wat deur Koning Sigismund III Vasa gemaak is die eerste universiteit in [[Poznań]] geword. Hierdie edik is later versterk deur verdere edikte wat uitgereik is deur Koning Johannes II Casimir in [[1650]] en Koning [[Jan III Sobieski]] in [[1678]]. Die universiteit het kragtens hierdie edikte grade aan sy studente toegeken. Die inhuldigingseremonie van die universiteit het egter eers 308 jaar nadat dit formeel gestig is plaasgevind met die 400ste herdenking van die stigting van die [[Lubrański Akademie]]–wat beskou word as die universiteit se spirituele voorloper–op [[7 Mei]] [[1919]]. Die universiteit se oorspronklike naam was Wszechnica Piastowska ("Universiteit van die Piast dinastie" – wszechnica - is 'n minder algemene [[Pools]]e woord vir "universiteit"). Dit is later in [[1920]] hernoem na Uniwersytet Poznański ("Poznań Universiteit").<ref>[https://amu.edu.pl/en/main-page/history] Die geskiedenis van die AMU. Uniwersystet Adama Mickiewicza</ref> In 1920 het die bekende [[sosioloog]] Florian Znaniecki die eerste Poolse department van [[sosiologie]] aan die universiteit gestig. Dit was een van die eerste sosiologie departemente in Europa. In dieselfde tydperk het die botanis Józef Paczoski die wêreld se eerste instituut van fitososiologie gestig. Na die [[inval van Pole]] is Poznań deur Duitsland geannekseer en die universiteit in [[1939]] deur die regering van Duitsland gesluit. Dit het in [[1941]] as 'n Duitse universiteit heropen wat tot 1944 bedryf is. Die personeel en studente van die Poolse universiteit, waarvan sommige deur die Duitsers uit [[Warskou]] verban is, het 'n ondergrondse Poolse "Universiteit van die Westelike Streke" (Uniwersytet Ziem Zachodnich) gestig, waarvan die klasse in private woonstelle gegee is. Baie van die professore en personeel is gevange geneem en in Fort VII in Poznań tereggestel, insluitende professor Stanisław Pawłowski (rektor in die jare 1932-33).<ref>{{cite web |last1=Wardełski |first1=Adam |title=Prof. Stanisław Pawłowski (film) |url=http://usf.amu.edu.pl/filmoteka/wybitne-postacie-uniwersytetu/prof-stanis%C5%82aw-paw%C5%82owski |website=Filmoteka UAM |access-date=29 Desember 2014 |date=2011 |language=pl |archive-url=https://web.archive.org/web/20190704105320/http://usf.amu.edu.pl/filmoteka/wybitne-postacie-uniwersytetu/prof-stanis%C5%82aw-paw%C5%82owski |archive-date=4 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Na die afloop van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die universiteit op baie kleiner skaal weer oopgemaak. In [[1950]] is die Mediese Fakulteit–insluitende 'n Tandheelkunde- en Farmakologie afdeling– afgeskei om 'n aparte institusie, tans die Poznań Universiteit van Mediese Wetenskappe, te vorm. In [[1955]] het die Uniwersytet Poznański 'n nuwe naamgenoot aangeneem, die 19de eeuse Romantiese Poolse digter [[Adam Mickiewicz]], wat tans die universiteit se naam is. ==Persele== The universiteit se sentrale administrasiegebou is die Collegium Minus wat geleë is aan die westelike kant van Adam Mickiewicz-plein. (Dit is een van 'n groep geboue, insluitende die Rykspaleis, wat in die eerste dekade van die [[20ste eeu]] gebou is toe Poznań steeds onder Duitse heerskappy was. Dit was oorspronklik 'n Koninklike Akademie.) Hierby word ingesluit die Aula, wat dikwels gebruik word vir seremonies en vir klassieke-musiek konserte en die Collegium Iuridicum (wat die Regsfakulteit bevat). Sommige klasse vind plaas in die Collegium Maius, een van die genoemde groep geboue (by ul. Fredry), alhoewel die gebou hoofsaaklik gebruik word deur die mediese universiteit. Ander geboue in die stadsentrum sluit die voormalige kommunistiese partye se hoofkwartiere by Święty Marcin in, die sogenaamde Collegium Novum (dit word hoofsaaklik gebruik vir taalklasse) by Al. Niepodległości, en die universiteit se [[biblioteek]] by ul. Ratajczaka. Die universiteit maak ook gebruik van 'n aantal ander geboue in die suidelike en westelike distrikte van Poznań. Die universiteit is egter goed op dreef met die ontwikkeling van sy perseel by Morasko wat geleë is in die noorde van die stad. Met ingang [[2006]] het die Fakulteite van Fisika, Wiskunde, Rekenaarwetenskap, Biologie en Geografiese- en Geologiese Wetenskappe na die nuwe perseel geskuif. In [[2015]] het die Fakulteit van Geskiedenis (Collegium Historicum Novum) ook na die nuwe perseel geskuif.<ref>{{cite web |url=http://wydzial.historyczny.amu.edu.pl/strona-glowna/wydzia-historyczny/o-wydziale |title=Wydział Historyczny - O Wydziale |website=wydzial.historyczny.amu.edu.pl |access-date=10 Julie 2016 |language=pl |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025215711/http://wydzial.historyczny.amu.edu.pl/strona-glowna/wydzia-historyczny/o-wydziale |archive-date=25 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die universiteit het ook eksterne takke in ander dorpe van Wes-Pole, insluitende Kalisz, Ostrów Wielkopolski en Słubice. ==Personeel- en studentegetalle== In die begin van die 2008/2009 akademiese jaar het die universiteit 46,817 voorgraadse studente (insluitende omtrent 18,000 wat in naweek- en aandklasse ingeskryf was), 1308 doktorale studente, en 2247 andersoortige nagraadse studente, gehad. Die aantal voorgraadse studente het effens afgeneem tussen 2005 en 2008.<ref>{{Cite web |url=http://pracownicy.amu.edu.pl/__data/assets/pdf_file/0020/29135/sprawozdanie2008.pdf |title=Rektor se verslag, 2008, bl. 25 ff. |access-date=23 Mei 2019 |archive-date= 3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224919/http://pracownicy.amu.edu.pl/__data/assets/pdf_file/0020/29135/sprawozdanie2008.pdf |url-status=dead }}</ref> Aan die einde van [[2008]] het die universiteit 'n totaal van 2892 [[lektor]]e gehad, insluitende 257 volle [[professor]]s en 490 assosiaat/assistent professore. Dit het ook 2120 ander werknemers gehad.<ref>{{Cite web |url=http://pracownicy.amu.edu.pl/__data/assets/pdf_file/0020/29135/sprawozdanie2008.pdf |title=Rektor se verslag, 2008, bl. 51 ff. en Aanhangsel 10 |access-date=23 Mei 2019 |archive-date= 3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224919/http://pracownicy.amu.edu.pl/__data/assets/pdf_file/0020/29135/sprawozdanie2008.pdf |url-status=dead }}</ref> Die universiteit beskik ook oor 'n Department [[Afrikaans]] binne die Fakulteit Nederlands en Suid-Afrikaans waar die Afrikaanskenner [[Jerzy Koch]] klasgee. ==Grade en fakulteite== [[Lêer:Poznan 10-2013 img08 University Library.jpg|duimnael|250px|Die universiteitsbiblioteek]] [[Lêer:Chemicum Novum Poznan sty 2017.jpg|duimnael|250px|Die Collegium Chemicum Novum - Chemiefakulteit]] Soos die meeste ander Poolse universiteite ken Adam Mickiewicz-universiteit die volgende grade toe: * ''licencjat'', wat normaalweg 'n driejaar kursus is. Dit word somtyds beskou as soortgelyk aan 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] (Lettere en Wysbegeerte) of 'n B.Sc-graad * Meestersgraad, normaalweg 'n tweejaar-kursus wat volg op die licencjat. Word beskou as soortgelyk aan 'n [[Magister Artium|M.A.-]] of M.Sc-graad * Doktorsgraad * Habilitasies Die universiteit het ook die volgende fakulteite: * Fakulteit Nederlands en Afrikaans, met 'n Departement van Afrikaans waar die dosent en Afrikaanskenner [[Jerzy Koch]] [[Afrikaans]] doseer.<ref>https://voertaal.nu/afrikaans-in-die-buiteland-n-onderhoud-met-jerzy-koch-en-karen-kuhn-van-die-adam-mickiewicz-universiteit-in-poznan/</ref> * Fakulteit van Engels * Fakulteit van [[Biologie]] * Fakulteit van [[Chemie]] * Fakulteit van Opvoedkundige studies * Fakulteit van Geografiese en Geologiese Wetenskappe * Fakulteit van [[Geskiedenis]] * Fakulteit van Regte en Administrasie * Fakulteit van [[Wiskunde]] en [[Rekenaarwetenskap]] * Fakulteit van Moderne Tale en [[Letterkunde]] * Fakulteit van [[Fisika]] * Fakulteit van Poolse en klassieke [[Filologie]] * Fakulteit van Politiese Wetenskappe en Joernalisme * Fakulteit van Maatskaplike Wetenskappe en [[Filosofie]] * Fakulteit van [[Teologie]] * Fakulteit van Pedagogie en Fyn Kunste in Kalisz ==Noemenswaardige alumni en Ere-Doktors== [[Lêer:Collegium Maius RB2.JPG|duimnael|250px|Die Collegium Maius]] [[Lêer:Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.jpg|duimnael|250px|Fakulteit van Politiese Wetenskappe en Joernalisme]] Van die Universiteit se bekendste gegradueerdes is: *Stanisław Barańczak (1946-2014), digter en vertaler, Nike-prys laureaat *Bogumił Brzezinski (g. 1943), [[chemikus]] *Franciszek Gągor (1951-2010), generaal, Hoof van die Generale Staf van die Poolse Gewapende Magte *Krzysztof Grabowski (g. 1965), digter en sanger *Maciej Henneberg (g. 1949), Pools-Australiese anatomis en kommunistiese-era dissident *Kazimiera Iłłakowiczówna (1892-1983), digter, prosa skrywer, dramaturg en vertaler *Anna Jantar (1950-1980), sanger *Tomasz Jasiński (g. 1951), geskiedkundige *Jacek Jaśkowiak (g. 1964), politikus en entrepreneur; die huidige [[burgemeester]] van [[Poznań]] *Jan A. P. Kaczmarek (g. 1953), komponis, wenner van 'n Oscar *Max Kolonko (g. 1965), [[Pole|Pools]]-[[Verenigde State|Amerikaanse]] skrywer en joernalis *Włodzimierz Kołos (1928-1996), [[chemikus]] en [[fisikus]], een van die stigters van moderne kwantum chemie *Ryszard Krynicki (g. 1943), [[digter]] en [[vertaler]] *Jan Kulczyk (1950-2015), sakeman en miljardêr *Tomasz Łuczak (g. 1963), wiskundige *Crocheted Olek (g. 1978), [[New York Stad]]-gebaseerde [[Pole|Pools]]-[[Verenigde State|Amerikaanse]] kunstenaar *Halszka Osmólska (1930-2008), [[paleontoloog]] *Kazimierz Marcinkiewicz (g. 1959), konserwatiewe politikus, voormalige Eerste minister van [[Pole]] *Adam Michnik (g. 1946), joernalis en [[kommunisme|kommunistiese]]-era dissident *Julia Przyłębska (g. 1959), prokureur, President van die Grondwetlike Tribunaal van Pole *Krzysztof Skubiszewski (1926-2010), politikus, voormalige Minister van Buitelandse Sake van [[Pole]] *Hanna Suchocka (g. 1946), politikus, die eerste vroulike Eerste minister van [[Pole]] *Marian Rejewski (1905-1980), wiskundige betrokke in die ontsyfering van die [[Enigma-masjien]] *Jerzy Różycki (1909-1942), wiskundige betrokke in die ontsyfering van die Enigma-masjien *Jerzy Waldorff (1910-1999), TV persoonlikheid, skrywer, uitgewer en literêre kritikus *Jan Węglarz (g. 1947), [[Rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplike]] *Henryk Zygalski (1908-1978), wiskundige betrokke in die ontsyfering van die Enigma-masjien Ontvangers van ere doktorsgrade sluit Maarskalk [[Józef Piłsudski]], Maarskalk Ferdinand Foch, [[Marie Curie]], Ignacy Paderewski, Roman Dmowski, Witold Hensel, [[Wisława Szymborska]], Ernst Håkon Jahr en [[John Maxwell Coetzee|JM Coetzee]] in. ==Lys van rektore== * 1919–1923: Heliodor Święcicki (1854–1923), dokter en filantroop * 1923–1924: Zygmunt Lisowski (1880–1955), prokureur * 1924–1925: Stanisław Dobrzycki (1875–1931), spesialis in Slawiese-tale * 1925–1926: Ludwik Sitowski (1880–1947), dierkundige * 1926–1928: Jan Gabriel Grochmalicki (1883–1936), dierkundige * 1928–1929: Edward Lubicz-Niezabitowski (1875–1946), dokter en dierkundige * 1929–1931: Stanisław Kasznica (1874–1958), prokureur * 1931–1932: Jan Sajdak (1882–1967), klassieke filoloog * 1932–1933: Stanisław Pawłowski (1882–1940), geograaf * 1933–1936: Stanisław Runge (1888–1953), [[veearts]] * 1936–1939: Antoni Peretiatkowicz (1884–1956), prokureur * 1939: Bronisław Niklewski (1879–1961), plant fisioloog * 1945–1946: Stefan Tytus Dąbrowski (1877–1947), dokter en fisioloog * 1946–1948: Stefan Błachowski (1889–1962), sielkundige * 1948–1952: Kazimierz Ajdukiewicz (1890–1963), filosoof * 1952–1956: Jerzy Suszko (1889–1972), chemikus * 1956–1962: Alfons Klafkowski (1912–1992), prokureur * 1962–1965: Gerard Labuda (1916–2010), geskiedkundige * 1965–1972: Czesław Łuczak (1922–2002), geskiedkundige * 1972–1981: Benon Miśkiewicz (1930–2008), geskiedkundige * 1981–1982: Janusz Ziółkowski (1924–2000), ekonoom en sosioloog * 1982–1984: Zbigniew Radwański (gebore 1924), prokureur * 1984–1985: Franciszek Kaczmarek (gebore 1928), fisikus en wiskundige * 1985–1988: Jacek Fisiak (gebore 1936), Engelse taalspesialis * 1988–1990: Bogdan Marciniec (gebore 1941), chemikus * 1990–1996: Jerzy Fedorowski (gebore 1934), geoloog * 1996–2002: Stefan Jurga (gebore 1946), fisikus * 2002–2008: Stanisław Lorenc (gebore 1943), geoloog * 2008–2016: Bronisław Marciniak (gebore 1950), chemikus * 2016– : Andrzej Lesicki (gebore 1950), bioloog ==Internasionale samewerking== * Christian-Albrechts-Universität zu Kiel, Duitsland * Otto-Friedrich-Universität Bamberg, Duitsland * University of Greifswald, Duitsland * [[Universiteit van Wene|Universität Wien]], Oostenryk * Masaryk-universiteit, [[Brno]], [[Tsjeggiese Republiek]] * Université Libre de Bruxelles, België * Universiteit van Rennes 2 – Bo-Bretagne, Frankryk * Universidad Complutense de Madrid, Spanje * Indiana Universiteit van Pennsylvania, Pennsilvanië, VSA * [[Cornell-universiteit]], [[Ithaca, New York]], VSA * Università degli Studi di Udine, Italië * Università degli Studi di Urbino, Italië * Escola Superior de Hotelaria e Turismo do Estoril, Portugal * Sabanci-universiteit, Istanboel, [[Turkye]] * Universidade de Aveiro, Portugal * Agder-universiteit, [[Noorweë]] * Dogus-universiteit, Istanboel, Turkye * Anadolu Universiteit, Eskisehir, Turkye * Balikesir-universiteit, Balikesir, Turkye * Cukurova-universiteit, Adana, Turkye ==Verwysings== {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} {{Official website|international.amu.edu.pl}} * {{pl}} {{Official website|www.amu.edu.pl}} {{Normdata}} [[Kategorie:Poolse universiteite]] [[Kategorie:Poznań]] 4wek81hqa9lltn81jy7b20vdt9dxlr2 0 264709 2924670 2915939 2026-08-13T09:58:18Z Jcb 223 2924670 wikitext text/x-wiki {{skoonmaak|probleem=Die artikel bevat geen inleiding of kategorieë volgens Wikipedia-riglyne nie|datum=15 Oktober 2019}} Die werkswyse is as volg: Die vader word eers gewys en waar die moeder bekend is verskyn haar naam in hakkies en dan volg die seun. Waar moontlik word in voetnotas verwysings en ander besonderhede verskaf. [[Adam]]<ref>Gen. 1:26 en Gen. 2:7.</ref> ([[Eva]]) - Set<ref>Gen. 2:18 en Gen. 2:21-24.</ref> - Enos<ref>Gen. 5.6.</ref> - Kenan<ref>Gen. 5:9.</ref> - Mahalel<ref>Gen. 5:12.</ref> - Jered<ref>Gen. 5:15.</ref> - [[Henog]]<ref>Gen. 5:18. Henog het nie gesterf nie, maar is lewendig die hemel ingeneem.</ref> - Metusalag<ref>Gen. 5:21.</ref> - Lameg<ref>Gen. 5:25.</ref> - [[Noag]]<ref>Gen. 5:28. Noag het die [[Noag se ark|ark]] gebou en het die [[sondvloed|oorstroming]] oorleef met sy vrou 3 seuns en 3 skoondogters.</ref> - Sem<ref>Gen. 5:32. Sem was gebore voor die vloed.</ref> - Arpaksad<ref>Gen. 11:10.</ref> - Selag<ref>Gen. 11:12.</ref> - Heber<ref>Gen. 11:14.</ref> - Peleg<ref>Gen. 11:16.</ref> - Reu<ref name="gen1118">Gen. 11:18.</ref> - Serug<ref name="gen1118" /> - Nahor (Milka)<ref>Gen. 11:22.</ref> - Tera<ref>Gen. 11:24.</ref> - [[Abraham]] (Sarai)<ref>Gen. 11:26.</ref> - [[Isak]] (Rebekka)<ref>Gen. 21:2. </ref> - [[Jakob]] (Lea)<ref>Gen. 25:26.</ref> - [[Juda (seun van Jakob)|Juda]] (Tamar)<ref>Gen. 29:35. Vir die geskiedenis van Juda en Tamar sien Gen. 38. Tamar was Juda se skoondogter.</ref> - Peres<ref>Gen. 38:39.</ref> - Gesron<ref>1 Kron. 2:6.</ref> - Ram<ref>1 Kron. 2:9.</ref> - Amminadab<ref name="1kr210">1 Kron. 2:10.</ref> - Nagson<ref name="1kr210" /> - Salmon<ref>1 Kron. 2:11.</ref> - [[Bybelse gids - Boas en Rut|Boas (Rut)]]<ref>1 Kron. 2:11. Sien ook die [[Rut|Boek Rut]].</ref> - Obed<ref>1 Kron. 2:12.</ref> - Isai<ref>1 Kron. 2.12.</ref> - Koning [[Dawid]] (Batseba)<ref>1 Sam.16:12 tot 1 Kon. 2:11 en 1 Kron. 11 tot 2 Kron. 29.</ref> - Koning [[Salomo]] (Naama)<ref>1 Kon. 1:1 tot 11:42 en 1 Kron. 29:20 tot 2 Kron. 10:30.</ref> - Koning [[Rehabeam]] (Maaka)<ref>1 Kon. 12:1 tot 1 Kon. 14:31 en 2 Kron. 10:1 tot 2 Kron. 12:16. [[Koninkryk Israel|Israel]] en [[Koninkryk Juda|Juda]] skeur in 2 en die geslagsregister loop verder net deur Juda. Maaka was 'n dogter van [[Absalom]]. 2 Kron. 13:2 se Abia se ma was Miga, 'n dogter van Uriel. Maar sien ook voetnota 38.</ref> - Koning [[Abia]]<ref>1 Kon. 15:1 tot 1 Kon. 15:8 en 2 Kron.13:1 tot 2 Kron. 14:1.</ref> - Koning [[Asa]] (Asuba)<ref>1 Kon. 15:9 tot 1 Kon. 15.24 en 2 Kron. 14:2 tot 2 Kron. 16:14. Asa het later sy ouma, Maaka, afgesit as koningsmoeder omdat sy 'n Asjera-beeld laat maak het. Koning Asa se ma was Asuba 'n dogter van Silgie. Sien ook voetnota 36.</ref> - Koning [[Josafat]]<ref>1 Kon. 22.41 tot 1 Kon. 22:51 en 2 Kron. 17:1 tot 2 Kron. 2:11.</ref> - Koning [[Joram]] ([[Atalia]])<ref>2 Kon. 8:16 tot 2 Kon. 8:24 en 2 Kron. 21:2 tot 2 Kron. 21:20.</ref> - Koning [[Ahasia]] (Sibja)<ref>2 Kon. 8:25 tot 2 Kon. 10:36 en 2 Kron. 22.1 tot 2 Kron. 22:10. Toe sy ma [[Atalia]] hoor haar seun is dood, het sy begin om die hele koningsgeslag uit te roei. Jehoseba, dogter van koning [[Joram]] en suster van [[Ahasia]], het egter vir [[Joas]], 'n seun van Ahasia en sy oppaster vir 6 jaar weggesteek. Vir hierdie 6 jaar het Atalia Juda regeer.</ref> - Koning [[Joas]] (Jehoaddan)<ref>2 Kon. 11:4 tot 2 Kon. 12:21 en 2 Kron. 22:10 tot 2 Kron. 24:27. Joas se ma was Sibja uit [[Berseba]].</ref> - Koning [[Amasia]] (Jekolja)<ref>2 Kon. 14:1 tot 2 Kon. 14:22 en 2 Kron. 25:1 tot 2 Kron. 25:28. Koning Amasia se ma was Jehoaddan uit Jerusalem.</ref> - Koning [[Ussia]] (Jerusa)<ref>2 Kon. 15:1-7 en 2 Kron. 26:1-23. In konings word hy Asarja genoem. Sy ma was Jekolja uit Jerusalem.</ref> - Koning [[Jotam]]<ref>2 Kon. 15:32-38 en 2 Kron. 27:1-9. Joahas se ma was Jerusa uit Jerusalem.</ref> - Koning [[Agas]] (Abi)<ref>2 Kon. 16:1-20 en 2 Kron. 28:1-27. </ref> - Koning [[Hiskia]]<ref>2 Kon. 18:1 tot 2 Kon. 21:21 en 2 Kron. 29:1 tot 2 Kron. 32:33. Hy het om sy watervoorraad teen invallers te beskerm, die water vanaf die Gihonfontein meer as 650&nbsp;meter deur 'n tonnel deur rotse herlei. Sy ma was Abi, 'n dogter van [[Sagaria]].</ref> - Koning [[Manasse]]<ref>2 Kon. 21:1-18 en 2 Kron. 33:1-20.</ref> - Koning [[Amon]]<ref>2 Kon. 21:19-26 en 2 Kron. 33:21-25.</ref> - Koning [[Josia]]<ref>2 Kon. 22:1 tot 2 Kon. 23:30 en 2 Kron. 34:1 tot 2 Kron. 35:27. Hy was 8 agt jaar oud toe hy koning geword en naas konings Dawid en Salomo, was hy die beste koning wat Juda nog gehad het.</ref> - Koning [[Joahas]]<ref>2 Kon. 23:30-33 en 2 Kron. 36:1-4. Die koning van Egipte het hom afgesit en Joahas se broer [[Eljakim]] koning gemaak.</ref> - Koning Eljakim of [[Jojakim]]<ref>Sien voetnota 52. Eljakim se naam is verander na Jojakim.</ref> - Koning [[Jojagin]]<ref>2 Kon. 24:8-17 en 2 Kron. 36:9-10. [[Nebukadnesar II|Nebukadnesar]] het hom en baie van Juda se mense na [[Babilonië|Babel]] verban.</ref> - Koning [[Sedekia]]<ref>2 Kon. 24:18 tot 2 Kon. 25:21 en 2 Kron. 36:11-21. Koning [[Nebukadnesar II|Nebukadnesar]] het Sedekia en ander Judeërs (die koningsgesin, adel, geskoolde ambagslui en godsdienstige leiers) in 'n reeks deportasies tussen 605 en 582 v.C. na [[Babilonië|Babel]] verban.</ref> - Sealtiel<ref>Daar word aangeneem dat Sealtiel die verbanning as kind meegemaak het, óf kort daarop in [[Babilonië|Babel]] gebore is.</ref> - Serubbabel<ref>Esra 2:2 en Matt. 1:13. Serubbabel is in Babel gebore. Nádat die [[Perse]] Babel oorneem, het [[Kores die Grote|Kores]] hom in 538 v.C. met sowat 50&nbsp;000 Judeërs na Jerusalem teruggestuur. Onder Serubbabel is met die Tempelbou begin, maar dit is onbekend of hy met die Tempelinweiding in 515 v.C. nog lewend of betrokke was. Oorblywende bannelinge sou dekades later onder Esra en Nehemia (458 en 445 v.C.) terugkeer, en laasgenoemde sou die stad fortifiseer.</ref> - Abihud<ref name="mat113">Matt. 1:13.</ref> - Eljakim<ref name="mat113" /> - Asor<ref name="mat113" /> - Sadok<ref name="mat114">Matt. 1:14.</ref> - Agim<ref name="mat114" /> - Elihud<ref name="mat114" /> - Elasar<ref name="mat115"> - [[Mattan]]<ref name="mat115" /> - Jakob<ref name="mat115" /> - [[Josef (gade van Maria)|Josef]] ([[Maria]])<ref>Sien die Evangelies.</ref> - '''Jesus.''' == Sien ook == # Die verhaal van Israel se geskiedenis in die Bybelse tyd # [[Genesis]] # [[Bybelse gids - Eksodus tot Deuteronomium]] # [[Bybelse gids - Josua]] # [[Bybelse gids - Rigters]] == Bronne == * Die Bybel (nuwe vertaling) Bybelgenootskap in SA<references group="Bybel" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} 6j7qfzxx08l4xgkyakyse6p3e5wh3zw 2924671 2924670 2026-08-13T09:59:31Z Jcb 223 2924671 wikitext text/x-wiki {{skoonmaak|probleem=Die artikel bevat geen inleiding of kategorieë volgens Wikipedia-riglyne nie|datum=15 Oktober 2019}} Die werkswyse is as volg: Die vader word eers gewys en waar die moeder bekend is verskyn haar naam in hakkies en dan volg die seun. Waar moontlik word in voetnotas verwysings en ander besonderhede verskaf. [[Adam]]<ref>Gen. 1:26 en Gen. 2:7.</ref> ([[Eva]]) - Set<ref>Gen. 2:18 en Gen. 2:21-24.</ref> - Enos<ref>Gen. 5.6.</ref> - Kenan<ref>Gen. 5:9.</ref> - Mahalel<ref>Gen. 5:12.</ref> - Jered<ref>Gen. 5:15.</ref> - [[Henog]]<ref>Gen. 5:18. Henog het nie gesterf nie, maar is lewendig die hemel ingeneem.</ref> - Metusalag<ref>Gen. 5:21.</ref> - Lameg<ref>Gen. 5:25.</ref> - [[Noag]]<ref>Gen. 5:28. Noag het die [[Noag se ark|ark]] gebou en het die [[sondvloed|oorstroming]] oorleef met sy vrou 3 seuns en 3 skoondogters.</ref> - Sem<ref>Gen. 5:32. Sem was gebore voor die vloed.</ref> - Arpaksad<ref>Gen. 11:10.</ref> - Selag<ref>Gen. 11:12.</ref> - Heber<ref>Gen. 11:14.</ref> - Peleg<ref>Gen. 11:16.</ref> - Reu<ref name="gen1118">Gen. 11:18.</ref> - Serug<ref name="gen1118" /> - Nahor (Milka)<ref>Gen. 11:22.</ref> - Tera<ref>Gen. 11:24.</ref> - [[Abraham]] (Sarai)<ref>Gen. 11:26.</ref> - [[Isak]] (Rebekka)<ref>Gen. 21:2. </ref> - [[Jakob]] (Lea)<ref>Gen. 25:26.</ref> - [[Juda (seun van Jakob)|Juda]] (Tamar)<ref>Gen. 29:35. Vir die geskiedenis van Juda en Tamar sien Gen. 38. Tamar was Juda se skoondogter.</ref> - Peres<ref>Gen. 38:39.</ref> - Gesron<ref>1 Kron. 2:6.</ref> - Ram<ref>1 Kron. 2:9.</ref> - Amminadab<ref name="1kr210">1 Kron. 2:10.</ref> - Nagson<ref name="1kr210" /> - Salmon<ref>1 Kron. 2:11.</ref> - [[Bybelse gids - Boas en Rut|Boas (Rut)]]<ref>1 Kron. 2:11. Sien ook die [[Rut|Boek Rut]].</ref> - Obed<ref>1 Kron. 2:12.</ref> - Isai<ref>1 Kron. 2.12.</ref> - Koning [[Dawid]] (Batseba)<ref>1 Sam.16:12 tot 1 Kon. 2:11 en 1 Kron. 11 tot 2 Kron. 29.</ref> - Koning [[Salomo]] (Naama)<ref>1 Kon. 1:1 tot 11:42 en 1 Kron. 29:20 tot 2 Kron. 10:30.</ref> - Koning [[Rehabeam]] (Maaka)<ref>1 Kon. 12:1 tot 1 Kon. 14:31 en 2 Kron. 10:1 tot 2 Kron. 12:16. [[Koninkryk Israel|Israel]] en [[Koninkryk Juda|Juda]] skeur in 2 en die geslagsregister loop verder net deur Juda. Maaka was 'n dogter van [[Absalom]]. 2 Kron. 13:2 se Abia se ma was Miga, 'n dogter van Uriel. Maar sien ook voetnota 38.</ref> - Koning [[Abia]]<ref>1 Kon. 15:1 tot 1 Kon. 15:8 en 2 Kron.13:1 tot 2 Kron. 14:1.</ref> - Koning [[Asa]] (Asuba)<ref>1 Kon. 15:9 tot 1 Kon. 15.24 en 2 Kron. 14:2 tot 2 Kron. 16:14. Asa het later sy ouma, Maaka, afgesit as koningsmoeder omdat sy 'n Asjera-beeld laat maak het. Koning Asa se ma was Asuba 'n dogter van Silgie. Sien ook voetnota 36.</ref> - Koning [[Josafat]]<ref>1 Kon. 22.41 tot 1 Kon. 22:51 en 2 Kron. 17:1 tot 2 Kron. 2:11.</ref> - Koning [[Joram]] ([[Atalia]])<ref>2 Kon. 8:16 tot 2 Kon. 8:24 en 2 Kron. 21:2 tot 2 Kron. 21:20.</ref> - Koning [[Ahasia]] (Sibja)<ref>2 Kon. 8:25 tot 2 Kon. 10:36 en 2 Kron. 22.1 tot 2 Kron. 22:10. Toe sy ma [[Atalia]] hoor haar seun is dood, het sy begin om die hele koningsgeslag uit te roei. Jehoseba, dogter van koning [[Joram]] en suster van [[Ahasia]], het egter vir [[Joas]], 'n seun van Ahasia en sy oppaster vir 6 jaar weggesteek. Vir hierdie 6 jaar het Atalia Juda regeer.</ref> - Koning [[Joas]] (Jehoaddan)<ref>2 Kon. 11:4 tot 2 Kon. 12:21 en 2 Kron. 22:10 tot 2 Kron. 24:27. Joas se ma was Sibja uit [[Berseba]].</ref> - Koning [[Amasia]] (Jekolja)<ref>2 Kon. 14:1 tot 2 Kon. 14:22 en 2 Kron. 25:1 tot 2 Kron. 25:28. Koning Amasia se ma was Jehoaddan uit Jerusalem.</ref> - Koning [[Ussia]] (Jerusa)<ref>2 Kon. 15:1-7 en 2 Kron. 26:1-23. In konings word hy Asarja genoem. Sy ma was Jekolja uit Jerusalem.</ref> - Koning [[Jotam]]<ref>2 Kon. 15:32-38 en 2 Kron. 27:1-9. Joahas se ma was Jerusa uit Jerusalem.</ref> - Koning [[Agas]] (Abi)<ref>2 Kon. 16:1-20 en 2 Kron. 28:1-27. </ref> - Koning [[Hiskia]]<ref>2 Kon. 18:1 tot 2 Kon. 21:21 en 2 Kron. 29:1 tot 2 Kron. 32:33. Hy het om sy watervoorraad teen invallers te beskerm, die water vanaf die Gihonfontein meer as 650&nbsp;meter deur 'n tonnel deur rotse herlei. Sy ma was Abi, 'n dogter van [[Sagaria]].</ref> - Koning [[Manasse]]<ref>2 Kon. 21:1-18 en 2 Kron. 33:1-20.</ref> - Koning [[Amon]]<ref>2 Kon. 21:19-26 en 2 Kron. 33:21-25.</ref> - Koning [[Josia]]<ref>2 Kon. 22:1 tot 2 Kon. 23:30 en 2 Kron. 34:1 tot 2 Kron. 35:27. Hy was 8 agt jaar oud toe hy koning geword en naas konings Dawid en Salomo, was hy die beste koning wat Juda nog gehad het.</ref> - Koning [[Joahas]]<ref>2 Kon. 23:30-33 en 2 Kron. 36:1-4. Die koning van Egipte het hom afgesit en Joahas se broer [[Eljakim]] koning gemaak.</ref> - Koning Eljakim of [[Jojakim]]<ref>Sien voetnota 52. Eljakim se naam is verander na Jojakim.</ref> - Koning [[Jojagin]]<ref>2 Kon. 24:8-17 en 2 Kron. 36:9-10. [[Nebukadnesar II|Nebukadnesar]] het hom en baie van Juda se mense na [[Babilonië|Babel]] verban.</ref> - Koning [[Sedekia]]<ref>2 Kon. 24:18 tot 2 Kon. 25:21 en 2 Kron. 36:11-21. Koning [[Nebukadnesar II|Nebukadnesar]] het Sedekia en ander Judeërs (die koningsgesin, adel, geskoolde ambagslui en godsdienstige leiers) in 'n reeks deportasies tussen 605 en 582 v.C. na [[Babilonië|Babel]] verban.</ref> - Sealtiel<ref>Daar word aangeneem dat Sealtiel die verbanning as kind meegemaak het, óf kort daarop in [[Babilonië|Babel]] gebore is.</ref> - Serubbabel<ref>Esra 2:2 en Matt. 1:13. Serubbabel is in Babel gebore. Nádat die [[Perse]] Babel oorneem, het [[Kores die Grote|Kores]] hom in 538 v.C. met sowat 50&nbsp;000 Judeërs na Jerusalem teruggestuur. Onder Serubbabel is met die Tempelbou begin, maar dit is onbekend of hy met die Tempelinweiding in 515 v.C. nog lewend of betrokke was. Oorblywende bannelinge sou dekades later onder Esra en Nehemia (458 en 445 v.C.) terugkeer, en laasgenoemde sou die stad fortifiseer.</ref> - Abihud<ref name="mat113">Matt. 1:13.</ref> - Eljakim<ref name="mat113" /> - Asor<ref name="mat113" /> - Sadok<ref name="mat114">Matt. 1:14.</ref> - Agim<ref name="mat114" /> - Elihud<ref name="mat114" /> - Elasar<ref name="mat115">Matt. 1:15.</ref> - [[Mattan]]<ref name="mat115" /> - Jakob<ref name="mat115" /> - [[Josef (gade van Maria)|Josef]] ([[Maria]])<ref>Sien die Evangelies.</ref> - '''Jesus.''' == Sien ook == # Die verhaal van Israel se geskiedenis in die Bybelse tyd # [[Genesis]] # [[Bybelse gids - Eksodus tot Deuteronomium]] # [[Bybelse gids - Josua]] # [[Bybelse gids - Rigters]] == Bronne == * Die Bybel (nuwe vertaling) Bybelgenootskap in SA<references group="Bybel" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} g7fokh0i5jv86vk9xgn06k4dmv6ttlv 0 282458 2924607 2893825 2026-08-12T20:41:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924607 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Universiteit |naam = Azerbeidjanse Staatsuniversiteit vir Ekonomiese Studies |plaaslike naam = Azerbeidjanse Staatsuniversiteit van Ekonomie |latynse_naam = |leuse = |gestig = 1930 |tipe = Openbare universiteit |befondsing = |personeel = |fakulteit = 20 fakulteite |president = |provoos = |rektor = Prof. Adalat Muradov |kanselier = |vise_kanselier = |dekaan = |studentetal = 12,000 |voorgraads = |nagraads = |doktoraal = |stad = [[Bakoe]] |land = [[Azerbeidjan]] |kleure = |gelukbringer = |bynaam = |affiliasies = |webwerf = [http://www.unec.edu.az/ www.unec.edu.az] }} [[Beeld:Azerbaijan State Economic University main building.jpg|300px|duimnael|Gebou van die Azerbeidjanse Staatsuniversiteit vir Ekonomiese Studies in Istiglaliyyatstraat]] Die '''Azerbeidjanse Staatsuniversiteit vir Ekonomiese Studies ''' ([[Azerbeidjans]]: Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti ('''ADIU''') ) is 'n openbare [[universiteit]] wat in [[Bakoe]], [[Azerbeidjan]] geleë is. Die universiteit is in [[1930]] gestig en is een van die grootste opvoedkundige instellings van die Suid-Kaukasiese streek. Die universiteit beskik oor 14 fakulteite waar 16,000 studente opleiding ontvang. Dit bied Maeestersgraad programme in 57 spesialiteite aan, met meer as 1,000 dosente, waaronder 62 professore en 344 doktore, onder wie aktiewe lede van die Azerbeidzjanse Nasionale Akademie vir Wetenskappe, die New York Akademie vir Wetenskappe, wenners van staatstoekennings, vereerde dosente en wetenskaplikes. Die universiteit is 'n volwaardige lid van die Europese-universiteitsvereniging, Federasie van Universiteite van die [[Islam]]itiese Wêreld, die Universiteitsraad van die Organisasie vir Samewerking tussen State van die Swart See, en die Eurasiese Vereniging van Universiteite. Daar is ook 650 voor- en nagraadse studente uit tien lande van oor die wêreld wat aan die universiteit onderrig ontvang. In 2007 is 'n Biblioteek- en Inligtingsentrum en 'n studentloopbaansentrum by die universiteit geopen. 'n Nuwe opvoedkundige gebou bestaande uit sewe verdiepings wat aan die hoogste internasionale standaarde voldoen is ook geopen. Die universiteit staan tans onder voorsitterskap van die [[rektor]], professor Adalat Muradov en vyf ander viserektore.<ref>{{cite web |url=http://unec.edu.az/en/idareetme11/rektor/ |title=UNEC — RECTOR |website=unec.edu.az |access-date=28 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128230608/http://unec.edu.az/en/idareetme11/rektor/ |archive-date=28 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://unec.edu.az/en/idareetme11/rectorate/ |title=UNEC — RECTORATE |website=unec.edu.az |access-date=28 November 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022034804/http://unec.edu.az/en/idareetme11/rectorate/ |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Eredoktore == * H.E Mr. Heydar Aliyev, voormalige president en nasionale leier van die [[Azerbeidjan|Azerbeidjanse Republiek]] * H.E Mrs. Suzanne Mubarak, voormalige presidentsvrou van [[Egipte|Arabiese Republiek van Egipte]] * Dr. Ismail Serageldin, direkteur van die Bibliotheca Alexandrina * H.E Mr. Konstantinos Stephanopoulos, voormalige President van [[Griekeland]] * Joseph Stiglitz, Nobelpryswenner * Erik Stark M, Nobelprys wenner in Ekonomie, professor aan [[Harvard-universiteit]] * Finn Erlinq Kidland, Nobelprys wenner in Ekonomie, professor aan die Carnegie-Mellon-universiteit, [[Noorweë]] * Christopher A. Pissarides, Nobelprys wenner in Ekonomie, programdirekteur aan die Londense Skool vir Ekonomiese Studies * Robert Mandell, professor aan Columbia-universiteit – VSA, Nobelprys wenner<ref name=unec>{{cite web |url=http://unec.edu.az/en/university/honorary-doctors/ |title=UNEC — HONORARY DOCTORATES |website=unec.edu.az |access-date=1 Desember 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191003032147/http://unec.edu.az/en/university/honorary-doctors/ |archive-date= 3 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> * Roger Myerson, Nobelprys wenner in Ekonomie, professor aan Arizona-universiteit (VSA) * Kenneth Arrow, Nobelprys wenner in Ekonomie, professor aan Harvard-universiteit (VSA), stigter van die Skool vir Ekonomiese Studies<ref name=unec /> == Bekende graduandi == * Ismat Abbasov, Vise [[eerste minister]] van die [[Azerbeidjan|Azerbeidjanse Republiek]] * Avaz Alakbarov, voormalige Minister van Finansies van die [[Azerbeidjan|Azerbeidjanse Republiek]] * Fizuli Alakbarov, voormalige Minister van Arbeid en Maatskaplike beskerming van Azerbeidjan * Azer Amiraslanov, die hoof van die Departement vir Landbou beleid van die Presidensiële Administrasie van Azerbeidjan * Heydar Asadov, Minister van Landou van Azerbeidjan * Rufat Aslanli * Nazim Ibrahimov * Telman Ismailov * Karam Hasanov * Mikayil Jabbarov, Minister van Opvoeding van Azerbeidjan * Eldar Mahmudov, voormalige Minister vir Sekuriteit van die Azerbeidjanse Republiek * Fazil Mammadov, Minister van Belasting van die Azerbeidjanse Republiek * Ali Masimov, voormalige waarnemende [[eerste minister]] van die Azerbeidjanse Republiek * Salim Muslumov, Minister van Arbeid en Maatskaplike beskerming * Shahin Mustafayev, Minister van Ekonomie en Industrie van die Azerbeidjanse Republiek * Elman Rustamov, voorsitter van die Bestuursraad van die Sentrale Bank van Azerbeidjan * Aris Hüseynov, Ekonoom-Rekenkundige van die BCC Groep van Maatskappye == Interessante feite == === Ali and Nino === Kurban Said se roman ''Ali and Nino'' begin in 'n klaskamer in 'n gebou van die Universiteit vir Ekonomiese Studies in [[Bakoe]]. Ali Khan, die [[protagonis]], neem sy finale eksamens in die gebou wat geleë is in een van [[Bakoe]] se mees luisterryke strate - Onafhanklikheidstraat (Istiglaliyyat) alhoewel dit ten tyde van die skryf van die roman bekend gestaan het as Nikolaistraat (vernoem na die [[Rusland|Russiese]] tsaar [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]]). Nino se skool, nou Openbare Skool No. 132, is oorkant die straat geleë. Interessantheidshalwe het beide Yusif Vazir Chamanzaminli (1887-1943),<ref>101 Reasons Why Yusif Vazir Chamanzaminli is the Core Author of Ali and Nino, in [http://azer.com/aiweb/categories/magazine/ai152_folder/152_index_eng.html Azerbaijan International, Vol. 15:2-4] (2011), pp. 262-333.</ref> en Essad Bey/Lev Nussimbaum (1905-1942) hierdie skool bygewoon. Vazirov het die Baku Realni Hoërskool bygewoon (nadat hy aan die begin van 1906 oorgeplaas is as 'n vlugteling vanaf Shusha) en in 1909 gegradueer. Lev Nussimbaum het die Gimnasium No. 2 vir mans bygewoon wat op daardie stadium (1914-1920) binne Baku Realni geleë was. Hoewel Nussimbaum dikwels as gevolg van siekte en politiese onluste afwesig was, was hy vanaf die pre-primêre fase tot die begin van Graad 4 ingeskryf - toe hy die [[Bolsjewis|Bolsjewistiese]] oorname (1920) van die Bakoe-regering ontvlug het. Hierdie skool het klasse aangebied tot Graad 8. Dit wil voorkom uit dokumente asof Nussimbaum sy [[Azerbeidjans]]e klas in 1919 gedruip het, wat ook die enigste rekords is wat aandui dat hy ingeskryf het vir klasse in [[Azerbeidjans]].<ref>Azerbaijan Republic State History Archives: Fund 392, List 1, Case 470, Page 13. Photo of Lev Nussimbaum's grade report is published in "Secrets in the Archives: Lev Nussimbaum's Early School Record in Baku," in Azerbaijan International, Vol. 15:2-4 (2011), p. 153. Available in [http://azer.com/aiweb/categories/magazine/ai152_folder/152_index_eng.html Engels] of [http://azer.com/aiweb/categories/magazine/ai152_folder/152_index_az.html Azeri].</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://web.archive.org/web/20071020025208/http://www./ Azerbeidjan Staatsuniversiteit vir Ekonomiese Studies] {{Normdata}} [[Kategorie:Azerbeidjanse universiteite]] [[Kategorie:Geboue en strukture in Bakoe]] glmmj6gj7p2ojwa069nqmu29vy2gvrb 0 284026 2924485 2134915 2026-08-12T12:21:10Z Tshegi 203835 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1364993996|Lashana Lynch]]" te vertaal 2924485 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''Lashana Lynch''' (gebore 27 November 1987) is 'n Britse aktrise.Na verskeie rolle in film en televisie het sy internasionale erkenning uitbeeld deur Maria Rambeau in Marvel Cinematic Universe (MCU)-films te vertolk, beginnende met Kaptien ''Marvel'' (2019). Sy het die eerste swart vroulike 007 agent in die [[James Bond|James Bond-]] film ''NoTime to Die'' (2021) vertolk en die BAFTA Rising Startoekenning in 2022 gewen. Sy het ook in die films ''Matilda the Musical'' (2022), ''"The Woman King'' (2022)" en ''Bob Marley:One Love'' (2024) verskyn en het in die televisiereekse ''Still Star-Crossed'' (2017) en ''"The Day of the Jackal'' (2024)" gespeel. == Vroeë lewe == Lynch is gebore op 27 November 1987 in Shepherd's Bush, [[Londen]].<ref name="Guardian">{{Cite news|accessdate=12 September 2021|archivedate=16 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230816191540/https://www.theguardian.com/culture/2021/sep/12/lashana-lynch-first-female-007-i-never-had-a-plan-b-no-time-to-die}}</ref> <ref name="usmagazine">{{Cite news|accessdate=4 December 2019|archivedate=4 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191204214705/https://www.usmagazine.com/entertainment/news/lashana-lynch-5-things-to-know-about-the-rumored-new-007/}}</ref> <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=QC3HtcEDEXg|title=Daniel Craig & Lashana Lynch Answer the Web's Most Searched Questions|date=2021-10-04|last=WIRED|access-date=2025-11-27}}</ref> Sy is van [[Jamaika|Jamaikaanse]] afkoms. <ref>{{Cite web|url=http://www.afridiziak.com/theatrenews/interviews/february2014/lashana-lynch.html|title=Lashana Lynch – interview Dog Days, Theatre 503|last=Fisher|first=Gillian|date=27 February 2014|website=Afridiziak|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428011254/http://www.afridiziak.com/theatrenews/interviews/february2014/lashana-lynch.html|archive-date=28 April 2016|access-date=10 March 2019}}</ref> Sy het Twyford CofE Hoërskool en ArtsEd dramaskool in Londen bygewoon. <ref name="HollywoodReporter06Nov2019">{{Cite magazine|accessdate=4 December 2019|archivedate=20 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200120103102/https://www.hollywoodreporter.com/features/how-lashana-lynch-ana-de-armas-are-helping-modernize-james-bond-1252345}}</ref> == Loopbaan == Lynch het haar debuut op die skerm gemaak met 'n klein rol in 'n episode van ITV se ''The Bill'' in 2007.<ref name="thebill1">{{Cite web|url=https://www.mylondon.news/news/celebs/bbc-graham-norton-show-bond-21672436|title=BBC The Graham Norton Show: Bond star Lashana Lynch's first on-screen role in The Bill|last=Shafafy|first=Maral|date=September 25, 2021|website=My London|access-date=February 25, 2026}}</ref> In 2012 het sy haar filmdebuut gemaak in die dramafilm ''Fast Girls'' waar sy 'n hardloper van 'n Britse span vertolk het wat genomineer is vir die Wêreldatletiekkampioenskappe.<ref name="Vogue India">{{Cite web|url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/lashana-lynch-british-actor-female-007-james-bond|title=Everything you need to know about Lashana Lynch, the first-ever female 007|last=Rogers|first=Sam|date=30 July 2019|publisher=Vogue|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221104553/https://www.vogue.in/culture-and-living/content/lashana-lynch-british-actor-female-007-james-bond|archive-date=21 February 2023|access-date=12 October 2021}}</ref> Die rolprent is by die [[Cannes-rolprentfees 2012|2012 Cannes-rolprentfees]] aangebied word. <ref>{{Cite news|accessdate=14 May 2016|archivedate=14 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314103028/http://www.theguardian.com/film/2012/may/22/fast-girls-tricep-dips-and-beach-heels}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.bmsworldmission.org/engagecatalyst/engage-interviews/5-minutes-with-lashana-lynch|title=5 minutes with... Lashana Lynch|publisher=BMS World Mission|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604170724/http://www.bmsworldmission.org/engagecatalyst/engage-interviews/5-minutes-with-lashana-lynch|archive-date=4 June 2016|access-date=14 May 2016}}</ref> 'n Jaar later het sy in die film ''Powder Room'' (2013) verskyn, <ref name="screenrant1">{{Cite web|url=https://screenrant.com/lashana-lynch-roles-captain-marvel/|title=Lashana Lynch Roles: Where You Know Captain Marvel's Maria Rambeau From|last=Cotter|first=Padraig|date=March 21, 2019|website=[[Screen Rant]]|access-date=February 25, 2026}}</ref> en ook in die [[BBC]]- televisieprogram ''Silent Witness'' (2013). <ref name="silentw1">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/mediacentre/proginfo/2013/03/silent-witness-episode-two|title=Silent Witness: Trust|website=BBC|access-date=February 25, 2026}}</ref> In 2014 het sy in die [[BBC]]-televisiefilm, ''The 7.39'' saam met [[David Morrissey]], [[Olivia Colman]] en [[Sheridan Smith]] verskyn.<ref name="7391l">{{Cite web|url=http://blogs.indiewire.com/shadowandact/lashana-lynch-books-role-in-bbc-ones-upcoming-2-part-romantic-drama-the-739|title=Lashana Lynch Books Role in BBC One's Upcoming 2-part Rom|last=Obenson|first=Tambay A.|date=6 May 2013|publisher=Shadow and Act|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602235641/http://blogs.indiewire.com/shadowandact/lashana-lynch-books-role-in-bbc-ones-upcoming-2-part-romantic-drama-the-739|archive-date=2 June 2013|access-date=14 May 2016}}</ref> In dieselfde jaar het sy ook 'n rol in 'n episode van ''Atlantis'' (2014) gehad.<ref name="atlantis1">{{Cite web|url=https://www.skygroup.sky/article/lashana-lynch-joins-carnival-films-reimagining-of-the-day-of-the-jackal-for-sky-peacock4|title=Lashana Lynch joins Carnival Films' reimagining of The Day of the Jackal for Sky & Peacock|date=May 31, 2023|website=Sky Group|access-date=February 25, 2026}}</ref> [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 0sytc9sgh4mlie35dpl77gk1bnl7x1a 2924493 2924485 2026-08-12T13:07:57Z Oesjaar 7467 Gaan taal na. 2924493 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''Lashana Lynch''' (gebore 27 November 1987) is 'n Britse aktrise.Na verskeie rolle in film en televisie het sy internasionale erkenning uitbeeld deur Maria Rambeau in Marvel Cinematic Universe (MCU)-films te vertolk, beginnende met Kaptien ''Marvel'' (2019). Sy het die eerste swart vroulike 007 agent in die [[James Bond|James Bond-]] film ''NoTime to Die'' (2021) vertolk en die BAFTA Rising Startoekenning in 2022 gewen. Sy het ook in die films ''Matilda the Musical'' (2022), ''"The Woman King'' (2022)" en ''Bob Marley:One Love'' (2024) verskyn en het in die televisiereekse ''Still Star-Crossed'' (2017) en ''"The Day of the Jackal'' (2024)" gespeel. == Vroeë lewe == Lynch is gebore op 27 November 1987 in Shepherd's Bush, [[Londen]].<ref name="Guardian">{{Cite news|accessdate=12 September 2021|archivedate=16 August 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230816191540/https://www.theguardian.com/culture/2021/sep/12/lashana-lynch-first-female-007-i-never-had-a-plan-b-no-time-to-die}}</ref> <ref name="usmagazine">{{Cite news|accessdate=4 December 2019|archivedate=4 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191204214705/https://www.usmagazine.com/entertainment/news/lashana-lynch-5-things-to-know-about-the-rumored-new-007/}}</ref> <ref>{{Cite OV|url=https://www.youtube.com/watch?v=QC3HtcEDEXg|title=Daniel Craig & Lashana Lynch Answer the Web's Most Searched Questions|date=2021-10-04|last=WIRED|access-date=2025-11-27}}</ref> Sy is van [[Jamaika|Jamaikaanse]] afkoms. <ref>{{Cite web|url=http://www.afridiziak.com/theatrenews/interviews/february2014/lashana-lynch.html|title=Lashana Lynch – interview Dog Days, Theatre 503|last=Fisher|first=Gillian|date=27 February 2014|website=Afridiziak|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428011254/http://www.afridiziak.com/theatrenews/interviews/february2014/lashana-lynch.html|archive-date=28 April 2016|access-date=10 March 2019}}</ref> Sy het Twyford CofE Hoërskool en ArtsEd dramaskool in Londen bygewoon. <ref name="HollywoodReporter06Nov2019">{{Cite magazine|accessdate=4 December 2019|archivedate=20 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200120103102/https://www.hollywoodreporter.com/features/how-lashana-lynch-ana-de-armas-are-helping-modernize-james-bond-1252345}}</ref> == Loopbaan == Lynch het haar debuut op die skerm gemaak met 'n klein rol in 'n episode van ITV se ''The Bill'' in 2007.<ref name="thebill1">{{Cite web|url=https://www.mylondon.news/news/celebs/bbc-graham-norton-show-bond-21672436|title=BBC The Graham Norton Show: Bond star Lashana Lynch's first on-screen role in The Bill|last=Shafafy|first=Maral|date=September 25, 2021|website=My London|access-date=February 25, 2026}}</ref> In 2012 het sy haar filmdebuut gemaak in die dramafilm ''Fast Girls'' waar sy 'n hardloper van 'n Britse span vertolk het wat genomineer is vir die Wêreldatletiekkampioenskappe.<ref name="Vogue India">{{Cite web|url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/lashana-lynch-british-actor-female-007-james-bond|title=Everything you need to know about Lashana Lynch, the first-ever female 007|last=Rogers|first=Sam|date=30 July 2019|publisher=Vogue|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221104553/https://www.vogue.in/culture-and-living/content/lashana-lynch-british-actor-female-007-james-bond|archive-date=21 February 2023|access-date=12 October 2021}}</ref> Die rolprent is by die [[Cannes-rolprentfees 2012|2012 Cannes-rolprentfees]] aangebied word. <ref>{{Cite news|accessdate=14 May 2016|archivedate=14 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314103028/http://www.theguardian.com/film/2012/may/22/fast-girls-tricep-dips-and-beach-heels}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.bmsworldmission.org/engagecatalyst/engage-interviews/5-minutes-with-lashana-lynch|title=5 minutes with... Lashana Lynch|publisher=BMS World Mission|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604170724/http://www.bmsworldmission.org/engagecatalyst/engage-interviews/5-minutes-with-lashana-lynch|archive-date=4 June 2016|access-date=14 May 2016}}</ref> 'n Jaar later het sy in die film ''Powder Room'' (2013) verskyn, <ref name="screenrant1">{{Cite web|url=https://screenrant.com/lashana-lynch-roles-captain-marvel/|title=Lashana Lynch Roles: Where You Know Captain Marvel's Maria Rambeau From|last=Cotter|first=Padraig|date=March 21, 2019|website=[[Screen Rant]]|access-date=February 25, 2026}}</ref> en ook in die [[BBC]]- televisieprogram ''Silent Witness'' (2013). <ref name="silentw1">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/mediacentre/proginfo/2013/03/silent-witness-episode-two|title=Silent Witness: Trust|website=BBC|access-date=February 25, 2026}}</ref> In 2014 het sy in die [[BBC]]-televisiefilm, ''The 7.39'' saam met [[David Morrissey]], [[Olivia Colman]] en [[Sheridan Smith]] verskyn.<ref name="7391l">{{Cite web|url=http://blogs.indiewire.com/shadowandact/lashana-lynch-books-role-in-bbc-ones-upcoming-2-part-romantic-drama-the-739|title=Lashana Lynch Books Role in BBC One's Upcoming 2-part Rom|last=Obenson|first=Tambay A.|date=6 May 2013|publisher=Shadow and Act|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602235641/http://blogs.indiewire.com/shadowandact/lashana-lynch-books-role-in-bbc-ones-upcoming-2-part-romantic-drama-the-739|archive-date=2 June 2013|access-date=14 May 2016}}</ref> In dieselfde jaar het sy ook 'n rol in 'n episode van ''Atlantis'' (2014) gehad.<ref name="atlantis1">{{Cite web|url=https://www.skygroup.sky/article/lashana-lynch-joins-carnival-films-reimagining-of-the-day-of-the-jackal-for-sky-peacock4|title=Lashana Lynch joins Carnival Films' reimagining of The Day of the Jackal for Sky & Peacock|date=May 31, 2023|website=Sky Group|access-date=February 25, 2026}}</ref> [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] e965z15zuhjo8crhvqm60g1vkxciwc8 0 285456 2924595 2923805 2026-08-12T19:00:56Z SpesBona 2720 Beter verwysing 2924595 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Japannese Rugbyvoetbalunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Japannese nasionale rugbyspan.svg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Japannese Rugbyvoetbalunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Japan Rugby Football Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = JRFU |opskrif3 = [[Japannees|Japannese]] naam |3 = 日本ラグビーフットボール協会, ''Nihon Ragubi- Futtobo-ru Kyo-kai'' |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Japan}} |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Gestig op |6 = 30 November 1926 |opskrif7 = Gestig in |7 = [[Tokio]], Japan |opskrif8 = Lid van |8 = [[Wêreldrugby]] |opskrif9 = Aangesluit in |9 = 1987 |opskrif10 = Vastelandse beheerliggaam |10 = [[Asië Rugby]] |opskrif11 = Patroon |11 = [[Prinses Akiko van Mikasa]] |opskrif12 = Voorsitter |12 = Kensuke Iwabuchi |opskrif13 = President |13 = Masato Tsuchida |opskrif14 = Setel |14 = [[Chichibunomiya Rugbystadion]], Tokio, Japan |opskrif15 = [[Amptelike taal]] |15 = Japannees |opskrif16 = Amptelike webwerf |16 = [https://www.rugby-japan.jp/ ''rugby-japan.jp''] |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Japannese Rugbyvoetbalunie''' ([[Engels]]: ''Japan Rugby Football Union'', afgekort “JRFU”; [[Japannees]]: 日本ラグビーフットボール協会, ''Nihon Ragubi- Futtobo-ru Kyo-kai'') is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Japan]] beheer. Die beheerliggaam is in 1926 gestig en by die [[Chichibunomiya Rugbystadion]] in [[Tokio]] gesetel. Sedert 1987 verteenwoordig dit Japan by [[Wêreldrugby]] en sedert 1968 ook by [[Asië Rugby]] (AR). == Geskiedenis == [[Lêer:Rugby football japan.jpg|duimnael|links|Afbeelding van ’n rugbywedstryd in Japan in ''Harpers Magazine'' in 1874]] Die Japannese Rugbyvoetbalunie is op 30 November 1926 gestig<ref>{{en}} {{cite book |authors=John R. Jones; Maurice Golesworthy |title=Encyclopedia of Rugby Union Football |publisher=Robert Hale |location=Londen |year=1976 |isbn=0-7091-5394-5 |pages=69}}</ref> en het in 1987 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/japan |title=Japan |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Daarmee het die JRFU gelyktydig ’n setel by die wêreldbeheerligaam se uitvoerende raad ingeneem.<ref>{{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5 |pages=212}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=69}}</ref> Daarbenewens was die JRFU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]], AR).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |title=Asian Championship reaches its 40th birthday |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Chris Thau |date=22 April 2009 |accessdate=19 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619080258/http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |archive-date=19 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Taak == [[Lêer:Chichibunomiya Rugby Stadium1a.jpg|duimnael|links|Hoofkantoor van die Japannese Rugbyvoetbalunie langs die [[Chichibunomiya Rugbystadion]] in [[Tokio]]]] Die Japannese Rugbyvoetbalunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan se nasionale seniormansrugbyspan]] (Kersiebloeisels, Sakura of Dapper Bloeisels), [[Japannese nasionale vrouerugbyspan|vroue]] (Sakura Vyftiental) en jeug. Die JRFU hou ook toesig oor sewesrugby in Japan en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Japannese [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Naas die amptelike nasionale span roep die Japannese Rugbyvoetbalunie ook ander keurspanne byeen. ''Junior Japan'' is die tweede nasionale span van Japan. Sedert 2013 neem hulle aan Wêreldrugby se Stille Oseaan-uitdaagtoernooi deel, saam met die tweede spanne uit Fidji, Samoa en Tonga. Die ''Japan Sevens'' is die Japannese sewesrugbyspan en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Japan. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander rugbylande beskik Japan oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die [[Japan Rugby League One]], waaraan twaalf professionele klubspanne deelneem, is die belangrikste rugbyliga in Japan. Dit is in 2003 ten einde van die Japannese rugby se verdere ontwikkeling gestig. Sedertdien speel die meeste spelers van die Japannese nasionale span in dié liga. Van 2016 tot 2020 het met die [[Sunwolves (Superrugbyspan)|Sunwolves]] ’n Japannese span deelgeneem aan die [[Superrugby]]toernooi, die [[Suidelike Halfrond]] se internasionale rugbyliga. Die Japannese Rugbyvoetbalunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Hulle het reeds opgetree as gasheer van die [[Rugbywêreldbeker 2019]]. Dit was die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Asië]] en buite die “tradisionele tuiste” van [[rugby]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/8170488.stm |title=England will host 2015 World Cup |publisher=[[BBC]] |date=28 Julie 2009 |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Daarbenewens is die Japan Sewes jaarliks op die Chichibunomiya Rugbystadion beslis. == Kenteken == Die Sakura-kenteken van die beheerliggaam en die nasionale span toon drie kersiebloeisels in volle blom. Met die stigting van die nasionale span in 1930 het die kenteken ’n knop, ’n blom wat oopgaan en ’n blom wat heeltemal oop is getoon. In 1952 was al drie Sakuras in volle blom. Wanneer en hoe hierdie verandering geïmplementeer is, kan nie meer bepaal word nie. Wat wel bekend is, is dat die oorspronklike ontwerp van die sportgoedhandelaar Ishi Fukui (1892–1993) kom. Sy het vanaf 1922 in [[Kioto]] ’n winkel bestuur, waar sy onder andere ingevoerde rugby-items verkoop het, en sy was bevriend met verskillende spelers en afrigters, waarvolgens sy in latere jare „rugby-ouma“ genoem is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.kyodonews.net/news/2019/09/bc34ccc8fff4-rugby-grandma-designer-behind-japan-teams-cherry-blossom-emblem.html |title="Rugby Grandma": Designer behind Japan team's cherry blossom emblem |publisher=Kyodo News |date=20 September 2019 |accessdate=9 Januarie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250109054038/https://english.kyodonews.net/news/2019/09/bc34ccc8fff4-rugby-grandma-designer-behind-japan-teams-cherry-blossom-emblem.html |archive-date=9 Januarie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{ja}} [https://www.rugby-japan.jp/ Die Japannese Rugbyvoetbalunie se amptelike tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Japan]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] rudqhtxo5dxgbplzl2lfc0dtgmttvga 0 287722 2924684 2923974 2026-08-13T11:36:24Z ~2026-44411-91 212690 Ek is gebruiker Aliwal2012 op vakansie by Scottburgh 2924684 wikitext text/x-wiki '''Anna Martha Prevot van der Merwe''' ([[9 Augustus]] [[1963]]) is 'n Suid-Afrikaanse aktrise, gebore op [[Vredendal]]. Sy het aan die Hoërskool Vredendal matrikuleer en na skool 'n graad in [[Baccalaureus Artium|B.A.]] (Tale) en ook haar diploma in Spraak en Drama aan die [[Universiteit van Kaapstad]] voltooi, waar sy genomineer is vir ʼn Fleur de Cap-toekenning in die ''Mees Belowende Student''-kategorie. Sy is getroud met George Ware, 'n Zimbabwiese sakeman, en die paartjie woon in die [[Wes-Kaap]]. == Loopbaan == Met ʼn tweejaar-kontrak by die destydse TRUK by die [[Windybrow-teater]] in [[Hillbrow]], [[Johannesburg]], was sy onder meer in produksies soos: ''The Women of Troy'', ''Die Hekse van Salem'', ''Boo to the Moon'' en ''Sing jy van Bomme''. Sedert [[1989]] het sy vryskutwerk gedoen en het haar debuut op televisie gemaak in die televisiereeks ''Uitdraai'' deur [[Annie Basson]]. Daarna het reekse soos ''Sonkring 1'' en ''2'', ''Torings, Konings, Onder Draai die Duiwel Rond, Soul City, Amalia, Feast of the Uninvited, Binnelanders, 7de Laan'' en ''Tydelik Terminaal'' gevolg. Een van haar hoogtepunte in rolprente is haar debuut-rolprent, ''Die Storie van Klara Viljee'', met [[Katinka Heyns]] as regisseur. Daarna het sy in ʼn hele paar rolprente verskyn, onder andere ''The Long Run, Red Dust, Hanna Hoekom, Stuur Groete aan Mannetjies Roux, Dis Koue Kos Skat, Kanarie'' en ''Poppie Nongena.'' == Teaterproduksies == * ''Fotostaatmasjien'' (2018) * ''The Mother'' * ''Cinderella'' * ''God van Chaos'' * ''Jericho'' * ''Die Twaalfuurwals'' * ''Kamer van Spieëls'' * ''Imbumba Samesyn'' * ''Begeerte'' * ''Twaalfde Nag'' * ''Die Buffel'' * ''Uncle Vanya'' * ''Pendoring'' * ''Steeks'' * ''Wyn'' * ''Generaal Mannetjies Mentz'' * ''King Lear'' * ''Die Laaste Strooi'' * ''Uit die Bloute'' * ''Die Vleiroos'' * ''Moby Dick'' * ''Die Mirakel'' * ''The Seagull'' * ''Die Hekse van Salem'' * ''Sing jy van Bomme'' * ''Keep Moving Ma Jack'' * ''Four Play'' * ''Boo to the Moon'' * ''Women of Troy''    == Filmografie == {| class="wikitable" |Televisierolprent |Uitdraai (Cornelie) |1988 |- |Televisie mini-reeks |Veldslag (Dolly) |1990 |- |Televisiereeks |Die Sonkring (Maryna du Plessis) |1991 |- |Rolprent |Taxi to Soweto (Miss Rautenbach) |1991 |- |Rolprent |Die Storie van Klara Viljee (Klara Viljee) |1992 |- |Televisiereeks |Die Sonkring II (Maryna MacDonald) |1993 |- |Televisiereeks |Torings (Rika Groenewald) |1994 |- |Televisiereeks |Paradys |1994 |- |Televisiereeks |The Sindicate (Marsha Delport) |1995 |- |Televisiereeks |Viva! (Nikki) |1995 |- |Televisiereeks |Vierspel (Lollie) |1996 |- |Televisiereeks |Hagenheim: Streng Privaat (Veronica Williams) |1996 |- |Televisiereeks |Onder Draai die Duiwel Rond (Brenda le Roux) |1997 |- |Televisiereeks |Samaritaan (Rosa) |1998 |- |Televisie mini-reeks |Saints, Sinners and Settlers (Alie) |1999 |- |Televisierolprent |Dessert Diners |2000 |- |Rolprent |The Long Run (Anna) |2001 |- |Televisiereeks |Amalia (Dr. Sanet Visser) |2005 |- |Televisiereeks |Amalia II (Dr. Sanet Visser) |2006 |- |Televisiereeks |Feast of the Uninvited (Marthie van Wyk) |2008 |- |Rolprent |Skin (Anna Roux) |2008 |- |Televisie-sepie |7de Laan (Christelle Terreblanche) |2009 |- |Televisie-sepie |Binnelanders |2009 |- |Rolprent |Die Ongelooflike Avonture van Hanna Hoekom (Mana) |2010 |- |Rolprent |Die Ballade van Robbie de Wee (Erna Verwey) |2013 |- |Rolprent |Stuur Groete aan Mannetjies Roux (Koba Basson) |2013 |- |Rolprent |Dis Koue Kos, Skat (Clara Brand) |2016 |- |Rolprent |Kanarie (Ariene Louw) |2018 |- |Rolprent |Poppie Nongena (Antoinette Swanepoel) |2020 |} == Toekennings == * Silwerskerm-nominasie: Beste Ondersteunende Aktrise (''Poppie Nongena'') * [[SAFTA]]-toekenning: ''Kanarie'' * Artes-toekenning: Beste Aktrise in ''Sonkring 2'' * FNB-Streekstoekenning: ''Uit die Bloute'' * FNB-Streekstoekenning'': Die Laaste Strooi'' * Rapport Prestige Vroue-''toekenning'' * Vita-toekenning: Beste Ondersteunende Aktrise vir ''Die Hekse van Salem'' * Avanti-toekenning: ''Soul City'' * [[SAFTA]]-toekenning: ''7de Laan'' * Silwerskerm-toekenning: ''Stuur Groete aan Mannetjies Roux'' * Fleur de Cap-toekennig: Beste Ondersteunende Aktrise vir ''Swerfgoed'' * [[SAFTA]] Golden Horn-toekenning: Beste Ondersteunende Aktrise in ''7de Laan'' == Bronne == * http://thespians.co.za/anna-mart-van-der-merwe-ct/ * https://www.imdb.com/name/nm0886347/ * https://www.vrouekeur.co.za/bekendes/12-vrae-aan-die-aktrise-anna-mart-van-der-merwe * https://www.pressreader.com/south-africa/die-burger/20180313/281487866868248 * https://www.artlink.co.za/news_article.htm?contentID=41341 {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van der Merwe, Anna-Mart}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] 8uekqnitlzpwgb2r95c4hbx89mhpqth 2924688 2924684 2026-08-13T11:47:53Z ~2026-44411-91 212690 /* */ 2924688 wikitext text/x-wiki '''Anna Martha Prevot van der Merwe''' ([[9 Augustus]] [[1963]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] aktrise, gebore op [[Vredendal]]. Sy het aan die Hoërskool Vredendal matrikuleer en na skool 'n graad in [[Baccalaureus Artium|B.A.]] (Tale) en ook haar diploma in Spraak en Drama aan die [[Universiteit van Kaapstad]] voltooi, waar sy genomineer is vir ʼn Fleur de Cap-toekenning in die ''Mees Belowende Student''-kategorie. Sy is getroud met George Ware, 'n Zimbabwiese sakeman, en die paartjie woon in die [[Wes-Kaap]]. == Loopbaan == Met ʼn tweejaar-kontrak by die destydse TRUK by die [[Windybrow-teater]] in [[Hillbrow]], [[Johannesburg]], was sy onder meer in produksies soos: ''The Women of Troy'', ''Die Hekse van Salem'', ''Boo to the Moon'' en ''Sing jy van Bomme''. Sedert [[1989]] het sy vryskutwerk gedoen en het haar debuut op televisie gemaak in die televisiereeks ''Uitdraai'' deur [[Annie Basson]]. Daarna het reekse soos ''Sonkring 1'' en ''2'', ''Torings, Konings, Onder Draai die Duiwel Rond, Soul City, Amalia, Feast of the Uninvited, Binnelanders, 7de Laan'' en ''Tydelik Terminaal'' gevolg. Een van haar hoogtepunte in rolprente is haar debuut-rolprent, ''Die Storie van Klara Viljee'', met [[Katinka Heyns]] as regisseur. Daarna het sy in ʼn hele paar rolprente verskyn, onder andere ''The Long Run, Red Dust, Hanna Hoekom, Stuur Groete aan Mannetjies Roux, Dis Koue Kos Skat, Kanarie'' en ''Poppie Nongena.'' == Teaterproduksies == * ''Fotostaatmasjien'' (2018) * ''The Mother'' * ''Cinderella'' * ''God van Chaos'' * ''Jericho'' * ''Die Twaalfuurwals'' * ''Kamer van Spieëls'' * ''Imbumba Samesyn'' * ''Begeerte'' * ''Twaalfde Nag'' * ''Die Buffel'' * ''Uncle Vanya'' * ''Pendoring'' * ''Steeks'' * ''Wyn'' * ''Generaal Mannetjies Mentz'' * ''King Lear'' * ''Die Laaste Strooi'' * ''Uit die Bloute'' * ''Die Vleiroos'' * ''Moby Dick'' * ''Die Mirakel'' * ''The Seagull'' * ''Die Hekse van Salem'' * ''Sing jy van Bomme'' * ''Keep Moving Ma Jack'' * ''Four Play'' * ''Boo to the Moon'' * ''Women of Troy''    == Filmografie == {| class="wikitable" |Televisierolprent |Uitdraai (Cornelie) |1988 |- |Televisie mini-reeks |Veldslag (Dolly) |1990 |- |Televisiereeks |Die Sonkring (Maryna du Plessis) |1991 |- |Rolprent |Taxi to Soweto (Miss Rautenbach) |1991 |- |Rolprent |Die Storie van Klara Viljee (Klara Viljee) |1992 |- |Televisiereeks |Die Sonkring II (Maryna MacDonald) |1993 |- |Televisiereeks |Torings (Rika Groenewald) |1994 |- |Televisiereeks |Paradys |1994 |- |Televisiereeks |The Sindicate (Marsha Delport) |1995 |- |Televisiereeks |Viva! (Nikki) |1995 |- |Televisiereeks |Vierspel (Lollie) |1996 |- |Televisiereeks |Hagenheim: Streng Privaat (Veronica Williams) |1996 |- |Televisiereeks |Onder Draai die Duiwel Rond (Brenda le Roux) |1997 |- |Televisiereeks |Samaritaan (Rosa) |1998 |- |Televisie mini-reeks |Saints, Sinners and Settlers (Alie) |1999 |- |Televisierolprent |Dessert Diners |2000 |- |Rolprent |The Long Run (Anna) |2001 |- |Televisiereeks |Amalia (Dr. Sanet Visser) |2005 |- |Televisiereeks |Amalia II (Dr. Sanet Visser) |2006 |- |Televisiereeks |Feast of the Uninvited (Marthie van Wyk) |2008 |- |Rolprent |Skin (Anna Roux) |2008 |- |Televisie-sepie |7de Laan (Christelle Terreblanche) |2009 |- |Televisie-sepie |Binnelanders |2009 |- |Rolprent |Die Ongelooflike Avonture van Hanna Hoekom (Mana) |2010 |- |Rolprent |Die Ballade van Robbie de Wee (Erna Verwey) |2013 |- |Rolprent |Stuur Groete aan Mannetjies Roux (Koba Basson) |2013 |- |Rolprent |Dis Koue Kos, Skat (Clara Brand) |2016 |- |Rolprent |Kanarie (Ariene Louw) |2018 |- |Rolprent |Poppie Nongena (Antoinette Swanepoel) |2020 |} == Toekennings == * Silwerskerm-nominasie: Beste Ondersteunende Aktrise (''Poppie Nongena'') * [[SAFTA]]-toekenning: ''Kanarie'' * Artes-toekenning: Beste Aktrise in ''Sonkring 2'' * FNB-Streekstoekenning: ''Uit die Bloute'' * FNB-Streekstoekenning'': Die Laaste Strooi'' * Rapport Prestige Vroue-''toekenning'' * Vita-toekenning: Beste Ondersteunende Aktrise vir ''Die Hekse van Salem'' * Avanti-toekenning: ''Soul City'' * [[SAFTA]]-toekenning: ''7de Laan'' * Silwerskerm-toekenning: ''Stuur Groete aan Mannetjies Roux'' * Fleur de Cap-toekennig: Beste Ondersteunende Aktrise vir ''Swerfgoed'' * [[SAFTA]] Golden Horn-toekenning: Beste Ondersteunende Aktrise in ''7de Laan'' == Bronne == * http://thespians.co.za/anna-mart-van-der-merwe-ct/ * https://www.imdb.com/name/nm0886347/ * https://www.vrouekeur.co.za/bekendes/12-vrae-aan-die-aktrise-anna-mart-van-der-merwe * https://www.pressreader.com/south-africa/die-burger/20180313/281487866868248 * https://www.artlink.co.za/news_article.htm?contentID=41341 {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van der Merwe, Anna-Mart}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] kfwk8of3olwzwzjwwzs3mfysu31k95k 2924691 2924688 2026-08-13T11:57:09Z ~2026-44411-91 212690 /* */ blou skakels 2924691 wikitext text/x-wiki '''Anna Martha Prevot van der Merwe''' ([[9 Augustus]] [[1963]]) is 'n Suid-Afrikaanse aktrise, gebore op [[Vredendal]]. Sy het aan die Hoërskool Vredendal matrikuleer en na skool 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] (Tale) en ook haar diploma in Spraak en Drama aan die [[Universiteit van Kaapstad]] voltooi, waar sy genomineer is vir ʼn Fleur de Cap-toekenning in die ''Mees Belowende Student''-kategorie. Sy is getroud met George Ware, 'n [[Zimbabwe|Zimbabwiese]] sakeman, en die paartjie woon in die [[Wes-Kaap]]. == Loopbaan == Met ʼn tweejaar-kontrak by die destydse TRUK by die [[Windybrow-teater]] in [[Hillbrow]], [[Johannesburg]], was sy onder meer in produksies soos: ''The Women of Troy'', ''Die Hekse van Salem'', ''Boo to the Moon'' en ''Sing jy van Bomme''. Sedert [[1989]] het sy vryskutwerk gedoen en het haar debuut op televisie gemaak in die televisiereeks ''Uitdraai'' deur [[Annie Basson]]. Daarna het reekse soos ''Sonkring 1'' en ''2'', ''Torings, Konings, Onder Draai die Duiwel Rond, Soul City, Amalia, Feast of the Uninvited, Binnelanders, 7de Laan'' en ''Tydelik Terminaal'' gevolg. Een van haar hoogtepunte in rolprente is haar debuut-rolprent, ''Die Storie van Klara Viljee'', met [[Katinka Heyns]] as regisseur. Daarna het sy in ʼn hele paar rolprente verskyn, onder andere ''The Long Run, Red Dust, Hanna Hoekom, Stuur Groete aan Mannetjies Roux, Dis Koue Kos Skat, Kanarie'' en ''Poppie Nongena.'' == Teaterproduksies == * ''Fotostaatmasjien'' (2018) * ''The Mother'' * ''Cinderella'' * ''God van Chaos'' * ''Jericho'' * ''Die Twaalfuurwals'' * ''Kamer van Spieëls'' * ''Imbumba Samesyn'' * ''Begeerte'' * ''Twaalfde Nag'' * ''Die Buffel'' * ''Uncle Vanya'' * ''Pendoring'' * ''Steeks'' * ''Wyn'' * ''Generaal Mannetjies Mentz'' * ''King Lear'' * ''Die Laaste Strooi'' * ''Uit die Bloute'' * ''Die Vleiroos'' * ''Moby Dick'' * ''Die Mirakel'' * ''The Seagull'' * ''Die Hekse van Salem'' * ''Sing jy van Bomme'' * ''Keep Moving Ma Jack'' * ''Four Play'' * ''Boo to the Moon'' * ''Women of Troy''    == Filmografie == {| class="wikitable" |Televisierolprent |Uitdraai (Cornelie) |1988 |- |Televisie mini-reeks |Veldslag (Dolly) |1990 |- |Televisiereeks |Die Sonkring (Maryna du Plessis) |1991 |- |Rolprent |Taxi to Soweto (Miss Rautenbach) |1991 |- |Rolprent |Die Storie van Klara Viljee (Klara Viljee) |1992 |- |Televisiereeks |Die Sonkring II (Maryna MacDonald) |1993 |- |Televisiereeks |Torings (Rika Groenewald) |1994 |- |Televisiereeks |Paradys |1994 |- |Televisiereeks |The Sindicate (Marsha Delport) |1995 |- |Televisiereeks |Viva! (Nikki) |1995 |- |Televisiereeks |Vierspel (Lollie) |1996 |- |Televisiereeks |Hagenheim: Streng Privaat (Veronica Williams) |1996 |- |Televisiereeks |Onder Draai die Duiwel Rond (Brenda le Roux) |1997 |- |Televisiereeks |Samaritaan (Rosa) |1998 |- |Televisie mini-reeks |Saints, Sinners and Settlers (Alie) |1999 |- |Televisierolprent |Dessert Diners |2000 |- |Rolprent |The Long Run (Anna) |2001 |- |Televisiereeks |Amalia (Dr. Sanet Visser) |2005 |- |Televisiereeks |Amalia II (Dr. Sanet Visser) |2006 |- |Televisiereeks |Feast of the Uninvited (Marthie van Wyk) |2008 |- |Rolprent |Skin (Anna Roux) |2008 |- |Televisie-sepie |7de Laan (Christelle Terreblanche) |2009 |- |Televisie-sepie |Binnelanders |2009 |- |Rolprent |Die Ongelooflike Avonture van Hanna Hoekom (Mana) |2010 |- |Rolprent |Die Ballade van Robbie de Wee (Erna Verwey) |2013 |- |Rolprent |Stuur Groete aan Mannetjies Roux (Koba Basson) |2013 |- |Rolprent |Dis Koue Kos, Skat (Clara Brand) |2016 |- |Rolprent |Kanarie (Ariene Louw) |2018 |- |Rolprent |Poppie Nongena (Antoinette Swanepoel) |2020 |} == Toekennings == * Silwerskerm-nominasie: Beste Ondersteunende Aktrise (''Poppie Nongena'') * [[SAFTA]]-toekenning: ''Kanarie'' * Artes-toekenning: Beste Aktrise in ''Sonkring 2'' * FNB-Streekstoekenning: ''Uit die Bloute'' * FNB-Streekstoekenning'': Die Laaste Strooi'' * Rapport Prestige Vroue-''toekenning'' * Vita-toekenning: Beste Ondersteunende Aktrise vir ''Die Hekse van Salem'' * Avanti-toekenning: ''Soul City'' * [[SAFTA]]-toekenning: ''7de Laan'' * Silwerskerm-toekenning: ''Stuur Groete aan Mannetjies Roux'' * Fleur de Cap-toekennig: Beste Ondersteunende Aktrise vir ''Swerfgoed'' * [[SAFTA]] Golden Horn-toekenning: Beste Ondersteunende Aktrise in ''7de Laan'' == Bronne == * http://thespians.co.za/anna-mart-van-der-merwe-ct/ * https://www.imdb.com/name/nm0886347/ * https://www.vrouekeur.co.za/bekendes/12-vrae-aan-die-aktrise-anna-mart-van-der-merwe * https://www.pressreader.com/south-africa/die-burger/20180313/281487866868248 * https://www.artlink.co.za/news_article.htm?contentID=41341 {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van der Merwe, Anna-Mart}} [[Kategorie:Geboortes in 1963]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] dlx1j7gvx8zu0l8ov1j7soqa56j592p 0 287752 2924586 2915546 2026-08-12T17:50:59Z Jcb 223 2924586 wikitext text/x-wiki {{koronaviruspandemie_van_2019-2020}} Die '''Koronaviruspandemie van 2019-2020''' verwys na die uitbreek van die [[Koronavirussiekte-2019]], wat veroorsaak word deur die [[Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2|EARS-KoV-2-virus]].<ref>{{cite web |title=Rolling updates on coronavirus disease (COVID-19) |url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/events-as-they-happen |publisher=Wêreldgesondheidsorganisasie (WGO) |date=28 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519091757/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/events-as-they-happen |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die uitbreek van 'n nuwe stam van die [[koronavirus]] is aanvanklik in Desember 2019 in die stad [[Wuhan]], [[Hubei]], [[Volksrepubliek China]] geïdentifiseer toe 'n groep mense met [[longontsteking]] gediagnoseer is sonder 'n duidelike oorsaak.<ref>[https://www.infoterio.com/2022/07/El-coronavirus-se-propago-desde-el-mercado-de-Wuhan-y-tenemos-pruebas-dicen-los-cientificos.html El coronavirus se propagó desde el mercado de Wuhan y tenemos pruebas, dicen los científicos] (Spanish) Infoterio Notícias | Ciencia y Tecnología. Consulted on February 7, 2023.</ref><ref>[[doi:10.1126/science.abp8715|The Huanan Seafood Wholesale Market in Wuhan was the early epicenter of the COVID-19 pandemic]] Science. Consulted on February 7, 2023.</ref> [[Lêer:COVID-19 Outbreak World Map.svg|duimnael|links|Bevestigde gevalle, sonder inagneming van nasionale bevolkingsgrootte: {{sleutel|#290000|10&nbsp;000&nbsp;000+ bevestigde gevalle}} {{sleutel|#510000|1&nbsp;000&nbsp;000–9&nbsp;999&nbsp;999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#900000|100&nbsp;000–999&nbsp;999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#c80200|10&nbsp;000–99&nbsp;999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#ee7070|1&nbsp;000–9&nbsp;999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#ffC0C0|100–999 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#ffdfeo|1–99 bevestigde gevalle}} {{sleutel|#e0e0e0|Geen bevestigde gevalle nie}}]] [[Lêer:COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg|duimnael|links|Bevestigde gevalle per kapita: {{sleutel|#900000|1–10 gevalle per 10&nbsp;000 inwoners}} {{sleutel|#c80200|1–10 gevalle per 100&nbsp;000 inwoners}} {{sleutel|#ee7070|1–10 gevalle per 1 miljoen inwoners}} {{sleutel|#ffC0C0|1–10 gevalle per 10 miljoen inwoners}} {{sleutel|#fefee9|1–10 gevalle per 100 miljoen inwoners}} {{sleutel|#eee|Geen bevestigde gevalle nie}}]] Die covid-19-uitbraak kan as 'n [[pandemie]] gekenmerk word, het die hoof van die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]], [[Tedros Adhanom]] Ghebreyesus, op 11 Maart 2020 in [[Genève]] gesê.<ref>Coronavirus outbreak 'can be characterised as a pandemic'. https://www.timeslive.co.za/news/world/2020-03-11-coronavirus-outbreak-can-be-characterised-as-a-pandemic-who-chief/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200312102512/https://www.timeslive.co.za/news/world/2020-03-11-coronavirus-outbreak-can-be-characterised-as-a-pandemic-who-chief/ |date=2020-03-12 }} Besoek 11 Maart 2020.</ref> Op 13 Maart 2022 het die pandemie meer as 456 miljoen gevalle en 6.04 miljoen sterftes veroorsaak, wat dit een van die dodelikste in die geskiedenis maak. Die eerste bevestigde geval in Suid-Afrika van die covid-19-siekte is op 4 Maart 2020 aangemeld. Dr. [[Zweli Mkhize]], destyds minister van gesondheid het verklaar dat die [[Nasionale Instituut vir Oordraagbare Siektes]] (NICD) bevestig het dat 'n man van KwaZulu-Natal positief getoets is na 'n besoek aan [[Italië]].<ref>Tania Heyns, Eerste geval van Covid-19 in Suid-Afrika aangemeld, https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/eerste-geval-covid-19-in-sa-aangemeld/ [[Maroela Media]], 5 Maart 2020.</ref> Volgens statistieke van die departement van gesondheid op 15 Januarie 2024 was daar meer as 4 miljoen bevestigde gevalle in Suid-Afrika met 102 595 sterftes. Die virus versprei primêr tussen mense op soortgelyke manier as [[griep]], deur asemhalingsdruppels wat tydens hoes of [[nies]] geproduseer word.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/getting-workplace-ready-for-covid-19.pdf|title=Getting your workplace ready for COVID-19|date=27 Februarie 2020|website=World Health Organization|url-status=live}}</ref> Die tyd tussen blootstelling en die begin van die simptome is gewoonlik vyf dae, maar dit kan wissel van twee tot veertien dae.<ref name="Rothan">{{Cite journal|last=Rothan|first=Hussin A.|last2=Byrareddy|first2=Siddappa N.|date=26 Februarie 2020|title=The epidemiology and pathogenesis of coronavirus disease (COVID-19) outbreak |url= http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0896841120300469|journal=Journal of Autoimmunity |pages=102433 |doi=10.1016/j.jaut.2020.102433 |pmid=32113704|issn=0896-8411}}</ref> Simptome kan [[koors]], hoes en kortasemigheid insluit.<ref>''Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV)'' | CDC. U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 10 Februarie 2020. Besoek 11 Februarie 2020.</ref> Komplikasies kan [[longontsteking]] en akute respiratoriese noodsindroom insluit. Aanvanklik was daar geen entstof of spesifieke antivirale behandeling beskikbaar nie, hoewel dadelik met laboratoriumnavorsing begin is. Pogings was aanvanklik gerig op die hantering van simptome en ondersteunende terapie. Aanbevole voorkomende maatreëls het gereelde handewas, handhawing van afstand van siek mense, monitering en selfisolasie vir veertien dae vir mense wat vermoed dat hulle besmet is, ingesluit.<ref>"Q&A on coronaviruses". World Health Organization (WHO). 11 Februarie 2020. Besoek 24 Februarie 2020.</ref> Openbare gesondheidsreaksies in China en regoor die wêreld sluit in reisbeperkings, kwarantyn en instel van 'n [[staat van inperking]]. Dit sluit in die afsluiting van Hubei en verskeie maatreëls in China; die kwarantyn van die Britse vaartuig ''Diamond Princess'' in Japannese waters; sowel as afsluitings in Italië.<ref>''Coronavirus: Shanghai neighbour Zhejiang imposes draconian quarantine''. South China Morning Post. 6 Februarie 2020. Besoek op 8 Februarie 2020.</ref> Sommige lughawens en treinstasies het siftingsmetodes soos temperatuurmeting en gesondheidsverklaringsvorms ingestel.<ref>"''Coronavirus Update: Masks And Temperature Checks In Hong Kong''". Nevada Public Radio. Besoek op 26 Januarie 2020</ref> Verskeie lande het advies uitgereik wat waarsku teen reis na streke met voortgesette oordrag in die gemeenskap, soos Sentraal-China, [[Italië]] en [[Iran]].<ref>"''Coronavirus Disease 2019 Information for Travel''". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 3 Februarie 2020. Argief op 30 Januarie 2020. Besoek op 6 Februarie 2020.</ref><ref>Deerwester, Jayme; Gilbertson, Dawn. "''Coronavirus: US says 'do not travel' to Wuhan, China, as airlines issue waivers, add safeguards''". USA Today. Besoek op 26 Januarie 2020.</ref><ref>"''Coronavirus Live Updates: Europe Prepares for Pandemic as Illness Spreads From Italy''". The New York Times. 26 Februarie 2020. Besoek 26 Februarie 2020.</ref> Skole is vir minstens 1,2 miljard kinders gesluit, insluitend alle skole en verskeie universiteite in China, Iran, [[Japan]] en Italië.<ref>{{cite news |last=Wang |first=Vivian |url=https://www.nytimes.com/2020/03/04/world/coronavirus-schools-closed.html |title='When Can We Go to School?' Nearly 300 Million Children Are Missing Class. |date=4 Maart 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=5 Maart 2020 |last2=Inoue |first2=Makiko |issn=0362-4331 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519040519/https://www.nytimes.com/2020/03/04/world/coronavirus-schools-closed.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last=Palermo |first=Angela Giuffrida Lorenzo Tondo in |url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/04/italy-orders-closure-of-schools-and-universities-due-to-coronavirus |title=Italy orders closure of all schools and universities due to coronavirus |date=4 Maart 2020 |work=The Guardian |access-date=5 Maart 2020 |last2=Beaumont |first2=Peter |issn=0261-3077 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508134146/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/04/italy-orders-closure-of-schools-and-universities-due-to-coronavirus |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://english.kyodonews.net/news/2020/02/c3c57bbce11d-breaking-news-govt-will-ask-all-schools-in-japan-to-shut-for-virus-fears-abe.html |title=PM Abe asks all schools in Japan to temporarily close over coronavirus |publisher=Kyodo News |website=Kyodo News+ |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200417115752/https://english.kyodonews.net/news/2020/02/c3c57bbce11d-breaking-news-govt-will-ask-all-schools-in-japan-to-shut-for-virus-fears-abe.html |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://en.radiofarda.com/a/iran-announces-closure-of-universities-schools-to-fight-coronavirus/30449711.html |title=Iran Announces Closure Of Universities, Schools As Coronavirus Death Toll Rises |website=RFE/RL |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515011641/https://en.radiofarda.com/a/iran-announces-closure-of-universities-schools-to-fight-coronavirus/30449711.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die pandemie het wêreldwye sosiale en ekonomiese ontwrigting veroorsaak,<ref>"Here Comes the Coronavirus Pandemic: Now, after many fire drills, the world may be facing a real fire". Editorial. The New York Times. 29 Februarie 2020. Besoek op 1 Maart 2020. </ref> waaronder die grootste wêreldwye resessie sedert die [[Groot Depressie]].<ref>{{cite web |url=https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/ |title=The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression |website=IMF Blog |access-date=23 April 2020}}</ref> Tot 100 miljoen mense het in uiterste armoede verval<ref name="20200421un">{{cite news |title=Senior Officials Sound Alarm over Food Insecurity, Warning of Potentially 'Biblical' Famine, in Briefings to Security Council |url=https://www.un.org/press/en/2020/sc14164.doc.htm |publisher=United Nations |date=21 April 2020}}</ref> en wêreldwye hongersnode het 265 miljoen mense geraak.<ref>{{Cite web |date=21 April 2020 |title=As famines of 'biblical proportion' loom, Security Council urged to 'act fast' |url=https://news.un.org/en/story/2020/04/1062272 |access-date=10 Julie 2020 |website=UN News |language=en}}</ref> Die pandemie het gelei tot die uitstel of kansellasie van sport-, godsdienstige, politieke en kulturele geleenthede,<ref>"A List of What's Been Canceled Because of the Coronavirus". The New York Times. 1 April 2020. Besoek op 11 April 2020."</ref> wydverspreide aanbodtekorte is vererger deur paniekaankope,<ref>Scipioni, Jade (18 Maart 2020). "Why there will soon be tons of toilet paper, and what food may be scarce, according to supply chain experts". CNBC. Besoek op 19 Maart 2020.</ref> en die vermindering van die uitlaat van besoedelende stowwe en kweekhuisgasse.<ref name="20200323theguardian">{{Cite news |last1=Watts |first1=Jonathan |last2=Kommenda |first2=Niko |name-list-format=vanc |url= https://www.theguardian.com/environment/2020/mar/23/coronavirus-pandemic-leading-to-huge-drop-in-air-pollution |title=Coronavirus pandemic leading to huge drop in air pollution |date=23 Maart 2020 |work=The Guardian |access-date=8 April 2020 |issn=0261-3077}}</ref><ref name="20200219carbonbrief">{{cite web |url=https://www.carbonbrief.org/analysis-coronavirus-has-temporarily-reduced-chinas-co2-emissions-by-a-quarter |title=Analysis: Coronavirus temporarily reduced China's CO2 emissions by a quarter |date=19 Februarie 2020 |website=Carbon Brief |access-date=8 April 2020}}</ref> Dit het ook [[vreemdelingehaat]] en [[rassisme]] teen mense van Chinese en Oos-Asiatiese afkoms ingesluit,<ref>Young, Evan (31 Januarie 2020). "'This is racism': Chinese-Australians say they've faced increased hostility since the coronavirus outbreak began". Special Broadcasting Service.</ref><ref>Iqbal, Nosheen (1 Februarie 2020). "Coronavirus fears fuel racism and hostility, say British-Chinese". The Observer. ISSN 0029-7712. Besoek 4 Februarie 2020.</ref><ref>"Coronavirus fears trigger anti-China sentiment across the globe". Global News. Besoek op 4 Februarie 2020.</ref><ref>Yeung, Jessie. "As the coronavirus spreads, fear is fueling racism and xenophobia". CNN. Besoek 4 Februarie 2020.</ref><ref>Darrach, Amanda (25 Februarie 2020). "The new coronavirus and racist tropes". ''Columbia Journalism Review''</ref> en die verspreiding van verkeerde inligting en [[fopnuus]] oor die [[virus]], hoofsaaklik aanlyn.<ref>"''Fake Facts Are Flying About Coronavirus. Now There's A Plan To Debunk Them''". NPR. Besoek 23 Februarie 2020.</ref><ref>{{cite news |url=https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html |title=As the coronavirus spreads, one study predicts that even the best-case scenario is 15 million dead and a $2.4 trillion hit to global GDP |work=Business Insider |first1=Rosie |last1=Perper |via=[[Yahoo!]] |date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328163448/https://www.yahoo.com/news/coronavirus-spreads-one-study-predicts-101552222.html |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.yahoo.com/news/coronavirus-black-death-spread-misinformation-143713853.html |title=Coronavirus and the Black Death: spread of misinformation and xenophobia shows we haven't learned from our past |work=The Conversation |first1=Rachel |last1=Clamp |via=Yahoo! |date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430215546/https://www.yahoo.com/news/coronavirus-black-death-spread-misinformation-143713853.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Voorbeeld van sodanige vals inligting is die [[samesweringsteorie]]video, ''[[Plandemic]]'', wat in Mei 2020 vrygestel is. == Agtergrond == === Wuhan en die koronavirus === [[Lêer:COVID19.jpg|duimnael|Simptome van covid-19]] Wuhan is die hoofstad van Hubei en die sewende grootste stad in China, met 'n bevolking van meer as 11 miljoen inwoners. Dit was deur die eeue heen 'n belangrike vervoerkern van die land, al lank bekend as die "Nege Provinsies-deurweg",<ref>{{Cite book |title=Draft History of Qing |last=Zhao |first=Erxun |year=1928 |volume=388 |location=Shenyang|quote=七年，偕林翼疏言：「湖北為長江上游要害 }}</ref> en die Wuhan spoorwegkruising is een van die vier belangrikste spoorwegkruisings in China. Dit is ongeveer 1100&nbsp;km suid van [[Beijing]],<ref name="HAN8Jan20202">{{cite web |url=https://emergency.cdc.gov/han/HAN00424.asp |title=Outbreak of Pneumonia of Unknown Etiology (PUE) in Wuhan, China |date=8 Januarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=9 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518142657/https://emergency.cdc.gov/han/han00424.asp |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 800&nbsp;km wes van [[Sjanghai]] en 970&nbsp;km noord van [[Hongkong]].<ref name="Chan5Jan20202">{{cite news |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3044723/six-more-hong-kong-patients-hospitalised-over |title=China says Wuhan pneumonia not Sars, but virus remains unidentified, more people hospitalised |last=Chan |first=Ho-him |date=5 Januarie 2020 |work=South China Morning Post |access-date=6 Januarie 2020 |last2=Mai |first2=Jun |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428105239/https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3044723/six-more-hong-kong-patients-hospitalised-over |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Direkte vlugte vanaf Wuhan verbind dit met die groot internasionale stede in Europa en Noord-Amerika.<ref name="ECDP14Jan20202">{{cite web |url=https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/update-cluster-pneumonia-cases-associated-novel-coronavirus-wuhan-china-2019 |title=Update: Cluster of pneumonia cases associated with novel coronavirus – Wuhan, China – 2019 |date=14 Januarie 2020 |website=European Centre for Disease Prevention and Control |access-date=18 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513114249/https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/update-cluster-pneumonia-cases-associated-novel-coronavirus-wuhan-china-2019 |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Gedurende Desember 2019 is 'n aantal siektegevalle aangemeld in Wuhan wat die simptome van 'n "longontsteking van onbekende oorsaak" bevat, gekoppel aan die Huanan-[[Nat mark|seekosmark]], met 'n duisend stalletjies wat vis, hoenders, fisante, vlermuise, marmotte, giftige slange, bokke en ander wilde diere (''ye wei'' of bosvleis) verkoop het. Die aanvanklike hipotese was dat dit 'n nuwe koronavirus van 'n dierlike bron ('n soönose) was.<ref name="CDC6Jan2020">{{cite web |url=https://wwwnc.cdc.gov/travel/notices/watch/pneumonia-china |title=Pneumonia of Unknown Cause in China – Watch – Level 1, Practice Usual Precautions – Travel Health Notices |date=6 Januarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=7 Januarie 2020 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108211428/https://wwwnc.cdc.gov/travel/notices/watch/pneumonia-china |archive-date=8 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Schnirring8Jan2020">{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/virologists-weigh-novel-coronavirus-chinas-outbreak |title=Virologists weigh in on novel coronavirus in China's outbreak |last=Schnirring |first=Lisa |date=8 Januarie 2020 |website=CIDRAP |access-date=9 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517152752/https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/virologists-weigh-novel-coronavirus-chinas-outbreak |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Shih8Jan2020">{{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/specter-of-possible-new-virus-emerging-from-central-china-raises-alarms-across-asia/2020/01/08/3d33046c-312f-11ea-971b-43bec3ff9860_story.html |title=Specter of possible new virus emerging from central China raises alarms across Asia |last=Shih |first=Gerry |date=8 Januarie 2020 |access-date=9 Januarie 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108172338/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/specter-of-possible-new-virus-emerging-from-central-china-raises-alarms-across-asia/2020/01/08/3d33046c-312f-11ea-971b-43bec3ff9860_story.html |archive-date=8 Januarie 2020 |last2=Sun |first2=Lena H. |website=[[The Washington Post]]}}</ref> Koronavirusse sirkuleer hoofsaaklik onder diere, maar dit is bekend dat dit ontwikkel en mense kan besmet, soos in die gevalle van ernstige akute respiratoriese sindroom (EARS) en Midde-Oosterse respiratoriese sindroom (MORS), tesame met vier verdere koronavirusse wat ligte asemhalingsimptome soortgelyk aan gewone [[verkoue]] veroorsaak. Daar is aangetoon dat alle koronavirusse wat mense aangesteek het, van mens tot mens versprei kon word.<ref name="RyanHill2019">{{Cite book |title=Hunter's Tropical Medicine and Emerging Infectious Diseases E-Book |last=Rogier van Doorn |first=H. |last2=Yu |first2=Hongji |publisher=Elsevier Health Sciences |year=2019 |isbn=978-0-323-55512-8 |editor1=Edward T Ryan |editor2=David R Hill |editor3=Tom Solomon |editor4=Timothy P Endy |editor5=Naomi Aronson |edition=10th |page=286 |chapter=33. Viral Respiratory Infections |chapter-url=https://books.google.com/books?id=y8SODwAAQBAJ&pg=PA286}}</ref><ref name="CDC13Jan2020">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/novel-coronavirus-2019.html |title=Novel Coronavirus 2019 |date=13 Januarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=14 Januarie 2020 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517145739/https://www.cdc.gov/coronavirus/novel-coronavirus-2019.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit word vermoed dat die oordrag van koronavirusse hoofsaaklik plaasvind deur noue kontak deur middel van asemhalingsdruppels wat deur 'n draerpersoon wat nies of hoes gegenereer word.<ref name=20200131cdc>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html |title=Transmission of Novel Coronavirus (2019-nCoV) |date=31 Januarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=1 Februarie 2020 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519090737/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ontstaan === Die eerste vermeende gevalle is op 31 Desember 2019 aangemeld,<ref name="WHO5Jan2020">{{cite web |url=https://www.who.int/csr/don/05-january-2020-pneumonia-of-unkown-cause-china/en/ |title=Pneumonia of unknown cause – China. Disease outbreak news |date=5 Januarie 2020 |publisher=[[World Health Organization]] |access-date=6 Januarie 2020 |language=lt |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519015241/https://www.who.int/csr/don/05-january-2020-pneumonia-of-unkown-cause-china/en/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar die eerste voorkoms van hierdie siekte het meer as drie weke vroeër op 8 Desember 2019 plaasgevind.<ref name="Schnirring14Jan2020">{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/report-thailands-coronavirus-patient-didnt-visit-outbreak-market |title=Report: Thailand's coronavirus patient didn't visit outbreak market |last=Schnirring |first=Lisa |date=14 Januarie 2020 |website=CIDRAP |access-date=15 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502010658/https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/report-thailands-coronavirus-patient-didnt-visit-outbreak-market |archive-date=2 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die mark is op 1 Januarie 2020 gesluit, en mense wat tekens en simptome van die koronavirusinfeksie getoon het, is geïsoleer.<ref name=WHO5Jan2020 /> Meer as 700 mense, onder wie meer as 400 gesondheidsorgwerkers wat in noue kontak met moontlik besmette individue gekom het, is aanvanklik gemonitor.<ref name="Schnirring11Jan2020">{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/china-releases-genetic-data-new-coronavirus-now-deadly |title=China releases genetic data on new coronavirus, now deadly |last=Schnirring |first=Lisa |date=11 Januarie 2020 |website=CIDRAP |access-date=12 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516154740/https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/china-releases-genetic-data-new-coronavirus-now-deadly |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Na die ontwikkeling van 'n spesifieke diagnostiese PCR-toets vir die opsporing van die infeksie, is die teenwoordigheid van CoV-2-virus later by 41 mense in die oorspronklike Wuhan-groep bevestig,<ref name="Hongzhou16Jan2020">{{Cite journal|last=Lu|first=Hongzhou|last2=Stratton|first2=Charles W.|last3=Tang|first3=Yi-Wei|date=16 Januarie 2020|title=Outbreak of Pneumonia of Unknown Etiology in Wuhan China: the Mystery and the Miracle|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jmv.25678|journal=Journal of Medical Virology|language=en|volume=|pages=|doi=10.1002/jmv.25678|issn=1096-9071|via=Wiley|url-access=subscription}}</ref> van wie twee later na berig word 'n getroude paartjie was, een van hulle was nie in die mark teenwoordig nie, en nog drie wat van dieselfde familie was wat by die seekosstalletjies van die mark gewerk het.<ref name=Schnirring15Jan2020>{{cite web |url=http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/second-family-cluster-found-wuhan-novel-coronavirus-outbreak |title=Second family cluster found in Wuhan novel coronavirus outbreak |last=Schnirring |first=Lisa |date=15 Januarie 2020 |website=CIDRAP |access-date=16 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331043503/http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/second-family-cluster-found-wuhan-novel-coronavirus-outbreak |archive-date=31 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Wee8Jan2020">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/08/health/china-pneumonia-outbreak-virus.html |title=China Identifies New Virus Causing Pneumonialike Illness |last=Wee |first=Sui-Lee |date=8 Januarie 2020 |work=The New York Times |access-date=14 Januarie 2020 |last2=Jr |first2=Donald G. McNeil |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200507184508/https://www.nytimes.com/2020/01/08/health/china-pneumonia-outbreak-virus.html |archive-date=7 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste bevestigde sterfgeval van die koronavirusinfeksie het op 9 Januarie 2020 plaasgevind.<ref name="QinNYT11Jan2020">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/10/world/asia/china-virus-wuhan-death.html |title=China Reports First Death From New Virus |last=Qin |first=Amy |date=10 Januarie 2020 |work=The New York Times |access-date=11 Januarie 2020 |last2=Hernández |first2=Javier C. |issn=0362-4331 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519015303/https://www.nytimes.com/2020/01/10/world/asia/china-virus-wuhan-death.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 20 Januarie 2020 dring die Chinese premier [[Li Keqiang]] aan op beslissende en effektiewe pogings om die longontsteking-epidemie te bekamp wat deur 'n nuwe koronavirus veroorsaak word,.<ref name="Premier urged">{{cite web |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202001/21/WS5e26556ca31012821727269c.html |title=Chinese premier stresses curbing viral pneumonia epidemic |location=[[Beijing]] |website=China Daily |publisher=Xinhua News Agency |date=21 Januarie 2020 |access-date=22 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428045240/https://www.chinadaily.com.cn/a/202001/21/WS5e26556ca31012821727269c.html |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Teen 23 Januarie 2020 het ten minste 25 sterftes plaasgevind, almal in China, en daar is bewyse van oordrag van mens tot mens. Uit uitgebreide toetsing het meer as 600 bevestigde gevalle aan die lig gekom, van wie sommige gesondheidsorgwerkers is.<ref name=Schnirring22Jan2020>[http://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/01/who-decision-ncov-emergency-delayed-cases-spike Lisa Schnirring: WHO decision on nCoV emergency delayed as cases spike] 23 Januarie 2020 ''CIDRAP News'', getoegang 23 Januarie 2020</ref><ref name="Field22Jan2020">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/nine-dead-as-chinese-coronavirus-spreads-despite-efforts-to-contain-it/2020/01/22/1eaade72-3c6d-11ea-afe2-090eb37b60b1_story.html|title=Nine dead as Chinese coronavirus spreads, despite efforts to contain it|last=Field|first=Field|date=22 Januarie 2020|work=The Washington Post|access-date=22 Januarie 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Imai21Jan2020">{{cite web |url=https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/2019-nCoV-outbreak-report-22-01-2020.pdf |title=Estimating the potential total number of novel Coronavirus cases in Wuhan City, China (Report 2 |last1=Imai |first1=Natsuko |last2=Dorigatti |first2=Ilaria |last3=Cori |first3=Anne |last4=Riley |first4=Steven |last5=Ferguson |first5=Neil M |website=Imperial College London |date=17 Januarie 2020 |access-date=18 Januarie 2020 |language=en-GB |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305132608/https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/2019-nCoV-outbreak-report-22-01-2020.pdf |archive-date=5 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste sterfgeval buite China is in die [[Filippyne]] aangemeld, waar 'n 44-jarige man van Wuhan van wie bevestig is dat hy die koronavirus opgedoen het, op 1 Februarie gesterf het.<ref>{{cite web |url=https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3048576/china-coronavirus-duterte-orders-travel-ban-visitors |title=Philippines reports first coronavirus death outside China after travel ban |date=2 Februarie 2020 |website=South China Morning Post |access-date=2 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512063411/https://www.scmp.com/news/asia/southeast-asia/article/3048576/china-coronavirus-duterte-orders-travel-ban-visitors |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnbc.com/2020/02/02/coronavirus-update-philippines-reports-first-death-outside-of-china.html |title=Philippines reports first death outside of China in coronavirus outbreak |last=Wang |first=Christine |date=2 Februarie 2020 |publisher=CNBC |access-date=2 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508214119/https://www.cnbc.com/2020/02/02/coronavirus-update-philippines-reports-first-death-outside-of-china.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Aanduidings en simptome == Diegene wat besmet is, kan asimptomaties wees of simptome ontwikkel soos koors, hoes, moegheid, kortasem, of spierpyn. 'n WGO-oorsig van 55 924 laboratoriumbevestigde gevalle in China het die volgende tipiese tekens en simptome aangeduiː<ref name="WHO28Feb">{{cite web |title=Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf |website=WHO |accessdate=29 Februarie 2020 |pages=11–12}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Simptoom !Persentasie |- |Koors |87.9% |- |Droë hoes |67.7% |- |Moegheid |38.1% |- |Sputum produksie |33.4% |- |Kort van asem |18.6% |- |Spierpyn of gewrigspyn |14.8% |- |Seer keel |13.9% |- |[[Hoofpyn]] |13.6% |- |Kouekoors |11.4% |- |Naarheid of braking |5% |- |Neusverstopping |4.8% |- |[[Diarree]] |3.7% |- |Hemoptise |0.9% |- |Konjunktivale opeenhoping |0.8% |} Verdere ontwikkeling kan lei tot ernstige longontsteking, akute respiratoriese noodsindroom, [[sepsis]], septiese skok en die [[dood]]. Sommige van diegene wat besmet is, kan asimptomaties wees, en toetsresultate wat die infeksie bevestig, vertoon, maar geen kliniese simptome toon nie, daarom het navorsers advies uitgereik dat individue met noue kontak met bevestigde besmette pasiënte noukeurig dopgehou en ondersoek moet word om infeksie uit te sluit.<ref>Guan, Wei-jie; e.a. "Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China". New England Journal of Medicine. doi:10.1056/NEJMoa2002032. {{PMID|32109013}}.</ref><ref>Pan, Xingfei; en andere (19 Februarie 2020). "Asymptomatic cases in a family cluster with SARS-CoV-2 infection". The Lancet Infectious Diseases. 0. doi:10.1016/S1473-3099(20)30114-6. ISSN 1473-3099. {{PMID|32087116}}.</ref><ref>"2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)". Centers for Disease Control and Prevention. 11 Februarie 2020. Besoek 18 Februarie 2020.</ref> Die inkubasietydperk (die tyd tussen infeksie en die begin van die simptoom) wissel van een tot 14 dae, maar is meestal vyf dae.<ref>"WHO COVID-19 situation report 29" (PDF). World Health Organization. 19 Februarie 2020.</ref> Daar word egter berig dat een geval 'n inkubasietydperk van 27 dae gehad het.<ref>"Coronavirus incubation could be as long as 27 days, Chinese provincial government says". [[Reuters]]. 22 Februarie 2020.</ref> == Sterftestatistiek == Die Italiaanse Gesondheidsinstituut ISS het 'n wetenskaplike studie gepubliseer waarin besonderhede in verband met koronavirus-sterfgevalle in Italië vermeld word. 99 persent van oorlede pasiënte, op wie nadoodse ondersoeke gedoen is, het reeds voor hul korona-infeksies aan bestaande siektes gely. Gegewens van meer as 2&nbsp;000 sterfgevalle (van altesaam 3&nbsp;400, soos op 20 Maart 2020) toon dat slegs drie persone of 0,8 persent van oorledenes nie aan enige bestaande siekte gely het nie. In 48,5 persent van die sterfgevalle is drie of meer bestaande siektes gediagnoseer. 25,6 persent het aan twee bestaande siektes gely en 25,1 persent aan een bestaande siekte. Bestaande siektes, wat die meeste voorgekom het, was hoë bloeddruk, diabetes en hartsiektes. Die meeste sterftes was onder bejaardes – die gemiddelde ouderdom van sterfgevalle was 79,5 jaar. Slegs 17 pasiënte, wat aan 'n covid-19-infeksie beswyk het, was jonger as 50 jaar. Oorlede pasiënte, wat jonger as 40 jaar was, het reeds aan swaar siektes soos chroniese niersiektes, diabetes en [[hartbloedvatsiekte]]s gely. Die betreklik hoë mortaliteitsyfer in Italië – agt persent in vergelyking met 'n gemiddeld van twee persent wêreldwyd – resulteer uit die feit dat koronatoetse slegs by pasiënte uitgevoer is wat reeds simptome getoon het. So word beraam dat die getal Italianers, wat 'n covid-19-infeksie opgedoen het, moontlik sowat 100&nbsp;000 beloop en nie net 41&nbsp;000 nie (volgens amptelike statistieke van 20 Maart 2020).<ref>[https://www.businessinsider.de/wissenschaft/gesundheit/studie-99-prozent-der-italiener-die-an-covid19-starben-hatten-vorerkrankungen/ Business Insider, 20 Maart 2020: Neue Studie: 99 Prozent der untersuchten Covid-19-Todesopfer in Italien hatten Vorerkrankungen – aber meist keine, die die Lunge betrafen. Besoek op 21 Maart 2020]</ref> Die bogenoemde statistieke beteken egter nie dat gesonde jong mense 'n Korona-infeksie nie hoef te vrees nie – al is aggressiewe infeksies selde onder jong mense, is die risiko nie voorspelbaar nie. Franse media het die afsterwe van 'n 16-jarige meisie vermeld wat nie aan enige siekte gely het nie en ook nie in enige hoë risikogroep geval het nie. Sy het aanvanklik net ligte simptome soos hoes getoon. Enkele dae later het haar toestand versleg. Sy het aan asemnood gely en is na 'n hospitaal geneem waar sy positief getoets het vir covid-19. Sy is kort daarna oorlede.<ref>[https://metro.co.uk/2020/03/27/schoolgirl-16-becomes-youngest-die-coronavirus-europe-12466236/ ''Metro, 27 Maart 2020: Girl, 16, with no underlying conditions dies from coronavirus. Besoek op 29 Maart 2020'']</ref> == Oorsaak == === Virologie === [[Lêer:Novel Coronavirus SARS-CoV-2.jpg|links|duimnael|Mikroskopie-afbeelding met SARS-CoV-2. Die skerp punte aan die buitekant van die virusdeeltjies lyk soos 'n kroon (Latyn: corōna), wat die siekte sy kenmerkende naam gee.]] Ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus 2 (SARS-CoV-2) is 'n nuwe ernstige akute respiratoriese sindroom koronavirus, wat eers geïsoleer is in drie mense met longontsteking wat verband hou met die groep gevalle van akute asemhalingsiektes wat in Wuhan aangemeld is. Dit is die moontlike oorsaak van koronavirussiekte 2019 (covid-19).<ref>ECDC (14 Februarie 2020). European Centre for Disease Prevention and Control. Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China − fourth update. ECDC (Risk Assessment): Stockholm; 2020.</ref> SARS-CoV-2 is nou verwant aan die oorspronklike SARS-CoV.<ref>Zhu, Na; Zhang, Dingyu; e.a. (24 Januarie 2020). "A Novel Coronavirus from Patients with Pneumonia in China, 2019". New England Journal of Medicine. US. 382 (8): 727–733. doi:10.1056/NEJMoa2001017. ISSN 0028-4793. {{PMID|31978945}}.</ref> Daar word vermoed dat dit van 'n soönotiese oorsprong is. Genetiese ontleding het aan die lig gebring dat die koronavirus geneties verwant is aan die genus Betakoronavirus, in die subgenus Sarbecovirus (geslag B), saam met twee stamme afgelei van die [[vlermuis]]. Dit is op die hele genoomvlak 96% identies aan ander monsters van vlermuis-koronavirus (BatCov RaTG13).<ref>{{cite web|title=Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf|date= 16–24 Februarie 2020|author=WHO-China Joint Mission|publisher=WHO}}</ref><ref>WHO-China Joint Mission (16–24 Februarie 2020). "Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)" (PDF). WHO. Besoek op 29 Februarie 2020.</ref> In Februarie 2020 het Chinese navorsers bevind dat daar slegs een [[aminosuur]] verskil in sekere genoomvolgordes is tussen die virusse wat in [[ietermago]]s gevind word en dié van menslike pasiënte, wat daarop dui dat ietermagos moontlik 'n tussengasheer was.<ref>biorxiv, Xiao. Kangpeng, Zhai Junqiong & Feng Yaoyu. https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.17.951335v1 | Isolation and Characterization of 2019-nCoV-like Coronavirus from Malayan Pangolins, Februarie 2020</ref> === Oordrag === Die primêre oordragmetode is via asemhalingsdruppels wat mense uitasem, byvoorbeeld as hulle hoes of [[nies]].<ref>"How COVID-19 Spreads". USA: Centers for Disease Control and Prevention. 11 Februarie 2020. Besoek op 25 Februarie 2020.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.uptodate.com/contents/coronavirus-disease-2019-covid-19 |title=UpToDate |website=uptodate.com |access-date=5 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517010709/https://www.uptodate.com/contents/coronavirus-disease-2019-covid-19 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>"Getting your workplace ready for COVID-19" (PDF). WHO. 27 Februarie 2020.</ref> Dit bly net vir 'n kort tydjie in die lug, maar kan op 'n metaal-, glas- of plastiekoppervlak lewensvatbaar en aansteeklik bly.<ref>"Novel coronavirus (COVID-19) – Frequently asked questions – Alerts". health.nsw.gov.au. Besoek op 27 Februarie 2020.</ref> Volle besonderhede oor die SARS-CoV-2-virus was in Maart 2020 steeds nie beskikbaar nie, en daar word aanvaar dat dit soortgelyk is aan ander koronavirusse wat in kamertemperatuur tot nege dae kan oorleef. Ontsmetting van oppervlaktes is moontlik met stowwe soos 70% [[etanol]] wat vir een minuut aangewend word.<ref>Kampf, Günter; Todt, Daniel; Pfaender, Stephanie; Steinmann, Eike (6 Februarie 2020). "Persistence of coronaviruses on inanimate surfaces and its inactivation with biocidal agents". Journal of Hospital Infection. Elsevier. 104 (3): 246–251. doi:10.1016/j.jhin.2020.01.022. {{PMID|32035997}}.</ref> Na beraming wissel die basiese reproduksiegetal (die gemiddelde aantal mense wat 'n besmette persoon waarskynlik sal besmet) van 2.13<ref>Leung, Gabriel; Wu, Joseph (27 Januarie 2020). "Real-time nowcast and forecast on the extent of the Wuhan CoV outbreak, domestic and international spread" (PDF). Wuhan-coronavirus-outbreak AN UPDATE.</ref> tot 4.82. Op 24 Januarie 2020 kon die virus aan 'n groep van tot vier mense oorgedra word.<ref>Saey, Tina Hesman (24 Januarie 2020). "How the new coronavirus stacks up against SARS and MERS". Besoek op 25 Januarie 2020.</ref> Dit is soortgelyk aan ernstige akute respiratoriese sindroomverwante koronavirus (SARS-CoV).<ref>Julien Riou & Christian L. Althaus, Pattern of early human-to-human transmission of Wuhan 2019-NCoV, Preprint, bioRxiv, 23 Januarie 2020.</ref> Die WGO skryf voorts dat hoewel die geskiedenis met die EARS en die MERS toon dat oordrag waarskynlik nie deur voedsel plaasvind nie, die moontlikheid steeds bestaan en dat vleis en diereprodukte betrokke is. As 'n reël moet voedsel deeglik gekook, en melk [[Pasteurisasie|gepasteuriseer]] word.<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200221-sitrep-32-covid-19.pdf?sfvrsn=4802d089_2|title=WHO Coronavirus Disease Situation Report 32|website=|url-status=live}}</ref> == Diagnose == Die WGO het verskeie RNS-toetsprotokolle vir SARS-CoV-2, die virus wat covid-19 veroorsaak, gepubliseer, met die eerste op 17 Januarie 2020.<ref>Schirring, Lisa; 2020 (16 Januarie 2020). "Japan has 1st novel coronavirus case; China reports another death". CIDRAP. Besoek 16 Januarie 2020.</ref><ref>"Laboratory testing for 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) in suspected human cases: Interim guidance". World Health Organization.</ref> Toetsing behels 'n trutranskripsie-[[Polimerase kettingreaksiemetode|polimerase kettingreaksie]] (rRT-PCR) in teenwoordige tyd.<ref name="20200130cdc">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/summary.html |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Situation Summary |date=30 Januarie 2020 |website=U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |access-date=30 Januarie 2020 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517152801/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-nCoV/summary.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die toets kan op sputum- of bloedmonsters gedoen word.<ref>"Real-Time RT-PCR Panel for Detection 2019-Novel Coronavirus". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 29 Januarie 2020. Besoek 1 Februarie 2020.</ref> Uitslae is oor die algemeen binne enkele ure tot 'n paar dae beskikbaar.<ref>"Curetis Group Company Ares Genetics and BGI Group Collaborate to Offer Next-Generation Sequencing and PCR-based Coronavirus (2019-nCoV) Testing in Europe". GlobeNewswire News Room. 30 Januarie 2020. Besoek 1 Februarie 2020.</ref> 'n Persoon word beskou as 'n risiko om covid-19 onder lede te hê as hy/sy binne die voorafgaande veertien dae na 'n gebied gereis het met 'n voortgesette oordrag van die siekte in die gemeenskap of in noue kontak was met 'n besmette persoon. Algemene aanwysers sluit in koors, hoes en kortasem; ander is moegheid, mialgie (lyfpyn), anoreksie, sputumproduksie en seerkeel.<ref>"COVID-19 – History and exam". BMJ Best Practice. Besoek 8 Maart 2020.</ref> 'n Alternatiewe metode van [[diagnose]] is gebaseer op kliniese voorstellings, soos die soek vir visuele handtekeningpatrone van covid-19 in CT-skanderings van die longe. Tekens van longontsteking kan voorafgaan met die bevestiging van covid-19-infeksie deur middel van RT-PCR.<ref>"COVID-19 – Approach". BMJ Best Practice. Besoek 8 Maart 2020.</ref> == Voorkoming == [[Lêer:Stop the Spread of Germs (COVID-19).jpg|duimnael|Infografika deur die Verenigde State se sentrums vir siektebeheer en -voorkoming (CDC), wat beskryf hoe die verspreiding van kieme gestop kan word.]] Voorkomingsvoorstelle sluit in goeie [[higiëne]], soos om hande gereeld te was, vermy die aanraking van die oë, neus of mond met ongewaste hande, hoes of nies in 'n sneesdoekie en gooi die sneesdoekie direk in 'n vullisblik en (vir diegene wat reeds die [[infeksie]] het) dra 'n chirurgiese masker in die openbaar. Maatskaplike afstandsmaatreëls word ook aanbeveel om oordrag te voorkom.<ref>{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/index.html |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |last=CDC |date=11 Februarie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=4 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519074209/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/community/index.html |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/03/04/coronavirus-covid-19-5-things-you-can-do-to-protect-yourself-and-your-community/ |title=Coronavirus (COVID-19) – 5 things you can do to protect yourself and your community – Public health matters |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=4 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515053413/https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/03/04/coronavirus-covid-19-5-things-you-can-do-to-protect-yourself-and-your-community/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Baie regerings adviseer teen alle nie-noodsaaklike reise na lande en gebiede wat deur die uitbraak geraak word. China het die handel en verbruik van wilde diere verbied. Vir gesondheidsorgverskaffers wat sorg vir iemand wat besmet is met standaard-voorsorgmaatreëls, word kontakvoorsorgmaatreëls en lugbeskermingsmaatreëls met oogbeskerming aanbeveel. Kontakopsporing is 'n belangrike metode vir gesondheidsowerhede om die bron van 'n infeksie te bepaal en om verdere oordrag te voorkom.<ref name="web">{{cite web |url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/02/13/expert-interview-what-is-contact-tracing/ |title=Expert interview: What is contact tracing? – Public health matters |publisher=Government of the United Kingdom |access-date=28 Februarie 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200515131400/https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/02/13/expert-interview-what-is-contact-tracing/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar was etlike wanopvattings oor hoe om infeksie te voorkom: om die neus te spoel, met mondspoelmiddel te gorrel en [[knoffel]] te eet, is nie effektief nie.<ref>"Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: Myth busters". World Health Organization. Besoek op 26 Februarie 2020.</ref> === Handewas === Handwas word aanbeveel om die verspreiding van die siekte te voorkom. Die Amerikaanse sentrums vir siektebeheer en -voorkoming (CDC) beveel aan dat mense hul hande gereeld met seep en water was vir ten minste 20 sekondes, veral nadat hulle toilet toe is of as hande sigbaar vuil is; voordat jy eet; en nadat u neus geblaas het, hoes of nies. Dit word verder aanbeveel om 'n [[alkohol]]-gebaseerde handsuiweringsmiddel met ten minste 60% alkohol per volume te gebruik wanneer [[seep]] en [[water]] nie geredelik beskikbaar is nie.<ref>"Prevention & Treatment". US: Centers for Disease Control and Prevention. 15 Februarie 2020. Geargiveer van die oorspronklike op 15 Desember 2019. Besoek op 21 Januarie 2020.</ref> Die WGO raai mense ook aan om nie met ongewaste hande die oë, neus of mond aan te raak nie veral as hulle die vasteland van China besoek het.<ref>"Advice for public". World Health Organization. Besoek op 8 Februarie 2020.</ref> === Sosiale distansiëring === [[Sosiale distansiëring]] sluit infeksiebeheermaatreëls in wat bedoel is om die verspreiding van siektes te vertraag deur die noue kontak tussen individue te beperk. Metodes sluit in kwarantyn, reisbeperkings en die sluit van skole, werkplekke, stadions, teaters of winkelsentrums. Individue kan ook sosiale afstand handhaaf deur tuis te bly, reis te beperk, oorvol gebiede te vermy, nie hande te skud nie en hulself fisies van ander te distansieer.<ref name="who">"Advice for public". www.who.int. Besoek op 8 Maart 2020.</ref><ref name="mod">"Singapore: The Model for COVID-19 Response?". www.medpagetoday.com. 5 Maart 2020. Besoek op 8 Maart 2020.</ref><ref name="what">"What every American and community can do now to decrease the spread of the coronavirus" (PDF). CDC.</ref> Baie regerings het nou 'n mandaat of bevel vir sosiale distansiëring in gebiede wat deur die uitbraak geraak word.<ref name="who" /><ref name="mod" /><ref name="what" /> === Respiratoriese higiëne === Die CDC en WGO beveel aan dat individue nie-mediese gesigsbedekkings in openbare ruimtes dra waar daar 'n groter risiko van oordrag is en waar maatskaplike distansieringsmaatreëls moeilik is om te onderhou.<ref>{{Cite news|date=2020-06-05|title=Wear masks in public says WHO, in update of COVID-19 advice|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-who-masks-idUSKBN23C27Y|access-date=2020-07-03}}</ref><ref name="CDC-Cloth">{{cite web|title=Recommendation Regarding the Use of Cloth Face Coverings, Especially in Areas of Significant Community-Based Transmission|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/cloth-face-cover.html|date=11 Februarie 2020|website=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|access-date=17 April 2020}}</ref> Hierdie aanbeveling is bedoel om die verspreiding van die siekte deur asimptomatiese en pre-simtomatiese individue te verminder en is aanvullend tot gevestigde voorkomende maatreëls soos [[sosiale distansiëring]].<ref name="CDC-Cloth" /><ref name=":5">{{cite web|last=|date=8 April 2020|title=Using face masks in the community—Technical Report |url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/COVID-19-use-face-masks-community.pdf|url-status=live|archive-url= |archive-date= |access-date= |website=ECDC}}</ref> Gesigsbedekkings beperk die volume en reisafstand van die ekspirasie-druppels wat tydens spraak, asemhaling en hoes versprei word. <ref> "Recommendation Regarding the Use of Cloth Face Coverings, Especially in Areas of Significant Community-Based Transmission". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 11 Februarie 2020. Retrieved 17 April 2020.</ref> In baie lande en plaaslike jurisdiksies word die gebruik van gesigmaskers of [[Lapgesigsmasker|lapbedekkings]] deur lede van die publiek aangemoedig of opdrag gegee om die verspreiding van die virus te beperk.<ref name="NewshubMasks">{{cite news |title=Which countries have made wearing face masks compulsory? |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/countries-wearing-face-masks-compulsory-200423094510867.html |publisher=Al Jazeera |date=20 Mei 2020}}</ref><ref name="CDC-Cloth" /><ref name="nhc_masks">{{cite web|date=7 Februarie 2020|title=For different groups of people: how to choose masks|url=http://en.nhc.gov.cn/2020-02/07/c_76337.htm|archive-url=|archive-date=|access-date=22 Maart 2020|work=NHC.gov.cn|publisher=National Health Commission of the People's Republic of China|quote="Disposable medical masks: Recommended for: · People in crowded places · Indoor working environment with a relatively dense population · People going to medical institutions · Children in kindergarten and students at school gathering to study and do other activities"}}{{Dead link|date=April 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> Maskers word ook sterk aanbeveel vir diegene wat besmet is en diegene wat sorg vir iemand wat die siekte het.<ref>{{Cite web|last=CDC|date=11 Februarie 2020|title=Caring for Someone Sick at Home|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/care-for-someone.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=3 Julie 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref> Indien 'n masker nie gedra word nie, beveel die CDC aan om die mond en neus met 'n sneesdoekie te bedek as u hoes of nies, en beveel die gebruik van die binnekant van die elmboog aan indien geen sneesdoekie beskikbaar is nie. Behoorlike handhigiëne word aangemoedig na enige hoes of nies. Professionele gesondheidsorgpersoneel wat direk met covid-19-pasiënte werk, word aangeraai om respirators ten minste net so beskermend te gebruik as NIOSH-gesertifiseerde N95 of gelykwaardig, benewens ander persoonlike beskermende toerusting.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=11 Junie 2020|title=Using Personal Protective Equipment (PPE)|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/using-ppe.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=4 Julie 2020 |website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref> == Regerings se teenmaatreëls en strategieë om virus te bekamp == [[Lêer:20200303 Seongnam Disinfectant Drones 1 (cropped).jpg|duimnael|Suid-Korea was een van min lande wat betyds doeltreffende maatreëls toegepas het om die aanvanklike verspreiding van die Koronavirus te voorkom. 'n [[Hommeltuig]] spuit ontsmettingsmiddel op 'n parkeerterrein.]] [[Lêer:PandemieIntervensiestrategie.jpg|links|duimnael|Die doel van gemeenskap impak versagting, (1) die pandemie uitbreeking bereik sy hoogtepunt (2) verminder die las van die hoogtepunt op die gesondheidsorgstelsel, bekend as die afplat van die kromme (3), verminder algehele gevalle en gesondheidsimpak.<ref name=Lancet2020Flatten /><ref>{{cite journal |url=https://stacks.cdc.gov/view/cdc/45220 |title=Community Mitigation Guidelines to Prevent Pandemic Influenza —United States, 2017 |journal=Recommendations and Reports |volume= 66 |number= 1 |date=12 April 2017|publisher=Centers for Disease Control and Prevention }}</ref>]] 'n Belangrike [[strategie]]se teenmaatreël teen die uitbreek van aansteeklike siektes is om die hoogtepunt (piek) van die pandemie te verminder,<ref name=Lancet2020Flatten /> wat ook bekend is as die afplatting van die pandemie-kromme. (Sien grafiese voorstelling). Dit help om die risiko dat gesondheidsdienste oorweldig word te verminder en skep meer tyd vir die ontwikkeling van 'n [[entstof]] en behandeling.<ref name=Lancet2020Flatten>{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD |title=How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? |journal=The Lancet |date=Maart 2020 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30567-5|quote=A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—eg, minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies.}}</ref> Nie-farmaseutiese aksies wat geneem kan word om die uitbraak te bestuur, sluit persoonlike voorkomende maatreëls in (soos in die afdeling hierbo beskryf), soos handhigiëne, gesigmaskers en selfkwarantyn; gemeenskapsmaatreëls wat gemik is op sosiale afstand soos om skole te sluit en om massa-byeenkomste te kanselleer; aandklokreëlings, gemeenskapsbetrokkenheid om aanvaarding en deelname aan sulke intervensies aan te moedig; sowel as omgewingsmaatreëls soos ontsmetting van oppervlaktes.<ref>"Community Mitigation Guidelines to Prevent Pandemic Influenza — United States, 2017". Recommendations and Reports. Centers for Disease Control and Prevention. 66 (1). 12 April 2017.</ref> Nadat die erns van die uitbraak duidelik geword het, is meer drastiese optrede in China gedoen, soos die kwarantyn van hele stede wat 60 miljoen individue in Hubei raak, en 'n streng reisverbod.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/03/07/world/asia/china-coronavirus-cost.html |title=China May Be Beating the Coronavirus, at a Painful Cost |first=Amy |last=Qin |work=[[The New York Times]] |date=7 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200515093926/https://www.nytimes.com/2020/03/07/world/asia/china-coronavirus-cost.html |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Ander lande het 'n verskeidenheid maatreëls getref om die verspreiding van die virus te beperk. Suid-Korea het byvoorbeeld massasifting, gelokaliseerde kwarantyne ingestel en waarskuwings gegee oor die bewegings van individue wat geraak word; Singapoer het finansiële steun verleen aan diegene wat self in kwarantyn gaan en groot boetes vir diegene wat dit nie doen nie; terwyl Taiwan die produksie van gesigmaskers verhoog het, en die opberging van mediese voorrade word gepenaliseer.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/11/mass-testing-alerts-and-big-fines-the-strategies-used-in-asia-to-slow-coronavirus |title=Mass testing, alerts and big fines: the strategies used in Asia to slow coronavirus |first1=Justin |last1=McCurry |first2=Rebecca |last2=Ratcliffe |first2=Helen |last3=Davidson |date=11 Maart 2020 |via=www.theguardian.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411151948/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/11/mass-testing-alerts-and-big-fines-the-strategies-used-in-asia-to-slow-coronavirus |archive-date=11 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige lande vereis dat mense met griepagtige simptome dit by hul dokter moet aanmeld, veral as hulle die vasteland van China besoek het. Verskeie mediese kenners het die wêreldwye streng maatreëls in twyfel getrek.<ref name="hep1">{{cite web |title=14 Experts Question the Coronavirus Panic |url=https://www.youtube.com/watch?v=vc1KpNJ8U10 |website=YouTube |publisher=High Energy Parenting |date=1 April 2020 |access-date=16 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191124/https://www.youtube.com/watch?v=vc1KpNJ8U10 |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Na hulle mening sou daar etlike ander siektes en gebrekkige ekonomiese toestande wees wat meer sterftes ten gevolg het, en sou die erns van die koronavirus-uitbraak ook soortgelyk wees aan dié van ander virusse wat met reëlmaat hul opwagting maak, en sonder veel publisiteit baie lewens eis. Daar word egter toegegee dat die koronavirus besonder aansteeklik is, aangesien dit in die bokeel-area vermeerder.<ref name="hep1" /> Een so 'n dokument word die [[Great Barrington-verklaring]] genoem en een van die reaksies daarop is die John Snow Memorandum. == Covid-19-entstof == Die ontwikkeling van 'n [[Covid-19-entstof]] was 'n prioriteit sedert die uitbreek van die pandemie. Voor die Covid-19-pandemie was daar gevestigde [[kennis]] oor die struktuur en funksie van [[koronavirus]]se wat siektes veroorsaak, soos [[ernstige akute respiratoriese sindroom]] (Ears) en Midde-Oosterse respiratoriese sindroom (MORS). Hierdie kennis het die ontwikkeling van verskillende entstoftegnologieë vroeg in 2020 versnel.<ref name="pmid33341119">{{cite journal | vauthors = Li YD, Chi WY, Su JH, Ferrall L, Hung CF, Wu TC | title = Coronavirus vaccine development: from SARS and MERS to COVID-19 | journal = Journal of Biomedical Science | volume = 27 | issue = 1 | pages = 104 | date = Desember 2020 | pmid = 33341119 | pmc = 7749790 | doi = 10.1186/s12929-020-00695-2 }}</ref> Op 10 Januarie 2020 is die SARS-CoV-2-genetiese volgorde-data via die GISAID ''('''g'''lobal '''i'''nitiative on '''s'''haring '''a'''vian '''i'''nfluenza '''d'''ata)'' gedeel, en teen 19 Maart het die wêreldwye farmaseutiese industrie hulle verbind om entstowwe teen Covid-19 te ontwikkel.<ref>{{cite news|vauthors=Padilla TB|date=24 Februarie 2021|title=No one is safe unless everyone is safe|work=BusinessWorld|url=https://www.bworldonline.com/no-one-is-safeunless-everyone-is-safe/|access-date=24 Februarie 2021}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die Covid-19-entstowwe word wyd erken vir hul rol in die vermindering van die verspreiding, voorkom en dood wat deur Covid-19 veroorsaak word.<ref>{{cite web |url=https://www.buzzfeednews.com/article/danvergano/mrna-covid-vaccine-success |title=COVID-19 Vaccines Work Way Better Than We Had Ever Expected. Scientists Are Still Figuring Out Why. |date=5 Junie 2021 |last=Vergano |first=Dan |website=BuzzFeed News |access-date=24 Junie 2021}}</ref> In fase III-proewe het verskeie Covid-19-entstowwe die doeltreffendheid van tot 95% getoon om simptomatiese Covid-19-infeksies te voorkom. Vanaf Junie 2021 word 19 entstowwe deur ten minste een nasionale regeringsowerheid vir openbare gebruik goedgekeur: twee [[RNS]] entstowwe ([[Pfizer–BioNTech COVID-19-entstof|Pfizer–BioNTech]] en Moderna), nege konvensionele geïnaktiveerde entstowwe (BBIBP-CorV, Chinese Academy of Medical Sciences, CoronaVac, Covaxin, CoviVac, COVIran Barakat, Minhai-Kangtai, QazVac, en WIBP-CorV), vyf virale vektor-entstowwe (Sputnik Light, Sputnik V, Oxford–AstraZeneca, Convidecia, en Johnson & Johnson), en drie proteïen-subeenheid-entstowwe (EpiVacCorona, Soberana 02 en RBD-Dimer).<ref name="trac">(1 Maart 2021) COVID-19 vaccine tracker. https://vac-lshtm.shinyapps.io/ncov_vaccine_landscape/|Besoek{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} op 10 Maart 2021. London School of Hygiene & Tropical Medicine</ref> In totaal is 308 entstofkandidate in Maart 2021 in verskillende stadiums van ontwikkeling, met 73 in kliniese navorsing, waaronder 24 in Fase I-proewe, 33 in Fase I-II-proewe en 16 in Fase III-ontwikkeling.<ref name="trac" /> == Kritiek op plaaslike reaksie in China == Plaaslike amptenare in Wuhan en die provinsie Hubei het kritiek, beide plaaslik en internasionaal, in die gesig gestaar vir die onbeholpe hantering van die aanvanklike uitbraak.<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2020/01/27/asia/china-wuhan-coronavirus-reaction-intl-hnk/index.html |title=China's unprecedented reaction to the Wuhan virus probably couldn't be pulled off in any other country |last=Griffiths |first=James |access-date=28 Januarie 2020 |publisher=CNN |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331143340/https://www.cnn.com/2020/01/27/asia/china-wuhan-coronavirus-reaction-intl-hnk/index.html |archive-date=31 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Bewerings sluit in onvoldoende mediese voorrade, 'n gebrek aan deursigtigheid in die pers en sensuur op sosiale media gedurende die eerste weke van die uitbraak.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/24/world/asia/china-coronavirus.html#link-46c299c1 |title=Toll From Outbreak Climbs in China as Infections Reach Europe and Australia (Anger and mistrust spill over online) |website=[[The New York Times]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518122145/https://www.nytimes.com/2020/01/24/world/asia/china-coronavirus.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=20200121nytimes>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/01/21/world/asia/china-coronavirus-wuhan.html |title=The Test a Deadly Coronavirus Outbreak Poses to China's Leadership |last=Hernández |first=Javier C. |date=21 Januarie 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=26 Januarie 2020 |issn=0362-4331 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430123323/https://www.nytimes.com/2020/01/21/world/asia/china-coronavirus-wuhan.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Wuhan-polisie het op 1 Januarie 2020 agt inwoners ondervra oor hul 'verspreiding van vals inligting' (wat die nuwe infeksie as EARS-agtig karakteriseer).<ref>{{cite web |url=https://news.sina.cn/gn/2020-01-22/detail-iihnzhha4048890.d.html |date=22 Januarie 2020 |publisher=Sina Corp |script-title=zh:8人散布不实消息被武汉公安查处 胡锡进透露内情 |access-date=25 Januarie 2020 |language=zh |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428064705/https://news.sina.cn/gn/2020-01-22/detail-iihnzhha4048890.d.html |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Wuhan-polisie het oorspronklik via 'n plasing op die polisie se amptelike Weibo-rekening gesê dat daar agt mense volgens die wet aangespreek is,<ref>{{Cite web |url=https://www.guancha.cn/politics/2020_01_01_530191.shtml?s=zwyxgtjdt |website=guancha.cn |language=zh-cn |script-title=zh:8名散布武汉肺炎谣言者被依法查处 |access-date=29 Januarie 2020 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=bbc50984025>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025 |title=Mystery pneumonia virus probed in China |date=3 Januarie 2020 |publisher=[[BBC News]] |access-date=29 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506024353/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025 |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> wat later deur Weibo uitgeklaar het dat hulle slegs 'opleiding en kritiek' meegedeel is en weerhou is van swaarder strawwe soos "waarskuwings, boetes of aanhouding."<ref name="auto5">{{cite web |url=https://www.newstatesman.com/world/asia/2020/01/china-s-slow-response-coronavirus-has-shown-weakness-its-centralised-model |title=China's slow response to coronavirus has shown the weakness of its centralised model |website=New Statesman |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506073409/https://www.newstatesman.com/world/asia/2020/01/china-s-slow-response-coronavirus-has-shown-weakness-its-centralised-model |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Een van die agt was 'n dokter genaamd [[Li Wenliang]], wat sy voormalige klasmaats in die mediese skool in kennis gestel het van die koronavirus in 'n WeChat-groep, nadat hy die mediese verslag bestudeer en die pasiënt met simptome van die siekte ondersoek het. Hy is op 3 Januarie deur die polisie gewaarsku dat hy "onwaar kommentaar lewer" wat "die sosiale orde erg ontwrig het" en hy moes daarna 'n erkenningsverklaring onderteken.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2020/02/01/world/asia/china-coronavirus.html |title=As New Coronavirus Spread, China's Old Habits Delayed Fight |author1=Chris Buckley |author2=Steven Lee Myers |date=1 Februarie 2020 |work=The New York Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518135637/https://www.nytimes.com/2020/02/01/world/asia/china-coronavirus.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sixthtone.com/news/1005150/rumormonger-doctor-who-raised-the-alarm-says-he-has-coronavirus |title=‘Rumormonger’ Doctor Who Raised the Alarm Says He Has Coronavirus |last=Wang |first=Lianzhang |date=1 Februarie 2020 |work=Sixth Tone |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428111147/https://www.sixthtone.com/news/1005150/rumormonger-doctor-who-raised-the-alarm-says-he-has-coronavirus |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/2020/02/03/asia/coronavirus-doctor-whistle-blower-intl-hnk/index.html |title=This Chinese doctor tried to save lives, but was silenced. Now he has coronavirus |last1=and Nectar Gan |first1=Yong Xiong |publisher=CNN |access-date=4 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518155840/https://www.cnn.com/2020/02/03/asia/coronavirus-doctor-whistle-blower-intl-hnk/index.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is berig op 7 Februarie 2020 dat Li gesterf het nadat hy die siekte in Januarie 2020 opgedoen het. Sy dood veroorsaak hartseer en woede op sosiale media, wat uitgebrei is tot 'n eis vir vryheid van spraak in China.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2020/feb/06/whistleblower-chinese-doctor-dies-from-coronavirus |title=Doctor who blew whistle over coronavirus has died, hospital says |authors=Tom Phillips, Emma Graham-Harrison and Justin McCurry |date=6 Februarie 2020 |work=The Guardian |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200512033417/https://www.theguardian.com/world/2020/feb/06/whistleblower-chinese-doctor-dies-from-coronavirus |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51409801 |title=Li Wenliang: Coronavirus death of Wuhan doctor sparks outpouring of anger |date=7 Februarie 2020 |work=BBC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504024924/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51409801 |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/feb/07/coronavirus-chinese-rage-death-whistleblower-doctor-li-wenliang |title='Hero who told the truth': Chinese rage over coronavirus death of whistleblower doctor |first=Emma |last=Graham-Harrison |date=6 Februarie 2020 |work=The Guardian |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511180329/https://www.theguardian.com/global-development/2020/feb/07/coronavirus-chinese-rage-death-whistleblower-doctor-li-wenliang |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> China se teenkorrupsie-liggaam, die nasionale toesighoudende kommissie, het 'n ondersoek begin na die aangeleenthede rakende Li.<ref>{{cite news |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/202002/07/WS5e3cf988a310128217275cc5.html |title=Supervisory Commission to probe issues involving Dr Li |last=Cao |first=Yin |work=China Daily |date=7 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427195442/https://www.chinadaily.com.cn/a/202002/07/WS5e3cf988a310128217275cc5.html |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Plaaslike amptenare is ook gekritiseer omdat hulle vroeg in Januarie bewyse van die oordrag van mens tot mens verberg het, en om politieke redes die verslae oor die siekte tydens die Volkskongres-vergaderings onderdruk het.<ref>[https://www.vox.com/2020/2/4/21122072/china-coronavirus-healthcare China's draconian response to the new coronavirus, explained by a China expert]</ref> Kritiek is verder teen die Hubei-goewerneur Wang Xiaodong gerig, nadat hy twee keer op 'n perskonferensie beweer het dat daar jaarliks 10,8 miljard gesigmaskers in die provinsie geproduseer word, eerder as die akkurate getal van 1,8 miljoen.<ref name=20200126reuters-provincialpress>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-governor-idUSKBN1ZP0RU |title=Chinese provincial press conference on coronavirus inspires anger, criticism |date=26 Januarie 2020 |agency=Reuters |access-date=29 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510090500/https://www.reuters.com/article/us-china-health-governor-idUSKBN1ZP0RU |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Koronavirus in Afrika == Alhoewel, China vroeg as die grootste risiko vir die oorsprong van die verspreiding van covid-19 in [[Afrika]] beskou was, was die meeste ingevoerde gevalle aanvanklik op die vasteland aan Europa toegeskryf.<ref name=africatimes>{{cite web |title=Morocco, Senegal and Tunisia add to Africa’s COVID19 count |website=Africa Times |date=3 Maart 2020 |url=https://africatimes.com/2020/03/03/morocco-senegal-and-tunisia-add-to-africas-covid19-count/ |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430053547/https://africatimes.com/2020/03/03/morocco-senegal-and-tunisia-add-to-africas-covid19-count/ |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Suid-Afrika === {{hoof|Covid-19-pandemie in Suid-Afrika}} President [[Cyril Ramaphosa]] het op 27 Februarie 2020 aangekondig dat Suid-Afrika minstens 132 Suid-Afrikaners sal ontruim uit Wuhan, die episentrum van die koronavirus-uitbraak in China. Hy het gesê dat die regering beraam het dat daar 199 Suid-Afrikaners in Wuhan is, van wie 132 op hierdie stadium besluit het om terug te keer. "Hierdie landgenote leef tans onder inperkingsmaatreëls na die uitbreek van die koronavirus", het hy gesê en bygevoeg dat geen van die Suid-Afrikaners, blykbaar meestal studente, met die virus gediagnoseer is nie en ook nie enige simptome daarvan toon nie.<ref>{{cite web |last=Fabricius |first=Peter |title=South Africa to quarantine 132 citizens evacuated from Wuhan |website=The Daily Maverick |date=27 Februarie 2020 |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-27-south-africa-to-quarantine-132-citizens-evacuated-from-wuhan/ |access-date=28 Februarie 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417151026/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-27-south-africa-to-quarantine-132-citizens-evacuated-from-wuhan/ |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Groep van 114 Suid-Afrikaners wat gerepatrieer is uit Wuhan, China, die episentrum van die covid-19-uitbraak, het op 14 Maart 2020 in [[Polokwane]] aangekom. Die groep het in die Protea Hotel se The Ranch Resort gebly waar hulle in kwarantyn gehou is vir 21 dae.<ref>{{cite web |last=Ngqakamba |first=Sesona |title=Coronavirus: SAA Airbus carrying 114 SA citizens repatriated from Wuhan lands in Polokwane |website=News24 |date=14 Maart 2020 |url=https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-saa-airbus-carrying-114-sa-citizens-repatriated-from-wuhan-lands-in-polokwane-20200314 |access-date=15 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402032249/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/coronavirus-saa-airbus-carrying-114-sa-citizens-repatriated-from-wuhan-lands-in-polokwane-20200314 |archive-date=2 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die hele groep is weereens getoets en as veilig verklaar op 29 Maart, waarna hulle vrygestel is om te vertrek na hulle onderskeie families tuis. Twee Suid-Afrikaners wat op 'n vaartuig in [[Japan]] gewerk het, het positief getoets vir die koronavirus, het die ministerie van gesondheid in [[Pretoria]] op 28 Februarie 2020 bevestig. Hulle was deel van 'n groep van 12 Suid-Afrikaners wat op die ''Princess Diamond''-skip gewerk het, en was nog in Japan.<ref name="Shange 2020">{{cite web |last=Shange |first=Naledi |title=Two South Africans in Japan diagnosed with coronavirus |website=TimesLIVE |date=28 Februarie 2020 |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2020-02-28-two-south-africans-in-japan-diagnosed-with-coronavirus/ |access-date=28 Februarie 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513071414/https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2020-02-28-two-south-africans-in-japan-diagnosed-with-coronavirus/ |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die eerste bevestigde geval van die covid-19-siekte is op 4 Maart 2020 in Suid-Afrika aangemeld. [[Zweli Mkhize]], minister van gesondheid het verklaar dat die Nasionale Instituut vir Aanmeldbare Siektes (NICD) bevestig het dat 'n man van KwaZulu-Natal positief getoets is ná 'n besoek aan [[Italië]].<ref>{{cite web |last=Heyns |first=Tania |title=Eerste geval van Covid-19 in Suid-Afrika aangemeld |publisher=Maroela Media |date=5 Maart 2020 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/eerste-geval-covid-19-in-sa-aangemeld/ |access-date=5 Maart 2020 |language=af |archive-url= https://web.archive.org/web/20200405073835/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/eerste-geval-covid-19-in-sa-aangemeld/ |archive-date=5 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 7 Maart 2020 het die minister van gesondheid die tweede covid-19-geval in Suid-Afrika bevestig. Die 39-jarige vrou uit [[Gauteng]] was in direkte kontak met die eerste bevestigde geval van die covid-19-siekte in KwaZulu-Natal. Sy was deel van die groep van tien wat na Italië gereis het. Mkhize het ook bevestig dat 'n 39-jarige man wat in [[Daegu]], Suid-Korea werk, ook positief getoets het vir covid-19. Hy sou na Suid-Afrika terugkeer, maar het sedertdien in Suid-Korea gebly.<ref>Alex Patrick, Second case of coronavirus confirmed in SA, Times Alive, https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2020-03-07-breaking-second-case-of-coronavirus-confirmed-in-sa/ Besoek op 7 Maart 2020.</ref> Op 15 Maart 2020 het President Cyril Ramaphosa ‘n nasionale ramptoestand afgekondig om ‘n gekoördineerde en geïntegreerde rampbestuurstelsel te implementeer. Dit sal help om die virusuitbreking te bestuur en die regering in staat stel om nooddiensentrums op te laat rig. 'n Reisverbod is verder ingestel vanaf 18 Maart 2020 op reisigers van Italië, Iran, Suid-Korea, Spanje, Duitsland, die VSA, die Verenigde Koninkryk en China.<ref>{{cite web |last=van Heerden |first=Suné |title=Koronavirus:President kondig maatreëls aan |website=Maroela Media |date=15 Maart 2020 |url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/koronavirus-president-kondig-maatreels-vir-sa-aan/ |access-date=15 Maart 2020 |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191532/https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/koronavirus-president-kondig-maatreels-vir-sa-aan/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> President Ramaphosa het op 23 Maart aangekondig dat die regering 'n [[staat van inperking|algehele nasionale inperking]] (''lockdown'') vir 21 dae instel vanaf middernag op 26 Maart. Die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] (SANW) is ook ontplooi om die polisie en ander staatsdepartemente by te staan in die toepassing van die afsluiting.<ref>{{cite web |title=South Africans brace for 21-day lockdown as virus cases rise |website=Al Jazeera |date=24 Maart 2020 |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/south-africans-brace-21-day-lockdown-virus-cases-rise-200324073801136.html |access-date=24 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430104131/https://www.aljazeera.com/news/2020/03/south-africans-brace-21-day-lockdown-virus-cases-rise-200324073801136.html |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Almal moet binnenshuis bly, behalwe werkers in die noodsaaklike dienste, aan wie permitte uitgereik is vir sodanige werk. Die nasionale staat van inperking is tot 30 April verleng.<ref>"WATCH LIVE: Ramaphosa extends Covid-19 lockdown by 14 days". ''[[The Citizen]].'' 9 April 2020. Besoek op 9 April 2020.</ref> Op 10 April, het Mkhize aanbeveel dat die algemene publiek gesigsmaskers gebruik in publieke areas.<ref>"''Minister Zweli Mkhize confirms 24 deaths and total of 2003 cases of Coronavirus COVID-19''". Department van Gesondheid. 10 April 2020. Besoek op 11 April 2020.</ref> In April was die polisie en weermag se gelyktydige padblokkades in al die provinsies daarop gemik om ontduikers van die inperkingsmaatreëls te identifiseer.<ref name="dan1">{{cite news |last1=Daniel |first1=Luke |title=Watch: ‘Operation lockdown’ brings Joburg’s M1 highway to a standstill |url=https://www.thesouthafrican.com/news/lockdown-traffic-johannesburg-m1-highway/ |access-date=16 April 2020 |agency=The South African |publisher=thesouthafrican.com |date=8 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412042437/https://www.thesouthafrican.com/news/lockdown-traffic-johannesburg-m1-highway/ |archive-date=12 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> By die blokkade van die [[M1 (Johannesburg)|M1-hoofweg]] in Johannesburg is daar gelet op die geldigheid van reis- en noodsaaklike werkspermitte, en die vervoer van verbode goedere. Op 12 Julie 2020 het die president aangekondig dat die nasionale ramptoestand verleng sal word tot 15 Augustus 2020. ‘n Drankverbod het weer onmiddellik in werking getree en 'n aandklokreël het tussen 22h00 en 04h00 gegeld. Die dra van [[Lapgesigsmasker|lapgesigsmaskers]] was verpligtend en regulasies in dié verband is verskerp en afgedwing. Parke is oopgestel vir oefening, maar nie vir byeenkomste van enige aard nie.<ref>Strydom, Nico, Onmiddellike alkoholverbod en aanklokreël aangekondig. https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/onmiddellike-alkoholverbod-en-aandklokreël-aangekondig/{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Maroela Media]], 12 Julie 2020. Besoek op 12 Julie 2020.</ref> Die beperkings was vanaf 17 Augustus 2020 verlaag tot waarskuwingsvlak 2.<ref name=":9">{{Cite web|last=Writer|first=Staff|title=South Africa moves to level 2 lockdown on Monday – here are the new rules|url=https://businesstech.co.za/news/government/425708/south-africa-moves-to-level-2-lockdown-on-monday-here-are-the-new-rules/ | access-date=15 Augustus 2020 |language=en-US}}</ref> Op 16 September 2020 het die president aangekondig dat Suid-Afrika se covid-19-regulasies vanaf 20 September na vlak 1 verlaag word, en meeste alledaagse aktiwiteite sodoende hervat kan word.<ref>S van Heerden, Covid-19: Vlak 1-regulasies aangekondig, Maroela Media, Besoek op 16 September 2020, https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/covid-19-vlak-1-regulasies-aangekondig/ </ref> Die covid-19 regulasies is egter op 29 Desember 2020 van 'n aangepaste vlak 1 tot 'n aangepaste vlak 3 verskerp, weens 'n toename in infeksies.<ref name="Ramaphosa2020-12-28">{{Cite web |url=https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |title=Statement by president Cyril Ramaphosa on progress in the national effort to contain the COVID-19 pandemic |date=28 Desember 2020 |publisher=COVID-19 South African Online Portal |access-date=28 Desember 2020 |archive-date=28 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228192344/https://sacoronavirus.co.za/2020/12/28/statement-by-president-cyril-ramaphosa-on-progress-in-the-national-effort-to-contain-the-covid-19-pandemic-4/ |url-status=dead }}</ref> Die covid-19 regulasies word verlaag van 'n aangepaste vlak 3 tot 'n aangepaste vlak 1 vanaf 1 Maart 2021, na 'n afname in infeksies.<ref name="Ramaphosa2020-12-28"/> Op 17 Februarie 2021 word die nasionale inentingsprogram teen covid-19 amptelik bekendgestel.<ref name=":15">{{Cite web|title=‘Can I close my eyes?’ Ramaphosa has Covid-19 jab with Khayelitsha hospital staff|url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2021-02-17-cyril-ramaphosa-and-zweli-mkhize-to-be-vaccinated-in-khayelitsha/|access-date=2021-02-17|website=TimesLIVE|language=en-ZA}}</ref> Op 28 Junie 2021 is die covid-19 beperkings in die land verander na aangepaste vlak 4, met die Delta-variant wat vinnig die dominante stam van die virus tydens die derde vlaag van die pandemie geword het. <ref name=":13">{{Cite web|date=2021-06-27|title=Level 4 lockdown for 2 weeks: Alcohol sales and public gatherings banned|url=https://citizen.co.za/news/2548967/level-4-lockdown-for-2-weeks-alcohol-sales-and-public-gatherings-banned/|access-date=2021-06-27|website=The Citizen}}</ref> Op 9 Julie 2021, sestien maande ná die pandemie begin het, beskryf dokters in Johannesburg die stelsel daar as die breekpunt, met onvoldoende beddens en skaars genoeg suurstof. <ref>{{Cite web |url=https://www.cnn.com/2021/07/09/africa/southern-africa-covid-delta-intl-cmd/index.html |title=Southern Africa hoped it was through the worst of Covid-19. Then the Delta variant arrived |last=McKenzie |first=David |access-date=2021-07-09 |website=CNN}}</ref> Op 25 Julie is die land se inperkings na aangepaste vlak 3 verander.<ref name="2021-07-25-level3ramaphosa">{{Cite web |url=https://twitter.com/CyrilRamaphosa/status/1419366606728310789 |title=Cyril Ramaphosa #StaySafe "Based on the recommendations of the Ministerial Advisory Committee on COVID-19, and inputs from the President’s Coordinating Council, Cabinet this afternoon decided that the country be moved from Adjusted Alert Level 4 and be placed on Alert #Level3." |access-date=2021-07-25 |website=Twitter}}</ref> Op 13 September 2021 het 'n aangepaste waarskuwingsvlak 2 van krag geword. <ref name=":17">{{Cite web |last=Ramaphosa |first=Cyril |date=2021-09-12 |title=PRESIDENTIAL ADDRESS: South Africa moves to Alert Level 2 after Covid-19 infections decline |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2021-09-12-south-africa-moves-to-alert-level-2-after-covid-19-infections-decline/ |access-date=2021-09-13 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref><ref name="ramaphosa2021-09-12">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/president-cyril-ramaphosa-south-africas-response-coronavirus-covid-19-pandemic-12-sep-2021 |title=President Cyril Ramaphosa: South Africa's response to Coronavirus COVID-19 pandemic |last1=Ramaphosa |first1=Cyril |date=2021-09-12 |publisher=Government of South Africa |accessdate=2021-09-14}}</ref> Op 4 April 2022 kondig President Cyril Ramaphosa die opheffing aan van die landswye staat van inperking, wat in Maart 2020 as gevolg van die Covid-19-pandemie ingestel is. Die onmiddellike risiko het teen middel Junie 2022 afgeneem, en op 22 Junie 2022 is alle oorblywende gesondheidsregulasies rakende Covid-19 beëindig.<ref name="Phaahla2022-06-23">{{Cite web |url=https://www.gov.za/speeches/statement-minister-phaahla-repeal-regulations-covid |title=Minister Joe Phaahla: Repeal of regulations regarding Covid-19 pandemic and monkey-pox |date=2022-06-23 |quote=a beperkte 5de golf aangedryf deur subvariante en nie 'n nuwe variant van kommer was besig om te verdwyn en daar was nie meer 'n groot risiko nie |accessdate=2022-06-28}}</ref> === Egipte === Op 14 Februarie 2020 het [[Egipte]] 'n geval van koronavirus, die eerste in [[Afrika]] bevestig. Khaled Mugahed, woordvoerder van die Egiptiese ministerie van gesondheid, sê in 'n verklaring dat die betrokke persoon 'n 'buitelander' is wat geen ernstige simptome toon nie.<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/02/egypt-confirms-coronavirus-case-africa-200214190840134.html |title=Egypt confirms coronavirus case, the first in Africa |publisher=Aljazeera |access-date=15 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516004646/https://www.aljazeera.com/news/2020/02/egypt-confirms-coronavirus-case-africa-200214190840134.html |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Algerië === Op 25 Februarie het [[Algerië]] hul eerste bevestigde geval van covid-19 aangemeld, 'n Italiaanse man wat op 17 Februarie in die land aangekom het en in isolasie geplaas is. Dit is die tweede bevestigde geval in Afrika na Egipte.<ref>{{cite web |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-26-algeria-announces-first-confirmed-case-of-coronavirus/ |title=Algeria announces first confirmed case of coronavirus |publisher=Daily Maverick |access-date=26 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403014837/https://www.dailymaverick.co.za/article/2020-02-26-algeria-announces-first-confirmed-case-of-coronavirus/ |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Nigerië === [[Nigerië]] se gesondheidsowerhede het die land se eerste geval van covid-19 in [[Lagos]], die eerste bevestigde voorkoms van die siekte in [[Afrika suid van die Sahara]], aangemeld op 28 Februarie 2020. Die Kommissaris vir Gesondheid vir Lagos, die grootste stad van Nigerië, het Vrydag gesê dat 'n Italiaanse burger wat op 25 Februarie van [[Milaan]] op 'n sakereis Nigerië binnegekom het, die volgende dag siek geword het.<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-au/news/world/nigeria-confirms-coronavirus-first-in-sub-saharan-africa/ar-BB10v7jA?li=AAgfIYZ|title= Nigeria confirms coronavirus, first in sub-Saharan Africa |publisher= MSN News |accessdate=28 Februarie 2020}}</ref> === Tunisië === Die Ministerie van Gesondheid van [[Tunisië]] het op 2 Maart 2020 die land se eerste geval van covid-19 bevestig. Die individu is 'n Tunisiese burger wat onlangs na Italië gereis het en tans behandeling ontvang.<ref name=garda>{{cite web |title=Tunisia: Health minister confirms first COVID-19 case March 2 |website=Garda World |date=3 Maart 2020 |url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/319331/tunisia-health-minister-confirms-first-covid-19-case-march-2 |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191033/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/319331/tunisia-health-minister-confirms-first-covid-19-case-march-2 |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Marokko === Die [[Marokko|Marokkaanse]] Ministerie van Gesondheid het op 3 Maart 2020 bevestig dat covid-19 geïdentifiseer is in 'n Marokkaanse burger met bande met Italië het wat in 'n isolasie-eenheid in die Moulay Youssef-hospitaal in [[Casablanca]] behandel word.<ref name=africatimes /> === Senegal === Op 3 Maart 2020 is [[Senegal]] se eerste geval bevestig is by 'n 54-jarige Franse burger wat die land binnegevlieg het en positief getoets het by die Pasteur-instituut in [[Dakar]], Senegal.<ref name=africatimes /> === Kameroen === Die ministerie van Gesondheid van [[Kameroen]] het op 6 Maart die eerste geval van covid-19 in die land bevestig. Die pasiënt is 'n Franse burger wat op 24 Februarie in [[Yaoundé]] aangekom het. Nadat die virus bevestig is, is die individu in isolasie in Yaoundé se sentrale hospitaal opgeneem.<ref>{{cite web |title=Cameroon: First COVID-19 case confirmed March 6 |website=Garda World |date=6 Maart 2020 |url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/320306/cameroon-first-covid-19-case-confirmed-march-6 |access-date=9 Maart 2020 |language=Engels |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191720/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/320306/cameroon-first-covid-19-case-confirmed-march-6 |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Togo === [[Togo]] het 'n geval van covid-19 geregistreer, wat die negende land op die vasteland word wat 'n bevestigde geval van die virus het. Gesondheidsbeamptes in die land het die geval op 6 Maart 2020 bevestig en gesê die pasiënt is 'n 42-jarige vrou wat 'n inwoner van die hoofstad [[Lome]] is. Volgens die pasiënt het sy Duitsland, Frankryk en Turkye tussen laat Februarie en begin Maart 2020 besoek.<ref name=garda /> === Burkina Faso === [[Burkina Faso]] het op 9 Maart 2020 sy eerste twee gevalle van covid-19 aangemeld, volgens die minister van gesondheid en word sodoende die tiende land in Afrika wat deur die virus geraak word. Die twee individue het Frankryk besoek voor hulle gediagnoseer is.<ref>{{cite web |url=https://www.msn.com/en-za/news/other/burkina-faso-confirms-first-cases-of-covid-19/ar-BB10XZEa |title=Burkina Faso confirms first cases of COVID-19 |publisher=MSN News |access-date=10 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420191552/https://www.msn.com/en-za/news/other/burkina-faso-confirms-first-cases-of-covid-19/ar-BB10XZEa |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Burkina Faso het op 18 Maart die eerste sterfte met betrekking tot koronavirus in [[Afrika suid van die Sahara]] aangeteken. Op 20 Maart is bevestig dat die land 64 gevalle het. Van die nuwe gevalle is vier lede van die regering. Hulle is die ministers van onderwys, binnelandse sake, buitelandse sake en mynwese.<ref>{{cite web |url=https://www.africanews.com/2020/03/21/covid-19-burkina-faso-records-new-deaths/ |title=COVID-19: Burkina Faso records new deaths |publisher=Africanews |access-date=22 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417083640/https://www.africanews.com/2020/03/21/covid-19-burkina-faso-records-new-deaths// |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Demokratiese Republiek die Kongo === Op 10 Maart is die eerste geval in die [[Demokratiese Republiek die Kongo]] aangemeld.<ref>{{cite web|url=https://nationalpost.com/pmn/health-pmn/democratic-republic-of-congo-confirms-first-coronavirus-case-2|title=Democratic Republic of Congo confirms first coronavirus case {{!}} National Post|last=Health|first=P. M. N.|date=10 Maart 2020|language=en|access-date=10 Maart 2020}}</ref> === Ivoorkus === Op 11 Maart is die eerste geval in die [[Ivoorkus]] bevestig.<ref>{{cite web |url=https://www.dailysabah.com/world/ivory-coast-confirms-first-case-of-coronavirus/news |title=Ivory Coast confirms first case of coronavirus |website=Daily Sabah |access-date=11 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403211621/https://www.dailysabah.com/world/ivory-coast-confirms-first-case-of-coronavirus/news |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Réunion (Frankryk) === Op 11 Maart is die eerste geval in [[Réunion]] bevestig.<ref>{{cite web |first=Laura |last=Philippon |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/reunion/premier-cas-coronavirus-confirme-reunion-809552.html |title=Un premier cas de coronavirus confirmé à La Réunion |work=La1ere.francetvinfo.fr |date=11 Maart 2020 |language=fr |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417150754/https://la1ere.francetvinfo.fr/reunion/premier-cas-coronavirus-confirme-reunion-809552.html |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ghana === [[Ghana]] het op 12 Maart sy eerste twee gevalle aangemeld. Die twee gevalle was mense wat van [[Noorweë]] en [[Turkye]] na die land teruggekeer het.<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-ghana-gabon-idUSKBN20Z3X9 |title=Ghana, Gabon confirm first cases of coronavirus |date=13 Maart 2020 |work=Reuters |access-date=13 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409090544/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-ghana-gabon-idUSKBN20Z3X9 |archive-date=9 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://starrfm.com.gh/2020/03/ghana-confirms-two-coronavirus-cases/|title=Ghana confirms two Coronavirus cases {{!}} Starr Fm|last=Acheampong|first=Kwame|language=en-US|access-date=13 Maart 2020|archive-date=24 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324080900/https://starrfm.com.gh/2020/03/ghana-confirms-two-coronavirus-cases/|url-status=dead}}</ref> Op 11 Maart het die minister van finansies, Ken Ofori-Atta, die cedi-ekwivalent van VSA$ 100 miljoen beskikbaar gestel om die paraatheid en reaksieplan van Ghana teen die koronavirus te verbeter. === Guinee === 'n Werknemer van die [[Europese Unie]]-afvaardiging in [[Guinee]] het op 13 Maart positief getoets vir koronavirus, het 'n woordvoerder van die Missie verklaar. Dit is die eerste bevestigde geval van Guinee van die virus.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/03/13/world/africa/13reuters-health-coronavirus-guinea.html|title=EU Employee Tests Positive for Coronavirus in Guinea's First Case|url-status=dead|access-date=15 Maart 2020|archive-date=24 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324080857/https://www.nytimes.com/reuters/2020/03/13/world/africa/13reuters-health-coronavirus-guinea.html}}</ref> === Gaboen === Die eerste geval van [[Gaboen]] is op 12 Maart aangekondig, 'n 27-jarige man van Gaboen wat 4 dae voor bevestiging van sy status van Frankryk in Gaboen teruggekeer het.<ref>{{cite web|url=https://nationalpost.com/pmn/health-pmn/ghana-gabon-confirm-first-cases-of-coronavirus|title=Ghana, Gabon confirm first cases of coronavirus {{!}} National Post|last=Health|first=P. M. N.|date=2020-03-13|language=en-CA|access-date=13 Maart 2020}}</ref> === Mauritanië === Op 13 Maart is die eerste geval in [[Mauritanië]] bevestig.<ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/world/mauritania-confirms-first-covid-19-coronavirus-case-12537688|title=Mauritania confirms first coronavirus case|url-status=dead|access-date=15 Maart 2020|archive-date=14 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314135822/https://www.channelnewsasia.com/news/world/mauritania-confirms-first-covid-19-coronavirus-case-12537688}}</ref> === Kenia === Op 13 Maart is die eerste geval in [[Kenia]] bevestig, 'n vrou wat via Londen uit die VSA gekom het.<ref>{{cite web |author=By ELIZABETH MERAB More by this Author |url=https://www.nation.co.ke/news/Kenya-confirms-first-coronavirus-case/1056-5489268-28tqll/index.html |title=Kenya confirms first coronavirus case – VIDEO – Daily Nation |publisher=Nation.co.ke |access-date=14 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518082342/https://www.nation.co.ke/news/Kenya-confirms-first-coronavirus-case/1056-5489268-28tqll/index.html |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ethiopië === Die eerste geval in [[Ethiopië]] is op 13 Maart aangekondig, by 'n Japanese man wat op 4 Maart uit Burkina Faso in die land aangekom het.<ref>{{cite web |access-date=13 Maart 2020 |title=Ethiopia confirms first coronavirus case: Live updates |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/stocks-collapse-coronavirus-global-pandemic-live-200312235606108.html |website=aljazeera.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513021954/https://www.aljazeera.com/news/2020/03/stocks-collapse-coronavirus-global-pandemic-live-200312235606108.html |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Soedan === [[Soedan]] se eerste geval is op 13 Maart aangekondig, 'n man wat op 12 Maart in [[Khartoum]] dood is. Hy het in die eerste week van Maart die [[Verenigde Arabiese Emirate]] besoek.<ref>{{cite news|last1=Reuters|accessdate=2020-03-13|title=Sudan Reports First Coronavirus Case|url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/03/13/business/13reuters-health-coronavirus-sudan.html|newspaper=The New York Times|date=13 March 2020|issn=0362-4331|via=NYTimes.com|archive-date=13 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313195947/https://www.nytimes.com/reuters/2020/03/13/business/13reuters-health-coronavirus-sudan.html|url-status=dead}}</ref> === Eswatini === Op 14 Maart is die eerste geval in [[Eswatini]] bevestig.<ref>{{cite web |url=https://www.jpost.com/Breaking-News/Eswatini-in-Southern-Africa-reports-first-coronavirus-case-620897 |title=Eswatini in Southern Africa reports first coronavirus case |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508085854/https://www.jpost.com/breaking-news/eswatini-in-southern-africa-reports-first-coronavirus-case-620897 |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Namibië === Op 14 Maart is die eerste twee gevalle in [[Namibië]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Namibia Says Couple Visiting From Spain Test Positive for Virus |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-14/namibia-says-couple-visiting-from-spain-test-positive-for-virus |website=Bloomberg |date=14 Maart 2020 |access-date=14 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324080856/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-14/namibia-says-couple-visiting-from-spain-test-positive-for-virus |archive-date=24 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Rwanda === Op 14 Maart is die eerste geval in [[Rwanda]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Rwanda confirms first case of coronavirus – health ministry |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-rwanda/rwanda-confirms-first-case-of-coronavirus-health-ministry-idUSKBN2110G0 |website=Reuters |date=14 Maart 2020 |access-date=14 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424195154/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-rwanda/rwanda-confirms-first-case-of-coronavirus-health-ministry-idUSKBN2110G0 |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Seychelle === Die eerste twee gevalle op [[Seychelle]] is op 14 Maart aangemeld. Die twee gevalle was mense wat kontak met iemand in Italië gehad het wat positief getoets het.<ref>{{cite news |last1=Bonnelame |first1=Betyme |title=2 Seychellois test positive for COVID-19 as globe-sweeping virus reaches island nation|url=http://www.seychellesnewsagency.com/articles/12593/+Seychellois+test+positive+for+COVID-+as+globe-sweeping+virus+reaches+island+nation |accessdate=14 Maart 2020 |publisher=Seychelles News Agency |date=14 Maart 2020}}</ref> === Ekwatoriaal-Guinee === Op 14 Maart is die eerste geval in [[Ekwatoriaal-Guinee]] bevestig.<ref>{{cite news |title=Equatorial Guinea announces first coronavirus case |url=https://www.deccanherald.com/international/equatorial-guinea-announces-first-coronavirus-case-813802.html |access-date=15 Maart 2020 |work=Deccan Herald |date=14 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200323172423/https://www.deccanherald.com/international/equatorial-guinea-announces-first-coronavirus-case-813802.html |archive-date=23 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Republiek die Kongo === Die eerste geval in die [[Republiek die Kongo]] is op 14 Maart aangekondig, 'n 50-jarige man wat uit [[Parys]], Frankryk, na die Republiek die Kongo teruggekeer het.<ref>{{cite web |url=https://news.trust.org/item/20200314231524-ebs0t |title=Congo Republic confirms first coronavirus case -government |date=15 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326123825/https://news.trust.org/item/20200314231524-ebs0t |archive-date=26 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Sentraal-Afrikaanse Republiek === Op 14 Maart is die eerste geval in die [[Sentraal-Afrikaanse Republiek]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Central African Republic confirms first coronavirus case -WHO |url=https://www.reuters.com/article/health-coronavirus-centralafrica/central-african-republic-confirms-first-coronavirus-case-who-idUSL8N2B62KD |website=Reuters |date=14 Maart 2020 |access-date=15 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404025843/https://www.reuters.com/article/health-coronavirus-centralafrica/central-african-republic-confirms-first-coronavirus-case-who-idUSL8N2B62KD |archive-date=4 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Liberië === Op 16 Maart is die eerste geval in [[Liberië]] bevestig.<ref>{{cite web |url=https://frontpageafricaonline.com/front-slider/liberia-records-first-case-of-coronavirs-health-authorities-hold-emergency-meeting/ |title=Liberia Records First Case of Coronavirus; Health Authorities Hold Emergency Meeting |date=16 Maart 2020 |website=FrontPageAfrica |access-date=16 Maart 2020 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517024242/https://frontpageafricaonline.com/front-slider/liberia-records-first-case-of-coronavirs-health-authorities-hold-emergency-meeting/ |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Somalië === Op 16 Maart is die eerste geval in [[Somalië]] bevestig.<ref>Burke, Jason (16 Maart 2020). "''African nations impose stricter measures as coronavirus spreads''". [[The Guardian]]. ISSN 0261-3077. Besoek op 16 Maart 2020.</ref> Die ministerie van Somalië het berig dat dit gediagnoseer is by 'n Somaliese burger wat vanuit China terugkeer het huis toe.<ref>{{Cite news|last=|first=|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/somalia-tanzania-confirm-first-coronavirus-cases/1767971|title=Somalia, Tanzania confirm first coronavirus cases|date=16 Maart 2020|work=Anadolu Agency|access-date=17 Maart 2020|url-status=live}}</ref> === Benin === Op 16 Maart is die eerste geval in [[Benin]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Somalia, Liberia, Benin and Tanzania confirm first coronavirus cases |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-africa/somalia-liberia-benin-and-tanzania-confirm-first-coronavirus-cases-idUSKBN2131IA |website=Reuters |date=16 Maart 2020 |access-date=16 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327145354/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-africa/somalia-liberia-benin-and-tanzania-confirm-first-coronavirus-cases-idUSKBN2131IA |archive-date=27 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Tanzanië === Op 16 Maart is die eerste geval in Tanzanië bevestig.<ref>Burke, Jason (16 Maart 2020). "African nations impose stricter measures as coronavirus spreads". The Guardian. ISSN 0261-3077. Besoek op 16 Maart 2020."</ref> === Gambië === Die [[Gambië]] het oor sy eerste geval van koronavirus op 17 Maart gerapporteer na aanleiding van 'n 20-jarige vrou wat uit die Verenigde Koninkryk teruggekeer het en positief getoets is.<ref>{{cite web|url=https://nationalpost.com/pmn/health-pmn/gambia-reports-first-case-of-coronavirus-health-minister|title=Gambia reports first case of coronavirus -health minister{{!}} National Post|last=Health|first=P. M. N.|date=2020-03-17|language=en-CA|access-date=18 Maart 2020}}</ref> === Zambië === [[Zambië]] het sy eerste 2 gevalle van covid-19 op 18 Maart aangemeld. Die pasiënte was 'n paartjie wat met vakansie na Frankryk gereis het.<ref>{{cite news |access-date=18 Maart 2020 |title=Zambia Confirms 2 Covid-19 cases |url= https://diggers.news/breaking/2020/03/18/zambia-confirms-2-covid-19-cases/ |newspaper=News Diggers |date=18 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200320144249/https://diggers.news/breaking/2020/03/18/zambia-confirms-2-covid-19-cases/ |archive-date= 20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 17 Maart het die regering alle opvoedkundige instellings gesluit en enkele beperkings op buitelandse reise ingestel.<ref>{{cite news |access-date=17 Maart 2020 |title=Government shuts all schools to prevent COVID-19 outbreak |url=https://diggers.news/local/2020/03/17/govt-shuts-all-schools-to-prevent-covid-19-outbreak/ |newspaper=News Diggers |date=17 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200420074041/https://diggers.news/local/2020/03/17/govt-shuts-all-schools-to-prevent-covid-19-outbreak/ |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Djibouti === Op 18 Maart is die eerste geval in [[Djibouti]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Coronavirus Update (Live) – Worldometer |url=https://www.worldometers.info/coronavirus/#countries |access-date=20 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519084353/https://www.worldometers.info/coronavirus/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Niger === Niger het sy eerste geval op 19 Maart 2020 bevestig.<ref>{{Cite web |url=https://medicalxpress.com/news/2020-03-niger-coronavirus-case.html |title=Niger announces first coronavirus case |website=medicalxpress.com |language=en-us |access-date=20 Maart 2020}}</ref> === Mauritius === Op 19 Maart is die eerste drie gevalle in [[Mauritius]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Mauritius confirms first three cases of coronavirus |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-mauritius/mauritius-confirms-first-three-cases-of-coronavirus-idUSKBN21541A |website=Reuters |date=19 Maart 2020 |access-date=19 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320045524/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-mauritius/mauritius-confirms-first-three-cases-of-coronavirus-idUSKBN21541A |archive-date=20 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Tsjad === Op 19 Maart is die eerste geval in [[Tsjad]] bevestig.<ref>{{cite news |last1=Reuters |access-date=19 Maart 2020 |title=Chad confirms first case of coronavirus: government statement |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-chad/chad-confirms-first-case-of-coronavirus-government-statement-idUSKBN2162LO |date=19 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403211405/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-chad/chad-confirms-first-case-of-coronavirus-government-statement-idUSKBN2162LO |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Kaap Verde === Op 20 Maart is die eerste geval in [[Kaap Verde]] bevestig, 'n 62-jarige uit die Verenigde Koninkryk<ref>{{cite news |title=Cape Verde registers an Adverse Analytical Finding of First COVID-19 |url=https://www.insp.gov.cv/index.php/noticias/400-cabo-verde-regista-um-primeiro-caso-positivo-de-covid-19 |website=insp.gov.cv |date=20 Maart 2020 |access-date=24 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324083742/https://www.insp.gov.cv/index.php/noticias/400-cabo-verde-regista-um-primeiro-caso-positivo-de-covid-19 |archive-date=24 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Coronavírus: Inglês de 62 anos é o primeiro caso confirmado em Cabo Verde |url=https://www.publico.pt/2020/03/20/mundo/noticia/coronavirus-ingles-62-anos-caso-confirmado-cabo-verde-1908619 |website=publico.pt |date=20 Maart 2020 |access-date=20 Maart 2020 |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405165433/https://www.publico.pt/2020/03/20/mundo/noticia/coronavirus-ingles-62-anos-caso-confirmado-cabo-verde-1908619 |archive-date=5 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Zimbabwe === Voordat daar bevestigde gevalle in [[Zimbabwe]] was, het president [[Emmerson Mnangagwa]] op 17 Maart 'n nasionale noodtoestand verklaar, reisbeperkings in plek gestel en groot byeenkomste verbied.<ref>{{cite news |access-date=17 Maart 2020 |title=Zimbabwe, Namibia Declare National Emergencies Over Virus |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-17/zimbabwe-namibia-declare-national-emergencies-over-coronavirus |newspaper=Bloomberg |date=17 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422161051/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-17/zimbabwe-namibia-declare-national-emergencies-over-coronavirus |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |access-date=17 Maart 2020 |title=Zimbabwe's President declares COVID-19 a national disaster |url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-03/17/c_138888708.htm |newspaper=Xinhua |date=17 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200403202037/http://www.xinhuanet.com/english/2020-03/17/c_138888708.htm |archive-date=3 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die land se minister van verdediging, Oppah Muchinguri, het kontroversie veroorsaak deur te sê dat die koronavirus 'n goddelike straf op Westerse lande kan wees vir die instel van sanksies teen Zimbabwe.<ref>{{cite news |access-date=17 Maart 2020 |title=Zimbabwe, Namibia Declare National Emergencies Over Virus |url=https://gulfnews.com/world/africa/zimbabwe-minister-coronavirus-gods-punishment-for-west-1.70401945 |newspaper=GulfNews |date=15 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517235330/https://gulfnews.com/world/africa/zimbabwe-minister-coronavirus-gods-punishment-for-west-1.70401945 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 21 Maart is die eerste geval van Zimbabwe geïdentifiseer as 'n manlike inwoner van [[Victoria Falls]] wat op 15 Maart vanuit die Verenigde Koninkryk via Suid-Afrika gereis het.<ref>{{cite web |title=Zimbabwe Records First Coronavirus Case |url=https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabw-records-first-coronavirus-case/5338585.html |website=VOA |access-date=21 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321143025/https://www.voazimbabwe.com/a/zimbabw-records-first-coronavirus-case/5338585.html |archive-date=21 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Angola === Op 21 Maart is die eerste twee gevalle in [[Angola]] bevestig.<ref name=informante>{{cite news |url=https://informante.web.na/angola-registered-its-first-coronavirus-case/ |title=Angola registered its first coronavirus case |newspaper=Informanté |date=19 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419235913/https://informante.web.na/angola-registered-its-first-coronavirus-case/ |archive-date=19 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Vanaf 20 Maart is alle Angolese grense vir 15 dae gesluit.<ref name=informante /> === Guinea-Bissau === Op 25 Maart het [[Guinee-Bissau]] sy eerste twee gevalle van covid-19 bevestig, 'n Kongolese [[VN]] werknemer en 'n Indiese burger.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-bissau/guinea-bissau-confirms-first-two-cases-of-coronavirus-idUSKBN21C2EA |title=Guinea-Bissau confirms first two cases of coronavirus |website=Reuters |date=25 Maart 2020 |access-date=25 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200427124131/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-bissau/guinea-bissau-confirms-first-two-cases-of-coronavirus-idUSKBN21C2EA |archive-date=27 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Malawi === Op 2 April, is die eerste drie gevalle in [[Malawi]] bevestig.<ref>{{cite web |title=Malawi confirms three cases of coronavirus:Predident Mutharika calls for calm |date=2 April 2020 |url=https://www.nyasatimes.com/malawi-confirms-three-cases-of-coronavirus-president-mutharika-calls-for-calm/ |publisher=Nyasa Times |accessdate=2 April 2020}}</ref> === Wes-Sahara === Op 4 April, is die eeste vier gevalle in [[Wes Sahara|Wes-Sahara]] bevestig.<ref name="minurso">{{cite web |url=https://minurso.unmissions.org/regular-updates-minurso-covid-19 |title=Regular Updates by MINURSO on Covid-19 |publisher=United Nations Mission for the Referendum in Western Sahara |date=9 April 2020 |access-date=9 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200430224322/https://minurso.unmissions.org/regular-updates-minurso-covid-19 |archive-date=30 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Suid-Soedan === Op 5 April, het [[Suid-Soedan]] sy eerste geval bevestig.<ref name="Reuters">{{cite news |url=https://eyeradio.org/south-sudan-confirms-second-covid-19-case/ |title=South Sudan confirms second Covid-19 case |date=5 April 2020 |work=Reuters |access-date=7 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428130816/https://eyeradio.org/south-sudan-confirms-second-covid-19-case/ |archive-date=28 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === São Tomé en Príncipe === Op 6 April, word die eerste vier gevalle in [[São Tomé en Príncipe]] bevestig.<ref>CGTN Africa [@cgtnafrica] (6 April 2020). "UPDATE: Sao Tome and Principe has confirmed its first four #COVID19 cases. Prime Minister Jorge Bom Jesus said the confirmation came after test results returned from Gabon. #Coronaviruspic.twitter.com/bQzp339rss" (Tweet). Besoek op 6 April 2020 – via Twitter></ref> === Comore-eilande === Op 30 April is die eerste geval in die [[Comore-eilande]] bevestig.<ref>"Comoros reports 1st COVID-19 case". China.org.cn. Besoek op 30 April 2020.</ref> === Lesotho === Op 13 Mei is die eerste geval in [[Lesotho]] bevestig.<ref>"Coronavirus live updates: Lesotho becomes last African nation to report a coronavirus case".''Los Angeles Times''. Besoek op 13 Mei 2020.</ref> == Globale sosio-ekonomiese invloed == [[Lêer:Ntuc super store, Singapore (49505410793).jpg|duimnael|links|Koronavirus-vrese het gelei tot paniekaankope van noodsaaklikhede in [[Singapoer]] en elders, soos toiletpapier, droë/kitsnoedels, brood, rys en groente]] [[Lêer:COVID-19 Outbreak lockdowns.svg|duimnael|400px|Lande wat teen 25 Maart 2020 'n staat van inperking afgekondig het: {{sleutel|#003380|Nasionale staat van inperking}} {{sleutel|#80b3ff|Subnasionale staat van inperking}} {{sleutel|#309940|Nasionale staat van inperking opgehef}} {{sleutel|#66e080|Subnasionale staat van inperking opgehef}} {{sleutel|#c0c0c0|Geen data of geen staat van inperking nie}} {{sleutel|#0044aa|Omstrede gebied ([[Wes-Sahara]])}}]] [[Lêer:COVID-19 Outbreak World Map-GlobalTravelBan.svg|duimnael|400px|Kaart van lande wat 'n wêreldwye reisverbod afgekondig het]] [[Lêer:COVID-19 school closures.svg|duimnael|400px|Kaart van lande wat hul skole gesluit het: {{sleutel|#e6550d|Landswye skoolsluitings}} {{sleutel|#fdae6b|Plaaslike skoolsluitings}} {{sleutel|#1f78b4|Geen skoolsluitings nie}} {{sleutel|#c0c0c0|Onbekend}}]] Aanvanklik was verskeie tekorte van gesondheids- en verbruikersgoedere aan die koronavirus-uitbraak toegeskryf, weens die wêreldwye toename in die gebruik van toerusting om die siekte te beveg, paniekaankope en die ontwrigting van fabrieke en logistieke bedrywighede. Die Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) het gewaarsku oor tekorte aan medisyne en mediese toerusting weens 'n groter vraag in die mark en ontwrigting van verskaffers se produksie.<ref>{{cite web |url=http://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-supply-chain-update |title=Coronavirus (COVID-19) Supply Chain Update |last=Commissioner |first=Office of the |date=28 Februarie 2020 |website=FDA |access-date=1 Maart 2020 |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200513163002/https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-supply-chain-update |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Verskeie lande, soos die Verenigde State,<ref>{{cite web |url=https://www.usatoday.com/story/money/2020/02/28/coronavirus-2020-preparation-more-supply-shortages-expected/4903322002/ |title=Coronavirus fears empty store shelves of toilet paper, bottled water, masks as shoppers stock up |last=Tkyo |first=Kelly |date=29 Februarie 2020 |website=USA Today |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200418135615/https://www.usatoday.com/story/money/2020/02/28/coronavirus-2020-preparation-more-supply-shortages-expected/4903322002/ |archive-date=18 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Italië<ref>Sirletti, Sonia; Remondini, Chiara; Lepido, Daniele (24 Februarie 2020). "Virus Outbreak Drives Italians to Panic-Buying of Masks and Food". Bloomberg L.P. Besoek 26 Februarie 2020.</ref> en Hongkong<ref>"Viral hysteria: Hong Kong panic buying sparks run on toilet paper". CNA. Besoek op 26 Februarie 2020.</ref> ondervind paniekaankope wat lei tot leë winkelrakke van veral [[voedsel]], toiletpapier en gebottelde water.<ref>Rummler, Orion. "Household basics are scarce in Hong Kong under coronavirus lockdown". Axios. Besoek op 26 Februarie 2020.</ref> Die tegnologiebedryf het gewaarsku oor vertragings met die vervoer van nuwe elektroniese goedere.<ref>Strumpf, Dan (31 Januarie 2020). "Tech Sector Fears Supply Delays as Effects of Virus Ripple Through China". [[The Wall Street Journal]]. ISSN 0099-9660. Besoek op 26 Februarie 2020.</ref> Volgens die WGO se direkteur-generaal, Tedros Adhanom, het die vraag na persoonlike beskermingstoerusting 100-voudig gestyg en het hierdie vraag gelei tot prysstygings van tot twintig keer die normale prys. Vertragings met die verskaffing van mediese items kan vier tot ses maande beloop.<ref>swissinfo.ch, S. W. I.; Corporation, a branch of the Swiss Broadcasting. "Procura por máscaras aumenta 100 vezes e prejudica luta contra o coronavírus". SWI swissinfo.ch (in Portuguese). Besoek op 12 Februarie 2020.</ref><ref>Boseley, Sarah (7 Februarie 2020). "WHO warns of global shortage of face masks and protective suits". [[The Guardian]]. ISSN 0261-3077. Besoek op 12 Februarie 2020.</ref> Dit het ook wêreldwyd 'n tekort aan persoonlike beskermende toerusting veroorsaak, met die WGO wat waarsku dat dit gesondheidswerkers in gevaar sal stel. Voorts het die uitgebreide instelling van 'n staat van inperking in baie lande gedurende 2020 weens die pandemie [[Kokonvorming (sosiale verskynsel)|kokonvorming]], 'n gedwonge realiteit vir miljarde mense wêreldwyd geraak. 'n Aantal administrateurs op provinsiale vlak van die [[Kommunistiese Party van China]] (KPC) is in die pad gesteek oor hul hantering van die kwarantynpogings in Sentraal-China, 'n teken van ontevredenheid met die politieke instelling se reaksie op die uitbreek in daardie streke. Sommige kommentators het voorgestel dat publieke uitsprake oor die siekte kan dui op 'n seldsame protes teen die KPC. Boonop het protesoptogte in die spesiale administratiewe streek [[Hongkong]] verskerp weens die vrees vir immigrasie uit die vasteland van China. [[Taiwan]] het ook sy kommer uitgespreek oor die feit dat hy deel is van 'n reisverbod wat die Volksrepubliek China betrek as gevolg van die 'een-China-beleid' en die betwiste politieke status van Taiwan. 'n Paar lande het die pandemie gebruik om politieke brûe met China te bou, en sodoende beskuldigings geopper dat hierdie lande, waaronder [[Kambodja]] onder andere, politiek voor gesondheid plaas, en probeer om die uitbraak te gebruik om hulde te bring aan die KPC.<ref>{{cite web |url=https://foreignpolicy.com/2020/02/21/hun-sen-is-more-worried-about-beijing-than-the-coronavirus/ |title=Hun Sen Is More Worried About Beijing Than the Coronavirus |last=Wilson |first=Audrey |website=Foreign Policy |access-date=3 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425082937/https://foreignpolicy.com/2020/02/21/hun-sen-is-more-worried-about-beijing-than-the-coronavirus/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar word vermoed dat die bestaande spanning tussen die VSA en China 'n gekoördineerde poging om die uitbreek in Wuhan te bestry, vertraag het.<ref>{{cite web |url=https://www.atlanticcouncil.org/event/peering-around-the-corner-the-geopolitics-of-the-coronavirus/ |title=Peering around the corner: The geopolitics of the coronavirus |website=Atlantic Council |access-date=3 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405013219/https://www.atlanticcouncil.org/event/peering-around-the-corner-the-geopolitics-of-the-coronavirus/ |archive-date=5 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die vasteland van China 'n belangrike ekonomiese- en vervaardigingsentrum is, word daar voorsien dat die siekte 'n groot destabiliserende bedreiging vir die wêreldekonomie inhou. Agathe Demarais van die Economist Intelligence Unit het voorspel dat markte wisselvallig sal bly totdat 'n duideliker beeld van potensiële uitkomste na vore kom. Sommige ontleders het beraam dat die [[ekonomie]]se uitval van die pandemie op wêreldwye groei die van die SARS-uitbraak kan oortref. Een raming gee 'n invloed van VSA$ 300 miljard op die wêreld se verskaffingsnetwerk wat tot twee jaar kan duur. Die Organisasie van Petroleumuitvoerlande het na 'n skerp daling in oliepryse as gevolg van 'n laer vraag vanuit China hul kommer oor die situasie uitgespreek. Wêreldmarkte het op 24 Februarie 2020 gedaal as gevolg van 'n beduidende toename in die aantal covid-19-gevalle buite die vasteland van China. Vanweë die toenemende kommer oor die koronavirus-uitbreking het die Amerikaanse aandele, waaronder die NASDAQ-100, die S&P 500-indeks, op 27 Februarie, en die Dow Jones-nywerheidsgemiddelde hul skerpste dalings sedert 2008 aangeteken, met die Dow Jones wat 1&nbsp;191 punte gedaal het, die grootste een-dag-daling sedert die finansiële krisis van 2007–2008.<ref>{{cite web |url=https://www.cnn.com/2020/02/27/investing/dow-stock-market-selloff/index.html |title=Dow falls 1,191 points – the most in history |last=Tappe |first=Anneken |publisher=CNN |access-date=28 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511165106/https://www.cnn.com/2020/02/27/investing/dow-stock-market-selloff/index.html |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Al drie indekse het die week met 'n daling van meer as 10 persent afgesluit.<ref>{{cite news |last=Oh |first=Sunny |url=https://www.marketwatch.com/story/stocks-record-worst-week-since-financial-crisis-as-coronavirus-concerns-heat-up-2020-02-28 |title=Stocks record worst week since financial crisis as coronavirus concerns heat up |date=28 Februarie 2020 |work=Market Watch |access-date=28 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328172652/https://www.marketwatch.com/story/stocks-record-worst-week-since-financial-crisis-as-coronavirus-concerns-heat-up-2020-02-28 |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Aandele het weer gedaal op grond van vrees vir koronavirus.<ref>{{cite web |last1=Times |first1=The New York |title=Stocks Plunge Again on Coronavirus Fears |url= https://www.nytimes.com/2020/03/05/business/stock-market-covid-19.html?emc=edit_na_20200305&ref=cta&nl=breaking-news&campaign_id=60&instance_id=0&segment_id=21910&user_id=579ae23cfcbd75c9aac87cb571cc201c&regi_id=72995439 |website=The New York Times |accessdate=5 Maart 2020 |date=5 Maart 2020}}</ref> Baie waarnemers beskou 'n ekonomiese resessie as waarskynlik.<ref>{{cite web |url=https://www.axios.com/coronavirus-recession-warnings-9eb743aa-2fd2-47ac-9e85-19ff54a07d3c.html |title=Economists now say the coronavirus could cause a recession |first=Dion |last=Rabouin |website=Axios |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200409160458/https://www.axios.com/coronavirus-recession-warnings-9eb743aa-2fd2-47ac-9e85-19ff54a07d3c.html |archive-date=9 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2020/02/29/upshot/coronavirus-recession-US.html |title=Why a Coronavirus Recession Would Be So Hard to Contain |first=Neil |last=Irwin |date=2 Maart 2020 |via=NYTimes.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506151047/https://www.nytimes.com/2020/02/29/upshot/coronavirus-recession-US.html |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/business/2020/03/01/fear-markets-economy/|title=Recession fears grow as Wall Street investors brace for a wild week for stocks|first1=Heather|last1=Long|website=Washington Post}}</ref> [[Toerisme]] is een van die sektore wat die ergste geraak word as gevolg van 'n skerp daling in toeriste van en na die vasteland van China en reisadvies wat waarsku teen reis na dele van Sentraal-China, Italië, Suid-Korea en Iran. Gevolglik het talle [[lugredery]]e vlugte gekanselleer weens 'n laer vraag, waaronder [[British Airways]], [[China Eastern Airlines|China Eastern]] en [[Qantas]], terwyl die Britse plaaslike lugredery Flybe in duie gestort het.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/business-51746564 |title=Collapsed Flybe: 'Do not travel to the airport' |date=5 Maart 2020 |publisher=BBC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508014611/https://www.bbc.com/news/business-51746564 |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Verskeie treinstasies en veerboothawens is ook gesluit.<ref>{{cite web |url= https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/coronavirus-scare-complete-list-of-airlines-suspending-flights-1650574-2020-02-27 |title= Coronavirus scare: Complete list of airlines suspending flights |publisher=Reuters New |website=India Today |language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20200328165743/https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/coronavirus-scare-complete-list-of-airlines-suspending-flights-1650574-2020-02-27 |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die pandemie het saamgeval met die ''Chunyun'', 'n besige reistyd wat met die Chinese nuwejaarsvakansie verband hou. 'n Aantal gebeurtenisse waarby groot skares betrokke was, is deur nasionale en streeksregerings gekanselleer, waaronder jaarlikse nuwejaarsfeeste, met private ondernemings wat ook hul winkels en toeristeaantreklikhede onafhanklik sluit, soos Hongkong Disneyland en Shanghai Disneyland. Baie [[Chinese Nuwejaar]]-geleenthede en toeristeaantreklikhede is gesluit om massabyeenkomste te voorkom, insluitend die [[Verbode Stad]] in [[Beijing]] en tradisionele tempelfeeste. In 24 van die 31 provinsies, munisipaliteite en streke van China het die owerhede die Nuwejaarsdag tot 10 Februarie verleng, met die opdrag dat die meeste werkplekke eers daarna mag heropen. Hierdie streke verteenwoordig 80% van die land se [[BBP]] en 90% van die uitvoere. Hongkong het sy reaksie op die aansteeklike siekte tot die hoogste vlak verhoog en 'n noodtoestand verklaar, skole tot Maart gesluit en sy nuwejaarsvieringe gekanselleer. [[Saoedi-Arabië]] het buitelanders tydelik toegang verbied na [[Mekka]] en [[Medina]], twee van die heiligste pelgrimstogplekke van [[Islam]], om die verspreiding van koronavirus in die Koninkryk te voorkom.<ref>{{cite news |title=Coronavirus: Saudi Arabia suspends entry for pilgrims visiting holy sites |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51658061 |publisher=BBC News |date=27 Februarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429030326/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51658061 |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 'n Verdere uitwerking van die siekte wat vinnig uitgebrei het was die kansellasie van groot geleenthede, insluitend tegnologiekonferensies, modevertonings en [[sport]]byeenkomste.<ref>{{cite web |title=Over 20,000 people have signed a petition to cancel SXSW over coronavirus worries. Here's a list of all the major event cancellations due to the outbreak so far. |url=https://www.businessinsider.com/major-events-cancelled-or-postponed-due-to-the-coronavirus-2020 |last=Hadden |first=Joey |work=Business Insider |date=2 Maart 2020 |access-date=3 Maart 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416230832/https://www.businessinsider.com/major-events-cancelled-or-postponed-due-to-the-coronavirus-2020 |archive-date=16 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die IMF het in April voorspel dat die BBP in Afrikalande suid van die Sahara in 2020 met 1.6% sal krimp weens die uitwerking van die koronavirus, lae oliepryse en swak kommoditeitspryse. Die IMF het daarop $215 miljoen in skuldverligting aan elk van 25 Afrika-lande toegestaan, wat egter net 'n fraksie van hul skuld sal delg. Die G-20 nasies (insluitend China, die VSA en Indië) het aangebied om skuldvereffening tot jaareinde uit te stel, alhoewel China, die grootste lener aan Afrika, gehuiwer het om hul by hierdie besluit te skaar. Beijing se multimiljard dollar infrastruktuurprojekte in onder meer Zimbabwe is deur die koronavirus tot stilstand gebring. Hul ingenieurs kon Afrika nie meer besoek nie, en voorraadlewering het tot stilstand gekom.<ref name="marks1">{{cite web |last1=Marks |first1=Simon |title=Coronavirus ends China's honeymoon in Africa |url=https://www.politico.com/news/2020/04/16/coronavirus-china-africa-191444 |website=politico.com |publisher=POLITICO |date=16 April 2020 |access-date=20 April 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511131609/https://www.politico.com/news/2020/04/16/coronavirus-china-africa-191444 |archive-date=11 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In November 2021, met die uitbreek van die vierde vlaag van die pandemie in Suid-Afrika, het die nasionale werkloosheidskoers tot 'n kommerwekkende 35% gestyg.<ref name="luc1">{{cite news |last1=Luckhoff |first1=Paula |title=New unemployment rate record (34.9%) but 'we haven't seen the worst yet' |url=https://www.capetalk.co.za/articles/433576/new-unemployment-rate-record-34-9-but-we-haven-t-seen-the-worst-yet |access-date=1 Desember 2021 |agency=Cape Talk 567 AM |publisher=capetalk.co.za |date=30 November 2021}}</ref> == Alternatiewe Afrikaanse spelling == In die Ensiklopedie van die Wêreld, Kritzinger e.a. se Verklarende Afrikaanse Woordeboek en Pharos se Groot Woordeboek word die woord korona met 'n c gespel, dus corona. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == ;Wiki-webtuistes ---- {{CommonsKategorie-inlyn|2019–20 COVID-19 pandemic|2019–20 KOVIS-19-pandemie}} ;Residensiële Post-Korona-boukuns ---- * [https://www.mansionglobal.com/articles/coronavirus-pandemic-prompts-developers-to-rethink-the-future-of-homes-215112?link=TD_barrons_penta.8f09b711eacf48ed&utm_source=barrons_penta.8f09b711eacf48ed&utm_campaign=circular&utm_medium=MANSIONGLOBAL ''Mansion Global, 24 Mei 2020: Coronavirus Pandemic Prompts Developers to Rethink the Future of Homes''] {{Vertaaluit | taalafk = en | il = 2019–20 outbreak of novel coronavirus 2019-nCoV }} {{Normdata}} [[Kategorie:2019]] [[Kategorie:2020]] [[Kategorie:Kovis-19]] 9qbqyqv1a3ss35ljt4e2iqma54umb6x 0 296608 2924632 2812695 2026-08-13T06:08:01Z Oesjaar 7467 /* Opleiding en aanvang van loopbaan */ Verbeter 2924632 wikitext text/x-wiki {{President van die VSA | Beeld = [[Lêer:Joe Biden presidential portrait.jpg|260px]] | Naam = Joe Biden | Volgorde = 46^ste President | Ampstermyn = [[20 Januarie]] [[2021]] – [[20 Januarie]] [[2025]] | Voorganger = [[Donald Trump]] | Opvolger = [[Donald Trump]] | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1942|11|20|df=yes}} | Geboorteplek = Scranton, [[Pennsilvanië]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Eerste Dame = [[Jill Biden]] | Politieke party = [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokraat]] | Visepresident = [[Kamala Harris]] | Handtekening = Joe Biden Signature.svg }} '''Joseph Robinette "Joe" Biden Jr.''' (/ˌrɒbɪˈnɛt ˈbaɪdən/; gebore op [[20 November]] [[1942]]) is 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] [[politikus]] wat op 20 Januarie 2021 as die 46ste [[President van die Verenigde State van Amerika|president van die Verenigde State]] ingehuldig is. Hy het tussen 2009 en 2017 as die 47ste adjunkpresident onder [[Barack Obama]] gedien. Hy het ook van 1973 tot 2009 die [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstaat]] [[Delaware]] in die [[Amerikaanse Senaat]] verteenwoordig. Biden is 'n lid van die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] en was die Demokratiese presidentskandidaat vir die 2020-verkiesing teen die vorige president [[Donald Trump]], wat die onderspit gedelf het. Biden se veldtogte van 1988 en 2008 om tot presidentskandidaat benoem te word was onsuksesvol. Biden het in Scranton, [[Pennsilvanië]], en New Castle County, Delaware, grootgeword. Hy het aan die Universiteit van Delaware gestudeer, voordat hy 'n regsgraad aan die Universiteit van Syracuse behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Joe-Biden |title=Joe Biden &#124; Biography & Facts |website=Encyclopedia Britannica |archive-url=https://web.archive.org/web/20200509084359/https://www.britannica.com/biography/Joe-Biden |archive-date=9 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het in 1969 'n prokureur geword en is in 1970 tot die raad van New Castle County verkies. In 1972 is hy as senator vir Delaware verkies. Daarmee het hy die sesde jongste persoon geword wat tot die Amerikaanse senaat verkies is. Biden is ses keer herkies, en was die vierde mees senior senator toe hy bedank het om in 2009 die amp van adjunkpresident oor te neem. As senator was Biden 'n jarelange lid en uiteindelik voorsitter van die Komitee vir Buitelandse Betrekkinge. Hy het die [[Golfoorlog]] in 1991 teengestaan, maar was 'n voorstander van Amerikaanse en [[NAVO]]-ingryping in die Bosniese oorlog in 1994 en 1995, die uitbreiding van NAVO in die negentigerjare en die bombardering van [[Serwië]] in 1999 tydens die [[Kosovo-oorlog]]. Hy het gestem vir die resolusie wat die oorlog in Irak in 2002 gemagtig het, maar die vergroting van die aantal troepe in 2007 teengestaan. Hy was ook die voorsitter van die regterlike komitee van die senaat tydens die nominasies van regters Robert Bork en Clarence Thomas. In 2008 was Biden die Demokratiese presidensiële genomineerde [[Barack Obama]] se keuse as adjunkpresident. Hy was die eerste [[Rooms-Katoliek]]e adjunkpresident van die Verenigde State.<ref name="npr2008">{{en}} {{cite news |title=The First Catholic Vice President? |url=https://www.npr.org/sections/politicaljunkie/2009/01/the_first_catholic_vice_presid.html |accessdate=20 Januarie 2021 |agency=[[NPR]] |date=9 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925060421/https://www.npr.org/sections/politicaljunkie/2009/01/the_first_catholic_vice_presid.html |archive-date=25 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> As adjunkpresident het Biden toesig gehou oor die besteding aan infrastruktuur om die Groot Resessie teen te werk. Sy onderhandelinge met die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeine]] het die Obama-administrasie telkens gehelp om wetgewing deurgevoer te kry. Obama en Biden is in 2012 herkies. In Oktober 2015, ná maande van bespiegeling, het Biden aangekondig dat hy nie die presidentskap in die 2016-verkiesing sou najaag nie. Ná sy tweede termyn as adjunkpresident het Biden hom by die fakulteit van die Universiteit van Pennsilvanië aangesluit, waar hy benoem is tot die [[Benjamin Franklin]]-professor in presidensiële praktyk.<ref name="BidenUPenn">{{en}} {{cite news |url=https://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |title=Here's what Joe Biden will do after 8 years as vice president |last=Berke |first=Jeremy |date=7 Februarie 2017 |website=Business Insider |accessdate=8 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404092009/https://www.businessinsider.com/joe-biden-has-a-new-job-2017-2 |archive-date=4 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het op 25 April 2019 aangekondig dat hy aan die 2020-verkiesing sou deelneem as presidentskandidaat vir die Demokratiese Party. Met die opskorting van [[Bernie Sanders]] se veldtog op 8 April 2020 het Biden die aangewese Demokratiese genomineerde vir die presidentsverkiesing geword. Met sy inhuldiging op 20 Januarie 2021 as 46ste Amerikaanse president was hy reeds 78 en het hy Donald Trump se rekord as oudste Amerikaanse president oortref. Tydens sy verkiesing het hy ook meer stemme op hom verenig as enige vorige presidentskandidaat – die vorige hoogste stemtal is deur Barack Obama gehou. Hy is ook die eerste Amerikaanse president met 'n vroulike adjunkpresident, naamlik [[Kamala Harris]].<ref>{{en}} [https://www.thenationalnews.com/podcasts/beyond-the-headlines/beyond-the-headlines-an-unprecedented-presidential-handover-1.1151373 Beyond the Headlines: an unprecedented presidential handover], ''The National News'', 2021</ref> In April 2024 het Biden sy herverkiesingsveldtog vir die presidensiële verkiesing van 2024 aangekondig en, ná die voorverkiesing, die vermoedelike Demokratiese genomineerde geword. Hy het egter sy kandidatuur in Julie 2024 teruggetrek ná 'n reeks gesondheidsbekommernisse. Biden het adjunkpresident Harris onderskryf om hom as kandidaat op te volg. == Biografie == === Opleiding en aanvang van loopbaan === Biden, die oudste seun van 'n Ierse [[Katoliek]]e sakeman, het die eerste tien jaar van sy lewe in [[Pennsilvanië]] gewoon. Sy gesin verhuis daarna na [[Delaware]], waar sy pa 'n verkoopsman vir gebruikte motors geword het. Biden het in 1965 sy [[Baccalaureus Artium]] aan die Universiteit van Delaware en 'n regsgraad aan die Universiteit van Syracuse in [[New York]] in 1968 ontvang. As student was hy meer geïnteresseerd in [[sport]] as studies. Biden is in 1969 as advokaat ingesweer en het hom in [[Wilmington, Delaware]], gevestig. Hy word vrygestel van militêre diens in [[Viëtnam]] weens [[asma]]; hy was nie polities aktief totdat hy in 1970 suksesvol by die New Castle County Council as kandidaat staan, waar hy tot 1972 gedien het. === Senaat === In 1972 word Biden vir die eerste keer as Senator vir Delaware verkies. As dertigjarige was hy een van die jongste senatore ooit. Hy was 'n kandidaat vir die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese]] nominasie in die Amerikaanse presidentsverkiesing in 1988. Tydens hierdie veldtog het hy in diskrediet gekom toe dit blyk dele van 'n toespraak deur die leier van die Britse Arbeidersparty, Neil Kinnock, deur hom [[Plagiaat|geplagieer]] is. Biden onttrek hom daarna aan die wedloop, wat deur Michael Dukakis gewen is. In 2002 verower Biden 'n sesde termyn van die Senaat met 58% van die stemme. Biden was voorsitter van die Komitee vir Buitelandse Betrekkinge en was 'n lid (en voormalige voorsitter) van die Justisiekomitee. Biden was in die Senaat bekend vir die kritiek op die Bush-administrasie se beleid in [[Irak]]. Biden is waardeer vir sy vele wetsvoorstelle en praktiese alternatiewe. Sy voorstel om Irak in drie outonome streke te verdeel, 'n Koerdiese, Soenniete en Sjiïete, is ook in Republikeinse kringe verwelkom. Biden het in terme van die konflik tussen Israel en die Palestyne en in die konteks van die diplomatieke konflik met Iran gesê dat hy 'n oortuigende Sionis is. In 'n onderhoud in 2007 het hy gesê: "Ek is 'n Sionis. Jy hoef nie 'n [[Jood]] te wees om 'n Sionis te wees nie." Biden beskou [[Israel]] as die belangrikste Amerikaanse bondgenoot in die [[Midde-Ooste]] en is 'n sterk voorstander van die massiewe finansiële en militêre steun wat die Verenigde State jaarliks aan die Joodse staat oordra. Biden besef dat 'n militêre sterk Israel van groot belang is vir die VSA se ambisies in daardie streek is. Na die [[aanvalle op 11 September 2001]] het Biden gesê: "Baie Amerikaners kan nou ervaar hoe Israelitiese ouers voel as hulle hul kinders skool toe of met die bus stuur." === Presidentsverkiesing 2008 === Biden was een van die kandidate vir die Demokratiese nominasie in die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2008|Amerikaanse presidentsverkiesing van 2008]]. Op 30 Januarie 2007 het hy per e-pos aan sy ondersteuners aangekondig dat hy op 1 Februarie van daardie jaar 'n amptelike kandidaat is. Hy het sy kandidatuur op 3 Januarie 2008 na minder as 1% van die stemme in die Iowa-koukus onttrek. Op 23 Augustus 2008 het presidentskandidaat [[Barack Obama]] aangekondig dat hy Biden as sy adjunkpresidentskandidaat gekies het. Biden het baie buitelandse beleidservaring gebring, iets wat Obama sou mis. In die presidensiële verkiesing op 4 November 2008 is Biden as adjunkpresident verkies. Hy is ook herkies as Senator uit Delaware. Aangesien 'n president of adjunkpresident van die Verenigde State nie toegelaat word om ander funksies kragtens die Amerikaanse grondwet te beklee nie, sou hy hom voor die inhuldiging op 20 Januarie 2009 aan die senaat onttrek. Die Demokratiese goewerneur van Delaware, Ruth Ann Minner, het Ted Kaufman, Biden se assistent vir baie jare, in sy plek in die Senaat aangestel. Hy het ook oorweeg om aan die presidensiële verkiesing van die Verenigde State vir 2016 deel te neem, maar het in Oktober 2015 besluit om dit nie te doen nie. === Presidentsverkiesing 2020 === In April 2019 het hy sy kandidatuur vir die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2020|Amerikaanse presidentsverkiesing van 2020]] aangekondig. In alle soorte peilings en debatte, slaag Biden in daardie jaar om as 'n "voorloper" na vore te tree in 'n veld van (aanvanklik) meer as twintig presidentskandidate. Meer as sy program, is sy spilpunt sy geloof dat hy die persoonlikheid en ervaring het om president Donald Trump te verslaan. Teen die middel van 2019 word dit op 'n onvoorsiene wyse duidelik dat president Trump inderdaad Joe Biden as sy belangrikste mededinger vir die presidentsverkiesing in November 2020 beskou. Dit word openbaar gemaak dat 'n fluitjieblaser in die [[Withuis]] berig het dat president Trump 'n persoonlike guns van 'n buitelandse regeringshoof aangevra het. Laasgenoemde individu blyk die nuwe president van die [[Oekraïne]], [[Volodymyr Zelenskyj]] te wees. Die persoonlike guns wat Trump versoek, is dat die land 'n korrupsie-ondersoek moet doen oor Joe en Hunter Biden. Die Oekraïne is baie van die VSA afhanklik vir finansiële en politieke steun. Joe Biden se tweede seun en prokureur Hunter Biden word in 2014 aangestel vir 'n reuse-salaris (ten minste VS$ 50 000 per maand) as 'n bestuurslid van die Oekraïense gasonderneming Burisma. Hierdie aanstelling is verbasend omdat Hunter Biden oor weinige kwalifikasies vir hierdie posisie in daardie land het. Verrassend ook omdat sy pa Joe destyds adjunkpresident van die VSA was, en destyds betrokke was by aksies in die Oekraïne wat die bedanking van 'n korrupte prokureurgeneraal probeer afdwing het.<ref>{{nl}} [https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/hunter-biden-de-uitverkorene-die-niet-uitverkoren-had-moeten-zijn~b2d88c03/ Hunter Biden de uitverkorene die niet uitverkoren had moeten zijn], ''De Volkskrant'', 13 Oktober 2019.</ref> Weens Trump se optrede wat ook deur sy persoonlike prokureur [[Rudy Giuliani]] gevoer word, vra die Demokratiese meerderheid in die Senaat dat 'n proses van beskuldiging teen Trump in die Kongres voorberei word. Met die uitsondering van 'n enkele Republikein word Trump egter deur sy partylede verdedig, dikwels met die argument wat hy gebruik het: "Waarom dit so moeilik maak? Dit was 'n uitstekende gesprek!" Geen bewys is gelewer van korrupsie en/of oortreding van die wet deur die Bidens in die Oekraïne nie. Nietemin belig Trump se verdediging in sy in-beskuldigstellingsverhoor die feite dat die seun van die adjunkpresident miljoene in salaris ontvang het vir werk by 'n verdagte onderneming in die Oekraïne, waarvoor die seun ook geen spesiale kwalifikasies gehad het nie. Tydens die verloop van die verhoor het steun vir Biden se presidensiële veldtog afgeneem. In die eerste voorverkiesing vir die Demokrate se kandidatuur het Biden in Februarie 2020 'n teleurstellende vierde plek behaal. In 'n poging om die gety te keer, het die Biden-veldtog 'n neerhalende rolprent oor die mededinger Pete Buttigieg vrygestel.<ref>{{nl}} [https://www.ad.nl/buitenland/campagneteam-biden-kleineert-rivaal-buttigieg-in-reclame~a802f681/ Campagneteam Biden kleineert rivaal Buttigieg in reclame], AD, 8 Februarie 2020.</ref> Hy het op 29 Februarie 2020 die voorverkiesing in die deelstaat [[Suid-Carolina]] met 'n groot meerderheid gewen. Hy het baie steun van die [[Afro-Amerikaanse]] kiesers ontvang. Na die verkiesing in Suid-Carolina het Pete Buttigieg en Amy Klobuchar hul kandidatuur onttrek en hul steun vir Biden se kandidatuur uitgespreek. Op 3 Maart 2020, ''Super Tuesday'', het Biden 'n merkwaardige verkiesingsterugkeer gemaak deur in tien van die veertien state te wen waarin voorverkiesings vir 'n Demokratiese kandidatuur plaasgevind het, waaronder [[Texas]] en [[Minnesota]]. Hy het onmiddellik 'n 'voorloper' geword in die stryd om as die Demokrate se presidentskandidaat benoem te word. Hy het [[Bernie Sanders]], wat in die grootste deelstaat [[Kalifornië]] gewen het, uit die eerste plek gelig. Nadat Sanders op 8 April 2020 as kandidaat onttrek het, het Biden 'n gunsteling vir die Demokratiese nominasie geword. Tydens die veldtog is Biden deur 'n voormalige werknemer, Tara Reade, daarvan beskuldig dat hy haar in 1993 onbehoorlik aangeraak het. Biden het die bewering ten sterkste ontken. Hy het wel aangedui dat elkeen wat Reade glo, nie vir hom moet stem nie.<ref>{{en}} [https://www.npr.org/2020/05/15/856708004/biden-says-voters-who-believe-tara-reade-probably-shouldn-t-vote-for-me?t=1590286948419 Biden says voters who believe Tara Reade probably should not vote for me], NPR, 15 Mei 2020.</ref> Aanvanklik het Reade in April 2019 na vore gekom met 'n bewering dat Joe Biden in 1993 haar aangeraak het op 'n manier wat haar “ongemaklik laat voel het” tydens sy ampstermyn as senator vir Delaware.<ref>{{en}} {{cite web |url= https://www.theunion.com/news/nevada-county-woman-says-joe-biden-inappropriately-touched-her-while-working-in-his-u-s-senate-office/ |date=4 April 2019 |title=Nevada County woman says Joe Biden inappropriately touched her while working in his U.S. Senate office |first=Alan |last=Riquelmy |website=www.theunion.com |archive-url= https://web.archive.org/web/20200516082649/https://www.theunion.com/news/nevada-county-woman-says-joe-biden-inappropriately-touched-her-while-working-in-his-u-s-senate-office/ |archive-date=16 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Reade, wat tussen 1992 en 1993 as personeellid in die senaatskantoor van Biden gedien het, het egter in Maart 2020 na vore getree en onthul dat die aantygings van ongewenste aanraking meer behels as wat sy die eerste keer teen die voormalige adjunkpresident in April 2019 aanhangig gemaak het. Sy het onthul dat die aantyging eerder 'n erge geval van seksuele aanranding is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.vox.com/2020/3/27/21195935/joe-biden-sexual-assault-allegation |title=A sexual assault allegation against Joe Biden has ignited controversy |first=Anna |last=North |date=27 Maart 2020 |website=Vox |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513064659/https://www.vox.com/2020/3/27/21195935/joe-biden-sexual-assault-allegation |archive-date=13 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Tydens 'n optrede op die radioprogram ''The Breakfast Club'' het Biden in Mei 2020 'n gevoelige saak aangeraak vanweë die voorstel dat swart kiesers natuurlik vir Demokrate moet stem weens hul etniese agtergrond. Hy het gesê: "As jy dit moeilik vind om te besluit of jy vir my of Trump is, is jy nie swart nie." Biden het later om verskoning gevra vir sy arrogante opmerking. Hy het opgemerk dat geen kieser vir enige party "gebaseer op sy of haar ras- of godsdienstige agtergrond" moet stem nie.<ref>{{nl}} [https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/biden-in-opspraak-vanwege-uitglijer-over-zwarte-kiezers~bf09e3b4/ Biden in opspraak wegens uitglijder over zwarte kiezers], De Volkskrant, 23 Mei 2020.</ref> Met die opskorting van die veldtog van Bernie Sanders op 8 April 2020, word Biden die vermoedelike benoemde van die Demokratiese Party vir die presidentsverkiesing.<ref name="NYT4-8-2020">{{en}} {{cite news|last=Ember|first=Sydney|date=April 8, 2020|title=Bernie Sanders Drops Out of 2020 Democratic Race for President |work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/04/08/us/politics/bernie-sanders-drops-out.html|url-status=live|accessdate=20 Januarie 2021|issn=0362-4331}}</ref> Op 13 April onderskryf Sanders Biden in 'n regstreekse gesprek met hom.<ref>{{en}} {{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/04/13/us/politics/bernie-sanders-joe-biden-endorsement.html|title=Bernie Sanders Endorses Joe Biden for President|last1=Ember|first1=Sydney|last2=Glueck|first2=Katie|date=13 April 2020|work=The New York Times|accessdate=20 Januarie 2021}}</ref> Oudpresident Barack Obama het die volgende dag Biden gesteun as kandidaat.<ref>{{en}} {{cite news |last=Merica |first=Dan |url=https://www.cnn.com/2020/04/14/politics/obama-endorses-biden/index.html |title= Obama endorses Biden for president in video message |date=14 April 2020 |work=CNN |accessdate=20 Januarie 2021}}</ref> In Maart 2020 het Biden hom daartoe verbind om 'n vrou te kies as adjunkpresidentskandidaat.<ref>{{en}} {{cite news|title=Joe Biden commits to picking a woman as his running mate|work=Axios|url=https://www.axios.com/joe-biden-woman-running-mate-6add0a5b-2600-43b0-8e83-b38d74042881.html|date=16 Maart 2020|accessdate=20 Januarie 2021|archive-date= 8 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008164423/https://www.axios.com/joe-biden-woman-running-mate-6add0a5b-2600-43b0-8e83-b38d74042881.html|url-status=dead}}</ref> In Junie het Biden die drempel van 1 991-afgevaardigdes bereik om sy presidentskandidatuur te verseker.<ref name="delegates">{{en}} {{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/biden-clinches-the-democratic-nomination-after-securing-more-than-1991-delegates/2020/06/09/ee8a4e66-a7e3-11ea-b473-04905b1af82b_story.html|title=Biden clinches the Democratic nomination after securing more than 1,991 delegates|first1=Annie|last1=Linskey|date=9 Junie 2020}}</ref> Op 11 Augustus kondig hy Senator Kamala Harris van Kalifornië aan as sy adjunkpresidentskandidaat en maak haar die eerste [[Afro-Amerikaanse]] en Suid-Asiatiese Amerikaanse adjunkpresidentskandidaat op 'n groot party se verkiesingslys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-53739323 |title=Biden VP pick: Kamala Harris chosen as running mate |website=BBC News |date=11 Augustus 2020 |accessdate=20 Januarie 2021}}</ref> Op 18 Augustus 2020 is Biden amptelik benoem as die Demokratiese Party-genomineerde vir president in die verkiesing in 2020.<ref>{{en}} {{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=DNC Nominates Joe Biden to Lead Nation Through Pandemic |url=https://www.wsj.com/articles/democrats-to-nominate-joe-biden-bill-clinton-alexandria-ocasio-cortez-to-speak-11597777946 |work=[[The Wall Street Journal]] |location= |date=18 Augustus 2020 |accessdate=20 Januarie 2021}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Joe Biden officially becomes the Democratic Party's nominee on convention's second night |url=https://www.washingtonpost.com/elections/2020/08/18/democratic-national-convention-live-updates/ |work=[[The Washington Post]] |location= |date=19 Augustus 2020 |accessdate=20 Januarie 2021}}</ref><ref>{{en}} {{cite news |last=Schultz |first=Marisa |date=18 Augustus 2020 |title=Democrats formally nominate Joe Biden for president in virtual roll call |url=https://www.foxnews.com/politics/democrats-formally-nominate-joe-biden-to-be-2020-presidential-nominee |work=[[Fox News]] |location= |accessdate=20 Januarie 2021}}</ref> Op 7 November 2020 is Biden deur nuusagentskappe as die nuutverkose president verklaar. Hy is op 20 Januarie 2021 ingehuldig. === Presidentsverkiesing 2024 === Na 'n twyfelagtige vertoning in 'n televisiedebat in Junie 2024 teen die voormalige president Donald Trump, is aangekondig dat Joe Biden nie vir herverkiesing sou staan ​​nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2024/06/presidential-debate-trump-biden/678817/|title=A Disaster for Joe Biden|date=2024-06-27|website=The Atlantic|access-date=2025-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/president-joe-biden-drops-2024-presidential-race-rcna159867|title=President Joe Biden drops out of 2024 presidential race|date=2024-07-21|website=NBC News|access-date=2025-05-18}}</ref> Die kandidatuur het eerder na visepresident Kamala Harris gegaan, wat die presidentsverkiesing teen Donald Trump verloor het.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/us/after-harris-loss-angry-democrats-blame-her-boss-biden-2024-11-06/|title=After Harris' loss, angry Democrats blame her boss, Biden|date=2024-11-07|website=[[Reuters]]|access-date=2025-05-18}}</ref> == Beleid == Uit die Demokrate se oogpunt was die Trump-jare uitputtend en ontwrigtend, en sou 'n terugkeer na tradisioneel-belangrike norme, idees en praktyke, veral wat Amerika se optrede in die buitewêreld aangaan, verwelkom word. Biden het hierdie verwagtinge minstens retories gestand gedoen, deur aan te kondig dat die Verenigde State sy betrekkinge met sy bondgenote sal herstel, 'n buitelandse beleid met Amerikaanse waardes sal navolg, in die staatsdepartement (d.i. buitelandse sake) sal belê en sy kundiges sal raadpleeg.<ref name="cook1">{{en}} {{cite news |last1=Cook |first1=Steven A. |title=Biden’s Foreign-Policy Values Aren’t‘Normal’: The new president wants his strategy to seem reassuring. It’s anything but. |url=https://foreignpolicy.com/2021/02/11/bidens-foreign-policy-values-arent-normal/ |access-date=15 February 2021 |agency=Voice |date=11 Februarie 2021}}</ref> == Persoonlik == In 1966 trou Biden met Neilia Hunter. Hulle het drie kinders gehad, waaronder Beau Biden, wat van 2007 tot 2015 as die staatsprokureur van Delaware gedien het. In 1972 sterf Biden se vrou en sy eenjarige dogtertjie Naomi Christina in 'n motorongeluk. Albei seuns Beau en Hunter Biden is ook in die ongeluk beseer. Dit was 'n rede vir Biden om nie tydens sy senatorskap na [[Washington, D.C.]] te verhuis nie. Tot sy aanstelling as adjunkpresident, reis hy elke aand per trein terug na sy huis in Wilmington om tyd met sy seuns deur te bring.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nytimes.com/2015/05/31/us/politics/joseph-r-biden-iii-vice-presidents-son-beau-dies-at-46.html|title=Beau Biden, Vice President Joe Biden’s Son, Dies at 46|author=Michael D. Shear|date=30 Mei 2015|publisher=[[The New York Times]]|accessdate=20 Januarie 2021}}</ref> Sy liefde vir treine het hom die bynaam "Amtrak Joe" gegee, na die Amtrak-spoorwegonderneming, en in 2011 word Wilmington Rail Station hernoem na die Joseph R. Biden jr. spoorwegstasie.<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20110319050955/http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2011/03/amtrak-joe-biden-gets-his-own-train-station.html “Amtrak Joe” Biden Gets His Own Train Station], ''ABC News'' 16 Maart 2011, besoek op 13 Januarie 2017.</ref><ref>{{en}} K. Bellware, [http://www.huffingtonpost.com/entry/joe-biden-delaware-train_us_58750a3ce4b043ad97e5d285 Joe Biden Leaves Washington, D.C., Exactly How You’d Expect: On An Amtrak Train], ''The Huffington Post'' 10 Januarie 2017, besoek op 13 Januarie 2017.</ref> Biden is in Junie 1977 met Jill Tracy Jacobs getroud. Die Bidens ontken dat hulle mekaar sedert 1972 geken en minstens van 1974 tot Mei '75 'n buite-egtelike verhouding gehad het terwyl Jill met haar eerste man, 'n vriend van Joe, getroud was.<ref>{{en}} [https://www.insideedition.com/media/videos/jill-biden-denies-exs-claim-that-her-relationship-with-joe-started-as-an-affair-61974 Jill Biden Denies Ex’s Claim That Her Relationship with Joe Started as an Affair], Steven Fabian, ''Inside Edition''</ref> Volgens Joe was dit liefde met die eerste oogopslag toe hy haar eers in Maart 1975 as enkellopende advertensiemodel opgemerk het, en 'n kollega vir hom 'n blinde afspraak gereël het. Die egpaar het 'n dogter, Ashley. Biden was die eerste Rooms-Katolieke adjunkpresident. In 1988, na 'n ernstige hoofpyn, is Biden in 'n hospitaal opgeneem waar 'n breinaneurisme gediagnoseer is. Hy het eers sewe maande na die operasie na die Senaat teruggekeer. Op 30 Mei 2015 is sy seun Beau op 46-jarige ouderdom oorlede aan die gevolge van breinkanker.<ref>{{en}} {{cite web |url= http://www.nytimes.com/2015/05/31/us/politics/joseph-r-biden-iii-vice-presidents-son-beau-dies-at-46.html|title=Beau Biden, Vice President Joe Biden’s Son, Dies at 46|author=Michael D. Shear|date=30 Mei 2015|publisher=[[The New York Times]]|accessdate=20 Januarie 2021}}</ref> Op 18 Mei 2025 is aangekondig dat Joe Biden met aggressiewe [[prostaatkanker]] gediagnoseer is.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cwywqg7lq1zo|title=Joe Biden diagnosed with 'aggressive' prostate cancer|date=2025-05-18|website=BBC|access-date=2025-05-18}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} [https://joebiden.com/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Joe-Biden|title=Joe Biden|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=20 Januarie 2025}} {{Presidente van die VSA}} {{Visepresidente van die VSA}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Biden, Joe}} [[Kategorie:Presidente van die Verenigde State]] [[Kategorie:Geboortes in 1942]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Adjunkpresidente van die Verenigde State]] 3yd8mtgrtcq0bl368pslz71urj0g8yr 0 300227 2924633 2394748 2026-08-13T06:08:33Z Oesjaar 7467 /* Vroeë jare */ Verbeter 2924633 wikitext text/x-wiki '''Antonio de Almeida''' ([[20 Januarie]] [[1928]] – [[18 Februarie]] [[1997]]) was 'n [[Frankryk|Franse]] [[dirigent]] en [[musiek|musikoloog]] van Portugees-Amerikaanse afkoms. Hy is gebore as Antonio Jacques de Almeida Santos in [[Neuilly-sur-Seine]] naby [[Parys]]. Sy vader was Baron de Almeida Santos van [[Lissabon]], sy moeder was die voormalige Barbara Tapper van Highland Park naby [[Chicago]]. Sy peetvader was die pianis [[Arthur Rubinstein]]. == Vroeë jare == As kind het hy [[klavier]] studeer en baie musikale talent vertoon (alhoewel hy erken het dat hy nie 'n uitsonderlike pianis was nie). In die vroeë veertigerjare het hy homself geleer om [[klarinet]] te speel deur na opnames van Benny Goodman en Artie Shaw te luister. Toe sy gesin na [[Buenos Aires]] verhuis het, het hy onder Alberto Ginastera studeer, waar hy die geleentheid gehad het om opvoerings te hoor wat deur die Europese vlugtelinge op die Teatro Colón uitgevoer is. <ref name="gram" > Wimbush, R. Here and There – Antonio de Almeida. Gramophone, September 1969, p376.</ref> Hy het kernchemie studeer aan die Massachusetts Institute of Technology (MIT). Hy het 'n studentorkes daar gelei en besef dat hy meer in [[musiek]] belangstel as [[wetenskap]]. Sy peetvader, die [[pianis]] [[Arthur Rubinstein]], het hom oortuig om sy volle studiebeurs aan M.I.T. op te gee. Hy het [[Yale-universiteit|Yale]] bygewoon, waar hy musiekteorie onder [[Paul Hindemith]] studeer het. Hy het in 1949 sy [[Baccalaureus Artium]] in Musiek aan Yale behaal. Hy het [[Dirigent|dirigeerklasse]] geneem by [[Serge Koussevitsky]] en [[Leonard Bernstein]] aan die Tanglewood Musieksentrum, en ook studeer onder [[George Szell]]. Tydens sy studentedae het hy eerste [[Franse horing|horing]] gespeel aan Tufts-kollege, eerste [[fagot]] aan [[Harvard-universiteit|Harvard]], [[hobo]] saam met die Wellesley-orkes, [[klarinet]] aan MIT en die [[tjello]] aan [[Yale-universiteit|Yale]]. <ref name="gram"/> ==Dirigeerloopbaan== In 1949 het hy in [[Lissabon]] vir ''Portuguese Radio'' begin dirigeer, en kort daarna is hy aangestel as eerste dirigent by die Oporto Simfonieorkes. Terwyl hy daar was, het hy [[Thomas Beecham]] uitgenooi om die orkes as gasdirigent te dirigeer. Hy was die dirigent van ''Portuguese Radio'' in Lissabon (1957–1960) en daarna van die Stuttgart Filharmoniese Orkes (1962–1964). Hy het in 1964 die Paryse buiging van ''Il Trittico'' by die Opéra-Comique gegee, <ref name="gram"/> en van 1965 tot 1967 by die Opéra National de Paris gewerk. Hy was hoofdirigent van die [[Houston Simfonieorkes]] (1969–1971) en daarna musiekdirekteur van die Orchestre philharmonique de Nice (1971–1978). Hy het die Argentynse première van Mahler se 7de Simfonie in Buenos Aires gedirigeer.<ref name="gram"/> Hy het die musiekdirekteur van die [[Moskou Simfonieorkes]] geword, welke pos hy tot sy dood beklee het. Sy Amerikaanse debuut het in November 1960 gekom met die opening van die agtste inskrywingseisoen van die ''American Opera Society'' van New York in die stadsaal. Hy het die ''Symphony of the Air'' gelei in 'n konsertweergawe van [[Christoph Willibald Gluck|Gluck]] se ''Orfeo ed Euridice''. Die New York Times se Harold C. Schonberg het as volg oor die dirigent geskryf: "Hy ken sy besigheid. Koel, maar nie flambojant nie, en hy het die opvoering so goed as wat 'n mens sou wou verlang bymekaar gehou". Hy het ook geskryf dat "Mnr. De Almeida 'n dirigent is om dop te hou". ==Opnames== Hy het verskeie opnames gemaak en gespesialiseer in Franse operas soos Ambroise Thomas se ''Mignon'' en ''Hamlet'' en Fromental Halévy se ''La Juive''. Sy opnames het 'n instrumentele rol gespeel in die herwaardering van die komposisies van Ernest Chausson, Henri Duparc, Florent Schmitt en [[Jules Massenet]] en die werke se terugkeer na die aktiewe repertorium. Hy het balletmusiek opgeneem uit die operas van Gaetano Donizetti, [[Gioachino Rossini]], en [[Giuseppe Verdi]]. Hy het saam met die Moskou Simfonieorkes die orkeswerk van onder andere Charles Tournemire, Henri Sauguet, en Gian Francesco Malipiero opgeneem. Hy het vir verskeie [[plaatetiket|etikette]] opnames gemaak, insluitende Columbia Records, [[EMI]], Erato Records, [[Naxos Plate-etiket|Naxos]], Philips Records, RCA Records en Supraphon. ==Musikologie== 'n Opvlamming van belangstelling in die werke van Jacques Offenbach het in die vyftigerjare begin, en teen die 1970's was Almeida bekend as 'n gesaghebbende interpreteerder van dié komponis se werk. Hy het talle ontdekkings gemaak, insluitende voorheen onbekende arias en 'n tweede-bedryf finalé vir ''La Grande-Duchesse de Gérolstein''. Hy het uitgawes van Offenbach se operas voorberei en 'n tematiese katalogus van die werke van Jacques Offenbach saamgestel. Hy het in 1968 mede-artistieke direkteur (saam met H.C. Robbins Landon) van die Haydn-stigting geword. Onder leiding van die stigting het hy 'n stel simfonieë van [[Joseph Haydn]] opgeneem. Hy het ook 'n volledige versameling van Luigi Boccherini se simfonieë vir Doblinger in [[Wene]] gedirigeer. == Persoonlike lewe en sterwe == Hy is in 1953 met Lynn Erdman getroud; hul huwelik het in 1988 in 'n egskeiding geëindig. Die egpaar het twee seuns (Antonio de Almeida Santos en Lawrence d'Almeida) en 'n dogter (Cecilia de Almeida Frachesen) gehad. Sy seun Antonio, 'n Juilliard en Academy of Vocal Arts opgeleide operasanger, het as albumprodusent gewerk en gedien as ingenieur vir sommige van die dirigent se opnames saam met die Moskou Simfonieorkes. Hy het ondanks sy Portugese/Amerikaanse erfenis sy nasionaliteit as Frans verklaar, en sy hele lewe lank 'n burger van Frankryk gebly. Hy was in ses tale vlot en was ook goed bedrewe in [[Grieks]] en [[Latyn]]. Hy het op 18 Februarie 1997 op 69-jarige ouderdom aan [[Kanker|lewer- en longkanker]] gesterf in die mediese sentrum van die Universiteit van Pittsburgh. == Geselekteerde diskografie == * Canteloube: ''Chants d'Auvergne, Vol. 1'', met Frederica von Stade en die Koninklike Filharmoniese Orkes, CBS Masterworks, 1982 * Canteloube: ''Chants d'Auvergne, Vol. 2 & Triptyque'', met Frederica von Stade en die Koninklike Filharmoniese Orkes, CBS Masterworks, 1986 * Offenbach: ''Arias and Overtures'', met Frederica von Stade en die Skotse Kamerorkes, RCA Victor Red Seal, 1995 * ''Mignon'', met André Battedou, Paul Hudson, Marilyn Horne, Claude Méloni, Frederica von Stade, Alain Vanzo, Ruth Welting, Nicola Zaccaria, die Ambrosien Opera-koor en die Philharmonia Orchestra, CBS Masterworks, 1978 ==Toekennings== * [[Légion d'honneur|Erelegioen]], Chevalier (1976) en later Commandeur (1996) * [[Ordre des Arts et des Lettres]], Commandeur (1990) ==Verwysings== {{Verwysings}} == Bronne == * "Antonio de Almeida, Head of the Moscow Symphony" Cleveland Plain Dealer, 24 Februarie 1997, bladsy 6B. * Baker's Biographical Dictionary of Musicians (2001) * Hughes, Allen "Houston Symphony Names a 39-Year-Old Conductor". New York Times, 16 Mei 1969, bladsy 37. * Kozinn, Allan. "Antonio de Almeida, Conductor and Offenbach's Champion, 69", New York Times, 21 Februarie 1997. * New Grove Dictionary of Opera, 1992. * Schonberg, Harold C. "Opera: Gluck's Orfeo". New York Times, 2 November 1960, bladsy 43. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:De Almeida, Antonio}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 1997]] [[Kategorie:Franse dirigente]] [[Kategorie:Musikoloë]] 30ttkhobl5pgbflkmpjheg8e72c263a 0 303198 2924634 2908869 2026-08-13T06:08:59Z Oesjaar 7467 /* Londense vakleerlingskap */ verbeter 2924634 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Arnold van Wyk | beeld = | onderskrif = | agtergrondkleur = Klassieke musiek | geboortenaam = Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk | geboortedatum = {{geboortedatum|1916|04|26}} | geboorteplek = [[Calvinia]], [[Kaapprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1983|03|27|1916|04|26}} | sterfplek = [[Stellenbosch]], [[Kaapprovinsie]], Republiek van Suid-Afrika<!-- | aktiewe_jare = 1940–1983--> | lys_van_werke = }} '''Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk''' ([[26 April]] [[1916]]&nbsp;– [[27 Maart]] [[1983]]) was 'n Suid-Afrikaanse [[komponis|kunsmusiek komponis]]. Hy was een van die eerste noemenswaardige komponiste van die genre, saam met [[Hubert du Plessis]] en [[Stefans Grové]].<ref name="WaltonMuller2005">{{cite book|author1=Chris Walton|author2=Stephanus Muller|title=Gender and Sexuality in South African Music|url=https://books.google.com/books?id=mFcyAwAAQBAJ|date=1 Mei 2005|publisher=African Sun Media|isbn=978-1-919980-40-9|pages=35–26}}</ref> ==Vroeë lewe== Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk is op [[26 April]] [[1916]] op die plaas ''Klavervlei'', nie ver van [[Calvinia]] af nie, 'n klein dorpie in [[Noord-Kaap]], Suid-Afrika, gebore. Hy was die sesde van agt kinders. Sy ma, Helena van Dyk, was afkomstig van 'n welgestelde familie wat skynbaar afgestam het van die sewentiende-eeuse hofskilder [[Anthony van Dyck]]. Die egpaar het getrou toe die boerdery hulle 'n redelike hoop op finansiële sekuriteit gebied het, maar Van Wyk se pa was nooit 'n doeltreffende plaasbestuurder nie. Min is bekend oor sy kinderjare behalwe dat die lewe moeilik was.<ref>S. Muller, "Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa," ''The Musical Times'', 2008, bl.61</ref> Van so vroeg as [[1918]] af het die gesin finansieel gesukkel, en sy vader, Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk, het sy vrou en kinders sleg behandel. Verskeie familielede, waaronder Van Wyk se moeder en oudste susters, het musikale talent getoon, maar min geleentheid gehad vir musikale opleiding. == Musikale opvoeding == Van Wyk het af en toe klavierlesse by sy "gunsteling" suster Minnie, ontvang. Kort voor lank het hy "dramatiese klavier improvisasies van verhale vir enigiemand gespeel wat saggeaard genoeg was om hom ses pennies daarvoor te betaal."<ref name="klat1">P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.1</ref> Op 16 is Van Wyk na die kosskool aan die ''Stellenbosch Boys' High School'' in [[Stellenbosch]] gestuur. Hy het eerste klavierlesse van die [[tjellis]] Hans Endler, en later van Mej. CE van der Merwe, ontvang.<ref name="klat1" /> Sy moeder is in die Somerset-hospitaal in [[Kaapstad]] oorlede. Dit is 'n paar weke later gevolg deur die afsterwe van sy oudste suster. Hy het op sewentienjarige ouderdom gematrikuleer en besluit om die volgende jaar te spandeer om voor te berei vir 'n oorsese klavier-beursgeleentheid, welke poging onsuksesvol was. Hy het 'n pos in [[Kaapstad]] geneem in die eise-afdeling by 'n versekeringsmaatskappy. Gedurende hierdie tyd het hy kennis gemaak met Charles Weich, die musiekkritikus van die [[Afrikaans]]e koerant ''[[Die Burger]]'', wat hom uitgenooi het om vir die eerste keer op te tree tydens 'n konsert van werke "deur onbekende Suid-Afrikaanse komponiste" wat aangebied is deur die Oranjeklub.<ref name="klat1" /> Dit het Van Wyk van 'n gehoor voorsien vir sy werke, en aan die jong komponis 'n welverdiende en broodnodige stem gegee. ==Londense vakleerlingskap== In 1938 het Van Wyk met sy studies aan [[Stellenbosch Universiteit]] begin met die doel om 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] te behaal. Hy het sy studies onderbreek om aan die Koninklike Musiekakademie in [[Londen]] te studeer. Hy was die eerste Suid-Afrikaanse komponis wat 'n ''Performing Right''-beurs ontvang het om daar te studeer. Die beurs is aanvanklik vir een akademiese jaar toegeken. Van Wyk het toestemming gekry om sy studies daar tot 1944 voort te sit. Terwyl hy aan die akademie gestudeer het, het hy verskeie pryse ontvang, insluitende die ''Worshipful Company of Musicians'' medalje in 1941, wat toegeken is aan die mees vooraanstaande student in die akademie. Van Wyk het baie bekommernisse gehad oor die professionele opleiding wat hy van sy komposisie-onderwyser, Theodor Holland, ontvang het. Na 'n paar maande aan die akademie het Van Wyk in 'n brief geskryf:<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.64</ref>{{quote|Vanaand nadat ek ordentlik geoefen het, het ek van my vorige stukke gespeel - die "Nokturne", die "Bagatelles", die "Romanza" en "Mazurka" en dit het my in 'n mooi, blou sentimentele bui geplaas. Dit sal doodnatuurlik wees om 'n blou letter te skryf, met pers oomblikke en [[ligpers]] kadense, maar ek sal my bes doen om dit nie aan u te doen nie. My kontak met die Engelse het my die ongepastheid van emosie geleer; dit het my geleer dat naakte emosie so onvergeeflik is as om in die straat af te loop sonder 'n broek. Ek het nog nie besluit of ek 'n beter man is, noudat ek hierdie filosofie geassimileer het nie.}} Gedurende Van Wyk se tyd aan die akademie is sy werke tydens verskeie studentekonserte opgevoer, waaronder sy Vioolconcerto, onder leiding van Henry Wood. Dit is ook in 1940 deur sy medestudent, Doreen Cordell, opgevoer. Van Wyk het sy inkomste aangevul deur 'n pos te neem by die [[Afrikaans]]e afdeling van die [[BBC]]. Hy sou vir die res van sy tyd in Londen as omroeper, vertaler en nuusleser daar werk. Hy het by wyse van hierdie pos die Britse komponis en musikoloog [[Howard Ferguson]] ontmoet, wat "uiters beïndruk was deur [die] skoonheid en oorspronklikheid" van sy werke.<ref>H. Ferguson, 1996, bl.83</ref> 'n Lewenslange verhouding het uit hierdie ontmoeting ontstaan. Dit het gelei tot verskeie opvoerings van Van Wyk se werke in die Verenigde Koninkryk tydens sy agt jaar lange verblyf daar. Die eerste van hierdie openbare opvoerings het Van Wyk se "Vyf Elegieë vir Strykkwartet", wat as deel van die bekende Nasionale Galery-konserte opgevoer is, ingesluit. Ander werke wat opgevoer is, was sy twee klavier-duetwerke, "Drie Improvisasies op Nederlandse Volksliedjies", en die variasies getiteld "Poerpasledam", 'n Afrikaanse sinspeling van die [[Frans]]e frase ''"pour passer le temps."'' Ander werke wat tydens Van Wyk se tyd in die Verenigde Koninkryk gespeel is, was sy Eerste Simfonie, wat deur Henry Wood gedirigeer is as deel van 'n spesiale BBC uitsending wat in 1943 tydens Suid-Afrika se Uniedagvieringe uitgesaai is, en die ''Saudade vir viool en orkes'', wat oorspronklik die middelste beweging van die Vioolconcerto was, en deur die [[violis]] [[Olive Zorian]] onder leiding van Sir [[Adrian Boult]] uitgevoer is tydens 'n Proms-konsert by Albert Hall.<ref> P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl.3</ref> Sommige kritici het Van Wyk se gewildheid onder Engelse gehore bevraagteken, en aangevoer dat die BBC sy werke bevorder het as deel van sy groter veldtog ten behoewe van [[Afrikaners]] wat deel gevorm het van die [[Geallieerde Magte]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref>S. Muller, "''Sounding Margins: Musical Representations of White South Africa''", D.Phil. diss., [[Universiteit van Oxford]], 2000, bl. 37. Muller haal 'n brief aan wat ''Empire Music'' se Rollo Myers aan Hubert Clifford geskryf het, en waarin hy gesê het: "Mag ek u vra om toe te sien dat die feit dat Arnold van Wyk 'n [[Afrikaner]]komponis is, en dat [[Engeland]] sy musikale opleiding verskaf het, so ver moontlik in die pers benadruk word en soveel moontlik publisiteit ontvang."</ref> Van Wyk het in 1946 na die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] na Suid-Afrika teruggekeer. ==Terugkeer na Suid-Afrika== Toe Van Wyk vroeg in Desember 1946 na Suid-Afrika teruggekeer het, "het hy 'n hartlike ontvangs gekry".<ref>P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl. 3</ref> Sy terugkeer het 'n belangstelling my mense aangewakker om tot Suid-Afrikaanse kunsmusiek by te dra, welke aangevuur is deur nasionalistiese motiewe.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 17</ref> Van Wyk het die volgende paar jaar as vryskutkomponis en -musikant gewerk. Hy het verskeie toere (bestaande uit klavieropvoerings) deur die hele Unie van Suid-Afrika onderneem, en 'n konsertreeks deur die destydse [[Reddingsdaadbond]], 'n organisasie wat in 1939 gestig is om in die hele Unie in kulturele projekte te belê en dit te bevorder, georganiseer. Die musiekkonserte moes waardering onder plattelandse [[Afrikaners]] vir musiek aanwakker. == Musikale nasionalisme == Talle musiekkritici het die "nasionalistiese styl" wat in Van Wyk se werke voorkom bevraagteken.<ref>'n Mens bevraagteken sy "nasionalistiese styl" wanneer hy skryf: "Hy het maar 'n boereseun gebly en dit tel soveel by sy mede-Afrikaners as sy meesterlike spel en skitterende komposisies". du Preez, 1978, bl.1</ref> Tydens 'n openbare lesing in 1955 vir die [[Gemenebes]]-afdeling van die Koninklike Genootskap van Kunste, het die kritikus Stewart Hylton-Edwards daarop gewys dat Van Wyk nie daartoe in staat sal wees "om tot die einde van sy lewe Engelse musiek te skryf nie".<ref>J. Bouws, "Solank daar Musiek is: Musiek en Musiekmakers in Suid-Afrika (1652–1982)", 1982, bl. 181</ref> 'n Ander kritikus het beweer dat Van Wyk uitgebuit gevoel het (deur die nasionaliste), en dat hulle slegs besorg was oor sy bydrae tot die verfyningsproses van Suid-Afrikaanse Kunsmusiek.<ref> M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. Diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 18 </ref> Van Wyk het veral nie van sy verbintenisse met die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] gehou nie, wat gereeld werke van hom aangevra het. Van Wyk het voortgegaan om in Suid-Afrika aan sy ''Kersfees Kantata'' te werk. Hy het die werk in Londen begin komponeer; dit het die potensiaal gehad om hom te voorsien van finansiële sekuriteit, met jaarlikse staatsgesteunde uitsendings. Om enige verdere verbintenisse met die Afrikaner-nasionaliste te vermy, het Van Wyk 'n aanstelling as dosent in musiek aan die Engelssprekende [[Universiteit van Kaapstad]] aanvaar, 'n pos wat "veiligheid belowe het, terwyl dit tyd vir komposisie en klavierspel gelaat het”.<ref>P. Klatzow, ''Composers in South Africa Today'', 1987, bl. 3</ref> Hy het sy Tweede Simfonie (''Sinfonia Ricercata'') gedurende hierdie tyd voltooi. Die werk, asook sy orkeswerk getitel ''Rapsodie'' (1951), was in opdrag van die [[Jan van Riebeeck|Van Riebeeck]]-fees van 1952. Verskeie akademici voer aan dat Van Wyk se liedjies sy beste werk verteenwoordig. 'n Belangrike sangsiklus ''Van Liefde en Verlatenheid'', wat geprys is deur die kritikus Malcolm Rayment as "een van die belangrikste bydraes van ons tyd tot die literatuur van liedere",<ref> J. Bouws, "Suid-Afrikaanse Komponiste van Vandag en Gister", 1957, bl. 181. Soos Ferguson ook skryf: “Hy het met groot sensitiwiteit en bekwaamheid die uiteenlopende stemminge van die pragtige gedigte van [[Eugène Marais]] vasgelê en dit in uitmuntende musiek geklee". J. Bouws, "Suid-Afrikaanse Komponiste van Vandag en Gister", 1982, bl.3 </ref> het na sy Rapsodie gevolg. Die eerste uitvoering van ''Van Liefde en Verlatenheid'' het plaasgevind tydens die [[Universiteit van Kaapstad]] se musiekfees van 1953. Van Wyk het in 1954-56 vlugtig na [[Londen]] teruggekeer vir 'n reeks konserte. Gedurende hierdie tyd het hy hoofsaaklik aan 'n grootskaalse klavierwerk getiteld ''Nagmusiek'' gewerk, wat ter nagedagtenis aan sy vriend Noel Mewton-Wood, 'n Australiese pianis wat in 1953 selfmoord gepleeg het, geskryf is.<ref name="klat4">P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl.4</ref> Alhoewel Van Wyk op eenvoudige wyse gekomponeer het omrede hy "pragtige dinge" wou skep, was sy verbinding met die ideologieë van Afrikaner-nasionalisme 'n onvermydelikheid. Vir die Uniefees in [[Bloemfontein]] in [[1960]] het Van Wyk een van sy belangrikste werke tot op daardie stadium geskryf naamlik, die simfoniese suite getitel''Primavera'', wat van belang is vanweë die lengte daarvan en die belangrike plek wat dit beklee tussen sy ander orkeswerke.<ref name="klat4" /> Dit bestaan uit vier bewegings wat sonder onderbreking gespeel word. Die derde beweging maak op uitgebreide wyse gebruik van 'n minnelied, soos dit gebruik is deur die dertiende-eeuse Duitse digter [[Neidhart von Reuenthal]].<ref name="klat4" /> Aan die einde van sy loopbaan het Van Wyk veral aangetrokke gevoel tot die idee om onbegeleide vokale werke te komponeer, soos sy ''Aanspraak virrie latenstyd'' (1973–83) en sy ''Missa in illo tempore'' (1979). Hy het aan 'n onderhoudvoerder gesê: "Op die oomblik is dit die ding wat my die meeste aanraak; die idee van mense wat sonder instrumentele begeleiding sing. Miskien het dit iets te make met waarheen die wêreld oppad is."<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 19</ref> ==Belang== Van Wyk is in 1952 'n genoot van die koninklike akademie gemaak, en het verskeie reise na Europa onderneem. Belangrike optredes buite die VK en Suid-Afrika sluit onder meer 'n uitvoering van sy Eerste Strykkwartet in Brussel vir die ''Internasionale Genootskap vir Kontemporêre Musiek'' in 1950 in, asook 'n opvoering van sy sangsiklus ''Van liefde en Verlatenheid'' tydens die genootskap se fees in 1954 in [[Israel]].<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 19</ref> Tydens hierdie fees het Van Wyk die ''Jeunesses Musicales''-prys ontvang. Die uitvoering van sy sangsiklus tydens die fees is so entoesiasties aangehoor dat dit dieselfde jaar in [[Nederland]], [[Londen]] en [[Oslo]] tydens verskeie geleenthede opgevoer is.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., University of Stellenbosch, 2006, bl. 18</ref> Van Wyk het in 1972 'n eredoktoraat in musiek aan die Universiteit van Kaapstad ontvang, en in 1981 aan [[Stellenbosch Universiteit]].<ref>P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.6</ref> ==Styl van komposisie en ontwikkeling== Ondanks die erkenning en kritiese ontvangs wat Van Wyk tydens sy leeftyd vir sy werke ontvang het, sou hy nooit sy uiters self-kritiese stem te bowe kom nie. Gevolglik is die meerderheid van Van Wyk se werke dikwels na die eerste uitvoering daarvan hersien. In totaal, die hersiene werke uitgesonder, het Van Wyk gedurende sy leeftyd slegs sewe-en-twintig komposisies gekomponeer. Van Wyk se mees fundamentele stilistiese ontwikkelings het in sy vroeë jeugjare gestalte gekry in [[Europa]]. Soos baie van Van Wyk se tydgenote van destyds was hy van mening dat die statuur van enige [[komponis]], en nog belangriker, 'n komponis uit Suid-Afrika, gemeet moes word aan die Europese landskap van artistieke verdienstelikheid en estetiese waardes.<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.62</ref> Van sy werksetiek het Howard Ferguson gesê: "Hy is 'n stadige en noukeurige werker, en ook uiters selfkrities, soos gesien kan word uit sy gewoonte om werke na hul eerste uitvoering te hersien, of selfs heeltemal te onttrek. Mens wonder soms inderdaad of hy nie te geneig was om selfkrities te wees nie."<ref>P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.3</ref> Van Wyk se eerste musikale idiome weerspieël die tradisies van die laat-[[Romantiek|Romantiese musikale tydperk]] en is tonaal en neo-Romanties van aard. Van Wyk was bewus van die stilistiese beperkings van sy eie musiek, maar het ook die sogenaamde "post-moderne" Europese komposisie-ontwikkelinge gevolg, met komponiste soos Paul Hindemith, [[Igor Strawinski|Strawinski]], en Arnold Schoenberg. Tydens 'n SAUK-onderhoud in 1972 het Van Wyk verduidelik: <blockquote> Baiekeer dink ek my musiek is min of meer Romanties en tradisioneel ... en watter mark is daar nou eintlik daarvoor?<ref>Smith, 1991, bl.26 </ref> </Blockquote> Sy ontwikkeling as komponis het 'n ommekeer ondergaan toe hy formele onderrig in komposisie, soos voorheen genoem, by die RAM in die Verenigde Koninkryk ontvang het. Hy het die tradisies van sy Engelse tydgenote, soos Britten en Walton, verwerp, en in pleks daarvan sy musikale instinkte gevolg. Van Wyk het in herinnering geroep dat sy komposisiemetodes instinktief gedoen is, en sonder dat hy elke stap op 'n logiese manier moes verklaar.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.22</ref> As 'n [[klavier|konsertpianis]] en slaafse navolger van die Romantiese ideologieë, het Van Wyk gou geïnteresseerd geraak in die laat-klavierwerke van komponiste soos [[Beethoven]], [[Chopin]] en [[Franz Liszt|Liszt]]. Hierdie "gebrek aan 'n sterk innerlike kreatiewe rigting" is ook duidelik in Van Wyk se "gereelde gebruik van ingevoerde materiaal van verskillende soorte as basiese vertrekpunte vir verdere musikale behandeling ".<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.69</ref> Tydens sy verblyf in die Verenigde Koninkryk en danksy sy vriendskap met Ferguson, het Van Wyk gesosialiseer met mense soos [[Ralph Vaughan Williams]] en [[Gerald Finzi]], wat beide die 'sleurgang' van post-[[Edward Elgar|Elgar]] tonale idiome gevolg het.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, p.23</ref> Kort daarna het hy begin belangstel in die komposisietegnieke van [[Benjamin Britten|Britten]], wat die tegnieke van komponiste soos [[Igor Strawinski|Strawinski]], [[Alban Berg|Berg]] en [[Gustav Mahler|Mahler]] gevolg het. Wat Van Wyk die meeste aangetrek het, was die vermoë van Britten om musiek te komponeer wat die idees van sosiale kommentaar gereflekteer het. 'n Ander faktor in Van Wyk se ontwikkeling as komponis was sy intense liefde en belangstelling in die [[letterkunde]] en [[poësie]]. Aangesien die skep van "pragtige dinge" vir hom die belangrikste oorweging was, het hy dikwels verskeie gedigte of artistieke uitdrukkings van prominente figure soos die groot meesters [[N.P. van Wyk Louw]] en [[W.E.G. Louw]] in sy komposisies ingesluit.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.24</ref> Hy het dikwels van poësie en letterkunde gebruik gemaak as vertrekpunt vir sy komposisies se titels: ''Vier Weemoedige Liedjies'', ''Van Liefde en Verlatenheid'', en ''Vyf Elegieë vir Strykkwartet''. Die tekste wat Van Wyk vir sy komposisies gekies het, het dikwels nostalgiese sentimente bevat, soos uitdrukkings van pessimisme, of die uitdrukking van isolasie.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.25</ref> ==Erfenis== Na sy dood in 1983 het verskeie geleerdes hulde gebring aan die komponis vir sy bydrae tot Suid-Afrikaanse kunsmusiek. Sommige van hierdie huldeblyke het beklemtoon hoe Van Wyk se komposisies die ideologie van Afrikanernasionalisme weerspieël het. Ander, analitiese kommentare, plaas sy werke in die konteks van die ontwikkeling van die komponis. Daar is nog nie werklik gepoog om die werke binne 'n groter konteks van komposisie ontwikkeling in 'n spesifieke Suid-Afrikaanse konteks te plaas nie, hoofsaaklik as gevolg van 'n individuele styl wat nie maklik gekategoriseer kan word nie. In 'n huldeblyk aan Van Wyk na sy dood, skryf die Suid-Afrikaanse musikoloog Jacques Pierre Malan dat die skepping van 'n eiesoortige Suid-Afrikaanse abstrakte kunsmusiek, "die werk was van een man, die profeet van Suid-Afrikaanse musiek, Arnold van Wyk. Hy was ons eerste soewereine klankmeester, die eerste een wat in die buiteland aandag kon trek as 'n kreatiewe kunstenaar, die eerste om plaaslik te skep, tussen al die buitelandse meesters, die moontlikheid om 'n eie musiek van die hoogste gehalte te vestig, die eerste om musikale prestasies te maak wat net soveel getel het as al die ander prestasies — om slegs enkele van die 'eerstes' te noem."<ref> Grove, 1984, bl. 10 </ref> In 2014 het die Suid-Afrikaanse musikoloog Stephanus Muller ''Nagmusiek'' gepubliseer, wat 'n skolastiese analise sowel as fiktiewe interpretasie van die lewe en werke van Arnold van Wyk bied. Muller het in 2015 die ''UJ-prys vir 'n debuutroman'' ontvang vir die publikasie.<ref> http://fourthwallbooks.com/product/nagmusiek/</ref> Van Wyk se musiek het die afgelope paar jaar in [[Kaapstad]] gewild geword, en is uitgevoer deur die plaaslike komponis en musikant, Liam Pitcher.<ref>{{Cite web |url=https://www.celebration.co.za/weddings/musicians/liam-pitcher/ |title=argiefkopie |access-date=26 Mei 2020 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924072722/https://www.celebration.co.za/weddings/musicians/liam-pitcher/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Universiteit Stellenbosch]] se musikologie departement het in 2017 'n Suid-Afrikaanse musiekkursus by die kurrikulum gevoeg<ref>https://www.musicinafrica.net/magazine/stellenbosch-university-gets-south-african-music-course</ref> wat die studie van werke deur Van Wyk, [[Hendrik Hofmeyr]], [[William Henry Bell]], Jeanne Zaidel-Rudolph, en Andile Khumalo behels. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Eksterne skakels == * [https://www.litnet.co.za/sulke-vriende-is-skaars-die-briewe-van-arnold-van-wyk-en-anton-hartman-1949-1981-n-litnet-akademies-resensie-essay/ Litnet akademiese essay: Sulke vriende is skaars: Die briewe van Arnold van Wyk en Anton Hartman, 1949–1981] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van Wyk, Arnold}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1983]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse komponiste]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] tuh6sjffke7lxiobn3qfci2ei47nkhi 2924635 2924634 2026-08-13T06:09:34Z Oesjaar 7467 /* Londense vakleerlingskap */ Verwyder duplikaat 2924635 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Arnold van Wyk | beeld = | onderskrif = | agtergrondkleur = Klassieke musiek | geboortenaam = Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk | geboortedatum = {{geboortedatum|1916|04|26}} | geboorteplek = [[Calvinia]], [[Kaapprovinsie]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1983|03|27|1916|04|26}} | sterfplek = [[Stellenbosch]], [[Kaapprovinsie]], Republiek van Suid-Afrika<!-- | aktiewe_jare = 1940–1983--> | lys_van_werke = }} '''Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk''' ([[26 April]] [[1916]]&nbsp;– [[27 Maart]] [[1983]]) was 'n Suid-Afrikaanse [[komponis|kunsmusiek komponis]]. Hy was een van die eerste noemenswaardige komponiste van die genre, saam met [[Hubert du Plessis]] en [[Stefans Grové]].<ref name="WaltonMuller2005">{{cite book|author1=Chris Walton|author2=Stephanus Muller|title=Gender and Sexuality in South African Music|url=https://books.google.com/books?id=mFcyAwAAQBAJ|date=1 Mei 2005|publisher=African Sun Media|isbn=978-1-919980-40-9|pages=35–26}}</ref> ==Vroeë lewe== Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk is op [[26 April]] [[1916]] op die plaas ''Klavervlei'', nie ver van [[Calvinia]] af nie, 'n klein dorpie in [[Noord-Kaap]], Suid-Afrika, gebore. Hy was die sesde van agt kinders. Sy ma, Helena van Dyk, was afkomstig van 'n welgestelde familie wat skynbaar afgestam het van die sewentiende-eeuse hofskilder [[Anthony van Dyck]]. Die egpaar het getrou toe die boerdery hulle 'n redelike hoop op finansiële sekuriteit gebied het, maar Van Wyk se pa was nooit 'n doeltreffende plaasbestuurder nie. Min is bekend oor sy kinderjare behalwe dat die lewe moeilik was.<ref>S. Muller, "Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa," ''The Musical Times'', 2008, bl.61</ref> Van so vroeg as [[1918]] af het die gesin finansieel gesukkel, en sy vader, Arnoldus Christiaan Vlok van Wyk, het sy vrou en kinders sleg behandel. Verskeie familielede, waaronder Van Wyk se moeder en oudste susters, het musikale talent getoon, maar min geleentheid gehad vir musikale opleiding. == Musikale opvoeding == Van Wyk het af en toe klavierlesse by sy "gunsteling" suster Minnie, ontvang. Kort voor lank het hy "dramatiese klavier improvisasies van verhale vir enigiemand gespeel wat saggeaard genoeg was om hom ses pennies daarvoor te betaal."<ref name="klat1">P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.1</ref> Op 16 is Van Wyk na die kosskool aan die ''Stellenbosch Boys' High School'' in [[Stellenbosch]] gestuur. Hy het eerste klavierlesse van die [[tjellis]] Hans Endler, en later van Mej. CE van der Merwe, ontvang.<ref name="klat1" /> Sy moeder is in die Somerset-hospitaal in [[Kaapstad]] oorlede. Dit is 'n paar weke later gevolg deur die afsterwe van sy oudste suster. Hy het op sewentienjarige ouderdom gematrikuleer en besluit om die volgende jaar te spandeer om voor te berei vir 'n oorsese klavier-beursgeleentheid, welke poging onsuksesvol was. Hy het 'n pos in [[Kaapstad]] geneem in die eise-afdeling by 'n versekeringsmaatskappy. Gedurende hierdie tyd het hy kennis gemaak met Charles Weich, die musiekkritikus van die [[Afrikaans]]e koerant ''[[Die Burger]]'', wat hom uitgenooi het om vir die eerste keer op te tree tydens 'n konsert van werke "deur onbekende Suid-Afrikaanse komponiste" wat aangebied is deur die Oranjeklub.<ref name="klat1" /> Dit het Van Wyk van 'n gehoor voorsien vir sy werke, en aan die jong komponis 'n welverdiende en broodnodige stem gegee. ==Londense vakleerlingskap== In 1938 het Van Wyk met sy studies aan [[Stellenbosch Universiteit]] begin met die doel om 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] te behaal. Hy het sy studies onderbreek om aan die Koninklike Musiekakademie in [[Londen]] te studeer. Hy was die eerste Suid-Afrikaanse komponis wat 'n ''Performing Right''-beurs ontvang het om daar te studeer. Die beurs is aanvanklik vir een akademiese jaar toegeken. Van Wyk het toestemming gekry om sy studies daar tot 1944 voort te sit. Terwyl hy aan die akademie gestudeer het, het hy verskeie pryse ontvang, insluitende die ''Worshipful Company of Musicians'' medalje in 1941, wat toegeken is aan die mees vooraanstaande student in die akademie. Van Wyk het baie bekommernisse gehad oor die professionele opleiding wat hy van sy komposisie-onderwyser, Theodor Holland, ontvang het. Na 'n paar maande aan die akademie het Van Wyk in 'n brief geskryf:<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.64</ref>{{quote|Vanaand nadat ek ordentlik geoefen het, het ek van my vorige stukke gespeel - die "Nokturne", die "Bagatelles", die "Romanza" en "Mazurka" en dit het my in 'n mooi, blou sentimentele bui geplaas. Dit sal doodnatuurlik wees om 'n blou letter te skryf, met pers oomblikke en [[ligpers]] kadense, maar ek sal my bes doen om dit nie aan u te doen nie. My kontak met die Engelse het my die ongepastheid van emosie geleer; dit het my geleer dat naakte emosie so onvergeeflik is as om in die straat af te loop sonder 'n broek. Ek het nog nie besluit of ek 'n beter man is, noudat ek hierdie filosofie geassimileer het nie.}} Gedurende Van Wyk se tyd aan die akademie is sy werke tydens verskeie studentekonserte opgevoer, waaronder sy Vioolconcerto, onder leiding van Henry Wood. Dit is ook in 1940 deur sy medestudent, Doreen Cordell, opgevoer. Van Wyk het sy inkomste aangevul deur 'n pos te neem by die [[Afrikaans]]e afdeling van die [[BBC]]. Hy sou vir die res van sy tyd in Londen as omroeper, vertaler en nuusleser daar werk. Hy het by wyse van hierdie pos die Britse komponis en musikoloog [[Howard Ferguson]] ontmoet, wat "uiters beïndruk was deur [die] skoonheid en oorspronklikheid" van sy werke.<ref>H. Ferguson, 1996, bl.83</ref> 'n Lewenslange verhouding het uit hierdie ontmoeting ontstaan. Dit het gelei tot verskeie opvoerings van Van Wyk se werke in die Verenigde Koninkryk tydens sy agt jaar lange verblyf daar. Die eerste van hierdie openbare opvoerings het Van Wyk se "Vyf Elegieë vir Strykkwartet", wat as deel van die bekende Nasionale Galery-konserte opgevoer is, ingesluit. Ander werke wat opgevoer is, was sy twee klavier-duetwerke, "Drie Improvisasies op Nederlandse Volksliedjies", en die variasies getiteld "Poerpasledam", 'n Afrikaanse sinspeling van die [[Frans]]e frase ''"pour passer le temps."'' Ander werke wat tydens Van Wyk se tyd in die Verenigde Koninkryk gespeel is, was sy Eerste Simfonie, wat deur Henry Wood gedirigeer is as deel van 'n spesiale BBC uitsending wat in 1943 tydens Suid-Afrika se Uniedagvieringe uitgesaai is, en die ''Saudade vir viool en orkes'', wat oorspronklik die middelste beweging van die Vioolconcerto was, en deur die [[violis]] [[Olive Zorian]] onder leiding van Sir [[Adrian Boult]] uitgevoer is tydens 'n Proms-konsert by Albert Hall.<ref> P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl.3</ref> Sommige kritici het Van Wyk se gewildheid onder Engelse gehore bevraagteken, en aangevoer dat die BBC sy werke bevorder het as deel van sy groter veldtog ten behoewe van [[Afrikaners]] wat deel gevorm het van die [[Geallieerde Magte]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref>S. Muller, "''Sounding Margins: Musical Representations of White South Africa''", D.Phil. diss., [[Universiteit van Oxford]], 2000, bl. 37. Muller haal 'n brief aan wat ''Empire Music'' se Rollo Myers aan Hubert Clifford geskryf het, en waarin hy gesê het: "Mag ek u vra om toe te sien dat die feit dat Arnold van Wyk 'n [[Afrikaner]]komponis is, en dat [[Engeland]] sy musikale opleiding verskaf het, so ver moontlik in die pers benadruk word en soveel moontlik publisiteit ontvang."</ref> Van Wyk het in 1946 na die einde van die Tweede Wêreldoorlog na Suid-Afrika teruggekeer. ==Terugkeer na Suid-Afrika== Toe Van Wyk vroeg in Desember 1946 na Suid-Afrika teruggekeer het, "het hy 'n hartlike ontvangs gekry".<ref>P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl. 3</ref> Sy terugkeer het 'n belangstelling my mense aangewakker om tot Suid-Afrikaanse kunsmusiek by te dra, welke aangevuur is deur nasionalistiese motiewe.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 17</ref> Van Wyk het die volgende paar jaar as vryskutkomponis en -musikant gewerk. Hy het verskeie toere (bestaande uit klavieropvoerings) deur die hele Unie van Suid-Afrika onderneem, en 'n konsertreeks deur die destydse [[Reddingsdaadbond]], 'n organisasie wat in 1939 gestig is om in die hele Unie in kulturele projekte te belê en dit te bevorder, georganiseer. Die musiekkonserte moes waardering onder plattelandse [[Afrikaners]] vir musiek aanwakker. == Musikale nasionalisme == Talle musiekkritici het die "nasionalistiese styl" wat in Van Wyk se werke voorkom bevraagteken.<ref>'n Mens bevraagteken sy "nasionalistiese styl" wanneer hy skryf: "Hy het maar 'n boereseun gebly en dit tel soveel by sy mede-Afrikaners as sy meesterlike spel en skitterende komposisies". du Preez, 1978, bl.1</ref> Tydens 'n openbare lesing in 1955 vir die [[Gemenebes]]-afdeling van die Koninklike Genootskap van Kunste, het die kritikus Stewart Hylton-Edwards daarop gewys dat Van Wyk nie daartoe in staat sal wees "om tot die einde van sy lewe Engelse musiek te skryf nie".<ref>J. Bouws, "Solank daar Musiek is: Musiek en Musiekmakers in Suid-Afrika (1652–1982)", 1982, bl. 181</ref> 'n Ander kritikus het beweer dat Van Wyk uitgebuit gevoel het (deur die nasionaliste), en dat hulle slegs besorg was oor sy bydrae tot die verfyningsproses van Suid-Afrikaanse Kunsmusiek.<ref> M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. Diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 18 </ref> Van Wyk het veral nie van sy verbintenisse met die [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie]] gehou nie, wat gereeld werke van hom aangevra het. Van Wyk het voortgegaan om in Suid-Afrika aan sy ''Kersfees Kantata'' te werk. Hy het die werk in Londen begin komponeer; dit het die potensiaal gehad om hom te voorsien van finansiële sekuriteit, met jaarlikse staatsgesteunde uitsendings. Om enige verdere verbintenisse met die Afrikaner-nasionaliste te vermy, het Van Wyk 'n aanstelling as dosent in musiek aan die Engelssprekende [[Universiteit van Kaapstad]] aanvaar, 'n pos wat "veiligheid belowe het, terwyl dit tyd vir komposisie en klavierspel gelaat het”.<ref>P. Klatzow, ''Composers in South Africa Today'', 1987, bl. 3</ref> Hy het sy Tweede Simfonie (''Sinfonia Ricercata'') gedurende hierdie tyd voltooi. Die werk, asook sy orkeswerk getitel ''Rapsodie'' (1951), was in opdrag van die [[Jan van Riebeeck|Van Riebeeck]]-fees van 1952. Verskeie akademici voer aan dat Van Wyk se liedjies sy beste werk verteenwoordig. 'n Belangrike sangsiklus ''Van Liefde en Verlatenheid'', wat geprys is deur die kritikus Malcolm Rayment as "een van die belangrikste bydraes van ons tyd tot die literatuur van liedere",<ref> J. Bouws, "Suid-Afrikaanse Komponiste van Vandag en Gister", 1957, bl. 181. Soos Ferguson ook skryf: “Hy het met groot sensitiwiteit en bekwaamheid die uiteenlopende stemminge van die pragtige gedigte van [[Eugène Marais]] vasgelê en dit in uitmuntende musiek geklee". J. Bouws, "Suid-Afrikaanse Komponiste van Vandag en Gister", 1982, bl.3 </ref> het na sy Rapsodie gevolg. Die eerste uitvoering van ''Van Liefde en Verlatenheid'' het plaasgevind tydens die [[Universiteit van Kaapstad]] se musiekfees van 1953. Van Wyk het in 1954-56 vlugtig na [[Londen]] teruggekeer vir 'n reeks konserte. Gedurende hierdie tyd het hy hoofsaaklik aan 'n grootskaalse klavierwerk getiteld ''Nagmusiek'' gewerk, wat ter nagedagtenis aan sy vriend Noel Mewton-Wood, 'n Australiese pianis wat in 1953 selfmoord gepleeg het, geskryf is.<ref name="klat4">P. Klatzow, ''"Composers in South Africa Today"'', 1987, bl.4</ref> Alhoewel Van Wyk op eenvoudige wyse gekomponeer het omrede hy "pragtige dinge" wou skep, was sy verbinding met die ideologieë van Afrikaner-nasionalisme 'n onvermydelikheid. Vir die Uniefees in [[Bloemfontein]] in [[1960]] het Van Wyk een van sy belangrikste werke tot op daardie stadium geskryf naamlik, die simfoniese suite getitel''Primavera'', wat van belang is vanweë die lengte daarvan en die belangrike plek wat dit beklee tussen sy ander orkeswerke.<ref name="klat4" /> Dit bestaan uit vier bewegings wat sonder onderbreking gespeel word. Die derde beweging maak op uitgebreide wyse gebruik van 'n minnelied, soos dit gebruik is deur die dertiende-eeuse Duitse digter [[Neidhart von Reuenthal]].<ref name="klat4" /> Aan die einde van sy loopbaan het Van Wyk veral aangetrokke gevoel tot die idee om onbegeleide vokale werke te komponeer, soos sy ''Aanspraak virrie latenstyd'' (1973–83) en sy ''Missa in illo tempore'' (1979). Hy het aan 'n onderhoudvoerder gesê: "Op die oomblik is dit die ding wat my die meeste aanraak; die idee van mense wat sonder instrumentele begeleiding sing. Miskien het dit iets te make met waarheen die wêreld oppad is."<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 19</ref> ==Belang== Van Wyk is in 1952 'n genoot van die koninklike akademie gemaak, en het verskeie reise na Europa onderneem. Belangrike optredes buite die VK en Suid-Afrika sluit onder meer 'n uitvoering van sy Eerste Strykkwartet in Brussel vir die ''Internasionale Genootskap vir Kontemporêre Musiek'' in 1950 in, asook 'n opvoering van sy sangsiklus ''Van liefde en Verlatenheid'' tydens die genootskap se fees in 1954 in [[Israel]].<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl. 19</ref> Tydens hierdie fees het Van Wyk die ''Jeunesses Musicales''-prys ontvang. Die uitvoering van sy sangsiklus tydens die fees is so entoesiasties aangehoor dat dit dieselfde jaar in [[Nederland]], [[Londen]] en [[Oslo]] tydens verskeie geleenthede opgevoer is.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., University of Stellenbosch, 2006, bl. 18</ref> Van Wyk het in 1972 'n eredoktoraat in musiek aan die Universiteit van Kaapstad ontvang, en in 1981 aan [[Stellenbosch Universiteit]].<ref>P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.6</ref> ==Styl van komposisie en ontwikkeling== Ondanks die erkenning en kritiese ontvangs wat Van Wyk tydens sy leeftyd vir sy werke ontvang het, sou hy nooit sy uiters self-kritiese stem te bowe kom nie. Gevolglik is die meerderheid van Van Wyk se werke dikwels na die eerste uitvoering daarvan hersien. In totaal, die hersiene werke uitgesonder, het Van Wyk gedurende sy leeftyd slegs sewe-en-twintig komposisies gekomponeer. Van Wyk se mees fundamentele stilistiese ontwikkelings het in sy vroeë jeugjare gestalte gekry in [[Europa]]. Soos baie van Van Wyk se tydgenote van destyds was hy van mening dat die statuur van enige [[komponis]], en nog belangriker, 'n komponis uit Suid-Afrika, gemeet moes word aan die Europese landskap van artistieke verdienstelikheid en estetiese waardes.<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.62</ref> Van sy werksetiek het Howard Ferguson gesê: "Hy is 'n stadige en noukeurige werker, en ook uiters selfkrities, soos gesien kan word uit sy gewoonte om werke na hul eerste uitvoering te hersien, of selfs heeltemal te onttrek. Mens wonder soms inderdaad of hy nie te geneig was om selfkrities te wees nie."<ref>P. Klatzow, "Composers in South Africa Today", 1987, bl.3</ref> Van Wyk se eerste musikale idiome weerspieël die tradisies van die laat-[[Romantiek|Romantiese musikale tydperk]] en is tonaal en neo-Romanties van aard. Van Wyk was bewus van die stilistiese beperkings van sy eie musiek, maar het ook die sogenaamde "post-moderne" Europese komposisie-ontwikkelinge gevolg, met komponiste soos Paul Hindemith, [[Igor Strawinski|Strawinski]], en Arnold Schoenberg. Tydens 'n SAUK-onderhoud in 1972 het Van Wyk verduidelik: <blockquote> Baiekeer dink ek my musiek is min of meer Romanties en tradisioneel ... en watter mark is daar nou eintlik daarvoor?<ref>Smith, 1991, bl.26 </ref> </Blockquote> Sy ontwikkeling as komponis het 'n ommekeer ondergaan toe hy formele onderrig in komposisie, soos voorheen genoem, by die RAM in die Verenigde Koninkryk ontvang het. Hy het die tradisies van sy Engelse tydgenote, soos Britten en Walton, verwerp, en in pleks daarvan sy musikale instinkte gevolg. Van Wyk het in herinnering geroep dat sy komposisiemetodes instinktief gedoen is, en sonder dat hy elke stap op 'n logiese manier moes verklaar.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.22</ref> As 'n [[klavier|konsertpianis]] en slaafse navolger van die Romantiese ideologieë, het Van Wyk gou geïnteresseerd geraak in die laat-klavierwerke van komponiste soos [[Beethoven]], [[Chopin]] en [[Franz Liszt|Liszt]]. Hierdie "gebrek aan 'n sterk innerlike kreatiewe rigting" is ook duidelik in Van Wyk se "gereelde gebruik van ingevoerde materiaal van verskillende soorte as basiese vertrekpunte vir verdere musikale behandeling ".<ref>S. Muller, "The Musical Times", Arnold van Wyk's hard, stony, flinty path, or making things beautiful in apartheid South Africa, 2008, bl.69</ref> Tydens sy verblyf in die Verenigde Koninkryk en danksy sy vriendskap met Ferguson, het Van Wyk gesosialiseer met mense soos [[Ralph Vaughan Williams]] en [[Gerald Finzi]], wat beide die 'sleurgang' van post-[[Edward Elgar|Elgar]] tonale idiome gevolg het.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, p.23</ref> Kort daarna het hy begin belangstel in die komposisietegnieke van [[Benjamin Britten|Britten]], wat die tegnieke van komponiste soos [[Igor Strawinski|Strawinski]], [[Alban Berg|Berg]] en [[Gustav Mahler|Mahler]] gevolg het. Wat Van Wyk die meeste aangetrek het, was die vermoë van Britten om musiek te komponeer wat die idees van sosiale kommentaar gereflekteer het. 'n Ander faktor in Van Wyk se ontwikkeling as komponis was sy intense liefde en belangstelling in die [[letterkunde]] en [[poësie]]. Aangesien die skep van "pragtige dinge" vir hom die belangrikste oorweging was, het hy dikwels verskeie gedigte of artistieke uitdrukkings van prominente figure soos die groot meesters [[N.P. van Wyk Louw]] en [[W.E.G. Louw]] in sy komposisies ingesluit.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.24</ref> Hy het dikwels van poësie en letterkunde gebruik gemaak as vertrekpunt vir sy komposisies se titels: ''Vier Weemoedige Liedjies'', ''Van Liefde en Verlatenheid'', en ''Vyf Elegieë vir Strykkwartet''. Die tekste wat Van Wyk vir sy komposisies gekies het, het dikwels nostalgiese sentimente bevat, soos uitdrukkings van pessimisme, of die uitdrukking van isolasie.<ref>M.J. Thom, "Die laat klavierwerke van Arnold van Wyk" (1916–1983), M.Mus. diss., Stellenbosch Universiteit, 2006, bl.25</ref> ==Erfenis== Na sy dood in 1983 het verskeie geleerdes hulde gebring aan die komponis vir sy bydrae tot Suid-Afrikaanse kunsmusiek. Sommige van hierdie huldeblyke het beklemtoon hoe Van Wyk se komposisies die ideologie van Afrikanernasionalisme weerspieël het. Ander, analitiese kommentare, plaas sy werke in die konteks van die ontwikkeling van die komponis. Daar is nog nie werklik gepoog om die werke binne 'n groter konteks van komposisie ontwikkeling in 'n spesifieke Suid-Afrikaanse konteks te plaas nie, hoofsaaklik as gevolg van 'n individuele styl wat nie maklik gekategoriseer kan word nie. In 'n huldeblyk aan Van Wyk na sy dood, skryf die Suid-Afrikaanse musikoloog Jacques Pierre Malan dat die skepping van 'n eiesoortige Suid-Afrikaanse abstrakte kunsmusiek, "die werk was van een man, die profeet van Suid-Afrikaanse musiek, Arnold van Wyk. Hy was ons eerste soewereine klankmeester, die eerste een wat in die buiteland aandag kon trek as 'n kreatiewe kunstenaar, die eerste om plaaslik te skep, tussen al die buitelandse meesters, die moontlikheid om 'n eie musiek van die hoogste gehalte te vestig, die eerste om musikale prestasies te maak wat net soveel getel het as al die ander prestasies — om slegs enkele van die 'eerstes' te noem."<ref> Grove, 1984, bl. 10 </ref> In 2014 het die Suid-Afrikaanse musikoloog Stephanus Muller ''Nagmusiek'' gepubliseer, wat 'n skolastiese analise sowel as fiktiewe interpretasie van die lewe en werke van Arnold van Wyk bied. Muller het in 2015 die ''UJ-prys vir 'n debuutroman'' ontvang vir die publikasie.<ref> http://fourthwallbooks.com/product/nagmusiek/</ref> Van Wyk se musiek het die afgelope paar jaar in [[Kaapstad]] gewild geword, en is uitgevoer deur die plaaslike komponis en musikant, Liam Pitcher.<ref>{{Cite web |url=https://www.celebration.co.za/weddings/musicians/liam-pitcher/ |title=argiefkopie |access-date=26 Mei 2020 |archive-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924072722/https://www.celebration.co.za/weddings/musicians/liam-pitcher/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Universiteit Stellenbosch]] se musikologie departement het in 2017 'n Suid-Afrikaanse musiekkursus by die kurrikulum gevoeg<ref>https://www.musicinafrica.net/magazine/stellenbosch-university-gets-south-african-music-course</ref> wat die studie van werke deur Van Wyk, [[Hendrik Hofmeyr]], [[William Henry Bell]], Jeanne Zaidel-Rudolph, en Andile Khumalo behels. == Verwysings == <div style="font-size:90%;"> {{Verwysings|3}} </div> == Eksterne skakels == * [https://www.litnet.co.za/sulke-vriende-is-skaars-die-briewe-van-arnold-van-wyk-en-anton-hartman-1949-1981-n-litnet-akademies-resensie-essay/ Litnet akademiese essay: Sulke vriende is skaars: Die briewe van Arnold van Wyk en Anton Hartman, 1949–1981] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:van Wyk, Arnold}} [[Kategorie:Geboortes in 1916]] [[Kategorie:Sterftes in 1983]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse komponiste]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van Paul Roos-gimnasium]] 7a19segonuqljh8lop63bhx9zyge6zj 0 305476 2924636 2726797 2026-08-13T06:10:28Z Oesjaar 7467 /* Vormingsjare en opvoeding */ Verbeter 2924636 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Tom Cotton | beeld = Tom Cotton official Senate photo.jpg | jr/sr = Senator in die Amerikaanse senaat | staat = [[Arkansas]] | termynaanvang = 3 Januarie 2015 | termyn_eindig = | voorganger = Mark Pryor | successor = | staat1 = [[Arkansas]] | distrik1 = {{ushr|AR|4|4de}} | termaanvang1 = 3 Januarie 2013 | term_end1 = 3 Januarie 2015 | voorganger1 = [[Mike Ross]] | opvolger1 = Bruce Westerman | geboortenaam = Thomas Bryant Cotton | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1977|05|13}} | geboorteplek = [[Dardanelle, Arkansas|Dardanelle]], [[Arkansas]], VSA | party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] | huweliksmaat = Anna Peckham (trou op 15 Maart 2014) | kinders = 2 | opvoeding = [[Harvard-universiteit]] ([[Baccalaureus artium|BA-graad]], Juris Doctor) | webwerf = {{url|https://cotton.senate.gov|Senate website}} | tak = [[Amerikaanse Leër]]<!-- | diensjare = {{ublist|2005–2010 (Aktiewe diens)|2010–2013 (Verenigde State Reserwemag)}} | rang = [[Lêer:Army-USA-OF-02.svg|40px]] Kaptein (Verenigde State) | eenheid = {{ublist|506de Infanterie Regiment (Verenigde State), 101ste Lugafdeling (2005–2007)|3de VSA Infanterie Regiment (The Old Guard) (2007–2010)}} --> | gevegte = Oorlog op terreur<br /> {{bulleted list|[[Afghaanse Oorlog]]|[[Irakse Oorlog]]}} <!-- | toekennings = {{ublist|[[Lêer:Bronze Star ribbon.svg|border|23px]] Brons Ster Medalje|[[Lêer:Army Commendation Medal ribbon.svg|border|23px]] Army Commendation Medal (2)|[[Lêer:Army Achievement Medal ribbon.svg|border|23px]] Army Achievement Medal|[[Lêer:Air Force Achievement Medal ribbon.svg|border|23px]] Air Force Achievement Medal|[[Lêer:Combat Infantry Badge.svg|23px]] Combat Infantryman Badge|[[Lêer:US Army Airborne basic parachutist badge-vector.svg|23px]] Parachutist Badge (Verenigde State)|[[Lêer:AirAssault.svg|23px]] Air Assault Badge|[[Lêer:Ranger Tab.svg|23px]] Ranger Tab}}--> }} '''Thomas Bryant Cotton''' ([[13 Mei]] [[1977]]) is 'n Amerikaanse politikus, militêre veteraan en prokureur wat sedert 2015 dien as die junior senator vir [[Arkansas]]. Hy is 'n lid van die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeine]] en het van 2013 tot 2015 in die Huis van Verteenwoordigers van die Verenigde State gedien. Cotton is 'n oorlogsveteraan van die sogenaamde oorlog op Terreur. Cotton dien sedert 2005 as offisier in die [[Amerikaanse Leër]], waar hy gevorder het to die rang van kaptein. Sy militêre diens sluit deelname aan die [[Afghaanse Oorlog|Afghaanse]] en [[Irakse Oorlog|Irakse]] veldtogte in waar die Brons Ster en Gevegsinfanterie wapen aan hom toegeken is. Hy is in [[2012]] verkies as die Verteenwoordiger vir [[Arkansas]] se 4de kongressionele distrik, en op 37-jarige ouderdom na die V.S.A. Senaat in 2014, nadat hy die twee-termyn Demokratiese ingesetene Mark Pryor verslaan het. In Junie 2020 het die bestuur van die [[New York Times]] een van hul redakteurs afgedank omdat hy senator Tom Cotton se rubriek geplaas het waarin hy argumenteer dat Amerikaanse troepe, indien nodig, gebruik moet word om gewelddadige onluste te stuit. Dit het na die tyd geblyk dat 'n groot meerderheid [[VSA|Amerikaners]] met die senator saamstem.<ref>https://www.foxnews.com/opinion/left-silences-silent-majority-watch-november-liz-peek Opgespoor en besoek op 15 Junie 2020</ref> Senator Cotton was krities oor hoofregter John Roberts van die hooggeregshof van die Verenigde State (wat die uitspraak vir die meerderheid geskryf het), nadat die hof die Trump-administrasie se poging om die uitgestelde-aksie-vir kinderaankomings-program (''DACA'') te beëindig verwerp het. Hy het gesê dat hy (Roberts) daaraan moet dink om vir 'n politieke amp aansoek te doen.<ref> https://townhall.com/tipsheet/leahbarkoukis/2020/06/19/cotton-holds-nothing-back-in-criticism-of-roberts-in-daca-decision-n2570939 Opgespoor en besoek op 19 Junie 2020, Aanhaling (Sen. Cotton): “It cannot be the law that what Barack Obama has unlawfully done, no president may undo, yet John Roberts again postures as a Solomon who will save our institutions from political controversy and accountability.”</ref> ==Vroee lewe, opvoeding en militêre loopbaan (1977–2013)== ===Vormingsjare en opvoeding=== Thomas Bryant Cotton is op 13 Mei 1977 gebore in [[Dardanelle, Arkansas|Dardanelle]], [[Arkansas]]. <ref name=bioguide>{{cite web |url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=C001095 |work=Biographical Directory of the United States Congress |title=Tom Cotton |access-date=5 November 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002103518/http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=C001095 |archive-date=2 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Cotton se vader, Thomas Leonard "Len" Cotton, was 'n distriksinspekteur in die departement van gesondheid in Arkansas, en sy ma, Avis (née Bryant) Cotton), was 'n onderwyser wat later die skoolhoof geword het van die middelbare skool van hul distrik. <ref>{{cite news |url=https://www.arktimes.com/arkansas/tom-cotton-wouldnt-be-anywhere-without-government-dollars/Content?oid=3479339 |title=Tom Cotton wouldn't be anywhere without government dollars |first=Gene |last=Lyons |work=[[Arkansas Times]] |date=9 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301103031/https://www.arktimes.com/arkansas/tom-cotton-wouldnt-be-anywhere-without-government-dollars/Content?oid=3479339 |archive-date=1 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Cotton se familie het sewe geslagte lank in landelike Arkansas gewoon, en hy het op sy familie se veeplaas grootgeword. <ref>{{cite news |url=http://www.swtimes.com/sections/news/politics/new-arkansas-rep-cotton-draws-spotlight-113th-congress-sworn.html |title=New Arkansas Rep. Cotton Draws Spotlight; 113th Congress Sworn In |work=[[Times Record News]] |date=4 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612155959/https://www.swtimes.com/sections/news/politics/new-arkansas-rep-cotton-draws-spotlight-113th-congress-sworn.html |archive-date=12 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=superstar>{{cite news |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2014/09/the-making-of-a-conservative-superstar/380307 |title=The Making of a Conservative Superstar |last=Ball |first=Molly |work=[[The Atlantic]] |date=17 September 2014 |access-date=9 Junie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609220435/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2014/09/the-making-of-a-conservative-superstar/380307/ |archive-date=9 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het Dardanelle Hoërskool bygewoon waar hy in die plaaslike- en streeks [[basketbal]]spanne gespeel het; hy was 1.96 [[meter|m]] lank, en moes derhalwe gewoonlik senter speel. <ref name="superstar" /><ref name=gitom>{{cite news|url=http://www.nationalreview.com/article/279170/gi-tom-brian-bolduc|title=G.I. Tom|first=Brian|last=Bolduc|work=[[National Review]]|date=7 Oktober 2011}}</ref> Cotton het aan Harvard-universiteit begin studeer nadat hy in 1995 gematrikuleer het. By Harvard was Cotton 'n lid van die redaksie van ''The Harvard Crimson'', waar hy dikwels met die liberale meerderheid se menings verskil het. <ref name=gitom/> Hy het in sy artikel kwessies aangespreek wat hy beskou het as die "heilige koeie", soos bv. regstellende aksie.<ref>{{cite news|url=https://www.usnews.com/news/articles/2015/04/16/tom-cotton-takes-on-the-world|title=Tom Cotton Takes On the World|first=Gabrielle|last=Levy|work=U.S. News & World Report|date=16 April 2015}}</ref> Hy het in 1998 na slegs drie jaar sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] ''magna cum laude'' verwerf, nadat hy sy verhandeling geskryf het oor die ''The Federalist Papers''. <ref name="superstar"/> Na sy studies aan Harvard het Cotton ingeskryf vir 'n meestersgraadprogram aan die ''Claremont Graduate University''. Hy het in 1999 die universiteit verlaat, en gesê dat hy die akademiese lewe "vervelig" gevind het. In plaas daarvan het hy by Harvard se regskool ingeskryf. <ref name=superstar/> Cotton het in 2002 gegradueer aan die regskool met 'n Juris Doctor-graad. <ref name=bioguide /> Nadat hy in 2002 klaar gemaak het by die regskool, het hy vir 'n jaar as klerk gedien vir regter [[Jerry Edwin Smith]] aan die Verenigde State se Appèlhof (''"5th Circuit Court of Appeals"''). Daarna het hy die regspraktyk betree en 'n paar maande by ''Gibson, Dunn & Crutcher'' gewerk ten einde sy studielenings te kan afbetaal. <ref name=trumpism>{{cite news |url=https://www.newyorker.com/magazine/2017/11/13/is-tom-cotton-the-future-of-trumpism |title=Is Tom Cotton the Future of Trumpism? |first=Jeffrey |last=Toobin |work=The New Yorker |date=13 November 2017 |access-date=9 Junie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202302/https://www.newyorker.com/magazine/2017/11/13/is-tom-cotton-the-future-of-trumpism |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ===Militêre diens=== Op 11 Januarie 2005 het Cotton ingeskryf by die [[Amerikaanse Leër]]. <ref>{{cite news |url=http://abcnews.go.com/Politics/tom-cotton/story?id=40290944 |title=Tom Cotton: Everything You Need to Know |first=ALI |last=ROGIN |work=[[ABC News]] |date=18 Julie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200603092704/https://abcnews.go.com/Politics/tom-cotton/story?id=40290944 |archive-date=3 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het aanbiedinge om in die ''JAG'' korps te dien van die hand gewys, en in plaas daarvan versoek om in die infanterie te dien. Hy het tydens sy derde jaar van regskool besluit om in die infanterie te dien, terwyl hy na nuusberigte oor die [[Aanvalle op 11 September 2001|aanvalle op 11 September]] gekyk het. <ref>{{cite web |last1=Stern |first1=Seth |title=For Freshman Senator Tom Cotton, politics and patriotism are nothing new |url=https://today.law.harvard.edu/politics-and-service/ |website=Harvard Law Today |accessdate=7 September 2018}}</ref> In Maart 2005 het hy ingeskryf by die VSA se Skool vir Offisierskandidate (OCS), en in Junie 2005 het hy 'n tweede luitenant in die infanteriekorps geword. <ref name=DefensePAC>{{cite press release|title=NATIONAL DEFENSE PAC today announces with extreme pride its endorsement of Congressman Thomas Cotton|url=http://nationaldefensepac.org/wp-content/uploads/2010/04/Tom_Cotton_Endorsement.pdf|publisher=National Defense PAC|date=6 Oktober 2014|access-date=11 Junie 2020|archivedate=28 Oktober 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181028015230/http://nationaldefensepac.org/wp-content/uploads/2010/04/Tom_Cotton_Endorsement.pdf}}</ref> In Mei 2006 is Cotton ontplooi na [[Bagdad]] as deel van ''Operation Iraqi Freedom'' (OIF) as 'n pelotonleier in die ''101st Airborne Division''. In [[Irak]] het hy 'n 41-man lugaanval-infanteriepeleton in die 506de infanterieregiment gelei, en daaglikse gevegspatrollies beplan en gelei. <ref name=DefensePAC/> In Desember 2006 is hy bevorder tot eerste luitenant. Hy is aangestel as 'n pelotonleier vir die 3de Amerikaanse infanterieregiment (''The Old Guard'') by ''Fort Myer'' in [[Virginia]]. <ref>{{cite news |url=http://www.philly.com/philly/opinion/commentary/20170601_Congress_must_support_Arlington_expansion.html |title=Congress must support Arlington expansion |first=Tom |last=Cotton |work=[[Philadelphia Media Network]] |date=31 Mei 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202102715/http://www.philly.com/philly/opinion/commentary/20170601_Congress_must_support_Arlington_expansion.html |archive-date=2 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Oktober 2008 is Cotton in [[Afghanistan|Oos-Afghanistan]] ontplooi. Hy is as die operasionele offisier aangestel in 'n ''Train Advise Assist Command - East'' provinsiale rekonstruksie span ("PRT") by die Gamberi voorwaartse bedryfsbasis in Laghman Provinsie, waar hy daagliks teen-insurgent-operasies beplan het. <ref name=DefensePAC/> Sy ontplooiing van 11 maande het op 20 Julie 2009 geëindig, en hy het uit Afghanistan teruggekeer. <ref name=DefensePAC/> In Julie 2010 is Cotton oorgeplaas na die reserwemag. Sy rekords toon dat sy militêre ontslag in Mei 2013 plaasgevind het; hy is bekroon met die Brons Ster en het onder andere 'n gevegsinfanterie wapen ontvang. <ref name=DefensePAC/><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/opinions/dana-milbank-for-tom-cotton-a-military-record-is-no-magic-bullet/2014/05/12/7442cb7c-da1e-11e3-8009-71de85b9c527_story.html|title=Dana Milbank: For Tom Cotton, a military record is no magic bullet|first=Dana|last=Milbank|work=The Washington Post|date=12 Mei 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Tom Cotton Army Service Record |url=https://www.muckrock.com/foi/united-states-of-america-10/tom-cotton-military-records-13249/#files |publisher=MuckRock |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612164349/https://www.muckrock.com/foi/united-states-of-america-10/tom-cotton-military-records-13249/ |archive-date=12 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==Persoonlike lewe== Cotton het in 2014 met Anna Peckham ('n prokureur) getrou. Die paartjie het twee kinders.<ref>{{cite news |last=Brantley |first=Max |title=Tom Cotton still mum on marriage details |url=https://www.arktimes.com/ArkansasBlog/archives/2014/03/17/tom-cotton-still-mum-on-marriage-details |work=[[Arkansas Times]] |date=17 Maart 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203181418/https://www.arktimes.com/ArkansasBlog/archives/2014/03/17/tom-cotton-still-mum-on-marriage-details |archive-date=3 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle eerste kind, 'n seuntjie, is op 27 April 2015 gebore.<ref>{{cite web |url=https://mobile.twitter.com/SenTomCotton/status/593178724276768768 |title=Hello, world! Since everyone is asking, my name is Gabriel |first=Tom |last=Cotton |publisher=[[Twitter]] |date=28 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181028015211/https://mobile.twitter.com/SenTomCotton/status/593178724276768768 |archive-date=28 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last=Gangitano |first=Alex |title=Sen. Tom Cotton Welcomes Second Child |url=http://www.rollcall.com/news/hoh/sen-tom-cotton-welcomes-second-child |work=[[Roll Call]] |date=7 Desember 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191125001901/http://www.rollcall.com/news/hoh/sen-tom-cotton-welcomes-second-child |archive-date=25 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=11 Junie 2020 }}</ref> Cotton is 'n lid van die Verenigde Metodiste Kerk.<ref>{{cite press release|url=https://www.tomcotton.com/2013/08/tom-cotton-announces-u-s-senate-campaign|title=TOM COTTON ANNOUNCES U.S. SENATE CAMPAIGN|publisher=Tom Cotton|date=6 Augustus 2013|access-date=11 Junie 2020|archivedate=15 Desember 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215093826/http://www.tomcotton.com/2013/08/tom-cotton-announces-u-s-senate-campaign/}}</ref> Cotton het gesê dat Walter Russell Mead, [[Robert D. Kaplan]], [[Henry Kissinger]], die romansiers Daniel Silva, C. J. Box,<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/story/2017/05/05/tom-cotton-donald-trump-238015 |title=Tom Cotton has no problem with Donald Trump |first=Edward-Isaac |last=Dovere |website=POLITICO |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605165138/https://www.politico.com/story/2017/05/05/tom-cotton-donald-trump-238015 |archive-date=5 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Jason Matthews sy gunsteling outeurs is.<ref>{{cite news|last=Takala|first=Rudy|authorlink=Rudy Takala|title=Tom Cotton: 'Deterrence, once lost, is very hard to regain'|url=https://www.washingtonexaminer.com/tom-cotton-deterrence-once-lost-is-very-hard-to-regain|work=The Washington Examiner|date=27 Junie 2016}}</ref> ==Geskiedenis van sy verkiesings== {| class="wikitable" |- ! colspan="5" |Arkansas se 4de Kongressionele Distrik se Republikeinse voorverkiesing, 2012 |- |'''Party''' |'''Kandidaat''' |'''Stemme''' |'''%''' |'''+%''' |- |Republikeins |Tom Cotton |20,899 |57.55% | |- |Republikeins |Beth Anne Rankin |13,460 |37.07% | |- |Republikeins |John Cowart |1,953 |5.38% | |} {| class="wikitable" |- ! colspan="5" |Arkansas se 4de Kongressionele Distriksverkiesing, 2012 |- |'''Party''' |'''Kandidaat''' |'''Stemme''' |'''%''' |'''+%''' |- |Republikein |Tom Cotton |154,149 |59.53% | |- |Demokraat |Gene Jeffress |95,013 |36.69% | |- |Libertyn |Bobby Tullis |4,984 |1.92% | |- |Groen |Joshua Drake |4,807 |1.86% | |} {| class="wikitable" |- ! colspan="5" |V.S.A Senaatsverkiesing in Arkansas, 2014 |- |'''Party''' |'''Kandidaat''' |'''Stemme''' |'''%''' |'''+%''' |- |Republikein |Tom Cotton |478,819 |56.50% | |- |Demokraat |Mark Pryor* |334,174 |39.43% | |- |Libertyn |Nathan LaFrance |17,210 |2.03% | |- |Groen |Mark Swaney |16,797 |1.98% | |- |Inskryf-stemme |Inskryf-stemme |505 |0.06% | |} ==Verwysings== {{Verwysings|30em}} ==Eksterne skakels== * {{official website|http://cotton.senate.gov/}} * {{C-SPAN|Thomas Cotton}} {{s-start}} {{s-par|us-hs}} {{US House succession box |state = Arkansas |district = 4 |before = [[Mike Ross]] |after = [[Bruce Westerman]] |years = 2013–2015}} |- {{s-ppo}} |- {{s-vac|last=[[Tim Hutchinson]]}} {{s-ttl|title={{nowrap|[[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] genomineer vir die V.S.A Senatorskap vir [[Arkansas]]}}<br />(Klas 2)|years=[[2014]]<!-- , [[2020 United States Senate election in Arkansas|2020]] -->}} {{s-inc|onlangs}} |- {{s-par|us-sen}} {{U.S. Senator box |state = Arkansas |class = 2 |before = [[Mark Pryor]] |start = 2015 |alongside = [[John Boozman]]}} |- {{s-hon}} {{s-bef|before=[[Chris Murphy]]}} {{s-ttl|title=Baba van die Senaat|years=2015–2019}} {{s-aft|after=[[Josh Hawley]]}} |- {{s-prec|usa}} {{s-bef|before=[[James Lankford]]}} {{s-ttl|title=Senators in die Verenigde State volgens senioriteit|years=74ste}} {{s-aft|after=[[Steve Daines]]}} {{s-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cotton, Tom}} [[Kategorie:Geboortes in 1977]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse politici]] 2neu3t79etn7v4gdt1b1oqctidmwy99 0 305654 2924681 2892080 2026-08-13T11:16:50Z Oesjaar 7467 /* Opvoeding */ Verbeter 2924681 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër |naam = Ted Cruz |beeld = Ted Cruz official 116th portrait.jpg |orde = VSA-juniorsenator vir [[Texas]] |termyn_aanvang = 3 Januarie 2013 |termyn_eindig = |voorganger = Kay Bailey Hutchison |opvolger = |geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1970|12|22}} |geboorteplek = [[Calgary]], [[Alberta]], Kanada |sterfdatum = |sterfplek = |party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] |huweliksmaat = [[Heidi Cruz|Heidi Nelson]] (get. 2001) |kinders = 2 |handtekening = Tedcruzsig.svg }} '''Rafael Edward Cruz''' (gebore [[22 Desember]] [[1970]]) is 'n [[VSA|Amerikaanse]] politikus en prokureur wat sedert 2013 as die junior VSA-senator vir [[Texas]] dien. Hy het tweede geëindig tydens die Republikeinse benoemingsproses vir die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2016|2016-verkiesing]]. Cruz het grade in onderskeidelik openbare beleid aan [[Princeton-universiteit]] en in die regte aan [[Harvard-universiteit|Harvard se regskool]] behaal. Hy het van 1999 tot 2003 verskeie posisies in die regering beklee. Hy was o.m. direkteur van die kantoor van beleidsbeplanning van die Federale Handelskommissie, 'n geassosieerde-adjunk-prokureurgeneraal in die Verenigde State se departement van Justisie, en adviseur vir binnelandse beleid vir [[George W. Bush]] tydens sy presidensiële veldtog van 2000. Cruz het van 2003 tot 2008 as prokureur-generaal van Texas gedien nadat hy deur Greg Abbott, die latere goewerneur van Texas, aangestel is. Hy was die langsdienende prokureur-generaal in die geskiedenis van Texas, en die eerste [[Latyns-Amerika]]ner wat in daardie hoedanigheid gedien het. Van 2004 tot 2009 was Cruz 'n adjunk-professor aan die Universiteit van Texas se regsskool in [[Austin, Texas|Austin]], waar hy klas gegee het in litigasie aan die VSA se hooggeregshof. In 2012 het Cruz die Amerikaanse senaatsetel verower wat deur sy mede-Republikein Kay Bailey Hutchison vakant gelaat is. Hy was die eerste [[Latyns-Amerika]]anse senator om Texas te verteenwoordig. In [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2016|2016]] het Cruz om die presidentskap van die Verenigde State meegeding, en in 12 state eerste gekom as die Republikeinse kandidaat, voordat hy aan die wedloop onttrek het. Hy is in 2018 weer tot die Senaat verkies en het die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese]] uitdager Beto O'Rourke met 'n marge van 50,9% tot 48,3% geklop in die duurste senaatsveldtog in die geskiedenis van die VSA. Saam met Bob Menendez en Marco Rubio is Cruz een van drie huidige Amerikaanse senatore wat van [[Kuba|Kubaanse]] afkoms is. Senator Cruz het heftige kritiek gelewer op die hooggeregshof van die Verenigde State se beslissing in ''Department of Homeland Security v. Regents of the University of California'' om President Obama se uitgestelde-aksie-vir kinderaankomings-program (DACA) te behou, waarvan die meerderheidsuitspraak deur Regter John Roberts geskryf is.<ref> https://townhall.com/tipsheet/cortneyobrien/2020/06/19/ted-cruz-daca-response-n2570904 Opgespoor en besoek op 19 Junie 2020; Aanhaling (Sen. Cruz): "Today's decision from the Supreme Court in the Department of Homeland Security v. Regents of the University of California, is disgraceful."</ref> == Vroeë lewe en familie == Rafael Edward Cruz is op [[22 Desember]] [[1970]] gebore<ref name="CongressionalBio">{{cite web |url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=C001098 |title=CRUZ, Rafael Edward (Ted) – Biografiese Inligting |publisher=Bioguide.congress.gov |access-date=27 April 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190911095707/http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=C001098 |archive-date=11 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="AustinAmStCruz">[http://www.statesman.com/s/news/politics/ted-cruz/ U.S. senator Ted Cruz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405084103/http://www.statesman.com/s/news/politics/ted-cruz/ |date= 5 April 2016 }}, ''Austin American-Statesman''</ref> in die Foothills Mediese sentrum <ref name="Macleans">{{cite news |title=Ted Cruz: Made in Canada |last1=Abel |first1=Allen |last2=Markusoff |first2=Jason |url=http://www.macleans.ca/politics/washington/ted-cruz-made-in-canada |newspaper=Maclean's Magazine |date=13 Januarie 2016 |access-date=15 Januarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521142145/https://www.macleans.ca/politics/washington/ted-cruz-made-in-canada/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last=Panetta |first=Alexander |date=9 Mei 2015 |title=Birthplace of President Ted Cruz? Calgary homeowner hopes it never happens |url=https://calgaryherald.com/news/local-news/birthplace-of-president-ted-cruz-calgary-homeowner-hopes-it-never-happens |newspaper=Calgary Herald |agency=The Canadian Press |access-date=15 Januarie 2015 |quote=Steward is pretty sure the American conservative began life at the Foothills Medical Centre — a government-run, Canadian socialist hospital. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925083434/https://calgaryherald.com/news/local-news/birthplace-of-president-ted-cruz-calgary-homeowner-hopes-it-never-happens |archive-date=25 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>in [[Calgary|Calgary, Alberta]], Kanada as die seun van Eleanor Elizabeth (''née'' Darragh) Wilson en Rafael Cruz. Eleanor Wilson is in [[Wilmington, Delaware]] gebore. Van haar voorsate, was ongeveer 'n driekwart [[Iere|Iers]] en 'n kwart [[Italianers|Italiaans]]. Sy het in die vyftigerjare 'n voorgraadse graad in wiskunde aan die Rice-universiteit behaal. Cruz se vader het in [[Kuba]] grootgeword. Hy het Kuba in 1957 verlaat om aan die Universiteit van Texas in Austin te studeer, en het vervolgens politieke asiel in die VSA verkry nadat sy studentevisum van vier jaar verstryk het. Hy het in 1973 Kanadese burgerskap ontvang en in 2005 'n genaturaliseerde Amerikaanse burger geword. Ten tyde van sy geboorte het Ted Cruz se ouers reeds vir drie jaar in Calgary gewoon. Hulle was werksaam in die oliebedryf as die eienaars van 'n seismiese-dataprosesseringfirma vir oliebore. Cruz het al gesê dat hy die seun is van "twee wiskundiges/rekenaarprogrammeerders". In 1974 het Cruz se vader die gesin verlaat en na [[Texas]] verhuis. <ref>Larson, Leslie. [http://m.nydailynews.com/news/politics/ted-cruz-plans-renounce-canadian-citizenship-article-1.1561380 "Ted Cruz plans to renounce Canadian citizenship"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804195429/http://m.nydailynews.com/news/politics/ted-cruz-plans-renounce-canadian-citizenship-article-1.1561380 |date= 4 Augustus 2017 }}, ''Daily News, New York'' (30 Desember 2013).</ref> Later die jaar het Cruz se ouers versoen geraak, en verhuis die gesin na Houston. Sy ouers is in 1997 geskei. Cruz het twee ouer halfsusters, Miriam Ceferina Cruz en Roxana Lourdes Cruz, uit sy vader se eerste huwelik. Miriam is in 2011 oorlede.<ref>[http://www.nationaljournal.com/magazine/2015/06/26/ted-cruzs-secret-weapon-win-right Ted Cruz's Secret Weapon to Win the Right], ''National Journal'', Andy Kroll, 25 Junie 2012 besoek op 11 November 2015.</ref> == Opvoeding == Cruz was 'n leerling in twee privaathoërskole: ''Faith West Academy'', naby Katy, Texas; <ref name="eriksen">{{cite web |url=http://blogs.chron.com/insidekaty/archives/2005/08/supreme_court_l.html |title=Solicitor general carries "supreme" weight with Katy roots |last=Eriksen |first=Helen |date=11 Augustus 2005 |website=Houston Chronicle |access-date=2 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080325112430/http://blogs.chron.com/insidekaty/archives/2005/08/supreme_court_l.html |archive-date=25 Maart 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en die ''Second Baptist High School'' in [[Houston]], waaraan hy in 1988 gematrikuleer het.<ref>{{Cite web|url=http://www.secondbaptistschool.org/distinguishedalumni|title=Distinguished Alumni|publisher=Second Baptist School|access-date=22 April 2015|archive-date=30 Mei 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530203145/http://www.secondbaptistschool.org/distinguishedalumni|url-status=dead}}</ref> Cruz was tydens sy hoërskoolloopbaan deel van 'n Houston-gebaseerde groep wat destyds bekend gestaan het as die ''Free Market Education Foundation'', 'n program wat hoërskoolstudente bekend maak met die filosofieë van ekonome soos [[Milton Friedman]] en [[Frédéric Bastiat]].<ref name="Lizza">{{Cite journal|last=Lizza|first=Ryan|date=19 November 2012|title=The Party Next Time|url=https://www.newyorker.com/reporting/2012/11/19/121119fa_fact_lizza|accessdate=20 Julie 2013}}</ref> Cruz het in 1992 ''cum laude'' aan [[Princeton-universiteit]] gegradueer met 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] in openbare beleid<ref>{{cite web |url=http://votesmart.org/candidate/biography/135705/ted-cruz |title=Ted Cruz's Biography |website=Project Vote Smart |location=Philipsburg, Montana |access-date=8 Februarie 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121105437/https://votesmart.org/candidate/biography/135705/ted-cruz |archive-date=21 Januarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> aan die Woodrow Wilson-skool vir openbare en internasionale sake.<ref name="CongressionalBio"/> Terwyl hy aan Princeton was het hy meegeding aan die Amerikaanse ''Whig-Cliosophic Society'' se debatpaneel en die toekenning vir die beste spreker tydens beide die 1992 ''Amerikaanse Nasionale Debat-kampioenskap'' en die 1992 ''Noord-Amerikaanse Debat-kampioenskap'' verower. In 1992 is hy as die VSA se ''Spreker van die Jaar'' aangewys en, saam met sy debatvennoot David Panton, as span van die jaar deur die Amerikaanse parlementsdebatvereniging. Cruz en Panton het later Harvard se regsskool verteenwoordig tydens die wêreldkampioenskap vir debatteerders in 1995, maar in die halfeindronde verloor teen 'n span van Australië. Princeton se debatspan het hul jaarlikse beginnerkampioenskap na Cruz vernoem.<ref name="PrinceDebateNamed">{{cite web |url=http://debate.princeton.edu/our-tournaments/cruz-novice-championship/ |title=Cruz Novice Championship |last=Princeton Debate Panel |authorlink=Princeton Debate Panel |access-date=11 Januarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111061415/https://debate.princeton.edu/our-tournaments/cruz-novice-championship/ |archive-date=11 Januarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Cruz se 115-bladsy senior proefskrif aan Princeton ondersoek die skeiding van magte-beginsel; die titel, ''Clipping the Wings of Angels: The History and Theory behind the Ninth and and Tenth Amendments of the United States Constitution,'' is geïnspireer deur 'n passasie wat toegeskryf word aan [[James Madison]]: "Indien engele regeer het, sou nóg eksterne nóg interne beheermaatreëls oor die regering nodig gewees het." Cruz voer daarin aan dat die opstellers van die Grondwet beoog het om hul kiesers se regte te beskerm, en dat die laaste twee artikels in die Handves van Regte 'n eksplisiete versperring teen 'n oppermagtige staat daarstel. <ref name="MotherJones02021992">{{cite web |url=https://www.motherjones.com/documents/480888-cruz-thesis |title=Ted Cruz's 1992 "Clipping the Wings of Angels" |last=Cruz |first=Ted |date=2 April 1992 |publisher=Princeton University |access-date=28 Februarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130109110404/https://www.motherjones.com/documents/480888-cruz-thesis |archive-date=9 Januarie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Nadat hy aan Princeton afstudeer het, het Cruz by Harvard se regsskool gestudeer en in 1995 ''magna cum laude'' gegradueer met 'n Juris Doctor-graad.<ref name="CongressionalBio" /> Terwyl hy by Harvard regsskool was, was hy redakteur van die ''Harvard Law Review'', die uitvoerende redakteur van die ''Harvard Journal of Law and Public Policy'', en 'n stigtersredakteur van die ''Harvard Latino Law Review''. Met verwysing na Cruz se tyd as student aan Harvard regskool, het professor [[Alan Dershowitz]] gesê, "Cruz was uiters briljant". Cruz was Harvard-regsskool se ''John M. Olin genoot in die regte en ekonomie''.<ref name="MorganLew03292011">{{cite web |url=http://www.morganlewis.com/bios/tcruz |title=R. (Ted) Edward Cruz, Attorney Biography |date=29 Maart 2011 |website=[[Wayback Machine]] |publisher=Morgan, Lewis & Bockius LLP |location=Houston, Texas |access-date=30 Desember 2013 |quote=R. (Ted) Edward Cruz is 'n vennoot in Morgan Lewis se litigasiepraktyk en lei die firma se Hooggeregshof- en Appèl-litigasiepraktyk. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100521123956/http://www.morganlewis.com/bios/tcruz |archive-date=21 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Cruz dien op die raad van adviseurs van die ''Texas Review of Law and Politics'' . === Kommentaar op president Trump === [[Lêer:President_Trump_and_the_First_Lady_in_El_Paso,_Texas_(48485015661).jpg|duimnael|Cruz en president [[Donald Trump]] in 2019]] Cruz, wat een van [[Donald Trump]] se felste kritici was tydens die presidensiële veldtog in 2016, het 'n belangrike bondgenoot van president Trump in die senaat geword.<ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/story/2017/01/trump-ted-cruz-allies-233622 |title=How Cruz and Trump learned to like each other |last=Skibba |first=Ramin |date=13 Januarie 2017 |website=Politico |access-date=23 Junie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200115105036/https://www.politico.com/story/2017/01/trump-ted-cruz-allies-233622 |archive-date=15 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Aan die einde van Januarie 2017, nadat Trump die destydse kandidaat Neil Gorsuch as sy genomineerde vir die Hooggeregshof aangewys het, het Cruz Gorsuch in 'n skriftelike verklaring geprys as "briljant en uiters talentvol". Op 23 Februarie, terwyl hy tydens die CPAC in 2017 gepraat het, het Cruz uitgewys dat president Trump jong regters in die vorm van Scalia en Clarence Thomas moes benoem. Op 1 Maart het Cruz Trump se gesamentlike toespraak aan die Kongres die vorige dag "positief" genoem. Cruz het gesê dat hy tydens sy besoek aan die landgoed Mar-a-Lago op 18 Maart met groepe wat verbonde is aan president Trump gepraat het terwyl hy besig was met onderhandelings oor die Amerikaanse Wet op Gesondheidsorg.<ref>{{cite news |url=http://www.politico.com/story/2017/03/ted-cruz-trump-health-care-236233 |title=Cruz: I negotiated health care at Mar-a-Lago |date=19 Maart 2017 |work=Politico |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225203552/https://www.politico.com/story/2017/03/ted-cruz-trump-health-care-236233 |archive-date=25 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 6 April, kort na die Shayrat-missielaanval, het Cruz 'n verklaring uitgereik waarin hy betoog het dat president Trump 'n beroep op die Kongres moet doen om "militêre optrede in [[Sirië]]" om te verhoed dat Islamitiese terroriste wapens verkry wat in Sirië gestoor word.<ref>{{cite news |url=http://thehill.com/homenews/senate/327745-cruz-trump-should-make-case-for-military-action-in-syria |title=Cruz: Trump should make the case for military action in Syria |date=6 April 2017 |first=Jesse |last=Byrnes |newspaper=The Hill |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190808174228/https://thehill.com/homenews/senate/327745-cruz-trump-should-make-case-for-military-action-in-syria |archive-date=8 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Cruz het in April 2018 geskryf: "President Trump doen waarvoor hy verkies is: om die status quo te ontwrig."<ref name="cnn">{{cite web |url=https://edition.cnn.com/2018/04/19/politics/ted-cruz-donald-trump-time-magazine/index.html |title=Ted Cruz's embarrassing ode to Donald Trump is why people hate politicians |last=Cillizza |first=Chris |publisher=CNN |access-date=6 Junie 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116050325/https://edition.cnn.com/2018/04/19/politics/ted-cruz-donald-trump-time-magazine/index.html |archive-date=16 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nadat Iran twee Amerikaanse militêre basisse in Irak aangeval het, het Cruz in Januarie 2020 opmerkings gemaak oor die verandering in Iran se beleid onder president Trump, en gesê dat Obama se beleid 'n [[paaibeleid]] was en dat die missiele wat gebruik is om die basisse aan te val, met geld gekoop is wat deur die Obama-administrasie aan Iran verskaf is.<ref>{{cite web |url=https://www.realclearpolitics.com/video/2020/01/08/cruz_missiles_iran_used_to_attack_us_bases_in_iraq_were_paid_for_by_the_obama_administration.html |title=Cruz: Missiles Iran Used To Attack U.S. Bases In Iraq Were "Paid For By...The Obama Administration" |last=Hains |first=Tim |website=www.realclearpolitics.com |date=8 Januarie 2020 |access-date=8 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200226105221/https://www.realclearpolitics.com/video/2020/01/08/cruz_missiles_iran_used_to_attack_us_bases_in_iraq_were_paid_for_by_the_obama_administration.html |archive-date=26 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Wrywing met mede-Republikeinse lede van die Kongres === Cruz het al by tye hewige woorde teen mede-Republikeinse politici gebruik, en sy verhoudinge met verskillende Republikeinse lede van die Kongres was derhalwe al gespanne.<ref name="RachelWeiner">Rachel Weiner, [https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2013/07/31/ted-cruz-shies-away-from-some-harsh-rhetoric/ Ted Cruz shies away from some harsh rhetoric], ''The Washington Post'' (31 Julie 2013).</ref> <ref name="John">Arit John, [http://www.thewire.com/politics/2013/09/ted-cruzs-republican-critics/69901/ All of Ted Cruz's Republican Critics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160508092920/http://www.thewire.com/politics/2013/09/ted-cruzs-republican-critics/69901/ |date= 8 Mei 2016 }}, ''The Atlantic'' (26 September 2013).</ref> In 2013 het Cruz Republikeine wat hy meen onvoldoende teenstand teen Obama se voorstelle bied as 'n "oorgawe-koukus" getipeer. Hy het ook mede-Republikeine tydens 'n ''Tea Party''-saamtrek as "manteldraaiers" beskryf rakende kwessies soos wapenbeheer. Cruz se rol in die sluiting van die federale regering van die Verenigde State in 2013 het veral kritiek uitgelok deur 'n aantal Republikeinse kollegas. Daar is berig dat die Republikeinse senator [[John McCain]] veral nie gaande was oor Cruz nie; In 'n toespraak op die vloer van die Senaat in 2013 het McCain Cruz se verwysings na Nazi's veroordeel toe die Wet op Bekostigbare Sorg bespreek is. Tydens die 2016 Republikeinse presidensiële voorverkiesings het John Boehner Cruz beskryf as "Lucifer in die vlees", terwyl [[Lindsey Graham]] tydens 'n onderhoud gesê het: "As jy Ted Cruz op die vloer van die Senaat doodgemaak het, en die verhoor was in die Senaat, sou niemand jou skuldig bevind nie."<ref>{{cite news |date=26 Februarie 2016 |last=Treyz |first=Catherine |title=Lindsey Graham jokes about how to get away with murdering Ted Cruz |url=http://www.cnn.com/2016/02/26/politics/lindsey-graham-ted-cruz-dinner/ |newspaper=CNN |access-date=28 April 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606165039/https://www.cnn.com/2016/02/26/politics/lindsey-graham-ted-cruz-dinner/ |archive-date=6 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 'n polemiek op die vloer van die Senaat in Julie 2015 het Cruz die Senaat se Republikeinse leier, [[Mitch McConnell]], daarvan beskuldig dat hy " 'n leuen" vertel oor sy voorneme om weer die Uitvoer-invoer Bank van die Verenigde State, wat Cruz teenstaan, te bemagtig. <ref name="Morgan&Cowan">David Morgan & Richard Cowan, [https://www.reuters.com/article/2015/07/24/us-usa-election-cruz-idUSKCN0PY29P20150724 Republican White House hopeful Cruz calls McConnell a liar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118160815/http://www.reuters.com/article/2015/07/24/us-usa-election-cruz-idUSKCN0PY29P20150724 |date=18 November 2015 }}, Reuters (24 Julie 2015).</ref> Volgens ''[[Reuters]]'' was Cruz se "woedende uitbarsting" ongewoon in die hartlike atmosfeer van die Senaat.<ref name="Raju">Manu Raju, [http://www.politico.com/story/2015/07/ted-cruz-says-mitch-mcconnell-lies-export-import-bank-120583 Cruz accuses Mitch McConnell of telling a 'flat-out lie'], ''Politico'' (24 Julie 2015).</ref> In dieselfde toespraak het Cruz die "Republikeinse meerderheid in albei huise van die Kongres" aangeval vir wat Cruz 'n onvoldoende konserwatiewe rekord noem. Cruz het beweer dat McConnell 'n stemming oor die Uitvoer-invoer Bank beplan as deel van 'n ooreenkoms om Demokrate soos Maria Cantwell te oorreed om op te hou om 'n handelswetsontwerp te blokkeer; McConnell het ontken dat daar 'n "ooreenkoms" was, en dit was hierdie ontkenning wat Cruz 'n leuen genoem het. Orrin Hatch het gesê dat McConnell wel belowe het om Cantwell te help om 'n stem oor die Uitvoer-invoerbank te kry. <ref>DeBonis, Mike. [https://www.washingtonpost.com/politics/ted-cruz-to-gop-leader-you-lied/2015/07/24/6a967690-3225-11e5-97ae-30a30cca95d7_story.html "Ted Cruz to GOP leader: You lied"], ''[[The Washington Post]]'' (24 Julie 2015).</ref> Mike Lee van [[Utah]] is een van Cruz se grootste bondgenote in die Senaat.<ref>Jonathan Capehart, [https://www.washingtonpost.com/blogs/post-partisan/wp/2015/07/29/how-mitch-mcconnell-went-gangsta-on-ted-cruz-and-mike-lee/ How Mitch McConnell went gangsta on Ted Cruz and Mike Lee], ''The Washington Post'' (29 Julie 2015).</ref> <ref>Manu Raju & Burgess Everett, [http://www.politico.com/story/2015/07/senate-obamacare-repeal-ted-cruz-mike-lee-120637 Senate smackdown: Cruz, Lee efforts squelched: The rift between Mitch McConnell and Ted Cruz widens], ''Politico'' (27 Julie 2015).</ref> Cruz het met trots gepraat oor die feit dat hy min bondgenote het, en in Junie 2015 gesê hy is beswadder omdat hy "die Washington-kartel" beveg het.<ref>Todd J. Gillman, [http://www.dallasnews.com/news/politics/national-politics/20150624-cruz-says-hes-vilified-for-fighting-the-washington-cartel.ece Cruz says he's vilified for fighting the 'Washington cartel'], ''Dallas Morning News'' (24 Junie 2015).</ref> Toe Boehner in September 2015 aankondig dat hy uit die Huis van Verteenwoordigers sal bedank, het Cruz sy kommer uitgespreek dat Boehner voor sy bedanking moontlik " 'n ooreenkoms met Nancy Pelosi onderhandel het om die Obama-administrasie te finansier vir die res van die ampstermyn daarvan". Die volgende maand het die begrotingsooreenkoms in die Huis geslaag met 'n stemming van 266 tot 187, met eenparige steun van Demokrate en Boehner, wat die skuldplafon tot Maart 2017 opgehef het, met Cruz wat die ooreenkoms "volkome oorgawe" genoem het. <ref>Arkin, James. [http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/10/29/house_passes_budget_debt_ceiling_agreement_128586.html "House Passes Budget, Debt Ceiling Agreement"], [[Real Clear Politics]] (29 Oktober 2015).</ref> Cruz is een van die Republikeine van die Senaat wat ten gunste is van die "kernopsie" (''"Nuclear option"''), "ten einde die oorweging van president Trump se genomineerdes, in die lig van die Demokrate se ongekende teenstand, te bespoedig". Deur die Senaat se reëls na 'n eenvoudige meerderheidstem te verander, sou dit "'n vinniger tempo vir president Trump se genomineerdes vir die howe verseker".<ref>{{cite web |url=http://thehill.com/homenews/senate/386233-gop-faces-internal-battle-over-changing-senate-rules |title=GOP faces internal battle over changing Senate rules |last=Bolton |first=Alexander |website=The Hill |access-date=24 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031171454/https://thehill.com/homenews/senate/386233-gop-faces-internal-battle-over-changing-senate-rules |archive-date=31 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Persoonlike lewe == [[Lêer:HeidiTedCruzVers2Houston31MARCH2015_-_Copy.jpg|duimnael|Cruz saam met sy vrou, Heidi, tydens 'n saamtrek in [[Houston]], Maart 2015]] Cruz is op 27 Mei 2001 met Heidi Nelson getroud; hulle het twee dogters, Caroline en Catherine.<ref>{{cite web |url=http://www.washingtontimes.com/news/2013/oct/25/ted-cruz-daughter-2-i-want-work-daddy/ |title=Ted Cruz's daughter, 2: 'I want to work with daddy' |website=The Washingtion Times |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130130729/https://www.washingtontimes.com/news/2013/oct/25/ted-cruz-daughter-2-i-want-work-daddy/ |archive-date=30 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die egpaar het mekaar ontmoet toe Cruz aan George W. Bush se presidentsveldtog in 2000 gewerk het. Heidi het in 2016 afskeid geneem van haar pos as hoof van die suidwestelike streek in die beleggingsbestuur-afdeling van Goldman, Sachs & Co. ten einde Ted Cruz se veldtog vir die Amerikaanse presidentskap te ondersteun.<ref>{{cite web |url=https://www.theatlantic.com/politics/archive/2018/10/heidi-cruz-ted-his-senate-bid-and-2016-race/573256/ |title=Heidi Cruz Didn't Plan for This |last=Plott |first=Elaina |website=The Atlantic |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611001852/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2018/10/heidi-cruz-ted-his-senate-bid-and-2016-race/573256/ |archive-date=11 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy het voorheen in die [[Withuis]] gewerk vir [[Condoleezza Rice]] en in New York as 'n beleggingsbankier. Cruz het al grappenderwys gesê: "Ek is Kubaans, Iers en Italiaans, en tog het ek op die een of ander manier opgeëindig om deel van die suidelike Baptiste te wees." Hy dra graag cowboy-stewels, maar het hom daarvan weerhou toe hy in die Rehnquist-hof betoë gelewer en geargumenteer het.<ref>Kelly, Amita. (23 Maart 2015). "What You Need To Know About Ted Cruz". [https://www.npr.org/sections/itsallpolitics/2015/03/23/394719332/what-you-need-to-know-about-ted-cruz NPR] besoek op 19 Desember 2019.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Cruz, Ted}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse politici]] 0gpx2f5p5sdt5ijyqj1o5ybbxl73ki5 0 305681 2924682 2619107 2026-08-13T11:17:39Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe, onderwys en vroeë loopbaan */ Verbeter 2924682 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër |naam =Josh Hawley |beeld =Josh Hawley.jpg |orde = [[Amerika]]anse Senator van [[Missouri]] |termynaanvang =3 Januarie 2019 |termyn_eindig = |voorganger = Claire McCaskill |opvolger = |geboortedatum ={{geboortedatum en ouderdom|1979|12|31}} |geboorteplek =Springdale, Arkansas, V.S.A. |sterfdatum = |sterfplek = |party =[[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] |huweliksmaat =Erin Morrow |kinders =2 }} '''Joshua David Hawley''' (gebore op [[31 Desember]] [[1979]]) is 'n [[VSA|Amerikaanse]] prokureur en [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse]] politikus wat as die junior senator vir [[Missouri]] in die senaat van die Verenigde State dien. Senator Hawley het van 2017 tot 2019 as die 42ste prokureur-generaal vir Missouri gedien, voordat hy die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese]] senator Claire McCaskill in die 2018 senaatsverkiesing in Missouri verslaan het. Op 40-jarige ouderdom is hy die jongste lid van die Amerikaanse senaat. <ref>{{cite web |url=https://www.graydc.com/content/news/Josh-Hawley-countrys-youngest-Senator-takes-place-on-Capitol-Hill-504013881.html |title=Josh Hawley, country's youngest Senator, takes place on Capitol Hill |last=Austin |first=Alana |website=www.graydc.com |access-date=4 Januarie 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614174215/https://www.graydc.com/content/news/Josh-Hawley-countrys-youngest-Senator-takes-place-on-Capitol-Hill-504013881.html |archive-date=14 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Vroeë lewe, onderwys en vroeë loopbaan == Hawley is in Springdale, Arkansas gebore, maar het spoedig na [[Lexington, Missouri]] verhuis, waar sy pa as bankier gewerk het en sy ma 'n onderwyser was. <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.nationalreview.com/magazine/2018/05/14/josh-hawley-senate-race-worthy-candidate-missouri/|title=Josh Hawley's Worthy Climb {{!}} National Review|date=26 April 2018|website=National Review|language=en-US|access-date=24 Julie 2018}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=H001089 |title=HAWLEY, Joshua David - Biographical Information |website=bioguide.congress.gov |access-date=9 Januarie 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414112744/http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=H001089 |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het aan die ''Rockhurst High School'' in [[Kansas City|Kansas City, Missouri]] gematrikuleer. Hy het in 2002 sy [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] graad in geskiedenis aan [[Stanford-universiteit]] met eerbewyse ontvang. Hierna het hy na [[Londen]] verhuis en 'n jaar lank klas gegee aan ''St Paul's School'', en daarna aan [[Yale-universiteit]] se regsskool, waar hy die skool se afdeling van die ''Federalist Society'' gelei het en in 2006 'n Juris Doctor-graad ontvang het. <ref name=":2">[http://law.missouri.edu/about/people/hawleye/ Professor Erin Morrow Hawley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108074505/http://law.missouri.edu/about/people/hawleye/|date=8 November 2017}} profile, University of Missouri Law School. Opgespoor op 9 Oktober 2017.</ref> Op 28-jarige ouderdom het Hawley 'n biografie van [[Theodore Roosevelt]] vir ''Yale University Press'' geskryf, getiteld ''Theodore Roosevelt, Preacher of Righteousness''. Na regsskool het Hawley as klerk gedien vir regter Michael W. McConnell van die Appèlhof van die Verenigde State <ref name=":1"/> en vir hoofregter John Roberts van die Hooggeregshof. Hawley het tydens sy termyn onder Roberts sy toekomstige vrou Erin Morrow ontmoet, wat ook vir die Hooggeregshof as klerk gewerk het. &nbsp; Na Hawley se klerkskap het hy van 2008 tot 2011 gespesialiseer in litigasiewerk in appèlsake by ''Hogan Lovells'' in Washington, DC (toe nog bekend as ''Hogan & Hartson''). <ref name=":1"/> Van 2011 tot 2015 het hy gewerk vir ''The Becket Fund for Religious Liberty''. <ref>{{cite web |url=https://www.becketlaw.org/staff/josh-hawley/ |title=Josh Hawley - Becket |publisher=Becket |access-date=8 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191206141354/https://www.becketlaw.org/staff/josh-hawley/ |archive-date=6 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> By Becket het hy regsadvies gegee in die hooggeregshofsake van ''Hosanna-Tabor Evangelical Lutheran Church & School v. Equal Employment Opportunity Commission'', wat in 2012 beslis is, en ''Burwell v. Hobby-lobby'', wat in 2014 beslis is. In 2011 het Hawley na [[Missouri]] verhuis en 'n assosiaat-professor aan die Universiteit van Missouri se regsskool, geword waar hy klas gegee het in grondwetlike reg, grondwetlike teorie, wetgewing en strafreg. <ref>{{cite web |url=http://law.missouri.edu/about/people/hawleyj |title=Joshua D. Hawley |publisher=University of Missouri School of Law |access-date=10 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803010541/https://law.missouri.edu/about/people/hawleyj |archive-date=3 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In Junie 2013 het Hawley gedien as 'n fakulteitslid van die ''Blackstone Legal Fellowship'', wat befonds word deur ''Alliance Defending Freedom'', 'n konserwatiewe Christelike organisasie. <ref>{{cite web |url=https://www.riverfronttimes.com/newsblog/2018/06/29/as-a-mizzou-prof-josh-hawley-took-money-from-anti-gay-alliance-defending-freedom |title=As a Mizzou Prof, Josh Hawley Took Money from Anti-Gay 'Alliance Defending Freedom' |last=Fenske |first=Sarah |website=Riverfront Times |publisher=Riverfront Times |access-date=28 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228043158/https://www.riverfronttimes.com/newsblog/2018/06/29/as-a-mizzou-prof-josh-hawley-took-money-from-anti-gay-alliance-defending-freedom |archive-date=28 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Mei 2015 is Hawley toegelaat tot die balie van die hooggeregshof, en het hy sodoende in aanmerking gekom om sake voor die hof te argumenteer. == Prokureur-generaal van Missouri (2017–2019) == === 2016 verkiesing === In 2016 het Hawley hom verkiesbaar gestel as die Prokureur-Generaal vir Missouri. Op 2 Augustus het hy Kurt Schaefer in die Republikeinse voorverkiesing met 64% van die stemme verslaan. <ref name="auto">{{Cite web|url=http://enrarchives.sos.mo.gov/enrnet/|title=State of Missouri - Election Night Results|last=IT|first=Missouri Secretary of State -|website=enrarchives.sos.mo.gov|access-date=14 Junie 2020|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412235557/https://enrarchives.sos.mo.gov/enrnet/|url-status=dead}}</ref> Hy het Teresa Hensley in die algemene verkiesing op 8 November met 58,5% van die stemme teenoor Hensley se 41,5% verslaan. === Ondersoeke na tegnologie maatskappye === In November 2017 het Hawley met 'n ondersoek begin oor die vraag of [[Google]] se sakepraktyke inbreuk maak op die Amerikaanse Wet op Verbruikersbeskerming en ''"anti-trust"'' wette. Die ondersoek het gefokus op watter data Google van gebruikers versamel, hoe dit gebruik maak van inhoudverskaffers se inhoud, en of die resultate van die [[soekenjin]] bevooroordeeld is. In April 2018, ná die Facebook-Cambridge Analytica-data-skandaal, het Hawley aangekondig dat sy kantoor 'n dagvaarding aan [[Facebook]] uitgereik het oor die manier waarop die maatskappy sy gebruikers se data deel. Die ondersoek het probeer vasstel of Facebook die sensitiewe data van sy gebruikers behoorlik hanteer, of meer inligting versamel as wat dit in die openbaar erken. === Regsgeding teen vervaardigers van [[opoïed]]e en ondersoeke === In Junie 2017 het Hawley aangekondig dat die staat van Missouri 'n dagvaarding in die staatshof ingedien het teen drie groot medisyne-ondernemings, by name ''Purdue Pharma'', ''Endo Health Solutions'', en ''Janssen Pharmaceuticals'', omdat hulle die gevaar van voorskrifpynstillers verberg het en sodoende tot die opioïedepidemie wat die VSA teister bygedra het. Die staat het beweer dat die ondernemings die verbruikersbeskerming- en Medicaid-wette van Missouri oortree het. Die skadevergoedingsbedrag wat geëis is was van die grootste bedrae wat nog ooit geëis is in die staat en het in die honderde miljoene dollars beloop. In Augustus 2017 het Hawley aangekondig dat hy 'n ondersoek na sewe opioïedverspreiders (''Allergan'', ''Depomed'', ''Insys'', ''Mallinckrodt'', ''Mylan'', ''[[Pfizer]]'' en ''Teva Pharmaceuticals'') begin het. In Oktober 2017 het Hawley sy ondersoek na drie bykomende farmaseutiese ondernemings (''AmerisouthBergen Corporation'', ''Cardinal Health Inc.'' en ''McKesson Corporation''), die drie grootste [[VSA|Amerikaanse]] opioïedverspreiders, uitgebrei. == Amerikaanse senaat == === 2018 Senaatveldtog === [[Lêer:Josh_Hawley_Primary_Night.jpg|duimnael|336x336px| Hawley op die aand van die verkiesing, nadat hy 'n oorwinning behaal het tydens die Republikeinse voorverkiesing. ]] In Augustus 2017 het Hawley 'n veldtogkomitee geloods om ondersoek te doen na sy kandidaatskap vir die Amerikaanse senaat. <ref>{{cite web |url=https://www.rollcall.com/news/politics/missouri-josh-hawley-senate-bid |title=Missouri's Josh Hawley Forms Exploratory Committee for Senate Bid |last=Pathe |first=Simone |date=2 Augustus 2017 |website=Roll Call |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123003541/http://www.rollcall.com/news/politics/missouri-josh-hawley-senate-bid |archive-date=23 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> <ref>[http://docquery.fec.gov/pdf/830/201708070200245830/201708070200245830.pdf Josh Hawley Senate Exploratory Committee], ''Federal Elections Commission''. Opgespoor op 29 Julie 2018.</ref> In Oktober 2017 het hy sy kandidatuur vir die Republikeinse benoeming in Missouri se Amerikaanse senaatverkiesing in 2018 vir die setel wat deur die Demokraat Claire McCaskill beklee is verklaar. Daar was 11 kandidate in die sterk betwiste Republikeinse voorverkiesing wat gehoop het om vir McCaskill te onttroon. Hawley het aansienlike steun gekry van prominente Republikeine, soos die leier van die Senaat, [[Mitch McConnell]], president [[Donald Trump]], en die Senaat se ''Fonds vir Konserwatiewes''. <ref>{{cite web |url=https://www.politico.com/tipsheets/morning-score/2017/08/14/missouris-10-million-man-221850 |title=Missouri's $10M man |last=Strauss |first=Daniel |website=Politico |access-date=8 November 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207194426/https://www.politico.com/tipsheets/morning-score/2017/08/14/missouris-10-million-man-221850 |archive-date=7 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het 'n groot meerderheid van die stemme in die voorverkiesing op hom verenig. President Trump het Hawley in November 2017 as senator aanbeveel. Tydens die algemene verkiesingsveldtog was Obamacare 'n sleutelkwessie, en albei kandidate het belowe om beskerming teen bestaande siektetoestande te verseker. McCaskill het die deelname van Hawley aan 'n regsgeding gekritiseer wat die beskerming van mense met bestaande siektetoestande kon beëindig deur die Wet op Bekostigbare Sorg omver te werp. Hawley het McCaskill se komende stem oor die bevestiging van CIA-direkteur [[Mike Pompeo]] as minister van buitelandse sake 'n sleutelkwessie van die veldtog gemaak. <ref name="Hawley">[https://www.rollcall.com/news/politics/senate-confirms-pompeo-split-among-2018-democrats Senate confirms Pompeo with split among 2018 Democrats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830054218/https://www.rollcall.com/news/politics/senate-confirms-pompeo-split-among-2018-democrats |date=30 Augustus 2019 }}, ''[[rollcall.com]]'', Niels Lesniewski, 26 Apr 2018. Opgespoor op 25 November 2019.</ref> Sy woordvoerder vir die veldtog het gevra: "Sal senator McCaskill haar liberale donateurs ignoreer en Mike Pompeo ondersteun vir die minister van buitelandse sake, of sal sy by Chuck Schumer bly en aanhou om versperrings in die pad van die president te plaas?" en bygevoeg, "Dit is kommerwekkend om te sien hoe gefokus senator McCaskill daarop is om te doen wat polities gerieflik is, in plaas van om te doen wat reg is." Hawley het kritiek van beide Republikeine en Demokrate ontvang omdat hy sy Senaat-veldtog minder as 'n jaar begin het nadat hy as prokureur-generaal ingesweer is. In die algemene verkiesing in November 2018 het Hawley McCaskill met 52% tot 46% van die stemme verslaan. Op 6 Desember 2018 het Jay Ashcroft, staatssekretaris van Missouri, 'n ondersoek daarna geloods of Hawley openbare gelde verkeerdelik aangewend het vir sy veldtog om 'n setel in die Senaat. Hawley se kantoor het enige oortredinge ontken. <ref>{{cite web |url=https://www.stltoday.com/news/local/crime-and-courts/missouri-secretary-of-state-ashcroft-launches-investigation-into-josh-hawley/article_2096c131-875b-5820-982f-5105c1eb988c.html |title=Missouri Secretary of State Ashcroft launches investigation into Josh Hawley |last=Suntrup |first=Jack |date=6 Desember 2018 |website=stltoday.com |access-date=6 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530202151/https://www.stltoday.com/news/local/crime-and-courts/missouri-secretary-of-state-ashcroft-launches-investigation-into-josh-hawley/article_2096c131-875b-5820-982f-5105c1eb988c.html |archive-date=30 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 28 Februarie 2019 het Ashcroft die ondersoek gesluit omdat daar onvoldoende bewyse was dat " 'n oortreding begaan is". <ref>{{cite web |url=https://www.stltoday.com/news/local/govt-and-politics/missouri-drops-complaint-that-hawley-misused-taxpayer-resources/article_3ffe3861-ed88-5321-bde5-41e011054dc0.html |title=Missouri drops complaint that Hawley misused taxpayer resources |last=Suntrup |first=Jack |date=28 Februarie 2019 |website=stltoday.com |access-date=12 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325133427/https://www.stltoday.com/news/local/govt-and-politics/missouri-drops-complaint-that-hawley-misused-taxpayer-resources/article_3ffe3861-ed88-5321-bde5-41e011054dc0.html |archive-date=25 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Ampstermyn === Hawley is op 3 Januarie 2019 as die Amerikaanse senator vir [[Missouri]] ingesweer. Hy is die jongste Amerikaanse senator. <ref>{{cite web |url=https://www.kait8.com/2019/01/08/josh-hawley-countrys-youngest-senator-takes-place-capitol-hill/ |title=Josh Hawley, country's youngest Senator, takes place on Capitol Hill |last=Region 8 Newsdesk |date=7 Januarie 2019 |website=kait8.com |access-date=6 Augustus 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211174124/https://www.kait8.com/2019/01/08/josh-hawley-countrys-youngest-senator-takes-place-capitol-hill/ |archive-date=11 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 18 November 2019 het Hawley die Wet op die Beveiliging van Nasionale Veiligheid en Persoonlike Data <ref name="CitationB">{{Citation|title=Senator Hawley Introduces Bill to Address National Security Concerns Raised by Big Tech's Partnerships with Beijing|url=https://www.hawley.senate.gov/senator-hawley-introduces-bill-address-national-security-concerns-raised-big-techs-partnerships|accessdate=19 November 2019}}</ref> aangekondig, wat dit onwettig sal maak vir Amerikaanse ondernemings om gebruikersdata of enkripsiesleutels in China te stoor. ''Engadget'' het opgemerk dat die wetsontwerp "ernstige probleme" kan veroorsaak vir ondernemings wat ingevolge die wet verplig is om data in [[China]] te stoor, soos [[Apple Inc.|Apple]] en TikTok, en dat dit "hulle kan dwing om China geheel en al te verlaat." Dit was nie Hawley se eerste wetsontwerp oor tegnologie-gedrewe aangeleenthede nie; hy het ook onder meer voorstelle ingedien om sosiale netwerkfunksies wat as "verslawend" beskou word, te beperk. <ref name="CitationA">{{Citation|date=November 18, 2019|title=Senate bill would block US companies from storing data in China|url=https://www.engadget.com/2019/11/18/national-security-personal-data-protection-act/|accessdate=19 November 2019}}</ref> Hawley het op TikTok gefokus en gesê dat die wetsontwerp Rusland sowel as China sal dek, en "enige ander land wat die Staatsdepartement as 'n veiligheidsrisiko beskou." <ref name="CitationC">{{Citation|date=18 November 2019|title=US lawmaker wants to limit TikTok data flow as company considers minimizing China ties|url=https://www.foxbusiness.com/money/china-national-security-tiktok-senator-josh-hawley|accessdate=19 November 2019}}</ref> Hy het gesê dat die wetsontwerp "op sosiale media-platforms en data-intensiewe ondernemings gerig is", en "sulke samesmeltings by verstek sou blokkeer sonder vooraf goedkeuring van die Komitee op Buitelandse Beleggings in die Verenigde State." <ref name="CitationE">{{Citation|date=18 November 2019|title=Chinese, Russian Data Localization Laws Targeted in Senate Bill|url=https://news.bloomberglaw.com/privacy-and-data-security/chinese-russian-data-localization-laws-targeted-in-senate-bill|accessdate=19 November 2019}}</ref> Die wetsontwerp verhoed ook die insameling van "meer gebruikersdata as wat nodig is om sake te doen." <ref name="CitationF">{{Citation|date=18 November 2019|title=TikTok pivots to new countries as US scrutiny increases|url=https://www.cnbc.com/2019/11/18/tiktok-pivots-to-new-countries-as-us-scrutiny-increases.html|accessdate=19 November 2019}}</ref> === Immigrasie === Senator Hawley ondersteun president Trump se skeiding van kinders van ouers wat die grens onwettig oorsteek, en het gesê dat dit 'n kwessie is van die handhawing van wet en orde. <ref name=NYT2018/> === Maatskaplike kwessies === Hawley is 'n teenstander van aborsie en het 'n beroep gedoen op die aanstelling van "regters wat die oorspronklike bewoording van die grondwet eerbiedig en wat pro-lewe is" na die Amerikaanse hooggeregshof en ander federale howe. <ref name="RTL">{{cite news |url=https://www.news-leader.com/story/news/politics/elections/2018/05/30/hawley-gets-missouri-right-life-anti-abortion-nod-senate-race-against-claire-mccaskill/655351002/ |title=Hawley gets Missouri Right to Life endorsement in U.S. Senate race against McCaskill |work=Springfield News-Leader |access-date=30 Augustus 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719095443/https://www.news-leader.com/story/news/politics/elections/2018/05/30/hawley-gets-missouri-right-life-anti-abortion-nod-senate-race-against-claire-mccaskill/655351002/ |archive-date=19 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het ''[[Roe v. Wade]]'' "een van die mees ongeregverdigde beslissings" in die Amerikaanse regsgeskiedenis genoem. Missouri se ''Right to Life'' Politiese Aksie-komitee (PAC) het Hawley vir die Senaat goedgekeur.<ref name="RTL"/> Hawley is van mening dat die geskikte plek vir seks "binne die huwelik" is. <ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/powerpost/wp/2018/01/31/gop-candidate-blames-human-trafficking-on-sexual-liberation-saying-it-leads-to-slavery-of-women/|title=GOP candidate blames human trafficking on sexual liberation, saying it leads to 'slavery' of women|website=Washington Post|language=en|access-date=13 September 2018}}</ref> In Desember 2015 het hy vrystellings ondersteun vir "ondernemings en godsdiensgroepe in Missouri wat weier om aan selfde-geslag ... huwelikseremonies" deel te neem. <ref>{{cite news |url=https://fox2now.com/2015/12/26/attorney-general-candidate-wants-exemptions-for-gay-marriage/ |title=Attorney general candidate wants exemptions for gay marriage |date=26 Desember 2015 |work=FOX2now.com |access-date=8 November 2018 |agency=Associated Press |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211153356/https://fox2now.com/2015/12/26/attorney-general-candidate-wants-exemptions-for-gay-marriage/ |archive-date=11 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Amerikaanse Hooggeregshof-benoemings === Hawley se eerste reklamestuk in die Senaat-veldtog in 2018 get gefokus op [[Brett Kavanaugh]] se kandidaatskap as regter van die Amerikaanse hooggeregshof, wat hy ondersteun het. <ref name=":5">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2018/09/23/us/politics/kavanaugh-senate-republicans-elections.html |title=Kavanaugh Was Supposed to Be a Midterm Boon for G.O.P. Not Anymore. |access-date=24 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022231143/https://www.nytimes.com/2018/09/23/us/politics/kavanaugh-senate-republicans-elections.html |archive-date=22 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nadat Kavanaugh van seksuele aanranding beskuldig is, het Hawley hom ten sterkste verdedig en gesê dat Demokrate 'n "hinderlaag" uitgevoer het. <ref name=":5" /> == Hawley en internet-sensuur == Senator Hawley het op 19 Junie 2020 wetgewing bekendgestel wat die wysiging van artikel 230-immuniteit vir groot tegnologiese ondernemings (''"Big Tech"'') ten doel het. Die wet staan bekend as die ''Ending Support for Internet Censorship Act'' (Wet op Beëindiging van Ondersteuning vir Internet-sensuur), en het o.m. ten doel om 'n belangrike wysiging aan te bring aan die manier waarop groot tegnologie-ondernemings behandel word ingevolge Artikel 230 van die ''Communications Decency Act'' (CDA).<ref>https://www.hawley.senate.gov/senator-hawley-introduces-legislation-amend-section-230-immunity-big-tech-companies Opgespoor en besoek op 23 Junie 2020</ref> Die ''Communications Decency Act'' beskerm ondernemings teen aanspreeklikheid vir onwettige inhoud wat deur derde partye geplaas word. Die Amerikaanse Kongres het hierdie wet in 1996 goedgekeur toe die [[internet]] nog in sy kinderskoene was, omrede hulle bekommerd daaroor was om gasheerplatforms onderhewig te maak aan dieselfde siviele aanspreeklikheid as alle ander ondernemings, wat hul groei sou terughou. == Persoonlike lewe == Hawley is getroud met Erin Morrow Hawley, 'n medeprofessor in die regte aan die Universiteit van Missouri . <ref>{{cite web |url=https://www.columbiatribune.com/news/20180510/hawley-blames-higher-ed-for-leftist-ideology |title=Hawley blames higher ed for leftist ideology |last=Keller |first=Rudi |website=Columbia Daily Tribune |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414210140/https://www.columbiatribune.com/news/20180510/hawley-blames-higher-ed-for-leftist-ideology |archive-date=14 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle het twee seuns. Die Hawleys het in 2011 na Columbia, Missouri, verhuis. Nadat hy prokureur-generaal van Missouri geword het, het Hawley ook 'n woonstel in [[Jefferson City]] gehuur ná klagtes dat hy nie aan 'n statutêre verblyfvereiste voldoen nie. Die Hawleys het na [[Virginië|Virginia]] verhuis nadat Hawley tot die Amerikaanse senaat verkies is. <ref>{{cite web |url=https://www.stltoday.com/news/local/govt-and-politics/sold-josh-hawley-s-mid-missouri-home/article_9c053c24-ef53-5c24-9f53-9e7552db8ec2.html |title=Sold: Josh Hawley's mid-Missouri home |last=Suntrup |first=Jack |website=stltoday.com |access-date=7 April 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924063745/https://www.stltoday.com/news/local/govt-and-politics/sold-josh-hawley-s-mid-missouri-home/article_9c053c24-ef53-5c24-9f53-9e7552db8ec2.html |archive-date=24 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hawley is grootgeword metodiste, maar hy en sy gesin woon nou 'n Evangeliese Presbiteriaanse kerk by, en hy identifiseer hom as 'n evangeliese . <ref>{{cite web |url=https://world.wng.org/2016/08/missouri_ag_contender_has_deep_religious_liberty_legal_roots |title=Missouri AG contender has deep religious liberty legal roots |last=Belz |first=Emily |date=5 Augustus 2016 |access-date=13 Desember 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302233626/https://world.wng.org/2016/08/missouri_ag_contender_has_deep_religious_liberty_legal_roots |archive-date=2 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Publikasies == * {{cite book|last1=Hawley|first1=Joshua David|title=Theodore Roosevelt, Preacher of Righteousness|date=2008|publisher=Yale University Press|location=New Haven, CT|isbn=9780300120103}} == Eksterne skakels == * [https://www.foxnews.com/politics/sen-josh-hawleys-big-idea-sue-big-tech ''The Big Idea''-reeks op Fox-nuus: Sen. Josh Hawley’s Big Idea: Allow Americans to sue Big Tech for selective political censorship] == Verwysings == {{Verwysings}} {{S-start}} {{S-ppo}} {{S-bef}} {{S-ttl|title=[[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeine]] se genomineerde vir Prokureur-generaal van Missouri}} {{S-inc|recent}} |- {{S-bef}} {{S-ttl|title={{nowrap|[[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeine]] se genomineerde vir V.S.A. Senator vir [[Missouri]]}}<br/>(Klas 1)}} |- {{S-par|us-sen}} {{S-bef}} {{S-ttl|title=V.S.A. Senator (Klas 1) vir Missouri}} {{S-inc}} |- {{S-hon}} {{S-bef}} {{S-ttl|title=Baba van die Senaat}} {{S-inc}} |- {{S-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hawley, Josh}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1979]] [[Kategorie:Amerikaanse politici]] 4hnvj71is9y92usfvroo6zzf92k0pcl 0 307947 2924533 2923322 2026-08-12T15:35:40Z Jcb 223 2924533 wikitext text/x-wiki {{Moordenaar | naam = Alfabetmoorde | beeld = | onderskrif = | land = [[VSA]] | misdaad = [[Verkragting]], verwurging | plek = [[New York (deelstaat)|New York]] | datums = 16 November 1971 – <br />26 November 1973 | slagoffers = 3 | gedood = }} Die '''Alfabetmoorde''' (ook bekend as die '''Dubbelvoorlettermoorde''') is ’n onopgeloste reeks kindermoorde tussen 1971 en 1973 in [[Rochester, New York]].<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 34-43</ref> Al die slagoffers van die Alfabetmoorde was meisies van 10 en 11 jaar oud wie se [[voornaam]] met dieselfde letter as haar [[van]] begin het. Hulle is almal seksueel aangerand en verwurg<ref name="ak98">''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 98</ref> voordat hulle liggaam in of naby ’n dorp gelos is wat met dieselfde voorletter as hulle voornaam en van begin het.<ref name="one">{{cite news|title=Double Initial Murders: One Killer?|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|accessdate=December 28, 2019|agency=WHEC-TV|location=Rochester, New York|date=22 Februarie 2019|archive-date=28 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228214839/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-was-it-the-work-of-one-killer/5255196/|url-status=dead}}</ref><ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 34</ref><ref name="ser">''Serial Murderers and Their Victims'' {{ISBN|978-0-495-60081-7}} p. 458</ref> Die ondersoekers het meer as 800 verdagtes ondervra, maar die moorde is nooit opgelos nie. == Moorde == === Carmen Colón === Op 16 November 1971 om 16:20 het die 10-jarige [[Puerto Rico|Puerto Ricaaanse]] meisie Carmen Colón in Rochester, New York, verdwyn op pad terug huis toe ná ’n besoek aan die plaaslike apteek. Volgens getuies het Colón die apteek waarheen haar ouma haar gestuur het, verlaat toe sy hoor die voorskrif wat sy moes gaan haal, is nog nie gereed nie. Sy het aan die eienaar, Jack Corbin, gesê: "Ek moet gaan. Ek moet gaan." Sy is toe gesien waar sy in ’n motor klim wat daarnaby geparkeer was.<ref name="col">{{cite news|title=Double Initial Murders: Carmen Colón|url=https://www.whec.com/news/inside-the-evidence-double-initial-murders/5230501/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Colón se ma het haar om 19:50 as vermis aangegee.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 16</ref> Sowat 50 minute nadat Colón die apteek verlaat het, het talle motoriste op Interstate 490 die kind met ’n kaal onderlyf aan die teenoorgestelde kant van die pad sien hardloop terwyl ’n voertuig, glo ’n donker Ford Pinto-luikrug, agteruitry agter haar aan.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 63</ref> Die meisie het haar arms wild geswaai en geskree in ’n poging om motors te laat stilhou.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 35</ref> Minstens een motoris het gesien hoe sy deur haar ontvoerder na die voertuig teruggelei word.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 7</ref> In die spitsverkeer het niemand stilgehou om haar te help nie<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} pp. 63-64</ref> en dit het later groot openbare woede ontlok.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 35</ref> Haar lyk is twee dae later naby Interstate 490 gevind, buite die dorp Churchville. In ’n lykskouing is bevind sy is verkrag, het ’n beenbreuk in haar skedel gehad en is daarna met die hand verwurg. Daar was ook talle krapmerke aan haar lyf.<ref name="D&C_background_feature">{{cite news |first=Gary |last=Craig |title='Double Initial' Murders Remain Mystery After 35 Years |url=http://www.democratandchronicle.com/article/20090301/NEWS01/903010314 |work=Democrat and Chronicle |publisher=Gannett |location=Rochester |pages=1A, 8A |date=1 Maart 2009 |accessdate=2 Maart 2009}}</ref> === Wanda Walkowicz === Sewentien maande later, op 2 April 1973 kort ná 17:00, het die 11-jarige Wanda Walkowicz uit die oostelike deel van Rochester verdwyn terwyl sy op pad huis toe was. Volgens die eienaar van die delikatesse waar Walkowicz was, is sy daarheen gestuur om kruideniersware te koop. Om 17:15 het sy begin terugloop huis toe. Haar ma het haar om 20:00 as vermis aangegee.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Wanda Walkowicz|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129163441/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|url-status=dead}}</ref> Die polisie het onmiddellik ’n soektog gelas. Die omgewing om die winkel en die plekke waar sy graag gespeel het, is deursoek. Niks is egter gevind nie,<ref>'' Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 38</ref> hoewel ’n paar inwoners van die buurt Walkowicz gesien het terwyl sy sukkel om die inkopiesak te dra. Terwyl sy die sak teen ’n heining gedruk het om haar greep te verander, het ’n bruin voertuig verby haar gery.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 38</ref> Walkowicz se liggaam, ten volle geklee, is die volgende dag om 10:15 deur ’n polisieman gevind<ref>{{cite news|title=Leads Sought in 1973 'Double Initial' Killing of Girl, 11|url=https://www.newspapers.com/image/?clipping_id=36792841&fcfToken=eyJhbGciOiJIUzI1NiIsInR5cCI6IkpXVCJ9.eyJmcmVlLXZpZXctaWQiOjQwMzYwMDQyMSwiaWF0IjoxNTc4NTM3MjMwLCJleHAiOjE1Nzg2MjM2MzB9.G2_ExtRrGZJxZNMxGbP3Uki7uR_oMsFeTwW_ypqLe6w|accessdate=9 Januarie 2020|work=Democrat and Chronicle|date=9 Maart 2018}}</ref> aan die voet van ’n heuwel aan State Route 104 in Webster, sowat 10&nbsp;km van Rochester af.<ref>''Still at Large: A Casebook of 20th Century Serial Killers who Eluded Justice'' {{ISBN|978-1-559-50184-2}} p. 8</ref> Die posisie van haar liggaam het daarop gedui dat sy waarskynlik uit ’n bewegende voertuig gegooi is en haar liggaam teen die heuwel afgerol het.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 38</ref> In ’n lykskouing is bevind sy is verkrag en toe met ’n voorwerp soos ’n [[gordel]] van agter af verwurg. Verskeie verdedigingswonde het gewys Walkowicz het teen haar moordenaar geveg.<ref>{{cite web|title=Homicide Victim: Walkowicz, Wanda Lee|url=https://www.troopers.ny.gov/Wanted_and_Missing/Homicide/view.php?ID=13364759-65d4-4411-bc90-c667b49e7286|accessdate=6 Februarie 2020|date=5 Januarie 2006}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Haar klere is weer aangetrek nadat sy vermoor is.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> In die lykskouing is spore van [[semen]] en [[pubiese hare]] aan die liggaam gevind.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Wanda Walkowicz|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129163441/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-wanda-walkowicz/5238090/|url-status=dead}}</ref> Verder is verskeie wit [[kat]]hare aan haar klere gevind, hoewel die Walkowicz-gesin nie ’n wit [[troeteldier]] gehad het nie.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 91</ref> Nadat ’n beloning uitgereik is vir inligting wat tot die inhegtenisneming en veroordeling van die moordenaar kon lei,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 39-40</ref> het ’n ooggetuie vertel hy het Walkowicz aan die passasierskant van ’n groot bruin voertuig sien staan terwyl sy met die bestuurder gesels. Die ooggetuie kon nie die bestuurder duidelik sien nie,<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> maar die voertuig was baie naby Walkowicz se huis.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 36</ref> Nog iemand het vertel sy het gesien hoe ’n man ’n meisie met rooi hare op die aand van Walkowicz se verdwyning tussen 17:30 en 18:00 in ’n ligkleurige Dodge Dart dwing.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 39</ref> Rochester se polisiedepartement het enige voorstelle ontken dat daar ’n verband tussen Colón en Walkowicz se moord was.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 46</ref> === Michelle Maenza === Sewe maande later, op die aand van 26 November 1973, het die 11-jarige Michelle Maenza se ma, Carolyn, haar as vermis aangegee nadat die kind nie van die skool af teruggekom het nie. Daar is vasgestel Maenza is om 15:20 laas deur haar skoolmaats gesien op pad na ’n inkopiesentrum naby die skool om haar ma se beursie te gaan haal wat sy vroeër die dag in ’n winkel vergeet het.<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 40</ref> Sowat 10 minute later het ’n ooggetuie Maenza aan die passasierskant van ’n beige of taankleurige voertuig sien sit wat vinnig in die straat af gery het. Volgens die ooggetuie het die kind gehuil.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Michelle Maenza|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date= 3 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803183343/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|url-status=dead}}</ref> Om 17:30 het ’n motoris ’n man by ’n groot beige of taankleurige voertuig met ’n pap band sien staan.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 64</ref> Dit was aan Route 350 in die dorp Walworth en die man het ’n meisie wat die ooggetuie seker was Maenza was, aan haar pols vasgehou. Toe die ooggetuie stilhou en sy hulp aanbied, het die man die kind agter sy rug ingeruk.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 71</ref> Hy het voor die voertuig se nommerplaat gestaan. Die man het die ooggetuie so boos aangegluur dat laasgenoemde verplig gevoel het om weg te ry.<ref>{{cite news|title=Double Initial Murders: Michelle Maenza|url=https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|accessdate=4 Januarie 2020|work=WHEC-TV|date=1 Februarie 2019|archive-date= 3 Augustus 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803183343/https://www.whec.com/news/double-initial-murders-the-final-victim/5247570/|url-status=dead}}</ref> Maenza se ten volle geklede liggaam is op 28 November om 10:30 in ’n sloot in die dorp Macedon gekry, sowat 24&nbsp;km van Rochester af. In ’n lykskouing is bevind sy het verskeie wonde aan haar lyf gehad wat met ’n stomp voorwerp toegedien is, sy is verkrag en van agter af met ’n voorwerp soos ’n dun tou verwurg. Verskeie wit kathare is aan haar klere gekry,<ref name="ak98" /> en blare van die omgewing is in haar vuis gevind,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 41</ref> wat aandui dat sy waarskynlik vermoor is op of naby die plek waar haar lyk gekry is.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> ’n Monster is van semen geneem, asook ’n palmafdruk aan haar nek.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 256</ref><ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 63</ref> == Ondersoek == Al drie moorde het groot openbare belangstelling gelok en daar is wyd daaroor berig. Ná Maenza se moord het ondersoekers ’n profieltekening aan die media uitgereik van die persoon wat deur verskeie ooggetuies by die kind gesien is.<ref>''The Devil at Genesee Junction'' {{ISBN|978-1-442-25233-2}} p. 65</ref> Nes met die ander twee moorde is ’n blitslyn daargestel, maar dié keer vir al drie moorde. ’n Beloning is ook weer uitgereik.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 256</ref> Talle oproepe is ontvang, maar dit het geen noemenswaardige getuienis opgelewer nie.<ref name="col" /> Hoewel die ondersoekers meer as 800 verdagtes ondervra het, is die moorde nooit opgelos nie. Omdat al drie meisies uit ’n arm [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] huis gekom het,<ref>''Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 43</ref> min vriende gehad het en kort voor hulle moord geboelie is<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 255</ref> of swak op skool gevaar het, het ondersoekers die moontlikheid nie uitgesluit nie dat die moordenaar gewerk het by, of kennis gehad het van, die praktyke van ’n maatskaplike agentskap.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> === Ooreenkomste === Al drie slagoffers was [[voortiener]]meisies wat vroeg die middag in ligte of swaar reën in Rochester verdwyn het<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} pp. 255-256</ref> en wie se liggaam later in naburige distrikte gevind is. Die liggame is óf ten volle óf halfgeklee ontdek naby ’n grootpad op ’n plek wat maklik met ’n voertuig bereik kon word.<ref name="one" /> Al drie was kort<ref>''Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 18</ref> en is verkrag voordat hulle vermoor is. Al drie is deur hulle skoolmaats as alleenlopers beskou.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} pp. 255-256</ref> Ondersoekers stem saam dit is onwaarskynlik dat die slagoffers gekies is omdat hulle voornaam en van met dieselfde letter begin het,<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 78</ref> want dit sou beteken hulle moordenaar moes hulle lank agtervolg het, en dit sou die kans om aandag te trek verhoog. Sommige ondersoekers glo ook Colón is, anders as die ander twee, vermoor deur iemand wat haar geken het en dalk familie was.<ref>''The Hillside Strangler: The Three Faces of America's Most Savage Rapist and the Shocking Revelations from the Sensational Los Angleles Trial'' {{ISBN|978-1-884-95637-9}} p. 257</ref> === Verdagtes === In die saak van Carmen Colón is haar oom, Miguel Colón, as ’n sterk kandidaat vir die moord beskou. Miguel was die broer van Colón se pa, Justiniano. Nadat die ouers geskei is, het hy ’n verhouding met die ma, Guillermina, aangeknoop.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 2</ref> Colón se oupa, Felix, het gewoonlik saam met haar apteek toe gestap, maar op die dag van haar moord het sy daarop aangedring om alleen te stap.<ref>{{cite news|title=Why Did Hundreds Ignore Doomed Girl? |url=https://www.newspapers.com/newspage/99220284/|accessdate=January 10, 2020|agency=Detroit Free Press|location=Detroit, Michigan|date=28 November 1971}}</ref> Net weke voor haar dood het haar oom ’n motor gekoop wat ooreenstem met die beskrywing van ooggetuies.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-0-811-70632-2}} p. 6</ref> Ondersoekers het die voertuig ondersoek en gevind dit is binne en buite goed skoongemaak, en die kattebak is met ’n sterk skoonmaakmiddel gewas.<ref>''Nightmare in Rochester: The Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 20</ref> Nadat Miguel eers gevlug en hom daarna oorgegee het, kon hy nie ’n aanvaarbare [[alibi]] verskaf nie. Geen fisieke getuienis kon egter gevind word wat hom met die moord verbind nie.<ref name="one" /> Miguel het in 1991 op 44-jarige ouderdom [[selfmoord]] gepleeg ná ’n geval van gesinsgeweld waarin hy sy vrou en broer geskiet en gewond het.<ref>{{cite book |title=''The Mammoth Book of Killers at Large'' |last=Cawthorne |first=Nigel |authorlink= |year=2007 |publisher=Robinson |location=VK |isbn=978-1-84529-631-5 |page=209 }}</ref> Nog iemand wat as sterk kandidaat vir die Alfabetmoorde beskou is, is die 25-jarige [[brandbestryder]] Dennis Termini van Rochester. Termini was ’n reeksoortreder wat as die "Garageverkragter" bekend was. Hy het tussen 1971 en 1973 minstens 14 meisies en jong vroue verkrag. Hy het ook ’n beige voertuig gehad wat aan die beskrywing van moordooggetuies voldoen en het naby die plek gewoon waar Maenza laaste lewend gesien is.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 66</ref> Net vyf weke na Maenza se moord het Termini probeer om ’n tienermeisie met ’n [[vuurwapen]] te ontvoer,<ref>''Nightmare in Rochester: The Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-790-16809-5}} p. 81</ref> maar hy het gevlug toe sy aanhou gil. Kort daarna het hy nog ’n meisie probeer ontvoer, maar is dié keer deur die polisie agternagesit. Termini het selfmoord gepleeg deur homself in die kop te skiet.<ref name="one" /> Ná sy dood is wit kathare in sy voeruig gevind.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} p. 99</ref> In Januarie 2007 is Termini se liggaam opgegrawe om [[DNS]]-monsters te kry en met semenmonsters aan Walkowicz se liggaam te vergelyk. Dit het bewys hy was nie vir haar moord verantwoordelik nie. Alle fisieke bewyse van Colón of Maenza se liggaam het egter sedertdien verdwyn of is vernietig.<ref>''Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders'' {{ISBN|978-1-476-67000-3}} pp. 68-69</ref> Nog ’n verdagte is die reeksmoordenaar [[Kenneth Bianchi]], wat ten tye van die moorde ’n roomysverkoper in Rochester was. Hy het op plekke naby die eerste twee moordvondste gewerk. Bianchi het in Januarie 1976 van Rochester na [[Los Angeles]] verhuis. Tussen 1977 en 1978 het hy en sy neef [[Angelo Buono jr.]] die [[Hillside Strangler]]-moorde op 10 meisies en jong vroue tussen 12 en 28 jaar oud gepleeg.<ref name="D&C_Bianchi">{{cite news |first=Gary |last=Craig |title=Serial killer Bianchi Denies He is 'Double Initial' Slayer |url=http://www.democratandchronicle.com/article/20090302/NEWS01/903020343 |work=Democrat and Chronicle |publisher=Gannett |location=Rochester, New York |page=6A |date=2 Maart 2009 |accessdate=2 Maart 2009}}</ref> Bianchi is nooit van die Alfabetmoorde aangekla nie en het enige skuld heftig ontken.<ref name="ser" /> Hy het egter, terwyl hy in Rochester gewoon het, met ’n voertuig van dieselfde model en kleur gery as die een wat ooggetuies beskryf het.<ref>''The Encyclopedia of Unsolved Crimes'' {{ISBN|978-0-816-07818-9}} p. 7</ref> In April 2011 is die 77-jarige Joseph Naso in [[Reno]], [[Nevada]], in hegtenis geneem vir die moord op vier vroue in [[Kalifornië]] tussen 1977 en 1994. Al vier was vermoedelik [[Prostitusie|prostitute]]<ref name="Burton">{{cite news | author=Justin Berton | url=http://articles.sfgate.com/2011-07-07/bay-area/29745957_1_case-law-safe-deposit-box-conduct-legal-research | title=Joseph Naso Now Wants an Attorney for Murder Trial | publisher=SFGate.com | date=7 Julie 2011 | accessdate=20 Augustus 2011 | archive-date= 2 Februarie 2013 | archive-url=https://archive.today/20130202090153/http://articles.sfgate.com/2011-07-07/bay-area/29745957_1_case-law-safe-deposit-box-conduct-legal-research | url-status=dead }}</ref><ref name="Lee">{{cite news | author=Henry K. Lee | url=http://articles.sfgate.com/2011-06-17/bay-area/29668591_1_list-photos-carmen-colon | title=Slaying Suspect Joseph Naso Kept Notes on Victims | publisher=SFGate.com | date=17 Junie 2011 | accessdate=20 Augustus 2011 | archive-date= 2 Februarie 2013 | archive-url=https://archive.today/20130202004547/http://articles.sfgate.com/2011-06-17/bay-area/29668591_1_list-photos-carmen-colon | url-status=dead }}</ref> en almal se naam het met dieselfde letter as hulle van begin.<ref>{{cite news|title=Eerie Similarites Noted in New York and California Cold Cases|url=http://www.nbcnews.com/id/42558019|accessdate=3 April 2012|work=NBC News|date=12 April 2011}}</ref> Naso het in die vroeë 1970's in Rochester gewoon en het dikwels tussen New York en Kalifornië gereis.<ref name="Burton" /><ref name="Lee" /><ref>{{cite web | last = Dearen | first = Jason |author2=Scott Sonner | title = What's In a Name? It May Link Calif, NY Cold Cases | work = The Salem News | publisher = A.P. | date = 13 April 2011 | url = http://www.salemnews.com/nationalnews/x1240518430/Whats-in-a-name-It-may-link-Calif-NY-cold-cases | accessdate = 3 April 2012}}</ref> Sy DNS het egter nie oorgestem met dié van die semen wat aan Walkowicz se liggaam gevind is nie.<ref>{{cite news|title=No Evidence Links Joseph Naso to Rochester's Double Initial Killings|url=https://eu.democratandchronicle.com/story/news/investigations/2011/05/09/no-evidence-links-joseph-naso-to-rochesters-double-initial-killings/77152328/|accessdate=4 Januarie 2020|work=Democrat and Chronicle|date=8 Mei 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Joseph Naso Sentenced to Death for California's 'Alphabet Murders'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/10469773/Joseph-Naso-sentenced-to-death-for-Californias-Alphabet-Murders.html|accessdate=4 Januarie 2020|work=The Telegraph|date=23 November 2013}}</ref> Naso is op 18 Junie 2013 van die moord op die Kaliforniese vroue aangekla.<ref>{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/news/national/accused-serial-killer-claims-monster-prosecutors-article-1.1375752 |title=Accused 'Double Initial' Serial Killer Joseph Naso on Trial for Killing Four Prostitutes, Claims He is Not the 'Monster' Prosecutors Say He Is |work=Daily News (New York) |publisher=Mortimer Zuckerman |date=18 Junie 2013 |accessdate=13 September 2014 }}</ref> Hy is op 20 Augustus aan die vier moorde skuldig bevind en op 22 November ter dood veroordeel.<ref>{{cite news |last=Klein |first=Gary |url=http://www.mercurynews.com/breaking-news/ci_24580867/marin-judge-sentences-joseph-naso-death-row-murders |title=Marin Judge Sentences Joseph Naso to Death Row for Murders of Six Women |work=San Jose Mercury News |date=22 November 2013 |accessdate=13 September 2014 }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne en verdere leesstof == {{refbegin}} * {{cite book|last1=Benson|first1=Michael|year=2010|title=Murder Times Two: Killer Twins|publisher=Pinnacle Books|location=New York|isbn=978-0-7860-3185-6}} * {{cite book|last1=Benson|first1=Michael|year=2015|title=The Devil at Genesee Junction: The Murders of Kathy Bernhard and George-Ann Formicola|publisher=Rowman & Littlefield|location=Lambeth|isbn=978-1-4422-5233-2|pages=63–68}} * {{cite book|last1=Cawthorne|first1=Nigel|year=2007|title=The Mammoth Book of Killers at Large|publisher=Robinson Publishing|location=Londen|isbn=978-1-84529-631-5}} * {{cite book|last1=Farnsworth|first1=Cheri L.|year=2010|title=Alphabet Killer: The True Story of the Double Initial Murders|publisher=Stackpole Books|isbn=978-0-8117-0632-2}} * {{Cite book|last= Lane|first= Brian|last2= Gregg|first2= Wilfred|title= The Encyclopedia Of Serial Killers|origyear= 1992|year= 1995|publisher= Berkley Books|location= New York City|isbn= 0-425-15213-8|ref= harv|url-access= registration|url= https://archive.org/details/encyclopediaofse00lane}} * {{cite book|last=Newton|first=Michael|title=Still at Large: A Casebook of 20th Century Serial Killers who Eluded Justice|year=1999|publisher=Loompanics Unlimited |location=Washington|isbn=978-1-55950-184-2}} * {{cite book|last=Newton|first=Michael|title=The Encyclopedia of Unsolved Crimes|year=2009|publisher=Facts on File |location=New York|isbn=978-0-8160-7818-9}} * {{cite book|last=Schechter|first=Harold|title=The A to Z Encyclopedia of Serial Killers|year=1996|publisher=Pocket Books |location=New York|isbn=978-1-4766-7000-3}} * {{cite book|last=Thompson|first=Emily G.|title=Unsolved Child Murders: Eighteen American Cases, 1956–1998|year=2018|publisher=McFarland & Company Inc. |location=Noord-Carolina|isbn=978-1-4766-7000-3}} * {{cite book|last=Tubman|first=Donald A.|title=Nightmare in Rochester: The Double-Initial Murders|year=2018|publisher=Amazon Kindle Direct Publishing |location=VSA|isbn=978-1-79016-809-5}} {{refend}} == Skakels == * [https://www.nytimes.com/1973/12/24/archives/three-rapemurders-stir-rochester-area-3-rapemurders-in-2-years-stir.html Nuusartikel] oor die Alfabetmoorde * [https://www.unsolvedcasebook.com/the-alphabet-murders/ ''The Alphabet Murders''] by unsolvedcasebook.com {{vertaaluit| taalafk = en | il = Alphabet murders}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse reeksmoordenaars]] [[Kategorie:Ongeïdentifiseerde mense]] ehnn17go7uoukb1z8c8vmqf32yxdy4v 0 315884 2924666 2772576 2026-08-13T09:38:43Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924666 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Reservaat |reservaat_naam = Mapesu- Privaat Wildreservaat |ander_naam = |iucn_kategorie = IV |beeld = |beeld_byskrif = |kaart = |kaart_byskrif = |land = [[Suid-Afrika]] |provinsie = [[Limpopo]] |naaste_dorp = [[Alldays]]/[[Musina]] |duimdrukkerkaart = Limpopo |duimdrukkeretiketposisie = links |duimdrukkerkaartgrootte = |duimdrukkerkaartbyskrif = Ligging in Limpopo |breedtegraad = 22 |breedtegraad_m = 15 |breedtegraad_s = |breedtegraad_NS = S |lengtegraad = 29 |lengtegraad_m = 12 |lengtegraad_s = |lengtegraad_OW = O |oppervlak = 7&nbsp;200 hektaar |openingsjaar = 2014 |besoekerstal = |besoekersjaartal = |bestuursliggaam = |webblad = }} Die '''Mapesu- Privaat Wildreservaat''' is 'n wildreservaat in [[Limpopo]]provinsie, [[Suid-Afrika]]. Die reservaat grens aan die [[Mapungubwe Nasionale Park]] en Wêrelderfenisgebied, waarmee dit 'n 12,5 km noordelike grens deel.<ref>{{Cite web |url=http://www.opreisnaarzuidafrika.nl/Zuid-Afrika/Limpopo/Soutpansberg/Mapesu_Nature_Reserve/ |title=argiefkopie |access-date= 3 Oktober 2020 |archive-date=19 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181219134517/http://www.opreisnaarzuidafrika.nl/Zuid-Afrika/Limpopo/Soutpansberg/Mapesu_Nature_Reserve/ |url-status=dead }}</ref> Die hooftoegangshek na die reservaat is ongeveer 7&nbsp;km oos van Mapungubwe se ingangshek geleë. Dit is in 2014 gestig en beslaan 'n oppervlakte van meer as 7 200 hektaar.<ref>{{Cite web |url=http://www.shareduniverseafrica.com/wp-content/uploads/2016/04/SUF-SUV-MBL_newsletter_MAR-APR_2016.pdf |title=argiefkopie |access-date= 3 Oktober 2020 |archive-date=11 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011203613/http://www.shareduniverseafrica.com/wp-content/uploads/2016/04/SUF-SUV-MBL_newsletter_MAR-APR_2016.pdf |url-status=dead }}</ref> Die reservaat beskerm verskillende voël-, soogdier- en boomspesies en sal na verwagting deel word van die Groter Mapungubwe-oorgrensbewaringsgebied in fase 2 as deel van die voorgestelde Limpopovallei-wildreservaat.<ref>http://www.notugre.com/home/gmtfca</ref> == Flora en fauna == === Plantegroei === Die talle habitatsoorte het gelei tot 'n groot spesiediversiteit. Die Mapesu- Privaat Wildreservaat val binne die [[savanne]]-biostreek en meer spesifiek die Musina-mopaniebosveld plantegroeitipe volgens Mucina & Rutherford (2006).<ref name="Mucina">Mucina, L., Rutherford, M.C. & Powrie, L.W. (reds) 2007. Vegetation Map of South Africa, Lesotho and Swaziland, edn 2, 1:1 000 000-skaalkaarte. Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitinstituut, Pretoria. {{ISBN|978-1-919976-42-6}}.</ref> Hierdie plantegroeitipe is ook geklassifiseer as die Mopanieveldtipe deur Acocks (1953)<ref>Acocks, J.P.H. 1953. Veld types of South Africa. Memoirs of the Botanical Survey of South Africa</ref> en as mopaniebosveld deur Low & Rabelo (1996). Die verspreiding daarvan wissel tussen die Limpoporivier en die [[Soutpansberg]]reeks en van Bainesdrif en [[Alldays]] in die weste tot Masisi en [[Tshipise (dorpie)|Tshipise]] in die ooste. Hierdie plantegroei word beskryf as golwende tot baie onreëlmatige vlaktes met oop bosveld tot matig geslote struikveld wat oorheers word deur mopanie op die kleierige bodem en ''Combretum apiculatum'' op die heuwels. Die gebiede met diep sanderige grond word gekenmerk deur matige oop savanne, wat weer oorheers word deur ''Colophospermum mopane''.<ref name="Mucina"/> Daar is ook baie groot [[kremetart]]e in die reservaat, met een eksemplaar met 'n omtrek van 15 meter. === Voëls === [[Lêer:Pels_fishing_owl.jpg|duimnael|Pel se visuil]] 383 voëlspesies is aangeteken in die Mapesu- Privaat Wildreservaat en meer as 433 spesies kom in die streek voor. Daar is 'n hoë digtheid van [[grootjagarend]]e in hierdie golwende landskap en ander [[roofvoël]]s is ook prominent. Verskeie soorte uile, insluitend [[nonnetjie-uil]]e, Afrika- en witgesigte, Verreaux se arend, pêrelvlek en [[Visuil|Pel se visuil]] kom in die Mapesu- Privaat Wildreservaat voor. Aangesien die [[Limpopo (rivier)|Limpoporivier]] die suidelike grens vir baie migrerende spesies is, kom sekere ongewone migrante na Suid-Afrika hier voor. Die invloei van voëls gedurende die maande Oktober tot Maart is buitengewoon. === Soogdiere === Die verskillende ekotone in die reservaat bied die prefekt habitat vir baie [[soogdier]]spesies, waaronder [[blouwildebees]]te, [[sebra]]'s, [[waterbok]]ke, bosbokke, [[rooibok]]ke, [[eland]]e, [[koedoe]]s, [[steenbok]]ke, duikers, [[klipspringer]]s, [[gemsbok]]ke, [[kameelperd]]e, [[Bosvark|bosvarkies]], vlakvarke, [[Blouaap|blouape]], [[Bobbejaan|bobbejane]], ystervarke, sivet, [[tierboskat]], [[rooikat]], [[ratel]]s, [[erdvark]], [[gevlekte hiëna]], [[Strandwolf|bruin hiëna]] en Afrika-luiperd. Die Mapesu- Privaat Wildreservaat is 'n [[groot vyf]] wildreservaat; [[olifant]]e, [[buffel]]s, [[luiperd]]s, [[witrenoster]]s en [[leeu]]s kan opgemerk word tydens 'n wildrit met 'n opgeleide gids. Die reservaat het [[jagluiperd]]s bekendgestel as deel van die jagluiperdmetapopulasieprojek van die "Endangered Wildlife Trust" in 2017 en het ten doel om [[Wildehond|Afrika-wildehonde]] in 2019 in die reservaat vry te laat. === Reptiele === Verskeie [[slang]]spesies kom tans in die Mapesu- Privaat Wildreservaat voor, insluitend [[swartmamba]], [[Pofadder (slang)|pofadder]], nagadder, sy-gestroopte sandslang, [[gespikkelde bosslang]], [[Afrika-rotsluislang]], [[Mosambiekse spoegkobra]], [[wipneuskobra]], [[boomslang]] en [[veelhoringadder]]. [[Likkewaan|Likkewane]], [[reusepantserakkedis]]se, [[reënboogskink]]e, grond-agama en gespikkelde dikpootgeitjies is al in die Mapesu- Privaat Wildreservaat waargeneem. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Natuurreservate in Limpopo]] 5we27yltiyylxcfi6msyrbir78qlsoc 0 317751 2924537 2823146 2026-08-12T15:47:58Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924537 wikitext text/x-wiki '''Killarney Film Studios''' was 'n [[Suid-Afrikaanse]] filmateljee wat in 1915 deur die Amerikaanse sakemagnaat [[Isidore W. Schlesinger]] in [[Johannesburg]] gestig is en beskou is as "die eerste filmateljee in [[Afrika]]".<ref name=Film>[http://www.sahistory.org.za/pages/chronology/special-chrono/society/film.htm ''South African History Timelines''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606175018/http://www.sahistory.org.za/pages/chronology/special-chrono/society/film.htm |date=6 Junie 2011 }} Film in South Africa. Besoek op 6 Januarie 2008.</ref> Schlesinger verhuis in 1894, teen sy familie se wense, na [[Suid-Afrika]] toe hy lees oor die ontdekking van [[goud]] aan die [[Witwatersrand]]. Nadat hy teen 1913 welvarend word, het hy die vermaaklikheidsbedryf aangedurf toe hy die Empire Theatre in [[Johannesburg]] vir £ 60 000 gekoop het en 'n 'insolvente' onderneming omskep het in 'n bloeiende besigheid genaamd African Consolidated Theaters, wat gefunksioneer het as die nasionale verspreider van inhoud soos verskeidenheidsprogramme en [[rolprent|films]] van die [[Kaap die Goeie Hoop]] tot aan die [[Zambezirivier]].<ref name="AmyAGould">{{Cite web|last=AmyAGould|title=KILLARNEY FILM STUDIOS, JOHANNESBURG’S FIRST MOTION PICTURE INDUSTRY GIANT by Deborah Painter – IMAGINEMAG!|url=https://imaginemag.co.za/?p=1607|access-date=2020-08-13|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Memories of the Killarney Film Studios {{!}} The Heritage Portal|url=http://www.theheritageportal.co.za/article/memories-killarney-film-studios|access-date=2020-08-13|website=www.theheritageportal.co.za}}</ref><ref>{{Cite web|title=A History of the South African Film Industry timeline 1895–2003 {{!}} South African History Online|url=https://www.sahistory.org.za/article/history-south-african-film-industry-timeline-1895-2003|access-date=2020-08-13|website=www.sahistory.org.za}}</ref> ==Geskiedenis == Die ateljee is gestig en in die Johannesburgse voorstad [[Killarney, Johannesburg|Killarney]] gefinansier deur die Amerikaanse burger Isidore W. Schlesinger († 1949).<ref name="AmyAGould"/> Twee jaar tevore het Schlesinger die Australiese Rufus Naylor se Africa's Amalgamated Theaters (gestig 1911) en Edgar Hyman se Empire Theaters Company (gestig 1912) gekoop om die African Theaters and Films Trusts op 10 April 1913 te vorm. Op hierdie manier het Schlesinger 'n [[monopolie]] verkry oor die invoer en verspreiding van films in die hele [[Suider-Afrika]].<ref name=Worsdale>[http://www.gautengfilm.co.za/live/content.php?Item_ID=232 Worsdale, Andrew.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002221013/http://www.gautengfilm.co.za/live/content.php?Item_ID=232 |date=2 Oktober 2011 }} Jozi and the Movies – A history. Gauteng Film Commission. Besoek aanlyn op 6 Januarie 2008.</ref><ref name=Sandon>[http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4092/is_200704/ai_n19432700/print Sandon, Emma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109181321/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4092/is_200704/ai_n19432700 |date= 9 November 2007 }}. 2007. Canadian Journal of Film Studies, Vol. 16 No. 1, Spring/Printemps. Besoek aanlyn op 6 Januarie 2008.</ref><ref name="O'Hara">[http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A100648b.htm O'Hara, John.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621064858/http://www.adb.online.anu.edu.au/biogs/A100648b.htm |date=21 Junie 2007 }} 1986. Naylor, Rupert Theodore (Rufus) (1882–1939), Australian Dictionary of Biography, Volume 10, Melbourne University Press, bl. 668–669. Besoek aanlyn op 6 Januarie 2008.</ref> Schlesinger het African Film Productions (AFP) op die been gebring, wat op 5 Mei 1913 die eerste van sy weeklikse nuusfilms, ''African Mirror'', vertoon het. AFP het voortgegaan met die vervaardiging van African Mirror, wat onder meer nuusuittreksels oor Afrika-lande soos [[Tanzanië]] bevat, en onderhoude met bekendes soos [[Christiaan Barnard|Chris Barnard]] vir gebruik in Suid-Afrika tot 1984.<ref name=Botha>[http://www.kinema.uwaterloo.ca/botha061.htm Botha, Martin P. 2006.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070820194319/http://www.kinema.uwaterloo.ca/botha061.htm |date=20 Augustus 2007 }} 110 Years of South African Cinema (Part 1). ''Kinema: a Journal for Film and Audiovisual Media''. Besoek aanlyn op 6 Januarie 2008.</ref><ref name="Davie">[http://www.joburg.org.za/content/view/808/188/ Davie, Lucille] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529124344/http://www.joburg.org.za/content/view/808/188/|date=29 May 2008}} 2005. Italo Bernicchi : a life in film. City of Johannesburg website. Besoek aanlyn op 6 Januarie 2008.</ref> Schlesinger het [[Joseph Albrecht]] uit Brittanje ingebring om die ''African Mirror'' te bestuur.<ref name=Sandon/> In 1915 het die Killarney Film Studios Suid-Afrika se eerste [[animasie]]film, ''Artist's Dream'', vervaardig. Die kunstenaar is deur Dennis Santry vertolk en geregisseer deur Harold Shaw. Schlesinger se vrou, Mabel May, het in die hoofrol as die [[kunstenaar]] se droommeisie gespeel. <ref name=Simmonds>[http://www.saswa.org.za/archive/news_animation_ken.htm Simmonds, Ken.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808164930/http://www.saswa.org.za/archive/news_animation_ken.htm |date=8 Augustus 2007 }} Animation. South African Scriptwriters' Association. Besoek op 6 Januarie 2008.</ref> Of hierdie produksie geïnspireer is deur [[Thomas Edison]] se film uit 1900 met dieselfde titel, is onduidelik, aangesien daar geen eksemplare van die Suid-Afrikaanse weergawe oorbly nie.<ref name=Edison>{{cite web|url=http://www.dailymotion.com/group/45940/video/x1h1d5_edison-1900-an-artists-dream_shortfilms|title= An artist's dream. Edison, 1900 (opens video file)|work= dailymotion.com|accessdate=6 Januarie 2008}}</ref> Daar het nog vyf kortfilms geanimeer, en filmtitels is ook gereeld geanimeer. African Film Productions het tussen 1916 en 1922 43 films gemaak.<ref name=Film/> Die skaarste aan internasionale films tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die ontwikkeling van Schlesinger se maatskappy 'n hupstoot gegee. Om te pas by die politieke konteks van 'n sopas verenigde staat (die [[Unie van Suid-Afrika]], 1910), het die vroeëre films wat op die witmark gerig is, samewerking tussen Boer en Brit as 'n algemene tema vertoon. Nadat [[apartheid]] ná 1948 ernstig begin het, het sommige films die tema aangeneem dat blankes saamstaan teen swart Afrikane. Afgesien van speelfilms, het AFP "dokumentêre films" vir die staat vervaardig, sowel as industriële veiligheidsfilms. Gedurende die twintiger- en veertigerjare is die verspreiding van AFP-films op die swart Afrika-mark aangehelp deur sendelinge soos dominee Ray Phillips, wat vanaf ongeveer 1920 die medium wou gebruik om (Westerse) sedes aan swart Afrikane oor te dra. Phillips het films aan mynwerkers vertoon, (veral tydens die wit [[1922-staking|mynwerkerstaking in 1922]]),<ref name=Peterson/> asook aan die swart middelklas-elite wat sy ''Bantu Men's Social Centre'' (gestig deur Phillips in Johannesburg) bygewoon het. Die meeste van hierdie films kom van Killarney Film Studios.<ref name=Peterson>[https://books.google.com/books?id=EaNdUd21hUEC&pg=PT16&lpg=PT16&dq=the+politics+of+leisure+during+the+early+days+of+south+african+cinema&source=web&ots=ZOfuvLtclw&sig=KOeUDudjEQjwlVxAWAVuhGx5sDQ#PPT46,M1 Peterson, Bekhisizwe, 2003.] The Politics of Leisure during the Early Days of South African Cinema. In ''To Change Reels: Film and Film Culture in South Africa'' by Balseiro, Isabel and Ntongela Masilele (eds.). Wayne State University Press. Besoek aanlyn op 6 Januarie 2008.</ref> AFP vervaardig in 1930 'die eerste klankadvertensiefilms in Suid-Afrika vir Joko Tea en Pegasus-produkte'.<ref name=Film/> Die eerste films wat interne [[toerisme]] stimuleer het, is deur AFP vervaardig in 'n reekstydskrifvorm, getiteld ''Our Land''.<ref name=Film/> In die veertigerjare is 'n afdeling vir spesiale effekte in Killarney opgerig.<ref name=Simmonds/> African Film Productions weerspieël die opkoms van [[Afrikanernasionalisme]] en produseer 'n oorvloed gewilde lighartige Afrikaanse films, soos "[[Kom saam, vanaand]]".<ref name=Silence>[http://www.chico.mweb.co.za/art/film/9912/991223-century.html Worsdale, Andrew. 1999.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210022039/http://www.chico.mweb.co.za/art/film/9912/991223-century.html |date=10 Februarie 2008 }} From silence to subterfuge. ZA@play. Retrieved online on 6 Januarie 2008.</ref> Hierie film, die eerste Suid-Afrikaanse en [[Afrikaans]]e musiekblyspel, is in 1949 deur [[Pierre de Wet]] vervaardig.<ref name=Film/> Die ateljee het ook eksemplare van internasionale films gedruk, soos J. Arthur Rank se ''The Sea Shall Not Have Them'' (1954).<ref name=Cox>[http://www.ascmag.com/magazine_dynamic/April2007/ASCClose-Up/page1.php ASC Close-Up] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515140733/http://www.ascmag.com/magazine_dynamic/April2007/ASCClose-Up/page1.php |date=15 Mei 2008 }} Vincent Cox, ASC. Besoek aanlyn op 6 Januarie 2008.</ref> 20th Century Fox het AFP in 1959 gekoop, maar as gevolg van die mislukking van die film ''[[Cleopatra]]'', wat die filmbedryf regoor die wêreld baie duur te staan gekom het, het die familie Schlesinger AFP weens wanbetaling teruggeneem. In 1967 vervaardig Fox twee films in Suid-Afrika, geregisseer deur Robert D. Webb, met film deur David Millin, wat hervervaardiging van Fox-films was. ''Yellow Sky'' is verwerk as ''The Jackals'' met [[Vincent Price]] en die destydse opkomende Robert Gunner en ''Pickup in South Street'' is herskiet as ''[[The Cape Town Affair]]'' met [[Claire Trevor]] en die opkomende [[James Brolin]] en [[Jacqueline Bisset]]. In 1968 het die maatskappy Majuba gemaak oor die Eerste Boereoorlog. In die 1970's het [[Sanlam]] AFP van die Schlesingers gekoop en later weer verkoop, die naam is verander na South African Screen Productions en die ateljee is na Balfour Park verskuif. Killarney Film Studios se oorspronklike geboue is in 1972 gesloop deur [[John Samuel Schlesinger]] (die seun van Isidore W.), wat die eerste [[winkelsentrum]] in Johannesburg, Killarney Mall, gebou het.<ref name=Film/><ref name=Harvey>[http://www.killarneymall.co.za/news/archive_00.html Thomas, Harvey. 2000.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925000809/http://www.killarneymall.co.za/news/archive_00.html |date=25 September 2006 }} The man who re-invented Killarney. Retrieved online 6 Januarie 2008.</ref> == Noemenswaardige personeel == *Hoofbestuurder (s): Hyman Kirstein, Benny Mechanik (1972) *Regisseurs: [[Pierre de Wet]] (1940-70's) *Kinematografie: [[Joseph Albrecht]], African Mirror; <ref name=Sandon/> Italo Bernicchi, African Mirror, gedurende die vyftigerjare; <ref name=Davie/> Vincent Cox (ASC); <ref name=Cox/> David Millin, African Mirror (ASC) <ref name=Millin>[http://www.media-imdb.com/name/nm0589745/bio The Internet Movie Database.] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130128233304/http://www.media-imdb.com/name/nm0589745/bio |date=28 Januarie 2013 }} Biography for David Millin. Besoek op 6 Januarie 2008.</ref> *Filmredakteurs: Barney Bernard Joffe (hoofredakteur), Tommy Doig (assistent-redakteur), Peter Grossett, Bill Asher Features Editors *Kunsdirekteur: [[Gordon Vorster]] (1950–63)<ref name=Vorster>[http://www.hughlendrum.com/gv/Index.html Gordon Vorster] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012101928/http://hughlendrum.com/gv/Index.html |date=12 Oktober 2007 }}. The Man of Africa. Besoek op 6 Januarie 2008.</ref> *Grimering: William "Bill" Bell == Noemenswaardige films == *1915: ''The Artist's Dream'': eerste Suid-Afrikaanse animasiefilm<ref name=Simmonds/> *1916: [[De Voortrekkers]] <ref name=Worsdale/> *1930: ''In the Land of the Zulus'', " die eerste klankfilm van die swart tradisionele lewe ".<ref name=Film/> *1949: [[Kom saam, vanaand]], die eerste Suid-Afrikaanse en Afrikaanse musiekblyspel. *1968: Majuba, geregisseer deur [[David Millin]] oor die [[Slag van Majuba]] *1974: ''Gold'', met [[Roger Moore]] en [[Susannah York]] in die hoofrolle, benoem in 1975 vir 'n [[Oscar]] vir (Beste Musiek, Original Song) en 'n BAFTA vir beste klankbaan.<ref name=Gold>[https://www.imdb.com/title/tt0071566/ The Internet Movie Database.] ''Gold''. Besoek aanlyn op 6 Januarie 2008.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{vertaaluit| taalafk = en |Killarney Film Studios}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] 9afkiaf4una54jl30vkk50i1ftwe0ei 0 365204 2924637 2924361 2026-08-13T06:11:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924637 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Renée Fleming | beeld = Renée Fleming became a 46th Kennedy Center honoree on December 3, 2023 in the White House Oval Office (cropped).jpg | beeldonderskrif = Fleming in 2023 | geboortenaam = {{geboortedatum en ouderdom|1959|2|14}} | geboorteplek = Indiana, Pennsylvania, Verenigde State | alma_mater = {{Unbulleted list|SUNY Potsdam ([[Baccalaureus Artium|B.A.]])|Eastman School of Music ([[Magister Artium|M.A.]])|Juilliard Skool}} | beroep = Operasanger (liriese sopraan) | huweliksmaat = {{marriage|Rick Ross|1989|2000|end=geskei}}<br>{{marriage|Tim Jessell|September 3, 2011}} | kinders = 2 | webwerf = {{official website|http://www.reneefleming.com/}} }} '''Renée Lynn Fleming''' (gebore [[14 Februarie]] [[1959]]) is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[opera]]sopraan.<ref name="Armitstead">{{cite news | url= https://www.theguardian.com/music/2019/jun/17/renee-fleming-placido-domingo-frightening-biggest-breaks | title= Renée Fleming: Plácido Domingo was so frightening. I needed help to get off the stage| work=The Star-Ledger | author= Claire Armitstead | date=2019-06-17 | access-date=2019-07-17}}</ref> Fleming beskik oor 'n volle liriese sopraanstem.<ref name="NYT September 14, 1997">Tommasini, Anthony: [https://www.nytimes.com/1997/09/14/arts/for-a-wary-soprano-slow-and-steady-wins-the-race.html "For a Wary Soprano, Slow and Steady Wins the Race"], ''The New York Times'', 14 September 1997</ref> Sy het coloratura, liriese en ligter spinto-sopraan operarolle in onderskeidelik [[Italiaans]], [[Duits]], [[Frans]], [[Tsjeggies]] en [[Russies]] gesing asook in Engels, haar moedertaal. Haar bekendste rolle is gravin Almaviva in [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart se]] Le nozze di Figaro, Desdemona in [[Giuseppe Verdi|Verdi se]] Otello, Violetta in Verdi se La traviata, die titelrol in [[Antonín Dvořák|Dvořák se]] Rusalka, die titelrol in [[Jules Massenet]] se Manon, die titelrol in Massenet se Thaïs, Tatyana in [[Pjotr Tsjaikofski|Tsjaikofski se]] Eugene Onegin, wat [[Richard Strauss]] betref, die titelrol in Arabella, die Marschallin in sy Der Rosenkavalier en die gravin in sy Capriccio en Blanche DuBois in [[André Previn|André Previn se]] ''A Streetcar Named Desire''. Sy is 'n ontvanger van die ''National Medal of Arts'' en is benoem vir 17 Grammy toekennings, wat sy reeds vier keer gewen het.<ref>[https://www.grammy.com/grammys/artists/renee-fleming "Renée Fleming – Wins & nominations"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708031823/https://www.grammy.com/grammys/artists/renee-fleming |date=8 Julie 2020}}, Grammy Awards</ref> Fleming sing gereeld in operahuise en konsertale van regoor die wêreld. Haar pryse en toekennings sluit onder meer in die Chevalier de la Légion d'Honneur van die Franse regering, Duitsland se Kruis van die Orde van Verdienstelikheid, Swede se Polar Musiekprys en erelidmaatskap van Engeland se Royal Academy of Music. Behalwe vir opera het Fleming [[lied]]er, chansons, [[jazz]] en indie rock gesing en opgeneem. Fleming het ook liedjies opgeneem vir die klankbane van verskeie groot rolprente, waarvan twee 'n Oscar gewen het. (''The Shape of Water'' en ''The Lord of the Rings: Return of the King''). Sy is in 2018 genomineer vir 'n Tony Award, en het ook opgetree by [[Broadway]] en in teaterstukke in Londen. Fleming het reeds verskeie televisieverskynings gemaak. Sy is die enigste klassieke sanger wat die Verenigde State se nasionale lied tydens die Super Bowl kon sing. Die dirigent [[Georg Solti]] het van Fleming gesê: "In my long life, I have met maybe two sopranos with this quality of singing; the other was [[Renata Tebaldi]]."<ref name="NYT September 14, 1997" /> ==Publikasies== * Fleming, Renée. ''The Inner Voice: The Making of a Singer''. New York: Penguin Group, 2004. {{ISBN|978-0-14-303594-7}} (sagteband). Die boek is in Frankryk gepubliseer deur Fayard Editions en in die Verenigde Koninkryk deur Virgin Books. In Duitsland is die boek deur Henschel Verlag gepubliseer, en deur Shunjusha in Japan. In [[Pole]] is dit deur Pro Musica Mundi gepubliseer, en deur Fantom Press in [[Rusland]]. In China is die boek deur Guangxi Normal University Press Group gepubliseer. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Eksterne skakels== {{Commons category|Renée Fleming}} * {{official website|https://www.reneefleming.com/}} * [https://imgartists.com/roster/renee-fleming/ IMG Artists agency page on Renée Fleming] * [http://www.renee-fleming.com/ Nie-amptelike ondersteunersblad vir Renée Fleming] * {{AllMusic|class=artist|id=mn0000162553|title=Renée Fleming}} * {{IMDb name|0281765}} * {{C-SPAN|Renee Fleming}} * [http://www.musicalcriticism.com/interviews/fleming-0609.shtml Onderhoud met Renée Fleming] by [http://www.musicalcriticism.com/ MusicalCriticism.com] * [http://www.bruceduffie.com/fleming.html Onderhoud met Renée Fleming], Bruce Duffie, 21 Oktober 1993 {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fleming, Renee}} [[Kategorie:Geboortes in 1959]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Operasangers]] 7bu4uuf80km9srhifmmc19g0f4x3aws 0 368863 2924638 2707288 2026-08-13T06:11:34Z Oesjaar 7467 /* Opleiding */ Verbeter 2924638 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Luyolo Mphithi | beeld = Luyolo Mphithi.jpg | beeldonderskrif = Mphithi in 2018 | orde = Lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] | termynaanvang = 22 Mei 2019 | termyneinde = | leier = [[John Steenhuisen]] | voorganger = | opvolger = | geboortedatum = {{GDEO|1992|9|1|df=yes}} | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Demokratiese Alliansie]] | orde2 = Skaduminister vir vroue, jeugdiges en persone met gestremdhede | termynaanvang2 = 5 Junie 2019 | termyneinde2 = | leier2 = [[Mmusi Maimane]]<br/>[[John Steenhuisen]] | vise2 = Nazley Sharif | voorganger2 = [[Denise Robinson]] | opvolger2 = | orde3 = Federale leier van Demokratiese Alliansie Jeug | termynaanvang3 = 6 April 2018 | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = [[Yusuf Cassim]] | opvolger3 = | nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ner | eggenoot = | kinders = | alma_mater = [[Universiteit van die Witwatersrand]] | religie = | handtekening = | toekennings = }} '''Luyolo Mphithi''' (gebore 1 September 1992)<ref>[https://www.elections.org.za/pw/Documents/Candidates-List-NPE2024/National%20Candidates%20List.pdf NPE2024 - Nasionale Kandidatelys soos op 10 April 2024]</ref> is 'n Suid-Afrikaanse politikus wat die Skaduminister van Vroue, Jeug en Persone met Gestremdhede in die presidensie is, en 'n lid van die Parlement sedert 2019. Hy is 'n lid van die [[Demokratiese Alliansie]] en dien tans as die federale leier van sy jeugstruktuur. == Opleiding == Mphithi het aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-]]graad in politieke wetenskap, internasionale betrekkinge en regte, sowel as 'n gesamentlike honneursgraad in internasionale betrekkinge en politieke wetenskap behaal. Hy is tans besig met sy meestersgraad in Publieke Administrasie aan dieselfde universiteit.<ref name="DA">{{Cite web|url=https://www.da.org.za/people/luyolo-mphithi|title=Luyolo Mphithi|website=Democratic Alliance|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120140311/https://www.da.org.za/people/luyolo-mphithi|archive-date=20 Januarie 2021|access-date=20 Januarie 2021}}</ref> == Loopbaan == Mphithi was in diens van die [[Mpumalanga Provinsiale Wetgewer]] as navorsings- en kommunikasiebeampte, wat verantwoordelik was vir die ondersoek na die terreine van samewerkende regering en tradisionele aangeleenthede, menslike nedersettings, openbare werke, paaie en vervoer, sowel as openbare veiligheid en skakeling. <ref name="DA"/> Hy was ook werksaam as konsultant by verskillende instansies, soos die Executive Research Associates, die Hanns Seidel-stigting, die Universiteit van die Witwatersrand en die [[Departement van Internasionale Betrekkinge en Samewerking]]. <ref name="DA"/> == Politieke loopbaan == Mphithi het as raadslid van die [[Demokratiese Alliansie]] in die [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|stad Johannesburg]] vir die gemeenskap van [[Meadowlands, Johannesburg|Meadowlands]] in [[Soweto]] gedien. Gedurende sy tyd in die stadsraad was hy 'n lid van die komitees oor openbare veiligheid en omgewing, infrastruktuur en dienste.<ref name="DA"/> Hy het ook as direkteur en departementshoof vir politieke administrasie vir die munisipaliteit gedien. Mphithi het die DA se Jong Leiersprogram suksesvol voltooi en verskeie rolle in die DA beklee. Terwyl hy 'n student aan die Universiteit van Witwatersrand was, was hy hoof van die Universiteit se Demokratiese Alliansie-studenteorganisasie (DASO) en ook die adjunkvoorsitter van die DA se Gautengse jeugtak in 2012. <ref name="DA"/> Hy dien as lid van die party se Federale Raad vir die Johannesburgse streek. Verder dien hy as tesourier vir die African Liberal Youth (ALY). Hy het die organisasie op die African Liberal Network se 2017-konferensie in [[Nairobi]], Kenia, verteenwoordig.<ref>{{Cite news|last=Gerber|first=Jan|date=5 Junie 2019|title=Here's the DA's 'shadow cabinet'|work=News24|url=https://www.news24.com/news24/southafrica/news/heres-the-das-shadow-cabinet-20190605|url-status=live|access-date=20 Januarie 2021}}</ref> Op die DA-konferensie in April 2018 is Mphithi tot federale leier van die DA-jeug verkies, en volg daarmee [[Yusuf Cassim]] op. Mphithi het 15de op die DA se nasionale lys as parlementêre kandidaat in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2019|nasionale verkiesing van 2019]] gestaan, is daarmee verkies tot die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] en beëdig op 22 Mei 2019. Op 5 Junie is Mphithi in sy tweede skadukabinet deur die DA-leier, [[Mmusi Maimane]], aangewys as die skaduminister van vroue, jeugdiges en persone met gestremdhede in die presidensie. Maimane het in Oktober 2019 as DA-leier bedank en [[John Steenhuisen]] is in November as sy tussentydse opvolger gekies. Op 1 November 2020 is Steenhuisen tydens die DA se Federale Kongres gemaklik vir 'n volle termyn as leier verkies. Hy het op 5 Desember sy skadukabinet aangekondig en Mphithi as skaduminister vir vroue, jeugdiges en persone met gestremdhede in die presidensie behou.<ref>{{cite web |last1=Mazzone |first1=Natasha |title=DA announces new Shadow Cabinet that will bring Real Hope and Real Change |url=https://www.da.org.za/2020/12/da-announces-new-shadow-cabinet-that-will-bring-real-hope-and-real-change |website=Democratic Alliance |access-date=20 Januarie 2021}}</ref> == Toekennings == Mphithi is bekroon met die Ernest Oppenheimer-gedenkbeurs, die Mandela Rhodes-beurs, Mellon-Mays Voorgraadse Genootskap, sowel as die Mandela Washington Genootskap van die Young African Leaders Initiative.<ref name="DA"/> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[https://www.parliament.gov.za/person-details/255 Mr Luyolo Mphithi] by ''Parliament of South Africa'' *[https://www.pa.org.za/person/luyolo-mphithi/ Profiel by People's Assembly] {{Huidige LP's van Suid-Afrika}} {{DEFAULTSORT:Mphithi, Luyolo}} [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Politici van die Demokratiese Alliansie]] r3fx18ikqkslk37t6lq23stc0m0nizt 0 372739 2924584 2915543 2026-08-12T17:49:42Z Jcb 223 2924584 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Colonial-Pipeline-Ransomware.jpg|duimnael|Skermkiekie van Colonial Pipeline ransomware-nota]] Die '''Colonial Pipeline-kuberaanval''' het op [[7 Mei]] [[2021]] plaasgevind, toe Colonial Pipeline, 'n Amerikaanse oliepypleidingstelsel-maatskappy wat in [[Houston]], [[Texas]] gestig is en hoofsaaklik [[brandstof]] na die suidoostelike [[Verenigde State van Amerika]] vervoer, 'n kuberaanval ondervind het. Die aanval het [[losprysware]] behels wat daartoe gelei het dat rekenaartoerusting gedwing was om die bedryf van die pypleiding te staak.<ref>{{cite web|first=Christopher|last=Bing|first2=Stephanie|last2=Kelly|date=8 Mei 2021|title=Cyber attack shuts down top U.S. fuel pipeline network|url=https://www.reuters.com/technology/colonial-pipeline-halts-all-pipeline-operations-after-cybersecurity-attack-2021-05-08/|website=[[Reuters]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508050319/https://www.reuters.com/technology/colonial-pipeline-halts-all-pipeline-operations-after-cybersecurity-attack-2021-05-08/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|first=Grace|last=Segers|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack prompts major pipeline operator to halt operations|url=https://www.cbsnews.com/news/colonial-pipeline-cyberattack-halt-operations/|website=CBS News|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508150203/https://www.cbsnews.com/news/colonial-pipeline-cyberattack-halt-operations/|url-status=live}}</ref><ref name=npr>{{cite web|first=Marisa|last=Peñaloza|date=8 Mei 2021|title=Cybersecurity Attack Shuts Down A Top U.S. Gasoline Pipeline|url=https://www.npr.org/2021/05/08/995040240/cybersecurity-attack-shuts-down-a-top-u-s-gasoline-pipeline|website=NPR|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508181849/https://www.npr.org/2021/05/08/995040240/cybersecurity-attack-shuts-down-a-top-u-s-gasoline-pipeline|url-status=live}}</ref> Weens die aanval is al die bedrywighede van die pypleiding gestaak.<ref name=nyt>{{cite web|first=David|last=Sanger|first2=Clifford|last2=Krauss|first3=Nicole|last3=Perlroth|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack Forces a Shutdown of a Top U.S. Pipeline|url=https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|website=[[New York Times]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508120639/https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|url-status=live}}</ref><ref name="eaton">{{cite web|first=Collin|last=Eaton|first2=Dustin|last2=Volz|date=8 Mei 2021|title=U.S. Pipeline Cyberattack Forces Closure|url=https://www.wsj.com/articles/cyberattack-forces-closure-of-largest-u-s-refined-fuel-pipeline-11620479737|website=[[Wall Street Journal]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508131722/https://www.wsj.com/articles/cyberattack-forces-closure-of-largest-u-s-refined-fuel-pipeline-11620479737|url-status=live}}</ref><ref name="strac">{{cite web |first=Veronica |last=Stracqualursi |date=8 Mei 2021 |title=Cyberattack forces major US fuel pipeline to shut down |url=https://www.cnn.com/2021/05/08/politics/colonial-pipeline-cybersecurity-attack/index.html |website=[[CNN]] |access-date=8 Mei 2021 |archive-date=8 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508151906/https://www.cnn.com/2021/05/08/politics/colonial-pipeline-cybersecurity-attack/index.html |url-status=live }}</ref><ref name="nbc">{{cite web |date=8 Mei 2021 |title=Colonial Pipeline blames ransomware for pipeline shutdown |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |website=NBC News |access-date=8 Mei 2021 |archive-date=8 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508085111/https://www.nbcnews.com/news/us-news/cyberattack-forces-colonial-pipeline-shut-major-fuel-line-n1266737 |url-status=live }}</ref> Colonial Pipeline het die versoekte losprys (byna VS$ 5 miljoen) binne enkele ure na die aanval betaal.<ref name="paid hackers">{{cite web |title=Colonial Pipeline Paid Hackers Nearly $5 Million in Ransom |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-13/colonial-pipeline-paid-hackers-nearly-5-million-in-ransom |authors=William Turton, Michael Riley, and Jennifer Jacobs |date=12 Mei 2021 |work=Bloomberg}}</ref> Die [[kuberkraker]] het daarna 'n sagtewaretoepassing aan Colonial Pipeline gestuur om hul netwerk te herstel, maar dit het baie stadig gewerk.<ref name="paid hackers" /> President [[Joe Biden]] het op 9 Mei 'n noodtoestand afgekondig.<ref name=nyt>{{cite web|first=David|last=Sanger|first2=Clifford|last2=Krauss|first3=Nicole|last3=Perlroth|date=8 Mei 2021|title=Cyberattack Forces a Shutdown of a Top U.S. Pipeline|url=https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|website=[[New York Times]]|access-date=8 Mei 2021|archive-date=8 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508120639/https://www.nytimes.com/2021/05/08/us/cyberattack-colonial-pipeline.html|url-status=live}}</ref><ref name="eaton" /><ref name="strac" /><ref name="nbc" /> Dit was die grootste kuberaanval op 'n olie-infrastruktuur-teiken in die geskiedenis van die Verenigde State<ref name=politico>{{cite news|title='Jugular' of the U.S. fuel pipeline system shuts down after cyberattack|quote=The infiltration of a major fuel pipeline is "the most significant, successful attack on energy infrastructure we know of."|authors=GLORIA GONZALEZ, BEN LEFEBVRE and ERIC GELLER|work=Politico|date=8 Mei 2021|url=https://www.politico.com/news/2021/05/08/colonial-pipeline-cyber-attack-485984|access-date=9 Mei 2021|archive-date=9 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509154120/https://www.politico.com/news/2021/05/08/colonial-pipeline-cyber-attack-485984|url-status=live}}</ref> Die [[FBI]] en verskillende mediabronne het die kriminele kuberkrakergroep [[DarkSide]] as die verantwoordelike party geïdentifiseer<ref>{{cite web |title=Here’s the hacking group responsible for the Colonial Pipeline shutdown |url=https://www.cnbc.com/2021/05/10/hacking-group-darkside-reportedly-responsible-for-colonial-pipeline-shutdown.html |first=Eamon |last=Javers |date=10 Mei 2021 |work=CNBC |access-date=11 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510145819/https://www.cnbc.com/2021/05/10/hacking-group-darkside-reportedly-responsible-for-colonial-pipeline-shutdown.html |url-status=live }}</ref> Dieselfde groep het vermoedelik die dag voor die aanval 100 gigagrepe data van bedryfsbedieners gesteel. <ref name=bloomberg>{{cite news|title= Colonial Hackers Stole Data Thursday Ahead of Shutdown|authors= Jordan Robertson and William Turton|date= 8 Mei 2021|publisher= Bloomberg News|url= https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/colonial-hackers-stole-data-thursday-ahead-of-pipeline-shutdown|access-date= 9 Mei 2021|archive-date= 9 Mei 2021|archive-url= https://web.archive.org/web/20210509150415/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/colonial-hackers-stole-data-thursday-ahead-of-pipeline-shutdown|url-status= live}}</ref> == Agtergrond == Die Colonial Pipeline vervoer [[petrol]], [[diesel]] en vliegtuigbrandstof vanaf [[Texas]] tot so ver as [[New York]]. Ongeveer 45% van alle brandstof wat aan die Ooskus verbruik word, kom via die pypleidingstelsel. Die aanval kom te midde van toenemende kommer oor die kwesbaarheid van infrastruktuur vir kuberaanvalle na verskeie opspraakwekkende aanvalle, insluitend die [[Dataskending van federale regeringsinstellings van die VSA in 2020|SolarWinds-kuberaanval]] van 2020 wat verskeie regeringsinstansies getref het, waaronder die [[Pentagon]], die tesourie-departement, die staatsdepartement en die departement van binnelandse veiligheid. <ref name="bomey">{{cite web |last1=Bomey |first1=Nathan |title=Colonial Pipeline looking to 'substantially restore operations by end of week |url=https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |website=USA TODAY |access-date=10 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510143554/https://www.usatoday.com/story/money/2021/05/10/gas-prices-colonial-pipeline-ransomware-attack-cyberattack/5019214001/ |url-status=live }}</ref> == Impak == [[Lêer:2021-05-15 14 33 28 Out-of-service gas pumps due to panic buying after the Colonial Pipeline cyberattack at the Wawa along Air and Space Museum Parkway in Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|duimnael|Paniekaankope het wydverspreide petroltekorte veroorsaak]] [[Lêer:2021-05-14 20 59 41 An out-of-service gas pump due to panic buying after the Colonial Pipeline cyberattack at the Sunoco gas station in the Franklin Farm Village Shopping Center in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg|duimnael|Sommige [[vulstasie]]<nowiki/>s was etlike dae sonder brandstof]] Nadat Colonial Pipeline berig het dat sy korporatiewe rekenaarnetwerke deur die aanval deur losprysware getref is, het die maatskappy die pypleiding gesluit as 'n voorsorgmaatreël weens die kommer dat die [[kuberkraker]]s inligting kon bekom sodat hulle verdere aanvalle op kwesbare dele van die pypleiding kon uitvoer. Die dag na die aanval kon Colonial nie op daardie tydstip bevestig wanneer die pypleiding normale funksies sou hervat nie.<ref name=nyt/> Die aanvallers het ook byna 100 gigagrepe data gesteel en gedreig om dit op die internet vry te stel as die losprys nie betaal word nie. <ref name=bloomberg/>Op 9 Mei het Colonial gesê dat hulle van plan is om die pypleiding se bedrywighede aan die einde van die week wesenlik te herstel en bedrywighede te hervat.<ref name="bomey" /> In reaksie op brandstoftekorte op die internasionale lughawe Charlotte Douglas as gevolg van die afskakeling van die pyplyn, het [[American Airlines]] vlugskedules tydelik verander.<ref name="reuters-airports">{{cite news |title=American Airlines adds fuel stops to two flights after pipeline outage |url=https://www.reuters.com/business/energy/american-airlines-adds-fuel-stops-two-flights-after-pipeline-outage-2021-05-11/ |access-date=11 Mei 2021 |work=Reuters |agency=Reuters |date=11 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512232950/https://www.reuters.com/business/energy/american-airlines-adds-fuel-stops-two-flights-after-pipeline-outage-2021-05-11/ |url-status=live }}</ref> Ten minste twee vlugte (na [[Honolulu]] en [[Londen]]) het brandstofstop of vliegtuigveranderings gedurende vier dae by hul skedules gevoeg. Die tekort vereis ook dat die Internasionale Lughawe Hartsfield – Jackson Atlanta ander brandstofverskaffers moet gebruik, en daar is minstens vyf ander lughawens wat direk deur die pypleiding bedien word. <ref>{{cite news |last1=Josephs |first1=Leslie |title=Pipeline outage forces American Airlines to add stops to some long-haul flights |url=https://www.cnbc.com/2021/05/10/colonial-pipeline-shutdown-forces-airlines-to-consider-other-ways-to-get-fuel.html |access-date=May 11, 2021 |work=CNBC |date=11 Mei 2021 |language=en |archive-date=May 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233057/https://www.cnbc.com/2021/05/10/colonial-pipeline-shutdown-forces-airlines-to-consider-other-ways-to-get-fuel.html |url-status=live }}</ref> Brandstoftekorte het by [[vulstasie]]s begin ontstaan te midde van paniekaankope toe die afsluiting van die pypleiding sy vierde dag binnegegaan het.<ref name=bloomberg2>{{cite web |title=Gas Stations Run Dry as Pipeline Races to Recover From Hacking |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/u-s-fuel-sellers-scramble-for-alternatives-to-hacked-pipeline |website=Bloomberg.com |access-date=11 Mei 2021 |language=en |date=9 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510055911/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-09/u-s-fuel-sellers-scramble-for-alternatives-to-hacked-pipeline |url-status=live }}</ref> Noord-Carolina, Florida en Alabama het almal tekorte gerapporteer<ref name=bloomberg2/> Die gemiddelde brandstofpryse het tot die hoogste sedert 2014 gestyg en amper VS$ 3 'n gallon bereik.<ref>{{cite news |title=Petrol shortages sweep US as Colonial Pipeline remains down |url=https://www.aljazeera.com/economy/2021/5/11/petrol-shortages-sweep-us-as-colonial-pipeline-remains-down |access-date=11 Mei 2021 |work=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=11 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511182941/https://www.aljazeera.com/economy/2021/5/11/petrol-shortages-sweep-us-as-colonial-pipeline-remains-down |url-status=live }}</ref> == Reaksies == President Joe Biden het op 9 Mei 'n noodtoestand afgekondig. Die verklaring het perke verwyder vir die vervoer van brandstof per pad, in 'n poging om moontlike tekorte te verlig.<ref name="BBC">{{cite news |title=US fuel pipeline hackers 'didn't mean to create problems' |url=https://www.bbc.com/news/business-57050690 |access-date=10 Mei 2021 |work=[[BBC News]] |date=10 Mei 2021 |archive-date=10 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210510000238/https://www.bbc.com/news/business-57050690 |url-status=live }}</ref> Biden het op 10 Mei gesê dat, hoewel daar geen bewyse is dat die Russiese regering verantwoordelik is vir die aanval nie, bewyse is dat die DarkSide-groep in [[Rusland]] is, en dat Russiese owerhede dus 'n mate van verantwoordelikheid het om dit te hanteer'.<ref>{{cite news|publisher=Radio Free Europe|title=Biden Says Russia Has 'Some Responsibility' In Pipeline Ransomware Attack|date=10 Mei 2021|url=https://www.rferl.org/a/fbi-confirms-darkside-hacker-group-pipeline-cyberattack-russia/31248174.html|access-date=11 Mei 2021|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233023/https://www.rferl.org/a/fbi-confirms-darkside-hacker-group-pipeline-cyberattack-russia/31248174.html|url-status=live}}</ref><ref name="BBC"/> Amerikaanse amptenare het egter op 10 Mei anoniem aan ''Politico'' gesê dat hulle glo dat die [[GRU]] vir die aanval verantwoordelik was, maar dat hulle nie genoeg bewyse het om die bewering formeel te maak nie.<ref>{{Cite web|last=Rivero|first=Nicolás|title=Hacking collective DarkSide are state-sanctioned pirates|url=https://qz.com/2007399/the-darkside-hackers-are-state-sanctioned-pirates/|access-date=2021-05-12|website=Quartz|language=en|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233022/https://qz.com/2007399/the-darkside-hackers-are-state-sanctioned-pirates/|url-status=live}}</ref> DarkSide het op 9 Mei 'n verklaring uitgereik waarin die aanval nie direk genoem word nie, maar verklaar dat "ons doel is om geld te verdien, en nie probleme vir die samelewing te skep nie.<ref>{{cite news |title=DarkSide hackers behind Colonial Pipeline attack say they wanted cash, not chaos |url=https://www.abc.net.au/news/2021-05-11/darkside-says-aim-as-cash-no-chaos-colonial-pipeline/100130020 |access-date=10 Mei 2021 |work=www.abc.net.au |date=10 Mei 2021 |language=en |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233040/https://www.abc.net.au/news/2021-05-11/darkside-says-aim-as-cash-no-chaos-colonial-pipeline/100130020 |url-status=live }}</ref><ref name="BBC"/> Op 10 Mei het die goewerneur van [[Georgia]], Brian Kemp, 'n noodtoestand afgekondig en ook die gasbelasting tydelik gestaak om die vraag tydens die aanbodtekort te verhoog.<ref>{{Cite web|last1=Mahtani|first1=Melissa|last2=Macaya|first2=Melissa|last3=Hayes|first3=Mike|last4=Rocha|first4=Veronica|date=11 Mei 2021|title=Latest on the US gas demand spikes|url=https://www.cnn.com/us/live-news/us-gas-demand-hack-05-11-21/index.html|access-date=12 Mei 2021|website=CNN|language=en|archive-date=12 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233023/https://www.cnn.com/us/live-news/us-gas-demand-hack-05-11-21/index.html|url-status=live}}</ref> Op 12 Mei het die Amerikaanse vervoersekretaris Pete Buttigieg en die Amerikaanse energiesekretaris Jennifer Granholm albei gewaarsku teen die opberging van [[petrol]], en het herhaal dat die Verenigde State eerder 'n "voorraadknyp" ondergaan as 'n tekort aan petrol.<ref>{{cite web |last1=Wagner |first1=Meg |last2=Macay |first2=Melissa |last3=Hayes |first3=Mike |last4=Mahtani |first4=Melissa |last5=Rocha |first5=Veronica |title=Gas shortages at some US stations: Live updates |url=https://www.cnn.com/business/live-news/us-gas-demand-05-12-21/index.html |publisher=[[CNN]] |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233040/https://www.cnn.com/business/live-news/us-gas-demand-05-12-21/index.html |url-status=live }}</ref> == Heringebruikneming van die pyplyn == Die pyplynbedrywighede het weer op 12 Mei om 17:00 begin,<ref name=Lyons>{{cite news |first=Kim |last=Lyons |url=https://www.theverge.com/2021/5/15/22437730/colonial-pipeline-normal-ransomware-attack-fuel |title=Colonial Pipeline says operations back to normal following ransomware attack |work=The Verge |date=15 Mei 2021}}</ref> na 'n sluiting van ses dae, alhoewel Colonial Pipeline gewaarsku het dat dit nog 'n paar dae kan neem voordat die diens na normaal sou terugkeer. Die pypleidingonderneming het gesê dat verskeie markte wat deur die pypleiding bedien word, diensonderbrekings kan ondervind of sal ondervind tydens die herbegin. Die maatskappy het ook verklaar dat hulle soveel as moontlik petrol, diesel en vliegtuigbrandstof sou pomp totdat die markte so gou as moontlik normaal sou word.<ref>{{cite web |last1=Egan |first1=Matt |last2=Duffy |first2=Clare |title=Colonial Pipeline launches restart after six-day shutdown |url=https://www.cnn.com/2021/05/12/business/colonial-pipeline-restart/index.html |work=CNN Business |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512233024/https://www.cnn.com/2021/05/12/business/colonial-pipeline-restart/index.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Krauss |first1=Clifford |title=Colonial Pipeline Begins to Restart Flow of Fuel |url=https://www.nytimes.com/2021/05/12/business/energy-environment/pipeline-shutdown-latest-news.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=12 Mei 2021 |archive-date=12 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512221720/https://www.nytimes.com/2021/05/12/business/energy-environment/pipeline-shutdown-latest-news.html |url-status=live}}</ref> Alle Colonial pypleidingstelsels en bedrywighede het teen 15 Mei weer normaal gefunksioneer.<ref name=Lyons/> Na die staking het die gemiddelde nasionale koste gestyg tot die hoogste wat dit in meer as ses jaar was, tot ongeveer gemiddeld $ 3,04 per gallon op 18 Mei. Die prysverhoging was in die suidelike state meer duidelik, met pryse wat tussen 9 en 16 sent in die Carolinas, Tennessee, Virginia en Georgië gestyg het. Ongeveer 10 600 vulstasies was op 18 Mei nog sonder pertol.<ref>{{Cite news|last=Eaton|first=Collin|date=2021-05-18|title=Colonial Pipeline Still Moving Fuel Despite Disruptions to Orders System|language=en-US|work=Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/colonial-pipeline-ordering-system-disrupted-but-still-moving-fuel-11621358203|access-date=2021-05-19|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite web|last=News|first=A. B. C.|title=Gas hits highest price in 6 years, fuel outages persist despite Colonial Pipeline restart|url=https://abcnews.go.com/US/gas-hits-highest-price-years-fuel-outages-persist/story?id=77735010|access-date=2021-05-19|website=ABC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Colonial Pipeline’s Computer Network Temporarily Goes Dark|url=https://www.bloomberg.com/tosv2.html?vid=&uuid=f53f8130-b8a0-11eb-b068-e9dfa954bf9e&url=L25ld3MvYXJ0aWNsZXMvMjAyMS0wNS0xOC9jb2xvbmlhbC1zaGlwcGVycy1zYXktcGlwZWxpbmUtY29tbXVuaWNhdGlvbi1zeXN0ZW0taXMtZG93bg==|url-status=live|access-date=2021-05-19|website=www.bloomberg.com}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|4}} ==Eksterne skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | Colonial Pipeline cyberattack}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kuberaanvalle]] [[Kategorie:Misdaad in die Verenigde State van Amerika]] bfjkcvezeojtbvynvs86o82eqwhkrq0 0 373888 2924598 2922151 2026-08-12T19:30:24Z SpesBona 2720 + Kenteken 2924598 wikitext text/x-wiki {{sporttoekoms}} {{Inligtingskas Krieketwêreldbeker | naam = Krieketwêreldbeker 2027 | beeld = Krieketwêreldbeker 2027.svg | beeldgrote = 250px | onderskrif = Kenteken van die Krieketwêreldbeker 2027 | vanafdatum = 4 Oktober | totdatum = 21 November | bestuurder = [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) | krieketformaat = [[Internasionale eendagwedstryd|Internasionale eendagkrieket]] (EDI) | toernooiformaat = Superreeks, Groepfase, Super Sewe en uitklopfase | gashere = {{vlagland|Suid-Afrika}}<br />{{vlagland|Zimbabwe}}<br />{{vlagland|Namibië}} | kampioen = | naaswenner = | getal = | deelnemers = 14 (36 kwalifiseer) | wedstryde gespeel = 57 | bywoning = | speler van die reeks = | meeste lopies = | meeste paaltjies = | vorige jaar = 2023 | vorige toernooi = Krieketwêreldbeker 2023 | volgende jaar = 2031 | volgende toernooi = Krieketwêreldbeker 2031 }} Die '''Krieketwêreldbeker 2027''' ([[Engels]]: ''2027 Cricket World Cup'') word van 4 Oktober tot 21 November 2027 in [[Suid-Afrika]], [[Zimbabwe]] en [[Namibië]] beslis.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/mens-odi-world-cup-2027-dates-set-to-run-from-october-4-to-november-21-1540479 |title=Men's ODI World Cup 2027 set to run from October 4 to November 21 |publisher=ESPNcricinfo |date=11 Junie 2026 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Dit is die 14de [[krieketwêreldbeker]]toernooi van die vierjaarlikse krieketwêreldkampioenskap in [[Internasionale eendagwedstryd|internasionale eendagkrieket]] (EDI) wat deur die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) aangebied word en ná die [[Krieketwêreldbeker 2003]] die tweede in [[Suider-Afrika]]. Die 2003-toernooi is deur Suid-Afrika, Zimbabwe en [[Kenia]] saam aangebied. Namibië sal vir die eerste keer ’n [[wêreldbeker]]toernooi aanbied. [[Lêer:Icc cricket world cup trophy.jpg|duimnael|links|upright|Die Krieketwêreldbekertrofee waarom meegeding sal word]] 14 nasionale [[krieket]]spanne neem aan die Krieketwêreldbeker 2027 deel: Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], die volgende agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026<!-- ([[Afghaanse nasionale krieketspan|Afghanistan]], [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]], [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]], [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]], [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]], [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]])-->, saam met die vier beste spanne van die Krieketwêreldbekerkwalifisering 2026. Vir die medegasheer Zimbabwe is dit die eerste deelname aan ’n krieketwêreldbekertoernooi sedert [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], waarmee dit die eerste keer in twaalf jaar is wat albei Afrikaspanne aan dieselfde krieketwêreldbekertoernooi deelneem. Tydens die Krieketwêreldbeker 2027 sal 57 wedstryde gespeel word, waaronder drie tydens die Superreeks, 30 tydens die groepfase, 21 in die Super Sewe, en drie in die uitklopfase, insluitende die eindstryd. Die drie laagste geplaasde spanne beslis drie wedstryde in ’n Superreeks, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word in twee groepe van ses elk verdeel, waarvan elke span een keer teen al die ander spanne in die groep speel. Die drie beste spanne van elke groep en die sewende beste span kwalifiseer hierna vir die Super Sewe, waarvandaan die vier beste spanne vir die halfeindrondte kwalifiseer en die wenners mekaar in die eindstryd ontmoet. Elke wedstryd bestaan uit 50 boulbeurte per span.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-revamp-formats-for-marquee-men-s-events |title=ICC revamp formats for marquee men’s events |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=15 Julie 2026 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref name="Formaat">{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-adds-super-series-and-super-7-twist-to-2027-odi-world-cup-1545709 |title=ICC adds Super Series and Super 7 twist to 2027 ODI World Cup |publisher=ESPNcricinfo |date=15 Julie 2026 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië ook regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]] kwalifiseer. [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] is die verdedigende kampioen nadat hulle die vorige [[Krieketwêreldbeker 2023]] teen die gasheer [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2023-24-1367856/india-vs-australia-final-1384439/match-report |title=Head's magnificent 137 leads Australia to sixth World Cup title |publisher=ESPNcricinfo |author=Andrew Miller |date=19 November 2023 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> == Toewysing == [[Krieket Suid-Afrika]] het in Mei 2021 aangekondig dat hy ’n bod vir die Krieketwêreldbeker 2027 ingedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sports.ndtv.com/cricket/south-africa-to-bid-for-2027-cricket-world-cup-2425615 |title=South Africa To Bid For 2027 Cricket World Cup |publisher=NDTV Sports |date=1 Mei 2021 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die Internasionale Krieketraad het die gasheerlande van beide die 2027- en 2031-manstoernooie op 16 November 2021 aangewys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 |title=USA to stage T20 World Cup: 2024–2031 ICC Men's tournament hosts confirmed |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=16 November 2021 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Suid-Afrika, Zimbabwe en Namibië is gesamentlik as gashere vir die 2027-toernooi benoem, terwyl die 2031-toernooi aan [[Indië]] en [[Bangladesj]] toegewys is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> == Voorbereiding == In voorbereiding op die Krieketwêreldbeker 2027 is in Augustus 2025 ’n reëlingskomitee van 15 lede aangestel. [[Trevor Manuel]] is as die voorsitter aangewys.<ref name=comm>{{en}} {{cite web |url=https://www.thestatesman.com/sports/trevor-manuel-appointed-chair-of-2027-icc-world-cup-organising-committee-1503474929.html |title=Trevor Manuel appointed chair of 2027 ICC World Cup organising committee |publisher=The Statesman |date=21 Augustus 2025 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die voormalige adjunkpresident [[Phumzile Mlambo-Ngcuka]] is ook aangewys as een van die sewe onafhanklike direkteure van die reëlingskomitee.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/odi-world-cup-2027-local-organising-committee-trevor-manuel-head-15-member-team |title=ODI World Cup 2027 Organising Committee Revealed: Trevor Manuel To Lead 15-Member Team |publisher=Outlook |author=Navneet Oberoi |date=21 Augustus 2025 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> == Deelnemers == [[Lêer:Qualification Pathway for 2027 ICC Cricket World Cup 2.png|duimnael|Grafiek van die kwalifiseringsproses vir die Krieketwêreldbeker 2027]] Die medegashere [[Proteas|Suid-Afrika]] en [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]], asook die agt beste spanne op die IKR se EDI-ranglys soos op 30 September 2026 sal regstreeks vir die Krieketwêreldbeker 2027 kwalifiseer, terwyl die oorblywende vier plekke tydens ’n kwalifiseringstoernooi beslis sal word.<ref name="Formaat" /> Hoewel Namibië tydens die toernooi vir die eerste keer as gasheer optree, sal hulle as ’n assosiaatlid nie regstreeks vir die toernooi kan kwalifiseer nie en [[Namibiese nasionale krieketspan|Namibië]] sal aan die kwalifiseringstoernooi moet deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |title=ICC announces qualification pathway for 2027 World Cup |publisher=Cricket.com |author=Pramod Ananth |date=13 November 2022 |accessdate=14 Maart 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314001834/https://www.cricket.com/news/icc-announces-qualification-pathway-for-2027-world-cup-1668316873192 |archive-date=14 Maart 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die wenner van die kwalifisering sal regstreeks na die groepfase deurdring en die Superreeks oorspring.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/odi-world-cup-qualifier-winner-gains-direct-entry-to-2027-main-round-1546041 |title=ODI World Cup Qualifier winner gains direct entry to 2027 main round |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=17 Julie 2026 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> === Kwalifiserende spanne === Die volgende twee spanne het reeds vir die Krieketwêreldbeker 2027 gekwalifiseer. Later kan nog twaalf spanne aansluit. <!-- [[Lêer:2027 Men's Cricket World Cup Participating nations.svg|duimnael|400px|Uitslag van die kwalifisering; altesaam 36 spanne het deelgeneem. {{sleutel|#0000ff|Regstreeks gekwalifiseer as gasheer of deur die IKR se EDI-ranglys}} {{sleutel|#00cc54ff|Spanne wat nog regstreeks kan kwalifiseer}} {{sleutel|#f48a00ff|Spanne wat aan die kwalifisering deelneem}} {{sleutel|#ffc900|Nie gekwalifiseer nie}} {{sleutel|#737373ff|Nie deelgeneem nie}}]] --> {| class="wikitable sortable" !Span !Kwalifiseringmetode !Verskynings by eindstryde !Laaste verskyning !Vorige beste prestasie |- |{{Cr-ZA}} | rowspan="2" |'''Gashere''' |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Halfeindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-ZW}} |Tiende |[[Krieketwêreldbeker 2015|2015]] |Super Ses <small>([[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]])</small> <!-- |- |{{Cr-AF}} | rowspan="8" |EDI-ranglys op<br />30 September 2026 |Vierde |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Groepfase <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-AU}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1987|1987]], [[Krieketwêreldbeker 1999|1999]], [[Krieketwêreldbeker 2003|2003]], [[Krieketwêreldbeker 2007|2007]], [[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2023|2023]])</small> |- |{{Cr-BD}} |Agtste |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Kwarteindrondte <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]])</small> |- |{{Cr-EN}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |{{Cr-IN}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1983|1983]], [[Krieketwêreldbeker 2011|2011]])</small> |- |{{Cr-NZ}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |Naaswenner <small>([[Krieketwêreldbeker 2015|2015]], [[Krieketwêreldbeker 2019|2019]])</small> |- |{{Cr-PK}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1992|1992]])</small> |- |{{Cr-LK}} |14de |[[Krieketwêreldbeker 2023|2023]] |'''Kampioen''' <small>([[Krieketwêreldbeker 1996|1996]])</small> --> |} == Stadions == Op 10 April 2024 het [[Krieket Suid-Afrika]] die agt stadions op sy kortlys bekend gemaak.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/south-africa-venues-2027-odi-world-cup-13758371.html |title=Wanderers, Kingsmead, Newlands confirmed as venues for 2027 ODI World Cup: Report |publisher=Firstpost |date=10 April 2024 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Pholetsi Moseki, [[hoof- uitvoerende beampte]] van dié krieketraad, het verduidelik dat van die elf IKR-geakkrediteerde stadions in Suid-Afrika die finale agt stadions volgens verskeie faktore soos die beskikbaarheid van lughawens en hotelverblyf gekies is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.business-standard.com/amp/cricket/world-cup/odi-world-cup-2027-wanderers-kingsmead-newlands-among-eight-sa-venues-124041000810_1.html |title=ODI World Cup 2027: Wanderers, Kingsmead, Newlands among eight SA venues |publisher=Business Standard |date=10 April 2024 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In Augustus 2025 is aangekondig dat Suid-Afrika 44 wedstryde dwarsdeur die agt gasheerstede sal huisves, terwyl die oorblywende tien wedstryde tussen Namibië en Zimbabwe verdeel sal word.<ref name=comm /> Die wedstryde in Namibië sal in die [[Nasionale Krieketstadion]] in [[Windhoek]] aangebied word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/new-cricket-world-cup-2027-venue-hosts-thrilling-first-international-fixture |title=New Cricket World Cup 2027 venue hosts thrilling first international fixture |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=20 Maart 2025 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> [[Zimbabwe Krieket]] bou tans ’n stadion in [[Victoria Falls]] met die amptelike naam [[Victoria Falls Internasionale Krieketstadion|Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]]. Na verwagting sal dit in Augustus 2026 geopen word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/zimbabwe-cricket-flagship-stadium-at-victoria-falls-draws-criticism-1500407 |title=Will ZC reap benefits from investing heavily into Victoria Falls Stadium? |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=26 Augustus 2025 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Op 30 Julie 2026 het die Internasionale Krieketraad die uiteindelike plekke vir die Krieketwêreldbeker 2027 bevestig, insluitend die stadion in Victoria Falls wat tans in aanbou is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricinfo.com/story/icc-confirms-12-host-cities-for-2027-men-s-odi-world-cup-1548090 |title=Johannesburg, Windhoek, Bulawayo among 12 host cities for 2027 men's ODI World Cup |publisher=Cricinfo |author=Firdose Moonda |date=30 Julie 2026 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> <center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !colspan=5|{{vlagland|Suid-Afrika}} |- ! [[Paarl]], [[Wes-Kaap]] ! [[Oos-Londen]], [[Oos-Kaap]] ! [[Centurion]], [[Gauteng]] ! [[Durban]], [[KwaZulu-Natal]] |- | [[Bolandpark]] | [[Buffalopark]] | [[SuperSport-park]] | [[Kingsmead-stadion|Kingsmead]] |- | <small>{{Koördinate|33|44|29|S|18|59|54|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Bolandpark}}</small> | <small>{{Koördinate|33|0|24.14|S|27|55|09.72|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Buffalopark}}</small> | <small>{{Koördinate|25|51|35.69|S|28|11|43.35|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=SuperSport-park}}</small> | <small>{{Koördinate|29|51|0.21|S|31|1|40.13|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Kingsmead}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''15&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''22&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' |- | [[Lêer:Boland Park Cricket Ground.jpg|200px]] | | [[Lêer:SS park.jpg|200px]] | [[Lêer:Kingsmead2009.jpg|200px]] |- ! [[Bloemfontein]], [[Vrystaat]] ! [[Kaapstad]], Wes-Kaap ! [[Gqeberha]], Oos-Kaap ! [[Johannesburg]], Gauteng |- | [[Mangaung-ovaal]] | [[Nuweland-krieketveld|Nuweland]] | [[St. Georgespark, Port Elizabeth|St. Georgespark]] | [[Wanderersstadion|Wanderers]] |- | <small>{{Koördinate|29|7|0.04|S|26|12|18.97|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Mangaung-ovaal}}</small> | <small>{{Koördinate|33|58|25.32|S|18|28|8.16|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Nuweland}}</small> | <small>{{Koördinate|33|57|59.35|S|25|36|36|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=St. Georgespark}}</small> | <small>{{Koördinate|26|7|52.17|S|28|3|26.69|O|type:landmark|aansig=inlyn|name=Wanderers}}</small> |- | Kapasiteit: '''20&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''25&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''19&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''34&nbsp;000''' |- | | [[Lêer:Newlandsoverview.jpg|200px]] | [[Lêer:Sahara Oval St George's, uploaded 2005.jpg|200px]] | [[Lêer:The Wanderers 2.jpg|200px]] |- !colspan=3|{{vlagland|Zimbabwe}} !{{vlagland|Namibië}} |- ! [[Harare]] ! [[Bulawayo]] ! [[Victoria Falls]] ! [[Windhoek]] |- | [[Harare Sportklub]] | [[Queens Sportklub]] | [[Victoria Falls Internasionale Krieketstadion|Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion]] | [[Nasionale Krieketstadion]] |- | <small>{{Koördinate|17|48|50.67|S|31|3|2.08|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Harare Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|20|08|42.39|S|28|35|20.20|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Queens Sportklub}}</small> | <small>{{Koördinate|17|55|27.84|S|25|51|24.12|O|region:ZW_type:landmark|aansig=inlyn|name=Mosi-oa-Tunya Internasionale Krieketstadion}}</small> | <small>{{Koördinate|22|36|23.3|S|17|05|33.7|O|region:NA_type:landmark|aansig=inlyn|name=Nasionale Krieketstadion}}</small> |- | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''12&nbsp;500''' | Kapasiteit: '''10&nbsp;000''' | Kapasiteit: '''7&nbsp;500''' |- | [[Lêer:Harare sports club.jpg|200px]] | | | [[Lêer:Namibia National Cricket Ground - Windhoek.jpg|200px]] |} {| cellpadding="0" style="border:0 solid darkgrey;" |- style="text-align:center;" |style="border:0 solid blue;"| {{Location map+|Namibië|width=250|float=left|caption=Plekke in Namibië|places= {{Location map~|Namibië|lat=-22.606463|long=17.092703|position=bottom|background=|label=[[Windhoek]]}} }} |style="border:0 solid #777;"| {{Location map+|Suid-Afrika|width=280|float=center|caption=Plekke in Suid-Afrika|places= {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.741389|long=18.998333|position=top|background=|label=[[Paarl]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.006706|long=27.919367|position=top|background=|label=[[Oos-Londen]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-25.859914|long=28.195375|position=top|background=|label=[[Centurion]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.850058|long=31.027814|position=bottom|background=|label=[[Durban]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-29.116678|long=26.205269|position=bottom|background=|label=[[Bloemfontein]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.9737|long=18.468933|position=bottom|background=|label=[[Kaapstad]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-33.966486|long=25.61|position=bottom|background=|label=[[Gqeberha]]}} {{Location map~|Suid-Afrika|lat=-26.131158|long=28.057414|position=bottom|background=|label=[[Johannesburg]]}} }} |style="border:0 solid #2a5;"| {{Location map+|Zimbabwe|width=250|float=right|caption=Plekke in Zimbabwe|places= {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-50|lon_deg=31|lon_min=04|position=left|background=|label=[[Harare]]}} {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-20|lat_min=-10|lon_deg=28|lon_min=34|position=right|background=|label=[[Bulawayo]]}} {{Location map~|Zimbabwe|lat_deg=-17|lat_min=-56|lon_deg=25|lon_min=50|position=right|background=|label=[[Victoria Falls]]}} }} |}</center> == Formaat == Die Krieketwêreldbeker 2027 word oor 49 dae tussen 14 verskillende spanne oor 57 wedstryde beslis. Dit begin op 4 Oktober met die openingswedstryd. Die toernooi eindig op 21 November op Wanderers in Johannesburg met die eindstryd, waartydens die wenner die Krieketwêreldbekertrofee inpalm. === Groepfase en Super Sewe === Die Krieketwêreldbeker 2027 word deur 14 nasionale krieketspanne beslis. Die drie laagste geplaasde spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde, waarna die beste span na die groepfase deurdring. Die ander twaalf spanne word vir die groepfase in twee groepe van ses elk verdeel; elke span speel een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep, dus speel elke span vyf wedstryde in die groepfase. Twee punte word vir ’n oorwinning toegeken, een vir ’n gelykop of onbesliste wedstryd en geen punte vir ’n nederlaag: spanne wat met dieselfde aantal punte eindig, word volgens lopietempo, dan boultempo en dan die uitslag van die direkte ontmoeting gerangskik. Die drie beste spanne van albei groepe en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.<ref name="Formaat" /> Die Super Sewe word deur sewe spanne in een groep beslis, waartydens elke span een wedstryd teen elk van die ander spanne in dieselfde groep speel, dus speel elke span ses wedstryde in die Super Sewe. Die kwalifisering is gegrond op dieselfde kriterias as in die groepfase.<ref name="Formaat" /> === Uitklopfase === Van die begin van dié fase af neem die toernooi ’n uitklopformaat aan wat uit drie wedstryde bestaan: twee halfeindstryde en die eindstryd. Die vier beste spanne van die Super Sewe dring na die uitklopfase deur. Die eerste span speel teen die vierde span en die tweede span teen die derde span in die halfeindstryde. Elke wedstryd in die uitklopstadium moet met ’n oorwinning vir een van die spanne eindig. As daar ná albei kolfbeurte ’n gelykopuitslag is, sal die wedstryd deur ’n Superboulbeurt beslis word. === Effek op Kampioenetrofee 2029-kwalifisering === Die sewe beste spanne sal saam met die gasheer Indië regstreeks vir die Kampioenetrofee 2029 kwalifiseer. == Wedstryde == Die wedstryde word in vier fases opgedeel, naamlik die Superreeks, die groepfase, die Super Sewe en die uitklopfase.<ref name="Formaat" /> === Superreeks === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Groepfase. |} Die laagste geplaasde drie spanne beslis in die Superreeks drie wedstryde teen mekaar, waarna die beste span na die Groepfase deurdring.<ref name="Formaat" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0''' |} {{Krieketwedstryd | datum = 4 Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Groepfase === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die Super Sewe én regstreeks vir die [[Kampioenetrofee 2029]]. |- | style="background:#ffc;"|Moontlike kwalifisering vir die Super Sewe en die Kampioenetrofee 2029. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel én loop regstreekse kwalifisering vir die Kampioenetrofee 2029 mis. |} Twaalf spanne neem aan die groepfase deel. Die drie beste spanne in elke groep en die sewende beste span dring na die Super Sewe deur.<ref name="Formaat" /> Die sewe beste spanne kwalifiseer saam met die gasheer Indië ook vir die [[Kampioenetrofee 2029]]. ==== Groep A ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} ==== Groep B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (na Super Sewe)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#ffc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Super Sewe === {| class="infobox bordered" | style="background:#cfc;"|Kwalifiseer vir die uitklopfase. |- | style="background:;"|Uit die toernooi geskakel. |} Sewe spanne neem aan die Super Sewe deel. Die vier beste spanne dring na die uitklopfase deur.<ref name="Formaat" /> {| class="wikitable" style="text-align:center;" !width=175|Span !width=20|{{Afkorting|S|Wedstryde gespeel}} !width=20|{{Afkorting|W|Wedstryde gewen}} !width=20|{{Afkorting|V|Wedstryde verloor}} !width=20|{{Afkorting|O|Onbeslis}} !width=20|{{Afkorting|G|Gelykop}} !width=20|{{Afkorting|LT|Lopietempo}} !width=20|{{Afkorting|P|Punte}} !width=20|{{Afkorting|P/o|Punte oorgedra (vanaf groepfase)}} |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- style="background:#cfc;" |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |- |style="text-align:left;"|n.v.t. |0||0||0||0||0||–||'''0'''||– |} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = Oktober 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = | telling1 = | span2 = | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} === Uitklopfase === Die uitklopfase bestaan uit twee halfeindstryde, waarvan die twee wenners mekaar in die eindstryd op Wanderers in Johannesburg ontmoet. [[Lêer:Wanderers Stadium 2024.jpg|duimnael|Die eindstryd word op 21 November op Wanderers in Johannesburg beslis]] {{Tabel Beker 4 | RD1 = Halfeindrondte | RD2 = Eindrondte | RD1-hofie01 = 17 November | RD1-span01 = '''Kwalifiseerder 1''' | RD1-telling01 = | RD1-span02 = '''Kwalifiseerder 4''' | RD1-telling02 = | RD1-hofie02 = 18 November | RD1-span03 = '''Kwalifiseerder 2''' | RD1-telling03 = | RD1-span04 = '''Kwalifiseerder 3''' | RD1-telling04 = | RD2-hofie01 = 21 November – Johannesburg | RD2-span01 = '''Wenner Halfeindstryd 1''' | RD2-telling01 = | RD2-span02 = '''Wenner Halfeindstryd 2''' | RD2-telling02 = }} ==== Halfeindrondte ==== {{Krieketwedstryd | datum = 17 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Kwalifiseerder 1 | telling1 = | span2 = Kwalifiseerder 4 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} {{Krieketwedstryd | datum = 18 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Kwalifiseerder 2 | telling1 = | span2 = Kwalifiseerder 3 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} ==== Eindstryd ==== {{Krieketwedstryd | datum = 21 November 2027 | tyd = | dagnag = | span1 = Wenner Halfeindstryd 1 | telling1 = | span2 = Wenner Halfeindstryd 2 | telling2 = | lopies1 = | paaltjies1 = | lopies2 = | paaltjies2 = | uitslag = | verslag = | plek = [[Wanderersstadion|Wanderers]], [[Johannesburg]], [[Suid-Afrika]] | skeidsregters = | speler van die wedstryd = | rondte = | loot = | reën = | notas = }} <br /> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin: 0 auto;" !Krieketwêreldkampioen 2027 |- |align=center|'''Eindstrydwenner''' |} == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Rugbywêreldbeker 2027]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cricket World Cup 2027|Krieketwêreldbeker 2027}} * {{en}} [https://www.cricketworldcup.com/ Amptelike webwerf van die Krieketwêreldbeker 2027] * {{en}} [https://www.icc-cricket.com/ Amptelike webtuiste van die Internasionale Krieketraad] * {{en}} [https://www.cricinfo.com/series/icc-cricket-world-cup-2027-28-1545817 ''ICC Cricket World Cup 2027''] {{Navigasie Krieketwêreldbeker}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Krieketwereldbeker 2027}} [[Kategorie:Geskiedenis van Namibië]] [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geskiedenis van Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieket in Namibië]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Krieketkompetisies in Zimbabwe]] [[Kategorie:Krieketwêreldbeker|2027]] [[Kategorie:Sport in 2027]] agl33gv9ryl534snjq8ap2bqyyss3mc 0 388348 2924668 2892743 2026-08-13T09:53:53Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924668 wikitext text/x-wiki [[Lêer:MargaretSanger-Underwood.LOC (cropped).jpg|duimnael|Margaret Sanger]] '''Margaret Sanger Slee''', gebore '''Margaret Louise Higgins''' ([[14 September]] [[1879]] Corning, New York – [[6 September]] [[1966]])<ref>Die meeste bronne vermeld [[1883]], maar volgens die ''Margaret Sanger Papers Project'' [http://www.infoplease.com/biography/var/margaretsanger.html het sy gemaak of sy vier jaar jonger is:] "''She provided inaccurate dates to contemporary biographical dictionaries, which is why so many sources have the 1883 date''."</ref> was 'n [[Amerikaanse]] [[verpleegster]] en [[Feminisme|feminis]] wie se finansiële posisie haar toegelaat het om haar aan haar roeping te wy. Sanger het haar beywer vir geboortebeperking, gesinsbeplanning, [[eugenetika]] <ref>Sanger, 'A Plan for Peace', ''Birth Control Review'', April 1932, bl. 106</ref><ref>Sanger, ''What Every Boy and Girl Should Know'', 1915, bl. 140</ref> en sosiale hervorming, en het verskeie boeke geskryf, waarvan die bekendste is ''What Every Girl Should Know'' van 1920. Sy het tronkstraf in die gesig gestaar deur die voordele van geboortebeperking te verkondig, wat destyds deur die Comstock-wet van 1873 as obseniteit in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verbied is. Sanger was die stigter van die American Birth Control League, die voorganger van Planned Parenthood, en het al in Amerika, sowel as [[Europa]] en [[Japan]] lesings gehou. Sy het Gregory Pincus aangemoedig om 'n voorbehoedpil te ontwikkel. As gevolg van haar uitgesproke standpunte en omdat sy eugenetiese praktyke bevorder het, bly sy 'n omstrede figuur.<ref>Robert G. Marshall & Chuck Donovan. ''Blessed Are the Barren: The Social Policy of Planned Parenthood''. Fort Collins, CO: Ignatius Press. {{ISBN|0-89870-353-0}}; {{ISBN|978-0-89870-353-5}}, 1991</ref> ==Lewensloop== Sy was die sesde van elf kinders en het twee keer getroud: met Williams Sanger in 1900 en, na 'n egskeiding, in 1922 met J. Noah H. Slee. Na 'n kort loopbaan as onderwyser het sy as 'n verpleegster aan New York se Lower East Side gewerk. In 1914 het sy 'n tydskrif, ''The Woman Rebel'', begin publiseer, later herdoop tot ''Birth Control Review'', en die pamflet ''Family Limitation'' geskryf. Sy is aangekla van die verspreiding van dokumente wat voorbehoeding bevorder, maar die saak is in 1916 laat vaar. Dieselfde jaar het sy die eerste Amerikaanse geboortebeperkingskliniek in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]] geopen. In 1921 stig sy die American Birth Control League en was die voorsitter daarvan tot 1928. In September 1930 het sy Eugen Fischer ontvang, wat [[Adolf Hitler|Hitler]] se rasseteorie en [[Nasionaal-Sosialisme|nasionaal-sosialisme]] ontwikkel het.<ref>François-Marie Algoud, ''La Peste et le choléra: Marx, Hitler, et leurs héritiers'', Chiré, 2000, bl. 68</ref><ref>Désiré Dutonnerre, ''La Marée noire de la pornographie'', Chiré, 1992, bl. 213 e.v.</ref> Sy het die eerste president daarvan geword toe die International Planned Parenthood Federation in 1953 gestig is. Later het sy gefokus op die bevordering van voorbehoeding in Asiatiese lande, hoofsaaklik [[Indië]] en Japan. Sy is in 1966 oorlede en word in Fishkill-plattelandse begafplaas in Fishkill begrawe.<ref>[http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=6544735 Find a Grave]</ref> ==Opvattings== Margaret Sanger het onder meer die eis dat vroue haar eie liggaam en [[seksualiteit]] moet beheer, haar seksvoorligtingsveldtogte, haar begeerte om die [[voortplanting]] van diegene wat as geneties onbekwaam geag word te ontmoedig en haar siening dat die samelewing moet kan ingryp in dit is die seksuele keuses van individue. Ten slotte was daar sienings wat nie ongewoon was in haar tyd nie, maar wat nou as [[rassisme|rassisties]] beskou word, soos haar siening dat die [[Aborigines]] 'n minderwaardige ras was. Haar siening dat die lewensomstandighede van swartes verbeter kan word deur hul getalle te beperk<ref>{{en}}Tanya L. Green, ''[http://www.citizenreviewonline.org/special_issues/population/the_negro_project.htm The Negro Project, Margaret Sanger's Eugenic Plan for Black Americans''], 10 Mei 2001</ref> het ook nie goed by [[Afro-Amerikaners]] gegaan nie en baie swart militante het veral in die 1970's geboortebeperking as 'n poging tot 'n vorm van [[volksmoord]] beskou.<ref>{{en}} Simone M. Caron, [http://findarticles.com/p/articles/mi_m2005/is_n3_v31/ai_20574139/pg_1 Birth control and the black community in the 1960s: genocide or power politics?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040825081459/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m2005/is_n3_v31/ai_20574139 |date=25 Augustus 2004 }}, ''Journal of Social History'', 1998</ref> Dit is opvallend dat Sanger 'n daad gewoonlik volgens die gevolge daarvan beoordeel het, en nie volgens 'n inherente goed of kwaad nie, soos blyk uit haar standpunt oor [[masturbasie]]. Aangesien sy haarself buite die Amerikaanse hoofstroom van daardie tyd geplaas het met hierdie lewensfilosofie, het sy gereeld in konflik met die samelewing en met die regbank gekom. ==Oortuigings oor fisiese selfbeskikking== Vir Sanger het fisieke selfbeskikking onder meer beteken: 'n reg op seksvoorligting, sodat die vrou gegronde keuses kan maak. Sy was ook 'n voorstander van [[aborsie]], [[sterilisasie]] en ander vorme van geboortebeperking. Masturbeer was vir haar 'n teken van verstandelike swakheid, maar afwykend van algemene sienings van haar tyd, het sy die daad nie as sodanig aanstootlik gevind nie, maar slegs weens die veronderstelde gevolge. Dit sluit in die onvermoë om seksuele omgang te hê of te geniet, sowel as wat sy "geestelike masturbasie" genoem het, 'n fiksasie op erotika.<ref>Sanger, ''What Every Girl Should Know'', 1920, bl. 39 e.v.</ref> ==Bibliografie== *''The Pivot of Civilization'' *''What Every Mother Should Know'' (1917) *''Woman and the New Race'' (c.1920) *''What Every Girl Should Know'' (1920 ed.) *''What Every Girl Should Know'' (1922 ed.) *''The Case for Birth Control'' (eerste gepubliseer in die ''Woman Citizen'', 23 Februarie 1924) *''My Fight for Birth Control'' (1934) *''Margaret Sanger: An Autobiography'' (1938) *Korrespondensie tussen Margaret Sanger en Katharine McCormick *''The Margaret Sanger Papers'' by die Smith College ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Sanger, Margaret}} [[Kategorie:Aktiviste]] [[Kategorie:Feministe]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1966]] n1ynmnt5k9djsbrmk3ud1e7ac3k6bd4 0 389918 2924639 2908682 2026-08-13T06:12:20Z Oesjaar 7467 /* Biografie */ Verbeter 2924639 wikitext text/x-wiki '''André Walters''' (1940- [[10 Junie]] [[2025]]) was 'n Suid-Afrikaanse radio-omroeper, TV-persoonlikheid en skakelbeampte.<ref name="rsg" /><ref name="n24-20250612" /> ==Biografie== Walters het in sy skoolloopbaan by nie minder as 12 skole skool gegaan nie, en het aan die [[Hoërskool Jan van Riebeeck]] in [[Kaapstad]] gematrikuleer. Hy het 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.]]-graad in [[sielkunde]] en [[Engels]] aan die [[Universiteit Stellenbosch|Universiteit van Stellenbosch]] behaal. Hy het ook 'n driejarige dramakursus voltooi. ==Bydrae tot uitvoerende kunste== In sy vroeë jare het Walters 'n redelike hoeveelheid verhoogwerk gedoen. Hy het byvoorbeeld in 1959 'n rol in ''Our Town/Ons Dorp'' gespeel, teenoor Babs Laker in Hedda Gabler (CAPAB 1964) gespeel en "Armand" in ''Die dame met die kamelias'' vertolk, saam met Berdine Grünewald (1966). Hy is egter miskien primêr bekend vir sy werk in [[radio]] en [[televisie]]. Sy eerste uitsaaiwerk was op die Afrikaanse radiodiens. As omroeper was hy 'n pionier van sowel Radio Goeie Hoop (in die 1960's) as Radio Port Natal. In 1979 is hy aangestel as bestuurder van [[Suid-Afrikaanse Uitsaaikorporasie|SAUK]] Ondernemings. Met die koms van televisie was hy op 'n tyd 'n aanbieder van die natuurleweprogram ''[[50/50]]'' en het ook oorklankingswerk vir SAUK TV gedoen. As stemakteur het hy in tallose radiodramas verskyn, asook in 'n paar rolprente, soos ''[[Eendag op ’n reëndag]]'', ''Tien oor tien'' en ''Pressure Burst'' en was 'n gasakteur in die televisiereeks ''Willem''. Hy het ook in die sepies ''[[7de Laan]]'' en [[Egoli: Plek van goud|''Egoli'']] gepeel. == Bronnelys == * ''The Argus'' 12 Februarie 1979. * [https://www.imdb.com/name/nm4956023/ André Walters | Actor, Sound Department] == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="n24-20250612">{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/mense/5050-baanbreker-sterf-20250612|title=‘50/50’-baanbreker sterf|first=Quinton|last=Lourens|website=Netwerk24|accessdate=2025-06-14|archive-date=2025-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613053313/https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/mense/5050-baanbreker-sterf-20250612|url-status=live}}</ref> <ref name="rsg">{{Cite web|url=https://www.rsg.co.za/rsg/nuusbulletins/20250612to2300/|title=20250612TO23:00|accessdate=2025-06-14}}</ref> }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Walters, André}} [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1940]] [[Kategorie:Sterftes in 2025]] [[Kategorie:Alumni van Hoërskool Jan van Riebeeck]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]] afww9exil557jbvrmac5csp3wqpqyea 0 392348 2924582 2923933 2026-08-12T17:48:27Z Jcb 223 2924582 wikitext text/x-wiki [[File:Changuion coat of arms.jpg|thumb|Die familiewapen van François Daniël Changuion (1766-1850) en sy nageslag.]] '''Die Changuion-familie''' is ’n familie van Franse oorsprong met takke in [[Frankryk]], [[Nederland]] en [[Suid-Afrika]]. Met wortels wat teruggespoor kan word tot minstens die 16de eeu—en vroeëre vermeldings wat teruggaan tot die 15de eeu—is die familie bekend vir sy bydraes tot uitgewerswese, diplomatie, onderwys, regering, godsdiens en die kunste. Oorspronklik [[Hugenoot|Hugenote]] uit die Champagne-streek in Frankryk, het lede van die familie in die 17de eeu vir godsdiensvervolging gevlug en hulle in Protestantse gebiede soos Nederland en Duitsland gevestig. ’n Prominente lid, [[François Daniël Changuion]], is in 1815 in Nederland tot die [[Nederlandse adel|adelstand]] verhef weens sy rol in die stigting van die [[Koninkryk van die Nederlande]]. Vandag woon afstammelinge van die familie regoor Europa, Suider-Afrika, die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk, Australië, Nieu-Seeland en elders. == Geskiedenis == === Oorsprong in Frankryk === Die familienaam "Changuion" (uitspraak: ​[<nowiki/>[[:en:Help:IPA/French|ʃɑ̃ɡɥijɔ̃]]]) kan moontlik sy oorsprong hê in die [[Franse kommunes|kommune]] [[Champguyon]], 'n dorpie in die Brie-streek van Champagne, Frankryk.<ref name="paola">Di Paola, Maria Teresa (2018). "François Changuion, 'à la tête de Juvenal' in the Strand". ''Huguenot Society Journal'', '''31''': 34-48.</ref> Historiese bronne toon dat die naam van die dorp oor eeue heen ontwikkel het, met gedokumenteerde vorme soos ''Campus Guidonis'' (1161), ''Champ-Guidonis'', ''Cham-Guion'' (1252), ''Changuon'' (laat 1200’s), ''Champguion'' (1395), en ''Changuyon'' (1804),<ref>Longon, Auguste (1891). ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k39298v/f144.image Dictionnaire topographique de la Marne]'' (in Frans). Parys, Frankryk: Impr. nationale (Paris). p. 50.</ref> wat ’n taalkundige ontwikkeling weerspieël wat moontlik ook die familienaam beïnvloed het. Die vroegste bekende vermeldings van die van self dateer uit [[1416]], toe ’n Professor François Changuion as ’n dosent in anatomie aan die Universiteit van Parys aangeteken is. Daar is ook verwysings na lede van die Changuion-familie wat in die vroeë 1500’s in [[Toulouse]] gewoon het.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 3. {{ISBN|978-0-620-60738-4}}.</ref><ref>"[https://www.changuion.family/home Changuion]". www.changuion.family. Geraadpleeg 2025-06-15.</ref> Al is hierdie individue nie direk verbind aan die gedokumenteerde geslagslyn nie, getuig dit van die familienaam se langdurige teenwoordigheid in Frankryk. Een van die eerste histories naspeurbare lede van die familie verskyn in [[1562]], tydens die bloedbad van Wassy, ’n dorp in die ou Franse provinsie Champagne. Pierre Changuion word genoem as een van die [[Protestantisme|Protestantse]] ([[Hugenoot|Hugenote]]) kerkgangers wat deur [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] magte aangeval is.<ref name="haag">Haag, Eugene et Emile (1881). ''La France Protestante'', 3. Paris. pp. 1065-1075.</ref> In die dekades ná hierdie gebeurtenis het sommige van Pierre se familielede na Vitry-le-François verhuis.<ref name="paola" /> As lede van die [[bourgeoisie]] het baie van hulle Frankryk verlaat rondom die herroeping van die [[Edik van Nantes]] in [[1685]] weens die daaropvolgende godsdiensvervolgings, en hulle in omliggende Protestantse lande gevestig<ref name="haag" /> Vandag woon sommige lede van die Changuion-familie steeds in die streek van Frankryk waaruit die familie oorspronklik afkomstig is. === Migrasie en vestiging in Nederland === Een van die Nederlandse takke van die familie het voortgevloei uit 'n seun van Pierre Changuion na wie hierbo verwys is by die bloedbad van Wassy.<ref name=":0" /> Hierdie tak het hulle direk in Leiden in Nederland gevestig nadat hulle Wassy in 1686 verlaat het. Daar het hulle in die tekstielbedryf betrokke geraak. Hierdie tak van die familie sou uiteindelik advokaat, skrywer en administrateur Pierre-Jean Changuion (1763-1820) voortbring, wie in 1804 as goewerneur van die [[Curaçao|Kolonie van Curacao en Onderhorighede]] aangestel is.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 25-27, 31, 36.</ref> In die negentiende eeu het hierdie tak in die manlike lyn uitgesterf. 'n Ander Nederlandse tak van die Changuion familie, waaruit die Suid-Afrikaanse tak ook dan kom, het voortgevloei uit 'n seun van bogenoemde Pierre Changuion, ook genoem Pierre wat in 1634 in Wassy begrawe is. 'n Kleinseun van laasgenoemde Pierre, genaamd Daniel Changuion, is in 1630 in Wassy gebore en het hom in Vitry-le-Francois gevestig waar hy 'n handelaar was. Na die herroeping van die Edik van Nantes het Daniel Changuion hom saam met sy seun, Jean wat omstreeks [[1660]] in Vitry gebore is, in Halle (Saale) in Duitsland gevestig.<ref name=":0">Bönhoff, J.G.R.H. (1914). ''Verzameling van aantekeningen betreffende geslachten, waaruit voorouders van Cathinca Ida Cornélie Bönhoff zijn voortgekomen''. Vol. II, "Aantekeningen betreffende het geslacht Changuion". Tiel, Nederland. </ref> Een van Jean Changuion se seuns, François (1694-1777) is in [[Frankfurt (Oder)]] in 1694 gedoop en het omstreeks 1717 na [[Amsterdam]] verhuis waar hy 'n poorter ('n burger wat oor stadsregte beskik het) en boekverkoper was. In 1724 het hy 'n drukkery, wat baie suksesvol sou word, in Amsterdam opgerig.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 39-41.</ref> ==== Verheffing tot adelstand en kontroversie ==== Een van Francois se kleinseuns, François Daniël (1766-1850), is op 16 September 1815 tot die [[Nederlandse adel]] verhef weens sy rol as sekretaris van die voorlopige regering van Nederland (die [[Driemanskap van 1813|Driemanskap onder Van Hogendorp]]) in 1813.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), ''[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=212&accessor=accessor_index Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek]''. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. 411-412.</ref> Danksy sy rol as sekretaris geld hy as een van die grondvester van die Koningryk van Nederland.<ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11.</ref> Deur sy verheffing tot die adel is F.D. Changuion en sy nakomelinge gemagtig om die predikaat van jonkheer en jonkvrouw te gebruik. (As 'n lid van die adel is hy ook die reg gegee om 'n kroon in die helmteken van sy familiewapen<ref>Schimmelpenninck van der Oije, Coen, Egbert Wolleswinkel, Jos van den Borne en Conrad Gietman (2014). ''Wapenregister van de Nederlandse Adel. Hoge Raad van Adel''. Zwolle, Nederland: WBOOKS. pp. 220-221.</ref> te gebruik.) In 1823 is F.D. Changuion in absentia deur 'n hof skuldig bevind aan bedrog. Twee jaar later, in 1825, is daar in Nederland vir die eerstemaal 'n lys saamgestel van die persone wat tot die adel behoort. Slegs F.D. Changuion se kinders wat voor 27 Februarie 1823 (die datum van sy vonnis) gebore is, en nie hyself nie, is op hierdie lys genoem.<ref>[https://books.google.nl/books?id=6oVRAAAAcAAJ&hl=nl&pg=PA27#v=onepage&q&f=false Wetten en besluiten betrekkelijk den adel en het Koningrijk der Nederlanden] (1839), p. 27.</ref><ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 11-12.</ref> Hierdie kinders het deel van die adel gebly, en kon dus hul adeldom laat toekom aan hul afstammelinge.<ref>''N''''ederland's Adelsboek'', 100. Hilversum, Nederland: Uitgeverij Verloren. 2024. pp. 28-29.</ref><ref name="briet">Briët, C.P. (2019). "Jhr. mr. François Daniël Changuion (1766-1850), de man van 1813, opnieuw beschouwd". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXXXVI''': 40-77.</ref> Dit is ook die standpunt van die [[:nl:Hoge_Raad_van_Adel|Hoge Raad van Adel]] in Nederland.<ref>Boddaert, Dolph (2024). "François Daniël Changuion". ''De Nederlandsche Leeuw'', '''CXLI''': 1-2.</ref> Regsgeleerde Briët het in 2019 ook aangevoer dat daar nooit 'n formele besluit geneem is om F.D. Changuion van sy adellike status te ontneem nie, en dat sodanige skrapping uit die adel geen statutêre of geregtelike grondslag het nie.<ref name="briet" /> Briët se mening word nie deur almal gedeel nie. In die algemeen beskou, word F.D. Changuion na 1825 nie meer as lid van die Nederlandse adel gesien nie.<ref name="topfer">Töpfer, John. "[https://www.adelinnederland.nl/de-adelskwestie-changuion/ De adelskwestie Changuion]". ''Adel in Nederland''. Stichting Adel in Nederland. Geraadpleeg 29 August 2022.</ref> === Uitbreiding na Suid-Afrika === Een van François Daniël se seuns, [[Antoine Changuion]] (1803-1881), het in 1831 na [[Suid-Afrika]] verhuis om 'n professoraat op te neem aan die Zuid-Afrikaansch Athenaeum<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), ''[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=211&accessor=accessor_index Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek]''. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. pp. 408-410.</ref><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 73–75.</ref> (gestig in 1829, later bekend as die [[Suid-Afrikaanse Kollege]] en tans as die [[Universiteit van Kaapstad]]). Uit Antoine het twee noemenswaardige takke van die familie in Suid-Afrika ontstaan: een deur sy seun Louis Annes Changuion (1840–1910), van wie alle Suid-Afrikaanse Changuions vandag afstam en wat die adellike lyn voortgesit het; en ’n ander deur sy seun Abraham Arnoldus Faure Changuion (1835–1877), die voorvader van die Chanquin-familie.<ref name=":2" /> Abraham het ’n verbintenis met ’n vrou met die naam Maggie aangegaan, wat van Maleis-Portugese afkoms was. Alhoewel die presiese aard van hul verhouding onseker is, het dit plaasgevind in ’n tyd toe interrasverbintenisse in die [[Kaapkolonie|Kaap]], hoewel nie onwettig nie, dikwels ontmoedig is binne die koloniale en adellike Europese samelewing. Daar word geglo dat hulle nageslag die van Chanquion aangeneem het, later gespel as Chanquin, moontlik in reaksie op sosiale druk of as ’n daad van selfdefiniëring.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 173-177. {{ISBN|978-0-620-60738-4}}.</ref> == Wapen == Die familiewapen word beskryf as, in blou, 'n moorkop van natuurlike kleur, vergesel bo van twee goue vlammende sterre en onder van 'n silwer sekelmaan. Vir die adellike tak, 'n halfaansiende helm met 'n kroon van drie blare en twee pêrels. Dekklede: blou gevoer met goud. Helmteken: 'n ster van die skild. Voorvaderlike wapenspreuk: ''Zèlé pour la Foi et le Roi'' ("Ywer vir geloof en die koning") in swart letters op 'n wit lint.<ref name=":1" /> Volgens een eeue-oue familie-oorlewering is die vlugtende Changuions tydens die godsdienstige vervolging deur [[Moslem|Moslems]] verskuil. 'n Ander bron vermeld dat die moorkop moontlik spruit uit die tyd van die [[Kruistog|Kruistogte]]. Hoe dit ook al sy, as ’n uitdrukking van dankbaarheid, is 'n moorkop - 'n heraldiese simbool histories geassosieer met Moslems - in die familiewapen aangebring. <ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 61.</ref> == Enkele afstammelinge == * François Changuion (1694-1777), poorter, boekverkoper en uitgewer te Amsterdam.<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. p. 25.</ref> ** François Changuion (1727-na 1776), raadslid van die hof van geregtigheid te Essequibo (toe 'n deel van 'n Nederlandse kolonie en nou die Koöperatiewe Republiek Guyana) asook president van die weeskamer, kommandeur van Essequibo, kleinburger van [[Deventer]].<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. Den Haag. pp. 25-26.</ref><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 41.</ref> *** Jonkheer dr. [[François Daniël Changuion]] (1766-1850), lid van [[Leiden]] se [[:en:Vroedschap|vroedskap]] (stadsraad) asook munisipale amptenaar, sekretaris van die voorlopige regering (die [[Driemanskap van 1813|Driemanskap onder Van Hogendorp]]) in 1813, kommissaris-generaal van Britse troepe, Nederland se eerste gesant na die Verenigde State van Amerika, verhef tot die Nederlandse adel in 1815, nie vermeld in die lys van adellikes uit 1825 nie.<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. pp. 25-26.</ref><ref name=":1">''Nederland's Adelsboek'', 81. Den Haag. 1990–1991. pp. 95–98.</ref> **** Jonkvrouw Louise Anne Changuion (1802-1872).<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. p. 26.</ref> Na die dood van beide haar ouers het sy haar by haar broer A.N.E. Changuion in Kaapstad aangesluit. Sy het saam met hom, sy vrou en twee dogters na Europa teruggekeer in 1865. **** Prof. jonkheer dr. Antoine Nicolas Ernest Changuion (1803-1881), hoogleraar te [[Kaapstad]], baie produktiewe skrywer op teologiese en literêre gebied; hy het nege kinders gehad en hieruit stam 'n uitgebreide nageslag wat tot die Nederlandse adel behoort.<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. 1911. pp. 26-27</ref><ref>Boddaert, Dolph (2021). De familie Changuion. Ten onrechte betwist adeldom. ''Nederlandse Adelsvereniging Nieuwsbrief,'' '''Zomer''': 12-13.</ref><ref name="topfer" /> Al die Changuions wat vandag vanuit Suid-Afrika afkomstig is, stam af van sy seun Louis Annes Changuion (1840-1910). 'n Tak van A.N.E. Changuion se nakomelinge, naamlik die nageslag van sy seun Abraham Arnoldus Faure Changuion (1835-1877), het hulle familienaam na Chanquin verander.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 123, 176-177, 253.</ref> ***** Jonkheer Francois Daniel Changuion (1833-1877), vertaler en skoolhoof. ***** Jonkheer Abraham Arnoldus Faure Changuion (1835-1877),<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. p. 26.</ref> voorvader van die Chanquins van Suid-Afrika. ****** John Charles Chanquion (1862-1948). ****** Jennette Susan Chanquion (1869-1926). ***** Jonkvrouw Susanna Magdalena Changuion (1836-1873), eggenote van dr. Jan Willem Gerbrand van Oordt (1826-1904) en moeder van [[J.F. van Oordt|Johan Frederik van Oordt]] (D'Arbez). ***** Jonkheer Louis Annes Changuion (1840-1910),<ref>''Nederland's Adelsboek'', 9. Den Haag. 1911. p. 27.</ref> landmeter te Robertson en die voorvader van die Changuions van Suid-Afrika. ****** Jonkheer Antoine Nicolas Ernest Changuion (1865-1945), boukundige en kontrakteursmaatskappy-eienaar. ****** Jonkvrouw Anne Eliza Changuion (1869-1971), was 'n offisier van die [[Heilsleër]] wat by die Heilsleër se werk in Suid-Afrika aangesluit het en later bevorder is tot Kaptein Anne Changuion voordat sy in 1897 getrou het. Saam met haar man, John Cunningham (1870-1950), kommissaris en territoriale bevelvoerder van die Heilsleër in [[Suid-Afrika]] en [[Nieu-Seeland]], en plaasvervangende leier in [[Nederland]], het sy diens gelewer in Suid-Afrika, Nieu-Seeland, Nederland, Java en die Wes-Indiese Eilande.<ref>(en) "[https://www.nytimes.com/1950/02/16/archives/john-cunningham.html John Cunningham]", ''The New York Times'', 16 Februarie 1950, p. 23.</ref><ref>"[https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NZH19290910.2.150 The Salvation Army. New Zealand appointment. Commissioner Cunningham]". ''New Zealand Herald''. Vol. LXVI, no. 20356. 10 September 1929. p. 13.</ref> Sy het ’n ondersteunende rol gespeel in internasionale sending- en humanitêre werk, insluitend die stigting van melaatsheidskolonies en bedieninge vir kinders, en het ’n leeftyd van 102 jaar bereik. ****** Jonkheer Francois Daniel Changuion (1874-1955), onderwyser. ****** Jonkheer Louis John Stanley Changuion (1875-1960), kontrakteursmaatskappy-eienaar en boer. ******* Jonkvrouw Marie-Louise Changuion (1905), moeder van Suid-Afrikaans-Namibiese beeldende kunstenaar Hilda Edith Wasserfall (1930). ******* Jonkheer Louis Annis Changuion (1910-1964), kontrakteursmaatskappy-eienaar en boer.<ref>{{Cite book |title=Die boere and Transvaal en hulle organisasie, 1897-1957 |publisher=Biografiese Uitgewers Maatskappy (EDMS) BPK. |year=1957 |location=Pretoria, Suid-Afrika |pages=200|last=Transvaalse Landbou-unie}}</ref> ******** Jonkvrouw Susanna Loraine Changuion (1938-2003), takbestuurder en later administratiewe hoof van 'n ouetehuis in [[Piet Retief, Mpumalanga|Piet Retief]]. ******** Jonkvrouw Hilda Edith Changuion (1940-1973), sakevrou en eienares van die eerste haarsalon in [[Pongola]]. ******** Jonkvrouw Mirra Louise Changuion (1942-), verpleegkundige en hospitaalmatrone, wat later as ’n senior bestuurder in die Transvaalse Provinsiale Gesondheidsdepartement gedien het, waar sy bygedra het tot die bestuur en ontwikkeling van openbare gesondheidsdienste in Suid-Afrika. ******** Kolonel jonkheer Louis John Stanley Changuion (1944-2024<ref>"[https://web.archive.org/web/20241112123840/http://icmark.co.nz/index.php/horowhenua-levin-otaki-death-notices-obituaries/recent-death-notices-obituaries/ Recent Death Notices]". I.C. Mark Ltd Funeral Directors. Geargiveer van [https://www.icmark.co.nz/index.php/horowhenua-levin-otaki-death-notices-obituaries/archive-death-notices-obituaries/ die oorspronklike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112123840/http://icmark.co.nz/index.php/horowhenua-levin-otaki-death-notices-obituaries/recent-death-notices-obituaries/ |date=12 November 2024 }} op 2024-11-12. Geraadpleeg 2025-06-17.</ref>) boer en sakeman, het van 1980 tot 1985 as bevelvoerder van die Pongola Kommando (’n militêre reserviste-eenheid) gedien. Hy het sy militêre loopbaan voortgesit in Durban en Pretoria as ’n luitenant-kolonel in die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag]] van 1985 tot 2002, en daarna die rang van kolonel in die [[Suid-Afrikaanse Polisiediens]] beklee. ******** Jonkvrouw Alinda Magdalena Changuion (1946-), sakevrou en versekeringsmakelaar in [[Nigel]]. ******** Jonkheer Thomas Ferreira Changuion (1948-2016), boer en sakeman wat as voorsitter van die dorpsraad van [[Pongola]] en die plaaslike gesondheidskomitee gedien het, en so bygedra het tot munisipale bestuur en openbare gesondheidstoesig. ******* Jonkheer Frederick Johannes Abram Changuion (1913-1976), boer, motorwerktuigkundige. ******** Jonkheer dr. Louis John Stanley Changuion (1940-), professor in geskiedenis aan die [[Universiteit van die Noorde]] en gepubliseerde outeur, bekend vir sy akademiese werk oor Suid-Afrikaanse geskiedenis en vir die skryf van ''Die familie Changuion van Suid-Afrika'', ’n omvattende familiegeskiedenis. ******* Jonkheer Antoine Nicolaas Ernest Changuion (1914-1979), makelaar in landboueiendom.<ref name=":2" /><ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 319-324.</ref> ****** Jonkheer Abraham Arnoldus Faure Changuion (1878-1970), vernikkelaar. ******* Jonkheer Laurent Changuion (1914-1984), stigterslid van die [[Krugersdorp]] Pentecostal Holiness Church. ******** Jonkheer René Changuion, evangelis en stigter van Christian Motorcyclists Association (CMA) van Suid-Afrika.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 341-343.</ref> Hy is ook die uitvoerende hoof en stigter van God’s Workshop Projects, ’n geloofsgebaseerde organisasie wat betrokke is by gemeenskapsontwikkeling en dienslewering.<ref>"[https://www.godsworkshopprojects.co.za/ Gods Workshop Projects - Gods]". Gods Workshop Projects. Geraadpleeg 2025-06-15.</ref> ******* Jonkheer Paul Luther Changuion (1918–2005), hoofaankoper vir die RST-groep in [[Zambië]]. ******** Jonkheer Paul Changuion (1945–), bekende fotograaf en outeur van verskeie fotografiese monografieë.<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. pp. 343–345. {{ISBN|978-0-620-60738-4}}.</ref> ***** Jonkheer Laurent Ernest Changuion (1842-1917), onderwyser. ***** Jonkheer Jean Pierre Edouard Faure Changuion (1844-1910), sekretaris van die Uitvoerende Raad van die [[Oranje-Vrystaat|Oranje Vrijstaat]], lid van die [[Volksraad van die Zuid-Afrikaansche Republiek|Volksraad]] van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]], [[vrederegter]] te [[Piet Retief, Mpumalanga|Piet Retief]] en boer. ***** Jonkvrouw Henrietta Wilhelmina Changuion (1847-1918), eggenote van Gustav Franz Ludwig Benno Schwabe (1841-1907) van [[Basel]], Switserland.<ref name=":2">''Nederland's Adelsboek'', 100. Hilversum, Nederland: Uitgeverij Verloren. 2024. pp. 30-35.</ref> * Dr. Pierre Changuion (1700-1758),<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 25.</ref> raadsheer van Brabant en van Overmaas, in 1741 benoem tot hoofregter van die feudale hof van Brabant. ** Dr. Paul Changuion (1733-1804),<ref>Changuion, Louis J.S. (2014). ''Die familie Changuion van Suid-Afrika. Vanaf Frankryk deur Duitsland en Nederland tot Suid-Afrika, 1560's-1960's''. Haenertsburg, Suid-Afrika: Pennefather Books. p. 36.</ref> raadsheer en later stadsklerk van Vlissingen, in 1774 aangewys as stadsklerk van Middelburg. *** Dr. Pierre-Jean Changuion (1763-1820), sekretaris van die hof van Holland tot 1795, daarna lid van geregshof van Den Bosch en van Breda, van 1804 tot 1807 goewerneur van die [[Curaçao|Kolonie van Curacao en Onderhorighede]] wat in daardie jaar deur Brittanje oorgeneem word, terug in Nederland ter dood veroordeel weens die verlies van Curacao maar sy vonnis word versag. In 1814 in sy eer herstel deur Willem I en benoem tot griffier by die regsbank van Goes, en in 1816 aangewys as raad-fiskaal in die hof van politie (Politieke Raad) te Suriname en word in 1817 sekretaris van hierdie hof.<ref>Molhuysen, P.C. en P.J. Blok (reds.) (1918), [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/nnbw/#source=4&page=212&accessor=accessor_index ''Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek'']. Deel 4. Leiden, Nederland: A.W. Sijthoff’s Uitgevers Maatschappij. p. 412.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Nederlandse adel]] [[Kategorie:Franse vanne]] qkmj5uze6etutvebb69ixgr7fiwxb7o 0 392952 2924623 2729629 2026-08-13T03:41:01Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924623 wikitext text/x-wiki {{Stapel|[[File:Lockheed L100-30 Hercules HZ-128 (6819452647).jpg|thumb|right|'n [[Saudia]] L-100-30 styg op by RIAT 2011]] [[File:Lockheed L382 N9259R Delta ATL 15.04.72 edited-3.jpg|thumb|right|Lockheed L-100-20 van Delta Air Lines vlieg lugvrag vanaf Atlanta-lughawe, Georgia, in 1972]] [[File:Hercules-f-gdaq.jpg|thumb|right|'n Franse L-100 in 1981]] [[File:Saudi-LockheedHercules-HZ-129-044.jpg|thumb|right|Saudi L-100 in 2011]]|clear=true|float=right}} Die '''Lockheed L-100 Hercules''' is die burgerlike variant van die produktiewe [[Lockheed C-130 Hercules|C-130 Hercules]] militêre transportvliegtuig wat deur die Lockheed Corporation gebou word. Sy eerste vlug het in 1964 plaasgevind. Langer L-100-20 en L-100-30 weergawes is ontwikkel. L-100-produksie het in 1992 geëindig met 114 vliegtuie wat afgelewer is.<ref name="airliners">[http://www.airliners.net/info/stats.main?id=270 Lockheed L-100 Hercules]. airliners.net</ref> ’n Opgedateerde variant van die model, LM-100J, het sy eerste vlug in Marietta, Georgia op 25 Mei 2017 voltooi en sou in 2018–19 met produksie begin.<ref>{{cite news|url=https://www.avweb.com/avwebflash/news/First-Flight-For-Lockheed-Freighter-229079-1.html|title=First Flight For Lockheed Freighter|work=AVweb|last=Grady|first=Mary|date=30 May 2017|access-date=30 May 2017}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Ontwikkeling == In 1959 het [[Pan Am|Pan American World Airways]] 12 van Lockheed se GL-207 Super Hercules bestel, wat teen 1962 afgelewer moes word, aangedryf deur vier 6 000 eshp Allison T56 [[turboskroef]]enjins.<ref>René J. Francillon: ''Lockheed Aircraft since 1913.'' </ref> Slick Airways sou later in 1962 6 sulke vliegtuie ontvang. Die Super Hercules sou 7,11 meter langer as die C-130B wees; 'n variant aangedryf deur 6 445 eshp Rolls-Royce Tynes en 'n straalaangedrewe variant met vier Pratt & Whitney JT3D-11 turbowaaiers was ook in ontwikkeling. Beide Pan American en Slick Airways het hul bestellings gekanselleer en die ander variante het nie in verder as slegs ontwerpstudies ontwikkel nie. [[Lêer:Lockheed C-130H Hercules Line Drawing.svg|regs|300x300px]] == Variante == Burgerlike variante is gelykstaande aan die C-130E-model sonder buitetenks of militêre toerusting. ; L-100 (Model 382) : Een prototipe aangedryf deur vier Allison 501-D22's en die eerste keer in 1964 gevlieg ; L-100 (Model 382B) : Produksie variant ; L-100-20 (Model 382E en Model 382F) : Gerekte variant gesertifiseer in 1968 met 'n nuwe 1,5 m gedeelte voor die vlerk en 1,02 m gedeelte agter die vlerk. ; L-100-30 (model 382G) : 'n Verdere uitgerekte variant met 'n bykomende 2,03 m rompgedeelte. ; LM-100J (model 382J) : 'n Bygewerkte burgerlike weergawe van die militêre C-130J-30-model.<ref>{{Cite web|url=http://www.avweb.com/avwebflash/news/Lockheed-Martin-to-Update-Civilian-Version-of-the-Hercules221394-1.html|title=Lockheed-Martin to Update Civilian Version of the Hercules|date=5 February 2014|access-date=6 February 2014}}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ; L-400 Twin Hercules : ’n Twee-enjin variant van die C-130. Dit is in ten minste een publikasie geadverteer dat dit "meer as 90% onderdele gemeenskaplikheid" met die standaard C-130 sou hê. Die vliegtuig is in die middel-1980's afgelê sonder dat enige gebou is.<ref>{{Cite web|url=http://www.codeonemagazine.com/gallery_slideshow.html?item_id=4614|title={{!}} Code One Magazine|website=www.codeonemagazine.com|language=en|access-date=22 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.c-130hercules.net/index.php?/gallery/image/22273-l400-half-herculesjpg/|title=L400-half-Hercules.jpg|website=C-130 Hercules.net – The internet's No. 1 C-130 resource|language=en-US|access-date=22 May 2021|archive-date=22 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522165216/https://www.c-130hercules.net/index.php?/gallery/image/22273-l400-half-herculesjpg/|url-status=dead}}</ref> == Operateurs == === Burgerlike operateurs === In Maart 2011 was altesaam 36 Lockheed L-100 Hercules-vliegtuie in kommersiële diens. Operateurs sluit in [[Safair]] (4),<ref>{{URL|1=http://www.safair.co.za/index.php?option=3&id=1&com_id=47&parent_id=47&com_task=1|2=Safair}}</ref> Lynden Air Cargo (8), Transafrik (5), Libyan Arab Air Cargo (3), en ander operateurs met minder vliegtuie.<ref name="FI_09">"World Airliner Census". </ref> === Militêre operateurs === In Mei 2011 was 35 Lockheed L-100's in gebruik by verskeie militêre operateurs. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://www.airliners.net/info/stats.main?id=270 Lockheed L-100 Hercules] . airliners.net * [https://web.archive.org/web/20140407095537/http://www.chapman-freeborn.com/en/cargo_aircraft_specifications Lockheed L-100 Hercules spesifikasies in vergelyking met ander lugvragvliegtuie] {{Normdata}} [[Kategorie:Vragvliegtuie]] [[Kategorie:Turboskroef-aangedrewe vliegtuie]] 3808xcqbtriy83hfvs2ey8jkcrh7cqt 0 396278 2924654 2891492 2026-08-13T08:13:02Z Faith06 203615 Ek het die artikel geredigeer. 2924654 wikitext text/x-wiki '''Maskulisme''' of '''maskulinisme'''<ref name="Chandler 2016">{{cite book |last1=Chandler |first1=Daniel |last2=Munday |first2=Rod |title=A Dictionary of Media and Communication |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acref/9780191800986.001.0001 |date=2016 |edition=2de |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191800986.001.0001/acref-9780191800986-e-1615 |isbn=978-0-1918-0098-6 |chapter=masculinism (masculism)}}</ref> verwys na ideologieë en sosiaal-politieke bewegings wat fokus op kwessies rakende mans en seuns. Sommige vorme van maskulinisme fokus op die bekamping van wat as seksisme of diskeiminasie teen mans beskou word.<ref name="Chandler 2016"/><ref name="Young 1994">{{cite magazine |magazine=Reason |title=Man Troubles: Making Sense of the Men's Movement |author=Cathy Young |date=Julie 1994 |url=http://reason.com/archives/1994/07/01/man-troubles }}</ref> Dit is dus in 'n mate 'n teenpool vir [[feminisme]] en bevorder eienskappe wat tipies van mans en seuns is.<ref name="Bunnin 2008">{{cite book |last1=Bunnin |first1=Nicholas |last2=Yu |first2=Jiyuan |title=The Blackwell Dictionary of Western Philosophy |page=411 |publisher=Blackwell Publishing |location=Malden, Mass. |year=2004 |isbn=1-4051-0679-4}}</ref><ref name="Christensen 2005">{{cite book |last1=Christensen |first=Ferrell |editor1-last=Honderich |editor1-first=Ted |title=The Oxford Companion to Philosophy |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-926479-1 |pages=562–563 |chapter=Masculism |edition=2de}}</ref><ref name="Young 1994"/> Die terme kan ook verwys na die mansregtebeweging<ref name="McElroy 2003">{{cite news |last1=McElroy |first1=Wendy |title=Gender Issues Impacted by Masculinists |url=https://www.foxnews.com/story/gender-issues-impacted-by-masculinists |work=Fox News |date=3 June 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513042400/https://www.foxnews.com/story/gender-issues-impacted-by-masculinists |archive-date=13 May 2019 |url-status=live}}</ref> of 'n soort antifeminisme.<ref name="OED1">{{cite book |title=masculinism |work=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press |edition=3de |year=2000}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Masculism}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Aktivisme]] [[Kategorie:Sosiologie]] [[Kategorie:Politieke ideologieë]] 6ace9cr888ma5y7ihg3op55y1lvikkp 2924656 2924654 2026-08-13T08:17:35Z Faith06 203615 Ek het 'n foto bygevoeg. 2924656 wikitext text/x-wiki [[Lêer:MASCULINE SYMBOL.png|duimnael]] '''Maskulisme''' of '''maskulinisme'''<ref name="Chandler 2016">{{cite book |last1=Chandler |first1=Daniel |last2=Munday |first2=Rod |title=A Dictionary of Media and Communication |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acref/9780191800986.001.0001 |date=2016 |edition=2de |chapter-url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780191800986.001.0001/acref-9780191800986-e-1615 |isbn=978-0-1918-0098-6 |chapter=masculinism (masculism)}}</ref> verwys na ideologieë en sosiaal-politieke bewegings wat fokus op kwessies rakende mans en seuns. Sommige vorme van maskulinisme fokus op die bekamping van wat as seksisme of diskeiminasie teen mans beskou word.<ref name="Chandler 2016"/><ref name="Young 1994">{{cite magazine |magazine=Reason |title=Man Troubles: Making Sense of the Men's Movement |author=Cathy Young |date=Julie 1994 |url=http://reason.com/archives/1994/07/01/man-troubles }}</ref> Dit is dus in 'n mate 'n teenpool vir [[feminisme]] en bevorder eienskappe wat tipies van mans en seuns is.<ref name="Bunnin 2008">{{cite book |last1=Bunnin |first1=Nicholas |last2=Yu |first2=Jiyuan |title=The Blackwell Dictionary of Western Philosophy |page=411 |publisher=Blackwell Publishing |location=Malden, Mass. |year=2004 |isbn=1-4051-0679-4}}</ref><ref name="Christensen 2005">{{cite book |last1=Christensen |first=Ferrell |editor1-last=Honderich |editor1-first=Ted |title=The Oxford Companion to Philosophy |date=2005 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-926479-1 |pages=562–563 |chapter=Masculism |edition=2de}}</ref><ref name="Young 1994"/> Die terme kan ook verwys na die mansregtebeweging<ref name="McElroy 2003">{{cite news |last1=McElroy |first1=Wendy |title=Gender Issues Impacted by Masculinists |url=https://www.foxnews.com/story/gender-issues-impacted-by-masculinists |work=Fox News |date=3 June 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513042400/https://www.foxnews.com/story/gender-issues-impacted-by-masculinists |archive-date=13 May 2019 |url-status=live}}</ref> of 'n soort antifeminisme.<ref name="OED1">{{cite book |title=masculinism |work=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press |edition=3de |year=2000}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Masculism}} {{Politieke ideologieë}} {{Normdata}} [[Kategorie:Aktivisme]] [[Kategorie:Sosiologie]] [[Kategorie:Politieke ideologieë]] nv20um221ichxd8h3x6os4o4q7cngaq 0 397622 2924617 2774114 2026-08-12T23:31:38Z InternetArchiveBot 131157 Red 3 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924617 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Laurence Douglas Fink (cropped).jpg|duimnael|Larry Fink in 2010.]] '''Laurence Douglas Fink''' (gebore [[2 November]] [[1952]]) is 'n [[Amerikaanse]] miljardêr-sakeman. Hy is die voorsitter en uitvoerende hoof van [[BlackRock]], 'n Amerikaanse multinasionale beleggingsbestuurskorporasie.<ref name="Forbes.com">{{cite web |url=https://people.forbes.com/profile/laurence-d-fink/12231 |title=Profile: Laurence D. Fink |year=2010 |work=[[Forbes]] |access-date=26 Januarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206092301/http://people.forbes.com/profile/laurence-d-fink/12231 |archive-date=6 Februarie 2010 |url-status=dead }}</ref> BlackRock is die grootste geldbestuursfirma ter wêreld met meer as US$10 triljoen se bates onder bestuur,<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/finance/blackrock-profit-rises-25-asset-growth-boosts-fee-income-2022-01-14/|title=BlackRock assets cross $10 trillion, revenue slightly misses|first1=Sohini|last1=Podder|first2=Lewis|last2=Krauskopf|date=14 Januarie 2022|access-date=18 Januarie 2022|website=Reuters.com}}</ref><ref name="Vanity">Suzanna Andrews: [http://www.vanityfair.com/business/features/2010/04/fink-201004 Larry Fink's $12 Trillion Shadow], ''Vanity Fair'', April 2010</ref> wat die firma enorme mag oor die globale finansiële stelsel gee.<ref>{{Cite news|date=2018-01-12|title=BlackRock hits record $6 trillion assets, helped by Trump tax law|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-blackrock-results-idUSKBN1F118R|access-date=2020-06-12}}</ref> In April 2022 is Fink se netto waarde geskat op VS$1 miljard volgens ''[[Forbes|Forbes Magazine]]''.<ref>{{Cite web |title=Larry Fink - 2022 Billionaires Net Worth |url=https://www.forbes.com/profile/larry-fink/ |access-date=2022-05-04 |website=Forbes |language=en}}</ref> Hy sit op die direksies van die Raad vir Buitelandse Betrekkinge en die [[Wêreld Ekonomiese Forum]].<ref>[https://www.weforum.org/about/leadership-and-governance "Board of Trustees"], World Economic Forum</ref><ref>[https://www.cfr.org/board-directors "Board of Directors"], ''Council on Foreign Relations''</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Fink is op 2 November 1952 gebore.<ref>"[http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=402029&ticker=BLK Laurence Fink: Executive Profile & Biography]", ''Businessweek''.</ref><ref name="CEO">{{cite book|title=1000 CEOs |last1=Davidson |first1=Andrew |last2=Goldsmith |first2=Marshall |date=2009|publisher=Penguin|isbn=9780756661243 |url=https://books.google.com/books?id=ndAbs5tRmtIC&q=Fink+%221952%22+-popularly++born+Blackrock&pg=PT538}}</ref> Hy het een van drie kinders in 'n Joodse gesin grootgeword<ref>{{cite news |last=Kaminer |first=Michael |date=3 September 2010 |title=Jews Dominate Vanity Fair 100 Most Influential Moguls List |work=The Jewish Daily Forward |location=Israel |url=http://blogs.forward.com/the-shmooze/131013/jews-dominate-vanity-fair--most-influential-mog/ |access-date=3 September 2010 |archive-url=https://archive.today/5A3j6 |archive-date=29 Junie 2013}}</ref> in Van Nuys, Kalifornië, waar sy ma Lila (1930-2012) 'n Engelse professor was en sy pa Frederick (1925-2013) 'n skoenwinkel besit het.<ref name="Vanity" /> Hy het 'n BA in [[Politieke wetenskap|Politieke Wetenskap]] aan UCLA in 1974 verwerf.<ref name="CEO" /> Fink is ook 'n lid van Kappa Beta Phi.<ref>{{cite book |last=Roose |first=Kevin |date=2014 |title=Young Money: Inside the Hidden World of Wall Street's Post-Crash Recruits|author1-link= Kevin Roose |location=London, UK |publisher= John Murray (Publishers), An Hachette UK Company |page=208 |isbn=978-1-47361-161-0}}</ref> Hy het toe 'n [[MBA]] in Eiendom aan die UCLA Anderson Graduate School of Management in 1976 ontvang.<ref name="CEO" /><ref name="Forbes: CEO Compensation">{{cite web |url= https://www.forbes.com/lists/2009/12/best-boss-09_Laurence-D-Fink_4U0F.html|title=CEO Compensation: #55 Laurence D Fink|date=22 April 2009|work=[[Forbes]] |access-date=26 Januarie 2010}}</ref> ==Beroep== ===1970 tot 2000=== Fink het sy loopbaan in 1976 by First Boston, 'n [[New York]]-gebaseerde beleggingsbank, begin<ref>{{Cite news|last=Wigglesworth|first=Robin|date=2021-10-07|title=The ten trillion dollar man: how Larry Fink became king of Wall St|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/7dfd1e3d-e256-4656-a96d-1204538d75cd|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028054039/https://www.ft.com/content/7dfd1e3d-e256-4656-a96d-1204538d75cd|archive-date=2021-10-28|url-access=subscription|url-status=bot: unknown|access-date=2021-10-28}}</ref> waar hy een van die eerste verbandgesteunde sekuriteitshandelaars was en uiteindelik die firma se effekte-afdeling bestuur het.<ref name="Fink Center for Finance & Investments">{{cite web|url=http://www.anderson.ucla.edu/x20552.xml|title=Profile: Laurence D. Fink (MBA '76)|year=2010|work=Fink Center for Finance & Investments|publisher=UCLA|access-date=26 Januarie 2010|location=Los Angeles|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524164722/http://www.anderson.ucla.edu/x20552.xml|archive-date=24 Mei 2012|url-status=dead}}</ref> By First Boston was Fink 'n lid van die bestuurskomitee, 'n besturende direkteur en medehoof van die Belasbare Vaste-inkomste-afdeling; hy het ook die Finansiële Toekoms- en Opsies-afdeling begin, en was aan die hoof van die Verband- en Eiendomsproduktegroep.<ref name="WSJ">"[http://topics.wsj.com/person/F/laurence-d-fink/375 Laurence Fink - News, Articles, Biography, Photos - WSJ.com]", ''[[Wall Street Journal]]''. Besoek op 14 Oktober 2011.</ref> Fink het "volgens sommige skattings"<ref name="Vanity" /> $1 miljard by First Boston se winlyn toegevoeg. Hy was suksesvol by die bank tot 1986, toe sy departement $100 miljoen verloor het weens sy verkeerde voorspelling oor rentekoerse.<ref name="Vanity" /> Die ervaring het sy besluit beïnvloed om 'n maatskappy te begin wat kliënte se geld sou belê terwyl dit ook omvattende [[risiko]]bestuur insluit.<ref name="Vanity" /> In 1988, onder die korporatiewe sambreel van The Blackstone Group, het Fink BlackRock mede-stigter en sy direkteur en [[HUB]] geword. Toe BlackRock in 1994 van Blackstone skei, het Fink sy posisies behou, wat hy aangehou het om te beklee nadat BlackRock in 1998 meer onafhanklik geword het. Sy ander posisies by die maatskappy het die voorsitter van die direksie, voorsitter van die uitvoerende en leierskapkomitees, voorsitter van korporatiewe komitees ingesluit. raad, en medevoorsitter van die globale kliëntekomitee.<ref name="Vanity" /><ref name="WSJ" /> BlackRock het in 1999 ‘n openbare korporasie geword.<ref name=corporate-history>{{cite web |url=https://www.pnc.com/webapp/unsec/NCProductsAndService.do?siteArea=/pnccorp/PNC/Home/About+PNC/Our+Organization/Corporate+History |title=Corporate History |access-date=22 Maart 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517183033/https://www.pnc.com/webapp/unsec/NCProductsAndService.do?siteArea=%2Fpnccorp%2FPNC%2FHome%2FAbout+PNC%2FOur+Organization%2FCorporate+History |archive-date=17 Mei 2012}}</ref> ===2000s=== In 2003 het Fink gehelp om die bedanking van die HUB van die New Yorkse aandelebeurs, Richard Grasso, te beding, wat wyd gekritiseer is vir sy $190 miljoen betaalpakket.<ref name="Vanity" /> In 2006 het Fink die samesmelting met Merrill Lynch Investment Managers gelei, wat BlackRock se batebestuursportefeulje verdubbel het.<ref name="CEO" /> Dieselfde jaar het BlackRock se aankoop van $5,4 miljard van Stuyvesant Town-Peter Cooper Village, 'n [[Manhattan]]-behuisingskompleks, die grootste residensiële-eiendomstransaksie in die Amerikaanse geskiedenis geword. Toe die projek by wanbetaling geëindig het, het BlackRock-kliënte hul geld verloor, insluitend die Kaliforniese pensioen- en aftreestelsel, wat sowat $500 miljoen verloor het.<ref name="Vanity" /> Die Amerikaanse regering het met BlackRock gekontrakteer om te help skoonmaak ná die finansiële ineenstorting van 2008. Fink se jarelange verhoudings met senior staatsamptenare het gelei tot vrae oor potensiële botsing van belange met betrekking tot staatskontrakte wat sonder mededingende bod toegeken is.<ref name="Vanity" /> BlackRock se kontrak het Fink toegelaat om verhoudings met [[Obama]] se eerste Tesourie-sekretaris Tim Geithner en bykomende lede van die Obama-ekonomiese herstelspan te kweek.<ref>{{Cite magazine|last=Andrews|first=Suzanna|title=Larry Fink's $12 Trillion Shadow|url=https://www.vanityfair.com/news/2010/04/fink-201004|access-date=2020-06-12|magazine=Vanity Fair|language=en-us}}</ref> In 2016 het Fink gehoop om self deel te word van die federale regering as [[Hillary Clinton]] se Tesourie-Sekretaris.<ref>{{Cite web|last=VerHage|first=Julie|date=2016-01-09|title=BlackRock's Fink Hoping Hillary is Ticket to Treasury Post|url=https://www.foxbusiness.com/features/blackrocks-fink-hoping-hillary-is-ticket-to-treasury-post|access-date=2020-06-12|website=FOXBusiness|language=en-US}}</ref> Terselfdertyd het Blackrock baie voormalige uitvoerende tak-aanstellings by sy firma gehuur, insluitend Cheryl Mills, Christopher Meade, Katheryn Rosen, Michael Pyle, Coryann Stefansson, Gary Reeder en Ken Wilson.<ref name="blackrocktransparencyproject.org">{{Cite web|title=The BlackRock Revolving Door – BlackRock Transparency Project|url=https://blackrocktransparencyproject.org/2018/06/27/the-blackrock-revolving-door/|access-date=2020-06-12|website=blackrocktransparencyproject.org|archive-date=2020-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612173635/https://blackrocktransparencyproject.org/2018/06/27/the-blackrock-revolving-door/|url-status=dead}}</ref> Hierdie stap het BlackRock se draaideur met die federale regering versterk.<ref name="blackrocktransparencyproject.org"/> In Desember 2009 het BlackRock Barclays Global Investors gekoop, op watter stadium die maatskappy die grootste geldbestuursfirma in die wêreld geword het.<ref name="Vanity" /> Ten spyte van sy groot invloed, is Fink nie algemeen bekend in die openbaar nie, afgesien van sy gereelde verskynings op CNBC.<ref name="Vanity" /> BlackRock het Fink $23.6 miljoen in 2010 betaal,<ref name="The Wall Street Journal/Hay Group Survey of CEO Compensation">{{cite web|url=http://graphicsweb.wsj.com/php/CEOPAY11.html#top|title=The Wall Street Journal/Hay Group Survey of CEO Compensation|date=8 Mei 2011|work=The Wall Street Journal|access-date=14 Oktober 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111016172836/http://graphicsweb.wsj.com/php/CEOPAY11.html#top|archive-date=16 Oktober 2011|url-status=dead}}</ref> en $36 miljoen in 2021.<ref>{{Cite news |last=Vandevelde |first=Mark |date=2022-04-14 |title=BlackRock chief executive Larry Fink's pay rose to $36mn in 2021 |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/f9cffe7f-ab54-456d-a126-fbe43373ebb0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414222647/http://www.ft.com/content/f9cffe7f-ab54-456d-a126-fbe43373ebb0 |archive-date=2022-04-14 |url-access=subscription |url-status=bot: unknown |access-date=2022-04-15 }}</ref> Teen 2016 het BlackRock $5 triljoen onder bestuur gehad, met 12 000 werknemers in 27 lande.<ref>[https://www.nytimes.com/2016/09/18/business/dealbook/at-blackrock-shaping-the-shifts-in-power.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&clickSource=story-heading&module=second-column-region&region=top-news&WT.nav=top-news BlackRock shapes shifts] NYTimes, 16 September 2016</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.blackrock.com/corporate/en-us/about-us|title=About Us {{!}} BlackRock|website=BlackRock|language=en-US|access-date=23 Februarie 2018|archive-date=15 Oktober 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161015182327/https://www.blackrock.com/corporate/en-us/about-us|url-status=dead}}</ref> In 2016 het Fink die ABANA-prestasietoekenning in New York Stad ontvang. Dit gee erkenning aan 'n individu wat uitstaande leierskap in bankwese en finansies toon en 'n verbintenis het tot positiewe professionele samewerking tussen die VSA en die [[Midde-Ooste]] en [[Noord-Afrika]].<ref>{{Cite web|url=https://www.abana.co/events/all/2016-abana-achievement-award-dinner-and-conference/|title=2016 ABANA Achievement Award Dinner|website=ABANA|language=en-US|access-date=23 Februarie 2018}}</ref> In 2018 was Fink gelys as nr 28 op die [[Forbes]]-lys van die wêreld se magtigste mense.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/larry-fink/|title=Larry Fink|website=Forbes|language=en|access-date=2019-01-15}}</ref> Tydens die [[Covid-19-pandemie|koronaviruspandemie van 2020]] het die Federale Reserwe hul tot BlackRock gewend vir hulp om nood sekuriteite te koop soos tydends die 2008 finansiële krisis.<ref>{{Cite news|last1=Zuckerman|first2=Dawn |last2=Lim |first1=Gregory|date=2020-05-10|title=Big Money Managers Take Lead Role in Managing Coronavirus Stimulus|language=en-US|work=Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/big-money-managers-take-lead-role-in-managing-coronavirus-stimulus-11589130185|access-date=2020-06-12|issn=0099-9660}}</ref> ==Gemeenskapsbetrokkenheid== Fink dien op die raad van trustees van die Universiteit van New York, waar hy verskeie voorsitterskappe beklee, insluitend voorsitter van die Komitee vir Finansiële Sake. Hy is ook medevoorsitter van die raad van trustees van die NYU Langone Mediese Sentrum en is 'n trustee van die Seuns- en Meisiesklub van New York. Fink is ook op die raad van die Robin Hood-stigting.<ref>{{cite web|title=Governance|url=https://www.robinhood.org/governance#section-1|website=Robin Hood Foundation|access-date=13 Januarie 2015}}</ref> Fink het die Lori en Laurence Fink Sentrum vir Finansies en Beleggings by UCLA Anderson<ref name=lorifink>{{Citation |title= The Laurence and Lori Fink Center for Finance & Investments |publisher= UCLA Anderson School of Management |location= Los Angeles, California|url= http://www.anderson.ucla.edu/centers/fink-center-for-finance-and-investments/about-us|access-date= 22 Julie 2017}}</ref> in 2009 gestig, en dien tans as voorsitter van die direksie.<ref>{{Cite web|url=http://www.anderson.ucla.edu/centers/fink-center-for-finance-and-investments/board-leadership|title=Board Leadership {{!}} UCLA Anderson School of Management|website=anderson.ucla.edu|access-date=2019-01-15}}</ref> In Desember 2016 het Fink by 'n sakeforum aangesluit wat deur die destydse verkose president [[Donald Trump]] saamgestel is om strategiese en beleidsadvies oor ekonomiese kwessies te verskaf.<ref>{{cite news|last1=Bryan|first1=Bob|title=Trump is forming an economic advisory team with the CEOs of Disney, General Motors, JPMorgan, and more|url=http://www.businessinsider.com/trump-strategic-and-policy-forum-includes-dimon-iger-schwarzman-2016-12|access-date=1 Junie 2017|publisher=Business Insider|date=2 Desember 2016}}</ref> In sy 2018 jaarlikse ope brief aan HUB's, het hy 'n beroep op korporasies gedoen om 'n aktiewe rol te speel in die verbetering van die omgewing, om te werk om hul gemeenskappe te verbeter, en om die diversiteit van hul arbeidsmagte te vergroot. <ref>{{Cite web|url=https://www.blackrock.com/corporate/compliance/insights-terms-and-conditions|title=Terms and conditions|website=BlackRock}}</ref> Dit is geneem as bewys van 'n stap deur BlackRock, een van die grootste openbare beleggers, om hierdie teikens proaktief af te dwing.<ref>{{cite web|last1=Weinbar|first1=Sharon|title=How big money can drive diversity in venture capital – TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2018/03/29/how-big-money-can-drive-diversity-in-venture-capital/|website=techcrunch.com|access-date=30 Maart 2018}}</ref> In sy ope brief van 2019 het Fink gesê dat maatskappye en hul HUB's in 'n leierskapvakuum moet tree om sosiale en politieke kwessies aan te pak wanneer regerings versuim om hierdie kwessies aan te spreek.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/01/17/business/dealbook/blackrock-larry-fink-letter.html|title=World's Biggest Investor Tells C.E.O.s Purpose Is the 'Animating Force' for Profits|last=Sorkin|first=Andrew Ross|date=2019-01-17|work=The New York Times|access-date=2019-01-23|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Ná die moord op [[Jamal Khashoggi]] in Oktober 2018, het Fink planne om 'n beleggingskonferensie in [[Saoedi-Arabië]] by te woon, gekanselleer.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/10/15/business/dealbook/blackstone-blackrock-saudi-conference.html|title=Blackstone and BlackRock Chiefs Withdraw From Saudi Conference|last1=Merced|first1=Michael J. de la|date=2018-10-15|work=The New York Times|access-date=2019-01-18|last2=Sorkin|first2=Andrew Ross|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> Fink het in sy 2020 jaarlikse ope brief<ref>{{Cite web|url=https://www.blackrock.com/corporate/investor-relations/larry-fink-ceo-letter|title=Larry Fink's Letter to CEOs|website=BlackRock|language=en|access-date=2020-01-16|archive-date=2025-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250205041635/https://www.blackrock.com/corporate/investor-relations/larry-fink-ceo-letter|url-status=dead}}</ref> omgewings[[volhoubaarheid]] as kerndoelwit vir BlackRock se toekomstige beleggingsbesluite aangekondig.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/14/business/dealbook/larry-fink-blackrock-climate-change.html|title=BlackRock C.E.O. Larry Fink: Climate Crisis Will Reshape Finance|last=Sorkin|first=Andrew Ross|date=2020-01-14|work=The New York Times|access-date=2020-01-16|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> In hierdie brief het hy verduidelik hoe [[klimaat]] 'n drywer in die [[ekonomie]] sal word, wat alle aspekte van die ekonomie raak. Hy het ook in 'n aparte brief (aan beleggers) verklap dat BlackRock bande met vorige beleggings gaan verbreek wat termiese steenkool en ander beleggings wat 'n groot omgewingsrisiko inhou, behels.<ref>{{Cite web|url=https://scholar.colorado.edu/concern/articles/kd17ct88g|title=Media and Climate Change Observatory Monthly Summary: If you think you've heard this story before, you haven't seen anything yet - Issue 37, Januarie 2020|last=Nacu-Schmidt|first=Ami|website=scholar.colorado.edu}}</ref> Larry Fink is ook jarelange skenker en ondersteuner van die New York City Police Foundation: 'n groep wat finansiële ondersteuning aan die New York Stad Polisie Department (NYCP) bied. Die nie-winsgewende Color of Change het 'n beroep op Fink gedoen om van die NYC-polisiestigting te onttrek in die nasleep van die moord op [[George Floyd]] en daaropvolgende landwye betogings.<ref>{{Cite web|last=Murphy|first=Paul P.|title=Three police officers appeared to kneel on George Floyd in new video|url=https://www.cnn.com/2020/05/29/us/george-floyd-new-video-officers-kneel-trnd/index.html|access-date=2020-06-12|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite web|title=Color of Change Calls on Larry Fink to Stop Supporting NYC Police Foundation|url=https://www.institutionalinvestor.com/article/b1m0xjc8wmn3mf/color-of-change-calls-on-larry-fink-to-stop-supporting-nyc-police-foundation|access-date=2020-06-12|website=Institutional Investor|language=en-gb}}</ref> ==Persoonlike lewe== Fink is sedert 1974 met sy vrou Lori getroud en besit huise in [[Manhattan]], North Salem, New York, en Vail, Colorado. Die egpaar het drie kinders. Joshua, hul oudste seun, was uitvoerende hoof van Enso Capital, 'n nou ontbinde verskansingsfonds<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/financial-elites-offspring-start-their-own-hedge-funds-1411340795|title=Financial Elite's Offspring Start Their Own Hedge Funds|last=Copeland|first=Rob|date=2014-09-22|work=Wall Street Journal|access-date=2019-01-15|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref> waarin Fink 'n aandeel gehad het.<ref name="A Second-Generation">{{cite news |url= http://dealbook.blogs.nytimes.com/2008/09/08/a-second-generation-fink-rises-in-finance/ |title=A Second-Generation Fink Rises in Finance|date=8 September 2008|publisher=The New York Times Company|access-date=28 Januarie 2010}}</ref> Fink is 'n lewenslange ondersteuner van die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]].<ref name="Vanity"/> ==Publieke persepsie== In sy 2018 jaarlikse brief aan aandeelhouers het Fink gesê dat ander maatskappye bewus moet wees van hul impak op die samelewing,<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/larry-fink-calls-on-ceos-to-realize-their-companies-social-responsibility/a-42279452|title=Larry Fink calls on CEOs to realize their companies' social responsibility|last=Lindsey Rae|first=Gjording|date=23 Januarie 2018|website=DW.com|access-date=3 November 2019}}</ref> anti-oorlogsorganisasies is egter ontevrede met Fink se stelling, want sy maatskappy, BlackRock, is die grootste belegger in wapenvervaardigers deur sy U.S.Aerospace and Defence ETF.<ref>{{Cite web|url=https://www.blackrock.com/us/individual/products/239502/ishares-us-aerospace-defense-etf|title=iShares U.S. Aerospace & Defense ETF|date=2019|website=BlackRock.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103190550/https://www.blackrock.com/us/individual/products/239502/ishares-us-aerospace-defense-etf|archive-date=3 November 2019|access-date=3 November 2019}}</ref> In September 2018 het 'n aktivis van die Amerikaanse nie-winsgewende organisasie Code Pink Fink op die verhoog by die Yahoo Finance All Markets Summit gekonfronteer.<ref>{{Cite web|url=https://nypost.com/2018/09/20/larry-fink-blitzed-by-war-protesters-at-conference/|title=Larry Fink blitzed by war protesters at conference|last=English|first=Carleton|date=20 September 2018|website=New York Post|access-date=3 November 2019}}</ref> ==Klimaatverandering== In Desember 2021 het BlackRock met 'n Saoedi-batebestuurder saamgespan om $15,5 miljard te betaal om pypleidings van Saudi Aramco te koop en dan terug te verhuur.<ref>{{Cite news |title=BlackRock's Larry Fink tells fellow CEOs that businesses are not 'climate police' |language=en-US |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2022/01/18/blackrock-larry-fink-letter-climate/ |access-date=2022-05-08 |issn=0190-8286}}</ref> Fink het egter grootliks uitgespreek teenoor maatskappye wat bydrae tot [[Klimaatverandering|klimaatsverandering]], en in 'n ope brief in 2022 het gesê: "Elke maatskappy en elke industrie sal getransformeer word deur die oorgang na 'n netto-nul wêreld. Die vraag is, sal jy lei, of sal jy gelei word?”<ref>{{Cite web |title=Larry Fink's Annual 2022 Letter to CEOs |url=https://www.blackrock.com/corporate/investor-relations/larry-fink-ceo-letter |access-date=2022-05-08 |website=BlackRock |language=en |archive-date=2025-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250205041635/https://www.blackrock.com/corporate/investor-relations/larry-fink-ceo-letter |url-status=dead }}</ref> In 2022 is Fink deur [[The Guardian]] as een van die VSA se top "klimaatskurke" aangewys as gevolg van BlackRock wat voordeel getrek het uit [[ontbossing]].<ref>{{Cite web |date=2021-10-27 |title=The dirty dozen: meet America's top climate villains |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/oct/27/climate-crisis-villains-americas-dirty-dozen |access-date=2022-10-19 |website=the Guardian |language=en}}</ref> ==Eerbewyse== *2007, Golden Plate Award van die American Academy of Achievement<ref>{{cite web|title= Golden Plate Awardees of the American Academy of Achievement |website=www.achievement.org|publisher=American Academy of Achievement|url=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#business}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://achievement.org/summit/2007/|title=2007|website=Academy of Achievement|access-date=18 Januarie 2022}}</ref> *2015, Appeal of Conscience Award<ref>{{cite web|title= Appeal of Conscience Foundation to Honor Laurence D. Fink, Chairman and Chief Executive Officer of BlackRock, with 2015 Appeal of Conscience Award| publisher= Cision PR Newswire | url= https://www.prnewswire.com/news-releases/appeal-of-conscience-foundation-to-honor-laurence-d-fink-chairman-and-chief-executive-officer-of-blackrock-with-2015-appeal-of-conscience-award-300142250.html}}</ref> *2015, Americas Society Gold Medal<ref>{{cite web|title= Americas Society 35th Annual Spring Party Honoring Miguel Alemán Velasco and Laurence D. Fink| publisher= Americas Society / Council of the Americas| url= https://www.as-coa.org/articles/americas-society-35th-annual-spring-party-honoring-miguel-alem%C3%A1n-velasco-and-laurence-d}}</ref> *2016, UCLA Medal<ref>{{cite web|title= BlackRock chairman Laurence Fink receives UCLA Medal| publisher= UCLA Newsroom | url= https://newsroom.ucla.edu/releases/blackrock-chairman-laurence-fink-receives-ucla-medal}}</ref> *2019, Charles Schwab Financial Innovation Award<ref>{{cite web|title= Museum of American Finance to Honor Laurence D. Fink and Dr. Janet Yellen at 2019 Gala| publisher= Museum of American Finance | url= https://www.moaf.org/news/press_releases/2019-01-02-museum-of-american-finance-to-honor-laurence-d-fink-and-dr-janet-yellen-at-2019-gala}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fink, Larry}} [[Kategorie:Amerikaanse entrepreneurs]] [[Kategorie:Amerikaanse filantrope]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] [[Kategorie:Lewende mense]] k8m0x4nyf9vliy60pvaljk87uxudibt 0 397827 2924499 2559997 2026-08-12T13:33:21Z Oesjaar 7467 /* Biografie */ Verbeter 2924499 wikitext text/x-wiki '''John Rigby Hale''' ([[17 September]] [[1923]] – [[12 Augustus]] [[1999]]) was 'n Britse geskiedkundige en vertaler. Hy is veral bekend vir sy studies van die [[Renaissance]]. == Biografie == Hale is gebore in Ashford, [[Kent]]. Hy ontvang sy tersiêre opvoeding aan Jesus College, Oxford ([[Baccalaureus Artium|B.A.]], 1948, [[Magister Artium|M.A.]], 1953). Hy het ook die Johns Hopkins-universiteit en Harvard-universiteit bygewoon (1948–49). Hy was 'n genoot van die Britse Akademie en Emeritus Professor van Italiaanse Geskiedenis aan University College, Londen, waar hy van 1970 tot sy aftrede in 1988 die hoof was van die Italiaanse Departement. Sy eerste pos was as Genoot en Tutor van Moderne Geskiedenis aan Jesus College, Oxford van 1949 tot 1964. Hierna het hy die eerste professor van Geskiedenis aan Warwick-universiteit geword, waar hy tot 1970 gebly het.<ref>{{Cite web|url=http://www2.warwick.ac.uk/fac/arts/history/people/staff_index/hale/obituary/|title = Obituary}}</ref> Hy het klas gegee aan 'n aantal ander universiteite, insluitende Cornell-universiteit en die Universiteit van Kalifornië. Hy was van 1973 tot 1980 trustee van die Nasionale Galery, Londen, en vanaf 1974 voorsitter daarvan. In 1992 het hy 'n ernstige [[beroerte]] gehad wat afasie of taalsteuring tot gevolg gehad het. Hy sterf sewe jaar later in [[Twickenham]]. Hierna skryf sy vrou, die joernalis Sheila Hale, 'n boek oor sy laaste jare getiteld ''The Man Who Lost His Language''.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2002/jun/30/biography.artsandhumanities|title = Interview: Sheila Hale, author of the Man Who Lost His Language|date = 30 Junie 2002}}</ref> == Werke == === As skrywer === *''Napoleon: the Story of his Life'', Londen, Faber & Faber, 1954. *''England and the Italian Renaissance: the Growth of Interest in its History and Art'', Londen, Faber & Faber, 1954. 4de uitgawe, nuwe inleiding en bibliografiese opdatering deur Edward Chaney, Oxford, Blackwell, 2005. *''Machiavelli and Renaissance Italy'', Londen, English Universities Press, 1961. *''The Art of War and Renaissance England'', Washington, Folger Shakespeare Biblioteek, 1961. *''Renaissance'', New York, Time Life Education, 1965. *''Renaissance exploration'', New York, W. W. Norton, 1968. *''Renaissance Europe, 1480–1520'', Londen: Collins, 1971. *''Italian Renaissance Painting from Masaccio to Titian'', New York: Dutton, 1977. *''Florence and the Medici: the Pattern of Control'', Londen, Thames & Hudson, 1977. *''Renaissance Fortification: Art or Engineering?'', Londen, Thames & Hudson, 1977. *''War and Society in Renaissance Europe'', Leicester, Fontana Paperbacks, 1985. *''Artists and warfare in the Renaissance'', Yale University Press, 1990. *''The Civilization of Europe in the Renaissance'' (1993) === As vertaler === *''Mandragola: 'n komedie'', deur Niccolò Machiavelli, Fantasy Press, 1957. *''Literary Works: Mandragola, Clizia, A dialogue on language, and Belfagor: with selections from the private correspondence'', deur [[Niccolò Machiavelli]]. Geredigeer en vertaal deur J. R. Hale, Londen, New York, Oxford University Press, 1961. *''The Travel Journal of Antonio de Beatis: Germany, Switzerland, the Low Countries, France and Italy, 1517–1518'', vertaal uit die Italiaans deur J. R. Hale en J. M. A. Lindon. Geredigeer deur J. R. Hale. Londen, Hakluyt Society, c. 1979. === As redakteur === *"The Italian Journal of Samuel Rogers" geredigeer deur J. R Hale, met 'n relaas van Rogers se lewe en reise in Italië in 1814–21. Faber & Faber 1956. *''History of Italy and History of Florence''. Vertaal deur Cecil Grayson. Geredigeer, met 'n inleiding, deur John Rigby Hale. New York, Washington Square Press, 1964. *''Certain Discourses Military'', [[Ithaca, New York|Ithaca]], gepubliseer vir die Folger Shakespeare Biblioteek deur Cornell University Press, 1964. *''Europe in the Late Middle Ages''. Geredigeer deur John Rigby Hale, J. R. L. Highfield en B. Smalley. Northwestern University Press, 1965. *''The Evolution of British Historiography: from Bacon to Namier''. Londen, Melbourne, Macmillan, 1967. *''Renaissance Venice'', Londen, Faber & Faber. 1973. *''A Concise Encyclopaedia of the Italian Renaissance'', New York, Oxford University Press, 1981. *''The Thames and Hudson Encyclopedia of the Italian Renaissance'', New York, Thames & Hudson, 1981. *''Renaissance War Studies'', Londen, Hambledon Press, 1983. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[https://books.google.com/books?id=RZ7p__t5l_QC&pg=PA531 "John Rigby Hale"] in ''Proceedings of the British Academy'', volume 111, 2002, {{ISBN|0-19-726259-7}} pp. 531–552, volle sterfberig. *[www.independent.co.uk/arts-entertainment/obituaries-professor-sir-john-hale-1113564.html "Obituaries: Professor Sir John Hale"]''The Independent'', 19 Augustus 1999 deur Michael Mallett {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hale, John Rigby}} [[Kategorie:Geboortes in 1923]] [[Kategorie:Sterftes in 1999]] [[Kategorie:Britse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Engelse skrywers]] jgvx8dceh4l0yvpj3d624iyr3xbxe2b 0 398897 2924500 2823070 2026-08-12T13:34:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924500 wikitext text/x-wiki '''Günter Neuhold''' ([[2 November]] [[1947]]) is 'n Oostenrykse [[dirigent]]. Neuhold is gebore in [[Graz]],<ref name="Merschmeier Theaterverlag 2017" /> en het die Universität für Musik und darstellende Kunst Graz bygewoon, en in 1968 'n [[Magister Artium|meestersgraad]] aan die instelling verwerf. Hierna het hy onder Franco Ferrara in [[Rome]], en onder [[Hans Swarowsky]] in [[Wene]], gestudeer.<ref name="Merschmeier Theaterverlag 2017" /> Neuhold was hoofdirigent van die Theater Dortmund.<ref name="Merschmeier Theaterverlag 2017" /> Hy het verskeie pryse gewen, wat insluit: <ref name="Merschmeier Theaterverlag 2017">{{cite web | last1=Merschmeier | first1=Michael | last2=Theaterverlag | first2=Der | title=Artikel "Personalien – Meldungen November 2017" | website=Der Theaterverlag | date=13 Oktober 2017 | url=https://www.der-theaterverlag.de/opernwelt/archiv/artikel/personalien-meldungen-november-2017/ | language=de | access-date=18 Maart 2022}}</ref> * Florence, 1ste prys, 1976 * San Remo ("Marinuzzi"), 1ste prys, 1976 * Wene ("Swarowsky"), 2de prys, 1977 * Salzburg ("Böhm"), 1ste prys, 1977 * Milaan ("Cantelli") 3de prys, 1977 Neuhold was vanaf 1981 tot 1986 musiekdirekteur van die Teatro Regio di Parma.<ref name="db.musicaustria.at" /> Hy het ook gedien as hoofdirigent van die Orchestra Sinfonica "[[Arturo Toscanini]]".<ref name="db.musicaustria.at" /> Neuhold was van 1986 tot 1990 hoofdirigent en musiekdirekteur van die Koninklike Vlaamse Filharmonie, tans bekend as die Antwerpense Simfonieorkes.<ref name="db.musicaustria.at" /> Hy was ook van 1989 tot 1995 algemene musiekdirekteur van die Badische Staatskapelle en <ref name="db.musicaustria.at" /> het vanaf 1995 tot 2002 gedien as hoofdirigent van die Bremer Philharmoniker. Gedurende hierdie tydperk was hy ook musiekdirekteur van die Theater Bremen.<ref name="db.musicaustria.at" /> Hy is sedert 2008 hoofdirigent en artistieke direkteur van die Bilbao Orkestra Sinfonikoa (BOS; Bilbao Simfonieorkes).<ref name="db.musicaustria.at" /> In April 2010 het die orkes aangekondig dat Neuhold se kontrak vir 'n verdere drie jaar verleng word.<ref name="Bilbao Orkestra Sinfonikoa – Página web de la Orquesta Sinfónica de Bilbao 2015">{{cite web | title=The conductor of the BSO, Günter Neuhold, renews for three years – Bilbao Orkestra Sinfonikoa | website=Bilbao Orkestra Sinfonikoa – Página web de la Orquesta Sinfónica de Bilbao | date=30 September 2015 | url=https://bilbaorkestra.eus/en/the-conductor-of-the-bso-gunter-neuhold-renews-for-three-years-2010/ | access-date=18 Maart 2022}}</ref> Met ingang 2022 is hy artistieke direkteur en hoofdirigent van die [[Siprus]] Simfonieorkes.<ref name="CYSO 2022">{{cite web | title=Announcement of the New Artistic Director – Conductor of the Cyprus Symphony Orchestra | website=CYSO | date=17 Februarie 2022 | url=https://www.cyso.org.cy/?p=10186 | access-date=18 Maart 2022 | archive-date=19 April 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220419144646/https://www.cyso.org.cy/?p=10186 | url-status=dead }}</ref> Neuhold het opnames gemaak vir [[plaatetiket]]te soos [[Naxos Plaatetiket|Naxos]], Brilliant Classics en Bella Musica. Hierdie opnames sluit die tweede van slegs twee opnames van die oorspronklike 1904-weergawe van [[Giacomo Puccini|Puccini]] se Madame Butterfly,<ref name="Madama Butterfly 2006">{{cite web | title=Madama Butterfly | publisher=Naxos | year=2006 | oclc=84909849 | url=http://www.contentreserve.com/TitleInfo.asp?ID={D72C08D6-41D8-47C3-9D75-DF0ABCBB2570}&Format=30 | language=it | access-date=18 Maart 2022}}</ref> Bruckner: Simfonie No. 4,<ref name="Bruckner : Symphony No. 4 Romantica 2000 p. ">{{citation | title=Bruckner : Symphony No. 4 Romantica | publisher=DVD International | year=2000 | oclc=57343233 | page=}}</ref> Bach se Mattheuspassie<ref name="BACH, J.S : St. Matthew Passion, Parts I and II (Corpus Christi, Vol. 2) (Neuhold) 2011">{{cite web | title=BACH, J.S : St. Matthew Passion, Parts I and II (Corpus Christi, Vol. 2) (Neuhold) | publisher=Naxos Digital Services Ltd. | year=2011 | oclc=847757911 | url=http://vuw.naxosmusiclibrary.com/catalogue/item.asp?cid=290800 | access-date=18 Maart 2022}}</ref> en 'n lewendige opname van [[Richard Wagner|Wagner]] se [[Der Ring des Nibelungen]] in.<ref name="Der Ring des Nibelungen 200 p. ">{{citation | title=Der Ring des Nibelungen | publisher=Stemra | year=2000 | oclc=962898425 | language=de | page=}}</ref> == Eerbewyse == # 1999: Silwer Eredekorasie vir Dienste aan die Republiek van [[Oostenryk]]<ref>{{cite web | url = http://www.parlament.gv.at/PAKT/VHG/XXIV/AB/AB_10542/imfname_251156.pdf | title = Reply to a parliamentary question about the Decoration of Honour | language = German | page=1266 |trans-title=| accessdate = 1 November 2012 }}</ref><ref name="db.musicaustria.at">{{cite web | title=Neuhold Günter | website=db.musicaustria.at | url=https://db.musicaustria.at/node/82092 | language=de | access-date=18 Maart 2022}}</ref> # 2007: Berufstitel Professor 2007: titel van Professor<ref name="db.musicaustria.at" /> == Diskografie == # J.S. Bach: Mattheuspassie # B. Bartók: Bloubaard se Kasteel, Concerto vir Orkes # A. Berg: 3 Orkestrale Stukke, Opus 6 # H. Berlioz: La Damnation de Faust # J. Brahms: Brahms: Simfonie No. 1 # A. Bruckner: Simfonie No. 4 # C. Franck: Simfonie in D mineur # Z. Kodály: Hary Janos Suite, Danse van Galanta # F. Liszt-F. Schreker: Concerto for Jazz Band etc. # G. Mahler: Mahler: Simfonie No's 1, 2, 3 en 5 # H. Marschner: Der Vampyr # G. Puccini: Madame Butterfly (1904) # W. Rihm: Portrait Concert # A. Schnittke: Klavierconcerto # A. Schoenberg: Gurre-Lieder # F. Schreker: Kamersimfonie # E. Schulhoff: Klavierconcerto # Josef Strauss, Johann Strauss: "Strauss Dynasty" # I. Strawinski: Le Sacre du Printemps # P.I. Tsjaikofski: Simfonie No. 5 # G. Verdi: Messa da Requiem # R. Wagner: Der Ring des Nibelungen # Wolf-Ferrari: La Vita Nuova == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://web.archive.org/web/20090609150232/http://www.dirigent.at/cv.htm Official Günter Neuhold webblad] * [https://web.archive.org/web/20110112003651/http://www.bilbaorkestra.com/eng/director.php Bilbao Orkestra Sinfonikoa biografie van Neuhold] * [http://www.naxos.com/conductorinfo/Gunter_Neuhold/31790.htm Naxos Plaatetiket biografie van Neuhold] * [http://www.bach-cantatas.com/Bio/Neuhold-Gunter.htm Bach Kantates webblad oor Neuhold] {{s-start}} {{s-culture}} {{succession box | title=Hoofdirigent, DeFilharmonie | before=Emil Tchkarov | years=1986–1991 | after=Muhai Tang}} {{succession box | title=Hoofdirigent, Badische Staatskapelle | before=José Maria Collado | years=1989–1995 | after=Kazushi Ono}} {{succession box | title=Hoofdirigent, Bremer Philharmoniker | before=Marcello Viotti | years=1995–2002 | after=Lawrence Renes}} {{s-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Neuhold, Gunter}} [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Oostenrykse dirigente]] 7s46j1vgyn0l9r6p4lo5d1xgkv85gg7 0 399122 2924618 2903336 2026-08-12T23:50:44Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924618 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Gaan taal na}} '''Laurie Renee Santos''' (gebore 1975) is 'n Amerikaanse kognitiewe wetenskaplike en professor in [[sielkunde]] aan [[Yale-universiteit|Yale Universiteit]]. Sy is ook direkteur van Yale se Vergelykende Kognisie Laboratorium, Direkteur van Yale se Canine Cognition Lab, en voormalige hoof van Yale se Silliman College.<ref>{{Cite web |url=https://yaledailynews.com/blog/2023/01/18/laurie-santos-steps-down-as-silliman-head-of-college/ |title=argiefkopie |access-date= 8 April 2023 |archive-date=18 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240918064248/https://yaledailynews.com/blog/2023/01/18/laurie-santos-steps-down-as-silliman-head-of-college/ |url-status=dead }}</ref> Sy was 'n gewilde [[TED|TED-]] spreker<ref name=":0">Santos, Laurie. "Laurie Santos | Speaker | TED". ''ted.com''.</ref> en is in ''Popular Science'' gelys as een van hul "Briljante Tien" jong wetenskaplikes in 2007,<ref>Mone, Gregory; Wenner, Melinda; Thompson, Kalee; Aaronson, Lauren; Svoboda, Elizabeth (2007-10-03). "PopSci's 6th Annual Brilliant Ten". ''Popular Science''.</ref> sowel as in die tydskrif ''Time'' as 'n "Leading Campus Celebrity" in 2013.<ref>Laurie Santos listed by Time Magazine as a “leading campus celebrity”: https://caplab.yale.edu/news/laurie-santos-listed-time-magazine-leading-campus-celebrity{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In Januarie 2018 het haar kursus getiteld ''Psychology and the Good Life'' die gewildste kursus in Yale se geskiedenis geword, met ongeveer een vierde van Yale se voorgraadse studente wat daarvoor ingeskryf het.<ref name="auto">Shimer, David (2018-01-26). "Yale's Most Popular Class Ever: Happiness". ''The New York Times''. ISSN 0362-4331</ref><ref name="auto1">Santos course breaks enrollment record: https://yaledailynews.com/blog/2018/01/22/santos-course-breaks-enrollment-record/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408084021/https://yaledailynews.com/blog/2018/01/22/santos-course-breaks-enrollment-record/ |date= 8 April 2023 }}</ref> In September 2019 het sy gasvrou geword van die podcast ''The Happiness Lab'', wat vervaardig word deur Pushkin Industries - die mediamaatskappy onder leiding van die joernaliste [[Malcolm Gladwell]] en Jacob Weisberg.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.happinesslab.fm/|title=The Happiness Lab|website=The Happiness Lab|language=en-US|access-date=2020-02-08}}</ref> == Agtergrond en opvoeding == Santos is in 1975 gebore in New Bedford, Massachusetts met ouers van twee nasionaliteite. Haar pa, wie se familie van [[Kaap Verde|Kaap Verdiese]] afkoms is, was 'n programmeerder en haar ma, wat van die Verenigde State afkomstig is, was 'n voorligter by die Hoërskool New Bedford, waar Santos en haar broer Aaron ook skool bygewoon het.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.vice.com/en_us/article/wj9ay5/what-monkeys-and-dognition-can-teach-us-about-the-human-brain|title=What Monkeys and 'Dognition' Can Teach Us About the Human Brain|last=Ferreira|first=Becky|last2=Rogers|first2=Kaleigh|date=2018-10-18|website=Vice|language=en-US|access-date=2019-07-08|last3=Koebler|first3=Jason}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://inteligencia.io/books/professor-laurie-santos-is-teaching-the-good-life/|title=Professor Laurie Santos is Teaching the Good Life|date=2018-11-12|website=Inteligencia|language=en-US|access-date=2019-07-08|archive-date=2019-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190708202445/https://inteligencia.io/books/professor-laurie-santos-is-teaching-the-good-life/|url-status=dead}}</ref> Na hoërskool het Santos [[Harvard-universiteit|Harvard Universiteit]] bygewoon. As tweedejaarstudent het sy 'n navorsingsassistent geword en na Cayo Santiago gereis, 'n klein 38-akker eiland oos van Puerto Rico. Cayo Santiago se aapbevolking het Santos geïnspireer en haar belangstelling in die sielkunde van diere aangespoor.<ref>Thinking Like a Monkey: https://www.smithsonianmag.com/science-nature/thinking-like-a-monkey-8265488/</ref> In 1997 het sy haar [[Baccalaureus artium|Baccalaureus Artium]] -graad magna cum laude in [[sielkunde]] en [[biologie]] ontvang en die jaarlikse Sielkunde Departement Voorgraadse Tesisprys gewen. Sy het haar studies as nagraadse student in die Harvard-sielkundedepartement voortgesit, in 2001 'n meestersgraad in Sielkunde behaal met 'n fokus op Kognisie, Brein en Gedrag en daarna het sy ook 'n Ph.D in dieselfde rigting in 2003 voltooi. Haar proefskrif het die Richard J. Herrnstein-prys van die Harvard Graduate School of Arts and Sciences gewen vir "die beste proefskrif wat uitstekende vakkundigheid, oorspronklikheid en omvangrykheid van denke, en 'n verbintenis tot intellektuele onafhanklikheid toon."<ref>Yale Psychologist Laurie Santos Chosen as Commencement Speaker at Providence College: [https://thericatholic.com/stories/yale-psychologist-laurie-santos-chosen-as-commencement-speaker-at-providence-college,12285? https://thericatholic.com/stories/yale-psychologist-laurie-santos-chosen-as-commencement-speaker-at-providence-college,12285?]</ref> == Loopbaan en navorsing == In 2003 het sy as 'n assistent-professor in [[sielkunde]] en kognitiewe wetenskap aan [[Yale-universiteit]] begin werk, en in 2009 het sy 'n aanstelling as 'n medeprofessor bekom. Haar navorsing ondersoek die evolusionêre oorsprong van die menslike verstand deur die kognitiewe vermoëns van mense en nie-menslike diere, insluitend primate en honde, te vergelyk. Santos was Yale se direkteur van voorgraadse studies in sielkunde van 2010 tot en met 2015.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://news.yale.edu/2016/06/16/psychologist-laurie-santos-named-new-head-silliman-college|title=Psychologist Laurie Santos named new head of Silliman College|date=2016-06-16|website=news.yale.edu|language=en|access-date=2019-07-08}}</ref> In Junie 2016 is sy aangewys as die hoof van Silliman College, een van die 14 voorgraadse residensiële kolleges by Yale, wat Nicholas Christakis opvolg. Santos se Yale-kursus, "Sielkunde en die goeie lewe" fokus op die beantwoording van vrae soos: "Wat maak ons eintlik [[Geluk|gelukkig]]?" en "Wat kan ons doen om die goeie lewe te bereik?" Haar kursus het die gewildste klas in Yale-geskiedenis geword en gevolglik het Yale dit in Maart 2018 ekstern op die [[aanlyn-leerplatform]] [[Coursera]] beskikbaar gestel as "The Science of Well-Being." Vanaf November 2018 het meer as 170 000 mense van ten minste 170 lande vir die aanlynkursus ingeskryf.<ref>{{Cite web|url=https://news.yale.edu/2018/04/05/yale-well-event-professors-serve-pursuit-happiness-three-ways|title=At Yale Well event, professors serve up the pursuit of happiness three ways|date=5 April 2018|website=yale.edu}}</ref><ref name=":2"/> === Blootstelling van haar werk === Santos se wetenskaplike werk is gepubliseer in joernale soos ''Psychological Science'', ''Animal Cognition'', ''Developmental Science'', ''Current Biology'', ''Animal Behaviour'', and ''Cognition'' . Haar wetenskaplike navorsing het in verskeie publikasies verskyn, insluitend ''[[The New York Times]]'', The ''[[Los Angeles Times]]'', ''[[The Economist]]'', ''[[Forbes]]'', ''The New Yorker'', ''New Scientist'', ''National Wildlife'', ''Smithsonian Magazine'', en ''Discover Magazine'' sowel as op [[NPR|National Public Radio]] en Nova.<ref>{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/secretlife/scientists/laurie-santos/|title=Secret Life of Scientists|last=Nova|website=pbs.org|access-date= 8 April 2023|archive-date= 4 Februarie 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120204082507/https://www.pbs.org/wgbh/nova/secretlife/scientists/laurie-santos/|url-status=dead}}</ref> Sy is die redakteur (saam met Bruce Hood) van ''The Origins of Object Knowledge''. Sy was te siene op [[NPR|National Public Radio]],<ref>{{Cite web|url=http://www.marketplace.org/topics/your-money/monkeys-love-discounts-too|title=Monkeys love discounts too|last=LeMoult|first=Craig|date=2011-12-01|website=marketplace.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.yourpublicmedia.org/node/24272|title=Sex, Evolution and Human Nature|last=NPR|access-date= 8 April 2023|archive-date=14 Maart 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130314051447/http://www.yourpublicmedia.org/node/24272|url-status=dead}}</ref> op Big Think, en - saam met haar kollegas Paul Bloom, Tamar Gendler en Joshua Knobe is sy ook 'n gereelde bydraer tot Bloggingheads.tv se Mind Report. Santos moes twee wetenskaplike referate terugtrek weens koderingsfoute wat in haar laboratorium plaasgevind het.<ref>"Psychology researcher explains how retraction-causing errors led to change in her lab": https://retractionwatch.com/2014/01/15/psychology-researcher-explains-how-retraction-causing-errors-led-to-change-in-her-lab/</ref> === Podcast: 'The Happiness Lab' === Sedert September 2019 het Santos die podcast ''The Happiness Lab'' aangebied, wat die jongste wetenskaplike navorsing ondersoek oor faktore wat menslike welstand en geluk beïnvloed.<ref>Manning-Schaffel, Vivian (August 29, 2019). "Can you actually learn how to be happier". ''nbcnews.com''.</ref> Die program het sy eerste seisoen van 10 episodes in November 2019 voltooi,<ref>{{Cite web|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/the-happiness-lab-with-dr-laurie-santos/id1474245040|title=The Happiness Lab with Dr. Laurie Santos on Apple Podcasts|website=podcasts.apple.com|language=en-us|access-date=2020-02-08}}</ref> en het 126 dae op die Amerikaanse Podcasts Chart deurgebring, met 'n hoogtepunt op nommer 3.<ref>{{Cite web|url=http://www.itunescharts.net/artists/podcast/pushkin-industries/podcasts/the-happiness-lab-with-dr-laurie-santos/|title=iTunesCharts.net: 'The Happiness Lab with Dr. Laurie Santos' by Pushkin Industries (International iTunes Chart Performance)|website=itunescharts.net|access-date=2020-02-08}}{{Dooie skakel|date=Maart 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Santos het ook verdere episodes van haar podcast vervaardig.<ref>{{Cite web|url=https://yaledailynews.com/blog/2020/09/25/new-season-of-laurie-santos-podcast-approaches/|title=New season of Laurie Santos' podcast approaches|last=Carter|first=Liz|date=2020-09-25|website=yaledailynews.com|language=en|access-date=2020-11-28|archive-date=2020-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202160353/https://yaledailynews.com/blog/2020/09/25/new-season-of-laurie-santos-podcast-approaches/|url-status=dead}}</ref> Die podcast word gepubliseer deur Pushkin Industries,<ref name=":4"/> die mediamaatskappy wat onder leiding van die joernaliste [[Malcolm Gladwell]] en Jacob Weisberg staan, voorheen van die tydskrif ''Slate''. Fiona Sturges het in die ''[[Financial Times]]'' geskryf: “Santos is die stem van gesonde verstand, om nie eers te praat van noukeurige navorsing nie. [Sy is] ’n warm, dog gesaghebbende, gasheer wat vir ons die teenstrydighede in ons sielkundige impulse uitwys.”<ref>Sturges, Fiona (Sep 22, 2019). "The podcast that shows us how to be happy". ''financialtimes.com''. London: Financial Times.</ref> === Eerbewyse en toekennings === In 2007 was Santos in ''Popular Science'' te siene as een van die tydskrif se “Briljante Tien” jong wetenskaplikes. In 2008 is sy bekroon met die Stanton-prys vir uitstaande vroeë-loopbaanbydraes tot interdissiplinêre navorsing in [[filosofie]] en [[sielkunde]] deur die Vereniging vir Filosofie en Sielkunde<ref>{{Cite web|url=http://www.socphilpsych.org/prizes.html|title=Society for Philosophy and Psychology (SPP)|website=socphilpsych.org|access-date=2018-06-02}}</ref> en die Arthur Greer-gedenkprys vir uitstaande vakkundige publikasie of navorsing deur Yale Universiteit.<ref>{{Cite web|url=http://www.yalealumnimagazine.com/school_notes/144/683|title=January/February 2009 {{!}} Yale College {{!}} School Notes {{!}} Yale Alumni Magazine|website=yalealumnimagazine.com|language=en|access-date=2018-06-02}}</ref> In 2010 was sy 'n spreker by die TED Global Conference in Oxford, in die Verenigde Koninkryk. In 2011 is sy as die Vereniging vir Sielkundige Wetenskap Presidensiële Simposium Spreker uitgewys.<ref>Jaffe, Eric (2011-07-29). "Presidential Symposium: Broadband Social Cognition". ''APS Observer''. '''24''' (6).</ref> In 2012 is sy bekroon met Yale Universiteit se Lex Hixon-prys vir onderrig uitnemendheid in die [[Sosiale wetenskap|sosiale wetenskappe]], die hoogste onderrigprys wat by Yale College toegeken word,<ref>{{Cite web|url=http://news.yale.edu/2012/04/20/her-lectures-laurie-santos-inspires-curiosity-and-potential-colleagues|title=In her lectures, Laurie Santos inspires curiosity and potential colleagues|last=Gonzalez|first=Susan|date=2012-04-20|website=Yale News}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://millennialawards.com/speakers?catid=1&id=95:amelie-karam-24|title=Dr. Laurie Santos – Emerge Summit|website=millennialawards.com|access-date=2019-07-08|archive-date=2021-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723194820/http://millennialawards.com/speakers?catid=1&id=95:amelie-karam-24|url-status=dead}}</ref> en die American Psychological Association se Distinguished Scientific Award for Early Career Contribution to Psychology.<ref>{{Cite web|url=http://www.yalescientific.org/2012/03/laurie-santos-honored-by-the-apa/|title=Laurie Santos Honored by the APA|last=Fote|first=Gianna|date=2012-03-16|website=Yale Scientific Magazine|language=en-US|access-date=2019-07-08}}</ref> In 2013 is sy aangewys as een van die tydskrif ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' se voorste kampus-beroemdes.<ref>The Hottest Seats in Class: https://nation.time.com/2013/09/05/the-hottest-seats-in-class/{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2016 het sy gedien as die president van die Vereniging vir Filosofie en Sielkunde.<ref>{{Cite web|url=http://www.socphilpsych.org/pastofficers.html|title=Society for Philosophy and Psychology (SPP)|website=socphilpsych.org|access-date=2019-07-08}}</ref> In 2018 het sy 'n Genius-toekenning van die Liberty Science Centre in New Jersey ontvang.<ref name=":2"/> === Popularisering van wetenskap === Santos het in 2018 in die Netflix-dokumentêre program ''The Most Unknown''<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8126390/|title=The Most Unknown (2018) - IMDb|website=www.imdb.com|language=en-US|access-date=2021-06-09}}</ref> verskyn oor wetenskaplike navorsing onder regie van Ian Cheney. == Persoonlike lewe == Santos is getroud met die filosoof Mark Maxwell.<ref name=":3"/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1975]] [[Kategorie:Sielkundiges]] [[Kategorie:Vroue]] [[Kategorie:Amerikaanse akademici]] 2zklnwj954lpf0o846fv4hgj0rdaoxe 0 405363 2924529 2898831 2026-08-12T14:16:35Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924529 wikitext text/x-wiki {{Tydlyn van lewe}} Die '''Kambriese ontploffing''' verwys na 'n tydperk sowat 538,8&nbsp;Ma<ref group="nota">Ma: mega-annum, miljoen jaar</ref> gelede tydens die [[geologiese tydperk]] [[Kambrium]] van die vroeë [[Paleosoïkum]], toe daar 'n skielike [[Evolusie|evolusionêre]] diversifikasie van meersellige lewe was en feitlik alle groot [[filum]]s in die [[dier|dierewêreld]] in die [[fossiel]]rekord verskyn het.<ref name="StratChart 2022">{{cite web |title=Stratigraphic Chart 2022 |url=https://stratigraphy.org/ICSchart/ChronostratChart2022-02.pdf |publisher=International Stratigraphic Commission |date=February 2022 |access-date=22 April 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Maloof |first1=A. C. |last2=Porter |first2=S. M. |last3=Moore |first3=J. L. |last4=Dudas |first4=F. O. |last5=Bowring |first5=S. A. |last6=Higgins |first6=J. A. |last7=Fike |first7=D. A. |last8=Eddy |first8=M. P. |title=The earliest Cambrian record of animals and ocean geochemical change |journal=Geological Society of America Bulletin |year=2010 |volume=122 |issue=11–12 |pages=1731–1774 |doi=10.1130/B30346.1 |bibcode=2010GSAB..122.1731M}}</ref><ref>{{cite web |title=New Timeline for Appearances of Skeletal Animals in Fossil Record Developed by UCSB Researchers |url=http://www.ia.ucsb.edu/pa/display.aspx?pkey=2364 |publisher=The Regents of the University of California |access-date=1 September 2014 |date=10 November 2010 |archive-date=14 Desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111214045310/http://www.ia.ucsb.edu/pa/display.aspx?pkey=2364 |url-status=dead }}</ref> Dit het sowat 13<ref>[https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.11539488 Calibrating rates of early Cambrian evolution], Science 1993, 261(5126), s. 1293–1298. SA Bowring, JP Grotzinger, CE Isachsen, AH Knoll, SM Pelechaty, P Kolosov</ref><ref name="dev.biologists.org">{{cite journal|last1=Valentine |first1=JW |last2=Jablonski|first2=D |last3=Erwin |first3=DH|title=Fossils, molecules and embryos: new perspectives on the Cambrian explosion |journal=Development|year=1999 |volume=126 |issue=5 |pages=851–9 |doi=10.1242/dev.126.5.851 |pmid=9927587 |url=http://dev.biologists.org/content/126/5/851.long}}</ref><ref name=Budd>{{cite journal |last1=Budd |first1=Graham|title=At the origin of animals: the revolutionary Cambrian fossil record |journal=Current Genomics |year=2013 |volume=14 |issue=6 |pages=344–354 |doi=10.2174/13892029113149990011|pmid=24396267|pmc=3861885}}</ref> tot 25<ref name="The Cambrian conundrum: early diver">{{cite journal | last1=Erwin | first1=D. H. | last2=Laflamme | first2=M. | last3=Tweedt | first3=S. M. | last4=Sperling | first4=E. A. | last5=Pisani | first5=D. | last6=Peterson | first6=K. J. | year=2011 | title=The Cambrian conundrum: early divergence and later ecological success in the early history of animals | journal=Science | volume=334 | issue=6059| pages=1091–1097 | doi=10.1126/science.1206375 | pmid=22116879|bibcode=2011Sci...334.1091E | s2cid=7737847 }}</ref><ref>{{cite journal | last1=Kouchinsky | first1=A. | last2=Bengtson | first2=S. | last3=Runnegar | first3=B. N. | last4=Skovsted | first4=C. B. | last5=Steiner | first5=M. | last6=Vendrasco | first6=M. J. | year=2012 | title=Chronology of early Cambrian biomineralization | journal=Geological Magazine | volume=149 | issue=2| pages=221–251 | doi=10.1017/s0016756811000720| bibcode=2012GeoM..149..221K | doi-access=free }}</ref>&nbsp;Ma geduur en gelei tot die ontstaan van die meeste moderne dierefilums.<ref>{{cite journal |last1=Conway Morris |first1=S. |title=The Cambrian "explosion" of metazoans and molecular biology: would Darwin be satisfied? |journal=The International Journal of Developmental Biology |year=2003 |volume=47 |issue=7–8 |pages=505–15 |pmid=14756326 |url=http://www.ijdb.ehu.es/web/paper.php?doi=14756326}}</ref> Dit word ook die '''Kambriese uitspreiding''',<ref>{{cite book |last1=Zhuravlev |first1=Andrey |last2=Riding |first2=Robert |title=The Ecology of the Cambrian Radiation |date=2000 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-10613-9 |url=https://cup.columbia.edu/book/the-ecology-of-the-cambrian-radiation/9780231106139 }}</ref> '''Kambriese diversifikasie''' of '''Biologiese Oerknal'''<ref>{{Cite journal|last=Koonin|first=Eugene V|date=2007-08-20|title=The Biological Big Bang model for the major transitions in evolution|journal=Biology Direct|volume=2|pages=21|doi=10.1186/1745-6150-2-21|issn=1745-6150|pmc=1973067|pmid=17708768 |doi-access=free }}</ref> genoem. Saam met dié voorval het 'n groot diversifikasie ook in ander groepe [[organisme]]s plaasgevind. Voor die vroeë Kambriese diversifikasie, rofweg 610&nbsp;Ma gelede, was die meeste organismes relatief eenvoudig: Hulle het bestaan uit individuele selle of was klein meersellige organismes wat soms in kolonies voorgekom het. Namate die tempo van diversifikasie toegeneem het, het die verskeidenheid van lewe baie ingewikkelder geword en het dit soos vandag se lewensvorme begin lyk.<ref name="Bambach2007">{{cite journal | author=Bambach, R.K. |author2=Bush, A.M. |author3=Erwin, D.H. | year=2007 | title=Autecology and the filling of Ecospace: Key metazoan radiations | journal=Palæontology | volume=50 | issue=1 | pages=1–22 | doi =10.1111/j.1475-4983.2006.00611.x| doi-access=free }}</ref> Feitlik al die dierefilums van vandag het in dié tydperk ontstaan,<ref name=Budd2000>{{cite journal |last1=Budd |first1=G. E. |last2=Jensen |first2=S. |year=2000 |title=A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla |volume=75 |issue=2 |pages=253–95 |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |doi=10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x |pmid=10881389|s2cid=39772232 }}</ref><ref name=Budd2003>{{cite journal | author=Budd, G.E. | title=The Cambrian Fossil Record and the Origin of the Phyla | journal=Integrative and Comparative Biology | volume=43 | issue=1 | pages=157–165 | doi=10.1093/icb/43.1.157 | year=2003 | pmid=21680420| doi-access=free}}</ref> insluitende die vroegste [[rugkoorddiere]].<ref>{{Cite journal |last=McMenamin |first=Mark A. S. |date=2019 |title=Cambrian Chordates and Vetulicolians |journal=Geosciences |language=en |volume=9 |issue=8 |pages=354 |doi=10.3390/geosciences9080354 |bibcode=2019Geosc...9..354M |issn=2076-3263|doi-access=free }}</ref> Volgens 'n geskrif in 2019 behoort die tydperk vervroeg te word om die laat [[Ediacarium]] in te sluit, toe nog 'n diverse biota met sagte liggame voorgekom en moontlik tot in die Kambrium voortbestaan het – eerder as net die kleiner tydraamwerk van die Kambriese ontploffing soos wat dit in die fossielrekord sigbaar is. Dié voorstel is gabaseer op die ontleding van chemikalieë wat die boustene sou lê vir 'n reeks diversifikasies wat met die Ediacarium begin en teen 'n volgehoue pas tot in die Kambrium voortgeduur het.<ref>{{cite journal | author1 = Wood, R. |author2 = Liu, A.G. |author3=Bowyer, F. |author4=Wilby, P.R. |author5 = Dunn, F.S. |author6= Kenchington, C.G. |author7 = Cuthill, J.F.H. |author8 = Mitchell, E.G. |author9 = Penny, A. | title=Integrated records of environmental change and evolution challenge the Cambrian Explosion | journal=Nature Ecology & Evolution | volume=3 | issue=4 | pages=528–538 | doi=10.1038/s41559-019-0821-6 | year=2019 |pmid = 30858589 |doi-access=free}}</ref> ==Geskiedenis== Die blykbaar vinnige verskyning van fossiele in die Kambriese strata is in die 1840's deur die Engelse geoloog William Buckland opgemerk,<ref name="Buckland1841">{{cite book| author=Buckland, W.| year=1841| title=Geology and Mineralogy Considered with Reference to Natural Theology| publisher=Lea & Blanchard| isbn=978-1-147-86894-4 }}</ref> en in sy boek van 1859 ''[[On the Origin of Species]]'' beskryf [[Charles Darwin]] die destyds onverklaarbare gebrek aan vroeë fossiele as een van die grootste probleme in sy teorie oor afkoms met stadige modifikasie deur [[natuurlike seleksie]].<ref name="OriginOfSpecies">{{cite book| title=On the Origin of Species by Natural Selection| author=Darwin, C| author-link=Charles Darwin| year=1859| pages=[http://darwin-online.org.uk/content/frameset?pageseq=324&itemID=F373&viewtype=text 302, 306–308]| publisher=Murray| location=Londen| isbn=978-1-60206-144-6| oclc=176630493}}</ref> Die langdurige verwondering oor die blykbaar vinnige verskyning van die Kambriese [[fauna]] sonder enige duidelike voorlopers sentreer om drie sleutelpunte: of daar werklik 'n enorme diversifikasie van komplekse lewe oor 'n relatief kort tydperk in die vroeë Kambrium was, wat so 'n skielike verandering kon teweeggebring het en wat dit kan beteken vir die oorsprong van dierelewe. Vertolking is moeilik weens beperkte bewyse wat hoofsaaklik geskoei is op 'n onvolledige fossielrekord en chemiese tekens wat in die Kambriese rotse oor is. [[Beeld:1878 Darwin photo by Leonard from Woodall 1884.jpg|thumb|links|190px|Darwin in 1878.]] Die eerste Kambriese fossiele wat ontdek is, is [[trilobiet]]e, wat in 1698 deur die [[Wallis|Walliese]] botanis Edward Lhuyd beskryf is.<ref>{{cite book|last1=Liñán |first1=E.|last2=Gonzalo |first2=R|editor1-last=Rábano |editor1-first=I.|editor2-last=Gozalo|editor2-first=R.|editor3-last=García-Bellido |editor3-first=D.|title=Advances in Trilobite Research|year=2008|publisher=Instituto Geológico y Minero de España |location=Madrid |isbn=978-84-7840-759-0 |page=240 |chapter=Cryptopalaeontology: Magical descriptions of trilobites about two thousand years before scientific references}}</ref> Hoewel hulle evolusionêre belangrikheid nie bekend was nie, het William Buckland (1784-1856) op grond van hulle gevorderde ouderdom besef 'n drastiese verandering het voorgekom in die fossielrekord aan die begin van wat ons nou die Kambrium noem.<ref name="Buckland1841"/> 19de-eeuse geoloë soos Adam Sedgwick en Roderick Murchison het die fossiele gebruik om rotsstrata te dateer, veral vir die vestiging van die periodes Kambrium en [[Siluur]].<ref>{{cite journal |last1=Bell |first1=Mark |title=Fossil Focus: Trilobites |journal=Palaeontology Online |year=2013 |volume=3 |issue=5 |pages=1–9 |url=http://www.palaeontologyonline.com/articles/2013/fossil-focus-trilobites/ |access-date=30 Augustus 2023 |archive-date= 7 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607000319/https://www.palaeontologyonline.com/articles/2013/fossil-focus-trilobites/ |url-status=dead }}</ref> Teen 1859 was vooraanstaande geoloë soos Roderick Murchison oortuig daarvan dat dit wat toe die laagste Siluurstrata genoem is, die tekens getoon het van die oorsprong van lewe op [[aarde]]. Ander soos Charles Lyell het egter van hulle verskil. In ''On the Origin of Species'' skryf Darwin dié skielike verskyning van 'n afgesonderde groep trilobiete sonder enige skynbare voorlopers, en die afwesigheid van ander fossiele, is "ongetwyfeld van die ernstigste aard" onder die probleme in sy teorie oor natuurlike seleksie. Hy het geglo die vroeëre seë was vol lewende wesens, maar dat hulle fossiele nie ontdek is nie weens die onvolmaakthede van die fossielrekord.<ref name="OriginOfSpecies"/> In die sesde uitgawe van sy boek brei hy uit oor die probleem:<ref>{{cite book |last1=Darwin |first1=Charles R. |title=The origin of Species by Means of Natural Selection |date=1876 |page=286 |edition=6}}</ref> "Ek kan geen bevredigende verklaring gee oor hoekom ons nie ryk fossiele neerslae van hierdie veronderstelde vroeëre tydperke voor die Kambriese stelsel ontdek nie." Vroeëre fossiele bewyse is wel intussen gevind. Die vroegste bewering oor wanneer lewe op aarde ontstaan het, is 3,85&nbsp;Ga gelede:<ref group="nota">Ga: giga-annum, miljard jaar</ref><ref>{{cite journal |title=Evidence for life on earth more than 3850 million years ago |journal=Science |author=Holland, Heinrich D |date= January 3, 1997 |doi=10.1126/science.275.5296.38 |volume=275 |pmid=11536783 |issue=5296 |pages=38–9|s2cid=22731126 }}</ref> Rotse van dié ouderdom van Warrawoona, [[Australië]], bevat na bewering fossiele [[stromatoliet]]e, kort pilare wat deur kolonies mikroörganismes gevorm is. Buisvormige fossiele van komplekser [[Eukariote|eukariotiese]] selle, waarvan alle diere, [[plant]]e en [[swam]]me opgebou is, is ontdek in rotse van 1,4&nbsp;Ga gelede van [[China]] en [[Montana]]. Rotse van 580-543&nbsp;Ma gelede bevat fossiele van [[Ediacarium]]-biota, organismes wat so groot is dat hulle waarskynlik meersellig was, maar hulle was anders as enige moderne organisme.<ref name="CowenHistLife">{{cite book | author=Cowen, R. | title=History of Life | publisher=Blackwell Science | isbn=978-1-4051-1756-2| year=2002 }}</ref> [[Beeld:20191108 Opabinia regalis.png|thumb|220px|''Opabinia'' het die grootste enkele bydrae gelewer tot die moderne belangstelling in die Kambriese ontploffing.]] Die intense moderne belangstelling in die Kambriese ontploffing is ontketen deur die werk van die Britse paleontoloog Harry B. Whittington en sy kollegas, wat in die 1970's baie fossiele van die Burgess-skalie herontleed het. Hulle het tot die gevolgtrekking gekom dat verskeie net so kompleks, maar anders as enige moderne lewende diere, was.<ref name="Whittington1979Lawn">Whittington, H.B. (1979). Early arthropods, their appendages and relationships. In M.R. House (red.), The origin of major invertebrate groups (pp. 253–268). The Systematics Association Special Volume, 12. London: Academic Press.</ref><ref name="Whittington1985BurgessShale">{{cite book | title=The Burgess Shale | author=Whittington, H.B. |author2=Geological Survey of Canada | year=1985 | publisher=Yale University Press | isbn=978-0-660-11901-4 | oclc=15630217 }}</ref> Dit was duidelik die algemeenste organisme, ''Marrella'', was 'n [[Geleedpotiges|geleedpotige]], maar dit was nie lid van enige moderne Arthropoda-klas nie. Organismes soos die ''Opabinia'' met sy vyf oë en die stekelrige, slakagtige ''Wiwaxia'' was so anders as enigiets bekend dat Whittington se span aangeneem het hulle moet ander filums verteenwoordig wat blykbaar onverwant was aan enigiets wat vandag bestaan. Die Amerikaanse paleontoloog Stephen Jay Gould se gewilde 1989-weergawe van sy werk ''Wonderful Life''<ref name="WonderfulLife">{{cite book| title=Wonderful Life: The Burgess Shale and the Nature of History| author=Gould, S.J.| year=1989| publisher=W. W. Norton & Company| isbn=978-0-393-02705-1| oclc=185746546| bibcode=1989wlbs.book.....G| url=https://archive.org/details/wonderfullifebur00goul}}</ref> het die saak onder die publiek se aandag gebring en vrae gevra oor wat die ontploffing verteenwoordig. Hoewel Whittington en Gould se besonderhede aansienlik verskil het, het albei voorgestel alle moderne dierefilums het feitlik tegelykertyd in hierdie kort geologiese periode ontstaan. Dié siening het gelei tot 'n modernisering van Darwin se lewensboom en die teorie van onderbroke ewewig, wat Eldredge en Gould in die vroeë 1970's ontwikkel het en waarvolgens evolusie oor lang tydperke van feitlike stilstand voorgekom het, onderbreek deur kort tye van vinnige verandering.<ref name="Bengtson2004EarlySkeletalFossils">{{Cite encyclopedia | chapter=Early skeletal fossils | author = Bengtson, S. |editor1=Lipps, J.H. |editor2=Waggoner, B.M. | title=Neoproterozoic-Cambrian Biological Revolutions | year = 2004 | encyclopedia = The Paleontological Society Papers | volume = 10 | pages = 67–78 | chapter-url = http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021554/Bengtson2004ESF.pdf}}</ref> ===Datering van die Kambrium=== [[Radiometriese datering|Radiometriese]] datums vir 'n groot deel van die Kambrium, wat verkry is deur die ontleding van [[radioaktiewe]] [[element]]e in rotse, het eers onlangs beskikbaar geraak, en net vir 'n paar streke. Relatiewe datering (''A'' was voor ''B'') word gewoonlik as voldoende geag om evolusieprosesse te bestudeer, maar dit is ook moeilik weens die probleem om rotse van dieselfde ouderdom oor verskillende kontinente bymekaar te laat pas.<ref name="DatingProblems">e.g. {{Cite journal| last1 = Gehling| first1 = James| last2 = Jensen| first2 = Sören| last3 = Droser| first3 = Mary| last4 = Myrow| first4 = Paul| last5 = Narbonne| first5 = Guy| title = Burrowing below the basal Cambrian GSSP, Fortune Head, Newfoundland| journal = Geological Magazine| volume = 138| issue = 2| pages = 213–218|date=March 2001| doi = 10.1017/S001675680100509X| bibcode = 2001GeoM..138..213G| s2cid = 131211543}}</ref> [[Beeld:Gondwana 420 Ma.png|thumb|220px|Die superkontinent Gondwana in die laat [[Siluur]], sowat 420&nbsp;Ma.]] Datums of beskrywings van die volgorde van gebeure moet dus met versigtigheid bejeën word totdat beter data beskikbaar raak. In 2004 is die begin van die Kambrium gedateer van 542&nbsp;miljoen jaar gelede (542&nbsp;Ma) af.<ref name="USGS_2007">{{cite web | url=https://pubs.usgs.gov/fs/2007/3015/fs2007-3015.pdf | title=Divisions of Geologic Time— Major Chronostratigraphic and Geochronologic Units | publisher=[[USGS]] | work=USGS Fact Sheet 2007–3015 | date=March 2007 | access-date=22 April 2022 | author=U.S. Geological Survey Geologic Names Committee}}</ref> In 2012 is dit hersien tot 541&nbsp;Ma<ref name="Gradstein_et-al_2012">{{cite book | title=The Geologic Timescale 2012 | publisher=Elsevier |editor=Gradstein, F.M. |editor2=Ogg, J.G. |editor3=Schmitz, M.D. |editor4=Ogg, G.M. | year=2012 | isbn=978-0-44-459390-0}}</ref> en in 2022 weer tot 538,8&nbsp;Ma.<ref name="StratChart 2022" /> Volgens 'n teorie het die Kambriese ontploffing gebeur gedurende die laaste fases van die opbou van die superkontinent [[Gondwana]], wat plaasgevind het ná die [[Rodinië]]-opbreking, en het dit oorvleuel met die opening van die Iapetos-oseaan tussen [[Laurentia]] en Wes-Gondwana.<ref>{{Cite journal |last1=Miashita |first1=Y. |last2=Yamamoto |first2=T. |date=1996-08-01 |title=Gondwanaland: Its formation, evolution and dispersion |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0899536297868820 |journal=Journal of African Earth Sciences |language=en |volume=23 |issue=2 |pages=XIX |doi=10.1016/S0899-5362(97)86882-0 |issn=1464-343X}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Meert |first1=Joseph G. |last2=Van Der Voo |first2=Rob |date=1997-05-01 |title=The assembly of Gondwana 800-550 Ma |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0264370796000464 |journal=Journal of Geodynamics |language=en |volume=23 |issue=3 |pages=223–235 |doi=10.1016/S0264-3707(96)00046-4 |issn=0264-3707}}</ref> Die laaste Kambriese faunaprovinsie (deel kleiner as 'n faunastreek)<ref>"Provinsie" in die [[WAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig). Besoek op 31 Augustus 2023.</ref> is geleë rondom Gondwana, wat gestrek het van die lae noordelike breedtegrade tot die hoë suidelike breedtegrade, tot net voor die [[Suidpool]]. Teen die middel- en later tydperke van die Kambrium het voortgesette [[kontinentskuiwing]] die paleokontinente Laurentia, [[Baltica]] en [[Siberiese kraton|Siberië]] in verskillende rigtings laat dryf.<ref>{{Cite web |title=Cambrian Period - The Cambrian environment {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/Cambrian-Period/The-Cambrian-environment |access-date=2023-03-12 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ===Liggaamsfossiele=== Die fossiel van 'n organisme se liggaam is gewoonlik die soort bewys met die meeste inligting. Fossilering is egter 'n seldsame gebeurtenis en die meeste fossiele word deur [[erosie]] of [[metamorfose]] vernietig voordat hulle ontdek kan word. Die fossielrekord is dus baie onvolledig, veral vir vroeëre tye. Desondanks is hulle voldoende om die breër patrone van lewe se geskiedenis te bestudeer.<ref name="BentonQualityFossilRecord">{{cite journal |author=Benton MJ |author2=Wills MA |author3=Hitchin R |title=Quality of the fossil record through time |journal=Nature |volume=403 |issue=6769 |pages=534–7 |year=2000 |pmid=10676959 |doi=10.1038/35000558|bibcode = 2000Natur.403..534B |s2cid=4407172 |url=http://doc.rero.ch/record/13615/files/PAL_E635.pdf }} : Non-technical [http://palaeo.gly.bris.ac.uk/cladestrat/news.html summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070809045303/http://palaeo.gly.bris.ac.uk/cladestrat/news.html |date=2007-08-09 }}</ref> Sommige omgewings is ook beter in die bewaring van verskillende soorte organismes as ander.<ref name="Butterfield2003ExceptionalFossilPreservation">{{cite journal | author = Butterfield, N.J. | year =2003 | title = Exceptional Fossil Preservation and the Cambrian Explosion | journal = Integrative and Comparative Biology | volume = 43 | issue = 1 | pages = 166–177 | doi = 10.1093/icb/43.1.166 | pmid=21680421| doi-access = free }}</ref> Verder bly net die deel van die organisme wat reeds [[Mineraal|gemineraliseer]] is, behoue soos die doppe van [[weekdiere]]. Omdat die meeste spesies sagte liggame het, vergaan hulle voordat hulle fossiele kan word. Twee derdes van die meer as 30 filums van lewende diere is nog nie as fossiele ontdek nie.<ref name="CowenHistLife"/> [[Beeld:Marrella (fossil).png|thumb|220px|Dié ''Marrella''-spesimen illustreer hoe duidelik en gedetailleerd fossiele van die Burgess-skalie se sagteweefselafsettings is. Dit is ook die oudste bewys van vloeibare [[bloed]] in 'n dier.]] Die Kambriese fossielrekord bevat 'n ongewoon hoë aantal fossielryke afsettings wat sagte weefsel bewaar (lagerstätten). Dit laat paleontoloë toe om die interne anatomie van diere te ondersoek; in ander afsettings bly net die kloue, doppe, rugwerwels, ensovoorts agter – indien hulle wel bewaar bly. Die beste Kambriese lagerstätten is in [[China]], [[Groenland]],<ref name="ConwayMorris1979"> {{cite journal | author = Morris, S.C. | year = 1979 | title = The Burgess Shale (Middle Cambrian) Fauna | journal = Annual Review of Ecology and Systematics | volume = 10 | issue = 1 | pages = 327–349 | doi = 10.1146/annurev.es.10.110179.001551 }}</ref> [[Kanada]]<ref name="Yochelson1996">{{cite journal | author = Yochelson, E.L. | year = 1996 | title = Discovery, Collection, and Description of the Middle Cambrian Burgess Shale Biota by Charles Doolittle Walcott | journal = Proceedings of the American Philosophical Society | volume = 140 | issue = 4 | pages = 469–545 | jstor = 987289 |trans-title=2017-01-11 }}</ref> en [[Swede]] geleë. Hoewel lagerstätten veel meer as ander fossielbeddens bewaar, is hulle allesbehalwe volledig. Omdat lagerstätten beperk word tot 'n klein omvang omgewings, soos waar modderstortings die liggame vinnig bedek het, word die meeste diere waarskynlik nie daar aangetref nie. Verder verteenwoordig die buitengewone toestande waardeur lagerstätten geskep word, moontlik nie normale lewensomstandighede nie.<ref name="Butterfield2001">{{cite book | author = Butterfield, N.J. | year = 2001 | title = Ecology and evolution of Cambrian plankton | journal = The Ecology of the Cambrian Radiation. Columbia University Press, New York | pages = 200–216 | isbn = 978-0-231-10613-9 | url = https://books.google.com/books?id=lbZUxpj4i6UC&q=%20Ecology%20and%20evolution%20of%20Cambrian%20plankton&pg=PA200 | access-date= 2007-08-19 }}</ref> Boonop is die bekende Kambriese lagerstätten seldsaam en moeilik om te dateer, terwyl [[Prekambrium|Prekambriese]] lagerstätten nog in besonderhede bestudeer moet word. In 2019 is 'n "fantastiese" klomp lagerstätten, bekend as die Qingjiang-biota, ontdek in die provinsie [[Hubei]] in China. Meer as 20&nbsp;000 fossiele spesimens is versamel, insluitende van baie diere met sagte liggame soos [[kwal]]le, [[Seeanemoon|seeanemone]] en [[wurm]]s, sowel as [[spons]]e, [[rugkoorddiere]] en [[swam]]me. In sommige spesimens is die interne liggaamstrukture voldoende bewaar sodat sagte weefsel soos [[spier]]e, [[kieu]]e, derms en [[Oog|oë]] gesien kon word. Die oorblyfsels is gedateer tot 518&nbsp;Ma gelede en omtrent die helfte van die spesies wat ontdek is, was voorheen onbekend.<ref>{{cite news |title=Huge fossil discovery made in China's Hubei province |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-47667880 |work=BBC News |access-date=24 March 2019}}</ref><ref>{{cite news |title='Mindblowing' haul of fossils over 500m years old unearthed in China |url=https://www.theguardian.com/science/2019/mar/21/mindblowing-haul-of-fossils-over-500m-years-old-unearthed-in-china |work=The Guardian |access-date=24 March 2019}}</ref><ref>{{cite journal | last1=Fu | first1=Dongjing | last2=Tong | first2=Guanghui | last3=Dai| first3=Tao M. | last4=Liu | first4=Wei | last5=Yang | first5=Yuning | last6=Zhang | first6=Yuan | last7=Cui | first7=Linhao | last8=Li | first8=Lyoyang | last9=Yun | first9=Hao | last10=Wu | first10=Yu | last11=Sun | first11=Ao | last12=Liu | first12=Cong | last13=Pei | first13=Wenrui | last14=Gaines | first14=Robert R. | last15=Zhang | first15=Xingliang | year=2019 | title= The Qingjiang biota—A Burgess Shale–type fossil Lagerstätte from the early Cambrian of South China | journal=Science | volume=363 | issue=6433| pages=1338–1342 | pmid=30898931 |doi=10.1126/science.aau8800| bibcode=2019Sci...363.1338F | s2cid=85448914 | doi-access=free }}</ref> ===Spoorfossiele=== [[Beeld:CambrianRusophycus.jpg|thumb|220px|''Rusophycus'' en ander spoorfossiele uit die Gog-groep, Middel-Kambrium, [[Alberta]], Kanada.]] Spoorfossiele bestaan hoofsaaklik uit spore en holtes, maar sluit ook [[ontlasting]] en merke wat deur kos en eet agtergelaat is, in.<ref name="UCMPWhatIsPaleo">{{cite web | url=http://www.ucmp.berkeley.edu/faq.php#paleo | access-date=2008-09-18 | title=What is paleontology? | publisher=University of California Museum of Paleontology | archive-url=https://web.archive.org/web/20080916013642/http://www.ucmp.berkeley.edu/faq.php#paleo | archive-date=2008-09-16 }}</ref><ref name="FedonkinGehlingEtAl2007RiseOfAnimals" /> Spoorfossiele is besonder belangrik omdat hulle 'n databron verteenwoordig wat nie beperk is tot organismes met harde dele wat maklik fossileer nie, en dit is 'n aanduiding van diere se gedrag. Baie spoorelemente dateer ook uit veel vroeër as die fossiele van die diere wat hulle kon agtergelaat het.<ref name="Seilacher1994">e.g. {{cite journal | author = Seilacher, A. | year = 1994 | title = How valid is Cruziana Stratigraphy? | journal = International Journal of Earth Sciences | volume = 83 | issue = 4 | pages = 752–758 | doi=10.1007/BF00251073 | bibcode=1994GeoRu..83..752S| s2cid = 129504434 }}</ref> Hulle kan dus van die vroegste fisieke bewyse van redelik komplekse diere (vergelykbaar met [[erdwurm]]s) wees.<ref name="FedonkinGehlingEtAl2007RiseOfAnimals">{{cite book | author1=Fedonkin, M.A. |author2=Gehling, J.G. |author3=Grey, K. |author4=Narbonne, G.M. |author5=Vickers-Rich, P. | title=The Rise of Animals: Evolution and Diversification of the Kingdom Animalia | publisher=JHU Press | year=2007 | isbn=978-0-8018-8679-9 | pages=213–216 | url=https://books.google.com/books?id=OFKG6SmPNuUC&q=trace+fossil+complex+animal&pg=PA213 | access-date=2008-11-14 }}</ref> ===Geochemiese waarnemings=== Verskeie [[geochemie]]se aanduiders voorspel 'n drastiese verandering in die omgewing min of meer aan die begin van die Kambrium. Dit dui op 'n massauitsterwing<ref name="Knoll1999"/><ref name="Amthor2003">{{cite journal | author = Amthor, J.E. | author2=Grotzinger, J.P.|author3=Schroder, S.|author4=Bowring, S.A.|author5=Ramezani, J.|author6=Martin, M.W.|author7=Matter, A. | year = 2003 | title = Extinction of'' Cloudina ''and ''Namacalathus'' at the Precambrian-Cambrian boundary in Oman | journal = Geology | volume = 31 | issue = 5 | pages = 431–434 | doi = 10.1130/0091-7613(2003)031<0431:EOCANA>2.0.CO;2 | issn = 0091-7613 | bibcode=2003Geo....31..431A }}</ref> of 'n enorme verwarming weens die vrystelling van [[metaan]]ys.<ref name="Marshall2006Explaining">{{cite journal | author=Marshall, C. R. | s2cid=85623607 | title=Explaining the Cambrian "Explosion" of Animals | journal=Annu. Rev. Earth Planet. Sci. | volume=34 | pages=355–384 | doi=10.1146/annurev.earth.33.031504.103001 | year=2006 | type=abstract | bibcode=2006AREPS..34..355M }}</ref> Van die veranderings kan 'n rede van die Kambriese ontploffing weerspieël, maar hulle kon ook ontstaan het vanweë 'n toename in die vlak van biologiese aktiwiteit – 'n moontlike gevolg van die diversifikasie.<ref name="Marshall2006Explaining"/> Ondanks dié onsekerhede help die geochemiese bewyse wetenskaplikes fokus op teorieë wat strook met minstens een van die waarskynlike omgewingsveranderings. ===Filogenetiese tegnieke=== [[Kladistiek]] is 'n tegniek waarmee die stamboom van 'n stel organismes uitgewerk kan word. Dit werk volgens die logika dat as groepe B en C meer ooreenkomste toon as wat enigeen met groep A toon, dan is B en C nader verwant aan mekaar as wat enigeen aan groep A is. Maniere om vergelykings te tref kan [[anatomie]]s wees, soos die teenwoordigheid van 'n sekere eienskap, of [[Molekule|molekulêr]], soos bepaal deur die vergelyking van byvoorbeeld [[DNS]]. Die gevolg van 'n geslaagde ontleding is 'n hiërargie van [[klade]]s – groepe waarvan die lede waarskynlik 'n gemeenskaplike voorsaat het. Sommige kladistieke tegnieke kan problematies wees, aangesien sommige eienskappe, soos vlerke, meer as een keer apart van mekaar kan ontstaan (samelopende evolusie). Dit moet in ontledings in ag geneem word. Uit die verhoudings kan dit moontlik wees om die datum min of meer te bepaal wanneer lyne die eerste keer verskyn het. Byvoorbeeld: As fossiele van B of C van X&nbsp;Ma dateer en die uitgewerkte stamboom dui aan A was 'n voorouer van B en C, moes A meer as X&nbsp;Ma gelede ontwikkel het. Dit is ook moontlik om te bepaal hoe lank gelede twee klades van mekaar geskei geraak het – dus hoe lank gelede hulle [[mees onlangse gemeenskaplike voorsaat]] moes gelewe het. Dié "molekulêre horlosie" is egter feilbaar en verskaf net 'n benaderde tydsbepaling. Dit is nie betroubaar genoeg om te bepaal wanneer die groepe in die Kambriese ontploffing begin ontwikkel het nie,<ref>{{cite journal | author1=Hug, L.A. |author2=Roger, A.J. | title=The Impact of Fossils and Taxon Sampling on Ancient Molecular Dating Analyses | journal=Molecular Biology and Evolution |date=August 2007 | volume=24 | issue=8 | pages=889–1897 | doi=10.1093/molbev/msm115 | pmid=17556757 | issn=0737-4038 | format=Free full text | doi-access=free }}</ref> en ramings wat met verskillende tegnieke bepaal is, verskil met 'n faktor of twee.<ref name="PetersonEtAl2005">{{cite journal | doi = 10.1073/pnas.0503660102 | pmid = 15983372 |author1=Peterson, Kevin J. |author2=Butterfield, N.J. | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 102 | issue = 27 | pages = 9547–9552 | year = 2005 | title = Origin of the Eumetazoa: Testing ecological predictions of molecular clocks against the Proterozoic fossil record | pmc = 1172262 | bibcode=2005PNAS..102.9547P | doi-access = free }}</ref> Die horlosies kan egter 'n aanduiding gee van vertakkingstempo's, en wanneer onlangse horlosies gekombineer word met die gebrekkige fossielrekords, dui hulle op 'n volgehoue tydperk van diversifikasie deur die Ediacarium en Kambrium.<ref>{{cite journal | author = Peterson, Kevin J.|date=April 2008| doi = 10.1098/rstb.2007.2233 | title = The Ediacaran emergence of bilaterians: congruence between the genetic and the geological fossil records | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences | volume = 363 | pages = 1435–1443 | pmid = 18192191 | issue = 1496 | issn = 0962-8436 | last2 = Cotton | first2 = JA | last3 = Gehling | first3 = JG | last4 = Pisani | first4 = D | pmc = 2614224 }}</ref> ==Prekambriese lewe== ===Bewyse van diere omstreeks 1&nbsp;Ga gelede=== [[Beeld:Stromatolites in Sharkbay.jpg|220px|thumb|Moderne [[stromatoliet]]e in [[Wes-Australië]].]] Veranderings in die hoeveelheid en diversiteit van sommige soorte fossiele is vertolk as bewyse van "aanvalle" deur diere of ander organismes. [[Stromatoliet]]e, kort pilare wat deur kolonies mikroörganismes gebou is, is 'n belangrike lid van die fossielrekord van sowat 2&nbsp;700&nbsp;Ma gelede, maar hulle getalle en diversiteit het ná sowat 1&nbsp;250&nbsp;Ma skerp afgeneem. Dié afname is vertolk as 'n versteuring deur wei- of graafdiere.<ref name="McNamara1996DatingOriginAnimals"> {{cite journal | author = McNamara, K.J. | title = Dating the Origin of Animals | journal = Science | volume = 274 | issue= 5295 | pages = 1993–1997 | date = 20 December 1996 | doi = 10.1126/science.274.5295.1993f | bibcode=1996Sci...274.1993M | doi-access = free }} </ref><ref name="AwramikStromatoliteDiversityMetazoanAppearance"> {{cite journal | author = Awramik, S.M. | title = Precambrian columnar stromatolite diversity: Reflection of metazoan appearance | journal = Science | volume = 174 | pages = 825–827 | date = 19 November 1971 | doi=10.1126/science.174.4011.825 | type = abstract | pmid = 17759393 | issue = 4011 | bibcode = 1971Sci...174..825A | s2cid = 2302113 }} </ref> Die Prekambriese diversiteit is oorheers deur klein fossiele bekend as Acritarcha. Dié term beskryf feitlik enige organiese mikrofossiel wat nie by ander groepe ingedeel kan word nie. Nadat Acritarcha hulle verskyning 2&nbsp;000&nbsp;Ma gelede gemaak het, het hulle sowat 1&nbsp;000&nbsp;Ma gelede 'n oplewing beleef in hoeveelheid, diversiteit, grootte, kompleksiteit van vorm en getal stekels. Hulle toenemend stekelrige vorme in die laaste 1&nbsp;Ga kan 'n aanduiding wees van 'n toenemende behoefte om hulle teen roofdiere te beskerm. Ander groepe klein organismes uit die era [[Neoproterosoïkum]] toon ook tekens van beskerming teen ander diere.<ref name="Bengtson2002OriginsOfPredation">{{Cite book |author = Bengtson, S. |year = 2002 |contribution = Origins and early evolution of predation |title = The fossil record of predation. The Paleontological Society Papers 8 |editor = Kowalewski, M. |editor2 = Kelley, P.H. |pages = 289–317 |publisher = The Paleontological Society |url = http://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021552/Bengtson2002predation.pdf |format = Free full text |access-date = 2007-12-01 |archive-date = 2019-10-30 |archive-url = https://web.archive.org/web/20191030140248/https://www.nrm.se/download/18.4e32c81078a8d9249800021552/Bengtson2002predation.pdf |url-status = dead }}</ref> Die fossielrekord toon oor die algemeen 'n baie stadige verskyning van dié lewensvorme in die Prekambrium, met baie [[sianobakterie]]se spesies wat in 'n groot deel van die onderliggende sediment voorkom.<ref name="Butterfield2007">{{cite journal| last1 = Butterfield| first1 = N. J.| year = 2007| title = Macroevolution and macroecology through deep time| journal = Palaeontology| volume = 50| issue = 1| pages = 41–55| doi = 10.1111/j.1475-4983.2006.00613.x| s2cid = 59436643| url = http://eprints.esc.cam.ac.uk/174/1/Butterfield__Palaeontolgy_50_Pt_1_2007_.pdf| access-date = 31 Augustus 2023| archive-date = 21 Julie 2022| archive-url = https://web.archive.org/web/20220721114458/http://eprints.esc.cam.ac.uk/174/1/Butterfield__Palaeontolgy_50_Pt_1_2007_.pdf| url-status = dead}}</ref> ===Fossiele van die Doushantuoformasie=== Die lae van die [[China|Chinese]] Doushantuoformasie van omstreeks 580&nbsp;Ma gelede<ref name="CondonZhuBowring2005UPbAgesDoushantuo"> {{cite journal | author1= Condon, D. |author2= Zhu, M. |author3= Bowring, S. |author4= Wang, W. |author5= Yang, A. |author6= Jin, Y. | title= U-Pb Ages from the Neoproterozoic Doushantuo Formation, China | journal= Science | date= 1 April 2005 | issue= 5718 | pages= 95–98 | doi= 10.1126/science.1107765 | volume= 308 | type= abstract | pmid= 15731406 | bibcode= 2005Sci...308...95C |s2cid= 11673032 }} </ref> bevat mikroskopiese fossiele wat dalk vroeë [[Bilateria]] verteenwoordig. Sommige is beskryf as diere-embrio's en eiers, hoewel ander die oorblyfsels van reusebakterieë kan verteenwoordig.<ref name="DoushantuoFossils"> {{Cite journal | last1= Xiao | first1= S. | last2= Zhang | first2= Y. | last3= Knoll | first3= A. H. | title= Three-dimensional preservation of algae and animal embryos in a Neoproterozoic phosphorite | journal= Nature | date= January 1998 | volume= 391 | issue= 1 | pages= 553–558 | doi= 10.1038/35318 | bibcode= 1998Natur.391..553X | s2cid= 4350507 | issn= 0090-9556 }} :{{cite journal | last1= Hagadorn | first1= James W. | last2= Xiao | first2= Shuhai | last3= Donoghue | first3= Philip C. J. | last4= Bengtson | first4= Stefan | last5= Gostling | first5= Neil J. | last6= Pawlowska | first6= Maria | last7= Raff | first7= Elizabeth C. | last8= Raff | first8= Rudolf A. | last9= Turner | first9= F. Rudolf <!-- also: Yin Chongyu, Chuanming Zhou, Xunlai Yuan, Matthew B. McFeely, Marco Stampanoni, Kenneth H. Nealson --> | display-authors = 5 | title= Cellular and Subcellular Structure of Neoproterozoic Animal Embryos | journal= Science | volume=314 | pages= 291–294 | doi= 10.1126/science.1133129 | date= October 2006 | pmid= 17038620 | issue= 5797 | issn= 0036-8075 | bibcode=2006Sci...314..291H | s2cid= 25112751 }} :{{cite journal | last1= Bailey | first1= Jake V. | last2= Joye | first2= S. B. | last3= Kalanetra | first3= K. M. | last4= Flood | first4= B. E. | last5= Corsetti | first5= F. A. | title= Evidence of giant sulphur bacteria in Neoproterozoic phosphorites | journal= Nature | volume= 445 | pages= 198–201 | doi= 10.1038/nature05457 | date= January 2007 | pmid= 17183268 | issue= 7124 | issn= 0028-0836 | bibcode= 2007Natur.445..198B | s2cid= 4346066 }} </ref> Nog 'n fossiel, ''Vernanimalcula'', is vertolk as 'n Bilateria met 'n rompholte,<ref name="Chen2004"> {{cite journal | author1= Chen, J. Y. | author2= Bottjer, D. J. |author3= Oliveri, P. |author4= Dornbos, S. Q. |author5= Gao, F. |author6= Ruffins, S. |author7= Chi, H. |author8= Li, C. W. |author9= Davidson, E. H. | display-authors= 5 | date= 2004-07-09 | title= Small Bilaterian Fossils from 40 to 55 Million Years Before the Cambrian | journal= Science | volume= 305 | issue= 5681 | pages= 218–222 | doi= 10.1126/science.1099213 | pmid= 15178752 | bibcode= 2004Sci...305..218C | s2cid= 1811682 }} </ref> maar is dalk net 'n gevulde borrel.<ref name="Bengtson2004"> {{cite journal | last1= Bengtson | first1= Stefan | last2= Budd | first2= G. | year= 2004 | title= Comment on ''Small bilaterian fossils from 40 to 55 million years before the Cambrian'' | journal= Science | volume= 306 | pages= 1291a | doi= 10.1126/science.1101338 | pmid= 15550644 | issue= 5700 | doi-access= free }} </ref> Dié fossiele vorm die vroegste bewyse van diere, in teenstelling met ander roofdiere.<ref name="DoushantuoFossils" /><ref name="Philip2006"> {{cite journal | last1= Philip | first1= C. J. | last2= Neil | first2= J. | last3= John | first3= A. | last4= Gostling | first4= Neil J. | last5= Huldtgren | first5= Therese | last6= Cunningham | first6= John A. | last7= Yin | first7= Chongyu | last8= Yue | first8= Zhao | last9= Peng | first9= Fan | display-authors= 5 | date= August 2006 | title= Synchrotron X-ray tomographic microscopy of fossil embryos | journal= Nature | volume= 442 | issue= 7103 | doi= 10.1038/nature04890 | pmid= 16900198 | issn= 0028-0836 | pages= 680–3 | bibcode= 2006Natur.442..680D | s2cid= 4411929 }} </ref> ===Graafdiere=== [[Beeld:Ediacaran trace fossil.jpg|thumb|220px|'n Spoorfossiel uit die Ediacarium wat gemaak is wanneer 'n organisme onder 'n [[mikrobiese mat]] gegrawe het.]] Die spore van organismes wat op en direk onder die [[mikrobiese mat]]te beweeg het wat die seebodem van die Ediacarium bedek het, het uit dié periode (sowat 565&nbsp;Ma gelede) bewaar gebly. Dit is waarskynlik gemaak deur organismes wat ooreenstem met [[erdwurm]]s wat betref vorm, grootte en manier van beweging. Die graafdiere is nooit as fossiele ontdek nie, maar omdat hulle 'n kop en stert nodig gehad het, het die grawers moontlik bilaterale simmetrie gehad – wat hulle in alle waarskynlikheid Bilatera sou maak.<ref>{{Cite book | author = Fedonkin, M.A. | year = 1992 | chapter = Vendian faunas and the early evolution of Metazoa | title = Origin and early evolution of the Metazoa | location = New York | publisher = Springer | editor = Lipps, J. |editor2=Signor, P. W. | pages = 87–129 | chapter-url = https://books.google.com/books?id=gUQMKiJOj64C&pg=PP1 | isbn = 978-0-306-44067-0 | access-date= 2007-03-08 | oclc = 231467647 }}</ref> Hulle het bo die oppervlak kos gesoek, maar moes noodgedwonge ondertoe grawe om roofdiere te vermy. Omstreeks die begin van die Kambrium (sowat 539&nbsp;Ma gelede), het baie nuwe soorte spore ontstaan, insluitende bekende vertikale grawers soos ''Diplocraterion'' en ''Skolithos'', en spore wat normaalweg aan artropode toegeskryf word, soos ''Cruziana'' en ''Rusophycus''. Die vertikale gate dui daarop dat wurmagtige diere nuwe gewoontes gekweek het, asook moontlik nuwe fisieke vermoëns. Sommige Kambriese spoorfossiele dui daarop dat die diere wat hulle gemaak het, harde [[eksoskelet]]te gehad het, hoewel hulle nie noodwendig gemineraliseer was nie.<ref name="Jensen2003">{{cite journal | author =Jensen, S. | title =The Proterozoic and Earliest Cambrian Trace Fossil Record; Patterns, Problems and Perspectives | journal =Integrative and Comparative Biology | volume =43 | issue =1 | pages =219–228 | doi=10.1093/icb/43.1.219 | year =2003 | type=abstract | pmid =21680425 | doi-access =free }}</ref> Gate is 'n bewys van komplekse organismes en dat die Kambriese ontploffing 'n werklike diversifikasie verteenwoordig.<ref name="Seilacher2005" /> Dié nuwe gewoonte het die seebodem se geochemie verander en gelei tot 'n afname van [[suurstof]] in die oseane en 'n toename in [[Koolstofdioksied|CO₂]] in die oseane en atmosfeer. Op sy beurt sou dit weer gelei het tot [[aardverwarming]] vir tienmiljoene jare en verantwoordelik kon gewees het vir massauitsterwings.<ref>[https://www.inverse.com/article/46647-global-warming-animals-cambrian-carbon-dioxide Early Global Warming Was Unexpectedly Caused by a Burst of Tiny Life Forms – Inverse]</ref> Maar namate gategrawery gevestig geraak het, het dit 'n ontploffing van sy eie veroorsaak: Soos wat graafdiere die seebodem versteur het, het hulle dit belug, en suurstof in die giftige modder vermeng. Dit het die onderste sedimente leefbaarder gemaak en 'n groter reeks organismes toegelaat om dit te bewoon. Dit het weer nuwe nisse en groter diversiteit geskep.<ref name="Seilacher2005">{{cite journal | author = Seilacher, Adolf |author2=Luis A. Buatoisb |author3=M. Gabriela Mángano | date = 2005-10-07 | title = Trace fossils in the Ediacaran–Cambrian transition: Behavioral diversification, ecological turnover and environmental shift | journal = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology | volume = 227 | issue = 4 | pages = 323–356 | doi = 10.1016/j.palaeo.2005.06.003|bibcode=2005PPP...227..323S }}</ref> ===Ediacarium-organismes=== [[Beeld:DickinsoniaCostata.jpg|thumb|220px|''Dickinsonia costata'', 'n organisme van onbekende verwantskap met 'n kwiltagtige voorkoms.]] Aan die begin van die Ediacariumperiode het 'n groot deel van die Acritarcha-fauna, wat honderd miljoene jare onveranderd gebly het, uitgesterf en is dit vervang deur 'n reeks nuwe, groter spesies, wat hulle as veel vergankliker sou bewys.<ref name="Butterfield2007" /> Dié groot diversifikasie, die eerste in die fossielrekord,<ref name="Butterfield2007" /> is kort daarna gevolg deur 'n reeks onbekende, groot fossiele wat die Ediacariumbiota genoem word.<ref> {{cite journal | title=The Avalon Explosion: Evolution of Ediacara Morphospace | date=January 2008 | volume=319| issue=5859 |pages=81–84 | doi=10.1126/science.1150279 | author=Shen, B. |author2=Dong, L. |author3=Xiao, S. |author4=Kowalewski, M. | journal=Science | type=abstract | pmid=18174439 | bibcode = 2008Sci...319...81S | s2cid=206509488 }}</ref> Dit het 40 miljoen jaar lank floreer, tot aan die begin van die Kambrium.<ref name="Grazhdankin2004">{{cite journal | author = Grazhdankin | year = 2004 | doi = 10.1666/0094-8373(2004)030<0203:PODITE>2.0.CO;2 | volume = 30 | pages = 203–221 | title = Patterns of distribution in the Ediacaran biotas: facies versus biogeography and evolution | journal = Paleobiology | issn = 0094-8373 | issue = 2| s2cid = 129376371 }}</ref> Die meeste van die "Ediacariumbiota" was minstens 'n paar sentimeter lank, aansienlik groter as vorige fossiele. Die organismes vorm drie afsonderlike versamelings, wat mettertyd in grootte en kompleksiteit toegeneem het.<ref name="Erwin1999OriginOfBodyplans">{{cite journal | author=Erwin, D.H. | title=The origin of bodyplans | journal=American Zoologist | date=June 1999 | volume=39 | issue=3 | pages=617–629 | doi=10.1093/icb/39.3.617 | url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3746/is_199906/ai_n8843690/ | format=free full text | doi-access=free | access-date=31 Augustus 2023 | archive-date= 5 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060405182243/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3746/is_199906/ai_n8843690 | url-status=dead }}</ref> Baie van dié organismes was anders as enigiets wat voorheen of sedertdien bekend was. Hulle het gelyk soos skywe, moddergevulde sakke of kwiltmatrasse – een paleontoloog het voorgestel die vreemdste organismes moet as 'n aparte [[Koninkryk (biologie)|koninkryk]], Vendozoa. geklassifiseer word.<ref name="Seilacher1992">{{cite journal | author = Seilacher, A. | year = 1992 | title = Vendobionta and Psammocorallia: lost constructions of Precambrian evolution | journal = Journal of the Geological Society, London | volume = 149 | issue = 4 | pages = 607–613 | url = http://jgs.lyellcollection.org/cgi/content/abstract/149/4/607 | doi = 10.1144/gsjgs.149.4.0607 | access-date= 2007-06-21 | type = abstract | bibcode = 1992JGSoc.149..607S | s2cid = 128681462 }}</ref> [[Beeld:Kimberella blue.jpg|thumb|220px|Die fossiel van ''Kimberella'', 'n tripoblastiese (met drie kiemlae) Bilateria, en waarskynlik 'n weekdier.]] Minstens sommiges kon vroeë vorme gewees het van die filums in die middel van die debat oor die Kambriese ontploffing, soos die vroeë [[weekdiere]] (''Kimberella''),<ref name="FedonkinWaggoner1997KimberellaMollusc">{{cite journal | last1 = Fedonkin | first1 = M. A. | last2 = Waggoner | first2 = B. M. | title =The late Precambrian fossil ''Kimberella'' is a mollusc-like bilaterian organism | journal =Nature | volume =388 | pages =868–871 | date=November 1997 | doi = 10.1038/42242 | bibcode = 1997Natur.388..868F | type =abstract | issue = 6645 | s2cid = 4395089 | issn =0372-9311 }}</ref><ref name="Martin2000">{{cite journal | author = Martin, M.W. | author2=Grazhdankin, D.V. |author3=Bowring, S.A. |author4=Evans, D.A.D. |author5=Fedonkin, M.A. |author6= Kirschvink, J.L. | date = 2000-05-05 | title = Age of Neoproterozoic Bilaterian Body and Trace Fossils, White Sea, Russia: Implications for Metazoan Evolution | journal = Science | volume = 288 | issue = 5467 | pages = 841–845 | doi = 10.1126/science.288.5467.841 | type = abstract | pmid = 10797002 | bibcode = 2000Sci...288..841M }}</ref> [[stekelhuidiges]] (''Arkarua'')<ref>{{cite journal |author1=Mooi, R. |author2=Bruno, D. | title=Evolution within a bizarre phylum: Homologies of the first echinoderms | journal=American Zoologist | volume=38 | pages=965–974 | year=1999 | issue=6 | doi=10.1093/icb/38.6.965}}</ref> en artropodes (''Spriggina'',<ref>{{cite journal | author =McMenamin, M.A.S | title =''Spriggina'' is a trilobitoid ecdysozoan | journal =Abstracts with Programs | volume =35 | issue =6 | page =105 | year =2003 | url =http://gsa.confex.com/gsa/2003AM/finalprogram/abstract_62056.htm | type =abstract | access-date =31 Augustus 2023 | archive-date =30 Augustus 2008 | archive-url =https://web.archive.org/web/20080830080220/http://gsa.confex.com/gsa/2003AM/finalprogram/abstract_62056.htm | url-status =dead }}</ref> ''Parvancorina''<ref>{{cite journal| first1 = J. P.| last2 = Gon | first2 = S. M.| last3 = Gehling | first3 = J. G.| last4 = Babcock | first4 = L. E.| last5 = Zhao | first5 = Y. L.| last6 = Zhang | first6 = X. L.| last7 = Hu | first7 = S. X.| last8 = Yuan | first8 = J. L.| last9 = Yu | first9 = M. Y.| last10 = Peng | first10 = J. | title = A ''Parvancorina''-like arthropod from the Cambrian of South China | journal = Historical Biology | volume = 18 | issue = 1| last1 = Lin | pages = 33–45 | year = 2006 | doi = 10.1080/08912960500508689| s2cid = 85821717 }}</ref> en ''Yilingia''). Daar word egter steeds gedebatteer oor die klassifikasie van dié spesimens, hoofsaaklik omdat die diagnostiese eienskappe wat taksonome in staat stel om meer onlangse organismes te klassifiseer, soos ooreenkomste met lewende organismes, gewoonlik afwesig is in die organismes van die Ediacarium.<ref name="Butterfield2006">{{cite journal | author = Butterfield, N.J. | date=December 2006 | title = Hooking some stem-group "worms": fossil lophotrochozoans in the Burgess Shale | journal = BioEssays | volume = 28 | issue = 12 | pages = 1161–6 | doi = 10.1002/bies.20507 | pmid = 17120226 | s2cid=29130876 | issn = 0265-9247 }}</ref> Daar is egter blykbaar min twyfel dat ''Kimberella'' 'n triploblastiese Bilateria was.<ref name="Butterfield2006" /> Dié organismes is sentraal tot die debat oor hoe vinnig die Kambriese ontploffing was. As sommige vroeë lede was van die dierefilums wat vandag bestaan, lyk die "ontploffing" veel minder skielik as wanneer al dié organismes 'n onverwante "proefneming" verteenwoordig en relatief kort daarna deur die diereryk vervang is. ===Beck Spring-dolomiet=== Paul Knauth, 'n geoloog van die Arizona-staatsuniversiteit, glo fotosinterende organismes soos alge kon in 'n meer as 750-800&nbsp;Ma oue formasie in [[Death Valley]] bekend as die Beck Spring-dolomiet, voorgekom het. In die vroeë 1990's het monsters van dié laag dolomiet van 300 meter dik onthul die streek het florerende matte fotosinterende, eensellige lewensvorme bevat wat van voor die Kambriese ontploffing dateer. Mikrofossiele is gehaal uit gate in die andersins onherbergsame oppervlak van die dolomiet. Die geochemiese en mikrofossiele ontdekkings onderseun die idee dat komplekse lewe in die Kambrium beide op land en in die see ontwikkel het. Knauth meen diere het dalk in varswatermere en {{nowrap|-strome}} ontstaan en nie in die oseane nie. Sowat 30 jaar later het 'n aantal studies 'n oorvloed geochemiese en mikrofossiele bewyse gedokumenteer dat lewe tot 2,2&nbsp;Ga gelede die kontinente bedek het. Baie paleobioloë ondersteun nou die idee dat eenvoudige lewensvorme in die Prekambrium op land bestaan het, maar staan die radikaler idee teen dat meersellige lewe meer as 600&nbsp;Ma gelede op land floreer het.<ref>[http://www.scientificamerican.com/article/death-valleys-first-life-came-in-by-land-not-by-sea/ "Scientific American" April 2014]</ref> ==Ediacariese en vroeë Kambriese skeletvorming== Die eerste Ediacariese en vroegste Kambriese (Nemakit-Daldiniese) skeletfossiele is buise en problematiese sponsnaalde.<ref name="Li1998">{{Cite journal | last1 = Li | first1 = C. | last2 = Chen | first2 = J. Y. | last3 = Hua | first3 = T. E. | doi = 10.1126/science.279.5352.879 | title = Precambrian Sponges with Cellular Structures | journal = Science | volume = 279 | issue = 5352 | pages = 879–882 | year = 1998 | pmid = 9452391|bibcode = 1998Sci...279..879L }}</ref> Die oudste sponsnaalde is silikahoudend en kom van sowat 580&nbsp;Ma gelede. Hulle is bekend van die Doushantouformasie in China en van deposito's van dieselfde ouderdom in [[Mongolië]], hoewel die vertolking van die fossiele as sponsnaalde betwis word.<ref name="Yin2001">{{Cite journal | last1 = Yin | first1 = L. | last2 = Xiao | first2 = S. | last3 = Yuan | first3 = X. | doi = 10.1007/BF02900561 | title = New observations on spiculelike structures from Doushantuo phosphorites at Weng'an, Guizhou Province | journal = Chinese Science Bulletin | volume = 46 | issue = 21 | pages = 1828–1832 | year = 2001 | bibcode = 2001ChSBu..46.1828Y | s2cid = 140612813 }}</ref> [[Beeld:Lake Clifton SMC 2008.jpg|thumb|220px|Moderne tromboliete in Wes-Australië.]] In die laat Ediacarium en vroeë Kambrium het talle buisvormige blyplekke van enigmatiese organismes soos die sabelliditiede verskyn. Die buise was tot aan die begin van die Kambriese Fase 2 volop. Ander, gemineraliseerde buise van ''Cloudina'', ''Namacalathus'', ''Sinotubulites'' en nog sowat 'n dosyn organismes het naby die einde van die Ediacarium (549-542&nbsp;Ma gelede) ontstaan, sowel as die driespekige, simmetriese, gemineraliseerde buise van anabaritiede (byvoorbeeld ''Anabarites'' en ''Cambrotubulus'') van die laat Ediacarium en vroeë Kambrium.<ref name="Zhuravlev 2009">{{cite journal |author=Andrey Yu. Zhuravlev |date=September 2009 |title=First finds of problematic Ediacaran fossil ''Gaojiashania'' in Siberia and its origin |journal=Geological Magazine |volume=146 |issue=5 |pages=775–780 | url=http://geolmag.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/146/5/775 | doi=10.1017/S0016756809990185|display-authors=etal|bibcode=2009GeoM..146..775Z |s2cid=140569611 }}</ref> Gemineraliseerde buise uit die Ediacarium word dikwels ontdek in koolsuursoute van stromatolietriwwe en tromboliete,<ref name="Hofmann2001">{{cite journal | author = Hofmann, H.J. |author2=Mountjoy, E.W. | year = 2001 | title = ''Namacalathus-Cloudina'' assemblage in Neoproterozoic Miette Group (Byng Formation), British Columbia: Canada's oldest shelly fossils | journal = Geology | volume = 29 | issue = 12 | pages = 1091–1094 | doi = 10.1130/0091-7613(2001)029<1091:NCAINM>2.0.CO;2 | issn = 0091-7613 | bibcode=2001Geo....29.1091H}}</ref><ref name="Grotzinger2000">{{cite journal | author = Grotzinger, J.P. |author2=Watters, W.A.|author3=Knoll, A.H. | year = 2000 | title = Calcified metazoans in thrombolite-stromatolite reefs of the terminal Proterozoic Nama Group, Namibia | journal = Paleobiology | volume = 26 | issue = 3 | pages = 334–359 | url = http://paleobiol.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/26/3/334 | doi = 10.1666/0094-8373(2000)026<0334:CMITSR>2.0.CO;2 |s2cid=52231115 | issn = 0094-8373}}</ref> en hulle kon dus in 'n omgewing lewe wat nadelig vir die meeste diere sou wees. Hoewel hulle net so moeilik is om te klassifiseer as enige ander organisme van die Ediacarium, is hulle op twee ander maniere belangrik. Eerstens is hulle die vroegste bekende organismes wat doppe van [[kalsiumkarbonaat]] gebou het.<ref name="Grotzinger2000" /><ref name="Hua2005">{{cite journal | author = Hua, H. |author2=Chen, Z.|author3=Yuan, X.|author4=Zhang, L.|author5=Xiao, S. | year = 2005 | title = Skeletogenesis and asexual reproduction in the earliest biomineralizing animal ''Cloudina'' | journal = Geology | volume = 33 | issue = 4 | pages = 277–280 | doi = 10.1130/G21198.1 | bibcode=2005Geo....33..277H}}</ref><ref name="Miller2004">{{cite web | author = Miller, A.J. | year = 2004 | title = A Revised Morphology of Cloudina with Ecological and Phylogenetic Implications | url = http://ajm.pioneeringprojects.org/files/CloudinaPaper_Final.pdf | access-date= 2007-04-24 }}</ref> Tweedens is dié buise 'n plan om bo die substrata en kosmededingers uit te styg, en hulle dien ook as beskerming teen roofdiere en nadelige omgewingstoestande. Sommige fossiele van ''Cloudina'' het gaatjies in die doppe. Dit is 'n moontlike bewys van roofdiere wat gevorderd genoeg was om die doppe te deurboor.<ref name="Hua2003">{{Cite journal | author = Hua, H. | author2 = Pratt, B.R. |author3=Zhang, L.U.Y.I. | year = 2003 | journal = PALAIOS | title = Borings in Cloudina Shells: Complex Predator-Prey Dynamics in the Terminal Neoproterozoic | doi = 10.1669/0883-1351(2003)018<0454:BICSCP>2.0.CO;2 | volume = 18 | pages = 454–459 | issn = 0883-1351 | issue = 4–5| bibcode = 2003Palai..18..454H | s2cid = 131590949 }}</ref> 'n Moontlike evolusionêre [[wapenwedloop]] tussen roofdiere en hulle prooi is een van die hipoteses wat die Kambriese ontploffing probeer verduidelik.<ref name="Bengtson2002OriginsOfPredation" /> ==Kambriese lewe== ===Spoorfossiele=== Spoorfossiele (gate, ensovoorts) is 'n betroubare aanduider van watter lewe bestaan het. Dit dui op 'n diversifikasie van lewe om en by die begin van die Kambrium, met die varswaterbronne wat net so vinnig soos die oseane deur diere bevolk geraak het.<ref name="Kennedy2011">{{Cite journal | last1 = Kennedy | first1 = M. J. | last2 = Droser | first2 = M. L. | title = Early Cambrian metazoans in fluvial environments, evidence of the non-marine Cambrian radiation | doi = 10.1130/G32002.1 | journal = Geology | volume = 39 | issue = 6 | pages = 583–586 | year = 2011 |bibcode = 2011Geo....39..583K }}</ref> ===Klein dopagtige fauna=== Fossiele bekend as "klein dopagtige fauna" is in baie dele van die wêreld ontdek en dateer van net voor die Kambrium tot sowat 10&nbsp;Ma ná die begin van die Kambrium (die Nemakit-Daldiniese en die Tommotiese [[Tydsnede (geologie)|tydsnede]]). Dit is 'n baie gemengde versameling fossiele: rugstringe, pantserplate, buise, sponsagtiges en klein doppe baie soos dié van [[armpotiges]]s en slakagtige [[weekdier]]e – maar almal klein, gewoonlik 1 tot 2&nbsp;mm lank.<ref name="Matthews1975">{{cite journal | author = Matthews, S.C. | author2=Missarzhevsky, V.V. | date = 1975-06-01 | title = Small shelly fossils of late Precambrian and early Cambrian age: a review of recent work | journal = Journal of the Geological Society | volume = 131 | issue = 3 | pages = 289–303 | doi = 10.1144/gsjgs.131.3.0289 | bibcode = 1975JGSoc.131..289M | s2cid=140660306 }}</ref> Hoewel hulle klein is, is dié fossiele baie algemener as volledige fossiele van die organismes wat hulle geproduseer het. Wat belangrik is, is dat hulle die venster van die begin van die Kambrium tot die eerste lagerstätten dek: 'n tydperk wat andersins min fossiele oplewer. Hulle vul dus die konvensionele fossielrekord aan en bring mee dat die fossielomvang van baie groepe verleng kan word. ===Vroeë Kambriese trilobiete en stekelhuidiges=== [[Beeld:Olenoides serratus oblique with antennas.jpg|thumb|180px|'n Fossiele trilobiet, 'n antieke soort [[Geleedpotiges|geleedpotige]]: In dié spesimen, uit die Burgess-skalie, het sagte dele bewaar gebly – die antennes en bene.]] Die oudste fossiele van [[trilobiet]]e is sowat 530&nbsp;Ma oud, maar die klas was reeds taamlik divers en [[Kosmopolitiese verspreiding|kosmopolities]], wat aandui hulle het al lank bestaan.<ref name="Lieberman1999Trilobites">{{cite journal | author =Lieberman, BS | title =Testing the Darwinian Legacy of the Cambrian Radiation Using Trilobite Phylogeny and Biogeography | journal =Journal of Paleontology | volume =73 | issue =2 | date = March 1, 1999 | url=http://jpaleontol.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/73/2/176 | type =abstract | page =176 | doi =10.1017/S0022336000027700 | s2cid =88588171 }}</ref> Die fossielrekord van trilobiete begin met die verskyning van trilobiete met minerale eksoskelette – nie uit die tyd van hulle oorsprong nie. Die vroegste bekende stekelhuidige fossiele het 'n rukkie later verskyn, in die laat Atdabanium (Fase 3). Anders as moderne stekelhuidiges, was die Kambriese stekelhuidiges nie almal radiaal simmetries nie.<ref name="DornbosBottjer2000Helicoplacoids">{{cite journal | author1=Dornbos, S.Q. |author2=Bottjer, D.J. | title =Evolutionary paleoecology of the earliest echinoderms: Helicoplacoids and the Cambrian substrate revolution | journal =Geology | volume =28 | issue =9 | pages =839–842 | year =2000 | doi =10.1130/0091-7613(2000)28<839:EPOTEE>2.0.CO;2 | issn =0091-7613 | bibcode=2000Geo....28..839D }}</ref> Dié fossiele verskaf duidelike datapunte vir die "einde" van die ontploffing, of ten minste aanduidings dat die [[kroongroep]] van moderne filums verteenwoordig was. ===Burgess-skalie-tipe faunas=== Die Burgess-skalie en soortgelyke lagerstätten bewaar die sagte dele van organismes, en dit verskaf baie data om te help met die klassifikasie van raaiselagtige fossiele. Dikwels bly volledige spesimens van organismes bewaar wat andersins net van verstrooide dele bekend is, soos los skubbe en geïsoleerde monddele. Verder is die meeste organismes en [[takson]]s in dié horisonne heeltemal sag, en dus afwesig uit die res van die fossielrekord.<ref name="Butterfield2003">{{cite journal | title = Exceptional Fossil Preservation and the Cambrian Explosion | year = 2003 | journal = Integrative and Comparative Biology | volume = 43 | issue = 1 | pages = 166–177 | doi = 10.1093/icb/43.1.166 | author = Butterfield, Nicholas J. | pmid=21680421 | doi-access = free }}</ref> Omdat 'n groot deel van die [[ekostelsel]] bewaar word, kan die ekologie van die gemeenskap ook tentatief herstruktureer word. Dié versamelings kan egter 'n "museum" verteenwoordig: 'n diepwaterekostelsel wat evolusionêr "agter" die vinnig diversifiserende fauna van vlakker waters is.<ref name="ConwayMorris2008">{{cite journal | author = Conway Morris, Simon | year = 2008 | title = A Redescription of a Rare Chordate, Metaspriggina Walcotti Simonetta and Insom, from the Burgess Shale (Middle Cambrian), British Columbia, Canada | journal = Journal of Paleontology | volume = 82 | pages = 424–430 | doi = 10.1666/06-130.1 | issue = 2 | s2cid = 85619898 }}</ref> Omdat die lagerstätten 'n manier en gehalte van bewaring verskaf wat buite die Kambrium feitlik afwesig is, lyk baie organismes heeltemal anders as enigiets wat uit die konvensionele fossielrekord bekend is. Dit het daartoe gelei dat vroeë werkers in die veld probeer het om die organismes in bestaande filums te dwing. Die tekortkominge van dié benadering het latere werkers genoop om talle nuwe filums te skep om al die vreemde organismes te huisves. Intussen is besef die meeste vreemde organismes stam van lyne af wat bestaan het voordat moderne filums geskep is. Hulle het effens ander ontwerpe gehad, wat daartoe gelei het dat hulle uitgesterf het eerder as om in moderne filums te floreer soos ander organismes. ===Vroeë Kambriese skaaldiere=== {{Multibeeld | align = right | direction = vertical | background color = | voetskrif = Geleedpotiges van onsekere afkoms uit die Orsten-horisonne. | beeld1 = Cambropachycope.png | width1 = 180 | onderskrif1 = | beeld2 = Goticaris.png | width2 = 180 | onderskrif2 = }} [[Skaaldier]]e, een van die vier groot moderne groepe geleedpotiges, is deur die hele Kambrium baie skaars. Eens is geglo hulle is algemeen in Burgess-skalie-tipe biotas, maar nie een val in die kroongroep van "ware skaaldiere" nie.<ref name="Harvey2008">{{cite journal | doi = 10.1038/nature06724 | journal = Nature | date=April 2008 | title = Sophisticated particle-feeding in a large Early Cambrian crustacean | volume = 452 | issue = 7189 | pmid = 18337723 | issn = 0028-0836 | author1 = Harvey, T.H | author2 = Butterfield, N.J | bibcode=2008Natur.452..868H | pages = 868–71 | s2cid = 4373816 }}</ref> Die Kambriese rekord van die kroongroep skaaldiere kom van mikrofossiele. Die Sweedse Orsten-horisonne bevat latere Kambriese skaaldiere, maar net organismes kleiner as 2&nbsp;mm is bewaar. Dit beperk die data tot jong diere en miniatuurvolwassenes. 'n Databron wat meer inligting versaf, is die organiese mikrofossiele van die Mount Cap-formasie in die Mackenzieberge in Kanada. Dié laat vroeë Kambriese versameling (510-515&nbsp;Ma gelede) bestaan uit mikroskopiese fragmente van geleedpotiges se opperhuid, wat agtergelaat word wanneer die rotse met [[fluoorsuur]] opgelos word. Die diversiteit van dié versameling is soortgelyk aan dié van moderne skaaldiere. Die ontleding van fragmente wat in die formasie ontdek is, wys dit was aangepas om op 'n baie presiese en verfynde manier te eet. Dit is in teenstelling met die meeste ander vroeë Kambriese geleedpotiges, wat enigiets wat hulle te ete gekry het, op 'n morsige manier in hulle monde gestop het. Dié georganiseerde en gespesialiseerde manier van eet behoort aan 'n groot organisme (van sowat 30&nbsp;cm), en sou groot potensiaal vir diversifikasie geskep het: Gespesialiseerde eetmetodes stel die organisme in staat tot 'n aantal verskillende benaderings om te eet en ontwikkel, en skep 'n paar verskillende benaderings om te voorkom dat hulle geëet word.<ref name="Harvey2008"/> ===Vroeë Kambriese uitspreiding=== Ná 'n uitsterwing op die grens tussen die Kambrium en [[Ordovisium]] het nog 'n uitspreiding voorgekom wat die taksons gevestig het wat die [[Paleosoïkum]] sou oorheers.<ref name="Droser2003"/> In dié tyd het die aantal [[Orde (biologie)|ordes]] verdubbel en aantal [[Familie (biologie)|families]] verdriedubbel.<ref name="Droser2003">{{cite journal | year = 2003 | title = The Ordovician Radiation: A Follow-up to the Cambrian Explosion? | journal = Integrative and Comparative Biology | volume = 43 | issue = 1 | pages = 178–184 | doi = 10.1093/icb/43.1.178 | author1 = Droser, Mary L | author2 = Finnegan, Seth | pmid=21680422 | doi-access = free }}</ref> Die mariene diversiteit het toegeneem tot die vlakke van die Paleosoïkum<ref name="Marshall2006Explaining"/> en ekologiese verskeidenheid tot byna vandag se vlakke.<ref name="Bambach2007"/> ==Stadiums== Die vroeë Kambriese tydperk van diversifikasie het vir die volgende 20<ref name="dev.biologists.org"/><ref name=Budd/>-25&nbsp;Ma<ref name="The Cambrian conundrum: early diver"/><ref>{{cite journal | last1 = Kouchinsky | first1 = A. | last2 = Bengtson | first2 = S. | last3 = Runnegar | first3 = B. N. | last4 = Skovsted | first4 = C. B. | last5 = Steiner | first5 = M. | last6 = Vendrasco | first6 = M. J. | year = 2012 | title = Chronology of early Cambrian biomineralization | journal = Geological Magazine | volume = 149 | issue = 2| pages = 221–251 | doi=10.1017/s0016756811000720| bibcode = 2012GeoM..149..221K | doi-access = free }}</ref> voortgeduur, en die verhoogde tempo van evolusie het geëindig teen die begin van Kambrium [[Serie (stratigrafie)|Serie]] 2, 521&nbsp;Ma gelede. Dit stem ooreen met die verskyning van die eerste trilobiete in die fossielrekord.<ref>{{Cite journal | doi=10.1073/pnas.1819366116 |pmid = 30782836|pmc = 6410820|title = Trilobite evolutionary rates constrain the duration of the Cambrian explosion|journal = Proceedings of the National Academy of Sciences|volume = 116|issue = 10|pages = 4394–4399|year = 2019|last1 = Paterson|first1 = John R.|last2 = Edgecombe|first2 = Gregory D.|last3 = Lee|first3 = Michael S. Y.|bibcode = 2019PNAS..116.4394P|doi-access = free}}</ref> Verskillende skrywers definieer tussenposes van diversifikasie gedurende die vroeë Kambrium op verskillende maniere: Ed Landing erken drie stadiums: Fase 1 strek oor die Ediacarium-Kambrium-grens, en dui op 'n diversifikasie van biomineraliserende diere en van diep en ingewikkelde gate; Fase 2 stem ooreen met die uitspreiding van weekdiere en stamgroep-[[armpotiges]] (hioliete en tommotiïede), wat blykbaar in tussengetywaters ontstaan het; en Fase 3, wat gekenmerk word deur die Atdabanium-diversifikasie van trilobiete in dieper waters, maar min veranderings in die tussengetywaters.<ref>{{cite journal | last1=Landing | first1=E. | last2=Kouchinsky | first2=A. V. | year=2016 | title=Correlation of the Cambrian Evolutionary Radiation: geochronology, evolutionary stasis of earliest Cambrian (Terreneuvian) small shelly fossil (SSF) taxa, and chronostratigraphic significance | journal=Geol. Mag. | volume=153 | issue=4 | pages=750–756 | doi=10.1017/s0016756815001089| bibcode=2016GeoM..153..750L | s2cid=132867265 }}</ref> Graham Budd voorsien vier stadiums: 'n "buiswêreld", wat strek van 550-536&nbsp;Ma gelede en oor die Ediacarium-Kambrium-grens, en wat oorheers is deur Cloudina, Namacalathus en pseudoconodonta-tipe elemente; 'n "sklerietwêreld", met die opkoms van halkieriïde, tommotiïede en hioliete wat geduur het tot aan die einde van die Fortunium (sowat 525&nbsp;Ma gelede); 'n "brachiopodewêreld" van geleedpotiges, wat dalk ooreenstem met die nog onbevestigde Kambriese Fase&nbsp;2; en 'n "tribolietwêreld", wat in Fase&nbsp;3 begin het.<ref name="Budd, G.E. 2016">{{cite journal | last1=Budd | first1=G.E. | last2=Jackson | first2=I.S.C. | year=2016 | title=Ecological innovations in the Cambrian and the origins of the crown group phyla | journal=Phil. Trans. R. Soc. B | volume=371 | issue=1685 | page=20150287 | doi=10.1098/rstb.2015.0287| pmid=26598735 | pmc=4685591 }}</ref> Aanvullend tot die fossielrekord van dopagtiges, kan spoorfossiele verdeel word in vyf onderafdelings: 'n "plat wêreld" (laat Ediacarium), met spore beperk tot die sedimentoppervlak; Protreosoïkum III (na aanleiding van Jensen), met groter kompleksiteit; 'n "[[Tweekleppige|pedumwêreld]]", wat begin het aan die begin van die Kambrium; 'n "Rusophycus-wêreld", wat van 536-521&nbsp;Ma gelede strek en dus ooreenstem met die skleriet- en brachiopodewêreld; en 'n "Cruziana-wêreld", wat ooreenstem met die trilobietwêreld.<ref name="Budd, G.E. 2016"/> ==Moontlike oorsake== Ondanks bewyse dat redelik komplekse dierelewe ([[Bilateria]] met drie [[vel]]lae) moontlik lank voor die begin van die Kambrium bestaan het, lyk dit of die tempo van evolusie in die vroeë Kambrium besonder vinnig was. Moontlike verduidelikings hiervoor val in drie breë kategorieë: omgewing, ontwikkeling en ekologiese veranderings. Enige verduideliking moet beide die tydsberekening en omvang van die ontploffing in ag neem. ===Veranderings in die omgewing=== ====Toename in suurstofvlakke==== Die aarde se vroegste [[atmosfeer]] het geen vrye [[suurstof]] (O₂) bevat nie; die suurstof wat diere vandag inasem, in die lug én in die water, is die resultaat van miljarde jare van [[fotosintese]]. Sianobakterieë was die eerste organismes wat die vermoë ontwikkel het om te fotosintetiseer, en dit het 'n aaneenlopende voorraad suurstof in die omgewing vrygestel.<ref>{{cite journal|last1=Schirrmeister|first1=B.E.|last2=deVos|first2=J.M|last3=Antonelli|first3=A.|last4=Bagherri|first4=H.C.|title=Evolution of multicellularity coincided with increased diversification of cyanobacteria and the Great Oxidation Event|journal=PNAS|date=2013|volume=110|issue=5|pages=1791–1796|doi=10.1073/pnas.1209927110|bibcode=2013PNAS..110.1791S|pmid=23319632|pmc=3562814|doi-access=free}}</ref> [[Beeld:2010 Filamentous Cyanobacteria Bloom near Fiji.jpg|thumb|200px|Sianobakterieë soos dié naby [[Fidji]] was die eerste organismes wat gefotosintetiseer het.]] Aanvanklik het die suurstofvlakke in die atmosfeer nie baie toegeneem nie.<ref name="ReferenceA">{{cite journal|last1=Canfield|first1=D.E.|last2=Poulton|first2=S.W.|last3=Narbonne|first3=G.M.|title=Late-Neoproterozoic Deep-Ocean Oxygenation and the Rise of Animal Life|journal=Science|date=2007|volume=315|doi=10.1126/science.1135013|pmid=17158290|issue=5808|pages=92–5|bibcode=2007Sci...315...92C|s2cid=24761414}}</ref> Die suurstof het vinnig met [[yster]] en ander [[Mineraal|minerale]] in die aarde se rotse en seewater gereageer. Toe 'n [[Versadigde en onversadigde verbindings|versadigingspunt]] bereik word, het suurstof as 'n gas in sy diatomiese vorm in die atmosfeer begin ronddryf. Die suurstofvlakke in die atmosfeer het daarna aansienlik toegeneem.<ref>{{cite journal|last1=Bekker|first1=A.|last2=Holland|first2=H.D.|last3=Wang|first3=P.I.|last4=Rumble, III|first4=D.|last5=Stein|first5=H.J.|last6=Hannah|first6=J.L.|last7=Coetzee|first7=L.L.|last8=Beukes|first8=H.J.|title=Dating the rise of atmospheric oxygen|journal=Nature|date=2003|volume=427|issue=6970|pages=117–120|doi=10.1038/nature02260|pmid=14712267|bibcode=2004Natur.427..117B|s2cid=4329872}}</ref> Die konsentrasie suurstof in die atmosfeer het oor die afgelope 2,5&nbsp;Ga bly styg.<ref name="CowenHistLife"/> Dit lyk of suurstofvlakke lank voor die Kambrium al 'n positiewe verband met diversiteit in [[eukariote]] gehad het.<ref name="ReferenceB">{{cite journal|last1=Parfrey|first1=Laura Wegener|last2=Lahr|first2=Daniel J. G.|last3=Knoll|first3=Andrew H.|last4=Katz|first4=Laura A.|title=Estimating the timing of early eukaryotic diversification with multigene molecular clocks|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|date=August 16, 2011|volume=108|issue=33|pages=13624&ndash;13629|doi=10.1073/pnas.1110633108|pmid=21810989|pmc=3158185|doi-access=free}}</ref> Die [[laaste gemeenskaplike voorsaat]] van alle bestaande eukariote het vermoedelik sowat 1,8&nbsp;Ga gelede bestaan. Omtrent 800 Ma gelede was daar 'n merkbare toename in die kompleksiteit en aantal eukariootspesies in die fossielrekord.<ref name="ReferenceB"/> Voor die toename in diversiteit het eukariote vermoedelik in hoogs [[swael]]agtige omgewings voorgekom. Sulfied meng in met die mitochondriale funksie in aërobiese organismes en beperk die hoeveelheid suurstof wat gebruik kan word om [[metabolisme]] aan te help. Oseaniese sulfiedvlakke het sowat 800&nbsp;Ma gelede afgeneem, wat die belangrikheid van suurstof in eukariotiese verskeidenheid steun.<ref name="ReferenceB"/> Die toenemenede ventilasie van oseane deur [[sponsdier]]e, wat reeds deur die [[Neoprotosoïkum]] ontwikkel en gediversifiseer het, het moontlik die beskikbaarheid van suurstof laat toeneem en die Kambrium se vinnige diversifikasie van veelsellige lewe aangehelp.<ref name="ChangEtAl2019">{{cite journal |last1=Chang |first1=Shan |last2=Zhang |first2=Lei |last3=Clausen |first3=Sébastien |last4=Bottjer |first4=David J. |last5=Feng |first5=Qinglai |date=1 October 2019 |title=The Ediacaran-Cambrian rise of siliceous sponges and development of modern oceanic ecosystems |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301926819302463 |journal=Precambrian Research |volume=333 |page=105438 |doi=10.1016/j.precamres.2019.105438 |bibcode=2019PreR..333j5438C |s2cid=202174665 |access-date=20 December 2022}}</ref><ref name="WangXieWen2022Precambrian">{{cite journal |last1=Wang |first1=Zhanghu |last2=Xie |first2=Xiaomin |last3=Wen |first3=Zhigang |date=December 2022 |title=Formation conditions of Ediacaran–Cambrian cherts in South China: Implications for marine redox conditions and paleoecology |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0301926822003114 |journal=Precambrian Research |volume=383 |page=106867 |doi=10.1016/j.precamres.2022.106867 |bibcode=2022PreR..383j6867W |access-date=20 December 2022}}</ref> [[Isotoop|Isotope]] van [[molibdeen]] toon die toename in biodiversiteit het 'n sterk verband met die uitbreiding van die geöksigeneerde onderste water in waterliggame in die vroeë Kambrium, en steun die idee van suurstof as 'n aandrwyer van die Kambriese evolusie-uitspreiding.<ref>{{cite journal |last1=Xi |first1=Chen |last2=Hong-Fei |first2=Ling |last3=Vance |first3=Derek |last4=Shields-Zhou |first4=Graham A. |last5=Zhu |first5=Maoyan |last6=Poulton |first6=Simon W. |last7=Och |first7=Lawrence M. |last8=Jiang |first8=Shao-Yong |last9=Li |first9=Da |last10=Cremonese |first10=Lorenzo |last11=Archer |first11=Corey |date=18 May 2015 |title=Rise to modern levels of ocean oxygenation coincided with the Cambrian radiation of animals |journal=Nature Communications |volume=6 |issue=1 |page=7142 |doi=10.1038/ncomms8142 |pmid=25980960 |pmc=4479002 |doi-access=free}}</ref> Die tekort aan suurstof kon wel die opkoms van groot, komplekse diere voorkom het. Die hoeveelheid suurstof wat 'n dier kan opneem, hang in 'n groot mate af van die [[oppervlakte]] van sy suurstofabsorberende oppervlakke ([[long]]e en [[kieu]]e in die ingewikkeldste diere; die vel in minder komplekse diere), terwyl die hoeveelheid wat benodig word, bepaal word deur sy [[volume]], wat vinniger toeneem as die suurstofabsorberende oppervlakke as 'n diere in alle rigtings groter word. 'n Toename in die konsentrasie suurstof in die lug of water sou die grootte waartoe 'n dier kon groei, laat toeneem sonder dat sy weefsel 'n gebrek aan suurstof ondervind. Lede van die Ediacara-biota het egter meters langer geword tienmiljoene jare voor die Kambriese ontploffing.<ref name="Knoll1999">e.g. {{cite journal | author = Knoll, A.H. | author2=Carroll, S.B. | s2cid=8908451 | date = 1999-06-25 | title = Early Animal Evolution: Emerging Views from Comparative Biology and Geology | journal = Science | volume = 284 | issue = 5423 | doi = 10.1126/science.284.5423.2129 | pmid = 10381872 | pages = 2129–37 }}</ref> Ander metaboliese funksies kon deur die gebrek aan suurstof beperk gewees het, soos die konsentrasie van weefsel soos [[kollageen]], wat vereis word vir die opbou van komplekse strukture,<ref name="Towe1970">{{cite journal | author = Towe, K.M. | date = 1970-04-01 | title = Oxygen-Collagen Priority and the Early Metazoan Fossil Record | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 65 | issue = 4 | pages = 781–788 | doi = 10.1073/pnas.65.4.781 | type = abstract | pmid = 5266150 | pmc = 282983 | bibcode = 1970PNAS...65..781T | doi-access = free }}</ref> of die biosintese van molekules vir die bou van harde eksoskelette.<ref name="CatlingEtAl2005">{{cite journal | doi = 10.1089/ast.2005.5.415 | journal = Astrobiology | volume = 5 | issue = 3 | pages = 415–438 | date=June 2005 | title = Why O₂ Is Required by Complex Life on Habitable Planets and the Concept of Planetary "Oxygenation Time" | pmid = 15941384 | issn = 1531-1074 | author1 = Catling, D.C | author2 = Glein, C.R | author3 = Zahnle, K.J | author4 = McKay, C.P | bibcode=2005AsBio...5..415C }}</ref> ====Osoonvorming==== Die hoeveelheid [[osoon]] (O₃) wat vereis word om die aarde teen biologies giftige [[UV]]-strale te beskerm ([[golflengte]]s van 200 tot 300 nanometer), bestaan vermoedelik van omtrent die tyd van die Kambriese ontploffing.<ref>{{cite web|last1=Keese|first1=Bob|title=Ozone|url=http://www.albany.edu/faculty/rgk/atm101/ozone.htm|website=www.albany.edu|publisher=University at Albany|access-date=22 November 2014|archive-date=14 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141014121508/http://www.albany.edu/faculty/rgk/atm101/ozone.htm|url-status=dead}}</ref> Die teenwoordigheid van die osoonlaag kon die ontwikkeling van komplekse lewe lewe en lewe op land moontlik gemaak het, in teenstelling met lewe wat tot die water beperk was. ====Sneeubalaarde==== {{Hoofartikel|Sneeubalaarde}} In die laat Neoproterosoïkum (tot in die vroeë Ediacarium), het die aarde tydperke van [[Sneeubalaarde|enorme verysing]] ondervind, waardeur die grootste deel van die planeet deur ys bedek was. Dit kon 'n massauitsterwing veroorsaak het wat 'n genetiese bottelnek geskep het; die gevolglike diversifikasie kon aanleiding gegee het tot die Ediacarium-biota, wat voorgekom het kort ná die laaste "sneeubalaarde"-episode.<ref name="HoffmanKaufman1998NeoproterozoicSnowball">{{cite journal | title=A Neoproterozoic Snowball Earth | journal=Science | date=28 August 1998 | volume=281 | issue=5381 | pages=1342–1346 | doi=10.1126/science.281.5381.1342 | author1=Hoffman, P.F. |author2=Kaufman, A.J. |author3=Halverson, G.P. |author4=Schrag, D.P. | type=abstract | pmid=9721097 | bibcode=1998Sci...281.1342H | s2cid=13046760 }}</ref> Die sneeubalaarde-episodes het egter lank voor die begin van die Kambrium voorgekom, en dit is moeilik om te sien hoe so 'n groot diversiteit selfs deur 'n reeks bottelnekke veroorsaak kon gewees het;<ref name="Marshall2006Explaining" /> die koue tydperke kon selfs die evolusie van groot organismes "vertraag" het.<ref name="Bengtson2002OriginsOfPredation"/> Dit is moontlik dat enorme rotserosie wat op die sneeubalaarde deur gletsers veroorsaak is, voedingstofryke sedimente in die oseane gedeponeer en so tot die Kambriese ontploffing gelei het.<ref>{{cite news |last1=Hirsch |first1=David |title=New Research Strengthens Link Between Glaciers and Earth's Puzzling 'Great Unconformity' |url=https://home.dartmouth.edu/news/2022/01/study-links-glaciers-earths-great-unconformity |access-date=January 27, 2022 |publisher=Dartmouth College |date=January 26, 2022}}</ref> ====Toename van kalsium in seewater==== Nuwe navorsing toon [[Vulkaan|vulkanies]] aktiewe [[Mid-oseaanrif|mid-oseaanriwwe]] het 'n groot en skielike toename in [[kalsium]]konsentrasies in die oseane tot gevolg gehad, en dit het dit vir mariene organismes moontlik gemaak om [[skelet]]te en ander harde liggaamsdele te vorm.<ref>[http://www.ibecbarcelona.eu/novel-evolutionary-theory-for-the-explosion-of-life/ Novel Evolutionary Theory For The Explosion Of Life]</ref> 'n Toename in kalsium kon ook veroorsaak gewees het deur erosie van die Transgondwana-supergebergte wat met die tyd van die ontploffing bestaan het. Die basis van die gebergte bestaan steeds in die hedendaagse [[Oos-Afrika]].<ref>{{Cite journal | last1 = Squire | first1 = R. J. | last2 = Campbell | first2 = I. H. | last3 = Allen | first3 = C. M. | last4 = Wilson | first4 = C. J. | title = Did the Transgondwanan Supermountain trigger the explosive radiation of animals on Earth? | year = 2006 | journal = Earth and Planetary Science Letters | volume = 250 | issue = 1 | pages = 116–133 | url = http://www.blc.arizona.edu/courses/schaffer/182h/Climate/Transgondwanan%20Supermountain.pdf | access-date = 11 September 2017 | doi = 10.1016/j.epsl.2006.07.032 | bibcode = 2006E&PSL.250..116S | archive-date = 13 Julie 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190713030808/http://www.blc.arizona.edu/courses/schaffer/182h/Climate/Transgondwanan%20Supermountain.pdf | url-status = dead }}</ref> ===Ontwikkeling=== 'n Verskeidenheid teorieë is geskoei op die konsep dat veranderings in diere se ontwikkeling terwyl hulle van [[embrio]] tot volwasse diere groei, groot veranderings in die finale volwasse vorm kan teweegbring. Die [[Hox-geen]] beheer byvoorbeeld in watter organe individuele streke van 'n embrio sal ontwikkel. As 'n sekere Hox-geen uiting vind, sal 'n streek byvoorbeeld in 'n ledemaat ontwikkel; as 'n ander Hox-geen uiting vind, kan 'n oog eerder ontstaan. Bewyse van Prekambriese [[Dier|metasoöns]],<ref name="Marshall2006Explaining" /> tesame met molekulêre data,<ref name="deRosa1999">{{cite journal | author = de Rosa, R. |author2=Grenier, J.K. |author3=Andreeva, T. |author4=Cook, C.E. |author5=Adoutte, A. |author6=Akam, M. |author7=Carroll, S.B. |author8=Balavoine, G. |date=June 1999 | doi = 10.1038/21631 | journal = Nature | volume = 399 |title=Hox genes in brachiopods and priapulids and protostome evolution | pmid = 10391241 | issue = 6738 | issn = 0028-0836 | pages = 772–6|bibcode = 1999Natur.399..772D |s2cid=4413694 }}</ref> wys egter 'n groot deel van die genetiese argitektuur wat 'n rol in die ontploffing kon gespeel het, was reeds teen die Kambrium gevestig. Dié skynbare paradoks word saamgevat in 'n teorie wat fokus op die [[fisika]] van ontwikkeling. Daar word voorgestel die opkoms van eenvoudige veelsellige lewensvorme het die konteks en skaal verander waarin nuwe fisieke prosesse gemobiliseer is deur die produkte van gene wat voorheen ontwikkel het om eensellige funksies te verrig. Morfologiese kompleksiteit (lae, segmente, buise en aanhangsels) het vogens dié siening deur selforganisasie ontstaan.<ref name="Newman2008">{{cite journal |author1=Newman, S.A. |author2=Bhat, R. |date=April 2008 | doi = 10.1088/1478-3975/5/1/015008| journal = Physical Biology | volume = 5 | page = 0150580|title=Dynamical patterning modules: physico-genetic determinants of morphological development and evolution | pmid = 18403826 | issue = 1 | issn = 1478-3967|bibcode = 2008PhBio...5a5008N |s2cid=24617565 }}</ref> ===Ekologie=== Ekologiese verduidelikings fokus op die wisselwerkings tussen verskillende soorte organismes. Sommige van dié hipoteses het te doen met veranderings in die [[voedselketting]]; sommige stel "wapenwedlope" tussen roofdiere en prooi voor, terwyl ander fokus op die algemener meganismes van gesamentlike evolusie. Sulke teorieë verduidelik goed hoekom daar 'n skielike toename in beide ongelyksoortigheid en diversiteit was, maar nie wanneer die ontploffing plaasgevind het nie.<ref name="Marshall2006Explaining"/> ====Massauitsterwing==== Bewyse vir 'n massauitsterwing aan die einde van die Ediacarium sluit in die verdwyning uit die fossielrekord van die Ediacarium-biota en dopagtige fossiele soos ''Cloudina'', en die meegaande versteuring in die [[Koolstof|δ13C]]-rekord. Verskeie globale anoksiese voorvalle ('n gebrek aan suurstof) was vermoedelik vir die uitsterwing verantwoordelik.<ref>[https://phys.org/news/2018-06-extreme-fluctuations-oxygen-gradual-cambrian.html Did extreme fluctuations in oxygen, not a gradual rise, spark the Cambrian explosion?]</ref><ref>[https://www.economist.com/science-and-technology/2018/06/07/the-cambrian-explosion-was-caused-by-a-lack-of-oxygen-not-an-abundance The Cambrian explosion was caused by a lack of oxygen, not an abundance]</ref> Massauitsterwings word dikwels gevolg deur uitspreidings terwyl klades uitbrei om die ekospasie te vul wat deur die uitsterwing veroorsaak is. In elk van die Fanerosoïese uitsterwings het algemene ongelyksoortigheid en diversiteit egter eindelik teruggekeer na die vlak van voor die uitsterwing.<ref name="Marshall2006Explaining" /> ====Anoksie==== Dit lyk of die laat Ediacariese oseane anoksie, of 'n gebrek aan suurstof, op 'n groot deel van die seebodem ondervind het. Mobiele diere sou die vermoë gehad het om suurstofryker omgewings op te soek, wat hulle 'n voordeel bo immobiele lewensvorme sou gegee het.<ref>{{Cite web |url=https://uwaterloo.ca/science/news/early-ocean-anoxia-may-have-led-first-mass-extinction-event |title=Early ocean anoxia may have led to first mass extinction event {{!}} Science {{!}} University of Waterloo |access-date= 4 September 2023 |archive-date=22 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422224953/https://uwaterloo.ca/science/news/early-ocean-anoxia-may-have-led-first-mass-extinction-event |url-status=dead }}</ref> ====Toename in sig en kognitiewe vermoëns==== Die Britse [[soöloog]] Andrew Parker het voorgestel die verhouding tussen roofdiere en hulle prooi het drasties verander nadat [[sigvermoë]] ontwikkel het. Voorheen sou jag en vlug 'n kwessie gewees het van vibrasies, reuk en aanraking, die enigste [[Sintuig|sintuie]] wat toe beskikbaar was. Toe roofdiere eers hulle prooi van 'n afstand af kon sien, was verdedigingstrategieë nodig. Skilde, rugstringe en soortgelyke verdedigingsmetodes kon dus ontwikkel het. Hy het verder waargeneem die diversiteit van diere in donker plekke soos grotte neem af namate die vermoë om goed te sien afneem.<ref>{{cite book | author=Parker, Andrew | title=In the Blink of an Eye | publisher=Perseus Books | location=Cambridge, Massachusetts | year=2003 | isbn=978-0-7382-0607-3 | oclc=52074044 | url=https://archive.org/details/inblinkofeye00park }}</ref> Baie wetenskaplikes betwyfel egter die siening dat dit tot die Kambriese ontploffing aanleiding kon gee. Oë kon ook lank voor die Kambrium ontstaan het.<ref name="McCall2006">{{cite journal | author = McCall | year = 2006 | doi = 10.1016/j.earscirev.2005.08.004 | title = The Vendian (Ediacaran) in the geological record: Enigmas in geology's prelude to the Cambrian explosion | journal = Earth-Science Reviews | volume = 77 | issue = 1 | pages = 1–229 |bibcode = 2006ESRv...77....1M }}</ref> Dit is verder moeilik om te verstaan hoekom sig 'n ontploffing van lewe sou veroorsaak, aangesien ander sintuie, soos reuk en die waaneming van druk, in die see 'n groter rol as sig speel; maar die verskyning van dié ander sintuie het nie evolusionêre ontploffings veroorsaak nie.<ref name="Marshall2006Explaining"/> Een hipotese stel voor die ontwikkeling van [[Kognitiewe vermoë|kognitiewe vermoëns]] gedurende die Kambrium het diversiteit laat toeneem. Die bewys hiervoor is die feit dat die nuwe ekologiese lewenstyle wat in die Kambrium geskep is, vinnige en reëlmatige bewegings vereis het: 'n eienskap wat met diere met [[brein]]e verbind word. Die toename in die kompleksiteit van breine, wat positief verbind word met meer bewegings en groter sintuiglike vermoëns, kon 'n groter omvang van nuwe ekologiese lewensmodusse tot gevolg gehad het.<ref>{{cite journal |last1=Hsieh |first1=Shannon |last2=Plotnick |first2=Roy E. |last3=Bush |first3=Andrew M. |date=28 January 2022 |title=The Phanerozoic aftermath of the Cambrian information revolution: sensory and cognitive complexity in marine faunas |url=https://www.cambridge.org/core/journals/paleobiology/article/phanerozoic-aftermath-of-the-cambrian-information-revolution-sensory-and-cognitive-complexity-in-marine-faunas/12FE7A9C8455F3E12501FA51BF0C01B7 |journal=Paleobiology |volume=48 |issue=3 |pages=397–419 |doi=10.1017/pab.2021.46 |access-date=21 March 2023}}</ref> ===Ekostelsels=== Ontwikkelende organismes verander noodwendig die omgewing waarin hulle ontwikkel. Die kolonisasie van land in die [[Devoon]] het planeetwye gevolge vir die sedimentsiklusse en oeseaanvoedingstowwe gehad en kan moontlik met die [[Laat-Devoon-uitwissing]] verbind word. 'n Soortgelyke proses kon op 'n kleiner skaal in die oseane voorgekom het. Sponsdiere kon byvoorbeeld deeltjies uit die water gefiltreer en dit in 'n verteerbaarder vorm in die modder agtergelaat het; of organismes wat gate grawe, kon voorheen onbeskikbare bronne vir ander organismes beskikbaar gestel het.<ref name="Erwin2011a">{{Cite journal | last1 = Erwin | first1 = D. H. | last2 = Tweedt | first2 = S. | doi = 10.1007/s10682-011-9505-7 | title = Ecological drivers of the Ediacaran-Cambrian diversification of Metazoa | journal = Evolutionary Ecology | volume = 26 | issue = 2 | pages = 417–433 | year = 2011 | s2cid = 7277610 }}</ref> ===Kompleksiteitsperk=== Die ontploffing was dalk nie 'n groot evolusiegebeurtenis nie. Dit kan 'n perk verteenwoordig wat oorgesteek is: byvoorbeeld 'n perk in genetiese kompleksiteit wat daartoe gelei het dat 'n groot omvang van morfologiese vorme ontstaan het.<ref name="SoléFernándezKauffman2003AdaptiveWalks">{{cite journal | title=Adaptive walks in a gene network model of morphogenesis: insights into the Cambrian explosion | year=2003 | journal=Int. J. Dev. Biol. | volume=47 | issue=7 | pages=685–693 | pmid=14756344 | author1=Solé, R.V. |author2=Fernández, P. |author3=Kauffman, S.A. | bibcode=2003q.bio....11013S | arxiv=q-bio/0311013 }}</ref> Daar is dalk 'n verband tussen dié genetiese perk en die hoeveelheid suurstof wat aan organismes beskikbaar is. Om suurstof vir metabolisme te gebruik produseer baie meer energie as anaërobiese prosesse. Organismes wat meer suurstof gebruik, het die geleentheid om komplekser proteïene te produseer, en dit kan 'n templaat verskaf vir verdere evolusie.<ref name="ReferenceA"/> Dié proteïene het groter, komplekser strukture tot gevolg wat beter by hulle omgewings kan aanpas.<ref name="ReferenceC">{{cite journal|last1=Sperling|first1=E.A.|last2=Frieder|first2=C.A.|last3=Raman|first3=A.V.|last4=Girguis|first4=P.R.|last5=Levin|first5=L.A.|last6=Knoll|first6=A.H.|title=Oxygen, ecology, and the Cambrian radiation of animals|journal=PNAS|date=2013|volume=110|issue=33|pages=13446–13451|doi=10.1073/pnas.1312778110|pmid=23898193|bibcode=2013PNAS..11013446S|pmc=3746845|doi-access=free}}</ref> Toegang tot 'n groter omvang van strukture en funksies sou organismes in staat gestel het om in verskillende rigtings te ontwikkel en so die aantal nisse te vermeerder waarin hulle kon lewe. In hulle eie nisse sou organismes ook die geleentheid gehad het om meer gespesialiseerd te ontwikkel.<ref name="ReferenceC"/> ==Uniekheid van die biodiversifikasie== {{Beeld-inligting-uitwissing}} Die Kambriese ontploffing kan beskou word as twee vlae metasoïese uitbreiding na leë nisse: eerstens 'n koëvolusionêre toename in diversiteit toe diere nisse op die Ediacariese seebodem verken het, gevolg deur 'n tweede uitbreiding in die vroeë Kambrium terwyl hulle gevestig geraak het in die water.<ref name="Butterfield2007"/> Die tempo van diversifikasie in die Kambriese fase van die ontploffing is sonder weerga onder seediere: Dit het alle metasoïese klades geraak waarvan fossiele ontdek is. Latere uitbreidings, soos dié van [[vis]]se in die [[Siluur]] en Devoon, het minder taksons geraak wat grootliks dieselfde liggaamsplanne gehad het.<ref name="CowenHistLife"/> Hoewel die herstel ná die [[Perm-Trias-uitwissing]] met so min spesies begin het as die Kambriese ontploffing, het die herstel baie minder belangrike nuwe soorte diere tot gevolg gehad.<ref>{{cite journal |last=Erwin |first=D.H. |author2=Valentine, J.W. |author3=Sepkoski, J.J. |date=November 1987| title=A Comparative Study of Diversification Events: The Early Paleozoic Versus the Mesozoic |journal=Evolution |volume=41 |issue=6 |pages=1177–1186 |doi=10.2307/2409086 |pmid=11542112|jstor=2409086}}</ref> Wat die vroeë Kambriese diversifikasie begin het, het 'n besonder groot omvang van voorheen onbeskikbare ekologiese nisse geopen. Toe dié nisse vol raak, was die ruimte te beperk dat nog sulke uiteenlopende diversifikasies kon ontstaan, want sterk mededinging het in al die nisse bestaan. As 'n groter hoeveelheid nisse bestaan het, sou klades kon voortgaan om te diversifiseer en uiteenlopend genoeg geraak het sodat ons hulle as verskillende [[filum]]s kon herken. As nisse gevul is, sal lyne aanhou ooreenstem lank nadat hulle in takke verdeel het, want beperkte geleenthede bestaan om van lewenstyl en vorm te verander.<ref name="Valentine1995WhyNoNewPhyla">{{cite journal | title=Why No New Phyla after the Cambrian? Genome and Ecospace Hypotheses Revisited | author=Valentine, J.W. | journal=PALAIOS | issue=2 |date=April 1995 | pages=190–194 | doi=10.2307/3515182 | volume=10 | type=abstract | jstor=3515182 | bibcode=1995Palai..10..190V }}</ref> Daar was twee soortgelyke ontploffings in die evolusie van [[Plant|landplante]]: Ná 'n kriptiese geskiedenis wat sowat 450&nbsp;Ma gelede begin het, het landplante 'n unieke, vinnige uitbreiding ondergaan in die Devoon, sowat 400&nbsp;Ma gelede.<ref name="CowenHistLife"/> Daarbenewens het Angiospermae ([[blomplante]]) in die [[Kryt (geologie)|Kryt]] ontstaan en vinnig gediversifiseer. ==Notas== {{Reflist|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Nog leesstof== {{refbegin|3}} * {{cite journal |year=2000 |title=A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla |journal=Biological Reviews |volume=75 |pages=253–295 |author=Budd, G. E. |author2=Jensen, J. |doi=10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x |pmid=10881389 |issue=2 |s2cid=39772232 }} * Collins, Allen G. [http://www.ucmp.berkeley.edu/phyla/metazoafr.html "Metazoa: Fossil record"]. Besoek op 14 Desember 2005. * {{cite journal | author = Conway Morris, S. | date=Junie 2006 | title = Darwin's dilemma: the realities of the Cambrian 'explosion' | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences | volume = 361 | issue = 1470 | pages = 1069–1083 | doi =10.1098/rstb.2006.1846 | pmid = 16754615 | issn = 0962-8436 | pmc = 1578734}} An enjoyable account. * {{cite book| title=Wonderful Life: The Burgess Shale and the Nature of History| author=Gould, S.J.| year=1989| publisher=W.W. Norton & Company| bibcode=1989wlbs.book.....G}} * {{cite journal|author1=Kennedy, M. |author2=M. Droser |author3=L. Mayer. |author4=D. Pevear |author5=D. Mrofka |year=2006 |doi=10.1126/science.311.5766.1341c |journal=Science |volume=311 |issue=5766 |page=1341 |title=Clay and Atmospheric Oxygen|s2cid=220101640 }} * {{cite journal | author = Knoll, A.H. | author2=Carroll, S.B. | s2cid=8908451 | date = 1999-06-25 | title = Early Animal Evolution: Emerging Views from Comparative Biology and Geology | journal = Science | volume = 284 | issue = 5423 | doi = 10.1126/science.284.5423.2129 | pmid = 10381872 | pages = 2129–37 }} * {{cite journal | last1 = Markov | first1 = Alexander V. | last2 = Korotayev | first2 = Andrey V. | year = 2007 | title = Phanerozoic marine biodiversity follows a hyperbolic trend | journal = Palaeoworld | volume = 16 | issue = 4| pages = 311–318 | doi=10.1016/j.palwor.2007.01.002}} * {{cite journal | author=Montenari, M. |author2=Leppig, U. |title= The Acritarcha: their classification morphology, ultrastructure and palaeoecological/palaeogeographical distribution | journal=Paläontologische Zeitschrift | year=2003 | volume=77 | pages=173–194 | doi=10.1007/bf03004567 |s2cid=127238427 }} * {{cite journal |author=Wang, D.Y.-C. |author2=S. Kumar |author3=S.B. Hedges |date=Januarie 1999 |title=Divergence time estimates for the early history of animal phyla and the origin of plants, animals and fungi|journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=266 |pages=163–71 |doi=10.1098/rspb.1999.0617 |issue=1415 |pmid=10097391 |issn=0962-8452 |pmc=1689654}} * Wood, Rachel A., "The Rise of Animals: New fossils and analyses of ancient ocean chemistry reveal the surprisingly deep roots of the Cambrian explosion", ''Scientific American'', vol. 320, no. 6 (Junie 2019), pp.&nbsp;24–31. * {{cite journal |author1=Xiao, S. |author2=Y. Zhang |author3=A. Knoll |date=Januarie 1998|title=Three-dimensional preservation of algae and animal embryos in a Neoproterozoic phosphorite |journal=Nature |volume=391 |pages=553–58 |doi=10.1038/35318 |bibcode = 1998Natur.391..553X |issue=1 |s2cid=4350507 |issn=0090-9556}} {{refend}} ==Skakels== * [https://web.archive.org/web/20120213225957/http://www.ijdb.ehu.es/web/contents.php?vol=47 The Cambrian "explosion" of metazoans and molecular biology: would Darwin be satisfied?] * [https://web.archive.org/web/20080407005007/http://genome6.cu-genome.org/andrey/GouldComment.pdf On embryos and ancestors] deur Stephen Jay Gould * {{cite journal|title=The Cambrian "explosion": Slow-fuse or megatonnage?| doi=10.1073/pnas.97.9.4426|volume=97|issue=9|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |pages=4426–4429 |pmid=10781036 |pmc=34314 |date=April 2000 | last1=Conway Morris | first1=S.|bibcode=2000PNAS...97.4426C| doi-access=free}} * {{Cite web | url = http://burgess-shale.rom.on.ca/en | title = Burgess Shale | publisher = Virtual Museum of Canada | year = 2011}}. Talle besonderhede oor die Burgess-skalie, sy fossiele en belangrikheid vir die Kambriese ontploffing * [http://www.kumip.ku.edu/cambrianlife/ Utah's Cambrian life]. Met geoie foto's van Burgess-skalie- en ander Kambriese fossiele {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cambrian explosion}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kambrium|Ontploffing, Kambriese]] [[Kategorie:Paleosoïkum]] [[Kategorie:Evolusie]] tctkulv0pg8ks77f1r7wjp1otpo1bjx 0 406898 2924676 2729789 2026-08-13T11:04:24Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924676 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Maxim Vengerov | beeld = Lêer:Vengerovfestival.jpg | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = Klassiek | native_name = Максим Александрович Венгеров | native_name_lang = ru | geboortenaam = Maxim Alexandrovich Vengerov | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1974|08|20}} | geboorteplek = [[Novosibirsk]], Russiese Sowjet-Federale Sosialistiese Republiek, [[Sowjetunie]]<ref name=Aus>{{cite news|url=https://www.theaustralian.com.au/arts/review/violinist-maxim-vengerov-joins-the-qso-with-stradivarius/news-story/b47e38b65f5dfe3ab81b93e6309eaec3?nk=b462cbab64d8b91c193f6cb4e0689794-1519773773|title=Violinist Maxim Vengerov joins the QSO with Stradivarius|date=28 November 2015|first=Sharon|last=Verghis|newspaper=The Australian|access-date=17 Junie 2018}}</ref><ref name="Hamilton">{{cite news|author=Adrian Hamilton|title=Maxim Vengerov: The showman|url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/maxim-vengerov-the-showman-16285.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220512/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/maxim-vengerov-the-showman-16285.html |archive-date=12 Mei 2022 |url-access=subscription |url-status=live|work=The Independent|date=22 January 2005|access-date=17 Junie 2018}}</ref> | sterfdatum = | sterfplek = | genre = {{Flatlist| *Klassieke musiek *Kamermusiek}} | beroep = {{Flatlist| * Violis * Musikant * Dirigent * Professor}} | instrument = [[Viool]], [[Altviool]] | etiket = {{Flatlist| *Teldec *[[EMI|EMI Classics]] *VMV (Vengerov Music Vision)}} | associated_acts = Zakhar Bron | webwerf = {{URL|http://www.nfbm.com/maxim-vengerov/}} }} '''Maxim Alexandrovich Vengerov''' (Russiese fonetiese uitspraak: mɐkˈsʲim ɐlʲɪkˈsandrəvʲɪtɕ vʲɪnˈɡʲerəf; {{lang-ru|Максим Александрович Венгеров}}; * [[20 Augustus]] [[1974]]) is 'n Sowjetgebore Israelse violis, [[altviool|altviolis]] en [[dirigent]]. Classic FM ([[Verenigde Koninkryk|VK]]) het hom "een van die beste violiste in die wêreld" genoem. <ref name="CFM">{{cite news|author=Classic FM|title=Maxim Vengerov: Facts|url=https://www.classicfm.com/artists/maxim-vengerov/guides/facts/}}</ref> == Biografie == Vengerov is gebore in [[Chelyabinsk]] as die enigste kind van die [[Jode|Joodse]] egpaar Aleksandr en Larisa Borisovna. Sy vader was 'n [[hobo]]speler en sy moeder bestuurder van die plaaslike weeshuis se koor.<ref name=from>[https://www.thejc.com/life-and-culture/all/from-prodigy-to-superstar-1.499747 "From prodigy to superstar; Virtuoso violinist Maxim Vengerov puts his success down to his upbringing as a Jewish boy in the heart of Russia.. With celebrations of his 40 years as a performer on ice, he talked to Jessica Duchen about his career,"] ''The Jewish Chronicle''.</ref><ref name="Hamilton"/> Hy het vanaf 3-jarige ouderdom in sy moeder se koor gesing,<ref name="auto4">Todd Brewster (2011). [https://books.google.com/books?id=QlqdExFYG6wC&dq=%22Maxim+Vengerov%22&pg=PT6 ''21st Century Violinists''], Vol. 1.</ref> en op 5-jarige ouderdom die [[viool]] begin studeer onder Galina Turchaninova.<ref name="auto5">{{Cite web|url=https://www.classicfm.com/artists/maxim-vengerov/guides/facts/|title=Maxim Vengerov at 40: Ten facts about the great violinist|website=Classic FM}}</ref><ref name="auto6">{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/maximum-music-1.146909|title=Maximum music|newspaper=The Irish Times}}</ref> Toe Turchaninova hom ontmoet het sy gevra: "Het jy krag in hierdie hande?"<ref name="auto5"/> waarop die vyfjarige haar so hard as wat hy kon in die maag geslaan het.<ref name="auto5"/> Hy het jare later gesê: "Gelukkig was sy die dag in 'n goeie bui, en het sy my as leerling aanvaar."<ref name="auto5"/> Die lesse het aanvanklik nie goed verloop nie.<ref name="auto6"/><ref name="auto2">{{Cite web|url=https://zdocs.mx/doc/jlnotes-2013-march-april-zlp7vgm0k8p7|title=JLNotes 2013 March-April [PDF]|website=zdocs.mx|access-date= 3 Oktober 2023|archive-date=16 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816095648/https://zdocs.mx/doc/jlnotes-2013-march-april-zlp7vgm0k8p7|url-status=dead}}</ref> Turchaninova was 'n baie streng onderwyseres.<ref name="auto6"/><ref name="auto2"/><ref name="auto3">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/maxim-vengerov-mn0002297182/biography|title=Maxim Vengerov Biography, Songs, & Albums|website=AllMusic}}</ref><ref name="auto6"/><ref name="auto2"/> Turchaninova het sy moeder ingelig dat sy hom gaan skors omdat hy nie die viool wou speel tydens lesse nie.<ref name="auto6"/><ref name="auto2"/> Sy moeder het toe aan't huil gegaan, waarop Vengerov, toe hy dit sien, sy viool opgetel het en 17 voorgeskrewe stukke sonder onderbreking uit sy geheue gespeel het.<ref name="auto3"/><ref name="auto6"/><ref name="auto2"/> Alhoewel hy gewier het om tydens lesse te speel, het hy steeds geoefen.<ref name="auto6"/><ref name="auto2"/> Turchaninova het hierop ingestem om voort te gaan met sy lesse.<ref name="auto6"/><ref name="auto2"/> Op 10-jarige ouderdom het Vengerov die 1984 Internasionale Karol Lipiński en Henryk Wieniawski Jong Vioolspeler-kompetisie in [[Lublin]], Pole gewen. Daardie jaar het hy ook vir die Russiese plate-etiket Melodiya 'n LP opgeneem.<ref name=from/> Op 11-jarige ouderdom, as deel van die Tsjaokofski-kompetisie se openingskonsert, het hy weer 'n LP opgeneem.<ref name=from/> Hy is toe na Londen, waar hy sy eerste [[laserskyf|CD]] vir Biddulph Records opgeneem het. <ref name=from/> Vir die volgende vyf jaar het Vengerov studeer onder Zakhar Bron, wat in 1987 die [[Sowjetunie]] verlaat het om aan die Royal Academy of Music in Londen onderrig te gee. Toe Bron na die Musikhochschule Lübeck in Duitsland gegaan het om daar klas te gee, het Vengerov hom gevolg.<ref name="Hamilton"/> In 1990 het Vengerov die Internasionale Carl Flesch-kompetisie<ref name=from/> gewen, wat aanleiding gegee het tot 'n opnamekontrak met Teldec, en die begin van sy internasionale loopbaan. Vengerov het in 1990 saam met sy ouers en grootmoeder na Israel verhuis toe hy 16 was.<ref name="auto">{{Cite web|url=http://www.timesofisrael.com/violinist-vengerov-says-his-heart-and-soul-belong-in-israel/|title=Violis Vengerov sê sy hart en siel hoort in Israel|first=Jessica|last=Steinberg|website=Times of Israel}}</ref> Daar het hy gestudeer aan die Jerusalem Akademie vir Musiek en Dans.<ref name="auto"/> Hy het gesê dat Israel "in my gene is" en dat sy "hart en siel aan Israel behoort."<ref name="auto "/> In 2006 het Vengerov 'n musiekskool in die noorde van Israel, Musicians of Tomorrow, gestig wat deur 'n voormalige eerste violis van die Israelse Filharmoniese orkes bestuur word.<ref name=from/> <ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/grapevine-october-6-2019-nif-at-40-603787|title=Grapevine 6 Oktober 2019: NIF at 40|website=The Jerusalem Post }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://musiciansoftomorrow.com/about-us/|title=About Us|publisher=Musicians of Tomorrow}}</ref> Hy het 'n huis in Migdal, Israel, naby die Kinneretmeer.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2008/04/07/arts/music/07arts-VIOLINISTTAK_BRF.html|title="Violiist Takes a Break"|first=Compiled by Lawrence Van|last=Gelder|date=7 April 2008|work=The New York Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/not-just-news/doing-double-duty-372509|title=Doing double duty|website=The Jerusalem Post}}</ref> In 2010 is Vengerov as die eerste hoofdirigent van die Menuhin-fees se Gstaad-orkes aangestel. Hy het sy dirigeerstudies onder Yuri Simonov voortgesit en in 2014 met 'n diploma van uitnemendheid aan die Ippolitov-Ivanov Staatsmusikale Pedagogiese Instituut gegradueer. Vengerov het toe ingeskryf vir 'n verdere tweejaar program van operadirigering. Sy werk met kontemporêre komponiste sluit die première in van Qigang Chen se vioolconcerto ''La Joie de la souffrance''.<ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/newsrepublic/2017-10/23/content_33627986.htm|title=For the sake of art|work=China Daily|author=Chen Nan|date=23 October 2017|access-date=17 June 2018}}</ref> Gedurende 2019 tot 20 was Vengerov inwonende kunstenaar by die Armeense Staat-simfonieorkes.<ref name="Barbican">{{cite web |title=Armenian State Symphony Orchestra |date=14 Januarie 2020 |url=https://www.barbican.org.uk/whats-on/2020/event/armenian-state-symphony-orchestra |publisher=Barbican Centre |access-date=5 April 2020 }}</ref> Hy is Ambassadeur en besoekende professor by die Menuhin Musiekakademie in Switserland en die Polonsky-besoekende professor van vioolstudies by die Royal College of Music in [[Londen]].<ref>{{Cite web|title=Violinist Maxim Vengerov appointed visiting professor at London's Royal College of Music|url=https://www.thestrad.com/violinist-maxim-vengerov-appointed-visiting-professor-at-londons-royal-college-of-music/6206.article|website=The Strad|language=en|access-date=2020-05-02}}</ref> Buiten klasgee het Vengerov ook gedien op verskeie beoordelingspanele van musiekkompetisies soos die Donatella Flick dirigeer-kompetisie en die [[Yehudi Menuhin]] Internasionale kompetisie vir jong violiste. Hy was ook voorsitter van die Henryk Wieniawski Vioolkompetisie in 2011 en 2016. In 2013 het hy die finale rondtes van die Montreal Internasionale Vioolkompetisie gedirigeer. == Instrument == Vengerov speel op die 1727 "''ex-[[Rodolphe Kreutzer|Kreutzer]]''" [[Stradivarius]] viool wat gemaak is nét na die "Goue Periode" van die [[Stradivarius]] vioolmakers. Die viool is voorheen besit deur Rodolphe Kreutzer, aan wie [[Beethoven]] se 9de vioolsonate (die "Kreutzer" sonate) opgedra is.<ref name="Clark">{{cite news|url=https://www.ft.com/content/6146b148-37b1-11e2-a97e-00144feabdc0|title=Lunch with the FT: Maxim Vengerov|work=Financial Times|author=Andrew Clark|date=30 November 2012|access-date=17 Junie 2018}}</ref> == Persoonlike lewe == In 2011 is Vengerov getroud met Olga Gringolts, suster van die violis Ilya Gringolts. Die paartjie het twee dogters en een seun.<ref name="Sweeting">{{cite news|author=Adam Sweeting|title=Maxim Vengerov: new and turbo-charged|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/classicalmusic/10453204/Maxim-Vengerov-new-and-turbo-charged.html|work=Telegraph|date=16 November 2013|access-date=17 Junie 2018}}</ref> Die gesin woon in [[Monaco]].<ref name="Duchen">{{cite news|author=Jessica Duchen|title=Editor's Lunch: Vengerov Takes It To The Max|url=http://www.amati.com/magazine/107-instrument-articles/editors-lunch-vengerov-takes-max/|work=Amati Magazine|date=3 November 2015|access-date=17 Junie 2018|archive-date=15 Augustus 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815152045/http://www.amati.com/magazine/107-instrument-articles/editors-lunch-vengerov-takes-max/|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *[http://www.nfbm.com/maxim-vengerov/ "Maxim Vengerov"], Nicola-Fee Bahl Management page *[http://www.bruceduffie.com/vengerov.html "Onderhoud"], deur Bruce Duffie *[http://www.cmusic.tv/watchvideo/283 "C Music TV Interview"] *[https://web.archive.org/web/20091207114339/http://www.telemak.com/showcases/gaultier2.php "Maxim Vengerov for Jean Paul Gaultier"] *[http://www.wieniawski.com/maxim_vengerov_eng.html Maxim Vengerov webblad], (met fotos en opnames by www.wieniawski.com) *[http://www.lefigaro.fr/musique/2013/02/14/03006-20130214ARTFIG00367-les-maux-tabous-des-musiciens.php "Les maux tabous des musiciens"], ''Le Figaro'' *[http://www.allmusic.com/artist/maxim-vengerov-mn0002297182/biography Joseph Stevenson, biografie van Maxim Vengerov], Allmusic.com *[http://www.bach-cantatas.com/Bio/Vengerov-Maxim.htm "Maxim Vengerov,"] Bach Cantatas {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Vengerov, Maxim}} [[Kategorie:Geboortes in 1974]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Israelse violiste]] t0jvzo2iw75iywl5j0gop9ntxk5v21j 0 407401 2924674 2922052 2026-08-13T10:55:32Z Jcb 223 2924674 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} Daar is verskeie '''gesondheids- en medisinale voordele van tee''' wat al die pad van gewigsverlies tot by regulering van [[bloeddruk]] strek. Een van die vroeë verslae van die gebruik van tee vir medisinale gebruike dateer terug na die vroeë 3de eeu n.C. in 'n mediese teks geskryf deur [[Chinese]] doctor Hua Tuo. Verskeie mense drink tee op 'n daaglikse basis vir medisinaalevoordele of selfs vir hul genot. == Geskiedenis == Daar is spekulasie dat die tee plant oorspronklik van suiwesterse [[China]], [[Tibet]] en [[Noord-Indië]] af ontstaan het. Chinese handelaars het gereeld deur hierdie lande gereis en het teëgekom met mense wat aan teeblare kou vir medisinaale doeleindes.<ref>https://www.peets.com/blogs/peets/a-history-of-tea</ref> Volgens 'n legende van [[2737 v.C.]], was die eerste tee ontdek deur Chinese keiser [[Shen Nung]] hy het onder 'n boom gesit terwyl sy bediende drink water gekook het, maar 'n paar blare vanaf 'n boom het in die water in geval. Sheng Nung 'n bekende kruie dokter, het besluit om die infusie te drink wat sy bediende perongeluk geskep het.<ref>https://www.cam.ac.uk/research/discussion/just-your-cup-of-tea-the-history-and-health-claims-of-the-nations-favourite-brew</ref> Die boom was geglo om 'n [[Camellia sinensis|Camellia Sinensis]] boom te wees<ref>https://www.tea.co.uk/history-of-tea</ref> wat ons vandag as ‘’“Wit tee”’’ met baie verskeie medisinale voordele ken.<ref>https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/camellia-sinensis</ref> So vroeg as 4000 – 5000 jaar gelede het die Chinese mense bewus geword dat tee gesondheid kan bevorder en sommige menslike siektes kan voorkom. Dit is aan geteken in klassieke boeke soos Sheng Nong se Herbal Classic.<ref name="ncdi4322420">https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4322420/</ref> Tee was hoofsaaklik gebruik vir sy medisinale eienskappe, dit as weetenskaplik erken dat tee 'n bron van [[Antioksidant|antioksidante]] en 'n natuurlike immuniteitsversterker is.<ref>https://www.newbyteas.com/gb/journal/the-origins-of-tea-and-its-medicinal-properties{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Met verloop van tyd het teeverbruik toegeneem en versprei met behulp van komplekse interkulturele uitruilings wat met die teekultuur verband gehou het, was die gevolg van die beweeging van handelaars, sendelinge en dokters langs aan die Sypaaie wat bygedra het met die verspreiding van die gebruik van tee. Terwyl hulle deur die uiterste dele van van [[Eurasië]] gereis het, is verskillende elemente van kultuur na beide die [http://Oostenryk Ooste] en die [[Weste]] oor gedra.<ref>https://en.unesco.org/silkroad/content/cultural-selection-diffusion-tea-and-tea-culture-along-silk-roads</ref> ==Invloed== Saamgeperste tee was gebruik as m vorm van geldeenheid wat vir byna enigiets in die Tibetaanse saamlewing kon betaal, soos betaling van werkers en bediendes.<ref>https://rauantiques.com/blogs/canvases-carats-and-curiosities/history-of-tea</ref> Tee het 'n sentrale rol gespeel in verskeie belangrike historiese gebeurtenisse soos die [[Eerste Opiumoorlog]] en die [[Amerikaanse Rewolusie|Amerikaanse Revolusie]]. In die einde van die 18de eeu was die gebruik van tee in [[Engeland]] in hoe aanvraag, handel was noodsaaklik om die land se te korte en beleid te ondersteun.<ref>https://www.treehugger.com/how-tea-changed-the-world-4863908</ref> Maar nou speel tee 'n belangrike rol in landelike ontwikkeling, armoedevermindering en voedselsekerheid in ontwikkelde lande aangesien dit een van die grootste kontantgewasse is wat ook werk aan burgers verskaf.<ref>https://www.un.org/en/observances/tea-day</ref> Tee het ook 'n impak op moderne medisyne mense wat tee langtermyn drink is bewys om gesonder in algeeel te wees asook om 'n sterker [[Immuunstelsel|imuunstelsel]] te hê. Dit wil se dat dit mense ooreed om tee te begin drink en meer natuurlike middels om jou gesondheids beter te maak gebruik. Tee en sy hoofkomponente, soos [[groen tee]], swart tee, tee polifenole, en [https://www.healthline.com/nutrition/egcg-epigallocatechin-gallate epigallocatechin-3-gallaat (EGCG)] verskaf deur drinkwater of 'n dieet, is gedemonstreer om [https://af.opentran.net/afrikaans-javaans/tumorgenese.html tumorgenese] in baie diermodelle vir verskillende organe te inhibeer plekke, insluitend die [[long]], mondholte, [[slukderm]], [[maag]] ensovoorts, wat veroorsaak dat jou organe 'n immuun bou en hulle funksies meer effektief kan uivoer.<ref name="ncdi4322420" /> ==Gebruike== Daar is ontelbare gebruike vir tee vanaf 'n heerlike drankie na eksterne gebruike. Maar tee word hoofsaaklik gebruik vir hul medisinale voordele dit help om siektes te voorkom gesonde massa te bestuur, verligting van fisiese ongemak, en diesmeer.<ref name="everyday">https://www.everydayhealth.com/diet-nutrition/diet/best-teas-your-health/</ref> Tee kan gebruik word om jou oë te ontpof en jou voete te ontsmet, deur jou voete 1 keer 'n week vir 20 minute in soet-ruikende teewater te laat bad, volgens ''[https://www.rd.com/ Readers Digest]''. Geswelde oogverligting kan opgelos word deur 'n teesakkie vir 20 minute op jou oë te laat. Dit is een van die algemeenste gebruike van oorskiet teesakkies. Die [[Tannien|tanniene]] in die tee tree op om swelling te verminder en moeë oë te streel. Tanniensuur en teobromien in tee help om die brand van 'n sonbrand, skeermesbrand of gewone brand as gevolg van hitte te verkoel. Plaas net 'n verkoelde teesakkie op die aangetaste area vir onmiddellike verligting. Dit sal ook help om gifblaaruitslag beter te laat voel.<ref>https://www.heavenlytealeaves.com/blogs/heavenly-tea-leaves-blog/7-creative-uses-for-tea</ref> ==Tee== [[Lêer:Teestrauch Detail.jpg|duimnael|Teestruik]] [[Lêer:Tea bags.jpg|duimnael|Teesakkies]] '''Tee''' (''[[Engels]]:'' ''tea''; ''[[Nederlands]]:'' ''thee''; ''[[Duits]]:'' ''Tee''; ''[[Chinees]]:'' 茶 ''chá'') is 'n warm drankie wat uit die gedroogde blare van die teestruik ''[[Camellia sinensis]]'' berei word.<ref>'''HAT''': [[Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal]]. Vyfde uitgawe, F. F. Odendal & R.H. Gouws, 2005.</ref> Tee is een van die baie maniere om op 'n gesonde en natuurlike wyse vele gesondheidsvoordele in te samel. Van die hooftipes tee vir gesondheid is Groen-Tee, Swart-Tee, Wit-Tee, Kamille-tee, Gemmer-tee, Rooibos-tee ‘’rooi tee’’, Peperment-tee, Chai-Tee ens.<ref name="everyday" /> ===Groen-tee=== [[Lêer:Green tea 3 appearances.jpg|200px|duimnael|Die voorkoms van groen tee in drie verskillende stadiums (van links na regs): die ingewande blare, die droë blare en die vloeistof.]] Groen tee is soos 'n welstandselikser – dit is ryk aan antioksidante en is gelaai met katekiene, kragtige antioksidante wat help om selskade te voorkom. Hierdie antioksidante kan ook teen verskeie siektes beskerm.<ref> https://www.healthline.com/nutrition/top-10-evidence-based-health-benefits-of-green-tea</ref> Dit verbeter jou hartgesondheid, gereelde verbruik van groen tee word geassosieer met 'n laer risiko van [http://kardiovaskulêre%20siektes kardiovaskulêre siektes]. Dit kan help om [[cholesterol]]vlakke te verlaag en die verhouding van goeie cholesterol tot slegte cholesterol te verbeter.<ref>https://www.everydayhealth.com/atrial-fibrillation/diet/teas-and-heart-health/</ref> Groen tee is bestudeer vir sy potensiële rol in massaverlies. Die kombinasie van kafeïen en katekiene kan metabolisme 'n hupstoot gee en help om vet te verbrand. Die kafeïeninhoud in groen tee, saam met die aminosuur L-teanien, kan sinergistiese effekte op breinfunksie hê. Dit kan waaksaamheid en kognitiewe funksie verbeter. Die groen tee verminder jou stress vlakke wat help met optimale breinfunksie en versterk werkende geheue en aandag.<ref>https://www.insider.com/guides/health/diet-nutrition/green-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat die polifenole in groen tee is epigallocatechin gallate (EGCG) en kan help om teen sekere soorte [[Kanker|kankers]] te beskerm, soos maagkanker en die groei van velgewasse as gevolg van die prolifenole se anti-inflammatoriese en antikanker eienskappe. Dit kan ook help om bloedsuikervlakke te reguleer, wat dit voordelig maak vir individue met of die risiko loop om tipe 2-diabetes te ontwikkel.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/green-tea</ref> Die katekiene in groen tee het antibakteriese eienskappe wat kan help om die groei van skadelike bakterieë in die mond te inhibeer. Dit kan bydra tot verbeterde tandheelkundige gesondheid en verminderde risiko van holtes. Die antioksidante in groen tee help ook om 'n slegte asem en slegte smaak in jou mond te verminder.<ref>{{Cite web |url=https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.rejuvdentist.com/nutrition-and-oral-health/green-tea-teeth/ |url-status=dead }}</ref> Die [[Anti-inflammatoriese middel|anti-inflammatoriese]] effekte in die tee keer inflammasie in jou tandvleis, en kan voordelig wees vir toestande wat inflammasie behels, soos [[artritis]].<ref>https://www.webmd.com/diet/can-tea-help-with-inflammation</ref> Die antioksidante in groen tee kan ook help om die vel te beskerm teen skade wat deur vrye radikale veroorsaak word. Sommige studies dui ook daarop dat groen tee uittreksels anti-veroudering effekte op die vel kan hê.<ref>https://asianbeautyessentials.com/blogs/the-idol-beauty-blog/green-tea-skin-benefits</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586922/</ref> Alhoewel groen tee talle gesondheidsvoordele bied is dit noodsaaklik om die tee te drink met 'n gesonde, goeie en gebalanseerde leefstyl om die beste resultate te sien. Te veel van enigiets is selde 'n goeie ding, dus is matige verbruik die sleutel. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande ===Swart-tee=== [[Lêer:Black Tea from Kerala IMG 20200924 201237.jpg|thumb|right|Koppie swart-tee]] [[Swarttee|Swart tee]], met sy robuuste geur en ryk geskiedenis, het ook talle gesondheidsvoordele maar net soos groen tee, bevat swart tee antioksidante, soos polifenole, wat tot hartgesondheid kan bydra. Gereelde verbruik word geassosieer met 'n verminderde risiko van hartsiektes.<ref name="ucla">https://www.uclahealth.org/news/6-health-benefits-of-drinking-black-tea</ref> Swart tee is 'n kragtige bron van antioksidante, insluitend theaflavins en thearubigins. Hierdie antioksidante help om vrye radikale te neutraliseer en kan bydra tot algemene gesondheid.<ref name="ucla" /><ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gereelde verbruik van swart tee kan bydra tot beskeie verlagings in [[bloeddruk]], wat kardiovaskulêre gesondheid bevorder.<ref name="ucla" /> Die tee bevat verbindings wat die groei van voordelige dermbakterieë kan bevorder, wat spysverteringstelselgesondheid ondersteun en bydra tot verbeterde beengesondheid, wat moontlik die risiko van osteoporose verminder.<ref>https://www.arthritis.org/health-wellness/healthy-living/nutrition/healthy-eating/best-drinks-for-arthritis</ref> Asook bevat dit kafeïen, wat waaksaamheid kan verbeter en kognitiewe funksie kan verbeter. Dit bevat ook L-teanien, 'n aminosuur wat kalmerende effekte kan hê, wat die stimulerende effekte van kafeïen uitbalanseer.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/black-tea-benefits</ref> Daar wor op ge dui dat gereelde verbruik van swart tee geassosieer kan word met 'n laer risiko van beroerte. Swart tee kan help om cholesterolvlakke te verbeter, veral deur die verhoging van vlakke van hoëdigtheid lipoproteïen (HDL) [[cholesterol]], wat as ''goeie'' cholesterol beskou word, en speel 'n rol in die bestuur van bloedsuikervlakke en die vermindering van die risiko van [[tipe 2-diabetes]].<ref>https://www.ars.usda.gov/news-events/news/research-news/2003/study-shows-tea-consumption-lowers-blood-cholesterol/</ref><ref name="ucla" /> Die L-teanien-inhoud in swart tee, gekombineer met sy matige kafeïeninhoud, kan stresverligtende en kalmerende effekte hê.<ref>https://www.joko.co.za/blog/need-to-calm-down-relax-with-these-teas/</ref> Genuit die tee met nm goeie, gesonde en gebalanseerde diet vir die beste resultate. Daarbenewens kan individuele reaksies op tee verskil, so dit is altyd 'n goeie idee om na jou liggaam te luister en met 'n gesondheidswerker te konsulteer as jy spesifieke gesondheidsprobleme het. ===Wit-tee=== [[Image:Bai Hao Yinzhen or Silver needle White Tea.JPG|thumb|right|Die sigbare wit hare is 'n unieke eienskap van die Bai Hao Yinzhen tee]] Wit tee, afkomstig van die [[Teestruik|Camellia sinensis]]-plant, is bekend vir sy delikate geur en minimale verwerking. Terwyl wetenskaplike navorsing oor wit tee beperk is in vergelyking met groen of swart tee, is sommige potensiële gesondheidsvoordele geïdentifiseer. Wit tee bevat polifenole, soos katekiene en flavonoïede, wat as anti-oksidant funksioneer. Hierdie verbindings kan help om vrye radikale te neutraliseer, wat moontlik [[oksidatiewe stres]] in die liggaam verminder.<ref>https://greatist.com/eat/white-tea-</ref><ref>benefitshttps://www.webmd.com/diet/health-benefits-white-tea</ref> Die antioksidante in wit tee kan tot kardiovaskulêre gesondheid bydra deur cholesterolvlakke te verbeter en gesonde [[Bloedvat|bloedvate]] te bevorder.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan anti-inflammatoriese effekte hê, wat moontlik toestande wat verband hou met inflammasie kan bevoordeel. Die antimikrobiese eienskappe kan bydra tot mondgesondheid deur die groei van [[Bakterie|bakterieë]] wat met plaakvorming en holtes geassosieer word, te inhibeer.<ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Wittee-ekstrak kan help met gewigsverlies deur die ophoping van vetselle te verminder en vetafbraak te bevorder die tee help om metabolisme met 'n ekstra 4-5% te verhoog, en verbrand ongeveer 70-100 meer kalorieë daagliks. Boonop help die polifenole wat in wit tee voorkom om vet af te breek en te verhoed dat nuwe vetselle vorm.<ref>https://tea101.teabox.com/white-tea-and-weight-loss</ref><ref>https://www.waterdrop.com/blogs/magazine/9-benefits-of-white-tea-you-should-know</ref> Die antioksidante in wit tee kan beskermende effekte op die vel hê, wat moontlik die impak van veroudering verminder en algehele velgesondheid bevorder en help om plooie, ontsteking, hiperpigmentasie, fyn lyntjies, sonbrand en dehidrasie te behandel en te voorkom.<ref>{{Cite web |url=https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://sundree.com/blogs/news/the-benefits-of-white-tea-extract-in-your-skincare |url-status=dead }}</ref> Die polifenole in wit tee is ondersoek vir hul potensiële rol in die voorkoming van sekere soorte kankers. Meer studies is nodig om afdoende bewyse te vestig. Maar die tee is gepak met asntioxsidant wat dit 'n ongelooflike gesoonde tee maak.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/white-tea-benefits</ref> Wit tee kan immuunversterkende eienskappe hê, alhoewel navorsing op hierdie gebied steeds opduik. Meer onlangse studies het bevind dat wit tee selfs meer doeltreffend as groen tee is, wat antibakteriese, antivirale en antifungale effekte toon. Wit tee kan ook immuunselle beskerm.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/the-extraordinary-benefits-of-drinking-white-tea</ref> Dit is belangrik om daarop te let dat die bestaande wetenskaplike literatuur oor wit tee relatief yl is, en verdere navorsing is nodig om hierdie potensiële gesondheidsvoordele te staaf. Soos met enige dieetkomponent, is moderering die sleutel, en individuele reaksies kan verskil. Dit is raadsaam om met 'n gesondheidswerker te konsulteer vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. ===Kamille-tee=== [[Lêer:Camomile tea, High Tea at the Savoy Hotel.jpg|thumb|Kamilletee word bedien by die Savoy Hotel in Londen, Engeland]] Kamilletee, afkomstig van die gedroogde blomme van die kamilleplant (Matricaria chamomilla of Chamaemelum nobile), word erken vir sy potensiële gesondheidsvoordele.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamille bevat verbindings, soos chamazulene en bisabolol, met anti-inflammatoriese effekte. Dit kan help om [[inflammasie]] in die liggaam te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2995283/</ref> Kamilletee word dikwels verbruik om spysverteringsongemak, insluitend spysvertering en opgeblasenheid, te verlig. Die ligte ontspannende eienskappe daarvan kan help om die spysverteringskanaal te streel.<ref>{{Cite web |url=https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223919/https://portfoliocoffee.ca/blogs/coffee-news-coffee-blog/11-surprising-benefits-of-chamomile-tea-for-hair-skin-and-more |url-status=dead }}</ref> Die kalmerende effekte van kamilletee word algemeen geassosieer met verbeterde slaapkwaliteit. Kamille bevat apigenien, wat aan sekere reseptore in die brein kan bind, wat bydra tot 'n gevoel van ontspanning en bevat ook ligte anxiolitiese ‘’(angsverminderende)’’ effekte kan hê, moontlik toegeskryf aan die interaksie daarvan met [[Neurotransmitter|neurotransmitters]] in die brein.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Die anti-inflammatoriese en antioksidante eienskappe van kamille kan bydra tot velgesondheid. Eksterne toediening, soos in die vorm van rome wat met kamille toegedien is, word ook vir veltoestande ondersoek.<ref>https://upcirclebeauty.com/blogs/upcircle/skincare-benefits-of-chamomile</ref> Verligting van menstruele pyn kom saam met die verbruik van Kamilletee dit bied verligting [[Menstruasie|menstruele krampe]] as gevolg van sy spierverslappende eienskappe. Die tee help ook om die werking van [[dopamien]] en serotonien te moduleer, wat help om die impak van [[Depressie (gemoedstoestand)|depressie]]we simptome te verreken of ten minste te verminder.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6970572/</ref> Kamille bevat verbindings wat immuunmodulerende effekte kan hê, wat moontlik die liggaam se verdedigingsmeganismes ondersteun. Navorsingstudies dui op verskeie moontlike kamille-voordele, insluitend 'n laer risiko van dood as gevolg van hartsiektes, immuunstelselondersteuning en moontlike beskerming teen sommige kankers. Volgens 'n navorsingsoorsig kan kamilletee ook vroue help wat aan premenstruele sindroom ly.<ref>https://www.health.harvard.edu/nutrition/the-health-benefits-of-3-herbal-teas</ref> Kamille is 'n bron van antioksidante, wat kan help om oksidatiewe stres en die gepaardgaande uitwerking daarvan op die liggaam te bekamp. Kamille is bekend vir sy ontspannende eienskappe, en maak 'n strelende. Aangesien kamille ook 'n baie ligte kalmeermiddel is, kan dit jou help om fisies en geestelik te kalmeer.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chamomile-tea-benefits</ref> Terwyl kamilletee oor die algemeen as veilig vir die meeste individue beskou word, is dit belangrik om daarop te let dat dit allergiese reaksies kan veroorsaak by diegene wat sensitief is vir plante in die Asteraceae-familie. Individue met ragweed-allergieë, moet veral versigtig wees.<ref>https://www.healthline.com/health/allergies/can-you-be-allergic-to-tea</ref> Soos met enige kruiemiddel, kan individuele reaksies verskil, en konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam, veral vir individue met bestaande mediese toestande of diegene wat medikasie neem. ===Gemmer-tee=== '''[[Gemmer]]tee''', afkomstig van die risoom van die Zingiber officinale-plant, word al eeue lank verbruik vir beide sy duidelike geur en potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike navorsing dui op verskeie gebiede waar gemmertee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-ginger-tea</ref> Gemmer bevat bioaktiewe verbindings, soos gingerol, bekend vir hul anti-inflammatoriese effekte. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die vermindering van inflammasie in die liggaam, wat moontlik simptome van inflammatoriese toestande verlig.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Gemmertee word dikwels geprys vir sy spysverteringsvoordele. Dit kan help om die leegmaak van die maag te versnel, wat slegte spysvertering en ongemak verminder. Boonop kan gemmertee naarheid verlig, wat dit 'n moontlike middel maak vir bewegingsiekte en oggendnaarheid tydens swangerskap.<ref>https://www.tuasaude.com/en/how-to-lose-weight-with-ginger-tea/</ref> Verskeie studies dui daarop dat gemmer effektief kan wees in die vermindering van naarheid en braking wat verband hou met verskeie toestande, insluitend chemoterapie-geïnduseerde naarheid en swangerskap-verwante oggendnaarheid.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4818021/</ref> Gemmer se anti-inflammatoriese eienskappe strek tot pynverligting. Gereelde verbruik van gemmertee kan bydra tot die hantering van muskuloskeletale pyn en ongemak, wat 'n natuurlike alternatief bied vir individue wat nie-farmakologiese pynverligting<ref>soek.https://www.medicalnewstoday.com/articles/ginger-tea-side-effects</ref><ref>{{Cite web |url=https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://versusarthritis.org/about-arthritis/complementary-and-alternative-treatments/types-of-complementary-treatments/ginger/ |url-status=dead }}</ref> Gemmer bevat antioksidante wat kan bydra tot die ondersteuning van die immuunstelsel. Die tee help ook jou immuunstelsel deur om vir dit ’n hupstoot te gee as gevolg van sy kragtige antibakteriese eienskappe wat kan help om jou veilig en gesond te hou. Gemmer kan ook help om jou [[immuunstelsel]] in topvorm te hou danksy sy anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/ginger-tea-benefits</ref> Sommige studies dui daarop dat gemmer kan help om bloedsuikervlake te verlaag. Alhoewel dit nie 'n plaasvervanger vir mediese behandeling is nie, kan die inkorporering van gemmertee in 'n gebalanseerde dieet oorweeg word vir individue met of 'n risiko vir [[diabetes]].<ref>https://www.healthline.com/health/diabetes/ginger-and-diabetes</ref> Gemmer kan kardiovaskulêre gesondheid positief beïnvloed deur by te dra tot laer bloeddruk en cholesterolvlakkeal al word gemmetee gewoonlik beskou as 'n maagsopper, kan dit ook help met cholesterol. Gemmerpoeier het lipiedvlakke aansienlik verlaag<ref>https://www.healthline.com/health/high-cholesterol/herbal-tea</ref>Verdere navorsing is egter nodig om afdoende bewyse vas te stel rakende die langtermyn kardiovaskulêre voordele daarvan, maar die vitamiene, minerale en aminosure in gemmertee kan help om bloedsirkulasie te herstel en te verbeter wat kan help om die kans op kardiovaskulêre probleme te verminder. Gemmer kan voorkom dat vet in die are neerslaan en help om hartaanvalle en beroerte te voorkom.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/health-fitness/diet/8-health-benefits-of-ginger-tea/articleshow/27715978.cms</ref> Beperkte studies stel voor dat gemmer 'n rol kan speel in gewigsbestuur deur metabolisme te verhoog en gevoelens van honger te verminder. Meer navorsing is nodig om die omvang van gemmer se impak op gewig ten volle te verstaan.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-lemon-ginger-tea</ref> Terwyl gemmertee oor die algemeen veilig is vir die meeste individue, kan dit met sekere medikasie interaksie hê. Konsultasie met 'n gesondheidswerker word aangeraai, veral vir individue wat antikoagulante gebruik of diegene met onderliggende gesondheidstoestande.<ref>https://www.mountsinai.org/health-library/herb/ginger</ref> Gemmertee bied 'n geurige en potensieel [[Gesondheid|gesondheids]]bevorderende as 'n drankie. Soos met enige kruiemiddel, kan die effekte daarvan tussen individue verskil. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie gesondheidsvoordele ondersteun, is dit van kardinale belang om gemmertee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer en professionele advies in te win vir persoonlike gesoond heids kwessies. <gallery> Lêer:Limon&zingiber.jpg|Suurlemoengemmertee Lêer:Saenggang-cha 6.jpg|''Saenggang-cha'' (gemmertee) gemaak van ''saenggang-cheong'' Lêer:Wedang Jahe.jpg|''Wedang jahe'' (Javanese gemmertee) in [[Surakarta]], Sentraal-Java, met stukkies speserye </gallery> ===Rooibos-tee "''rooi tee''"=== '''Rooibostee''', afkomstig van die blare van die Aspalathus linearis-plant inheems aan Suid-Afrika, het gewild geword, nie net vir sy duidelike geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike ondersoeke na die eienskappe van rooibostee dui op verskeie gebiede waar dit gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Rooibostee is volop in polifenoliese verbindings, insluitend flavonoïede soos aspalatien en nothofagin. Hierdie antioksidante kan bydra tot die neutralisering van vrye radikale in die liggaam, wat moontlik oksidatiewe stres verminder.<ref>https://www.medicalnewstoday.com/articles/323637</ref> Sommige studies stel voor dat rooibostee kardiovaskulêre voordele kan inhou. Gereelde verbruik kan bydra tot 'n verlaging in [[bloeddruk]] en verbetering in lipiedprofiele, wat hartgesondheid ondersteun.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Die antioksidante in rooibostee word geassosieer met anti-inflammatoriese eienskappe. Alhoewell meer navorsing nodig is, dui voorlopige studies op potensiële voordele in die bestuur van inflammasieverwante toestande. Die tee besit Anti-inflammatoriese en anti-oksidant wat help om te beskerm teen skade wat met kanker geassosieer word. Dit help ook om te beskerm teen die effekte van oksidatiewe skade van [[diabetes]]. Kan beengesondheid bevorder. Beperk spysverteringsprobleme wat algemeen gesien word wanneer tannienryke drankies gedrink word<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> dus word rooibostee dikwels gebruik om die [[spysverteringstelsel]] se welstand te bevorder. Die anti-spasmodiese eienskappe kan help om maagkrampe en ongemak te verlig, wat bydra tot algehele vertroosting. Beperkte studies dui daarop dat rooibostee 'n rol kan speel in die regulering van bloedsuikervlakke. Vir diegene met diabetes kan rooibos help om bloedsuikervlakke te bestuur en die risiko van komplikasies te verminder. Die antioksidant aspalatien, wat in rooibostee voorkom, kan ook inflammasie as gevolg van hoë bloedsuiker verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-rooibos</ref> Rooibostee bevat minerale soos [[kalsium]] en [[mangaan]], wat noodsaaklik is vir die handhawing van beengesondheid. Terwyl meer navorsing nodig is om die omvang van die impak daarvan vas te stel, dra hierdie minerale komponente by tot algehele beensterkte.<ref>https://www.linkedin.com/pulse/rooibos-bone-health-yael-joffe</ref> Rooibostee is natuurlik [[kafeïen|kafeïenvry,]] wat dit 'n geskikte opsie maak vir individue wat gehidreer wil bly sonder die stimulerende effekte van kafeïen. Hidrasie is noodsaaklik vir algemene gesondheid en welstand.<ref>https://www.bbcgoodfood.com/howto/guide/health-benefits-of-rooibos-tea</ref> Die antioksidante en alfa-hidroksuurinhoud in rooibostee kan bydra tot verbeterde velgesondheid. Sommige aktuele toedienings van rooibosekstrakte word ondersoek vir hul potensiële voordele in velsorg.<ref>https://carmientea.co.za/rooibos-beauty/</ref> Rooibostee het antimikrobiese eienskappe, wat moontlik die groei van sekere bakterieë inhibeer. Hierdie eienskap implikasies hê vir mondgesondheid en algehele immuunondersteuning. Dit is bewys dat rooibos-ekstrakte antimikrobiese aktiwiteit teen ''Escherichia coli, Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Listeria monocytogenes, Streptococcus mutans en Saccharomyces cerevisiae'' in vloeibare kultuur besit wat op 'n soliede matrix groei.<ref>https://www.healthline.com/nutrition/rooibos-tea-benefits</ref> Terwyl rooibostee oor die algemeen as veilig beskou word, moet individue met bekende allergieë vir plante in die Fabaceae-familie versigtig wees. Soos met enige diet aanwysing, is moderering die sleutel.<ref>https://www.livestrong.com/article/508223-allergic-reactions-to-african-rooibos-tea/</ref> Rooibostee, met sy unieke geurprofiel en potensiële gesondheidsvoordele, bied homself aan as 'n geurige en kafeïenvrye alternatief. Terwyl wetenskaplike navorsing verskeie positiewe aspekte ondersteun, is verdere ondersoeke geregverdig om die omvang van sy gesondheidsbevorderende eienskappe ten volle te verstaan. Soos met enige dieetoorweging, word konsultasie met 'n [[Dieetkunde|gesondheidswerker]] aangeraai vir persoonlike gesondheidsaanbevelings. <gallery> Lêer:Rooibos (Aspalathus linearis)PICT2813.JPG|Rooibosplant, [[Clanwilliam]], Suid-Afrika Lêer:Rooibos geschnitten.jpg|Rooibostee, gedroog en gesny Lêer:Rooibos tea 2.jpg|Rooibostee in 'n glas </gallery> ===Peperment-tee=== '''Peperment-tee''', afkomstig van die blare van die Mentha piperita-plant, is nie net bekend vir sy verfrissende geur nie, maar ook vir sy potensiële gesondheidsvoordele. Wetenskaplike studies en tradisionele gebruike dui op verskeie gebiede waar pepermenttee gesondheid positief kan beïnvloed.<ref>https://www.forbes.com/health/nutrition/peppermint-tea-benefits/</ref> Peperment-tee is bekend vir sy verteringseienskappe. Die [[Mentol|menthol]] in peperment blare kan help om die spiere van die spysverteringskanaal te ontspan, wat simptome van spysvertering, opgeblasenheid en gas verminder.<ref>https://www.webmd.com/diet/mint-tea-health-benefits</ref>. Verskeie studies stel voor dat pepermentolie, 'n sleutelkomponent van pepermenttee, effektief kan wees om [[Simptoom|simptome]] wat verband hou met prikkelbare derm-sindroom (IBS), insluitend abdominale pyn en ongemak, te verlig. Dit help om die [[sfinkter]] te ontspan en verhoog die burping, wat verhoed dat die gas deur die spysverteringstelsel beweeg. Dit is [[kramp]]stillend en werk deur pynlike maagkrampe te verslap.<ref>https://healthmatch.io/irritable-bowel-syndrome/what-tea-is-good-for-ibs</ref> Die menthol-inhoud in pepermenttee kan ligte anti-naarheid-effekte hê, wat verligting bied van naarheid en bewegingsiekte. Dit word dikwels tydens swangerskap aanbeveel om oggendnaarheid te bestuur tot net die reuk van peppermint tee kan in verkigging omskep.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/the-best-teas-for-nausea-and-upset-stomachs</ref> Pepermenttee kan pynstillende eienskappe hê. Sommige studies dui daarop dat dit kan help om hoofpyne en migraine te verlig, wat moontlik toegeskryf word aan die spierverslappende effekte daarvan Respiratoriese gesondheid. Die menthol in [[pepermentolie]] verhoog bloedvloei en verskaf 'n verkoelende sensasie<ref>https://www.healthline.com/nutrition/peppermint-tea</ref> As jy die stoom van pepermenttee inasem, kan dit help om neusgange oop te maak en respiratoriese kongestie te verlig. Dit word dikwels gebruik om simptome van verkoue en [[Allergie|allergieë]] te verlig. Spesifiek, die saamgestelde menthol, wat in kruisement voorkom, blyk te help om bakterieë in die mond dood te maak en tandvleisbloeding te voorkom. Jy kan 'n kruisementspoel maak deur menttee te laat afkoel en dan daarmee af te spoel, Pepperment menttee is 'n briljante en heeltemal natuurlike manier om die bakterieë in die mond weg te was wat slegte asem kan veroorsaak.l.<ref>https://www.colgate.com/en-us/oral-health/adult-oral-care/benefits-of-mint-on-teeth</ref> Die mentol en ander verbindings in peperment beskik oor anti-inflammatoriese, antibakteriese, antivirale eienskappe, wat voordelig kan wees vir toestande wat inflammasie behels. Dit kan help om stres te verlig, opeenhoping of irritasie wat verband hou met allergieë te verlig, jou immuunstelsel ’n hupstoot te gee om verkoue en griep te bekamp, en meer! Boonop is die aromatiese eienskappe van pepermenttee hoogs verfrissend en verkwikkend.<ref>https://www.sipsby.com/blogs/functional-herb-spotlights/best-anti-inflammatory-teas{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Die verkwikkende aroma van peperment kan stimulerende effekte op die [[brein]] hê, wat geestelike helderheid en waaksaamheid bevorder. Pepermenttee word dikwels verbruik vir sy verfrissende en ontwakende eienskappe.<ref>https://dragonflytea.com/blogs/our-blog/mint-tea-benefits</ref> Aktuele toediening van pepermenttee of -ekstrakte word ondersoek vir die potensiële voordele daarvan op die vel. Die [[Antimikrobiese|antimikrobiese]] en anti-inflammatoriese eienskappe daarvan kan relevant wees vir sekere veltoestand omdat die peperment-tee ryk is aan antioksidante en antibakteriese middels, kan daaglikse verbruik daarvan [https://www.niams.nih.gov/health-topics/acne aknee]-veroorsakende bakterieë doodmaak en tot helderder vel lei. Antioksidante in groenmenttee maak bakterieë dood en verminder inflammasie wat met aknee geassosieer word.<ref>{{Cite web |url=https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.bebeautiful.in/all-things-skin/skin-concerns/benefits-and-how-to-use-spearmint-tea-for-acne |url-status=dead }}</ref> Oor die algemeen is pepermenttee as veilig beskou, kan oormatige verbruik lei tot sooibrand of simptome van suur refluks vererger. Individue met ''gastro-oesofageale refluksiekte'' (GERD) moet versigtig wees as gevolg van die hoe vlak antioksidante. Pepermenttee, met sy duidelike geur en definetiewe gesondheidsvoordele, dien as meer as net 'n drankie. [[Wetenskaplike]] bewyse en tradisionele gebruike dui op die doeltreffendheid daarvan om verteringsgemak te bevorder, simptome van IBS te verlig en by te dra tot respiratoriese gesondheid. Soos met enige kruietee, is dit raadsaam om pepermenttee in 'n gebalanseerde leefstyl te integreer, en individue met spesifieke gesondheidsprobleme moet professionele advies inwin vir persoonlike aanbevelings. ===Chai-Tee=== [[Lêer:A Kolkata voter - Flickr - Al Jazeera English.jpg|thumb|right|'n Man in [[Kolkata]], met 'n ''chaidaani'' vir nege glase ''chai'' – gewone tee sonder 'n masala]] '''Chai-tee''', 'n tradisionele [[Indië|Indiese]] drankie, is 'n mengsel van swart tee en verskeie speserye, soos [[kaneel]], [[Kardamom|kardemom]], [[naeltjies]], [[gemmer]] en [[swartpeper]]. Behalwe vir sy ryk en aromatiese geur, is chai-tee geassosieer met verskeie potensiële gesondheidsvoordele, wat die aandag trek van beide tradisionele wysheid en wetenskaplike verkenning.<ref>https://www.teatulia.com/tea-varieties/what-is-chai.htm</ref> Chai-tee bevat 'n menigte speserye, wat elkeen antioksidante bydra wat kan help om vrye radikale in die liggaam te neutraliseer. Hierdie antioksidante, insluitend polifenole van swart tee en [[Spesery|speserye]], kan bydra tot algehele sellulêre gesondheid.<ref>https://matcha.com/blogs/news/18-studied-health-benefits-of-chai-tea-to-support-wellness</ref> Verskeie bestanddele in chai-tee, soos gemmer, kardemom en swartpeper, is tradisioneel gebruik om vertering te help. Hierdie speserye kan help om spysvertering en opgeblasenheid te verlig deur bevorderde verteringsensiemaktiwiteit. Hierdie speserye is ook bekend om naarheid te verlig en maag ongemak te verlig.bevorder.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Speserye soos gemmer en kaneel in chai-tee het anti-inflammatoriese eienskappe getoon. [[Chroniese siekte|Chroniese]] inflammasie word geassosieer met verskeie gesondheidstoestande, en die gereelde verbruik van chai-tee kan daartoe bydra om [[inflammasie]] te versag.<ref>https://maduratea.com.au/blogs/wellness/unlocking-the-health-benefits-of-chai-tea-a-comprehensive-guide</ref> Kaneel, 'n primêre komponent van chai tee, is gekoppel aan potensiële kardiovaskulêre voordele. Die antioksidante in kaneel kan help om bloeddruk te verlaag en algemene hartgesondheid te bevorder. In sommige individue is getoon dat kaneel help om die vlakke van totale cholesterol, "slegte" LDL-cholesterol en [[Trigliseriede|trigliseriede]] met tot 30% te verminder<ref>https://www.healthline.com/nutrition/chai-tea</ref> Sommige speserye in chai, soos kaneel, is bestudeer vir hul potensiële rol in die regulering van bloedsuikervlakke. Kan chai-tee beskou word as deel van 'n gebalanseerde dieet vir individue wat bekommerd is oor bloedsuikerbestuur. Chai los tee bevat 'n verbinding genaamd katekiene, wat getoon is om te help om bloedsuikervlakke te reguleer. Boonop kan chai-tee help om i[https://www.nih.gov/news-events/nih-research-matters/understanding-insulin-sensitivity-diabetes nsuliensensitiwiteit] te verhoog. Insulien is 'n hormoon wat die liggaam help om glukose vir energie te gebruik<ref>https://www.tea-and-coffee.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Swart tee bevat kafeïen en die aminosuur L-theanine,, wat, gekombineer met die speserye in chai, wat albei gekoppel is aan verbeterde focus en bydra tot verbeterde waaksaamheid en kognitiewe funksie. Daarbenewens is sekere verbindings in speserye, soos gemmer en kardemom, bestudeer vir hul potensiële [[Neurologie|neurobeskermende]] effekte. Dit will se dat die swart tee en speserye wat voorkom in chai tee, aansienlike voordele vir beide korttermyn- en langtermyn kognitiewe funksie bied. Navorsing toon dat die blote reuk van kaneel beide aandag en [[geheue]] kan verbeter.<ref>https://www.webmd.com/diet/health-benefits-chai-tea</ref> Speserye soos gemmer, kardemom en naeltjies in chai-tee is bekend vir hul immuunmodulerende eienskappe. Alhoewel chai-tee alleen nie 'n kuur is nie, kan die inkorporering daarvan in 'n gevarieerde dieet bydra tot algehele immuunondersteuning. Die kardemom, wat ryk is aan vitamien C en verskeie ander noodsaaklike voedingstowwe wat help om jou immuunstelsel glad te laat werk. Kardemom het ook antioksidante, antimikrobiese en anti-inflammatoriese eienskappe wat help om bakterieë, swaminfeksies en [[Verkoue|verkoue]] te beveg. Asook het gemmer kragtige antibakteriese eienskappe wat help om gevaarlike patogene af te weer en jou veilig en [[Gesondheid|gesond]] te hou asgevolg van sy oormaat van anti-inflammatoriese effekte.<ref>https://artfultea.com/blogs/wellness/chai-tea-benefits</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |title=argiefkopie |access-date=16 Oktober 2023 |archive-date=16 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016223920/https://www.firebellytea.com/en-au/blogs/all/chai-tea-health-benefits |url-status=dead }}</ref> Chai-tee bied 'n geurige alternatief vir gewone water, wat hidrasie aanmoedig. Om goed gehidreer te bly is noodsaaklik vir algemene gesondheid, en die uiteenlopende geur profiel van chai kan dit 'n aangename keuse maak.<ref>https://thrivemarket.com/blog/chai-tea-benefits</ref> Terwyl chai-tee potensiële gesondheidsvoordele bied, kan individuele reaksies verskil. Dit is belangrik om bedag te wees op die algehele samestelling van die chai, veral met betrekking tot bygevoegde suikers alhoewel tradisionele wysheid en voorlopige navorsing die positiewe eienskappe daarvan beklemtoon is dit noodsaaklik om chai-tee in 'n gebalanseerde en gevarieerde dieet te integreer. Konsultasie met 'n gesondheidswerker is raadsaam vir individue met spesifieke gesondheidsprobleme of toestande. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commonskat-inlyn|Tea|Tee}} {{Wikt-inlyn|tee}} {{Commons category|Green tea}} {{Commons category|Black tea}} {{commons category|Chai}} {{Commons-kategorie inlyn|Aspalathus linearis}} {{Normdata}} [[Kategorie:Tee| ]] [[Kategorie:Groen-Tee| ]] [[Kategorie:Swart-Tee| ]] [[Kategorie:Wit-Tee| ]] [[Kategorie:Chai-Tee| ]] [[Kategorie:Gemmer-Tee| ]] [[Kategorie:Kamille-Tee| ]] [[Kategorie:Rooibos-Tee| ]] [[Kategorie:Peperment-Tee| ]] [[Kategorie:Gesondheid]] 3aqsz18iaub7sjyrmmpc8mo1axdaiqk 0 409246 2924501 2902779 2026-08-12T13:34:48Z Oesjaar 7467 /* Loopbaan */ Verbeter 2924501 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Cyril Descours | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = 15 Julie 1983 | Geboorteplek = [[Frankfurt]], Duitsland | Nasionaliteit = | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Beroep = | Noemenswaardige rolprente = ''[[Paris, je t'aime]]''<br>''Vive la bombe !''<br>''Une petite zone de turbulences''<br>''Madame Solario'' | Webwerf = | imdb = | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Cyril Descours''' (* [[15 Julie]] [[1983]], [[Frankfurt]]) is 'n Franse akteur.<ref>{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bd830e8e8|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010173346/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bd830e8e8|url-status=dead|archive-date=10 Oktober 2017|title=Cyril Descours|work=BFI}}</ref> Hy het sedert 2000 in meer as twintig rolprente verskyn, sowel as in verskeie [[Frankryk|Franse]] televisierolprente en -reekse. == Loopbaan == Descours se moeder is Duits, en hy het 'n groot deel van sy jeug in [[Londen]] deurgebring. Teen 4-jarige ouderdom kon hy in [[Frans]], [[Duits]] en Engels kommunikeer.<ref>Nicole Real, « Cyril Descours : « Je me suis entraîné !» », Télépro, no 3339, 1ste Maart 2018, p. 23.</ref> Hy het van sy laerskooljare af aan dramaklasse deelgeneem, en in 1999 ingeskryf by die Cours Florent waar hy vir drie jaar aangebly het.<ref name="telvod"/> In 2002 en 2003 het hy deelgeneem aan dramaklasse van die Konservatorium van die 10de arrondissement in Parys.<ref name="telvod"/> Hy is vanaf 2005 'n lid van die Pas de Dieux-toneelgeselskap, terwyl hy sy akademiese studies voltooi het en 'n [[Magister Artium|Meestersgraad]] in letterkundige vertaling behaal het.<ref>[http://www.citeartistes .com/cyrildescours.htm Onderhoud van Cyril Descours op ''citeartistes.com'' op 31/03/2005.]{{Dooie skakel|date=Desember 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} besoek op 28 April 2009.</ref><ref name="telvod"/> Descours se eerste verhoogrol was in ''La guerre de Troie n'aura pas lieu'' deur Jean Giraudoux. Nadat hy in 'n paar kortfilms en kleiner stukke verskyn het, het hy sy eerste rol in 'n grootskaalse rolprent gehad as Tristan, 'n 17-jarige wat na sy babaseun moet omsien na die dood van sy meisie, in die 2003-televisierolprent ''L'Enfant de l'aube'' (''Die kind van die daeraad''). Dit is geregisseer deur Marc Angelo en is gebaseer op 'n roman deur Patrick Poivre d'Arvor. Dit het meer as 10 miljoen kykers gelok op TF1 by die verskyning daarvan op 14 Januarie 2004.<ref>[http://www.toutelatele.com/article.php3?id_article=4163 Gehoorsyfers in 2004 op die webwerf ''toutelatele.com''.] Opgespoor op op 28 April 2009. </ref><ref name="telvod">[https://www.vodkaster.com/artistes/cyril-descours/169504 Télérama'vodkaster. Webbladsy vir Cyril Descours, akteur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180917114443/http://www.vodkaster.com/artistes/cyril-descours/169504 |date=17 September 2018 }} Opgespoor op 14 Januarie 2021.</ref> In 2005 was hy in twee rolprente te sien: as 'n Franse student in ''French for Beginners'', en as 'n jongman wat 'n Moslem-meisie ontmoet in 'n segment van die rolprent ''[[Paris, je t'aime]]''.<ref>[https ://en.unifrance.org/directories/person/338242/cyril-descours UniFrance-bladsy vir Cyril Descours, akteur], opgespoor op 14 Januarie 2021.</ref> Die segment is geregisseer deur Gurinder Chadha. Op televisie was hy te sien as Ben in verskeie episodes van die eerste seisoen van die gewilde drama ''Clara Sheller'' teenoor Frédéric Diefenthal en Mélanie Doutey, en as die dwelmhandelaar-seun van 'n boer in ''Joseph''.<ref name="deschargCD">[https://www.lesdechargeurs.fr/intervenant/cyril-descours Théâtre les deschargeurs-bladsy vir Cyril Descours]{{Dooie skakel|date=Desember 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Opgespoor op 15 Januarie 2021</ref><ref>[ https://www.notrecinema.com/communaute/v1_detail_film.php3?lefilm=5773 Notre cinema - Joseph, 2005] Opgespoor op 15 Januarie 2021.</ref> Hierna het hy verskyn in twee periode-dramareekse op Franse televisie en kort daarna in die Amerikaanse reeks ''John Adams'', voordat hy in die bekroonde Franse televisiedrama ''Sa raison d'être'' (''Wat liefde beteken'') verskyn het. Die drama bied 'n blik op die gevolge van [[VIGS]] in Frankryk gedurende 'n tydperk van 30 jaar, soos ervaar deur een gesin.<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1183695/?ref_=fn_al_tt_1 IMDB-bladsy vir ''Sa raison d 'être''] Besoek op 16 Januarie 2021.</ref> Descours het leidende rolle in sy volgende rolprente gespeel. Hy het 'n seun vertolk wat deel is van 'n wanfunksionele gesin. Die seun se onwilligheid om sy maat toe te laat om sy suster se troue by te woon, veroorsaak dat hulle verhouding verbrokkel. Die rolprent, getiteld ''Une petite zone de turbulences'' ('''n Klein area van turbulensie''), is 'n verwerking van Mark Haddon se 2006-roman, ''A Spot of Bother''.<ref>[http://www.frenchfilms.org/review/une-petite-zone-de-turbulences-2010.html James Travers. Resensie van Une petite zone de turbulences (2010)]{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Besoek op 13 Januarie 2021.</ref> In ''Complices'' het hy die hoofrol vertolk van 'n vermoorde manlike prostituut, wie se laaste weke uitgebeeld word. Dit word afgewissel met die ondersoek na die identiteit van sy moordenaar.<ref>[https://www.rogerebert.com/reviews/accomplices-2010 Roger Ebert. A corpse and how it got that way (resensie) 9 Junie 2010.] Besoek op 14 Januarie 2021.</ref> Die rol het aan Descours 'n benoeming besorg vir die César-toekenning vir Mees Belowende Akteur in 2011.<ref>[https:// www.academie-cinema.org/wp-content/uploads/2019/11/album-revelations-cesar-2011.pdf 'Académie des Arts et Techniques du Cinéma & Chaumet présentent Révélations 2011] Besoek op 15 Januarie.</ref> <ref>[https://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18599669.html Et les "Révélations 2011" sont...] Besoek op 15 Januarie 2021.</ref> Hierna het hy in Régis Wargnier se ''La Ligne droite'' 'n atleet gespeel wat verblind is tydens 'n ongeluk, en hierna gesmoor word deur die voortgesette deernis van diegene rondom hom wat probeer om sy lewe te herbou.<ref>[https:// cineuropa.org/en/newsdetail/146127/ Fabien Lemercier. Getting back on track in Wargnier’s La Ligne Droite. Cineuropa 28 Mei 2010.] Besoek op 14 Januarie 2021.</ref> Vir hierdie rol het hy saam met lede van die Franse atletiekspan geoefen voor 50 000 mense tydens die "Meeting de Paris" (Die "Meeting de Paris" is 'n jaarlikse baan- en veldbyeenkoms by die Stade Sébastien Charléty in Parys, Frankryk).<ref>[https://www .youtube.com/watch?v=sr-iMWy4hxM Onderhoud met Cyril Descours, akteur van die film La Ligne Droite, 7 Maart 2011.] Besoek op 14 Januarie 2021.</ref> Hy het ook gespeel in 'n verwerking van die 1956-roman ''Madame Solario'', as die broer van die titelkarakter.<ref name="hommeurbain">[https://hommeurbain.com/interview-cyril-descours- madame-solario/ Onderhoud met Cyril Descours, à l'affiche de “Madame Solario”. Homme Urbain] Besoek op 15 Januarie 2021. </ref> In 2011 het hy in die televisierolprent ''Le Chant des Sirènes'' (''Die Sirene se lied'') verskyn, as 'n jong man wat na Parys gaan om 'n sangloopbaan na te volg. Die rolprent het in 2011 die prys vir Beste rolprent tydens die La Rochelle-rolprentfees gewen.<ref name="deschargCD"/> 2013 het hy in 'n verdere periode-drama verskyn, getiteld ''Une femme dans la Révolution''. Hierin vertolk hy die rol van 'n jong gesant van die Derde Stand (Tiers-État) wat 'n passievolle verhouding met 'n jong boerin het. In 'n kortfilm daardie jaar het hy die hoofsanger in 'n popgroep gespeel in ''Boys Band Théorie'' en ook die temalied deur Alex Beaupain gesing.<ref>[https://www.worldcat.org/oclc/938200749 Alex Beaupain. Bande originale (Capitol compilation 2014). (À ton bras - gesing deur Cyril Descours)] Besoek op 14 Januarie 2021.</ref> Hierna het hy in ''Ciel rouge'' (wat geheel en al in [[Viëtnam]] geskiet is) die rol vertolk van Philippe Merlen, 'n Franse sersant wat dros ten einde 'n Viët Minh-gevangene te red, wat uitloop op 'n kortstondige romanse. Hy verskyn ook in 2017 se ''Les Gardiennes'' as Georges. Hy het ook gespeel in televisiedramas soos ''Peur sur la base'' as 'n onderoffisier in die vloot wat van moord verdink word, en in ''Mystère au [[Louvre]]'' as Frédéric Delage, 'n akrobaat wat betrokke raak by 'n gewaagde juweeldiefstal, en in die mini-reeks ''Laëtitia'' as regter Martinot. Dit is geskoei op werklike gebeure. Hy het ook verskyn as Geoffrey Chodron de Courcel in ''[[Charles de Gaulle|De Gaulle]], l 'éclat et le secret''. Descours het die hoofrol gespeel in 'n 2021 France 2-verwerking van Philippe Claudel se outobiografiese roman ''Le Bruit des trousseaux''.<ref>[https://www.programme-television.org/news-tv/Le-bruit-des-trousseaux-France-2-Faut-il-regarder-ce-telefilm-sur-l-univers-carceral-4679362 Télé7 Jours-artikel:: Le bruit des trousseaux (France 2) Faut-il regarder ce téléfilm sur l'univers carcéral ? Gepubliseer op 8 November 2021] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230424002825/https://www.programme-television.org/news-tv/Le-bruit-des-trousseaux-France-2-Faut-il-regarder-ce-telefilm-sur-l-univers-carceral-4679362 |date=24 April 2023 }}, besoek op 22 Desember 2022.</ref> In 2011 het hy saam met [[Emma Watson]] verskyn in 'n video-advertensie vir 'n nuwe Lancôme-parfuum, wat in Parys verfilm is.<ref>[https://www.marieclaire.co.uk/news/celebrity-news/watch-behind-the-scenes-of-emma-watson-s-lancome-ad-168697 WATCH: Go behind the scenes of Emma Watson’s Lancôme ad Eleanor Young 28 Julie 2011.] Besoek op 14 Januarie 2021.</ref> Benewens sy werk as filmakteur het Descours voortgegaan om te verskyn in verhoogproduksies in beide klassieke en moderne toneelstukke. In 2015 het hy saam met drie ander akteurs (en musikante) 'n groep gevorm om nie-verbale teatervaardighede op 'n gereelde basis te oefen;<ref>[https://www.lesdechargeurs.fr/intervenant/cage-compagnie CAGE CompAGniE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210131014516/https://www.lesdechargeurs.fr/intervenant/cage-compagnie |date=31 Januarie 2021 }} Besoek op 22 Januarie 2021.</ref> dit het gelei tot opvoerings wat in Parys en Barcelona gehou is. In 2017 het hy op [[radio]] verskyn as Léon in [[Gustave Flaubert]] se "Madame Bovary".<ref name="deschargCD"/> Descours het 'n swart gordel (2de Dan) in [[karate]]. Hy het op 12-jarige ouderdom karatelesse begin neem.<ref name="hommeurbain"/> Hy hou hom ook besig met swem, rolskaats, sneeuplankry, tennis en perdry.<ref name= "telvod"/> Hy is die mede-outeur van twee karateboeke vir kinders.<ref>[https://www.worldcat.org/oclc/893810605 Christian Courtonne; Cyril Descours; Johny Luzio. J'apprends le karaté. Paris, Chiron, 2013.] Besoek op 15 Januarie 2021.</ref><ref>[https://www.worldcat.org/oclc/897660788 Christian Courtonne; Cyril Descours; Johny Luzio. L'école du karaté : découverte et initiation. Paris, Vigot, DL 2014.] Besoek op 15 Januarie 2021.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *{{IMDb name|1241168}} * [https://www.unifrance.org/annuaires/personne/338242/cyril-descours Cyril Descours] by ''Unifrance'' * [https://vimeo.com/user37349815 Cyril Descours se Vimeo-kanaal] * [https://www.youtube.com/watch?v=yoP2H0RLcko Cyril Descours voer Dorante se toespraak] uit Toneel V van ''La Critique de L’École des femmes'' deur Molière uit, 2020. Franse teks = https://fr.m.wikisource.org/wiki/La_Critique_de_L%E2%80%99%C3%89cole_des_femmes/%C3%89dition_Quinet,_1663#Sc%C3%A8ne_VI {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Descours, Cyril}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Franse akteurs]] mb2uqg911xih60e6r11usuchlb0s98o 0 410700 2924594 2923807 2026-08-12T19:00:51Z SpesBona 2720 Beter verwysing 2924594 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Hongkongse Rugbyunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Hongkongse nasionale rugbyspan.png |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Hongkongse Rugbyunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Hong Kong Rugby Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = HKRU |opskrif3 = [[Chinees|Chinese]] naam |3 = 中國香港欖球總會 |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Hongkong}} |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Stigting |6 = 1952 |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1988 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Asië Rugby]] |opskrif10 = President |10 = Patrick Donovan |opskrif11 = Setel |11 = Hongkong, [[Volksrepubliek China]] |opskrif12 = [[Amptelike taal|Amptelike tale]] |12 = Chinees en Engels |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://www.hkrugby.com/ ''hkrugby.com''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Hongkongse Rugbyunie''' ([[Engels]]: ''Hong Kong Rugby Union'', afgekort “HKRU”; [[Chinees]]: 中國香港欖球總會) is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in die spesiale administratiewe streek van die [[Volksrepubliek China]] [[Hongkong]] beheer. Die beheerliggaam is in 1952 gestig. Sedert 1988 verteenwoordig dit Hongkong by [[Wêreldrugby]] en sedert 1968 ook by [[Asië Rugby]] (AR). == Geskiedenis == Die Hongkongse Rugbyunie is in 1952 gestig en het in 1988 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/hong-kong-china |title=Hong Kong China |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Daarbenewens was die HKRU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]], AR).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |title=Asian Championship reaches its 40th birthday |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Chris Thau |date=22 April 2009 |accessdate=19 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619080258/http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |archive-date=19 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Taak == Die Hongkongse Rugbyunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong se nasionale seniormansrugbyspan]] (die Drake), [[Hongkongse nasionale vrouerugbyspan|vroue]] en jeug. Die HKRU hou ook toesig oor sewesrugby in Hongkong en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Hongkongse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Naas die amptelike nasionale span roep die Hongkongse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Hongkong. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander rugbylande beskik Hongkong oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Die ''Hongkong Sevens'' is die Hongkongse sewesrugbyspan en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die hoogste rugbyliga in Hongkong is die Hongkong Premiership, waaraan agt klubspanne deelneem. Die meeste spelers van die Hongkongse nasionale span speel in dié liga. Van die ander spelers is veral in Engeland aktief. Die Hongkongse Rugbyunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Onder andere word die Hongkong Sewes jaarliks in Hongkong beslis. == Kenteken == Die Hongkongse Rugbyunie se kenteken toon ’n gestileerde [[Chinese draak]] in blou met die belettering ''HKRU'' in Engels en 中國香港欖球總會 in Chinees. Die nasionale span se bynaam is ''Dragons'' (“die drake”). == Sien ook == * [[Krieket Hongkong]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{en}} {{zh}} [https://www.hkrugby.com/ Die Hongkongse Rugbyunie se amptelike tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Hongkong]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] 0mhyy8ooqftczho498pfex5lz4i7idt 0 410702 2924596 2923809 2026-08-12T19:01:00Z SpesBona 2720 Beter verwysing 2924596 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Koreaanse Rugbyunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Koreaanse nasionale rugbyspan.png |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Koreaanse Rugbyunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Korea Rugby Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = KRU |opskrif3 = [[Koreaans]]e naam |3 = 대한럭비협회 |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Suid-Korea}} |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Stigting |6 = 1946 |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1988 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Asië Rugby]] |opskrif10 = President |10 = Sim Yeong-bok |opskrif11 = Setel |11 = [[Seoel]], Suid-Korea |opskrif12 = [[Amptelike taal]] |12 = Koreaans |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [http://www.rugby.or.kr/ ''rugby.or.kr''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Koreaanse Rugbyunie''' ([[Engels]]: ''Korea Rugby Union'', afgekort “KRU”; [[Koreaans]]: 대한럭비협회) is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in [[Suid-Korea]] beheer. Die beheerliggaam is in 1946 gestig en in [[Seoel]] gesetel. Sedert 1988 verteenwoordig dit Suid-Korea by [[Wêreldrugby]] en sedert 1968 ook by [[Asië Rugby]] (AR). == Geskiedenis == Die Koreaanse Rugbyunie is in 1946 gestig en het in 1988 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/korea |title=Korea |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Daarbenewens was die KRU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]], AR).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |title=Asian Championship reaches its 40th birthday |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Chris Thau |date=22 April 2009 |accessdate=19 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619080258/http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |archive-date=19 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Taak == Die Koreaanse Rugbyunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Korea se nasionale seniormansrugbyspan]] (die Mugunghwas), vroue en jeug. Die KRU hou ook toesig oor sewesrugby in Suid-Korea en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Suid-Koreaanse [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Naas die amptelike nasionale span roep die KRU ook ander keurspanne byeen. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in Suid-Korea. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander rugbylande beskik Suid-Korea oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Die ''Korea Sevens'' is die Suid-Koreaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die hoogste rugbyliga in Suid-Korea is die in 2003 gestigte Koreaanse Superrugbyliga, waaraan vier spanne deelneem. Die meeste spelers van die Koreaanse nasionale span is uit dié liga afkomstig. Van die ander spelers is veral op professionele vlak in Japan aktief. Die Koreaanse Rugbyunie organiseer ook gereeld internasionale toernooie. Onder andere word die Korea Sewes jaarliks op die [[Incheon Namdong Asiad-rugbyveld]] in [[Incheon]] beslis. == Kenteken == Die Koreaanse Rugbyunie se kenteken toon ’n gestileerde [[Hibiscus syriacus|alteaboompie]] (''Hibiscus syriacus'', ook “Roos van Saron” genoem) in pienk op ’n gestiliseerde rugbybal met die belettering ''Korea Rugby'' in Engels. Die nasionale span se bynaam ''Mugunghwas'' ([[Hangul]]: 무궁화, [[Hanja]]: 無窮花; letterlik: “die ewige blom”) is ontleen aan die Koreaanse naam van dié nasionale blom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.mois.go.kr/eng/sub/a03/nationalSymbol_3/screen.do |title=The National Flower – Mugunghwa |publisher=Suid-Koreaanse Departement van Binnelandse Sake en Veiligheid |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{ko}} [http://www.rugby.or.kr/ Die Koreaanse Rugbyunie se amptelike tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Suid-Korea]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] pr3fbdq64yawc2wa5o5sy1qjld430ix 0 415195 2924683 2908051 2026-08-13T11:18:53Z Oesjaar 7467 /* Biografie */ Verbeter 2924683 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Dikgang Moseneke | beeld = Moseneke.jpg | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1947|12|20|df=y}} | geboorteplek = [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] | sterfdatum = | sterfplek = | party = | nasionaliteit = | orde = 3de Adjunkhoofregter van Suid-Afrika | termynaanvang = 1 Junie 2005 | termyneinde = 20 Mei 2016 | leier = | voorganger = [[Pius Langa]] | opvolger = Bess Nkabinde {{small|(Wnd.)}} | orde2 = Hoofregter van Suid-Afrika | termynaanvang2 = 4 November 2013 | termyneinde2 = 31 Maart 2014 | voorganger2 = [[Mogoeng Mogoeng]] | opvolger2 = | orde3 = Regter van die Konstitusionele Hof van Suid-Afrika | termynaanvang3 = 29 November 2002 | termyneinde3 = 20 Mei 2016 | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = 8ste Kansellier van die Universiteit van die Witwatersrand | termynaanvang4 = 7 September 2006 | termyneinde4 = 1 Desember 2018 | voorganger4 = [[Richard Goldstone]] | opvolger4 = Judy Dlamini | ouers = | eggenoot = Khabo Moseneke | kinders = 3 | alma_mater = [[Universiteit van Suid-Afrika]] | religie = | handtekening = | webtuiste = }} '''Dikgang Ernest Moseneke''' OLG (20 Desember 1947 - ) is 'n Suid-Afrikaanse regsgeleerde en voormalige adjunkhoofregter van [[Suid-Afrika]].<ref name="concourt">{{Cite web|url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/judges/justicedikgangmoseneke/index1.html|title=Deputy Chief Justice Dikgang Moseneke|publisher=Constitutional Court of South Africa|access-date=2008-11-09|archive-date=2008-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20081015164614/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/judges/justicedikgangmoseneke/index1.html|url-status=dead}}</ref> == Biografie == Moseneke is in [[Pretoria]] gebore en het ook daar skoolgegaan.<ref name="concourt"/> Hy het op die ouderdom van 14 by die [[Pan Africanist Congress of Azania|Pan-Africanist Congress]] (PAC) aangesluit. Die volgende jaar is hy in hegtenis geneem, aangehou en skuldig bevind weens deelname aan anti[[Apartheid|-apartheidsaktiwiteite]]. Hy het tien jaar as gevangene op [[Robbeneiland]] deurgebring, waar hy [[Nelson Mandela]] en ander vooraanstaande aktiviste ontmoet en bevriend geraak het.<ref>{{Cite web|url=http://www.news24.com/Archives/City-Press/Dikgang-Moseneke-tries-as-a-judge-to-live-out-Mandelas-ideals-20150430|title=Dikgang Moseneke tries as a judge to live out Mandela's ideals|date=2012-12-07|publisher=News24|access-date=2015-05-18}}</ref> Terwyl hy in die tronk was, het hy 'n [[Baccalaureus Artium]] in Engels en politieke wetenskap en 'n B.Iuris-graad behaal, en sou later 'n Baccalaureus in Regte voltooi, almal aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]]. Hy het ook op die dissiplinêre komitee gedien van die gevangenes se selfbestuurde [[Sokker|assosiasie sokkerliggaam]], Makana FA.<ref>{{Cite web|url=http://www.southafrica.info/2010/zuma-referee.htm|title=Fifa gives Zuma his ref's certificate|date=2009-06-30|publisher=SouthAfrica.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511100432/http://www.southafrica.info/2010/zuma-referee.htm|archive-date=2011-05-11|access-date=2009-11-03}}</ref> In September 1994 het Moseneke 'n waarnemende aanstelling by die [[Gautengse Afdeling van die Hoë Hof van Suid-Afrika|Transvaalse Provinsiale Afdeling]] aanvaar.<ref name="concourt"/>Tussen 1995 en 2001 het Moseneke egter die Balie verlaat om 'n voltydse korporatiewe loopbaan te volg, veral beroemd as die voorsitter van [[Telkom]]. In November 2001 is Moseneke deur destydse die president [[Thabo Mbeki]] in die hooggeregshof van Pretoria, sy tuisdorp, aangestel. 'n Jaar later word hy 'n regter in die [[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]] en in Junie 2005 is hy tot adjunkhoofregter bevorder. Op 4 November 2013 is Moseneke tydens die langtermynverlof van Mogoeng Mogoeng as waarnemende hoofregter aangestel.<ref>{{Cite web|url=http://www.sabc.co.za/news/a/79c3940041b40dd8a92cbdf256fa181e/Moseneke-to-act-as-Chief-Justice-20130411|title=Moseneke to act as Chief Justice|date=4 November 2013|publisher=[[SABC]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610200556/http://www.sabc.co.za/news/a/79c3940041b40dd8a92cbdf256fa181e/Moseneke-to-act-as-Chief-Justice-20130411|archive-date=10 June 2015|access-date=2013-11-20}}</ref> Moseneke het 'n beduidende bydrae tot die Suid-Afrikaanse eiendomsreg gelewer. Hy het die Konstitusionele Hof se laaste drie meerderheidsuitsprake oor die Wet op die Herstel van Grondregte<ref>''Department of Land Affairs and Others v Goedgelegen Tropical Fruits (Pty) Ltd'' [http://www.saflii.org/za/cases/ZACC/2007/12.html (2007) ZACC 12]; ''Kwalindile Community v King Sabata Dalinyebo Municipality and Others; Zimbane Community v King Sabata Dalinyebo Municipality and Others'' [http://www.saflii.org/za/cases/ZACC/2013/6.html (2013) ZACC 6]; ''Florence v Government of the Republic of South Africa'' [http://www.saflii.org/za/cases/ZACC/2014/22.html (2014) ZACC 22].</ref> neergelê en 'n leidende saak oor onteiening in 2014 beslis.<ref>''Arun Property Development (Pty) Ltd v City of Cape Town'' [http://www.saflii.org/za/cases/ZACC/2014/37.html (2014) ZACC 37]. </ref> Die volgende jaar, in ''Shoprite v MEC, Eastern Cape'', wat omvattend oor die betekenis van die grondwetlike reg op eiendom gehandel het, het Moseneke se uitspraak die meeste instemming getrek.<ref>''Shoprite Checkers (Pty) Limited v Member of the Executive Council for Economic Development, Environmental Affairs And Tourism, Eastern Cape and Others'' [http://www.saflii.org/za/cases/ZACC/2015/23.html (2015) ZACC 23]. </ref> [[Lêer:ConstitutionalCourtofSouthAfrica-table-20070412.jpg|links|duimnael| Die hofsaal van die [[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]]]] Voor sy regterlike aanstelling het Moseneke daarin geslaag om as litigant Suid-Afrika se rasdiskriminerende stelsel van boedeladministrasie grondwetlik ongeldig te laat verklaar. <ref>''Moseneke and Others v Master of the High Court'' [http://www.saflii.org/za/cases/ZACC/2000/27.html (2000) ZACC 27].</ref> Moseneke is ook bekend vir sy onpartydigheid. By openbare geleenthede het hy hom van [[African National Congress|ANC]]-belange gedistansieer, die regering se verontagsaming van hofbevele gekritiseer en die uitgebreide magte wat aan die [[President van Suid-Afrika|president]] verleen is, verwerp – in elke geval het dit 'n woedende reaksie van die regerende party ontlok.<ref name="devos">{{Cite web|url=http://constitutionallyspeaking.co.za/anc-pulls-back-from-the-brink-on-moseneke/|title=ANC pulls back from the brink on Moseneke|last=de Vos|first=Pierre|date=2008-01-17|publisher=Constitutionally Speaking|access-date=2015-05-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.iol.co.za/sundayindependent/moseneke-in-new-clash-with-zuma-1.1296282|title=Moseneke in new clash with Zuma|date=14 May 2012|publisher=Sunday Independent|access-date=18 May 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.iol.co.za/news/crime-courts/sa-judiciary-independence-questioned-1.1825439|title=SA judiciary independence questioned|last=Meyer|first=Walda|date=2 March 2015|publisher=IOL|access-date=18 May 2015}}</ref> Moseneke is twee keer oorgesien vir aanstelling as [[Hoofregter van Suid-Afrika|hoofregter]], ondanks die feit dat hy die mees senior regter in die hof was. By die tweede geleentheid, toe Mogoeng aangestel is, het talle prominente figure gesê dat Moseneke die beter kandidaat is, en die ANC se motiewe om hom te snoep, bevraagteken.<ref>"Moseneke for Chief Justice" [http://www.da.org.za/archive/moseneke-for-chief-justice/ Democratic Alliance press release].</ref> Mogoeng was een van die konstitusionele hof se mees junior lede, nadat hy minder as twee jaar tevore aangestel is, en het voor dit 'n relatief kort regterlike loopbaan by een van die kleinste hooggeregshofafdelings gehad. Sy benoeming voor Moseneke het baie herinner aan die berugte aanstelling van [[Lucas Cornelius Steyn|LC Steyn]], 'n [[Nasionale Party]]-gunsteling, in stede van Oliver Schreiner. Ten slotte, waar Moseneke aktief was in die stryd teen apartheid, was Mogoeng 'n aanklaer in 'n [[bantoestan]]. Moseneke het in Mei 2016 afgetree by die Konstitusionele Hof.<ref name="retire">{{Cite web|url=https://mg.co.za/article/2016-05-20-six-sets-of-wise-words-from-moseneke|title=Six sets of wise words from Moseneke|date=20 May 2016|website=Mail and Guardian}}</ref> === Geregshofgeding van Suid-Afrika teen Israel === Op 4 Januarie 2024 het die Suid-Afrikaanse regering Moseneke as 'n ad hoc regter aangestel om te dien in die [[Internasionale Geregshof]]-saak van [[Suid-Afrika teen Israel (Volksmoordkonvensie)|Suid-Afrika v. Israel]], wat deur [[Suid-Afrika]] teen Israel gebring is weens aanklagte van volksmoord.<ref>{{Cite web|url=https://mg.co.za/news/2024-01-05-dikgang-moseneke-appointed-to-bench-for-sa-genocide-case-against-israel/|title=Dikgang Moseneke appointed to bench for SA genocide case against Israel|date=5 January 2024|website=Mail and Guardian}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regters]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] ekyn8whsgneweczhfjtdcxkl0ymdihm 0 417078 2924502 2683126 2026-08-12T13:35:16Z Oesjaar 7467 /* Persoonlike lewe */ Verbeter 2924502 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Moses Finley | honorific_suffix = [[Genoot van die Britse Akademie|GBA]] | beeld = <!--Moses Finley.jpg--> | beeldgrootte = | beeldonderskrif = | geboortenaam = Moses Israel Finkelstein | geboortedatum = {{geboortedatum|1912|5|20|}} | geboorteplek = [[New York Stad|Nieu-York]], [[New York (deelstaat)|Nieu-York]], Verenigde State | sterfdatum = {{sterfdatum en ouderdom|1986|6|23|1912|5|20|}} | sterfplek = [[Cambridge]], Cambridgeshire, Engeland | nasionaliteit = | beroep = Akademikus, skrywer, navorser, geskiedkundige | huweliksmaat = {{marriage|Mary|1932|22 June 1986}} | kinders = | ouers = | familie = | pryse = | webwerf = | opvoeding = | alma_mater = {{Plainlist| *Universiteit van Syracuse *Columbia-universiteit}} | invloede = | era = | dissipline = Klassikus | sub_discipline = {{hlist|[[Antieke geskiedenis]]|[[Antieke Griekeland]]|Ekonomie van antieke Griekeland|Romeinse ekonomie}} | workplaces = {{Plainlist| *Columbia-universiteit *City College of New York *Rutgers-universiteit *Jesus College, Cambridge *Fakulteit van Klassieke Studies, [[Universiteit van Cambridge]] *Darwin College, Cambridge}} | doctoral_students = Paul Millett }} Sir '''Moses Israel Finley''' [[Genoot van die Britse Akademie|GBA]] (ook bekend onder die pennaam '''M.I. Finley''') (gebore '''Finkelstein'''; [[20 Mei]] [[1912]] – [[23 Junie]] [[1986]]) was 'n Amerikaans-gebore Britse akademikus, navorser. klassikus en [[skrywer]]. As gevolg van sy vervolging deur die Amerikaanse Senaat se Subkomitee op Interne Veiligheid in die 1950's, het hy uitgewyk na Engeland, waar hy 'n Engelse klassikus en uiteindelik meester van Darwin College, Cambridge, was. Sy belangrikste publikasie is ''The Ancient Economy'' (1973). Hierin argumenteer hy dat die ekonomie in die oudheid gereel is deur status en burgerlike ideologie, eerder as rasionele ekonomiese oorwegings. == Persoonlike lewe == Finley is in 1912 in New York Stad gebore aan Nathan Finkelstein en Anna Katzenellenbogen. Hy het rondom 1946 die van Finley aangeneem. Hy het sy opleiding ontvang aan die Universiteit van Syracuse, waar hy op vyftienjarige leeftyd ''magna cum laude'' in sielkunde gegradueer het. Hy het ook gestudeer aan Columbia-universiteit. Alhoewel sy [[Magister Artium|M.A.-graad]] in publiekreg was, het die meeste van sy gepubliseerde werk betrekking gehad op antieke geskiedenis, veral die maatskaplike en ekonomiese aspekte van die oudheid. In 1932 trou Finley met Mary (neé Moscowitz), wat later haar van na die van haar moeder verander het (Thiers). Sy was 'n onderwyseres, en die twee het 'n gelukkige en wedersyds versterkende huwelik geniet. Op die dag van haar dood het hy serebrale bloeding opgedoen, en hy is die volgende dag op 23 Junie 1986 in Addenbrooke's Hospitaal, Cambridge, oorlede. The New York Times se doodsberig voeg by: "Hy het die vorige dag 'n beroerte gehad, 'n uur nadat hy van die dood van sy vrou verneem het."<ref>{{Cite news | title = Sir Moses I. Finley, A Scholar in the Classics | last = McDowell | first = Edwin | work = The New York Times | url = https://www.nytimes.com/1986/07/11/obituaries/sir-moses-i-finley-a-scholar-in-the-classics.html | date = 11 Julie 1986 | access-date = 25 Augustus 2012}}</ref> == Loopbaan == === Verenigde State === Finley het klas gegee aan Columbia-universiteit en die City College van New York, waar hy beïnvloed is deur lede van die [[Frankfurt Skool]] wat in ballingskap in Amerika gewerk het. Later het hy klas gegee aan Rutgers-universiteit. Op 5 September 1951 het 'n oud-kommunis, Karl Wittfogel, voor die Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers se Komitee oor On-Amerikaanse Aktiwiteite getuig dat Finley 'n kommunis was. Op 28 Maart 1952 het Finley voor die komitee verskyn en die Vyfde Amendement opgeroep rakende sy verbintenis met kommunisme. Op 7 September 1952 het Lewis Webster Jones, die president van Rutgers-universiteit, sy voorneme aangekondig om trustee en fakulteitskomitees aan te stel om gevalle waarin professore by regeringsondersoeke betrokke is, te hersien. Op 15 November 1952 het die FBI se direkteur, [[J. Edgar Hoover]], met Jones vergader om die saak te bespreek. Op 12 Desember 1952 het Rutgers se Raad van Trustees verklaar: "Indien enige lid van die fakulteit of personeel versuim om met die regering saam te werk, sal dit voldoende rede wees vir onmiddellike ontslag van daardie persoon". Op 31 Desember 1952 het Rutgers Finley afgedank.<ref>{{Cite web |title = Additional Resources – Timeline (Red Scare at Rutgers) |publisher = Rutgers-universiteit |url = http://njdh.scc-net.rutgers.edu/enj/lessons/red_scare_at_rutgers/?part=additional_resources_timeline |archive-url = https://archive.today/20121211122135/http://njdh.scc-net.rutgers.edu/enj/lessons/red_scare_at_rutgers/?part=additional_resources_timeline |url-status = dead |archive-date = 2012-12-11 |date = Junie 1994 |access-date = 25 Augustus 2012}}</ref> Rutgers-universiteit se rekords toon die volgende: <blockquote> Op 3 Desember 1952 het die spesiale fakulteitskomitee 'n verslag uitgereik waarin gekonstateer word dat daar geen aanklagte teen Heimlich of Finley moet wees nie, en dat die universiteit geen verdere stappe in die saak moet neem nie. Die trustees, wat die laaste sê in die aangeleentheid gehad het, het egter op 12 Desember 1952 'n resolusie uitgereik, te dien effekte: "dat dit genoegsame rede sal wees vir onmiddellike ontslag van enige lid van die fakulteit of personeel" wat die Vyfde Amendement voor 'n ondersoekliggaam oproep en derhalwe weier om vrae te beantwoord wat betrekking het op kommunistiese affiliasies, en dat professore Heimlich en Finley vanaf 31 Desember 1952 ontslaan sou word, tensy hulle aan die nuwe beleid voldoen. Nie een het verkies om dit te doen nie. Daar was protes teen die besluit deur lede van die fakulteit, wat 'n noodkomitee oor die aangeleentheid saamgestel het.<ref>{{Cite web | title = Inventory to the Records of the Rutgers University Office of the President (Lewis Webster Jones) | publisher = Rutgers-universiteit | url = http://www2.scc.rutgers.edu/ead/uarchives/jones2f.html | date = Junie 1994 | access-date = 25 Augustus 2012}}</ref> </blockquote> In 1954 het hy voor die Amerikaanse Senaat se Subkomitee oor Binnelandse Veiligheid verskyn, wat hom gevra het of hy ooit 'n lid van die Amerikaanse Kommunistiese Party was. Hy het weer die Vyfde Amendement opgeroep en geweier om te antwoord. === Brittanje === Finley het na Brittanje verhuis, waar hy aangestel is as universiteitsdosent in klassieke studies aan [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] (1955–1964) en in 1957 is hy verkies tot 'n genoot van Jesus College. Hy was ook die leser van antieke maatskaplike en ekonomiese geskiedenis (1964–1970), professor in antieke geskiedenis (1970–1979) en meester van Darwin College (1976–1982).<ref>Artikel oor Finley in die ''Oxford Dictionary of National Biography '', 2004</ref> In 1974 het hy die Mortimer Wheeler Argeologiese Lesing gegee.<ref>{{cite journal|author=Finley, M. I.|title=Schliemann's Troy — One Hundred Years After|journal=Proceedings of the British Academy|year=1975|volume=60|pages=393–412|url=http://publications.thebritishacademy.ac.uk/pubs/proc/files/60p393.pdf|access-date=26 Maart 2021|archive-date=24 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624195900/http://publications.thebritishacademy.ac.uk/pubs/proc/files/60p393.pdf|url-status=dead}}</ref> Hy het die omvang van klassieke studies verbreed van [[filologie]] na kultuur, ekonomie en die samelewing. Hy het in 1962 'n Britse onderdaan geword, en 'n genoot van die Britse Akademie in 1971. In 1979 is hy deur koningin [[Elizabeth II]] tot ridder geslaan. Hy was doktorale adviseur vir Paul Millett, wat tans 'n senior lektor in klassieke studies aan die Universiteit van Cambridge is. == Werk == Van sy hand het verskyn ''The World of Odysseus'' (1954, hersiene uitgawe. Met bykomende essays 1978), wat 'n belangrike mylpaal was. Hierin het hy die bevindinge van etnoloë en antropoloë soos Marcel Mauss toegepas om [[Homeros]] te interpreteer. Dit was 'n radikale metode, en sy uitgewers het dit derhalwe gerade geag om 'n gerusstellende inleiding deur 'n gevestigde klassikus soos Maurice Bowra in te sluit. Paul Cartledge het in 1995 beweer, "... in retrospek kan Finley se werk gesien word as die saad van die huidige opbloei van antropologies-verwante studies van antieke Griekse kultuur en samelewing".<ref>Cartledge, Paul. "The Greeks and Anthropology", ''Anthropology Today'', Volume 10, Nommer 3. (1994), bl. 4 (aanlyn [http://www.ucd.ie/classics/classicsinfo/95/Cartledge95.html beskikbaar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061022071351/http://www.ucd.ie/classics/classicsinfo/95/Cartledge95.html |date=22 Oktober 2006}}).</ref> Na aanleiding van die voorbeeld van Karl Polanyi, het Finley aangevoer dat die antieke ekonomie nie ontleed moet word deur die konsepte van moderne ekonomiese wetenskap te gebruik nie, omdat die antieke mens geen idee gehad het van die ekonomie as 'n aparte deel van die samelewing nie, en omdat ekonomiese aktiwiteite in die oudheid nie hoofsaaklik bepaal is deur ekonomiese oorwegings nie, maar deur maatskaplike kwessies. Hierdie teks is later gekritiseer deur onder andere Kevin Greene,<ref>{{Cite journal | title = Technological Innovation and Economic Progress in the Ancient World: M. I. Finley Reconsidered | last = Greene | first = K. | journal = Economic History Review | year = 2000 | volume = 53 | number = 1 | pages = 29–59 | doi = 10.1111/1468-0289.00151}}</ref> wat argumenteer dat Finley die belangrikheid van tegnologiese innovasie nie genoegsaam belig nie, terwyl C. R. Whittaker<ref>{{Cite journal | title = The Consumer city revisited: the vicus and the city | last = Whittaker | first = C.R. | journal = Journal of Roman Archaeology | year = 1990 | volume = 3 | pages = 110–118v | doi = 10.1017/S1047759400010862 | s2cid = 162690405}}</ref> die begrip van 'n "verbruikersstad" verwerp. === Bibliografie === *''Studies in Land and Credit in Ancient Athens, 500–200&nbsp;B.C.: The Horos Inscriptions'' (1951). *''Economy and Society in Ancient Greece'' (1953). *''The World of Odysseus'' (1954). *''Aspects of Antiquity: Discoveries and Controversies'' (1960).<ref>{{cite book|author=Moses I. Finley|title=Aspects of Antiquity: Discoveries and Controversies|url=https://books.google.com/books?id=UKTCngEACAAJ|year=1960|publisher=Viking Press|place=New York}}</ref> *''The Ancient Greeks: An Introduction to Their Life and Thought'' (1963). *''A History of Sicily'': met Denis Mack Smith (3 vols., 1968). **''Ancient Sicily to the Arab Conquest'', vol. 1 **''Medieval Sicily - 800-1713'', vol. 2 **''Modern Sicily - After 1713'', vol. 3 *''Aspects of Antiquity: Discoveries and Controversies'' (1968). *''Early Greece: The Bronze and Archaic Ages'' (1970). *''The Ancient Economy'' (1973). *''Democracy Ancient and Modern'' (1973). *''Studies in Ancient Society'', redakteur (1974). *''The Use and Abuse of History'' (1975). *''Schliemann's Troy: One Hundred Years After'' (1975). *''Studies in Roman Property'', redakteur (1976). *''The Olympic Games: The First Thousand Years'', met H.W. Pleket (1976). *''Ancient Slavery and Modern Ideology'' (1980; uitgebreide uitgawe geredigeer deur Brent D. Shaw, 1998). *''The Legacy of Greece: A New Appraisal'' (1981). *''Authority and Legitimacy in the Classical City-State'' (1982). *''Politics in the Ancient World'' (1983). *''Ancient History: Evidence and Models'' (1985). *''A History of Sicily'', met Denis Mack Smith & Christopher Duggan (1986; verkorte uitgawe van die 1968 uitgawe). Finley was ook die redakteur van verskeie volumes essays oor antieke geskiedenis. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Nog leesstof == *Derks, Hans. "''The Ancient Economy'': The Problem and the Fraud," ''The European Legacy'', Volume 7, Number 5. (2002), bladsye 597–620. *Hornblower, Simon. "A gift from whom?: [Moses Finley's book ''The World of Odysseus'': Critical Essay]," ''Times Literary Supplement'', 24 Desember 2004, bladsye 18–19. *Morris, Ian. "Voorwoord [tot die opgedateerde uitgawe]," ''The Ancient Economy'' deur Moses&nbsp;I. Finley. Berkeley; Los Angeles; Londen: University of California Press, 1999 (sagteband, {{ISBN|0-520-21946-5}}), bladsye ix–xxxvi. *Nafissi, Mohammad. "Class, embeddedness, and the modernity of ancient Athens," ''Comparative Studies in Society and History'', Volume 46, Issue 2. (2004), bladsye 378–410. *Nafissi, Mohammad. ''Ancient Athens and Modern Ideology: Value, Theory and Evidence in Historical Sciences. Max Weber, Karl Polanyi and Moses Finley (Bulletin of the Institute of Classical Studies''. Supplement; 80'')''. Londen: Institute of Classical Studies, School of Advanced Study, Universiteit van Londen, 2005 (sagteband, {{ISBN|0-900587-91-1}}). * {{cite web| last=Osborne| first=Robin| date=2017-01-15| url=https://www.thebritishacademy.ac.uk/publishing/review/29/impact-moses-finley/| publisher=The British Academy| title=The impact of Moses Finley| access-date=2024-06-12| ref=none}} *Shaw, Brent&nbsp;D.; Saller, Richard&nbsp;P. ''Editors' introduction'' to ''Economy and society in ancient Greece'' (met Finley se opgedateerde bibliografie). Londen: Chatto&nbsp;& Windus, 1981 (hardeband, {{ISBN|0-7011-2549-7}}); New York: The Viking Press, 1982 (hardeband, {{ISBN|0-670-28847-0}}); Londen: Penguin Books, 1983 (sagteband, {{ISBN|0-14-022520-X}}). *Silver, Morris. [https://web.archive.org/web/20060906114802/http://eh.net/bookreviews/library/0570.shtml Resensie] van ''The Ancient Economy'', geredigeer deur Walter Scheidel en Sitta von Reden", ''Economic History Services'', 3 Januarie 2003. *Watson, George. "The man from Syracuse: Moses Finley (1912–1986)," ''Sewanee Review'', Volume 112, Issue 1. (2004), pages 131–137. == Eksterne skakels == {{wikiquote}} *{{Cite web | title = Inventory to the Records of the Rutgers University Office of the President (Lewis Webster Jones) | publisher = Rutgers-universiteit | url = http://www2.scc.rutgers.edu/ead/uarchives/jones2f.html | date = Junie 1994 | access-date = 25 Augustus 2012 }} *{{Cite web |title = Additional Resources – Timeline |publisher = Rutgers-universiteit |url = http://njdh.scc-net.rutgers.edu/enj/lessons/red_scare_at_rutgers/?part=additional_resources_timeline |archive-url = https://archive.today/20121211122135/http://njdh.scc-net.rutgers.edu/enj/lessons/red_scare_at_rutgers/?part=additional_resources_timeline |url-status = dead |archive-date = 2012-12-11 |date = Junie 1994 |access-date = 25 Augustus 2012 }} *[http://www.lancs.ac.uk/staff/haywardp/hist119/seminars/five.htm Universiteit van Lancaster] Foto van Moses Finley {{s-start}} {{s-aca}} {{succession box|title=Professor van Antieke Geskiedenis, Universiteit van Cambridge|years=1970–1979|before=[[Arnold Hugh Martin Jones|A. H. M. Jones]]|after=John Anthony Crook}} {{succession box|title=Master of Darwin College, Cambridge|years=1976–1982|before=Frank George Young|after=Arnold Burgen}} {{s-end}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Finley, Moses}} [[Kategorie:Geboortes in 1912]] [[Kategorie:Sterftes in 1986]] [[Kategorie:Amerikaanse geskiedkundiges]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Engelse skrywers]] [[Kategorie:Britse geskiedkundiges]] kb6rw9o4w520vz73hnombdcgzvb6uw3 0 417701 2924516 2892832 2026-08-12T13:45:28Z Sobaka 328 /* Verwysings */ opruim 2924516 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pancho Villa bandolier (cropped).jpg|duimnael|Francisco "Pancho" Villa in 1910.]] '''Francisco "Pancho" Villa''' (VK: /ˈpæntʃoʊ ˈviːə/ PAN-choh VEE-ə, VSA: /ˈpɑːntʃoʊ ˈviː(j)ə/ PAHN-choh VEE-(y)ə,<ref name="OALD">{{cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/pancho-villa|title=Pancho Villa|work=Oxford Advanced Learner's Dictionary|publisher=Oxford University Press}}</ref><ref>Collins Dictionary, Villa</ref> {{IPAc-en|US|ˈ|p|ɑː|n|tʃ|oʊ|_|ˈ|v|iː|(|j|)|ə}},<ref name="OALD"/><ref> Merriam-Webster, Villa</ref> [[Spaans]]: [ˈpantʃo ˈβiʎa]; gebore [[5 Junie]] [[1878]] – [[20 Julie]] [[1923]]) was 'n Mexikaanse revolusionêr en generaal in die [[Meksikaanse Rewolusie]]. Hy was 'n sleutelfiguur in die revolusionêre beweging wat president Porfirio Díaz uitgedwing het en [[Francisco I. Madero]] in 1911 aan bewind gebring het. Toe Madero in Februarie 1913 deur 'n [[staatsgreep]] onder leiding van generaal Victoriano Huerta verdryf is, het Villa by die anti-Huerta magte aangesluit in die Konstitusionalistiese Weermag onder leiding van Venustiano Carranza. Na die nederlaag en ballingskap van Huerta in Julie 1914 het Villa met Carranza gebreek. Villa het die vergadering van revolusionêre generaals oorheers wat Carranza uitgesluit het en gehelp het om 'n koalisieregering te skep. Emiliano Zapata en Villa het in hierdie tydperk formele bondgenote geword. Soos Zapata, was Villa sterk ten gunste van grondhervorming, maar het dit nie geïmplementeer toe hy mag gehad het nie.<ref>Katz, ''The Secret War in Mexico'', 280–282</ref> Op die hoogtepunt van sy mag en gewildheid aan die einde van 1914 en vroeg in 1915, het die [[VSA]] dit oorweeg om Villa as [[Meksiko]] se wettige gesag te erken.<ref>Katz, Friedrich, ''The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution'', 298</ref> Burgeroorlog het uitgebreek toe Carranza Villa uitgedaag het. Villa is in die somer van 1915 beslis deur die konstitusionalistiese generaal Álvaro Obregón verslaan, en die VSA het Carranza direk teen Villa gehelp in die Tweede Slag van Agua Prieta in November 1915.<ref>Katz, ''The Secret War in Mexico'', 302</ref> Baie van Villa se leër het vertrek ná sy nederlaag op die slagveld en weens sy gebrek aan hulpbronne om wapens te koop en soldate se salarisse te betaal. Woedend oor die Amerikaanse hulp aan Carranza, het Villa 'n aanval op die grensdorp Columbus, New Mexico, uitgevoer om die VSA aan te spoor om Meksiko in te val in 1916. Ten spyte van 'n groot kontingent van soldate en voortreflike militêre tegnologie, het die VSA nie daarin geslaag om Villa te vang nie. Toe Carranza in 1920 afgeset word, het Villa 'n amnestie met tussentydse president Adolfo de la Huerta beding en 'n landgoed gekry, op voorwaarde dat hy uit die politiek tree. Villa is vermoor in 1923. Alhoewel sy faksie nie die oorhand gekry het in die Rewolusie nie, was hy een van sy mees charismatiese en prominente figure. In die lewe het Villa gehelp om sy eie beeld as 'n internasionaal bekende revolusionêre held te vorm, deur as homself in [[Hollywood]]-[[rolprent]]e te speel en onderhoude aan buitelandse joernaliste te gee, veral John Reed.<ref>Reed, John, ''Insurgent Mexico'' [1914]. Reprint, New York: Simon & Schuster, Clarion Books 1969.</ref> Ná sy dood is hy uitgesluit van die pantheon van revolusionêre helde totdat die Sonoraanse generaals Obregón en Calles, wat hy tydens die Rewolusie geveg het, van die politieke toneel af weg was. Villa se uitsluiting van die amptelike verhaal van die Revolusie kon bygedra het tot sy volgehoue postuum populêre lof. Hy is tydens die Rewolusie en lank daarna gevier deur ''corridos'' (bekende narratiewe metriese verhale en poësie wat in ballade vorm aangebied word), films oor sy lewe en romans deur prominente skrywers. In 1976 is sy oorskot herbegrawe in die Monument vir die Revolusie in [[Mexikostad]] in 'n groot openbare seremonie.<ref name=Benjamin>Benjamin, Thomas, ''La Revolución: Mexico's Revolution as Memory, Myth, and History''. Austin, TX: University of Texas Press, 2000. bl. 134.</ref><ref>Katz, Friedrich, ''The Life and Times of Pancho Villa''. Stanford, CA: Stanford University Press, 1998. bl. 789</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Villa, Pancho}} [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1923]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] ska7j4h9ku1sh9pj42xottzp9o1zom0 2924524 2924516 2026-08-12T13:54:34Z Sobaka 328 skakel 2924524 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Pancho Villa bandolier (cropped).jpg|duimnael|Francisco "Pancho" Villa in 1910.]] '''Francisco "Pancho" Villa''' (VK: /ˈpæntʃoʊ ˈviːə/ PAN-choh VEE-ə, VSA: /ˈpɑːntʃoʊ ˈviː(j)ə/ PAHN-choh VEE-(y)ə,<ref name="OALD">{{cite web|url=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/pancho-villa|title=Pancho Villa|work=Oxford Advanced Learner's Dictionary|publisher=Oxford University Press}}</ref><ref>Collins Dictionary, Villa</ref> {{IPAc-en|US|ˈ|p|ɑː|n|tʃ|oʊ|_|ˈ|v|iː|(|j|)|ə}},<ref name="OALD"/><ref> Merriam-Webster, Villa</ref> [[Spaans]]: [ˈpantʃo ˈβiʎa]; gebore [[5 Junie]] [[1878]] – [[20 Julie]] [[1923]]) was 'n Mexikaanse revolusionêr en generaal in die [[Meksikaanse Rewolusie]]. Hy was 'n sleutelfiguur in die revolusionêre beweging wat president Porfirio Díaz uitgedwing het en [[Francisco I. Madero]] in 1911 aan bewind gebring het. Toe Madero in Februarie 1913 deur 'n [[staatsgreep]] onder leiding van generaal Victoriano Huerta verdryf is, het Villa by die anti-Huerta magte aangesluit in die Konstitusionalistiese Weermag onder leiding van Venustiano Carranza. Na die nederlaag en ballingskap van Huerta in Julie 1914 het Villa met Carranza gebreek. Villa het die vergadering van revolusionêre generaals oorheers wat Carranza uitgesluit het en gehelp het om 'n koalisieregering te skep. [[Emiliano Zapata]] en Villa het in hierdie tydperk formele bondgenote geword. Soos Zapata, was Villa sterk ten gunste van grondhervorming, maar het dit nie geïmplementeer toe hy mag gehad het nie.<ref>Katz, ''The Secret War in Mexico'', 280–282</ref> Op die hoogtepunt van sy mag en gewildheid aan die einde van 1914 en vroeg in 1915, het die [[VSA]] dit oorweeg om Villa as [[Meksiko]] se wettige gesag te erken.<ref>Katz, Friedrich, ''The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution'', 298</ref> Burgeroorlog het uitgebreek toe Carranza Villa uitgedaag het. Villa is in die somer van 1915 beslis deur die konstitusionalistiese generaal Álvaro Obregón verslaan, en die VSA het Carranza direk teen Villa gehelp in die Tweede Slag van Agua Prieta in November 1915.<ref>Katz, ''The Secret War in Mexico'', 302</ref> Baie van Villa se leër het vertrek ná sy nederlaag op die slagveld en weens sy gebrek aan hulpbronne om wapens te koop en soldate se salarisse te betaal. Woedend oor die Amerikaanse hulp aan Carranza, het Villa 'n aanval op die grensdorp Columbus, New Mexico, uitgevoer om die VSA aan te spoor om Meksiko in te val in 1916. Ten spyte van 'n groot kontingent van soldate en voortreflike militêre tegnologie, het die VSA nie daarin geslaag om Villa te vang nie. Toe Carranza in 1920 afgeset word, het Villa 'n amnestie met tussentydse president Adolfo de la Huerta beding en 'n landgoed gekry, op voorwaarde dat hy uit die politiek tree. Villa is vermoor in 1923. Alhoewel sy faksie nie die oorhand gekry het in die Rewolusie nie, was hy een van sy mees charismatiese en prominente figure. In die lewe het Villa gehelp om sy eie beeld as 'n internasionaal bekende revolusionêre held te vorm, deur as homself in [[Hollywood]]-[[rolprent]]e te speel en onderhoude aan buitelandse joernaliste te gee, veral John Reed.<ref>Reed, John, ''Insurgent Mexico'' [1914]. Reprint, New York: Simon & Schuster, Clarion Books 1969.</ref> Ná sy dood is hy uitgesluit van die pantheon van revolusionêre helde totdat die Sonoraanse generaals Obregón en Calles, wat hy tydens die Rewolusie geveg het, van die politieke toneel af weg was. Villa se uitsluiting van die amptelike verhaal van die Revolusie kon bygedra het tot sy volgehoue postuum populêre lof. Hy is tydens die Rewolusie en lank daarna gevier deur ''corridos'' (bekende narratiewe metriese verhale en poësie wat in ballade vorm aangebied word), films oor sy lewe en romans deur prominente skrywers. In 1976 is sy oorskot herbegrawe in die Monument vir die Revolusie in [[Mexikostad]] in 'n groot openbare seremonie.<ref name=Benjamin>Benjamin, Thomas, ''La Revolución: Mexico's Revolution as Memory, Myth, and History''. Austin, TX: University of Texas Press, 2000. bl. 134.</ref><ref>Katz, Friedrich, ''The Life and Times of Pancho Villa''. Stanford, CA: Stanford University Press, 1998. bl. 789</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Villa, Pancho}} [[Kategorie:Geboortes in 1878]] [[Kategorie:Sterftes in 1923]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] 8tlrlneyw43k9qx8tvw4vwaxcfe3wdf 0 417871 2924503 2895899 2026-08-12T13:35:44Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe */ Verbeter 2924503 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |naam = Sarah Ruden |beeld = |beeldonderskrif = |geboortenaam = |geboortedatum = |geboorteplek = |nasionaliteit = Amerikaans |bekend_vir = |alma_mater = Universiteit van Michigan B.A.<br />Johns Hopkins Writing Seminars, M.A.<br />Harvard-universiteit, Ph.D. (Klassieke [[Filologie]]) |beroep = |ouers = |huweliksmaat = |webwerf = [http://sarahruden.com/ SarahRuden.com] |pryse = 1996 [[CNA-prys]] vir haar poësiebundel ''Other Places'' }} '''Sarah Elizabeth Ruden''' (* [[1962]]) is 'n [[VSA|Amerikaanse]] [[digter]]es, [[skrywer|skryfster]] en [[essay]]is. Haar werk handel oor Bybelse [[Filologie|filologiese]] kwessies en religieuse kritiek en-interpretasie. Sy vertaal ook werke uit die klassieke letterkunde.<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/the-babel-of-biblical-translation-1495829051|title=The Babel of Biblical Translation|last=Swaim|first=Barton|date=2017-05-26|work=Wall Street Journal|access-date=2017-05-31|language=en-US|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.christianitytoday.com/ct/2017/may-web-only/sarah-rudens-rebellion-against-our-just-facts-bibles.html|title=Sarah Ruden's Rebellion Against Our 'Just the Facts' Bibles|work=ChristianityToday.com|access-date=2017-05-31|language=en}}</ref> == Vroeë lewe == Sarah Ruden is gebore in 1962 in [[Ohio]] en het van vroegs af behoort aan die United Methodist Church.<ref>[https://www.laphamsquarterly.org/water/god-running-water The God of Running Water]. ''Lapham's Quarterly''. Opgespoor en besoek op 4 Junie 2021.</ref> Sy het 'n [[Magister Artium|M.A.-graad]] verwerf by die Johns Hopkins Writing Seminars, en 'n Ph.D. in klassieke [[filologie]] aan [[Harvard-universiteit]].<ref>{{cite web|url=http://www.respectfulconversation.net/sarah-ruden/|title=respectfulconversation - Sarah Ruden|website=www.respectfulconversation.net|access-date= 3 Augustus 2024|archive-date= 5 Junie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605205158/http://www.respectfulconversation.net/sarah-ruden/|url-status=dead}}</ref> Ruden het, bykomend tot haar akademiese aanstellings, gewerk as redaktrise van mediese joernale en tydskrifte, as bydraer tot Amerikaanse joernaaltydskrifte,<ref>[https://muckrack.com/sarah-ruden/articles Muck Rack profile: Sarah Ruden]</ref> en vir die Suid-Afrikaanse ondersoekende tydskrif ''noseweek''.<ref>[https://pages.jh.edu/jhumag/0902web/wholly.html Johns Hopkins Magazine Alumni spotlight: Sarah Ruden]</ref> Ruden is deel van die Religieuse Genootskap van Vriende (algemeen bekend as kwakers), en was 'n aktivis gedurende die tien jaar wat sy gewoon het in post-1994 Suid-Afrika. Sy was 'n tutor vir die ''South African Education and Environment Project''.<ref>[https://pubs.lib.uiowa.edu/iowareview/article/id/16581/ Thoughts on Mda, Ndebele and Black South African Writing at the Millennium] ''The Iowa Review''. Opgespoor en besoek op 4 Junie 2021.</ref><ref>[https://www.plough.com/en/topics/justice/social-justice/the-greatest-thing-since-sliced-bread The Greatest Thing Since Sliced Bread]. ''Plough Quarterly''. Opgespoor en besoek op 4 Junie 2021.</ref> Voor en ná haar terugkeer na die Verenigde State in 2005 was Ruden betrokke by ekumeniese uitreikingsaksies, en het 'n aantal artikels en essays gepubliseer in beide liberale en konserwatiewe publikasies.<ref>{{Cite web |url=https://www.commonwealmagazine.org/search/site/sarah%20ruden |title=Commonweal Magazine authors: Sarah Ruden |access-date= 3 Augustus 2024 |archive-date=12 Oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231012013252/https://www.commonwealmagazine.org/search/site/sarah%20ruden |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.nationalreview.com/author/sarah-ruden/ Sarah Ruden, National Review]</ref> == Loopbaan == Sy was 'n [[lektor|lektrise]] in klassieke studies aan die [[Universiteit van Kaapstad]]. In 2016 is 'n Whiting-studiebeurs vir kreatiewe niefiksie aan haar toegeken om haar in staat te stel om haar vertaling te voltooi van [[Augustinus van Hippo|Augustinus]] se ''Belydenis'' (2017).<ref>{{cite web|title=2016 Whiting Creative Nonfiction Grantee: Sarah Elizabeth Ruden|url=https://www.whiting.org/content/sarah-elizabeth-ruden#/|website=The Whiting Foundation |accessdate=21 September 2021}}</ref> Sy is 'n voorstander van die popularisasie van antieke tekste.<ref>[https://bmcr.brynmawr.edu/2004/2004.01.23 Response: Ruden on Clayton on Ruden]. ''Bryn Mawr Classical Review''. Opgespoor en besoek op 4 Junie 2021.</ref> Ruden is sedert 2018 'n besoekende navorser aan die Universiteit van Pennsilvanië.<ref>[https://www.classics.upenn.edu/people/sarah-ruden UPenn People: Sarah Ruden]</ref> == Toekennings == In 2010 is 'n Guggenheim-Genootskap aan Ruden toegeken ten einde haar in staat te stel om haar vertaling van [[Aischulos]] se ''Oresteia'' te voltooi.<ref>{{Cite web |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/sarah-ruden/ |title=Guggenheim Fellows: Sarah Ruden |access-date= 3 Augustus 2024 |archive-date= 1 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701082300/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/sarah-ruden/ |url-status=dead }}</ref> Sy het in 2016 'n Whiting-studiebeurs vir kreatiewe niefiksie ontvang om haar vertaling van [[Augustinus van Hippo|Augustinus]] se ''Belydenis'' te voltooi.<ref>[https://www.whiting.org/writers/creative-nonfiction-grant Whiting Nonfiction Creative Grantees]</ref> Haar vertaling van die Evangelies is gedeeltelik befonds deur 'n Robert B. Silvers-studiebeurs in 2019.<ref>[https://issuhub.com/view/index/19974?pageIndex=13 Robert B. Silvers Grant for Work in Progress Award Winners]{{Dooie skakel|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Persoonlike lewe == Ruden is sedert 1992 'n kwaker. Haar geloof as kwaker vind inslag in die wyse waarop sy haar werk as vertaler aanpak.<ref>[https://www.plough.com/en/topics/culture/music/the-sacred-bonds-of-sound The Sacred Bonds of Sound]. ''Plough Quarterly''. Opgespoor en besoek op 4 Junie 2021.</ref><ref>[https://www.friendsjournal.org/books-about-life-translating-ancient-texts-in-2020/ Books about Life: Translating Ancient Texts in 2021. An Interview with the Biblical Translator Sarah Ruden]. ''Friends Journal''. Opgespoor en besoek op 4 Junie 2021.</ref><ref>[https://www.the-reeds.com/interviews/sarah-ruden-on-the-nature-of-translation Sarah Ruden on the Nature of Translation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230603010555/https://www.the-reeds.com/interviews/sarah-ruden-on-the-nature-of-translation |date= 3 Junie 2023 }}. ''The Reeds''. Opgespoor en besoek op 4 Junie 2021.</ref> == Gepubliseerde werke == === Poësie === * {{cite book|title = Other Places|publisher = William Waterman Publications|year = 1995}} (Vir die werk ontvang sy die [[CNA-prys]] vir 1996)<ref>{{cite web|url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/sarah-ruden/|title=SARAH RUDEN|website=John Simon Guggenhiem Memorial Foundation|access-date=21 September 2021|archive-date=22 Oktober 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022231155/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/sarah-ruden/|url-status=dead}}</ref> === Vertalings === * {{cite book|author = Petronius|author-link = Petronius|title = The Satyricon of Petronius: A New Translation with Topical Commentaries|publisher = Hackett|year = 2000|isbn = 9780872205109|url = https://books.google.com/books?id=x75xGfoofloC|type = vertaling}}<ref>{{cite web|url=https://www.hackettpublishing.com/satyricon|title=Satyricon|website=www.hackettpublishing.com|language=en|access-date=2017-05-31}}</ref> * {{cite book|author = Aristofanes|author-link = Aristofanes|title = [[Aristofanes|Aristophanes]]: Lysistrata, Translated, with Notes and Topical Commentaries|publisher = Hackett|year = 2003|type = vertaling}}<ref>{{Cite news|date=2015-12-04|title=Spike Lee Is Back in His Element With Chi-Raq, Perhaps the Greatest Antigun Movie Ever|language=en|work=Vulture|url=http://www.vulture.com/2015/12/chi-raq-is-a-powerful-weapon-in-its-own-right.html|access-date=2017-05-31}}</ref> * {{cite book |author=Homeros |author-link=Homeros |title=The Homeric Hymns |publisher=Hackett Publishing Company |year=2005 |work= |type=vertaling}}<ref>{{Cite news|title=How to Read the Bible: Slowly, and Sport with the Words|language=en|work=National Review|url=http://www.nationalreview.com/article/447833/bible-hebrew-greek-literature-ancient-languages-sarah-ruden-face-water-translator-beauty-meaning|access-date=2017-05-31}}</ref> * {{cite book|author = Vergilius|author-link = Vergilius|title = [[Eneïde|The Aeneid]]: [[Vergilius|Virgil]]|publisher = Drukpers van Yale- universiteit|year = 2008|type = vertaling}}<ref>{{Cite book|last=Learning|first=Gale, Cengage|url=https://books.google.com/books?id=6fmZCgAAQBAJ&q=Sarah+Ruden&pg=PT28|title=A Study Guide for Virgil's Aeneid|date=2015-09-24|publisher=Gale, Cengage Learning|isbn=9781410335036|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=2016-06-06|title=With Seamus Heaney in Elysium|language=en|work=Harvard Magazine|url=http://harvardmagazine.com/2016/07/with-seamus-heaney-in-elysium|access-date=2017-05-31}}</ref> Hersien en uitgebrei (Drukpers van Yale-universiteit, 2021). * {{cite book|author = Apuleius|author-link = Apuleius|title = The Golden Ass|publisher = Drukpers van Yale-universiteit|year = 2012|type = vertaling}}<ref>{{cite web|title=Putting Paul in his place: Examining the apostle through the eyes of a classicist|url=http://www.uscatholic.org/church/scripture-and-theology/2012/04/putting-paul-his-place|access-date=2017-05-31|website=USCatholic.org|date=11 April 2012 |language=en}}</ref> *[[Aischulos]] (2016). ''The Oresteia'', in ''The Greek Plays'' (reds. Mary Lefkowitz en James Romm). Modern Library. * {{cite book|author = Augustinus|author-link = Augustinus|title = ''Confessions''|publisher = Modern Library|year = 2017|type = vertaling}}<ref>{{cite web|title=Confessions by Augustine, translated by Sarah Ruden|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/239720/confessions-by-augustine/9780812996562/|access-date=2017-10-10|website=penguinrandomhouse.com|language=en}}</ref> *[[Plato]] (2015). ''Hippias Minor or The Art of Cunning: A new translation of Plato’s most controversial dialogue'' (vertaling)''.'' Met 'n inleiding en illustrasie deur Paul Chan; essay deur Richard Fletcher. Badlands Unlimited en die DESTE Foundation for Contemporary Art.<ref>[https://brill.com/view/journals/jpt/9/2/article-p221_6.xml?language=en Review by Roslyn Weiss]. ''Brill.'' Besoek op 4 Junie 2021.</ref> *Anoniem (2021). ''The Gospels'' (vertaling) Modern Library.<ref>[https://www.penguinrandomhouse.com/books/561221/the-gospels-by-a-new-translation-by-sarah-ruden/ Penguin House Website]</ref> === Bybelse interpretasie === * {{cite book|title = Paul Among the People: The Apostle Reinterpreted and Reimagined in His Own Time|publisher = Image|year = 2011}}<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/04/02/AR2010040201330.html|title=Book reviews: 'Paul Among the People' by Sarah Ruden, 'The Hidden Power of the Gospels' by Alexander J. Shaia|last=Lampman|first=Jane|date=2010-04-04|newspaper=The Washington Post|access-date=2017-05-31|language=en|issn=0190-8286}}</ref> * {{cite book|title = The Face of Water: A Translator on Beauty and Meaning in the Bible|publisher = Pantheon|year = 2017}}<ref>{{cite web|last=Frankovich |first=Nicholas |url=http://www.nationalreview.com/article/447833/bible-hebrew-greek-literature-ancient-languages-sarah-ruden-face-water-translator-beauty-meaning |title=Bible, Hebrew & Greek - Review of Sarah Ruden's Book 'Face of Water' |publisher=National Review |date=2017-05-22 |accessdate=2018-07-31}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ruden, Sarah}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse digters]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1962]] nxjxrcu8iv7xrwgks57xivjsf1naeu6 3 420218 2924673 2708334 2026-08-13T10:48:51Z Oesjaar 7467 /* Hoephoep */ nuwe afdeling 2924673 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} == Vertaling en bronne. == Baie dankie vir jou werk hier. Jy kan ongelukkig nie net sê dat die artikel uit bv. Nederlands vertaal is nie, jy moet die bronne van die Nederlandse artikel ook oorbring. Probeer dit asb, ons sal jou help indien daar probleme is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:22, 19 Oktober 2024 (UTC) :N.S. Bronne (ook verwysings genoem) is die gedeeltes tussen die <nowiki><ref></ref></nowiki> hakies. Jy kan dit direk so uit die Nederlandse artikel "lek en plak" [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:26, 19 Oktober 2024 (UTC) == Welkom hier by ons! == Noudat ek weet wie jy is, 'n persoonlike verwelkoming van my kant! Ons kan doen met jou ervaring en kennis! Soos ek altyd sê, die klomp tegnokrate wat hier betrokke is kan somme maak maar nie spel nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:09, 21 Oktober 2024 (UTC) :Dankie. Verwag maar min vir eers :-) [[Gebruiker:Luthja|Luthja]] ([[Gebruikerbespreking:Luthja|kontak]]) 08:24, 21 Oktober 2024 (UTC) ::Het jy 'n geboortedatum of glo jy nog die storie van kraamvoël? Ek wil net jou artikel opdateer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:50, 21 Oktober 2024 (UTC) :::Nee, daarsonder kom ek goed klaar. Os, jas: Is daar êrens 'n lys van verskillende hakiekodes. Ek gaan kyk nou by ander artikels af. Maar is daar 'n soort gevorderde handleiding, soos mens kry vir html? Ek wou nou, byvoorbeeld, 'n lynbreek afdwing, maar <nowiki><br></nowiki> werk nie hier nie. Of so lyk dit. Bring nou te veel tyd hier deur. Werk wag! (Maar dis lekker.) [[Gebruiker:Luthja|Luthja]] ([[Gebruikerbespreking:Luthja|kontak]]) 09:00, 21 Oktober 2024 (UTC) :{{ping|Rooiratel}}, kan jy dalk vir Jana help? Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:06, 21 Oktober 2024 (UTC) ::Waar wil jy die lynbreek plaas? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:07, 21 Oktober 2024 (UTC) :::Jy kan ook jou selnommer vir my epos na deon@masterevent.co.za dan sal dat ek [[Gebruiker:Woordgenoot]] jou skakel en help. Sy lei tans al die skoolkinders op wat deelneem aan die skolekompetisie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:10, 21 Oktober 2024 (UTC) ::::Hier is vir jou 'n stukkie statistiek wat jy interessant mag vind, ons maandelikse besoeke: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user|monthly Maandelikse besoeke] Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:13, 21 Oktober 2024 (UTC) :::::Hallo almal, en welkom hier by ons @[[Gebruiker:Luthja|Luthja]]. Ek is nie seker oor watter artikel ons praat nie, en waar die lynbreuk moet wees nie. Maar vir nou stel ek voor dat jy net twee keur "Enter" druk. Sien of dit werk. :::::M.b.t. al die "kodes" wat mens kan gebruik op Wikipedia: Die bronteks van 'n artikel kan wel [[HTML]] gebruik. As jy <code><nowiki><br></nowiki></code> wil gebruik moet jy dit ook "toe" maak, of sluit. Mens doen dit so: <code><nowiki><br/></nowiki></code>. :::::Maak Wikipedia gebruik eerder sy eie "markup taal" met die naam van Wikitext. Jy kan meer lees oor Wikitext hier : https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Wikitext_examples en hier : [[:en:Help:Wikitext]]. :::::Om die lynbreuk met wikiteks te doen, stel ek weer voor dat jy net twee keer "Enter" druk in jou teks. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:32, 21 Oktober 2024 (UTC) ::::::Aha. Dis die Wikitext waarna ek op soek was. Dankie. [[Gebruiker:Luthja|Luthja]] ([[Gebruikerbespreking:Luthja|kontak]]) 10:12, 21 Oktober 2024 (UTC) == Glas == Dankie vir jou hulp met [[glas]]. Dit is een van ons ouer artikels, geskep in 2006. Hier is maar net weer 'n bewys hoe ons die taalkundiges se kennis nodig het! Onthou, die tab (regs bo en is dit die regte woord?) Wys Geskiedenis is in wese 'n logboek van alle aktiwiteite op daardie spesifieke artikel. Daar is dus 'n logboeke van alle aktiwiteite vir alle artikels! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:12, 22 Oktober 2024 (UTC) == Hoephoep == {{ping|Luthja}}, dit is altyd goed om jou hier doenig te sien! Na aanleiding van jou verbeteringe, moet ek die artikel na Hoep-hoep skuif? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:48, 13 Augustus 2026 (UTC) dphp3dz95ol77lkp6ihok6s3yj6cirn 0 422637 2924504 2893775 2026-08-12T13:36:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924504 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Demis Hassabis | beeld = Demis Hassabis, 2024 Nobel Prize Laureate in Chemistry 7 (cropped).jpg | breedte = 220 | beeldbeskrywing = Demis Hassabis in 2024 | beeldonderskrif = Hassabis in 2024 | geboortenaam = Demis Hassabis | geboortedatum = {{birth date and age|1976|7|27|df=y}} | geboorteplek = [[Londen]], [[Engeland]], Verenigde Koninkryk | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = Britse | nasionaliteit = Brits | vakgebied = Neurowetenskap, rekenaarwetenskap, kunsmatige intelligensie | werkplek = [[DeepMind]]<br />[[Isomorphic Labs]]<br />[[University College London]] | alma mater = [[Universiteit van Cambridge]] ([[Magister Artium|M.A.]])<br />[[University College London]] (PhD) | doktorale promotor = [[Eleanor Maguire]] | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = [[DeepMind]]<br />[[AlphaGo]]<br />[[AlphaFold]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]] (2023)<br />[[Breakthrough Prize in Life Sciences]] (2023)<br />[[Canada Gairdner International Award]] (2023)<br />[[Nobelprys vir Chemie]] (2024) | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Demis Hassabis''' (gebore [[27 Julie]] [[1976]]) is 'n Britse [[kunsmatige intelligensie]] (KI) navorser en [[entrepreneur]]. Hy is die hoof uitvoerende beampte en medestigter van [[Google DeepMind]],<ref name="Anon 2017">{{Cite web|url=https://beta.companieshouse.gov.uk/officers/hI2vPPsUbVlqy9lHB_I6GiDdyKM/appointments|title=Demis HASSABIS|website=companieshouse.gov.uk|publisher=Companies House|location=London|author=Anon|year=2017|access-date=26 April 2017|archive-date=27 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427100437/https://beta.companieshouse.gov.uk/officers/hI2vPPsUbVlqy9lHB_I6GiDdyKM/appointments|url-status=live}}</ref> en Isomorphic Labs,<ref>{{Cite web|last=Crist|first=Ry|title=Alphabet launches Isomorphic Labs, an AI-driven drug discovery startup|url=https://www.cnet.com/news/alphabet-launches-isomorphic-labs-an-ai-driven-drug-discovery-startup/|date=4 November 2021|website=CNET|language=en|access-date=4 November 2021|archive-date=4 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104215314/https://www.cnet.com/news/alphabet-launches-isomorphic-labs-an-ai-driven-drug-discovery-startup/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Isomorphic Labs is Alphabet's play in AI drug discovery|url=https://techcrunch.com/2021/11/04/isomorphic-labs-is-alphabets-play-in-ai-drug-discovery/|last=Coldeway|first=Devin|date=4 November 2021|website=TechCrunch|language=en-US|access-date=4 November 2021|archive-date=2 Julie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702082106/https://techcrunch.com/2021/11/04/isomorphic-labs-is-alphabets-play-in-ai-drug-discovery/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Alphabet's Isomorphic Labs is a new company focused on AI-driven drug discovery|url=https://www.msn.com/en-us/news/technology/alphabets-isomorphic-labs-is-a-new-company-focused-on-ai-driven-drug-discovery/ar-AAQkxkn|first=Igor|last=Bonifacic|date=4 November 2021|website=www.msn.com|access-date=4 November 2021|archive-date=4 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104215314/https://www.msn.com/en-us/news/technology/alphabets-isomorphic-labs-is-a-new-company-focused-on-ai-driven-drug-discovery/ar-AAQkxkn|url-status=live}}</ref> en 'n Britse regering KI-adviseur.<ref name="GOV.UK">{{Cite web |title=World-leading expert Demis Hassabis to advise new Government Office for Artificial Intelligence |url=https://www.gov.uk/government/news/world-leading-expert-demis-hassabis-to-advise-new-government-office-for-artificial-intelligence |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614145823/https://www.gov.uk/government/news/world-leading-expert-demis-hassabis-to-advise-new-government-office-for-artificial-intelligence |archive-date=14 Junie 2020 |access-date=14 Junie 2020 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> In 2024 is Hassabis en John M. Jumper gesamentlik met die helfte van die [[Nobelprys vir Chemie]] toegeken vir die ontwikkeling van [[AlphaFold]], 'n KI-program vir proteïenstruktuurvoorspelling.<ref name="NobelPrize_2024_Summary">{{cite web |title=The Nobel Prize in Chemistry 2024 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/summary/ |accessdate=9 October 2024 |publisher=Nobel Media AB}}</ref><ref name="NobelPrize_2024_Press_release">{{Cite web |title=Press release: The Nobel Prize in Chemistry 2024 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/press-release/ |access-date=9 Oktober 2024 |website=NobelPrize.org |language=en-US}}</ref> Hassabis is 'n genoot van die [[Royal Society]], en het baie gesogte toekennings vir sy navorsingswerk gewen, insluitend die Deurbraak-prys, die Kanada Gairdner International-toekenning en die Lasker-toekenning. In 2017 is hy as 'n CBE aangestel en gelys in die ''[[Time (tydskrif)|Time]]'' 100 mees invloedryke mense lys. In 2024 is hy tot ridder verhef vir dienste in verband met KI.<ref>{{cite news |title=Leading AI figures awarded honours |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/deepmind-government-google-bletchley-park-milton-keynes-b2520327.html |work=The Independent |date=28 Maart 2024 |language=en}}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Hassabis is gebore uit 'n Grieks-Cipriotiese vader<ref>{{Cite web |date=2024-10-09 |title=Nobel prize win for Greek Cypriot scientist |url=https://cyprus-mail.com/2024/10/09/nobel-prize-win-for-greek-cypriot-scientist/ |access-date=2024-10-11 |website=Cyprus Mail |language=en}}</ref> en 'n Singapoerse ma<ref>{{Cite news |last=Dancel |first=Raul |date=2024-10-09 |title=Nobel Chemistry laureate Demis Hassabis has Singapore in his blood |url=https://www.straitstimes.com/asia/australianz/nobel-chemistry-laureate-demis-hassabis-has-singapore-in-his-blood |access-date=2024-10-11 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923}}</ref> en het in Noord-Londen grootgeword.<ref name="eveningstandard">{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/exclusive-interview-meet-demis-hassabis-londons-megamind-who-just-sold-his-company-to-google-for-9098707.html|title=Exclusive interview: meet Demis Hassabis, London's megamind who just sold his company to Google for £400m|newspaper=London Evening Standard|last=Gardner|first=Jasmine|date=31 Januarie 2014|access-date=3 April 2018|archive-date=8 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508024222/http://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/exclusive-interview-meet-demis-hassabis-londons-megamind-who-just-sold-his-company-to-google-for-9098707.html|url-status=live}}</ref><ref name="financialtimes">{{Cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/47aa9aa4-a7a5-11e4-be63-00144feab7de.html#axzz3jgbWctw6|title=Lunch with the FT: Demis Hassabis|work=[[Financial Times]]|date=30 Januarie 2015|first=Murad|last=Ahmed|access-date=24 Augustus 2015|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153218/http://www.ft.com/cms/s/2/47aa9aa4-a7a5-11e4-be63-00144feab7de.html#axzz3jgbWctw6|url-status=live}}</ref> In sy vroeë loopbaan was hy 'n videospeletjie-KI-programmeerder en -ontwerper, en 'n kundige bordspeletjiespeler.<ref name="eveningstandard" /><ref name="telegraph">{{Cite news |date=28 Januarie 2014 |title=Demis Hassabis: the secretive computer boffin with the £400 million brain |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/10602390/Demis-Hassabis-the-secretive-computer-boffin-with-the-400-million-brain.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180510073553/https://www.telegraph.co.uk/technology/10602390/Demis-Hassabis-the-secretive-computer-boffin-with-the-400-million-brain.html |archive-date=10 Mei 2018 |access-date=3 April 2018 |newspaper=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> 'n Wonderkind in skaak vanaf die ouderdom van vier, <ref>{{Cite web|title=Demis Hassabis, PhD Biography and Interview|website=www.achievement.org|publisher=American Academy of Achievement|url=https://www.achievement.org/achiever/demis-hassabis-ph-d/#interview|access-date=22 April 2019|archive-date=7 Januarie 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107122625/http://www.achievement.org/achiever/demis-hassabis-ph-d#interview|url-status=live}}</ref><ref name="Hassabis-2020">{{Cite web|last=Hassabis|first=Demis|date=5 Desember 2020|title=BBC Radio 4 Profiles, 7pm 5 Desember 2020|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m000q3nq|access-date=5 Desember 2020|website=BBC Podcast|archive-date=5 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205191935/https://www.bbc.co.uk/programmes/m000q3nq|url-status=live}}</ref> Hassabis het meesterstandaard op die ouderdom van 13 bereik met 'n Elo-gradering van 2300 en was kaptein van baie van die Engelse junior skaakspanne.<ref name="fifteen">{{Cite news|last=Gibbs |first=Samuel |date=28 Januarie 2014 |title=Demis Hassabis: 15 facts about the DeepMind Technologies founder |url=https://www.theguardian.com/technology/shortcuts/2014/jan/28/demis-hassabis-15-facts-deepmind-technologies-founder-google |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816075737/http://www.theguardian.com/technology/shortcuts/2014/jan/28/demis-hassabis-15-facts-deepmind-technologies-founder-google |archive-date=16 Augustus 2015 |access-date=30 Julie 2016 |work=[[The Guardian]]}}</ref> Hy het die Universiteit van Cambridge verteenwoordig in die Oxford-Cambridge varsity skaakwedstryde van 1995, <ref>1995 Varsity Chess Match, Oxford v Cambridge – http://www.saund.co.uk/britbase/pgn/199503vars-viewer.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174614/http://www.saund.co.uk/britbase/pgn/199503vars-viewer.html |date=10 Januarie 2018 }} – BritBase</ref> 1996 <ref>1996 Varsity Chess Match, Oxford v Cambridge – http://www.saund.co.uk/britbase/pgn/199603vars-viewer.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174644/http://www.saund.co.uk/britbase/pgn/199603vars-viewer.html |date=10 Januarie 2018 }} – BritBase</ref> en 1997,<ref>1997 Varsity Chess Match, Oxford v Cambridge – http://www.saund.co.uk/britbase/pgn/199703vars-viewer.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180110174616/http://www.saund.co.uk/britbase/pgn/199703vars-viewer.html |date=10 Januarie 2018 }} – BritBase</ref> en 'n half blou gewen. Tussen 1988 en 1990 is Hassabis opgevoed by Queen Elizabeth's School, Barnet, 'n seunsgrammatikaskool in Noord-Londen. Hy is daarna tuisonderrig deur sy ouers, waartydens hy sy eerste rekenaar gekoop het, 'n ZX Spectrum 48K wat uit skaak wengeld befonds is, en homself geleer het hoe om uit boeke te programmeer.<ref name="Hassabis-2020" /> Hy het sy eerste KI-program geskryf op 'n Commodore Amiga gebaseer op die reversi-bordspeletjie.<ref>{{cite web | url=http://www.amiga-news.de/en/news/AN-2022-07-00008-EN.html | title=Amiga-news.de – Video interview with DeepMind founder: First AI program on Amiga }}</ref> Daarna studeer hy aan die omvattende skool Christ's College, Finchley.<ref name="eveningstandard" /> Hy het sy A-vlak eksamens twee jaar vroeg op 16 voltooi.<ref>{{Cite news |last=Gibbs |first=Samuel |date=28 Januarie 2014 |title=Demis Hassabis: 15 facts about the DeepMind Technologies founder |url=https://www.theguardian.com/technology/shortcuts/2014/jan/28/demis-hassabis-15-facts-deepmind-technologies-founder-google |access-date=22 September 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=5 Mei 2023 |title=Azeem's Picks: Demis Hassabis on DeepMind's Journey from Games to Fundamental Science |url=https://hbr.org/podcast/2023/05/azeems-picks-demis-hassabis-on-deepminds-journey-from-games-to-fundamental-science |access-date=22 September 2024 |work=Harvard Business Review |issn=0017-8012 |quote=I finished A Levels at 16, so I had quite a lot of time between then and going to Cambridge.}}</ref> ===Bullfrog Productions=== Gevra deur Cambridge Universiteit om 'n af-jaar te neem as gevolg van sy jong ouderdom,<ref name="Hassabis-2020" /> het Hassabis sy rekenaarspeletjie-loopbaan by Bullfrog Productions begin nadat hy vir 'n Amiga Power "Wen-'n-werk-by-Bullfrog"-kompetisie ingeskryf het.<ref>Amiga Power N°16, August 1992, PP65-67 https://amr.abime.net/issue_16_pages</ref> Hy het eers begin deur vlak ontwerp op Syndicate, en toe op 17 mede-ontwerp en leidende programmering op die 1994-speletjie Theme Park, saam met die speletjie se ontwerper Peter Molyneux.<ref name="time100DemisHassabis">{{cite magazine |title=Time 100 AI 2023 – Demis Hassabis |url=https://time.com/collection/time100-ai/6309001/demis-hassabis-ai/ |magazine=TIME |publisher=[[Time (tydskrif)]] |access-date=7 September 2023 |archive-date= 7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907164744/https://time.com/collection/time100-ai/6309001/demis-hassabis-ai/ |url-status=dead }}</ref> Theme Park, 'n simulasie-videospeletjie, het etlike miljoene kopieë verkoop<ref name="fifteen" /> en het 'n hele genre van simulasie-sandboks-speletjies geïnspireer. Hy het genoeg verdien uit sy oorbruggingsjaar om sy universiteitsfooie te betaal.<ref name="Hassabis-2020" /> ===Universiteit van Cambridge=== Hassabis het Bullfrog verlaat om aan Queens' College, Cambridge, te studeer, waar hy die Computer Science Tripos voltooi het en in 1997 met 'n “''Double First''” gegradueer het.<ref name=fifteen/> ==Loopbaan en navorsing== ===Lionhead=== Nadat hy aan Cambridge gegradueer het, het Hassabis by Lionhead Studios gewerk.<ref name="desert">{{Cite web |title=Demis Hassabis on Desert Island Discs |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b08qy1sl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180114175005/http://www.bbc.co.uk/programmes/b08qy1sl |archive-date=14 Januarie 2018 |access-date=18 Februarie 2018 |website=Desert Island Discs |publisher=[[BBC]]}}</ref> Die speletjie-ontwerper Peter Molyneux, saam met wie Hassabis by Bullfrog Productions gewerk het, het die maatskappy destyds gestig. By Lionhead het Hassabis as hoof KI-programmeerder gewerk aan die 2001-“godspeletjie” Black & White.<ref name=fifteen/> ===Elixir Studios=== Hassabis het Lionhead in 1998 verlaat om Elixir Studios, 'n Londen-gebaseerde onafhanklike speletjie-ontwikkelaar, te stig, wat publikasieooreenkomste met Eidos Interactive, Vivendi Universal en [[Microsoft]] onderteken het.<ref name="demishassabis.com">{{Cite web |last=Hassabis |first=Demis |date=2014 |title=Demis Hassabis Personal Website |url=http://demishassabis.com/biography/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426021842/http://demishassabis.com/biography |archive-date=26 April 2015 |access-date=30 Julie 2016 |website=demishassabis.com}}</ref> Benewens die bestuur van die maatskappy, het Hassabis as uitvoerende ontwerper van die speletjies Republic: The Revolution en Evil Genius gedien.<ref name="fifteen" /> Elkeen het [[Bafta]]-nominasies ontvang vir hul interaktiewe musiekpartiture, geskep deur James Hannigan. Die vrystelling van Elixir se eerste speletjie, Republic: The Revolution, 'n hoogs ambisieuse en ongewone politieke simulasiespeletjie,<ref name="BBC">{{Cite news |last=Hermida |first=Alfred |date=3 September 2003 |title=Game plays politics with your PC |work=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3201221.stm |url-status=live |access-date=29 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070115192457/http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/3201221.stm |archive-date=15 Januarie 2007}}</ref> is vertraag weens die groot omvang daarvan, wat 'n KI-simulasie van die werking van 'n hele fiktiewe land behels het. Die finale wedstryd is van sy oorspronklike visie verminder en met louwarm resensies begroet en 'n Metacritic-telling van 62/100 ontvang.<ref>{{Cite web |title=Republic: The Revolution |url=https://www.metacritic.com/game/republic-the-revolution/critic-reviews/?platform=pc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207220843/http://www.metacritic.com/game/pc/republic-the-revolution |archive-date=7 Februarie 2017 |access-date=30 Julie 2016 |website=Metacritic}}</ref> Evil Genius, 'n tong-in-die-kies Bond-skurk-simulator, het baie beter gevaar met 'n telling van 75/100.<ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/game/evil-genius/critic-reviews/?platform=pc|title=Evil Genius|website=Metacritic|access-date=30 Julie 2016|archive-date=12 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812170413/http://www.metacritic.com/game/pc/evil-genius|url-status=live}}</ref> In April 2005 is die intellektuele eiendom en tegnologie regte aan verskeie uitgewers verkoop en die ateljee is gesluit.<ref name="Rebellion Acquires Vivendi Licenses">{{Cite web |last=Remo |first=Chris |date=14 Julie 2009 |title=Rebellion Acquires Vivendi Licenses, Considers New Franchise Titles |url=http://www.gamasutra.com/view/news/24429/Rebellion_Acquires_Vivendi_Licenses_Considers_New_Franchise_Titles.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172423/http://www.gamasutra.com/view/news/24429/Rebellion_Acquires_Vivendi_Licenses_Considers_New_Franchise_Titles.php |archive-date=3 Maart 2016 |access-date=30 Julie 2016 |work=Gamasutra}}</ref><ref name="IGN Elixir Studios">{{Cite web |title=Elixir Studios |url=https://www.ign.com/companies/elixir-studios |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013011655/http://www.ign.com/companies/elixir-studios |archive-date=13 Oktober 2012 |work=IGN}}</ref> ===Neurowetenskap navorsing by University College London=== [[Lêer:PhotonQ-Demis Hassabis on Artificial Playful Intelligence (15366514658) (2).jpg|duimnael|Demis Hassabis (links) saam met Blaise Agüera y Arcas (regs) in 2014, by die ''Wired''-konferensie in [[Londen]].]] Na Elixir Studios het Hassabis na die akademie teruggekeer om sy PhD in kognitiewe neurowetenskap aan University College London (UCL) in 2009 te verwerf onder toesig van Eleanor Maguire.<ref name="phd">{{Cite thesis |degree=PhD |first=Demis |last=Hassabis |title=Neural processes underpinning episodic memory |publisher=University College London |date=2009 |url=http://discovery.ucl.ac.uk/16126/ |website=discovery.ucl.ac.uk |id={{EThOS|uk.bl.ethos.564607}} |oclc=926193578 |access-date=30 Desember 2017 |archive-date=29 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190429152526/http://discovery.ucl.ac.uk/16126/ |url-status=live }} {{free access}}</ref> Hy het gesoek om inspirasie in die menslike [[brein]] te vind vir nuwe KI-[[algoritme]]s.<ref>{{Cite journal |vauthors=Brooks R, Hassabis D, Bray D, Shashua A |year=2012 |title=Turing centenary: Is the brain a good model for machine intelligence? |url=http://www.gatsby.ucl.ac.uk/~demis/TuringSpecialIssue%28Nature2012%29.pdf |url-status=live |journal=Nature |volume=482 |issue=7386 |pages=462–463 |bibcode=2012Natur.482..462. |doi=10.1038/482462a |issn=0028-0836 |pmid=22358812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171209125016/http://www.gatsby.ucl.ac.uk/~demis/TuringSpecialIssue(Nature2012).pdf |archive-date=9 Desember 2017 |access-date=26 April 2017 |doi-access=free |s2cid=205070106}}</ref> Hy het sy navorsing oor [[neurowetenskap]] en kunsmatige intelligensie voortgesit as 'n besoekende wetenskaplike saam by Massachusetts Institute of Technology (MIT), in die laboratorium van Tomaso Poggio, en [[Harvard-universiteit]],<ref name="eveningstandard" /> voordat hy 'n Henry Wellcome postdoktorale navorsingsgenootskap aan die Gatsby Computational Neuroscience Unit verdien het by UCL in 2009 saam met Peter Dayan.<ref name="standard">{{Cite web |last=Shead |first=Sam |date=21 Mei 2017 |title=The incredible life of DeepMind founder Demis Hassabis, the computer whiz who sold his AI lab to Google for £400 million |url=https://www.businessinsider.com/the-incredible-life-of-deepmind-cofounder-demis-hassabis-2017-5/#hassabis-was-born-in-london-july-27-1976-to-a-greek-cypriot-father-and-a-chinese-singaporean-mother-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225193131/http://uk.businessinsider.com/the-incredible-life-of-deepmind-cofounder-demis-hassabis-2017-5/#hassabis-was-born-in-london-july-27-1976-to-a-greek-cypriot-father-and-a-chinese-singaporean-mother-1 |archive-date=25 Desember 2017 |access-date=22 Desember 2017 |website=Business Insider}}</ref> Hy werk op die gebied van verbeelding, [[geheue]] en geheueverlies en was mede-outeur van verskeie invloedryke artikels wat in ''Nature'', ''Science'', ''Neuron'' en ''PNAS'' gepubliseer is.<ref name=gs>{{Google scholar id}}</ref> Sy heel eerste akademiese werk, gepubliseer in ''PNAS'',<ref>{{Cite journal | last1 = Hassabis | first1 = D. | author-link1 = Demis Hassabis | last2 = Kumaran | author-link2 = Dharshan Kumaran | first2 = D. | last3 = Vann | first3 = S. D. | last4 = Maguire | first4 = E. A. | title = Patients with hippocampal amnesia cannot imagine new experiences | doi = 10.1073/pnas.0610561104 | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | url = http://www.gatsby.ucl.ac.uk/~demis/PatientsCannotImagine%28PNAS07%29.pdf | volume = 104 | issue = 5 | pages = 1726–31 | year = 2007 | pmid = 17229836 | pmc = 1773058 | bibcode = 2007PNAS..104.1726H | doi-access = free | access-date = 29 Augustus 2015 | archive-date = 15 Augustus 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150815060314/http://www.gatsby.ucl.ac.uk/~demis/PatientsCannotImagine(PNAS07).pdf | url-status = live }}</ref> was 'n landmerk-artikel wat stelselmatig vir die eerste keer gewys het dat pasiënte met skade aan hul hippokampus, waarvan bekend is dat dit geheueverlies veroorsaak, ook nie in staat was om hulself in nuwe ervarings in te dink nie. Die bevinding het 'n verband gelê tussen die konstruktiewe proses van verbeelding en die rekonstruktiewe proses van episodiese geheueherroeping. Op grond van hierdie werk en 'n opvolgende funksionele magnetiese resonansbeelding (fMRI) studie,<ref>{{Cite journal |last1=Hassabis |first1=D. |author-link1=Demis Hassabis |last2=Kumaran |first2=D. |author-link2=Dharshan Kumaran |last3=Maguire |first3=E. A. |author-link3=Eleanor Maguire |year=2007 |title=Using Imagination to Understand the Neural Basis of Episodic Memory |journal=The Journal of Neuroscience |volume=27 |issue=52 |pages=14365–14374 |doi=10.1523/JNEUROSCI.4549-07.2007 |pmc=2571957 |pmid=18160644}}</ref> het Hassabis 'n nuwe teoretiese weergawe van die episodiese geheuestelsel ontwikkel wat toneelkonstruksie, die generering en aanlyn instandhouding van 'n komplekse en koherente toneel identifiseer, as 'n sleutelproses onderliggend aan beide geheueherroeping en verbeelding.<ref>{{Cite journal | last1 = Hassabis | first1 = D. | author-link1 = Demis Hassabis| last2 = Maguire | first2 = E. A. | author-link2 = Eleanor Maguire| doi = 10.1016/j.tics.2007.05.001 | title = Deconstructing episodic memory with construction | journal = Trends in Cognitive Sciences| volume = 11 | issue = 7 | pages = 299–306 | year = 2007 | pmid = 17548229| s2cid = 13939288 }}</ref> Hierdie werk het wydverspreide dekking in die hoofstroommedia ontvang<ref name="Amnesiacs May Be Cut Off From Past and Future Alike|">{{Cite news |last=Carey |first=Benedict |date=23 Januarie 2007 |title=Amnesiacs May Be Cut Off From Past and Future Alike |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2007/01/23/health/psychology/23amne.html |url-status=live |access-date=21 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702082106/https://www.nytimes.com/2007/01/23/health/psychology/23amne.html |archive-date=2 Julie 2022}}</ref> en is gelys in die top 10 wetenskaplike deurbrake van die jaar deur die joernaal ''Science''.<ref name="Breakthrough of the Year">{{Cite journal | author = The News Staff | title = BREAKTHROUGH OF THE YEAR: The Runners-up | doi = 10.1126/science.318.5858.1844a | journal = Science| volume = 318 | issue = 5858 | pages = 1844a– | year = 2007 | pmid = 18096772| doi-access = free }}</ref> Hy het later hierdie idees veralgemeen om die idee van 'n 'simulasie-enjin van die gees' te bevorder wie se rol dit was om gebeurtenisse en scenario's voor te stel om te help met beter beplanning.<ref>{{Cite journal|last1=Hassabis|first1=Demis|last2=Maguire|first2=Eleanor A.|date=12 Mei 2009|title=The construction system of the brain|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=364|issue=1521|pages=1263–1271|doi=10.1098/rstb.2008.0296|issn=0962-8436|pmc=2666702|pmid=19528007}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Schacter |first1=Daniel L. |last2=Addis |first2=Donna Rose |last3=Hassabis |first3=Demis |last4=Martin |first4=Victoria C. |last5=Spreng |first5=R. Nathan |last6=Szpunar |first6=Karl K. |date=21 November 2012 |title=The Future of Memory: Remembering, Imagining, and the Brain |journal=[[Neuron (journal)|Neuron]] |language=en |volume=76 |issue=4 |pages=677–694 |doi=10.1016/j.neuron.2012.11.001 |issn=0896-6273 |pmc=3815616 |pmid=23177955}}</ref> ===DeepMind=== Hassabis is die uitvoerende hoof en medestigter van DeepMind, 'n masjienleer-KI-[[beginonderneming]], wat in 2010 in [[Londen]] gestig is saam met [[Shane Legg]] en Mustafa Suleyman. Hassabis het Legg ontmoet toe albei postdoktorale by die Gatsby Computational Neuroscience Unit was, en hy en Suleyman was vriende deur familie.<ref>{{Cite magazine |last=Rowan |first=David |date=22 June 2015 |title=DeepMind: Inside Google's Super Brain |url=https://www.wired.co.uk/article/deepmind |url-status=live |magazine=Wired |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821085853/http://www.wired.co.uk/article/deepmind |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=26 Augustus 2017}}</ref> Hassabis het ook sy universiteitsvriend en Elixir-vennoot David Silver gewerf.<ref>{{Cite magazine |last=Metz |first=Cade |date=19 Mei 2016 |title=What the AI Behind AlphaGo Can Teach Us About Being Human |url=https://www.wired.com/2016/05/google-alpha-go-ai/ |url-status=live |magazine=[[Wired (magazine)|Wired]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160529014612/http://www.wired.com/2016/05/google-alpha-go-ai |archive-date=29 Mei 2016 |access-date=6 Maart 2017}}</ref> DeepMind se missie is om "intelligensie op te los" en dan intelligensie te gebruik "om alles anders op te los".<ref>{{Cite magazine |last=Simonite |first=Tom |date=31 March 2016 |title=How Google Plans to Solve Artificial Intelligence |url=https://www.technologyreview.com/s/601139/how-google-plans-to-solve-artificial-intelligence/ |url-status=live |magazine=MIT Technology Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816193438/https://www.technologyreview.com/s/601139/how-google-plans-to-solve-artificial-intelligence/ |archive-date=16 Augustus 2016 |access-date=30 Julie 2016}}</ref> Meer spesifiek poog DeepMind om insigte uit stelselneurologie te kombineer met nuwe ontwikkelings in [[masjienleer]] en rekenaarhardeware om toenemend kragtige algemene-doel-leeralgoritmes te ontsluit wat sal werk vir die skepping van 'n [[kunsmatige algemene intelligensie]] (KAI). Die maatskappy het gefokus op die opleiding van leeralgoritmes om speletjies te bemeester, en in Desember 2013 het hy aangekondig dat hy 'n baanbrekerdeurbraak gemaak het deur 'n algoritme genaamd 'n Deep Q-Network (DQN) op te lei om Atari-speletjies op 'n bomenslike vlak te speel deur slegs die rou pixels op die skerm as insette.<ref name="Space Invaders">{{Cite magazine |last=Simonite |first=Tom |date=25 Februarie 2015 |title=Google's AI Masters Space Invaders But Still Sucks at Pacman |url=https://www.technologyreview.com/s/535446/googles-ai-masters-space-invaders-but-it-still-stinks-at-pac-man/ |url-status=live |magazine=MIT Technology Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816185701/https://www.technologyreview.com/s/535446/googles-ai-masters-space-invaders-but-it-still-stinks-at-pac-man/ |archive-date=16 Augustus 2016 |access-date=30 Julie 2016}}</ref> DeepMind se vroeë beleggers het verskeie hoëprofiel-tegnologie-entrepreneurs ingesluit.<ref name="Angel Profile">{{Cite web|url=https://angel.co/deepmind-technologies/|title=DeepMind Technologies|date=26 Januarie 2015|work=Angel|access-date=30 Julie 2016|archive-date=19 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919023912/https://angel.co/deepmind-technologies/|url-status=live}}</ref><ref name="Google Buy">{{Cite news |last=Gannes |first=Liz |date=26 Januarie 2014 |title=Exclusive: Google to Buy Artificial Intelligence Startup DeepMind for $400m |work=Recode |url=http://www.recode.net/2014/1/26/11622732/exclusive-google-to-buy-artificial-intelligence-startup-deepmind-for/ |url-status=live |access-date=30 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160724072930/http://www.recode.net/2014/1/26/11622732/exclusive-google-to-buy-artificial-intelligence-startup-deepmind-for |archive-date=24 Julie 2016}}</ref> In 2014 het [[Google]] DeepMind vir £400 miljoen gekoop. Alhoewel die meeste van die maatskappy 'n onafhanklike entiteit in Londen gebly het,<ref name="Reuters DeepMind">{{Cite news |date=26 Januarie 2015 |title=Google to Buy Artificial Intelligence Company DeepMind |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/google-deepmind-idUSL2N0L102A20140127/ |url-status=live |access-date=30 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170422205811/http://www.reuters.com/article/google-deepmind-idUSL2N0L102A20140127 |archive-date=22 April 2017}}</ref> is DeepMind Health sedertdien direk by Google Health geïnkorporeer.<ref>{{Cite news |last=Lomas |first=Natasha |date=19 September 2019 |title=Google completes controversial takeover of DeepMind Health |work=[[TechCrunch]] |url=https://techcrunch.com/2019/09/19/google-completes-controversial-takeover-of-deepmind-health/ |url-status=live |access-date=19 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001094457/https://techcrunch.com/2019/09/19/google-completes-controversial-takeover-of-deepmind-health/ |archive-date=1 Oktober 2019}}</ref> Sedert die Google-verkryging het die maatskappy 'n aantal belangrike prestasies behaal, miskien die opvallendste is die skepping van AlphaGo, 'n program wat die wêreldkampioen Lee Sedol by die komplekse wedstryd [[Go]] verslaan het. Go is beskou as 'n heilige graal van KI, vir sy hoë aantal moontlike bordposisies en weerstand teen bestaande programmeringstegnieke.<ref>{{Cite news |last1=Koch |first1=Christof |date=19 Maart 2016 |title=How the Computer Beat the Go Master |language=en |work=Scientific American |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-the-computer-beat-the-go-master/ |url-status=live |access-date=6 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906224946/https://www.scientificamerican.com/article/how-the-computer-beat-the-go-master/ |archive-date=6 September 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hassabis |first1=Demis |date=21 April 2017 |title=The mind in the machine: Demis Hassabis on artificial intelligence |work=[[Financial Times]] |url=https://www.ft.com/content/048f418c-2487-11e7-a34a-538b4cb30025 |url-status=live |access-date=6 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170906224140/https://www.ft.com/content/048f418c-2487-11e7-a34a-538b4cb30025 |archive-date=6 September 2017}}</ref> AlphaGo het egter die Europese kampioen Fan Hui 5–0 in Oktober 2015 geklop voordat hy in Maart 2016 met 4–1 teen die voormalige wêreldkampioen Lee Sedol gewen het.<ref name="In a Huge Breakthrough Google's AI Beats a Top Go Player">{{Cite magazine |last=Metz |first=Cade |date=27 Januarie 2016 |title=In a Huge Breakthrough, Google's AI Beats a Top Player at the Game of Go |url=https://www.wired.com/2016/01/in-a-huge-breakthrough-googles-ai-beats-a-top-player-at-the-game-of-go/ |url-status=live |magazine=Wired |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202211927/https://www.wired.com/2016/01/in-a-huge-breakthrough-googles-ai-beats-a-top-player-at-the-game-of-go/ |archive-date=2 Februarie 2017 |access-date=6 Maart 2017}}</ref><ref name="A Google Computer Victorious Over the World's Go Champion">{{Cite news |last=Yan |first=Sophia |date=12 Maart 2016 |title=A Google Computer Victorious Over the World's Go Champion |work=[[CNN]] |url=https://money.cnn.com/2016/03/12/technology/google-deepmind-alphago-wins/ |url-status=live |access-date=3 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808093512/https://money.cnn.com/2016/03/12/technology/google-deepmind-alphago-wins/ |archive-date=8 Augustus 2020}}</ref> Bykomende DeepMind-prestasies sluit in die skep van 'n neurale Turing-masjien,<ref name="Google's Secretive DeepMind Startup Unveils a Neural Turing Machine">{{Cite magazine |date=29 October 2014 |title=Google's Secretive DeepMind Startup Unveils a Neural Turing Machine |url=https://www.technologyreview.com/s/532156/googles-secretive-deepmind-startup-unveils-a-neural-turing-machine/ |url-status=live |magazine=MIT Technology Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813000353/https://www.technologyreview.com/s/532156/googles-secretive-deepmind-startup-unveils-a-neural-turing-machine/ |archive-date=13 Augustus 2016 |access-date=30 Julie 2016}}</ref> die vermindering van die energie wat deur die verkoelingstelsels in Google se datasentrums gebruik word met 40%,<ref>{{Cite web |date=20 Julie 2016 |title=DeepMind AI Reduces Google Data Centre Cooling Bill by 40% |url=https://deepmind.com/blog/article/deepmind-ai-reduces-google-data-centre-cooling-bill-40 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020010319/https://deepmind.com/blog/article/deepmind-ai-reduces-google-data-centre-cooling-bill-40 |archive-date=20 Oktober 2021 |access-date=20 Oktober 2021 |website=DeepMind}}</ref> die bevordering van navorsing oor [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]],<ref name="Google Developing Kill Switch for AI">{{Cite news |date=8 Junie 2016 |title=Google Developing Kill Switch for AI |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/technology-36472140 |url-status=live |access-date=21 Junie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160611042244/http://www.bbc.com/news/technology-36472140 |archive-date=11 Junie 2016}}</ref><ref name="Newsweek Big Red Button">{{Cite magazine |last=Cuthbertson |first=Anthony |date=8 Junie 2016 |title=Google's Big Red Button Could Save the World |url=http://europe.newsweek.com/google-big-red-button-ai-artificial-intelligence-save-world-elon-musk-466753?rm=eu |url-status=live |magazine=[[Newsweek]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809000211/http://europe.newsweek.com/google-big-red-button-ai-artificial-intelligence-save-world-elon-musk-466753?rm=eu |archive-date=9 Augustus 2016 |access-date=30 Julie 2016}}</ref>en die skepping van 'n vennootskap met die Nasionale Gesondheidsdiens (NHS) van die Verenigde Koninkryk en Moorfields Ooghospitaal om mediese diens te verbeter en die aanvang van degeneratiewe oogtoestande te identifiseer.<ref name="Google DeepMind pairs with NHS to use machine learning to fight blindness">{{Cite news |last=Hern |first=Alex |date=5 Julie 2016 |title=Google DeepMind pairs with NHS to use machine learning to fight blindness |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/technology/2016/jul/05/google-deepmind-nhs-machine-learning-blindness |url-status=live |access-date=30 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816111304/https://www.theguardian.com/technology/2016/jul/05/google-deepmind-nhs-machine-learning-blindness |archive-date=16 Augustus 2016}}</ref> DeepMind was ook verantwoordelik vir tegniese vooruitgang in [[masjienleer]], met 'n aantal bekroonde referate. Die maatskappy het veral beduidende vordering gemaak in [[diepleer]] en versterkingsleer, en baanbreker in die veld van diepversterkingsleer wat hierdie twee metodes kombineer.<ref name="Deep RL">{{Cite web |last=Silver |first=David |date=17 Junie 2016 |title=Deep Reinforcement Learning |url=https://www.deepmind.com/blog/deep-reinforcement-learning |access-date=30 Julie 2016 |work=DeepMind Blog}}</ref> Hassabis het voorspel dat kunsmatige intelligensie "een van die mees voordelige tegnologieë van die mensdom ooit" sal wees, maar dat daar nog beduidende etiese kwessies bly.<ref>{{Cite news |date=10 Maart 2018 |title=Whether AI will be good or bad, depends on how society uses it: Demis Hassabis, CEO, DeepMind |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/whether-ai-will-be-good-or-bad-depends-on-how-society-uses-it-demis-hassabis-ceo-deep-mind/articleshow/63241265.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180329055833/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/whether-ai-will-be-good-or-bad-depends-on-how-society-uses-it-demis-hassabis-ceo-deep-mind/articleshow/63241265.cms |archive-date=29 Maart 2018 |access-date=28 Maart 2018 |work=[[The Economic Times]]}}</ref> Hassabis het ook gewaarsku teen die [[Eksistensiële risiko as gevolg van kunsmatige algemene intelligensie|potensiële gevare en risiko's van KI]] indien dit misbruik word, en was 'n sterk voorstander van verdere KI-veiligheidsnavorsing wat nodig is.<ref>{{Cite news |last=Milmo |first=Dan |date=2023-10-24 |title=AI risk must be treated as seriously as climate crisis, says Google DeepMind chief |url=https://www.theguardian.com/technology/2023/oct/24/ai-risk-climate-crisis-google-deepmind-chief-demis-hassabis-regulation |access-date=2024-11-01 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> In 2023 het hy die verklaring onderteken dat "Die versagting van die risiko van uitwissing van KI 'n wêreldwye prioriteit moet wees saam met ander risiko's op maatskaplike skaal soos pandemies en kernoorlog".<ref name="CAIS-Statement">{{Cite web |title=Statement on AI Risk {{!}} CAIS |url=https://www.safe.ai/statement-on-ai-risk |access-date=29 Junie 2023 |website=www.safe.ai}}</ref> Hy meen egter dat 'n pouse op KI-vordering baie moeilik sal wees om wêreldwyd af te dwing, en dat die potensiële voordele (bv. vir gesondheid en teen klimaatsverandering) dit die moeite werd maak om voort te gaan. Hy het gesê dat daar 'n dringende behoefte is aan navorsing oor evalueringstoetse wat meet hoe bekwaam en beheerbaar nuwe KI-modelle is.<ref>{{Cite magazine |last=Knight |first=Will |title=Google DeepMind CEO Demis Hassabis Says Its Next Algorithm Will Eclipse ChatGPT |url=https://www.wired.com/story/google-deepmind-demis-hassabis-chatgpt/ |access-date=29 Junie 2023 |magazine=Wired |language=en-US |issn=1059-1028}}</ref> ===AlphaFold=== In 2016 het DeepMind sy kunsmatige intelligensie gefokus op proteïenvou, 'n 50-jarige groot uitdaging in die wetenskap, om die 3D-struktuur van 'n proteïen uit sy 1D-aminosuurvolgorde te voorspel. Dit is 'n belangrike probleem in biologie, aangesien [[proteïen]]e noodsaaklik is vir lewe, byna elke biologiese funksie daarvan hang af, en die funksie van 'n proteïen word vermoedelik verwant aan sy struktuur. Om die struktuur van 'n proteïen te ken, kan baie nuttig wees in geneesmiddelontdekking en siektebegrip. In Desember 2018 het DeepMind se hulpmiddel AlphaFold die 13de Kritiese Assessering van Tegnieke vir Proteïenstruktuurvoorspelling (CASP) gewen deur die akkuraatste struktuur vir 25 uit 43 proteïene suksesvol te voorspel. "Dit is 'n vuurtoringprojek, ons eerste groot belegging in terme van mense en hulpbronne in 'n fundamentele, baie belangrike, werklike wetenskaplike probleem," het Hassabis aan ''[[The Guardian]]'' gesê.<ref>{{Cite news |last=Sample |first=Ian |date=2 December 2018 |title=Google's DeepMind predicts 3D shapes of proteins |language=en |website=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/science/2018/dec/02/google-deepminds-ai-program-alphafold-predicts-3d-shapes-of-proteins |url-status=live |access-date=3 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190718162031/https://www.theguardian.com/science/2018/dec/02/google-deepminds-ai-program-alphafold-predicts-3d-shapes-of-proteins |archive-date=18 Julie 2019}}</ref> In November 2020 het DeepMind weer wêreldwye uitslae aangekondig in die CASP14-uitgawe van die kompetisie met AlphaFold 2, 'n nuwe weergawe van die stelsel. Dit het 'n mediaan globale afstand toets (GDT) telling van 87.0 oor proteïen teikens in die uitdagende vry-modellering kategorie behaal, baie hoër as dieselfde 2018 resultate met 'n mediaan GDT < 60, en 'n algehele fout van minder as die breedte van 'n atoom (<1 Angstrom), wat dit mededingend maak met eksperimentele metodes, en die organiseerders van CASP lei om die probleem in wese opgelos te verklaar.<ref>{{Cite web |date=30 November 2020 |title=AlphaFold: a solution to a 50-year-old grand challenge in biology |url=https://deepmind.com/blog/article/alphafold-a-solution-to-a-50-year-old-grand-challenge-in-biology |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130153625/https://deepmind.com/blog/article/alphafold-a-solution-to-a-50-year-old-grand-challenge-in-biology |archive-date=30 November 2020 |access-date=30 November 2020 |website=DeepMind}}</ref><ref>{{Cite news |last=Briggs |first=Helen |date=30 November 2020 |title=One of biology's biggest mysteries 'largely solved' by AI |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-55133972 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130212208/https://www.bbc.com/news/science-environment-55133972 |archive-date=30 November 2020 |access-date=30 November 2020 |website=[[BBC News]] |language=en}}</ref> Oor die volgende jaar het DeepMind AlphaFold2 gebruik om al 200 miljoen proteïene wat aan die wetenskap bekend is, te vou, en die stelsel en hierdie strukture openlik en vrylik beskikbaar gestel vir enigiemand om te gebruik via die AlphaFold-proteïenstruktuurdatabasis wat in samewerking met EMBL-EBI ontwikkel is.<ref>{{Cite news |last=Geddes |first=Linda |date=2022-07-28 |title=DeepMind uncovers structure of 200m proteins in scientific leap forward |url=https://www.theguardian.com/technology/2022/jul/28/deepmind-uncovers-structure-of-200m-proteins-in-scientific-leap-forward |access-date=2024-11-01 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ==Persoonlike lewe== Hassabis is getroud met 'n Italiaanse molekulêre bioloog by wie hy twee seuns het. Hy woon in Noord-Londen saam met sy gesin.<ref> {{cite news |last1=Burton-Hill |first1=Clemency |title=The superhero of artificial intelligence: can this genius keep it in check? |url=https://www.theguardian.com/technology/2016/feb/16/demis-hassabis-artificial-intelligence-deepmind-alphago |work=The Observer |date=16 Februarie 2016}} </ref><ref> {{cite news |last1=Ahmed |first1=Murad |title=Lunch with the FT: Demis Hassabis |url=https://www.ft.com/content/47aa9aa4-a7a5-11e4-be63-00144feab7de |work=Financial Times |date=30 Januarie 2015}} </ref><ref> {{cite news |title=Exclusive interview: meet Demis Hassabis, London's megamind who just sold his company to Google for £400m|url=https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/exclusive-interview-meet-demis-hassabis-london-s-megamind-who-just-sold-his-company-to-google-for-ps400m-9098707.html |work=Evening Standard |date=7 Februarie 2014 |language=en}}</ref> Hy is ook 'n lewenslange aanhanger van [[Liverpool FC]].<ref name="Hassabis-2020" /> Hassabis is die hoofonderwerp van die dokumentêr genaamd ''The Thinking Game'', wat in 2024 se Tribeca-fees begin het, van dieselfde filmmaker as die bekroonde dokumentêr ''AlphaGo'' (2016).<ref>{{cite web |title=The Thinking Game {{!}} 2024 Tribeca Festival |url=https://tribecafilm.com/films/thinking-game-2024 |access-date=30 September 2024 |website=Tribeca}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Sjabloon:Nobelprys vir Chemie}} {{Nobelpryswenners van 2024}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hassabis, Dennis}} [[Kategorie:Geboortes in 1976]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] [[Kategorie:Nobelprys vir Chemie wenners]] [[Kategorie:Royal Society]] oziijlalm9rnfefrtgekc59k23w5vgj 0 423889 2924621 2789640 2026-08-13T02:39:12Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924621 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{TITELAANSIG|''Les Miracles du Brahmine''}} {{Inligtingskas rolprent | naam = Les Miracles du Brahmine | beeld = | regisseur = Georges Méliès | produksieleier = | draaiboekskrywer = | met = {{Plainlist| * Georges Méliès * Jeanne Mareyla }} | kinematografie = | musiek = | redigeerder = | verspreider = | ateljee = Star Film Company | vrystelling = [[1900]] | speeltyd = 148 min | land = {{FRA}} | taal = | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = 0223738 }} '''''Les Miracles du Brahmine''''' wat in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] verkoop was as '''''The Miracles of Brahmin''''' en in [[Brittanje]] as '''T''he Miracles of the Brahmin''''' is 'n Franse stil truukrolprent uit [[1900]]. [[Georges Méliès]] is die regisseur.<ref>Philippe Rège. ''Encyclopedia of French Film Directors, Volume 1''</ref> Die hoofrolspelers is Georges Méliès en Jeanne Mareyla. Dit is deur Méliès se Star Film Company verkoop en is nommer 237–240 in sy katalogusse.<ref name=MM>{{citation|last=Malthête|first=Jacques|last2=Mannoni|first2=Laurent|title=L'oeuvre de Georges Méliès|year=2008|publication-place=Paris|publisher=Éditions de La Martinière|isbn=9782732437323|page=105}}</ref> Die rolprent is afgelei van 'n kulkunsvertoning wat Méliès by sy Parys-verhooglokaal, die Théâtre Robert-Houdin, geskep en opgevoer het.<ref>{{citation|last=Malthête|first=Jacques|last2=Mannoni|first2=Laurent|title=Méliès: magie et cinéma|location=Paris|publisher=Paris-Musées|year=2002|page=233}}</ref> Méliès verskyn in die rolprent as die [[Brahmaan]] van die titel; volgens die filmhistorikus Georges Sadoul speel Jeanne Mareyla die vrou in die middel van die groep van drie.<ref name=MM/> 'n Afdruk van die film het oorleef en is in 2020 by die filmfees Il Cinema Ritrovato vertoon.<ref>{{citation|first=Jacques|last=Malthête|title=Méliès 1900|work=Il Cinema Ritrovato|publisher=Cineteca di Bologna|year=2020|url=https://festival.ilcinemaritrovato.it/en/proiezione/melies-1900/|access-date= 4 Februarie 2025|archivedate=22 April 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250422120108/https://festival.ilcinemaritrovato.it/en/proiezione/melies-1900/}}</ref> == Hoofrolspelers == * Georges Méliès * Jeanne Mareyla == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} {{Wikiquote-inlyn}} * {{IMDb title|0223738}} {{Normdata}} [[Kategorie:Franse rolprente]] fwczachpn8krd2pnlyp5whsx3aoad8x 0 424000 2924641 2917688 2026-08-13T06:45:22Z Jcb 223 2924641 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Douglas Aircraft Company |kenteken = [[Lêer:Douglas Aircraft Company logo.svg|200px]] |tipe = Openbare maatskappy |stigting = 21 Junie 1921 |stigter = Donald Douglas |ontbind = 28 April 1967 |ligging_stad = [[Santa Monica, Kalifornië]] |ligging_land = [[Verenigde State van Amerika]] |ligging = |liggings = |gebied_bedien = Internasionaal |industrie =Lug- en ruimtevaart |produkte = |dienste = |inkomste = |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |bates= |sleutelpersone = {{Unbulleted list|Bill Bridgeman|LaVerne Ward Browne|Carl Cover|Ed Heinemann|Ted R. Smith}} |getal_werknemers = |successor = [[McDonnell Douglas]] |afdelings= |dogtermaatskappye= }} Die '''Douglas Aircraft Company''' was 'n Amerikaanse lugvaart- en verdedigingsmaatskappy gesetel in [[Suid-Kalifornië]], [[VSA]]. Dit is in 1921 deur Donald Wills Douglas sr. gestig, en het in 1967 met McDonnell Aircraft saamgesmelt om McDonnell Douglas te vorm, waar dit as 'n afdeling gefunksioneer het. McDonnell Douglas het in 1997 met [[Boeing]] saamgesmelt. Die Douglas Aircraft Company Inc, wat sedert die vroeë 1920’s in [[Kalifornië]] in die VSA gesetel was, het vir 25 jaar meer suierenjintransportvliegtuie as enige ander vervaardiger in die wêreld gebou. Nadat die maatskappy vir ’n kort tydjie die voortou geneem het toe sy DC-8 aanvanklik beter as die [[Boeing 707]] verkoop het, is Douglas vinnig deur Boeing verbygesteek en het verder agter die nuwe handelsvliegtuigleier geraak. ’n Haastige samesmelting in 1967 het op die geboorte van die McDonnell Douglas Corporation uitgeloop. Dertig jaar later is die nuwe korporasie op sy beurt deur Boeing oorgeneem. Die maatskappy se suksesse gedurende die 1930’s tot 1950’s, asook die probleme wat hy gedurende die 1960’s ondervind het, kan grotendeels tot die persoonlikheid van sy briljante stigter, Donald Wills Douglas, teruggevoer word.<ref name="fran">{{Cite book |last=Francillon |first=René |title=SKYLEADERS DC-1 through DC-7: The Douglas propliners |date=July 2011 |publisher=Haynes Publishing |year=2011 |isbn=978 0 85733 157 1 |location=Sparkford, Yeovil, Somerset, UK |pages= |language=en}}</ref> == Die geskiedenis van die Douglas Aircraft Company == === Die Douglas Aircraft Company word gestig === [[Lêer:Donald W. Douglas and David R. Davis.jpg|duimnael|Donald Douglas en David R Davis in die 1920’s.]] Donald Douglas en David R. Davis het die Davis-Douglas Company op 22 Julie 1920 geregistreer. Die publiseerder van die ''[[Los Angeles Times]]'' en nege ander Kaliforniese sakemanne het saam borggestaan vir ’n banklening wat die Douglas Company instaat gestel het om in Julie 1921 gestig te word. Die naam van die maatskappy is op 30 November 1928 na Douglas Aircraft Company Inc verander. Die firma het tot 1967 onder die beheer van Donald Douglas en sy familie gestaan.<ref name="fran"/> === Produksie by die Santa Monica-aanleg === Die Douglas DC-1 tot die DC-7 is almal, met die uitsondering van die militêre weergawes van die [[Douglas DC-3|DC-3]] en die [[Douglas DC-4|DC-4]], in die Santa Monica-aanleg gebou.<ref name="fran" /> === Die El Segundo-afdeling van die Douglas Aircraft Company === Die Northrop Corporation het op 5 April 1937 die El Segundo-afdeling van die Douglas Aircraft Company geword. Hierdie nuwe afdeling van Douglas het tot 1962 in bedryf gebly. Die vliegdekskipgebaseerde [[Douglas SBD Dauntless]], Skyraider, Skynight, Skyray, Skywarrior en Skyhawk het onder die talle beroemde vliegtuie getel wat gedurende hierdie 25-jaartydperk deur die El Segundo-afdeling geproduseer is. Wat die geskiedenis van die DC-lynvliegtuie betref, was Jack Northrop se belangrikste bydrae sy meersel-vlerkontwerp.<ref name="fran"/> Douglas Aircraft was een van die maatskappye wat ’n brief ontvang het wat die verloop van sy geskiedenis sou verander en sy stigter uiteindelik in staat sou stel om lynvliegtuie te vervaardig. Hierdie brief, wat 2 Augustus 1932 gedateer was en onderteken is deur Jack Frye, visepresident in beheer van Bedrywighede by Transcontinental & Western Air Inc. (TWA), was dieselfde as die briewe wat aan verskeie vervaardigers gestuur is. In hierdie brief het TWA genoem dat hy voornemens is om minstens 10 vliegtuie te verkry. In hierdie jare van finansiële droogte was dit inderdaad ’n belowende mark. Geeneen van die mededingers kon egter beter as, of selfs so goed soos, Douglas doen met wat as die DC-1 (Douglas Commercial 1) bekend sou word nie.<ref name="fran"/> === Die DC-1, DC-2, DC-3 en ander vliegtuie === [[Lêer:AL77B-006 (14519942282).jpg|duimnael|Vliegtuie van die Douglas Aircraft Company, insluitende DC-2’s in die kleure van Transcontinental & Western Air (TWA).]] Die DC-1 het vir die eerste keer op 1 Julie 1933 by Santa Monica gevlieg, en vliegtoetse het bewys dat sy werkverrigting uitstekend was. TWA het ’n aanvanklike bestelling geplaas van 20 DC-2’s, wat die produksiemodel van die DC-1 was en ’n ekstra ry sitplekke gehad het om 14 in plaas van 12 passasiers te akkommodeer. Die Santa Monica-lugvaartfirma het altesaam 197 DC-2’s en militêre variante gebou voordat hy met die produksie van die DC-3 voortgegaan het. Die DC-3 het ’n wyer romp gehad. Douglas het altesaam 10,655 DC-3’s en DC-3-variante gebou. Boonop is hierdie beroemde vliegtuig onder lisensie in [[Japan]] en die [[Sowjetunie]] gebou. Hierdie aktiwiteite het die Douglas Aircraft Company in staat gestel om die eerste plek onder die wêreldvliegtuigvervaardigers te beklee namate sy wins vinnig toegeneem het. Die prototipes van die DF- burgerlike vliegboot en ’n eerste DC-4 (die toekomstige DC-4E) is gedurende dieselfde tydperk gerealiseer.<ref name="fran"/> [[Lêer:Stockroom at the Long Beach, Calif., plant of Douglas Aircraft Company. - NARA - 195485.jpg|duimnael|Foto van die voorraadkamer by die Long Beach-aanleg, ongeveer Oktober 1942.]] Douglas het hom gedurende die tweede helfte van die 1930’s op militêre programme toegespits. Die uitsondering was die burgerlike tweemotorige [[Douglas DC-5|DC-5]]. Enersyds het lugrederye voortgegaan om groot bestellings te plaas (met Douglas wat die grootste voordeel hieruit getrek het). Andersyds het Frankryk en Groot-Brittanje, beginnende in 1938, begin om groot getalle militêre vliegtuie van vervaardigers in die VSA te bestel. Omdat meer vliegtuie geproduseer moes word, moes die lugvaartbedryf aanlegte vergroot en/of nuwes bou. Douglas het grond aan die rand van die [[Long Beach-lughawe|munisipale lughawe in Long Beach]] verkry en ’n nuwe aanleg gebou. Douglas het ook aanlegte van die regering gehuur, geleë in [[Chicago]], [[Illinois]] en in [[Oklahoma City]] en [[Tulsa]], Oklahoma. As gevolg van ’n toename in bestellings rondom die tyd wat die VSA tot die oorlog toegetree het, het Douglas vliegtuie in ses aanlegte gebou, naamlik Chicago (DC), El Segundo (DE), Long Beach (DL), Oklahoma City (DK), Santa Monica (DO) en Tulsa (DT). (Die kodes tussen hakies word in die benamings van die Douglas-skroefvliegtuie gebruik: “Douglas C-54A-15-DC” beteken byvoorbeeld dat die vliegtuig ’n [[Douglas C-54 Skymaster|Skymaster]] is wat in die Chicago-aanleg gebou is en “Douglas C-47B-35-DK” beteken dat die vliegtuig in die Oklahoma City-aanleg gebou is.) Die aanlegte in Chicago en Oklahoma het elk net een soort vliegtuig gebou: Chicago het 655 C-54-DC’s (die militêre weergawe van die DC-4) en die aanleg in Oklahoma City het 5409 C-47-DK’s en C-117-DK’s gebou. Toe die meeste militêre kontrakte ná die oorlog beëindig is, is hierdie twee aanlegte aan die regering teruggegee. Die produksie in die ander vier aanlegte was meer gediversifiseer. Die toe nuwe Long Beach-aanleg het op 1 Februarie 1942 die eerste nuwe vliegtuig wat gebou is, die C-47-DL met die reeksnommer 41-7722, aan die [[United States Army Air Forces|USAAF]] afgelewer. Hierdie aanleg het gedurende die oorlog 4&nbsp;284 bykomende Skytrains, Dakotas en ander vliegtuie geproduseer. Ná die oorlog is hierdie aanleg na die regering oorgeplaas, maar in November 1946 het Douglas begin om deel van die aanleg weer te verkry om C-124-DL Globemaster II’s te produseer. Later het Douglas die hele aanleg gekoop en dit omvattend uitgebrei om vervaardigingsale vir die DC-8’s, DC-9’s en DC-10’s te huisves, en sy hoofkwartier is vanaf [[Santa Monica, Kalifornië|Santa Monica]] verskuif. Veel later, toe produksieaktiwiteite begin afneem het, is die deel van die fasiliteit wat gebruik is, kleiner gemaak. Uiteindelik is net die C-17A Globemaster III in Long Beach vervaardig nadat Douglas deur Boeing oorgeneem is. Hierdie [[Tweede Wêreldoorlog]]-fasiliteite en die Douglas-hoofkwartier in Long Beach is nou gesloop. Die tradisionele aanlegte in Santa Monica (in gebruik sedert 1929) en [[El Segundo]] (in 1932 geopen) se aktiwiteite is gedurende die Tweede Wêreldoorlog tussen onderskeidelik produksie vir die USAAF en die Amerikaanse Vloot verdeel. Die Santa Monica-aanleg, wat deur die USAAF beheer is, het vir ’n kort tyd DC-3’s vir burgerlike klante gebou en toe begin om minimumverandering-variante van die DC-3 ingevolge militêre kontrakte te bou. Die aanleg het gedurende die oorlogsjare verskillende vliegtuie gebou, insluitende 589 C-54 Skymasters. Die Douglas Aircraft Company het gedurende die Tweede Wêreldoorlog ’n uiters belangrike rol gespeel. Sy aanlegte in Kalifornië, Illinois en Oklahoma het van 1 Januarie 1940 tot 31 Augustus 1945 ’n totaal van 30&nbsp;903 vliegtuie geproduseer.<ref name="fran"/> [[Lêer:Fbvjh 1985-09-07 FAGM 078 shd75 crop stof 600x364.jpg|duimnael|250x250px|’n Douglas C-47A-5-DL. Die “DL” wys daarop dat die vliegtuig in die Long Beach-aanleg vervaardig is.]] === Die gevolge van die beëindiging van vyandelikhede === Aan die einde van vyandelikhede is militêre kontrakte gekanselleer en het die getal werknemers by Douglas van ’n hoogtepunt van 140 000 in 1943 tot net 24 900 in 1946 afgeneem. Die aanlegte in Chicago, Oklahoma City en Tulsa is gesluit en produksieaktiwiteite in Long Beach is drasties verminder. Die getal afgelewerde vliegtuie het van 11&nbsp;598 in 1944 (’n onoortroffe rekord vir Douglas) tot 5&nbsp;353 in 1945 en 127 in 1946 afgeneem. Die El Segundo-afdeling het op Amerikaanse Vloot-bestellings vir die AD Skyraider en ander vliegtuie oorleef.<ref name="fran"/> === Die modernisering van lugrederyvlote === Ná die Tweede Wêreldoorlog moes kommersiële operateurs hulle vliegtuigvlote dringend moderniseer. Douglas was in ’n beter posisie as ander vervaardigers om hiermee te help want groot getalle C-47’s en C-54’s was surplus weens veranderde militêre behoeftes en was beskikbaar om as passasiersvliegtuie gemodifiseer te word. Daarbenewens is ’n aantal lugrame, wat as gevolg van gekanselleerde militêre kontrakte nie voltooi is nie, in Santa Monica as DC-3D’s en DC-4-1009’s omgebou. Die langtermyn- burgerlike mark het belowend vir Douglas gelyk.<ref name="fran" /> [[Lêer:Zsfrm 1978-00-00 FAJS 123 dust LR 600x364.jpg|links|duimnael|250x250px|Een van ’n aantal C-47-lugrame wat aan die einde van vyandelikhede weens gekanselleerde militêre kontrakte nie voltooi is nie, en hierna as DC-3D’s in Santa Monica gebou is.]] === Die DC-6, DC-7, DC-8 en ander vliegtuie === Met die [[Douglas DC-6|DC-6]] het Douglas groot sukses behaal. Talryke burgerlike en militêre variante asook die DC-7-reeks het uit die DC-6 voortgespruit. Daarteenoor het niks van die Model 415 en die Model 1004 gekom nie. Douglas het toe probeer om nuwe lewe in die DC-3 te blaas deur dit in die Super DC-3 te omskep. Hierdie weergawe van die DC-3 kon egter nie met die vinniger en groter Convair-produkte meeding nie. Douglas het met die ontwikkeling van sy eerste straallynvliegtuig, die DC-8, geaarsel en dit het die maatskappy duur te staan gekom. Gedurende die 1950’s het die [[Korea-oorlog|konflik in Korea]] en die [[Koue Oorlog]] tot hernude militêre aktiwiteite vir vliegtuigvervaardigers aanleiding gegee. Die Douglas El Segundo-span het die meeste voordeel hieruit getrek, met aansienlike Amerikaanse Vloot-bestellings vir AD Skyraiders en A4D Skyhawks. Aan die ander kant het die ontwerpspanne in Santa Monica en Long Beach slegs kleiner produksiekontrakte vir C-124 Globemaster II’s, B-66 Destroyers en C-133 Cargomasters gewen.<ref name="fran"/> === Vader en seun === [[Lêer:Donald Wills Douglas Jr., 1963.jpg|duimnael|175px|Donald W. Douglas junior in November 1963.]] Donald W. Douglas was sedert die begin van die firma die president asook die voorsitter van die direksie, en vir baie jare het die Douglas-familie die meerderheid maatskappyaandele gehou. Donald W. Douglas junior het in 1957 sy vader as president opgevolg; sy vader het die Voorsitter van die Direksie gebly, maar sy betrokkenheid by bedrywighede geleidelik verminder. Vader en seun het ’n meerderheid van hulle maatskappyaandele verkoop en in vaste eiendom belê. Omdat hulle minder aandag aan hulle vliegtuigbesigheid gegee het en minderheidsaandeelhouers in die Douglas Aircraft Company geword het, was dit skadelik vir die maatskappy.<ref name="fran"/> === Die DC-8 vlieg === Die DC-8 het op 20 Mei 1958 vir die eerste keer gevlieg en dit het gelyk asof hy ’n briljante toekoms het. Maar verskeie groot en duur probleme het verhoed dat vroeëproduksie-DC-8’s aan werkverrigtingwaarborge voldoen. Douglas het die nodige gedoen om hierdie tekortkominge reg te stel, maar swaar verliese is gely. Hierdie probleme het verhoed dat Douglas die ontwikkeling van ’n tweede straallynvliegtuig finansier wat met die Convair 880 en 990 en die Boeing 720 sou meeding. Daar was ’n rampspoedige ooreenkoms met Sud Aviation om die tweestraalmotorige Caravelle te bou (die driemotorige [[Boeing 727]] se werkverrigting was beter en hy was beter geskik).<ref name="fran"/> === Drie van die Douglas-aanlegte sluit === Santa Monica en Long Beach het gesukkel maar El Segundo het Douglas gehelp om steeds militêre produkte te lewer, hoofsaaklik te danke aan sy A-4 Skyhawk. Mededinging tussen ingenieurs in Santa Monica en El Segundo het daartoe aanleiding gegee dat die ontwerpspan wat sedert die 1930’s so doeltreffend deur Ed Heinemann bestuur is, ontbind word. Die El Segundo-aanleg is gesluit en die produksie van die Skyhawk is na Long Beach oorgeplaas.<ref name="fran"/> === Die einde van die Douglas Aircraft Company === Foute het toegeneem. Die vinnige en indrukwekkende verkoopsukses van die DC-9-program (en die opgedateerde MD-80-, MD-90- en Boeing 717-weergawes) sedert 1965 het die Douglas Aircraft Company onkant betrap. Douglas het ook beheer oor koste verloor. Die maatskappy het terselfdertyd die fout begaan om ’n straallynvliegtuig met dubbelvlakke en ’n groot kapasiteit aan te bied, wat deur die lugrederye geïgnoreer is. Die Douglas Aircraft Company was in die verknorsing en die enigste oplossing was om vinnig saam te smelt, en die McDonnell Douglas Corporation het op 28 April 1967 tot stand gekom. Douglas het verdwyn toe MDC deur Boeing oorgeneem is.<ref name="fran" /> == Produkte == === DC-1 === [[Lêer:Douglas DC-1 NC 223Y.jpg|duimnael|Die naam ''City of Los Angeles'' en die logo van TWA verskyn circa 1934 op die DC-1 met die registrasienommer NC223Y. Die vliegtuig word voorberei vir ’n proefvlug op die TWA-netwerk.]] Die Douglas Commercial One (DC-1) was een van die voorgangers van die DC-3, en die Douglas Aircraft Company het net een DC-1 gebou. Die DC-1-prototipe het op 1 Julie 1933 (met die registrasie X223Y) vir die eerste keer vanaf Clover Field in Santa Monica gevlieg. Die vlieënier was hooftoetsvlieënier Carl Cover en die vlug het 12 minute geduur. Die vliegtuig is vir ’n tydperk van vyf maande op toetsvlugte gebruik. Die prototipe is as vlootnommer 300 aan Transcontinental & Western Air (TWA) afgelewer. Die volgende gebruiker van die skroefvliegtuig was Graaf Forbes in die Verenigde Koninkryk. Die graaf het die masjien verkoop en dit het na Frankryk gegaan, vanwaar dit Spanje toe is, waar dit in die Burgeroorlog gebruik is en in Julie 1940 by die [[IBERIA|Iberia-vloot]] aangesluit het. === DC-2 === [[Lêer:ETH-BIB-Passagiere beim Einstieg in die Douglas DC-2 115-B, HB-ITE in Dübendorf-Inlandflüge-LBS MH05-31-09.tif|duimnael|DC-2 van Swiss Air Lines]] Die Douglas DC-2 was die produksiemodel van die DC-1, ’n verbeterde weergawe. TWA het op 4 September 1933 altesaam 20 hiervan bestel. Die kajuit van die DC-1 is langer gemaak om (as die DC-2) twee ekstra sitplekke en meer vrag te akkommodeer. Daar was ook 'n verbetering in die werkverrigting. Die onthulling en eerste vlug van die DC-2 het in Mei 1934 by Santa Monica plaasgevind, en die vliegtuig is op 14 Mei 1934 as vlootnommer 301 aan TWA oorhandig. Altesaam 75 DC-2’s is teen Junie 1934 bestel. Die eerste [[Pan Am|Pan American]] DC-2 is aan die einde van Augustus 1934 en die eerste een aan [[American Airlines]] in November 1934 afgelewer. Aflewerings is ook aan buitelandse operateurs gedoen. In totaal is 197 DC-2’s en militêre weergawes gebou. === DC-3 === [[Lêer:Zsiwl 1979-00-00 FADN 125 dust 600x364.jpg|duimnael|Die DC-3 is groter as die DC-2, het ’n langer en wyer romp met ’n sirkelvormige deursnit en voorrandlandingsligte op die vlerk.]] Die Douglas DC-3 is 'n vastevlerk- skroefaangedrewe vliegtuig. Die spoed en lang reikafstand van die DC-3 het 'n rewolusie in lugvervoer in die 1930's en 1940's ontketen. Die blywende impak op die lugvaartbedryf en die [[Tweede Wêreldoorlog]] maak dit een van die belangrikste vragvliegtuie wat ooit gebou is. Die groot militêre weergawe waarvan meer as 10&nbsp;000 geproduseer is, word die [[Douglas C-47 Skytrain|C-47 Skytrain]] in die [[VSA]] en die Dakota in die [[Verenigde Koninkryk]] genoem. (In die Britse Statebond-lande en ook die grootste deel van die res van die wêreld is eers die militêre C-47’s en daarna die burgerlike DC-3’s feitlik universeel “Dakotas” genoem.) [[Lêer:6877 1977-10-00 FALA 592 spot LR lias 800x486.jpg|duimnael|Teikensleper-C-47 reeksnommer 6877 van 25 Eskader van die SALM]] Baie DC-3's en omskepte C-47's word nog steeds in alle wêrelddele gebruik. Nommer 35 Eskader in die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) was die laaste eskader wêreldwyd waar die DC-3/C-47 Dakota in 'n millitêre rol ingespan was. Dit het gedien as vervoermiddel en platform vir [[elektroniese oorlogvoering]] en is ontplooi in die [[Mosambiekkanaal]] vir maritieme waarneming. Ná ’n roemryke 81 jaar diens is dit in 2024 aangekondig dat die DC-3 Dakota, ’n staatmaker van die Suid-Afrikaanse Lugmag, finaal aan diens onttrek is. [[Lêer:DC-3 NC1624 Texaco (4940057391).jpg|duimnael|Die DC-3D met die konstruksienommer 42981 (registrasienommer NC1624) was die laaste vliegtuig in die DC-3-familie wat deur Douglas gebou is.]] Die twee voorgangers van die DC-3 was die Douglas DC-1 en Douglas DC-2. Hoewel die DC-2 heelwat beter as sy voorganger was, het hy nie genoeg krag gehad nie en was hy nie groot genoeg om ekonomiese vlugte oor ’n voldoende afstand te onderneem nie. Aanvanklike idees vir ’n verbetering van die DC-2 het tot die Douglas Sleeper Transport (DST) en die DC-3 (vir daggebruik) aanleiding gegee. Die nuwe model wat hieruit voortgevloei het, het ’n langer en wyer romp met ’n sirkelvormige deursnit gehad om slaapbanke en ’n ekstra ry sitplekke te akkommodeer. Die nuwe model het ook voorrandlandingsligte op die vlerke gehad. Die DST het sy eerste vlug op 17 Desember 1935 onderneem. ==== Produksiesyfers ==== {| class="wikitable" | valign="top" |Militêre variante in Santa Monica gebou | valign="top" |    382 |- | valign="top" |Militêre variante in Long Beach gebou | valign="top" |  4285 |- | valign="top" |Militêre variante in Oklahoma City gebou | valign="top" |  5381 |- | valign="top" |Burgerlike DC-3D’s in Oklahoma City gebou | valign="top" |      28 |- | valign="top" |Groottotaal vir die VSA | valign="top" |10655 |- | valign="top" |Japannese L2D | valign="top" |    487 |- | valign="top" |Russiese Li-2 | valign="top" |  4937 |- | valign="top" |Wêreldwye totaal | valign="top" |16079 |} === DC-4 === Namate die wêreldsituasie al hoe meer gespanne geraak het, het die Amerikaanse regering vervaardigers opdrag gegee om voorrang aan die produksie van militêre vliegtuie te verleen; dit het Douglas ingesluit. Laasgenoemde het, voordat Amerika tot die Tweede Wêreldoorlog toegetree het, burgerlike DC-4’s ontwerp, maar die Oorlogsdepartement het in Maart 1941 begin beplan om die nege DC-4’s oor te neem wat toe in die produksieproses was. Douglas het in die somer van 1944 begin om onder andere sy Model 1009-passasierslynvliegtuig aggressief te bemark. Die kajuit van hierdie model kon gedrukreël of nie gedrukreël wees. Die vloer van die hoofdek was nie versterk nie. [[United Airlines]] was die eerste lugredery wat die Model 1009 gekies en op 11 September 1944 altesaam 15 vliegtuie bestel het. Die Oorlogsbateadministrasie het egter oorlogsurplus-C-54's redelik goedkoop aangebied en United het sy DC-4-1009-bestelling gekanselleer. Douglas kon net 79 van die Model 1009 verkoop. Die [[Suid-Afrikaanse Lugdiens]] was een van die klante. Die totale produksie van die DC-4 en DC-4-variante het op 1&nbsp;244 vliegtuie te staan gekom. Dit het uit die C-54, C-54A, C-54B, C-54D, C-54E, C-54G, XC-114, YC-116 (die vorige twee een elk) en DC-4 bestaan.<ref name="fran"/> Die C-54A is in Santa Monica (97 C-54A-DO’s) en Chicago (252  C-54A-DC’s) gebou. Dit was die eerste variant wat van die begin af vir militêre gebruik bedoel was en het versterkte kajuitvloere met vraghanteringsfasiliteite gehad. Daar was ’n dubbelvragdeur aan die linkerkant van die romp.<ref name="fran"/> Die C-54D is as C-54D-DC’s in die Chicago-aanleg (325) en C-54D-DO’s in die Santa Monica-aanleg (55) gebou. Altesaam 86 van hierdie vliegtuie het as R5D-3’s na die Amerikaanse Vloot gegaan en 22 het as Skymaster Merk I’s na die [[Koninklike Britse Lugmag]] gegaan. In die meegaande foto word twee Douglas C-54’s geïllustreer. Die naaste vliegtuig is die Douglas C-54A met die konstruksienommer 10417 en die registrasienommer 7Q-YYY van Africa Cargo Airlines. Die ander vliegtuig is die Douglas C-54D met die konstruksienommer 10811 en die registrasienommer C9-ATF van Interocean Airways.<ref name="er">{{Cite book |last1=Eastwood |last2=Roach |first1=Tony |first2=John |title=Piston-Engined Airliner Production List |date=October 2002 |publisher=The Aviation Hobby Shop |year=2002 |isbn=0 907178 94 4 |location=West Drayton, Middlesex, England |pages=231, 246, 260, 280 |language=en}}</ref> [[Lêer:Doug props 1994-04-23 FALA 227 her 72dpi.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die C-54A met die konstruksienommer 10417 (links) en die C-54D met die konstruksienommer 10811 (regs) op 23 April 1994 by [[Lanseria-lughawe]].]] Die C-54G het konstruksienommers van 35929 tot 36090 gehad. Altesaam 162 van hulle is as C-54G-DO’s in Santa Monica gebou en hulle is hoofsaaklik as troepedraers gebruik. Volgens die boek ''Skyleaders'' is die dubbelvragdeur van hierdie variant deur een kleiner deur vervang,<ref name="fran"/> maar die vliegtuig in die meegaande foto het ’n dubbelvragdeur. Hy is as ’n C-54G-1-DO met die konstruksienommer 35936 gebou en toe die foto geneem is, was hy as 9Q-COC geregistreer en deur AMAZ gebruik.<ref name="er"/> [[Lêer:9qcoc 1976-12-16 FAJS 447 shd25 her2 600x364.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas C-54G met die konstruksienommer 35936 op 16 Desember 1976 as 9Q-COC van AMAZ.]] Toe die laaste DC-4-1009 (konstruksienommer 43157) op 9 Augustus 1947 aan die Suid-Afrikaanse Lugdiens afgelewer is, was dit die einde van C-54- en DC-4-produksie. Hierdie skroefvliegtuig was ZS-BMH by die SAL geregistreer. [[Lêer:Zsbmh 2005-09-17 FASK 6632 LR 600x400.jpg|geen|duimnael|250x250px|Die Douglas DC-4-1009 as ZS-BMH by die SAL geregistreer.]] === DC-5 === [[Lêer:Douglas DC-5 NC21701 (7861583628).jpg|duimnael|[[William Edward Boeing|William E. Boeing]] se persoonlike vliegtuig met die naam ''Rover'' staan in April 1941 by Oakland.]] Die Douglas DC-5 was ’n enkelvlerkvliegtuig van metaal, met twee enjins, vlerke wat hoog gemonteer is en ’n driewielonderstel. Al die DC-5’s is by die Segundo-afdeling van die Douglas-maatskappy gebou. ==== Getal DC-5’s en variante gebou ==== {| class="wikitable" | valign="top" |Konstruksie-nommer | valign="top" |Model | valign="top" |Klant | valign="top" |Registrasie | valign="top" |Getal |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |411 | valign="top" |DC-5 | valign="top" |Douglas | valign="top" |NX21701 | valign="top" |1 |- | valign="top" |422/423 | valign="top" |DC-5-518 | valign="top" |Pennsylvania Central Airlines | valign="top" |Nie voltooi nie | valign="top" | |- | valign="top" |424 | valign="top" |DC-5-510 | valign="top" |KLM (Wes-Indies) | valign="top" |PJ-AIW | valign="top" |1 |- | valign="top" |425 | valign="top" |DC-5-535 | valign="top" |SCADTA (Kolombië) | valign="top" |Nie voltooi nie | valign="top" | |- | valign="top" |426 | valign="top" |DC-5-535 | valign="top" |KLM (Wes-Indies) | valign="top" |PJ-AIZ | valign="top" |1 |- | valign="top" |427 | valign="top" |DC-5-518 | valign="top" |Pennsylvania Central Airlines | valign="top" |Nie voltooi nie | valign="top" | |- | valign="top" |428 | valign="top" |DC-5-511 | valign="top" |KNILM | valign="top" |PK-ADB | valign="top" |1 |- | valign="top" |429 | valign="top" |DC-5-518 | valign="top" |Pennsylvania Central Airlines | valign="top" |Nie voltooi nie | valign="top" | |- | valign="top" |430 | valign="top" |DC-5-511 | valign="top" |KNILM | valign="top" |PK-ADA | valign="top" |1 |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Getal DC-5’s gebou | valign="top" |5 |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" |606/608 | valign="top" |R3D-1 | valign="top" |VSA-vloot | valign="top" |1901/1903 | valign="top" |3 |- | valign="top" |609/612 | valign="top" |R3D-2 | valign="top" |Mariene Korps | valign="top" |1904/1907 | valign="top" |4 |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Getal R3D’s gebou | valign="top" |7 |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | |- | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" | | valign="top" |Totale produksie | valign="top" |12 |} === DC-6 === [[Lêer:9qcgz 2003-05-04 FAGM P5045486 crhor 600x450.jpg|duimnael|Hierdie vliegtuig is volgens sy dataplaat as ’n C-118A deur Douglas in Santa Monica, Kalifornië, in die VSA met die konstruksienommer 43573 en die reeksnommer 51-3826 gebou.]] [[Lêer:9qcgz 1997-07-00 FALA 068 dust shd25 her 600x364.jpg|duimnael|Die Douglas C-118A met die konstruksienommer 43573 word in Julie 1997 as 9Q-CGZ by Lanseria-lughawe gesien. Daar is vragdeure voor en agter op die romp van die vliegtuig.]] Die lugrederye wat nie die Lockheed Constellation bestel het nie, het gevind dat die XC-112A, die militêre prototipe van die DC-6, goed in hulle behoefte aan ’n gedrukreëlde lynvliegtuig sou kon voorsien. Gevolglik het American Airlines en United Air Lines die bal aan die rol gesit deur die DC-6 eerste te bestel. Die DC-6 is in drie hoof- burgerlike weergawes, naamlik die DC-6, die DC-6A en die DC-6B, gebou. Die DC-6 het aanvanklik 50 sitplekke gehad (twee weerskante van die gang). Dit is later tot 68 en toe 86 verhoog (deur die vliegtuig met vyf sitplekke langs mekaar toe te rus en die afstand tussen die sitplekke te verminder). Die DC-6A het kragtiger weergawes van die Double Wasp-enjins met water-metanol-inspuiting gehad. Die romp van die DC-6A was langer en ruimer en die vliegtuig het ’n groter brandstofvermoë en beter werkverrigting as die DC-6 gehad. Die DC-6B was vir die vervoer van passasiers geoptimaliseer en het dus nie die versterkte vloer en twee vragdeure van die vragvliegtuig gehad nie. Die DC-6B het aanvanklik 52 sitplekke gehad en later 82 of selfs 102 vir huurvlugte. Die militêre variante van die DC-6 het bestaan uit die VC-118 (vir gebruik deur die President van Amerika), C-118A’s vir die USAF, R6D-1’s vir die VSA-vloot (later C-118B’s hernoem), VC-118A’s vir die USAF, R6D-1Z’s vir die Amerikaanse Vloot (later VC-118B’s), RC-118A’s en een EC-118A. Die meeste van die C-118A’s en R6D-1’s was toegerus om 74 militêre passasiers of 27&nbsp;000 pond se vrag te dra. Die produksiesyfer vir die DC-6 en sy variante was 704 eenhede. Die Douglas DC-6 is as die DC-6 (171), DC-6A (78), DC-6B (287), XC-112A (1), VC-118 (1), C-118A (101) en R6D-1 (65) gebou.<ref name="fran"/> Die vliegtuig wat in die meegaande drie foto’s geïllustreer word, is volgens sy dataplaat as ’n C-118A deur Douglas in Santa Monica, Kalifornië, in die VSA met die konstruksienommer 43573 en die reeksnommer 51-3826 gebou. Die vliegtuig met die konstruksienommer 43573 is op 18 Oktober 1952 as ’n C-118A met die reeksnommer 51-3826 aan die USAF afgelewer en hy is in Desember 1996 as 9Q-CGZ geregistreer.<ref name="er"/> [[Lêer:9qcgz 2003-05-04 FAGM P5045482 LR 600x450.jpg|duimnael|250x250px|Die versterkte kajuitvloer en vragbinneruim van die C-118A met die registrasienommer 9Q-CGZ.]] Dit was die [[Korea-oorlog]] (1951) wat die VSA se Departement van Verdediging daartoe gelei het om ’n variant van die DC-6A as die standaard- militêre transportvliegtuig vir sowel die USAF as die Amerikaanse Vloot aan te skaf. Die USAF het 101 vliegtuie as C-118A’s bestel. Die meeste van die C-118A’s was toegerus om óf 74 militêre passasiers in redelik beskeie gemak óf 27&nbsp;000 pond se vrag te vervoer. Die DC-6A (die variant waarop die C-118A geskoei was) was as ’n vragvliegtuig met ’n versterkte kajuitvloer en twee vragdeure aan die linkerkant van die romp (een voor en een agter die vlerk) geoptimaliseer.<ref name="fran"/> (Die twee vragdeure van die C-118A kan in die foto van 9Q-CGZ gesien word.) === DC-7 === Die Douglas DC-7 was ’n vliegtuig wat vier Wright Turbo-Compound-suierenjins gehad het wat vierbladlugskroewe aangedryf het. Hierdie tipe is in die Santa Monica-aanleg van die Douglas-maatskappy gebou. Hoewel die kragbronne van die DC-7’s nie so betroubaar was nie, was hulle veilige lynvliegtuie. Omdat die DC-7’s in diens gekom het slegs vyf jaar voordat die eerstegenerasie-straallynvliegtuie in gebruik geneem is, was hulle uit ’n ekonomiese oogpunt nie so ’n goeie proposisie nie. Boonop, omdat die bedryfskoste van die DC-7’s en DC-7B’s hoër as dié van die DC-6A’s en DC-6B’s was, was hulle nie so aantreklik vir lugrederye wat hulle ná die hoofrederye bedryf het nie – selfs as gemodifiseerde vragvliegtuie. Douglas het altesaam 338 DC-7’s gebou. Die variante het betaan uit die DC-7 (105 gebou), DC-7B (112 gebou) en DC-7C (121 gebou). Die voorkoms van die DC-7B was anders as dié van die DC-7 deurdat die DC-7B langer enjinnaselle gehad (waarin saaltenke geïnstalleer kon word om die maksimum brandstofvermoë tot ongeveer 24500 liter te verhoog). Die kragbronne van die DC-7B was die Wright 972TC18DA4, 988TC1818EA-1 of die 988TC18EA4, met vermoëns soortgelyk aan dié van die DC-7. Die bruto massa by opstyging het van ongeveer 53000 kilogram tot ongeveer 57150 kilogram gewissel en die maksimum landingsmassa van die DC-7B is van ongeveer 44000 kilogram (vir die DC-7) tot ongeveer 46260 kilogram (vir die DC-7B) verhoog. Die DC-7B het sy nooiensvlug in Oktober 1954 gehad en die tipe is aan verskillende klante verkoop (insluitende die Suid-Afrikaanse Lugdiens). Pan American, Panagra en die Suid-Afrikaanse Lugdiens was die enigste rederye wat saaltenke in hulle DC-7B’s laat installeer het. Die grootste verskil tussen die DC-7C en die DC-7B was dat ’n gedeelte van 1.52 meter in die geval van die DC-7C tussen die romp en die binneboordenjinnaselle by die vlerkmiddelpaneel bygevoeg is. Dit het ruimte gelaat vir bykomende brandstoftenke (die totale brandstofvermoë is tot ongeveer 29600 liter verhoog) en ook die aërodinamiese doeltreffendheid van die vlerke verbeter. Daarbenewens is daar in die geval van die DC-7C ’n gedeelte van 1.07 meter by die romp bygevoeg, wat die getal sitplekke en die vrag/posvolume verhoog het. Die maksimum brutomassa van die DC-7 was ongeveer 64860 kilogram. Die eerste DC-7C het op 20 Desember 1955 gevlieg. Douglas het DC-7C’s vir 13 klante gebou, met die laaste een wat op 4 November 1958 afgelewer is. === DC-8 === Die DC-8 het sy eerste vlug op 30 Mei 1958 in Long Beach gehad. Altesaam 556 DC-8’s is vervaardig (eers deur Douglas en toe deur McDonnell Douglas Corporation). Die DC-8 is in vyf reekse gebou, naamlik die Reeks 10 (JT3C-turbostraalenjins), Reeks 20 en Reeks 30 (JT4-enjins), Reeks 40 (Rolls-Royce Conway-enjins) en Reeks 50 (JT3D-turbowaaierenjins). Dan was daar ook die langer Reeks (Model) 61, 62 en 63 (JT3D-enjins). Nadat produksie beëindig is, het Cammacorp die DC-8-71, -72 en -73 (CFM56-enjins) geskep. Die Model 61 was gemik op die langer en besiger binnelandse roetes in die VSA. Hierdie vliegtuig het die standaardvlerk behou, maar die romp was langer en kon ’n maksimum van 259 sitplekke akkommodeer. Die Model 62 was vir langer afstande bedoel en is op 22 Mei 1967 deur SAS in diens gestel. Die Model 63 het die lang romp  van die DC-8-61 met die groter vlerk van die DC-8-62 gekombineer en is vir trans-Atlantiese roetes ontwerp.<ref name="fran"/><ref>{{Cite book |last=Taylor |first=Michael |title=Jane’s Encyclopedia of Aviation |date=1995 |publisher=Crescent Books |year=1995 |isbn=0-517-10316-8 |location=Avenel, New Jersey |pages=643, 644 |language=en}}</ref> === DC-9 === Die eerste vlug van die DC-9 was op 25 Februarie 1965 by Long Beach.<ref name="fran"/> Die DC-9 het tot die Long Beach California-familie van lynvliegtuie behoort. Nadat die Douglas Aircraft Corporation met Boeing saamgesmelt het, het dit as die Douglas-produkte-afdeling van Boeing bekendgestaan.<ref name="pear">{{Cite book |last=Pearcy |first=Arthur |title=McDonnell Douglas MD-80 and MD-90 |date=1999 |publisher=Airlife Publishing Ltd |year=1999 |isbn=1 85310 956 8 |location=Shrewsbury, England |pages=6, 12, 14 |language=en}}</ref> Die Douglas-bestuur het gedetailleerde ingenieurswerk op die ontwerp van ’n tweestraalmotorige lynvliegtuig in Februarie 1963 gemagtig, en in Mei 1963 is die verkoop van 15 nuwe lynvliegtuie bekend as die DC-9 aan Delta Air Lines aangekondig. Verskillende vervaardigers was by die bou van die vliegtuig betrokke: die neus is gebou by Santa Monica, die vlerk- en stertsamestel is deur De Havilland van Kanada gebou, romppanele is deur Aerfer in Italië gebou en ander komponente is in die VSA vervaardig. Die Long Beach-aanleg was vir die produksie van die romp en die finale montering verantwoordelik. Aanvanklik het hierdie proses plaasgevind op ’n enkele monteerbaan waar die DC-8 en die DC-9 gesamentlik geproduseer is. Die DC-9 het groot sukses behaal en in 1965 alleen is 170 van die tweestraalmotorige lynvliegtuie verkoop en teen die einde van 1966 het totale verkope 424 eenhede bereik. Die aanvanklike gesamentlike DC-8-en-DC-9-produksielyn by Long Beach is vervang deur ’n enkele DC-8-produksielyn en twee parallelle DC-9-lyne. ’n Nuwe filiaal, Douglas Aircraft Company of Canada het verantwoordelikheid vir die produksie van sowel DC-9-vlerksamestelle as DC-9-stertsamestelle aanvaar. Douglas het gedeeltes van die De Havilland Canada-aanleg in Malton, Ontario, met ingang van 1 Desember 1965 gehuur en bedryf.<ref name="pear"/> ==== DC-9 Reeks 30 ==== Die eerste Reeks 30 het op 1 Augustus 1966 vir die eerste keer gevlieg. Die eerste aflewering, aan Eastern Air Lines, het op 27 Januarie 1967 geskied en geskeduleerde dienste het op 1 Februarie 1967 begin.<ref name="taylor">{{Cite book |last=Taylor |first=John |title=Jane’s all the World’s Aircraft 1981-82 |date=October 1981 |publisher=Jane’s Publishing Company Ltd |year=1981 |isbn=0 7106-0729-6 |location=London, United Kingdom |pages=408 |language=en}}</ref> Die USAF het gedurende 1967 die C-9A Nightingale-weergawe van die kommersiële DC-9 Reeks 30 gekies om in ’n behoefte aan ’n nuwe vliegtuig vir die vervoer van pasiënte te voorsien. Die C-9A kan tot 40 pasiënte op draagbare of meer as 40 in standaardsitplkekke vervoer en het ’n kompartement vir die spesiale versorging van pasiënte.<ref name="swan">{{Cite book |last=Taylor and Swanborough |first=John and Gordon |title=Military Aircraft of the World |date=1975 |publisher=Ian Alan Ltd |year=1975 |isbn=0 7110 0049 0-102/74 |edition=3rd |location=Shepperton, Surrey, United Kingdom |pages=207 |language=en}}</ref> Die eerste C-9A Nightingale is op 17 Junie 1968 by Long Beach in Kalifornië onthul.<ref>{{Cite book |last=Pyle |first=Mark |title=Chronicle of Aviation |date=1992 |publisher=JOL International Publishing |year=1992 |isbn=1 872031 30 7 |pages=658 |language=en}}</ref> Daar is eers agt van hierdie vliegtuie bestel en daarna is nog 13 bestel. Die eerste C-9A is op 10 Augustus 1968 afgelewer.<ref name="swan" /> In totaal is 21 Nightingales tussen 1968 en 1973 aan die USAF afgelewer.<ref name="taylor" /> === DC-10 === Die Douglas DC-10 is ’n driemotorige wyeromp-straalvliegtuig wat vir die vervoer van passasiers of vrag gebruik is of as ’n gekombineerde vervoermiddel gebruik is. Die DC-10 het sy eerste vlug op 29 Augustus 1970 by Long Beach gehad en is deur die McDonnell Douglas Corporation vervaardig. Altesaam 446 eenhede van die tipe is gebou. Daar is vyf variante van die DC-10, naamlik die Reeks 10, Reeks 15, Reeks 30, Reeks 30ER en Reeks 40. Dan is daar ook omskepbare vragweergawes, naamlik die Model 10CF en 30CF. Laasgenoemde is as die KC-10A Extender deur die USAF bestel (dit is ’n tenk-en-vragvliegtuig).<ref name="fran"/><ref name="taylor"/> === Ander produkte van die maatskappy === * [[Douglas A-1 Skyraider]] * [[Douglas A-3 Skywarrior]] * [[Douglas B-18 Bolo]] * [[Douglas DB-7]] * [[Douglas F4D Skyray]] * [[Douglas SBD Dauntless]] == Galery == <gallery style="text-align:center;" mode="packed" heights="120" perrow="3"> Lêer:Zsdkg 0000 FAJS resample LRnuwe cr 800x533.jpg|Let op die verskil tussen die stertvin van die DC-7B (links) en die hoër vin van die DC-7C (regs). Lêer:Fboli 1974-09-02 FAJS 203 864x576.jpg|Die Reeks 50 DC-8’s het JT3D-turbowaaierenjins gehad en die DC-8-55F is die vragweergawe. Lêer:SAA Douglas DC-7B Robbins-1.jpg|SAL DC-7B by Salisbury-lughawe in Rhodesië in 1959 Lêer:Fbolh 1976-11-07 FAJS 343 spot crop shd25 her 600x364.jpg|Die DC-8-62 met JT3D-turbowaaierenjins op 7 November 1976 by Jan Smutslughawe. Lêer:860035 1995-10-00 FAWK 453 shd25 her 600x364.jpg|Die McDonnell Douglas KC-10 Extender in Oktober 1995 op die Lugmagbasis Waterkloof naby Pretoria Lêer:710881 2002-09-18 FAWK 194 reg shd25 800x486.jpg|Die Douglas C-9A Nightingale met die reeksnommer 71-0881 van die USAF op 18 September 2002 by Lugmagbasis Waterkloof in Pretoria. Lêer:Zsnra 2005-11-28 FACT 075 LR 800x533.jpg|DC-9-32 van 1Time Airline op 28 November 2005 by Kaapstad Internasionale Lughawe. Lêer:Lnrka 1976-12-16 FAJS 431 spot shd50 800x486.jpg|Die DC-10-30 van die Scandanavian Airline System Lêer:Ooslc 1976-12-12 FAJS 405 shd50 her1 800x486.jpg|Sabena se McDonnell Douglas DC-10-30CF </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons|Douglas Aircraft Company}} {{Normdata}} [[Kategorie:Douglas-vliegtuie| ]] r24oufrzoj7y2znxbe5k9a75njpdoyc 0 450327 2924505 2813875 2026-08-12T13:36:53Z Oesjaar 7467 /* Lewe */ Verbeter 2924505 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Barry_Cooper_1.jpg|duimnael| Barry Cooper]] '''Barry Cooper''' (gebore 1949) is 'n Engelse musikoloog, [[komponis]], [[Orrel|orrelis]], [[Ludwig van Beethoven|Beethoven-]]<nowiki/>kenner en redakteur van die ''Beethoven Compendium''. == Lewe == Cooper is in [[Westcliff-on-Sea]] in [[Essex]] gebore.<ref name="UM-bio-BC" /> Hy het sy [[Kind|kinderjare]] [[klavier]]- en komposisielesse gehad, wat uiteindelik tot studiebeurse by Gordonstoun School en later by University College, Oxford gelei het,<ref name="UM-bio-BC" /> waar hy orrel onder John Webster gestudeer het, 'n [[Magister Artium|M.A.]]-graad in 1973 en 'n DPhil-graad in 1974 verwerf het. Sy komposisies sluit in 'n [[oratorium]], ''The Ascension'', in.<ref name="UM-bio-BC" /> Cooper is veral bekend vir sy boeke oor Beethoven, sowel as 'n voltooiing en rekonstruksie van [[Simfonie no. 10 in E-mol-majeur (Beethoven/Cooper)|Beethoven se fragmentariese Simfonie no.&nbsp;10]]. Nadat hy Beethoven se sketsboeke breedvoerig bestudeer het en 'n boek daaroor geskryf het (''Beethoven and the Creative Process''), het Cooper genoeg vertroue gehad om die sketse vir die onderskeie bewegings van die Simfonie te identifiseer en dié vir die eerste beweging in 'n musikaal bevredigende geheel saam te stel. Die rekontruksie is deur die Londense Simfonieorkes onder leiding van Wyn Morris opgeneem.<ref> Wigmore, R. "Wyn Morris". In Sadie, S. (red.). ''The New Grove Dictionary of Music and Musicians''. Vol. 17, bl. 148–149. </ref> Dit is toe hersien en vir die eerste keer in 1988 deur die Royal Liverpool Philharmonic Orchestra onder leiding van Walter Weller uitgevoer. In 'n sekere sin het dit Beethoven se belofte van 'n tiende simfonie aan die Royal Philharmonic Society gestand gedoen, aangesien die première tydens 'n konsert deur hierdie vereniging was. Verskeie opnames is beskikbaar. Van 1974–1990 het Cooper aan die Universiteit van Aberdeen doseer,<ref name="UM-bio-BC" /> waar hy in vroeë gedrukte musiek in daardie stad gespesialiseer het, asook in musiekteorie van 18de-eeuse [[Engeland]]. Hy het ook seldsame 17de-eeuse [[Frankryk|Franse]] [[Klavesimbel|klavesimbelmusiek]] ontdek, asook een van die oudste kanons wat nou bekend is.<ref name="UM-bio-BC" /> Cooper het onlangs 'n nuwe uitgawe van die ''Beethoven Piano Sonatas'' (vir die ABRSM) vrygestel, wat drie bykomende sonates insluit (en wat normaalweg nie ingesluit word nie).<ref name="UM-bio-BC" /> Cooper het ook die meegaande kritiese teks vir die sonates geskryf, waarin hy die veranderinge wat aangebring is en die duisende regstellings aan die sonates uiteensit. Sedert 1990 het Cooperaan die Universiteit van Manchester gedoseer, later as professor in musiek. Benewens oor Beethoven se sketse gee Cooper ook kursusse in Westerse musiekgeskiedenis, redigering, bibliografievaardighede, en harmonie en kontrapunt. == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="UM-bio-BC"> {{Cite web|url=http://www.manchester.ac.uk/research/Barry.cooper/|title=Barry Cooper|website=[[University of Manchester]] (manchester.ac.uk)}} </ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Engelse komponiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] [[Kategorie:Musikoloë]] 3kzpqgyhx80xqlq00w0xnc5jfklimma 0 450464 2924486 2910079 2026-08-12T12:25:56Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924486 wikitext text/x-wiki Die '''Johannesburg Metro Centre''' (Johannesburg Burgersentrum) is die ikoniese munisipale gebou op [[Braamfontein]] heuwel in [[Johannesburg]]. Tans onder die toesig van die Johannesburg Property Company (JPC), hierdie enorme gebou is ‘n goeie voorbeeld van [[Brutalisme|brutalistiese]] argitektuur.<ref>{{Cite web |title=Johannesburg Civic Centre details |url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=8765 |access-date=2025-06-23 |website=artefacts.co.za |archive-date=2025-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251030182545/https://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes_mob.php?bldgid=8765 |url-status=dead }}</ref> Johannesburg het, in die 1960’s, hulle bedrywighede begin konsilideer in die nuutgeboude [[stadsaal]]. ==Geskiendenis== In die 1960's het die stad 'n openbare argitektuurkompetisie vir die Burgersentrum aangekondig. 'n 25 akker werf in Braamfontein was op gerig om administratiewe kantore op te stel. Die wenner was Monty Bryer en 'n konsortium van sewe ander argitekte (Berns, Feitelberg, Lange, Laser, Meyer en Schwellnus). <ref>{{Cite web |title=Busting Out - Transplanting the heart of Johannesburg in the 1960s {{!}} The Heritage Portal |url=https://www.theheritageportal.co.za/article/busting-out-transplanting-heart-johannesburg-1960s |access-date=2025-06-23 |website=www.theheritageportal.co.za}}</ref> Hierdie groep was bekend as die "Geassosieerde argitekte van die Johannesburg se Burgersentrum"<ref>{{Cite web|title=ASSOCIATED ARCHITECTS FOR THE JOHANNESBURG CIVIC CENTRE|url=https://artefacts.co.za/main/Buildings/archframes.php?archid=2691|access-date=2025-06-23|website=artefacts.co.za|archive-date=2025-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20251203200908/https://www.artefacts.co.za/main/Buildings/archframes.php?archid=2691|url-status=dead}}</ref> en tussen 1963 en 1977, was 'n kompleks van kantoorgeboue, stadspleine, tuine en fonteine op Braamfonteinkoppie gebou. ==Twee brande== In 2023 (Maart en September) was daar twee brande in hierdie gebou.<ref name="haffajee">{{Cite web |last=Haffajee |first=Ferial |date=2023-09-18 |title=Fire at Joburg Metro Centre causes immediate closure |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2023-09-18-fire-at-joburg-metro-centre-causes-immediate-closure-mayor-city-manager-and-speaker-moved-out/ |access-date=2025-06-23 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> 'n Gebrek aan instandhouding van stadseiendomme het daartoe gelei en die administratiewe sentrum was onveilig en onbewoonbaar verklaar, weens ernstige infrastruktuurprobleme. Jare se verwaarlosing en onopgeloste strukturele en voldoeningskwessies het tot die situasie gelei, <ref>{{Cite web |title=Closure of Joburg’s Metro Centre limits access to building plans and town planning records – Property Wheel |url=https://propertywheel.co.za/2025/06/closure-of-joburgs-metro-centre-limits-access-to-building-plans-and-town-planning-records/ |access-date=2025-06-23 |website=propertywheel.co.za |archive-date=2025-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708013113/https://propertywheel.co.za/2025/06/closure-of-joburgs-metro-centre-limits-access-to-building-plans-and-town-planning-records/ |url-status=dead }}</ref> en die burgersentrum is verlate sedert die tweede brand.<ref>{{Cite web |last=Pillay |first=Byron |date=2024-11-18 |title=Johannesburg Civic Centre Crisis: R3 Billion Needed to Rebuild Precinct, R1 Billion to Refurbish - Briefly.co.za |url=https://briefly.co.za/south-africa/203019-johannesburg-civic-centre-crisis-r3-billion-needed-rebuild-precinct-r1-billion-refurbish/ |access-date=2025-06-23 |website=briefly.co.za |language=en}}</ref> Nadat die gebou ongeskik vir gebruik verklaar was, moes die 48 000 personeellede na nabygeleë gehuurde fasiliteite verskuif word.<ref name="haffajee" /> == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Johannesburg]] 47uckn22k58j65ln1t42ossq060ihuw 0 451202 2924489 2894940 2026-08-12T12:47:04Z Zafer 68976 Photo changed 2924489 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Dirk Kuyt | image = [[Lêer:Dirk Kuyt Fenerbahçe 20260805 (1) (cropped).JPG|220px]] | caption = Kuyt in 2026 | full_name = Dirk Kuijt<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players: Netherlands |publisher=FIFA |page=25 |date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203092301/https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |archive-date=3 February 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1980|7|22|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/11189/dirk-kuyt |title=Dirk Kuyt: Overview |publisher=ESPN |access-date=19 February 2021}}</ref> | birth_place = [[Katwijk]],<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/player_summary/dirk-kuyt/ |title=Dirk Kuyt: Profile |website=worldfootball.net |publisher=HEIM:SPIEL |access-date=19 February 2021}}</ref> [[Zuid-Holland]], [[Nederland]] | height = 1,84 m<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/3135/Dirk-Kuyt/overview |title=Dirk Kuyt: Overview |publisher=Premier League |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219195445/https://www.premierleague.com/players/3135/Dirk-Kuyt/overview |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.liverpoolfc.tv/team/first-team/player/18-dirk-kuyt |title=18. Dirk Kuyt |publisher=Liverpool F.C. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415080451/http://www.liverpoolfc.tv/team/first-team/player/18-dirk-kuyt |archive-date=15 April 2012 |url-status=dead }}</ref> | position = Aanvaller, regsvleuel | currentclub = [[FC Dordrecht]] (afrigter) | youthyears1 = 1985–1998 | youthclubs1 = [[Quick Boys]] | years1 = 1997–1998 | clubs1 = [[Quick Boys]] | caps1 = 6 | goals1 = 3 | years2 = 1998–2003 | clubs2 = [[FC Utrecht|Utrecht]] | caps2 = 160 | goals2 = 51 | years3 = 2003–2006 | clubs3 = [[Feyenoord]] | caps3 = 101 | goals3 = 71 | years4 = 2006–2012 | clubs4 = [[Liverpool FC|Liverpool]] | caps4 = 208 | goals4 = 51 | years5 = 2012–2015 | clubs5 = [[Fenerbahçe SK (sokker)|Fenerbahçe]] | caps5 = 95 | goals5 = 26 | years6 = 2015–2017 | clubs6 = [[Feyenoord]] | caps6 = 63 | goals6 = 31 | years7 = 2018 | clubs7 = [[Quick Boys]] | caps7 = 3 | goals7 = 0 | totalcaps = 636 | totalgoals = 233 | nationalyears1 = 1998–1999 | nationalteam1 = Nederland o/18 | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2000–2001 | nationalteam2 = Nederland o/21 | nationalcaps2 = 11 | nationalgoals2 = 6 | nationalyears3 = 2004–2014 | nationalteam3 = [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]] | nationalcaps3 = 104 | nationalgoals3 = 24 | manageryears1 = 2018–2020 | managerclubs1 = [[Feyenoord]] (o/19) | manageryears2 = 2022 | managerclubs2 = [[ADO Den Haag]] | manageryears3 = 2023–2025 | managerclubs3 = [[K Beerschot VA|Beerschot]] | manageryears4 = 2025– | managerclubs4 = [[FC Dordrecht]] }} '''Dirk Kuijt''' (professioneel gespel as '''Kuyt'''; gebore [[22 Julie]] [[1980]]) is ’n voormalige [[Nederland|Nederlandse]] professionele [[sokkerspeler]] en tans afrigter van [[Eerste Liga (Nederland)|Eerste Divisie]]-klub [[FC Dordrecht]]. Hy het sy loopbaan oorspronklik as aanvaller begin, maar het meestal op regtervleuel gespeel. Kuyt het sy professionele loopbaan in 1998 by [[FC Utrecht|Utrecht]] begin en het gou deel van die eerste span geword. Hy het vyf jaar by die klub vertoef, en in sy laaste seisoen sy eerste senior sukses, die [[KNVB-beker]], gewen en is as die Nederlandse Goue Skoen-wenner van die seisoen aangewys. Daarna het hy Utrecht verlaat in ’n oordrag van €1 miljoen na [[Feyenoord]]. Hy word in 2005 klubkaptein en ’n uitstaande doelpuntemaker by Feyenoord. Hy was die klub se toppuntemaker vir drie agtereenvolgende seisoene, die toppuntemaker in die 2004–05 [[Eredivisie]]-seisoen en die Nederlandse Sokkerspeler van die Jaar 2005–06. Kuyt het tussen 1999 en 2006 net vyf wedstryde misgeloop en het 179 agtereenvolgende wedstryde gespeel tussen 2001 en 2006, waar hy ’n suksesvolle vennootskap met Salomon Kalou opgebou het. Na drie jaar by Feyenoord, waar hy 71 liga-doelwitte in 101 wedstryde geskop het, het hy in ’n £10 miljoen-oordrag by [[Liverpool FC|Liverpool]] in die [[Premier League]] aangesluit. Hy het ’n doel geskop in die [[UEFA Champions League|Champions League]]-eindstryd wat Liverpool teen [[AC Milan|Milan]] verloor het. Kuyt het ook ander doelwitte vir Liverpool aangeteken, insluitend sewe in die 2007–08 Champions League, onder meer in die kwarteindstryd teen [[Arsenal FC|Arsenal]] en die halfeindstryd teen [[Chelsea FC|Chelsea]], asook twee strafskopdoelwitte teen [[Everton FC|Everton]] in dieselfde seisoen se [[Derby (sport)|derby]]. In Maart 2011 het hy sy eerste driekuns vir Liverpool teen [[Manchester United]] aangeteken, In die 2012 [[EFL Cup|League Cup]]-eindstryd het sy beslissende ekstratyd-doel vir Liverpool teen Cardiff City die trofee verseker en was sy enigste trofee by Liverpool. Kuyt het van 2004 tot 2014 vir die [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederlandse nasionale span]] gespeel en die land verteenwoordig by vyf groot internasionale toernooie: die [[Sokker-Wêreldbeker|FIFA Wêreldbekers]] van [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2006|2006]], [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|2014]], en die [[UEFA Europa-beker|Europese kampioenskappe]] van 2008 en [[Europese Sokkerkampioenskap 2012|2012]]. Hy het in 2017 van sokker uitgetree nadat hy ’n driekuns in Feyenoord se laaste wedstryd van die seisoen behaal het om die klub se eerste titel sedert 1999 te verower. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kuyt, Dirk}} [[Kategorie:Nederlandse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] 0q7j5vflgw8gltq1if2krh26mzddfpy 0 451850 2924507 2850718 2026-08-12T13:38:00Z Oesjaar 7467 /* Kwalifikasies */ Verbeter 2924507 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon |beeld = |naam = Jeffrey Meyers |beeldgrootte = |beeldonderskrif = |geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1939|4|1|}} |geboorteplek = [[New York Stad]], [[New York (deelstaat)|New York]], Verenigde State |alma_mater = Universiteit van Michigan |beroep = Biograaf; kritikus: moderne letterkunde, kuns en rolprente |bekend_vir = Die biografieë van [[Ernest Hemingway]], [[F. Scott Fitzgerald]], Edmund Wilson, [[D.H. Lawrence]], [[Joseph Conrad]] en [[George Orwell]] |huweliksmaat = Valerie Meyers |kinders = Rachel }} '''Jeffrey Meyers''' (* 1 April 1939, [[New York Stad|New York]]) is 'n Amerikaanse biograaf en literêre-, kuns- en rolprentkritikus. Hy woon tans in Berkeley, [[Kalifornië]]. == Lewe == Jeffrey Meyers is in 1939 in New York Stad gebore en het grootgeword in [[New York (deelstaat)|New York]]. Hy was 'n voorgraadse student aan die Universiteit van Michigan en het sy doktorsgraad aan die [[Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] verwerf. Hy het klas gegee by die Universiteit van Kalifornië, Los Angeles (1963–65), by die Verre Ooste-afdeling van die Universiteit van Maryland in Japan (1965–66) en Tufts-universiteit (1967–71). Hierna het hy tyd spandeer aan sy skryfwerk in [[Londen]] en [[Málaga]], [[Spanje]] (1971–75), voordat hy van 1975 tot 1992 by die Universiteit van Colorado klas gegee het. Hy was 'n besoekende professor by die universiteite van Kent en Massachusetts, Jemison-professor by die Universiteit van Alabama en [http://vspa.berkeley.edu/visiting-researcher-scholar Besoekende geleerde by Berkeley]. Hy het drie Colorado-navorsingstoekennings (twee in 1976, een in 1988) en twee fakulteitsbeurse (1986 en 1991) gewen, sowel as 'n Huntington-biblioteek- (1971), Fulbright- (1978–79), American Council of Learned Societies- (ACLS) (1983–84) en Guggenheim-toegif (1978–79). Hy is sedert 1992 'n professionele skrywer in Berkeley, Kalifornië. In 1983 het Meyers een van 12 Amerikaners geword wat genote is van die ''Royal Society of Literature'', en in 2005 het hy 'n toekenning in Letterkunde ontvang "ter ere van uitsonderlike prestasie" van die ''American Academy of Arts and Letters''. Met ingang 2018 het Meyers 54 boeke en 980 artikels oor kuns, rolprente en moderne Amerikaanse, Engelse en Europese letterkunde gepubliseer. Sy wye reeks belangstellings sluit in bibliografieë, redigering, literêre kritiek en [[biografie]]ë. Hy is 'n spesialis in argiefnavorsing en het die [[FBI]]-lêer oor [[Ernest Hemingway]],<ref>{{cite web|work=NY Times|date= 11 Maart 1983|title=Publishing F.B.I. File on Hemingway|url=https://www.nytimes.com/books/99/07/04/specials/hemingway-fbi.html}}</ref> die liefdesbriewe van Hemingway,<ref>{{cite web|work=Wilson Quarterly|date=Winter 2011|title=Papa's Painful Passion|url=http://wilsonquarterly.com/quarterly/winter-2011-the-seven-million/papas-painful-passion/|access-date=23 Julie 2025|archive-date=14 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914165606/https://wilsonquarterly.com/quarterly/winter-2011-the-seven-million/papas-painful-passion/|url-status=dead}}</ref> en literêre manuskripte deur Wyndham Lewis, [[Ezra Pound]] en [[Roy Campbell]] gepubliseer. Meyers het 33 werke in 14 tale laat vertaal en word soms na verwys as 'n "reeksbiograaf"<ref>{{cite web|work=UC Berkeley California Magazine|date=2009|title=5 Questions: Serial biographer Jeffrey Meyers|url=https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/fall-2009-constant-change/5-questions-serial-biographer-jeffrey-meyers}}</ref> weens sy produktiewe biografiese uitset. Sy manuskripte word gehuisves in die biblioteke van die Universiteit van Tulsa, Universiteit van Texas in Austin, [[Harvard-universiteit]], Universiteit van Virginië, sowel as in die [[John F. Kennedy]] Presidensiële Biblioteek en die Huntington-biblioteek in Los Angeles. Hy het by 70 universiteite doseer. Hy het in dokumentêre rolprente verskyn oor [[Edgar Allan Poe]],<ref>''Poe: Tales of Terror'', Discovery-Learning Channel Television, 22 Januarie 2001.</ref> [[Gary Cooper]]<ref>Biography A&E Television, 23 Junie 1997.</ref> en [[Errol Flynn]],<ref>Lowlands Media, Australian television documentary, 23 Maart 2006.</ref> sowel as in BBC-programme oor Hemingway<ref>BBC ''Omnibus'', Julie 1987.</ref> en [[D.H. Lawrence]].<ref>{{cite news|publisher=Channel 4|location= Londen|title=Dark Horses|date= 27 Julie 1992}}</ref> Hy het op televisie gesels oor sy literêre ontdekkings op ''CBS Morning News''<ref>''CBS Morning News'', 28 Maart 1983.</ref> en oor Orwell op C-Span se ''Booknotes''.<ref>C-Span, ''Booknotes'', 2001.</ref> In 2012 het hy die Seymour-lesings in biografie gegee by die Nasionale Biblioteek van Australië in Canberra, Melbourne en Sydney. === Persoonlike lewe === Jeffrey Meyers is in 1965 getroud met Valerie Froggatt. Hul dogter Rachel is in 1972 gebore en het twee kinders. Benewens skryf, sluit Meyers se stokperdjies die versamel van boeke in sowel as [[tennis]]. Hy woon tans in Berkeley, Kalifornië. === Kwalifikasies === * [[Baccalaureus Artium|B.A.]] Engels: Universiteit van Michigan, 1959, (hy het van 1957 tot 1958 die Universiteit van Edinburgh bygewoon) * Harvard regskool en Harvard nagraadse skool, 1959–60 * [[Magister Artium|M.A.]] Engels: Universiteit van Kalifornië, Berkeley, 1961 * Ph.D. Engels: Universiteit van Kalifornië, Berkeley, 1967 === Loopbaan === * Assistent-professor, Universiteit van Kalifornië, Los Angeles, 1963–65 * [[Lektor|Dosent]], Verre-Ooste-afdeling, Universiteit van Maryland, 1965–66 * Assistent-professor, Tufts-universiteit, 1967–71 * Professionele skrywer in Londen en [[Málaga]], 1971-75 * Assosiaat-professor, Universiteit van Colorado, 1975–78 * Besoekende professor, Universiteit van Kent, Canterbury, 1979–80 * Besoekende professor, Universiteit van Massachusetts, Amherst, 1982–83 * Professor, Universiteit van Colorado, 1978–1992 * Jemison-professor, Universiteit van Alabama, Birmingham, 1992 * Professionele skrywer in Berkeley, Kalifornië, 1992–teenswoordig == Publikasies == === Biografieë === * ''A Fever at the Core: The Idealist in Politics''. London: London Magazine Editions; New York: Barnes & Noble, 1976. * ''Married to Genius''. London: London Magazine Editions; New York: Barnes & Noble, 1977.<ref>{{cite news|title=Indian edition: Calcutta: Rupa, 1979. Danish serialization: Copenhagen: Søndags Berlingske Tidende, November 2, 9, 16, 1978. Reprint: London: Southbank; North Pomfret, Vermont: Trafalgar Square, 2005. Book Club Associates. Hungarian translation: Budapest: Alexandra Publishing, 2006.}}</ref> * ''Katherine Mansfield: A Biography''. London: Hamish Hamilton, 1978, 2nd printing 1979; New York: New Directions, 1980.<ref>{{cite news|title=2nd printing 1980. Auckland: Hodder & Stoughton, 1979. Biography Book Club. Italian translation: Milano: Rusconi, 1982. Paperback edition, 1983. Reprint: New York and London: Cooper Square, 2002.}}</ref> * ''The Enemy: A Biography of Wyndham Lewis''. London: Routledge & Kegan Paul, 1980; Boston: Routledge & Kegan Paul, 1982.<ref>{{cite news|title=Paperback edition, 1982. Nominated for Duff Cooper Prize.}}</ref> * ''Hemingway: A Biography''. New York: Harper & Row, 1985; Toronto: Fitzhenry & Whiteside, 1985; London: Macmillan, 1986; Melbourne: Macmillan, 1986.<ref>{{cite news|title=Paperback editions: American 1986; English 1987. Reprint: New York and London: Da Capo, 1999. "Best Book of the Year": Tom Stoppard, Observer (London), November 30, 1986, p. 21. Talking Book for the Blind: New York, 1987. French translation: Paris: Pierre Belfond, 1987, Montreal: Edipress,1987. Chinese translation: Beijing: Zhuo Yue Publishing Co., 1990. Hebrew translation: Tel Aviv: Dvir, 1991. Korean translation: Seoul: Choek Se Sang [Book World], 2003. Bulgarian translation: Sofia: Riva, 2010.}}</ref> * ''Manic Power: Robert Lowell and His Circle''. London: Macmillan; New York: Arbor House, 1987. * ''D. H. Lawrence: A Biography''. New York: Knopf; London: Macmillan; Toronto: Random House; Melbourne: Macmillan, 1990.<ref>{{cite news|title=Paperback editions: Vintage Books, 1992; Papermac, 1993. New York and London: Cooper Square, 2002. French translation: Paris: Table Ronde, 1992.}}</ref> * ''Joseph Conrad: A Biography''. London: John Murray; New York: Scribner; Toronto: Maxwell Macmillan Canada, 1991.<ref>{{cite news|title=Reader's Subscription Book Club. Softback Preview Book Club. Korean translation: Seoul: Book World, 1999. Paperback edition: New York and London: Cooper Square, 2002.}}</ref> * ''Edgar Allan Poe: His Life and Legacy''. London: John Murray; New York: Scribner; Toronto: Maxwell Macmillan Canada, 1992.<ref>{{cite news|title=Nominated for "Edgar" by Mystery Writers of America. Paperback edition: New York and London: Cooper Square, 2000. New York: HarperCollins, 2014.}}</ref> * ''Scott Fitzgerald: A Biography''. New York and Toronto: HarperCollins; London: Macmillan, 1994.<ref>{{cite news|title=Book-of-the-Month Club alternate. Quality Paperback Book selection. Book Club Associates (UK) selection. Blackstone Audio. "Best Books of 1994," Publishers Weekly, November 7, 1994, p. 43. Paperback editions: London: Papermac, 1995; New York and London: Cooper Square, 2000; New York: HarperCollins, 2014. Portuguese translation: José Olympia, 1996.}}</ref> * ''Edmund Wilson: A Biography''. Boston: Houghton Mifflin; London: Constable, 1995. * Portuguese translation: Editora Civilizacão Brasileira, 1997.<ref>{{cite news|title="Best Books of 1995," Publishers Weekly, November 6, 1995, pp. 66, 71; "Best Book of the Year," Francis King, Spectator, November 18, 1995, p. 48; "Notable Books of the Year," New York Times Book Review, May 7, 1995, p 42, June 11, p.20 and December 3, p. 70. Paperback edition: New York and London: Cooper Square, 2003. Talking Book for the Blind: New York, 1997.}}</ref> * ''Robert Frost: A Biography''. Boston: Houghton Mifflin; London: Constable, 1996.<ref>{{cite news|title=''Books on Tape'' Audio. Paperback edition: Boston: Mariner, 1997}}</ref> * ''Bogart: A Life in Hollywood''. Boston: Houghton Mifflin; London: André Deutsch, 1997.<ref>{{cite news|title=Movie-Entertainment Book Club alternate selection. German translation: Berlin: Henschel, 1998. Paperback edition: New York: Fromm, 1999.}}</ref> * ''Gary Cooper: American Hero''. New York: William Morrow, 1998; London: Robert Hale, 2001.<ref>{{cite news|title=Reader's Digest condensed book in America, England and Australia, 1998-1999. Eagle Book Club, 1999. President Clinton, on "Roger Ebert and the Movies," February 5, 2000, called it "a fascinating biography of Cooper, really interesting and a great book." Paperback editions: New York: Cooper Square, 2001; London: Robert Hale, 2002; London: Aurum, 2005. Spanish translation: Madrid: T&B Editores, 2001. Serialized in ''Daily Express'' (London), 18, 19 and 20 April 2001; and Star (US), 8 May 2001, pp. 46-47}}</ref> * ''Privileged Moments: Encounters with Writers''. Madison and London: University of Wisconsin Press, 2000.<ref>{{cite news|title=Paperback edition: Madison and London, 2001. Reprinted 2003.}}</ref> * ''Orwell: Wintry Conscience of a Generation''. New York and London: Norton; Toronto: Viking-Penguin, 2000.<ref>{{cite news|title=Serialized in ''Globe and Mail'' (Toronto), October 28, 2000, pp. D3-D-4. Paperback edition: New York and London: Norton, 2001. Spanish translation: Barcelona: Ediciones B, 2002; Buenos Aires: Javier Vergara, 2003. Chinese translation: Beijing: People's Publishing House, 2003 and Beijing: New Star Press, 2017. Estonian translation: Tallinn: Varrak Publishing House, 2005. Hungarian translation: Budapest: Európa Könyvkiadó, 2007.}}</ref> * ''Inherited Risk: Errol and Sean Flynn in Hollywood and Vietnam''. New York: Simon and Schuster, 2002.<ref>{{cite news|title=Book-of-the-Month Club alternate. Bookspan Book Club. Direct Brands Book Club.}}</ref> * ''Somerset Maugham: A Life''. New York: Knopf; Toronto: Random House, 2004. * Paperback edition: New York: Vintage Books, 2005.<ref>{{cite news|title=Reader's Subscription Book Club. "Best Books of the Year": ''Christian Science Monitor'', November 23, 2004. Bookspan Book Club.}}</ref> * ''Impressionist Quartet: The Intimate Genius of Manet and Morisot, Degas and Cassatt''. New York: Harcourt, 2005.<ref>{{cite news|title=Readers' Subscription Book Club. Korean translation: Seoul: Maumsanchaek, 2006. Chinese translation: Guilin: Guangxi Normal University Press, 2008.}}</ref> * ''Modigliani: A Life''. New York: Harcourt; London, Duckworth; Sydney: Tower, 2006. * Serialized in ''Daily Mail'' (London), 23 June 2006, pp.&nbsp;36–37.<ref>{{cite news|title="Best Books of the Year": ''Christian Science Monitor'', November 2006. Paperback edition: London, Duckworth, 2008. Chinese translation: Nanjing: Nanjing University Press, 2009.}}</ref> * ''Samuel Johnson: The Struggle''. New York: Basic Books, 2008.<ref>{{cite news|title=Runner-up for the PEN-Weld Award for Biography.}}</ref> * ''The Genius and the Goddess: Arthur Miller and Marilyn Monroe''. London: Hutchinson, 2009; Urbana: University of Illinois Press, 2010.<ref>{{cite news|title=Paperback edition: London: Arrow, 2010; Urbana: Illinois, 2012. Spanish translation: Barcelona: Babel, 2010. Portuguese translation: Lisbon: Bizancia, 2010. Greek translation: Athens: Psichogios, 2010. Talking Book for the Blind, 2011.}}</ref> * ''John Huston: Courage and Art''. New York and Toronto: Crown Archetype (imprint of Random House), 2011.<ref>{{cite news|title=Book-of-the-Month Club alternate. Paperback edition: New York: Crown Archetype, 2012. Bookspan Book Club. "Top 10 Biographies," ''Booklist'', 1 and 15 June 2012.}}</ref> * ''Robert Lowell in Love''. Amherst: University of Massachusetts Press, 2016. * ''Resurrections: Authors, Heroes--and a Spy''. Charlottesville and London: University of Virginia Press, 2018. === Literêre kritiek === * ''Fiction and the Colonial Experience''. Ipswich, England: Boydell Press; Totowa, New Jersey: Rowman & Littlefield, 1973. * ''The Wounded Spirit: A Study of "Seven Pillars of Wisdom"''. Preface by Sir Alec Kirkbride. London: Martin, Brian & O'Keeffe, 1973.<ref>{{cite news|title=2nd ed., revised and enlarged. London: Macmillan; New York: St. Martin's, 1989}}</ref> * ''A Reader's Guide to George Orwell''. London: Thames & Hudson, 1975; Totowa, New Jersey: Littlefield & Adams, 1977.<ref>{{cite news|title=Paperback editions: English, 1975; American, 1977. Reprinted 1978, 1984. Japanese translation: Tokyo: Sairyusha, 1988}}</ref> * ''Painting and the Novel''. Manchester: Manchester University Press; New York: Barnes & Noble, 1975.<ref>{{cite news|title=Paperback edition, 1975. Japanese translation: Tokyo: Hakusuisha, 1980}}</ref> * ''Homosexuality and Literature, 1890-1930''. London: Athlone Press of London University; Montreal: McGill-Queen's University Press, 1977.<ref>{{cite news|title=Paperback edition: 1987. Reprinted: Bloomsbury Academic, 2016}}</ref> * ''D. H. Lawrence and the Experience of Italy''. Philadelphia and London: University of Pennsylvania Press, 1982. * ''Disease and the Novel, 1860-1960''. London: Macmillan; New York: St. Martin's, 1985.<ref>{{cite news|title=Paperback edition: 1986}}</ref> * ''The Spirit of Biography''. Ann Arbor and London: UMI Research Press, 1989. * ''Hemingway: Life into Art''. New York: Cooper Square; London: National Book Network, 2000. * ''Orwell: Life and Art''. Urbana and London: University of Illinois Press, 2010.<ref>{{cite news|title=Paperback edition: 2010. Chinese translation: Beijing: Economic Science Press, 2014}}</ref> * ''Thomas Mann's Artist-Heroes''. Evanston and London: Northwestern University Press, 2014. * Sydney: Angus & Robertson, 2014. === Bibliografieë === * ''T. E. Lawrence: A Bibliography''. New York and London: Garland, 1974. * ''Catalogue of the Library of the Late Siegfried Sassoon''. London: Christie's, June 4, 1975. * ''George Orwell: An Annotated Bibliography of Criticism''. New York and London: Garland, 1977. === Geredigeerde versamelings === * ''George Orwell: The Critical Heritage''. London and Boston: Routledge & Kegan Paul, 1975. Reprinted 1997 and 2001. * ''Hemingway: The Critical Heritage''. London and Boston: Routledge & Kegan Paul, 1982. Reprinted 1997 and 1999. * ''Robert Lowell: Interviews and Memoirs''. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1988; Toronto: Fitzhenry & Whiteside, 1988. * ''The Sir Arthur Conan Doyle Reader: From Sherlock Holmes to Spiritualism''. New York: Cooper Square; London: National Book Network, 2002. * ''The W. Somerset Maugham Reader: Novels, Stories, Travel Writing''. Lanham, Maryland: Taylor; London: National Book Network, 2004. === Geredigeerde versamelings van oorspronklike essays === * ''Wyndham Lewis; A Revaluation''. London: Athlone Press; Montreal: McGill-Queen's University Press, 1980. * ''Wyndham Lewis by Roy Campbell''. Edited, with an Introduction and Notes. Pietermaritzburg: University of Natal Press, 1985. * ''D. H. Lawrence and Tradition''. London: Athlone Press; Amherst, Mass.: University of Massachusetts Press, 1985. * ''The Craft of Literary Biography''. London: Macmillan; New York: Schocken, 1985. * ''The Legacy of D. H. Lawrence''. London: Macmillan; New York: St. Martin's, 1987. * ''The Biographer's Art''. London: Macmillan; New York: New Amsterdam Books, 1989. * ''T. E. Lawrence: Soldier, Writer, Legend''. London: Macmillan; New York: St. Martin's, 1989. * ''Graham Greene: A Revaluation''. London: Macmillan; New York: St. Martin's, 1990. === Geredigeerde briewe === * ''Remembering Iris Murdoch: Letters and Interviews, with a Memoir''. New York and London: Palgrave-Macmillan, 2013. * ''The Mystery of the Real: Letters of the Canadian Artist Alex Colville and Biographer Jeffrey Meyers. Edited, with Four Essays, by Jeffrey Meyers''. Brighton, England and Chicago: Sussex Academic Press, 2016. === Inleidings tot boeke === * "Introduction" to Katherine Mansfield. ''Four Poems''. London: Eric and Joan Stevens, 1980. * "Introduction" to ''Best Short Stories of Rudyard Kipling''. New York: New American Library, Signet Classics, 1987. Pp. vii-xvi. * "Introduction" to 'Robert Louis Stevenson. ''The Body-Snatcher and Other Stories''. New York: New American Library, Signet Classics, 1988. Pp. vii-xviii. * "Introduction" to D. H. Lawrence. ''The Rainbow''. New York: Bantam, 1991. Pp. vii-xvi. * "Introduction" to Ford Madox Ford. ''The Good Soldier''. New York: Bantam, 1991. Pp. v-xviii. * "Introduction" to Katherine Mansfield. ''Stories''. New York: Vintage, 1991. Pp. vii-xiv. * "Introduction and Notes" to F. Scott Fitzgerald. ''The Great Gatsby''. London: Dent-Everyman, 1993. Pp. viii-xxvii, 135-164. * "Introduction and Notes" to F. Scott Fitzgerald. ''Tender is the Night''. London: Dent-Everyman, 1993. Pp. viii-xxxii, 295-330. * "Foreword" to Sachidananda Mohanty. ''Lawrence's Leadership Politics and the Defeat of Fascism''. New Delhi: Academic Foundation Press, 1993. pp.&nbsp;9–11. * "Introduction" to W. Somerset Maugham. ''The Moon and Sixpence''. New York: Bantam, 1995. Pp. v-xiv. * "Introduction" to Sherwood Anderson. ''Winesburg, Ohio''. New York: Bantam, 1995. Pp. ix-xx. * "Introduction and Notes" to Robert Frost. ''Early Frost: The First Three Books''. Hopewell, New Jersey: Ecco Press, 1996; Toronto: Penguin, 1996. Pp. xi-xxxv, 195-198. * "Introduction" to E. M. Forster. ''Where Angels Fear to Tread''. New York: Bantam, 1996. Pp. vii-xix. * "Introduction" to D. H. Lawrence. ''The Lost Girl''. New York: Bantam, 1996. Pp. vii-xvii. * "Introduction" to E. M. Forster. ''The Longest Journey''. New York: Bantam, 1997. Pp. ix-xix. * "Introduction" to Billy Wilder. ''Sunset Boulevard''. Berkeley and London: University of California Press, 1999. Pp. vii-xvii. Italian translation; 2004. * "Introduction" to Billy Wilder. ''Stalag 17.'' Berkeley and London: University of California Press, 1999. Pp. vii-xv. * "Introduction" to Billy Wilder. ''Double Indemnity''. Berkeley and London: University of California Press, 2000. Pp. vii-xvi. Italian translation; 2004. * "Introduction" to Billy Wilder. ''The Lost Weekend''. Berkeley and London: University of California Press, 2000. Pp. vii-xiv. * "Introduction" to Joseph Conrad. ''Under Western Eyes''. London and New York: Folio Society, 2000. pp.&nbsp;7–13. * "Introduction" to Joseph Conrad. ''Under Western Eyes''. New York: Modern Library, 2001. Pp. ix-xvi. * "Introduction" to Jeffrey Meyers. ''Katherine Mansfield: A Biography''. New York: Cooper Square, 2002. Pp. xv-xxi. * "Introduction" to Edgar Allan Poe. ''The Narrative of Arthur Gordon Pym''. New York: Modern Library, 2002. Pp. ix-xvii. * "Introduction" to Errol Flynn. ''My Wicked, Wicked Ways''. New York: Cooper Square; London: Aurum, 2003. pp.&nbsp;3–7. * "Introduction" to [[Christopher Isherwood]]. ''The Condor and the Cows''. Minneapolis: University of Minnesota Press, 2003. Pp. xiii-xxiv. * "Introduction and Notes" to Edith Wharton. ''The House of Mirth''. New York: Barnes & Noble Classics, 2003. Pp. xiii-xl. Reprinted 2004. * "Introduction and Notes" to Rudyard Kipling. ''Kim''. New York: Barnes & Noble Classics, 2004. Pp. xv-xxxiii. * "Introduction" to Joseph Conrad. ''The Mirror of the Sea and A Personal Record''. London and New York: Folio Society, 2005. pp.&nbsp;9–17. * "Introduction and Notes" to Nikolai Gogol. ''Dead Souls''. New York: Barnes & Noble Classics, 2005. Pp. ix-xxxii. * "Afterword" to Bram Stoker. ''Dracula''. New York: Signet, 2007. pp.&nbsp;381–389. * "Afterword" to Thomas Hardy. ''The Return of the Native''. New York: Signet, 2008. pp.&nbsp;403–412. * "Afterword" to Stephen Crane. ''The Red Badge of Courage''. New York: Signet, 2011. pp.&nbsp;226–233. * "Afterword" to Lewis Carroll. ''Alice's Adventures in Wonderland and Through the Looking-Glass''. New York: Signet, 2011. pp.&nbsp;227–235. * "Introduction" to Joseph Conrad. ''The Secret Agent''. Milwaukee: Wiseblood, 2014. pp.&nbsp;1–7. == Pryse == * Tufts University Faculty Fellowship, 1968. * American Council of Learned Societies, 1970. * Huntington Library, 1971. * Two University of Colorado Research Grants, 1976. * Fulbright to Brazil, 1977–78, (won but fellowship not accepted). * University of Colorado Faculty Fellowship, 1978-79. * Guggenheim Fellowship, 1978-79. * American Council of Learned Societies, 1983-1984. * University of Colorado Faculty Fellowship, 1986-87. * University of Colorado Research Grant, 1988. * University of Colorado Faculty Fellowship, 1991-92. == Eerbewyse == * Genoot van die Royal Society of Literature, 1983.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Meyers, Jeffrey |url=https://rsliterature.org/fellows/jeffrey-meyers/,%20https://rsliterature.org/fellows/jeffrey-meyers/ |access-date=2025-07-01 |language=en }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Besoekende geleerde, Universiteit van Kalifornië, Berkeley, 1986-87. * Universiteit van Colorado navorsingsdosent, 1988. * Besoekende geleerde, Universiteit van Kalifornië, Berkeley, 1992-94. * American Academy of Arts and Letters: Award in Literature, 2005 * Beoordelaar van die PEN-toekenning vir Biografie, 2010. * Seymour-lesings, Nasionale Biblioteek van Australië, Canberra, Melbourne en Sydney, 2012. == Literêre lof vir Meyers se ''Hemingway: A Biography'' == Anthony Powell<ref>{{cite journal|title=Anthony Powell, ''Daily Telegraph'', 27 Maart 1986, p. 7.}}</ref> en Anthony Burgess het Meyers se ''Hemingway: A Biography'' lof toegeswaai.<ref>{{cite journal|title=Anthony Burgess, ''Observer'', 26 Maart 1986, p, 26.}}</ref> Tom Stoppard het die werk gekies as "Beste Boek van die Jaar" in 1986.<ref>{{cite journal|title=Tom Stoppard, "Best Book of the Year: Hemingway," ''Observer'' (Londen), 30 November 1986, p. 21.}}</ref> In die Verenigde State het die digter James Dickey opgemerk: ''"Meyers has given us an extremely valuable deepening of what is quite likely to prove Hemingway's greatest work, his life."''<ref>{{cite book|title=''Hemingway: A Biography''. New York: Harper & Row, 1985. James Dickey, quote on dust jacket.}}</ref> Die wenner van die National Book Award, J.F. Powers, het opgemerk: ''"This is simply the best book there is on Hemingway, thorough, perceptive, no holds barred, highly entertaining, so good and right on the famous writer and also on the famous performer who acted from the All-American hope that what goes up may not come down, but did, in this case, tragically."''<ref>{{cite book|title=''Hemingway: A Biography''. New York: Harper & Row, 1985. J. F. Powers, quote on dust jacket.}}</ref> George Painter, die vooraanstaande biograaf van [[Marcel Proust]], het geskryf: ''"I believe that Professor Meyers' Hemingway is one of the great biographies of our half-century, a masterwork in which true scholarship and creative art are so united as to become indistinguishable, and worthy to belong with Richard Ellmann's [[James Joyce]], [Leslie] Marchand's [[Lord Byron|Byron]] or Michael Holroyd's Lytton Strachey. Ellmann's passing has been universally mourned; but one can at least feel that the world now has a new major biographer."''<ref>{{cite journal|title=George Painter, ''Letter to Distinguished Professor Committee'', University of Colorado, June 14, 1988. Copy in Meyers' personal archive.}}</ref> == Geselekteerde bibliografieë oor Jeffrey Meyers == * ''Directory of American Scholars''. 8th edition. New York, 1982. P. 482. * Debrett's ''People of Today''. London, 1994. P. 1397. * ''World Authors, 1985-1990''. Ed. Vineta Colby. New York: H.W. Wilson, 1995. pp.&nbsp;555–558. * ''International Authors and Writers Who's Who''. 16th edition. Cambridge, England 1999. P. 419. * ''Writers Directory''. 15th edition. Detroit, 2000. P. 1056. * ''Outstanding Authors of the 20th Century''. Cambridge, England, 2000. * ''2000 Outstanding Intellectuals of the 20th Century''. Cambridge, England, 2000. * ''Contemporary Authors. vol. 181''. Detroit, 2000. pp.&nbsp;299–318. Revised and reprinted in vol. 186. Detroit, 2000. pp.&nbsp;233–253. * ''Contemporary Authors New Revision. vol. 54''. Detroit, 1997. pp.&nbsp;302–307. Revised and expanded in vol. 102. Detroit, 2002. pp.&nbsp;299–345. Revised and expanded in vol. 159. Detroit, 2007. pp.&nbsp;273–281. * ''Who's Who in America''. New Providence, N.J.: Marquis, 2016. 2.2640. * Howard Moss. "Katherine Mansfield". ''Whatever Is Moving''. Boston: Little, Brown, 1981. pp.&nbsp;183–195. * Geoffrey Grigson. "The Ogre in the Black Hat." ''Blessings, Kicks and Curses''. London: Allison & Busby, 1982. pp.&nbsp;34–36. * Tom Stoppard, "Best Book of the Year: Hemingway," ''Observer'' (London), 30 November 1986, p.&nbsp;21. * Baird Shuman. "''Hemingway: A Biography'' by Jeffrey Meyers." ''Contemporary Literary Criticism Yearbook'', 1985. Ed. Sharon Hall. Detroit: Gale, 1986.pp.&nbsp;427–435.<ref>{{cite news|title=Also in Magill's ''Literary Annual'', 1985. Englewood Cliffs, N. J., 1986. Pp. 406-410.}}</ref> * Howard Moss. "Katherine Mansfield." ''Minor Monuments''. New York: Ecco, 1986. pp.&nbsp;211–223. * Denis Brian. ''The True Gen: An Intimate Portrait of Hemingway by Those Who Knew Him Best''. New York: Grove, 1988. Pp.&nbsp;32, 65, 90-91, 104, 143, 160, 190, 226, 231, 254-255, 258-259, 267, 276, 279, 281-286, 340. * Denis Donoghue. "Wyndham Lewis." ''England, Their England''. New York: Knopf, 1988. pp.&nbsp;290–293. * Anthony Powell. "Hemingway." ''Miscellaneous Verdicts''. London: Heinemann, 1990. pp.&nbsp;235–237. * Mark Allister. "Jeffrey Meyers." ''Dictionary of Literary Biography: Twentieth Century American Literary Biographers''. Second Series. Columbia, S. C.: Bruccoli Clark Layman, 1991. pp.&nbsp;186–98. * Francis King, "Best Book of the Year: ''Edmund Wilson''," ''Spectator'', 275, 18 November 1995, p.&nbsp;48. * Milan Kundera. "Hemingway." ''Testaments Betrayed''. New York: HarperCollins, 1995. pp.&nbsp;142–145. * Ian Hamilton, "Edmund Wilson's Wounds." ''The Trouble with Money''. London: Bloomsbury, 1998. pp.&nbsp;31–39. * Hilton Kramer. "The Edmund Wilson Centenary." ''The Twilight of the Intellectuals''. Chicago: Ivan Dee, 1999. pp.&nbsp;95–106. * Elizabeth Hardwick. "Edmund Wilson." ''Sight-Readings''. New York: Random House, 1998. pp.&nbsp;204–218.<ref>{{cite journal|title=Reprinted in American Fictions. New York: Modern Library, 1999. Pp. 308-319.}}</ref> * John Rodden. ''Scenes from an Afterlife: The Legacy of George Orwell''. Wilmington, Delaware: ISI Books, 2003. pp.&nbsp;163–176. * Carl Rollyson. "Edmund Wilson." ''American Biography''. Lincoln, Nebraska: Universe Books, 2006. pp.&nbsp;272–275. * William Boyd. "Katherine Mansfield." ''Bamboo: Essays and Criticism''. New York: Bloomsbury, 2007. pp.&nbsp;91–93. * Paul Theroux. ''The Tao of Travel''. Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 2012. pp.&nbsp;217–218, 282-283.. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * Amazon.com: [https://www.amazon.com/Jeffrey-Meyers/e/B001IQW96I Jeffrey Meyers: Books, Biography, Blog, Audiobooks] * UC Berkeley California Magazine: [https://alumni.berkeley.edu/california-magazine/fall-2009-constant-change/5-questions-serial-biographer-jeffrey-meyers] * VQR Online [http://www.vqronline.org/people/jeffrey-meyers] * Penguin Random House [http://www.penguinrandomhouse.com/authors/20479/jeffrey-meyers] * Goodreads [http://www.goodreads.com/author/show/6853] * Press Release: Crown Publishing [http://crownpublishing.com/2011/10/press-release-john-huston-by-jeffrey-meyers/] * New Criterion [http://www.newcriterion.com/author.cfm?AuthorID=14] * {{C-SPAN|87929}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Meyers, Jeffrey}} [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Kritici]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Michigan]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Kalifornië, Berkeley]] 8isnh5mjl5cb3yyypvncjttrlmdxi0l 0 454051 2924508 2911661 2026-08-12T13:38:50Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opleiding */ Verbeter 2924508 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Paul Maritz | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = | geboorteplek = Suid-Afrika | nasionaliteit = Suid-Afrikaans | beroep = Skrywer, rubriekskrywer, regs- en beleidskommentator | bekend = Mede-skrywer/-redakteur van Afrikanertoekoms 101, Die Christen en sy werk en Die Christen en sy eiendom; voormalige voorman van Solidariteit Jeug; direkteur van Free SA; mede-redakteur by OntLaer | alma_mater = [[Noordwes-Universiteit]] (BTh Hons; MDiv; MTh; MA); [[Akademia]] (BSocSci); [[Universiteit Leiden]] (PhD-kandidaat) | organisasie = [[Solidariteit]] Jeug (voormalig); [[Free SA]] (direkteur); [[OntLaer]] (mede-redakteur) }} '''Paul Maritz''' is ’n Suid-Afrikaanse skrywer en kommentator, voormalige leier by [[Solidariteit|Solidariteit Jeug]], direkteur van die burgerregte organisasie Free SA (''Foundation for Rights of Expression and Equality''), en mede-redakteur by die Afrikaanse aanlynpublikasie [[OntLaer]]. Hy is mede-outeur of mede-redakteur van verskeie boeke, onder meer ''Afrikanertoekoms 101'' (2020), ''Die Christen en sy werk'' (2021) en ''Die Christen en sy eiendom'' (2024).<ref>{{cite web |title=Afrikanertoekoms 101: Flip Buys en Paul Maritz stel hul boek bekend |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/afrikanertoekoms-101-flip-buys-en-paul-maritz-stel-hul-boek-bekend/ |website=Maroela Media |date=2 April 2020 |language=af}}</ref><ref name="buys">{{cite book |title=Die Christen en sy werk: etiese aspekte in die werkplek |editor=Wikus Buys |publisher=Kraal Uitgewers |year=2021 |isbn=9781990915147 |url=https://books.google.com/books?id=3NxbzwEACAAJ |language=af |chapter=Bydraers (waaronder Paul Maritz)}}</ref><ref>{{cite web |title=Eiendomsreg as grondslag van oppergesag van die reg (in ''Die Christen en sy Eiendom'') |url=https://danieleloff.com/p/academic-publications |website=danieleloff.com |publisher=Daniël Eloff |date=2024 |language=af |quote=In P. Maritz & W. Buys (reds.), ''Die Christen en sy Eiendom'' (Kameelberg)}}</ref><ref>{{cite web |title=Boekoorsig: ''Die Christen en sy eiendom'' |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boekoorsig-die-christen-en-sy-eiendom/ |website=Maroela Media |date=4 Februarie 2025 |language=af}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Maritz het sy skoolloopbaan by [[Hoërskool Florida]] in [[Gauteng]] voltooi, waar hy onder meer as nasionale juniorwenner in die Wêreldkennis-olimpiade aangewys is.<ref name="flor">{{cite web |title=Die geskiedenis en prestasies van Hoërskool Florida (2024) |url=https://florries.co.za/storage/2023/11/2024geskiedenis.pdf |website=Hoërskool Florida |page=7 |language=af}}</ref> Hy het daarna aan die [[Noordwes-Universiteit]] (NWU) gestudeer, waar hy verskeie [[Teologie|teologiese]] en [[Geesteswetenskappe|geesteswetenskaplike]] kwalifikasies verwerf het (BTh Hons, MDiv, MTh, [[Magister Artium|M.A.]]) en in 2016/17 as studenteraadvoorsitter van die [[Potchefstroom]]-kampus en as voorsitter van die institusionele studenteraad gedien het.<ref>{{cite web |title=NWU se SR-voorsitter praat oor nuwe strukture |url=https://www.netwerk24.com/nwu-se-sr-voorsitter-praat-oor-nuwe-strukture-20170424 |website=Netwerk24 |date=25 April 2017 |language=af}}</ref><ref>{{cite news |title=NWU-Pukke ‘breek die stilte’ |url=https://www.ofm.co.za/article/local-news/172590/nwu-pukke-breek-die-stilte |work=OFM |date=27 Oktober 2015 |language=af}}</ref><ref>{{cite web |title=Ons SR-Voorsitter Paul Maritz spreek eerstejaars toe |url=https://mobile.x.com/theNWU/status/820162064761192448 |website=X (NWU) |date=14 Januarie 2017}}</ref> Hy het ook ’n BSocSci-graad by [[Akademia]] voltooi.<ref>{{cite web |title=Non-racialism—Empty Filler or Constitutional Cornerstone |url=https://www.freesa.org.za/wp-content/uploads/2025/03/NON-RACIALISM-EMPTY-FILLER-OR-CONSTITUTIONAL-CORNERSTONE.pdf |website=Free SA |date=Maart 2025 |language=en |page=1 |quote=Author details … B.Th Hons. … MA (NWU); B.SocSci (Akademia)}}</ref> Maritz is tans ’n eksterne PhD-kandidaat in die politieke filosofie aan die [[Universiteit Leiden]].<ref>{{cite web |title=Paul Maritz – outeursblad |url=https://www.litnet.co.za/author/paul-maritz/ |website=LitNet |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> == Debatte en studenteleierskap == As student was Maritz lid van die NWU se debatspan wat die nasionale [[ATKV-Universiteitedebat]] in 2014 gewen het.<ref name="litnet">{{cite web |title=Noordwes-Universiteit se debatspan kraai koning |url=https://www.litnet.co.za/noordwes-universiteit-se-debatspan-kraai-koning/ |website=LitNet |date=16 April 2014 |language=af}}</ref><ref>{{cite web |title=NWU and Press Club share Madiba magic (Eish! 4/2014) |url=https://www.nwu.ac.za/sites/www.nwu.ac.za/files/files/i-institutional-information/Eish/Eish%202014/Eish%204%2014/ENG%20EISH%20July%202014_final_WEB.pdf |website=NWU |date=Julie 2014 |page=7}}</ref> == Loopbaan == === Solidariteit Jeug === Maritz het as koördineerder en later voorman/bestuurder van Solidariteit Jeug gedien, waar hy jeug- en loopbaaninisiatiewe help dryf het en publiek standpunt ingeneem het oor jeugbeleid en nie-rassigheid.<ref>{{cite web |title=Yes4Youth ’n finalis by Google ten spyte van rasse-uitsluiting – Solidariteit Jeug |url=https://www.politicsweb.co.za/documents/google-dragged-into-yes-racial-exclusion-scandal-- |website=Politicsweb |date=9 November 2018 |language=af}}</ref><ref>{{cite web |title=Solidariteit Jeug se voorman is ’n “groot denker” |url=https://maroelamedia.co.za/goeiegoed/goeie-nuus/solidariteit-jeug-se-voorman-is-n-groot-denker-met-n-groot-hart/ |website=Maroela Media |date=21 Mei 2018 |language=af}}</ref><ref>{{cite web |title=VangGraad – Paul Maritz is die bestuurder van Solidariteit Jeug en Loopbaanontwikkeling |url=https://x.com/solidariteit/status/1326513773222502401 |website=X (Solidariteit) |date=11 November 2020}}</ref> === OntLaer === Maritz is ’n mede-redakteur en bydraer by OntLaer, ’n Afrikaanse aanlyn [[sloernalistiek]]<nowiki/>publikasie wat in 2025 geloods is.<ref>{{cite web |title=So waarom OntLaer? |url=https://www.ontlaer.co.za/p/so-waarom-ontlaer |website=OntLaer |date=24 April 2025 |language=af}}</ref><ref>{{cite web |title=Europa is nie Afrika nie |url=https://www.ontlaer.co.za/p/europa-is-nie-afrika-nie |website=OntLaer |date=22 Augustus 2025 |language=af |quote=… mede-OntLaer-redakteur Paul Maritz …}}</ref><ref>{{cite web |title=OntLaer |url=https://www.ontlaer.co.za/ |website=OntLaer |language=af}}</ref> === Free SA === Sedert 2024/25 is hy ’n direkteur en soms woordvoerder by Free SA (''Foundation for Rights of Expression and Equality'').<ref>{{cite web |title=Insights & Analysis – The cobra on the counter: How another sin tax helps no one but the government |url=https://www.freesa.org.za/opinions/ |website=Free SA |date=13 Februarie 2025 |language=en |quote=by Paul Maritz, Director at Free SA}}</ref><ref>{{cite web |title=Non-racialism—Empty Filler or Constitutional Cornerstone |url=https://www.freesa.org.za/wp-content/uploads/2025/03/NON-RACIALISM-EMPTY-FILLER-OR-CONSTITUTIONAL-CORNERSTONE.pdf |website=Free SA |date=Maart 2025 |language=en |page=1}}</ref> === Rubrieke en meningsartikels === Benewens OntLaer publiseer Maritz meningswerk by onder meer ''BusinessLIVE'', ''Politicsweb'' en die Acton-instituut se ''Religion & Liberty Online''.<ref name="party">{{cite web |title=PAUL MARITZ: The party over the people — the legacy of another decade of bailouts |url=https://www.businesslive.co.za/bd/opinion/2025-04-11-paul-maritz-the-party-over-the-people--the-legacy-of-another-decade-of-bailouts/ |website=BusinessLIVE |date=11 April 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The ANC’s idealessness — and the road back to democratic renewal |url=https://www.politicsweb.co.za/opinion/the-ancs-idealessness |website=Politicsweb |date=23 Mei 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Paul Maritz — author page |url=https://rlo.acton.org/archives/author/pmaritz |website=Religion & Liberty Online (Acton Institute) |date=4 Augustus 2023 |language=en}}</ref> == Publikasies == ; Boeke en redaksiewerk * [[Flip Buys]] en Paul Maritz, ''Afrikanertoekoms 101: ’n vraag- en antwoordgids vir jong Afrikaners'' (Kraal Uitgewers, 2020).<ref>{{cite web |title=Boek-uittreksel: Buys, Maritz bied gids vir jong Afrikaners |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-uittreksel-buys-maritz-bied-gids-vir-jong-afrikaners/ |website=Maroela Media |date=29 Julie 2020 |language=af}}</ref><ref>{{cite web |title=In ''Afrikanertoekoms 101'' stel die jeug by monde van Paul Maritz hierdie vrae … |url=https://www.facebook.com/KraalUitgewers/posts/in-afrikanertoekoms-101-n-vraag-en-antwoordgids-vir-jong-afrikaners-stel-die-jeu/2879645612090259/ |website=Kraal Uitgewers (Facebook) |date=27 Julie 2020 |language=af}}</ref> * (reds.) Wikus Buys en Paul Maritz, ''Die Christen en sy werk: etiese aspekte in die werkplek'' (Kraal Uitgewers, 2021).<ref>{{cite web |title=Boek: ''Die Christen en sy werk'' |url=https://maroelamedia.co.za/afrikaans/boeke/boek-die-christen-en-sy-werk/ |website=Maroela Media |date=1 Mei 2021 |language=af}}</ref><ref name="buys" /> * (reds.) P. Maritz en W. Buys, ''Die Christen en sy eiendom'' (Kameelberg, 2024).<ref>{{cite web |title=Eiendomsreg as grondslag van oppergesag van die reg (hoofstukverwysing) |url=https://danieleloff.com/p/academic-publications |website=danieleloff.com |date=2024 |language=af}}</ref><ref>{{cite web |title=Die Christen en sy eiendom |url=https://begrondinstituut.co.za/die-christen-en-sy-owerheid/ |website=Begrond Instituut |date=3 Oktober 2024 |language=af}}</ref> ; Geselekteerde artikels * ''BusinessLIVE'': “The party over the people — the legacy of another decade of bailouts” (2025).<ref name="party" /> * ''Politicsweb'': “The ANC’s Crisis of Idealessness—and the Road Back to Democratic Renewal” (2025).<ref>{{cite web |title=The ANC’s idealessness |url=https://www.politicsweb.co.za/opinion/the-ancs-idealessness |website=Politicsweb |date=23 Mei 2025 |language=en}}</ref> * OntLaer: Verskeie menings- en analise-stukke (2025–).<ref>{{cite web |title=OntLaer – skrywersblad |url=https://www.ontlaer.co.za/ |website=OntLaer |language=af}}</ref> ; Akademiese publikasies * Maritz, P.J. (2024). "’n Mislukte kompromie? Die 1996-Grondwet onder spanning van die Nasionale Demokratiese Rewolusie". ''[[LitNet Akademies]]''. 21 (1). <ref>{{cite journal |last1=Maritz |first1=Paul J. |title='n Mislukte kompromie? Die 1996-Grondwet onder spanning van die Nasionale Demokratiese Rewolusie |journal=LitNet Akademies |volume=21 |issue=1 |date=26 Maart 2024 |language=af |doi=10.56273/1995-5928/2024/j21n1b10 |url=https://www.litnet.co.za/n-mislukte-kompromie-die-1996-grondwet-onder-spanning-van-die-nasionale-demokratiese-rewolusie/ }}</ref> * Maritz, P.J.; Venter, J. (2022). "A ‘radical reinterpretation’ of South African struggle mythology: from non-racialism to black nationalism". ''Commonwealth & Comparative Politics''. 60 (4): 378–400. <ref>{{cite journal |last1=Maritz |first1=Paul |last2=Venter |first2=Jan |title=A ‘radical reinterpretation’ of South African struggle mythology: from non-racialism to black nationalism |journal=Commonwealth & Comparative Politics |volume=60 |issue=4 |pages=378–400 |year=2022 |language=en |doi=10.1080/14662043.2022.2138030 |url=https://www.tandfonline.com/doi/10.1080/14662043.2022.2138030 }}</ref> * Maritz, P.J.; Venter, J.C.M. (2021). "An Analysis of transformation in South Africa post 1994". ''Journal for Christian Scholarship / Tydskrif vir Christelike Wetenskap''. 57 (1&2): 65–88. <ref>{{cite journal |last1=Maritz |first1=Paul J. |last2=Venter |first2=Jan C.M. |title=An Analysis of transformation in South Africa post 1994 |journal=Journal for Christian Scholarship / Tydskrif vir Christelike Wetenskap |volume=57 |issue=1&2 |pages=65–88 |year=2021 |language=en |url=https://pubs.ufs.ac.za/index.php/tcw/article/view/547 }}</ref> == Erkennings == * Nasionale juniorwenner: Wêreldkennis-olimpiade (Hoërskool Florida).<ref name="flor" /> * Lid van die NWU-span wat die [[ATKV-Universiteitedebat]] (2014) gewen het.<ref name="litnet" /> * [[Abe Bailey]] Reisbeurs-houer (2016), [[Noordwes-Universiteit]].<ref>{{cite web |title=Abe Bailey Travel Bursary Newsletter 2016 |url=https://abebailey.org/travel/oid/downloads/5/Abe_Bailey_newsletter_2016.pdf |website=Abe Bailey Trust |date=2016 |language=en |access-date=30 September 2025 |archive-date=11 Julie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711032916/http://www.abebailey.org/travel/oid/downloads/5/Abe_Bailey_newsletter_2016.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Abe Bailey Newsletter 2017 |url=https://abebailey.org/travel/oid/downloads/5/Abe_Bailey_newsletter_2017.pdf |website=Abe Bailey Trust |date=2017 |language=en |access-date=30 September 2025 |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912084851/https://abebailey.org/travel/oid/downloads/5/Abe_Bailey_newsletter_2017.pdf |url-status=dead }}</ref> * Common Sense Society Europa Fellow (2022).<ref>{{cite web |title=2022 Class of Europa Fellows |url=https://www.commonsensesociety.org/2022/08/09/2022-class-of-europa-fellows/ |website=Common Sense Society |date=9 August 2022 |language=en}}</ref> == Sien ook == * [[OntLaer]] * [[Solidariteit]] * [[Noordwes-Universiteit]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.ontlaer.co.za/ OntLaer – amptelike webwerf] * [https://www.freesa.org.za/ Free SA – amptelike webwerf] * [https://www.universiteitleiden.nl/en/staffmembers/paulus-maritz Universiteit Leiden – personeelblad vir P.J. (Paulus) Maritz] * [https://rlo.acton.org/archives/author/pmaritz Religion & Liberty Online – outeursblad] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Maritz, Paul}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Alumni van Noordwes-Universiteit]] [[Kategorie:Alumni van Akademia]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Leiden]] [[Kategorie:Alumni van Hoërskool Florida]] 4gpscagk7yws3sn5i3u8w72yphr90gi 0 454053 2924665 2915742 2026-08-13T09:29:45Z Jcb 223 2924665 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Frederik van Dyk | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Frederik Rudolph van Dyk | geboortedatum = | geboorteplek = | nasionaliteit = Suid-Afrikaans | beroep = Prokureur; skrywer; mede-redakteur | bekend = Mede-stigter en mede-redakteur van OntLaer; gereelde Netwerk24-bydraer; mede-stigter van StudentePlein | alma mater = [[Universiteit Stellenbosch]] (BA (Regte), LLB, LLM) | werkgewer = | webblad = {{URL|https://www.ontlaer.co.za}} }} '''Frederik (Rudolph) van Dyk''' is ’n Suid-Afrikaanse prokureur en skrywer. Hy is ’n mede-stigter en mede-redakteur van die Afrikaanse [[sloernalistiek]]-publikasie [[OntLaer]],<ref name="ontlaer">{{cite web |title=About – OntLaer |url=https://www.ontlaer.co.za/about |website=OntLaer |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> ’n gereelde bydraer tot [[Netwerk24]],<ref>{{cite news |title=Frederik van Dyk: Afrikaanse ‘luuksheidsoortuigings’ is ‘anti-demokraties’ |work=Netwerk24 |date=13 Maart 2025 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/frederik-van-dyk-afrikaanse-luuksheidsoortuigings-is-anti-demokraties-20250310 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Frederik van Dyk: Slimmes maak Afrikaner-griewe te maklik as ‘wit vrese’ af |work=Netwerk24 |date=6 April 2025 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/frederik-van-dyk-slimmes-maak-afrikaner-griewe-te-maklik-as-wit-vrese-af-20250404 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Een man is oukei, maar behoed ons van ’n koshuis vol! |work=Netwerk24 |date=16 Maart 2023 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/een-man-is-oukei-maar-behoed-ons-van-n-koshuis-vol-20230315 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> en ’n mede-stigter van die studente-NRO StudentePlein.<ref name="sahrc">{{cite web |title=SAHRC to investigate controversy over Afrikaans at Stellenbosch University |url=https://www.sahrc.org.za/index.php/sahrc-media/news/item/2650-sa-human-rights-commission-to-investigate-controversy-over-afrikaans-at-stellenbosch-university |website=South African Human Rights Commission |date=5 April 2021 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="cv">{{cite web |title=Curriculum Vitae of Frederik Rudolph van Dyk (ENG) |url=https://www.sun.ac.za/english/management/Documents/2022/CV-Frederik-Rudolph-van-Dyk-ENG.pdf |website=Stellenbosch University |date=2022 |access-date=30 September 2025}}</ref> Hy het BA (Regte), LLB en ’n LLM aan die [[Universiteit Stellenbosch]] verwerf<ref name="cv" /><ref name="eff">{{cite news |title=Beste EFF-kandidaat, jy is geen verraaier, maar… |work=Netwerk24 |date=17 Oktober 2021 |url=https://www.netwerk24.com/jeug/die-student/beste-eff-kandidaat-jy-is-geen-verraaier-maar-20211016 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> en het as sekretaris van die Stellenbosch-konvokasie se uitvoerende komitee gedien.<ref>{{cite news |title=Stellenbosch University power struggle intensifies |work=Cape Times |publisher=IOL |date=29 Mei 2023 |url=https://iol.co.za/capetimes/news/2023-05-29-stellenbosch-university-power-struggle-intensifies/ |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Motion of no confidence passed in convocation exco – SU |url=https://www.politicsweb.co.za/documents/motion-of-no-confidence-passed-in-convocation-exco |website=Politicsweb |date=4 Junie 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref> == Vroeë lewe en opleiding == Van Dyk het aan die Universiteit Stellenbosch gestudeer, waar hy BA (Regte), LLB en later ’n LLM voltooi het.<ref name="cv" /> Tydens sy nagraadse studie het hy as navorsingsassistent gewerk en as skrywer vir Netwerk24 begin bydra.<ref name="eff" /> == Loopbaan == Van Dyk is 'n praktiserende prokureur.<ref>{{cite web |title=Provisional sentence proceedings – tailored for liquid documentary debts |url=https://www.derebus.org.za/provisional-sentence-proceedings-tailored-for-liquid-documentary-debts/ |website=De Rebus |date=1 Februarie 2024 |access-date=30 September 2025}}</ref> As regsmeningskrywer is hy dikwels oor taalregte en kampusbeleid aangehaal en het hy namens StudentePlein by die MRK-ondersoek oor Afrikaans by Maties getuienis gelewer.<ref>{{cite web |title=SA Human Rights Commission ruling on Afrikaans at SU: Frederik van Dyk’s testimony |url=https://www.litnet.co.za/human-rights-commission-ruling-on-afrikaans-at-the-university-of-stellenbosch-frederik-van-dyks-testimony/ |website=LitNet |date=17 Maart 2023 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref name="sahrc" /> == OntLaer == Saam met onder meer [[Paul Maritz]] is Van Dyk ’n mede-stigter en mede-redakteur van die Afrikaanse publikasie ''OntLaer''.<ref name="ontlaer" /> Hy publiseer gereeld meningsstukke op OntLaer en voer ook debat met skrywers op Netwerk24.<ref>{{cite web |title=Kallie versus Gert: Bring nou slotbetoë oor dié kwessies |url=https://www.ontlaer.co.za/p/kallie-versus-gert-bring-nou-slotbetoe |website=OntLaer |date=28 Augustus 2025 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> == StudentePlein == Van Dyk is deel van die stigtingspan van StudentePlein, ’n NRO wat akademiese en sosiale steun aan studente bied en taalregte op kampus bevorder.<ref name="cv" /> Die organisasie en Van Dyk is ook in media-dekking oor die MRK-ondersoek na SU se taalpraktyke genoem.<ref name="sahrc" /> == Publikasies (seleksie) == ; Akademiese artikels * {{cite journal |last1=Ngwenyama |first1=Lerato Rudolph |last2=van Dyk |first2=Frederik Rudolph |last3=Msimanga |first3=Lwandile |year=2024 |title=Sound Substantive Law Application Yet Dubious Adjectival Process in ''R K v Minister of Basic Education'' [2019] ZASCA 192 |journal=Obiter |volume=45 |issue=3 |doi=10.10520/ejc-obiter_v45_n3_a13 |url=https://obiter.mandela.ac.za/article/view/20307 |access-date=30 September 2025}}<ref>{{cite web |title=Obiter article record |url=https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/ejc-obiter_v45_n3_a13 |website=Sabinet |date=2024 |access-date=30 September 2025}}</ref> * {{cite journal |last=van Dyk |first=F.R. |year=2020 |title=The interlocutory or final effect of court orders: The ''mandament van spolie'' as a point of departure |journal=Tydskrif vir Hedendaagse Romeins-Hollandse Reg (THRHR) |volume=83 |pages=444– |url=https://collections.concourt.org.za/handle/20.500.12144/37969 |access-date=30 September 2025}}<ref>{{cite web |title=Recent articles and research – November 2020 |url=https://www.derebus.org.za/recent-articles-and-research-november-2020/ |website=De Rebus |date=1 November 2020 |access-date=30 September 2025}}</ref> * {{cite journal |last=van Dyk |first=F.R. |year=2020 |title=Consignatio as prosesregtelike remedie tydens skuldeisersversuim |journal=Responsa Meridiana |volume=56 |pages=185– |language=af}}<ref>{{cite web |title=De Rebus (Jan/Feb 2024) – verwysing na Van Dyk (2020) ''Responsa Meridiana'' |url=https://www.derebus.org.za/wp-content/uploads/2024/02/DR_January_February_2024.pdf |website=De Rebus |date=Februarie 2024 |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=CV – Frederik Rudolph van Dyk (AFR) |url=https://www.sun.ac.za/english/management/Documents/2022/CV-Frederik-Rudolph-van-Dyk-AFR.pdf |website=Stellenbosch University |date=2022 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> ; Konferensie * {{cite conference |last=van Dyk |first=Frederik |year=2021 |title=South African land reform, constitutional environmental imperatives, and a comparative overview |conference=Union University of Belgrade International Property Law Conference |url=https://orcid.org/0000-0003-4223-1643 |access-date=30 September 2025}}<ref>{{cite web |title=ORCID-profiel: Frederik van Dyk (0000-0003-4223-1643) |url=https://orcid.org/0000-0003-4223-1643 |website=ORCID |access-date=30 September 2025}}</ref> ; Joernalistiek en menings * Verskeie opinie- en kommentaarartikels op [[Netwerk24]] sedert 2019.<ref>{{cite news |title=’Kom ons dink anders oor identiteit’ |work=Netwerk24 |date=20 September 2024 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/kom-ons-dink-anders-oor-identiteit-20240919 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Prof. Jansen en Engels as valse redder |work=Netwerk24 |date=8 Desember 2019 |url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/frederik-van-dyk-prof-jansen-en-engels-as-valse-redder-20191208 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Trump-bevel: ‘Eenogige Afrikaanse intelligentsia moet hervorm word’ |work=Netwerk24 |date=13 Februarie 2025 |url=https://www.netwerk24.com/stemme/menings/trump-bevel-eenogige-afrikaanse-intelligentsia-moet-hervorm-word-20250213 |language=af |access-date=30 September 2025}}</ref> == Konvokasie by Stellenbosch == Van Dyk het in 2023 as sekretaris van die [[Universiteit Stellenbosch]] se konvokasie-uitvoerende komitee gedien.<ref>{{cite news |title=Stellenbosch University power struggle intensifies |work=Cape Times |publisher=IOL |date=29 Mei 2023 |url=https://iol.co.za/capetimes/news/2023-05-29-stellenbosch-university-power-struggle-intensifies/ |access-date=30 September 2025}}</ref> == Eksterne skakels == * {{URL|https://orcid.org/0000-0003-4223-1643}} (ORCID) * {{URL|https://www.ontlaer.co.za/about}} (OntLaer – About) * {{URL|https://www.derebus.org.za/provisional-sentence-proceedings-tailored-for-liquid-documentary-debts/}} (''De Rebus''-artikel met skrywersbio) == Verwysings == <references /> [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Stellenbosch]] [[Kategorie:Lewende mense]] fy6m1di90uavs88mhb1kbxqb5ox2156 0 456146 2924591 2924394 2026-08-12T18:00:07Z SpesBona 2720 Spelerstatistieke daargestel 2924591 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Taiwan | beeld = Kenteken van die Taiwannese nasionale rugbyspan.png | unie = [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] (CTRFU) | bynaam = Chinese Taipei | embleem = | kaptein = [[Chien Tzu Fan]] | afrigter = {{vlagikoon|Republiek China}} [[Sun Cheng Yen]] <small>(sedert 2026)</small> | stadion = [[Taipei Munisipale Stadion]], [[Taipei]], en [[Nasionale Stadion Kaohsiung]], [[Kaohsiung]] | kapasiteit = | patroon_la1 = | patroon_b1 = _whiteredstriped_sides | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 000080 | liggaam1 = 000080 | regterarm1 = 000080 | broek1 = 000080 | kouse1 = 000080 | patroon_la2 = _borderonwhite | patroon_b2 = _blueredstriped_sides | patroon_ra2 = _borderonwhite | patroon_sh2 = _transparent_bottom | patroon_so2 = | linkerarm2 = FF0000 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FF0000 | broek2 = 000080 | kouse2 = FFFFFF | statistiek = Statistiek | toetse = [[Chyan Shuenn Mae]] (27)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=48;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Wei Cheng Chang]] (72)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=48;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Jen Hsi Wang]] (7)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=48;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{TPEru}} 15–9 {{KORru-r}}<br />([[Tokio]], [[Japan]]; 8 Maart 1969) | grootwen = {{TPEru}} 86–3 {{SGPru-r}}<br />([[Hongkong]]; 15 November 1988) | grootverloor = {{TPEru}} 3–155 {{JPNru-r}}<br />(Tokio; Japan; 7 Julie 2002) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.rocrugby.org.tw | unieurl = }} {{Chinese name |titel = Taiwannese nasionale rugbyspan |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 中華台北國家美式足球代表隊 |VChinees = |Pinyin = ''Zhōnghuá táiběi guójiā měishì zúqiú dàibiǎo duì'' |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = }} {{Chinese name |titel = Nasionale rugbyspan van die Republiek China |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 中華民國國家橄欖球代表隊 |VChinees = |Pinyin = ''Zhōnghuá Mínguó Guójiā Gǎnlǎnqiú Dàibiǎoduì'' |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = }} {{Chinese name |titel = Nasionale rugbyspan van Chinese Taipei |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 中華台北男子橄欖球代表隊 |VChinees = |Pinyin = ''Zhōnghuá táiběi nánzǐ gǎnlǎnqiú dàibiǎo duì'' |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = }} Die '''Taiwannese nasionale rugbyspan''' ([[Chinees]]: 中華台北國家美式足球代表隊, [[pinyin]]: ''Zhōnghuá táiběi guójiā měishì zúqiú dàibiǎo duì''), deur [[Wêreldrugby]] erken as '''Chinees Taipei''', is die nasionale [[rugby]]span wat die [[Republiek China]] op die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. In sy eerste toetswedstryde het die nasionale span as die '''nasionale rugbyspan van die Republiek China''' (中華民國國家橄欖球代表隊, ''Zhōnghuá Mínguó Guójiā Gǎnlǎnqiú Dàibiǎoduì'') verskyn, maar vanweë die internationale druk deur die [[Volksrepubliek China]] neem dit aan internasionale toernooie deel as die '''nasionale rugbyspan van Chinese Taipei''' (中華台北男子橄欖球代表隊, ''Zhōnghuá táiběi nánzǐ gǎnlǎnqiú dàibiǎo duì''). Rugby word in die Republiek China geadministreer deur die [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] ([[Engels]]: ''Chinese Taipei Rugby Football Union'', CTRFU; Chinees: 中華民國橄欖球協會) wat in 1946 gestig is. Die Republiek China word deur Wêreldrugby as ’n vlak drie-span erken. Die Taiwannese rugbyspan is tans (Augustus 2026) 61ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die Republiek China is tradisioneel een van die sterker [[Asië|Asiatiese]] nasionale rugbyspanne ná [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] en [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Korea]]. Rugby in die Republiek China dateer uit die Japannese besetting en word sedertdien sterk deur die voormalige koloniale mag beïnvloed. In 1969 het die Republiek China sy eerste toetswedstryd tydens die eerste Asiatiese Kampioenskap teen Suid-Korea gespeel. Hulle het tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap nog geen titel ingepalm nie en drie keer in die derde plek geëindig. Die Republiek China kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Die Taiwannese span speel tradisioneel in donkerblou truie met rooi-wit kleuraksente, donkerblou broeke en donkerblou sokkies – wat aan die kleure van die [[Vlag van die Republiek China]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie}} Die beheerliggaam vir rugby in die Republiek China is die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Chinese Taipei Rugby Football Union'', CTRFU; Chinees: 中華民國橄欖球協會). Die Taiwannese beheerliggaam is in 1946 onder die naam Rugbyvoetbalunie van die Republiek China (''Rugby Football Union of the Republic of China'', RFUROC; 中华民国橄榄球协会) in die Republiek China gestig en het ná die einde van die [[Chinese Burgeroorlog]] in 1949 na die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] ontwyk. In 1988 het dit ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/chinese-taipei |title=Chinese Taipei |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Daarbenewens was die CTRFU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]], AR).<ref name="Asië Rugby">{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |title=Asian Championship reaches its 40th birthday |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Chris Thau |date=22 April 2009 |accessdate=19 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619080258/http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |archive-date=19 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die wêreldbeheerliggaam volgens die “Een-China-beleid” slegs een verteenwoordiger van China erken, het die beheerliggaam in die 1990’s weggedoen met die naamdeel “Republiek China” en sy huidige naam aangeneem om die politieke aartsvyand se aansluiting by die Internasionale Rugbyvoetbalraad moontlik te maak.<ref name="SCMP">{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/sport/rugby/rugby-community/article/3083426/ex-hong-kong-coach-george-simpkin-persuaded-taiwan |title=Ex-Hong Kong coach George Simpkin persuaded Taiwan union to change name so mainland China could join World Rugby, assistant says |publisher=South China Morning Post |author=Nazvi Careem |date=8 Mei 2020 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in die Republiek China is die in 2022 gestigte Taiwannese Rugbyliga, waaraan vier spanne deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyasia247.com/taiwan-rugby-league-2023/ |title=Taiwan Rugby League 2023 |publisher=Rugbyasia247 |date=20 Junie 2023 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die meeste spelers van die Taiwannese nasionale span is uit dié liga afkomstig. Van die ander spelers is veral op professionele vlak in Japan aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die CTRFU ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik die Republiek China oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die ''Taiwan Sevens'' is die Taiwannese [[sewesrugby]]span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:Initiaion of taiwans rugby football game monument.jpg|duimnael|’n Standbeeld in [[Nieu-Taipei]] wat die invoering van rugby in Taiwan herdenk]] [[Lêer:Shishou Ka.jpg|duimnael|upright|[[Ke Zhi-zhang]] het in vier toetswedstryde vir Japan uitgedraf en word as pionier van Taiwannese rugby beskou]] Dit is onbekend wanneer rugby vir die eerste keer in [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] – destyds Formosa genoem – gespeel is. Gedurende die middel-19de eeu het Europese seemanne van die vroegste rugbywedstryde in Noordoos-Asiatiese hawestede soos [[Shanghai]] en [[Jokohama]] in die buurlande [[Chinese Keiserryk|China]] en [[Japannese Keiserryk|Japan]] gespeel, maar dit is onbekend wanneer dit in Taiwan begin het. In 1895 is Taiwan deur Japan beset en geannekseer, die vernaamste rugbyland in Asië, en rugby is glo daarna deur Japanners na Taiwan gebring.<ref name="Bath75">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=75}}</ref> Die in 1910 in [[Taipei]] gebore [[Ke Zhi-zhang]] word as een van die pioniers van Taiwannese rugby beskou. In 1930 is hy vir die eerste [[Japannese nasionale rugbyspan|Japannese keurspan]] opgeroep, wat in September ’n aantal wedstryde teen klubs en keurspanne in die Kanadese provinsie [[Brits-Columbië]] gespeel het.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.laijohn.com/archives/pc/Koa/Koa,Cchiong/rugby/Lim,Upeng.htm |title=台灣橄欖球王——柯子彰 |publisher=Laijohn |author=Lin Enpeng |date=April 2007 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-matches/first-brave-blossoms-on-film |title=First Brave Blossoms on Film |publisher=World Rugby Museum |date=11 November 2022 |accessdate=3 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203022419/https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-matches/first-brave-blossoms-on-film |archive-date=3 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van 1930 tot 1934 het hy in altesaam vier toetswedstryde vir Japan uitgedraf en een [[Drie (sport)|drie]] gedruk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/3806.html |title=Ke Zhi Zhang |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406162834/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/3806.html |archive-date=6 April 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die oorhandiging van Taiwan aan die Republiek China en die ontwyking van die [[Kuomintang]] na Taiwan aan die einde van die [[Chinese Burgeroorlog]] het Ke Zhi-zhang na sy tuisland teruggekeer en daar rugby help vestig. In 1946 was hy, met ondersteuning deur die [[Japannese Rugbyvoetbalunie]], betrokke by die stigting van die Rugbyvoetbalunie van die Republiek China (''Rugby Football Union of the Republic of China'', RFUROC; 中华民国橄榄球协会; nou [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] (''Chinese Taipei Rugby Football Union'', CTRFU; 中華民國橄欖球協會).<ref name="Asië Rugby" /> Daarna het hy verskeie wedstryde teen spanne van buurlande soos Japan, Suid-Korea en [[Thailand]] help reël om dié spel op Taiwan gewild te maak.<ref>{{ja}} {{cite web |url=https://www.nippon.com/hk/japan-topics/g00773/?pnum=4 |title=臺灣橄欖球之星──柯子彰：一位擔任日本代表隊隊長的臺灣選手的軌跡 |publisher=Nippon.com |author=Yi Qingmiao |date=1 November 2019 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> === Eerste Asiatiese Rugbykampioenskappe === In sy eerste jare het die span as die nasionale rugbyspan van die Republiek China (中華民國國家橄欖球代表隊, ''Zhōnghuá Mínguó Guójiā Gǎnlǎnqiú Dàibiǎoduì'') verskyn.<ref name="Lausanne">{{en}} {{cite web |url=https://taiwaninsight.org/2024/10/14/taiwan-in-the-olympics-from-roc-to-chinese-taipei/ |title=Taiwan in the Olympics: From ROC to Chinese Taipei |publisher=Taiwan Insight |author=Marcus P. Chu |date=14 Oktober 2024 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Teenoor die [[Volksrepubliek China]] kan die Republiek China op Taiwan met ’n ononderbroke rugbygeskiedenis spog, aangesien die stigting van die Volksrepubliek China in 1949 ’n uitbreiding van rugby na die Chinese vasteland vir eers gekniehalter het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.treatyportsport.com/hong-kong.html |title=The History of Sport Played in China's Treaty Ports |publisher=treatyportsport.com |accessdate=5 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105025240/http://www.treatyportsport.com/hong-kong.html |archive-date=5 November 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In dié tyd het die Taiwannese rugby ’n tweede hupstoot gekry. Die sterk groei van dié land se ekonomie sedert die 1950’s as een van die [[Vier Asiatiese Tiere]] het tot ’n sterk samewerking tussen Japannese en Taiwannese maatskappye gelei. Aan die begin het die [[eilandstaat]] ’n tekort aan rugbyvelde gehad, maar genoeg hulpmiddels en betrokkenes soos Lin Chang Tang het gehelp om die spel by skole te vestig.<ref name="Bath75" /> In 1968 was die Republiek China een van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]], AR) se stigterslede; die ander was [[Hongkongse Rugbyunie|Hongkong]], Japan, Maleisië, Singapoer, Sri Lanka, [[Koreaanse Rugbyunie|Suid-Korea]] en Thailand.<ref name="Asië Rugby" /> In Maart 1969 het die Taiwanese aan die eerste Asiatiese Rugbykampioenskap in Japan deelgeneem, waar hulle in hulle eerste toetswedstryd ooit [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Suid-Korea]] kon klop, maar teen [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]], [[Thaise nasionale rugbyspan|Thailand]] en Japan verloor het. Nogtans het hulle vanweë hul beter punteverskil met die derde plek hul beste prestasie in dié tyd behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1969 |titel=1969 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die Volksrepubliek se opname in die [[Verenigde Nasies]] pleks van die Republiek in 1971 ingevolge Resolusie 2758 van die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies en hul toenemende internasionale erkenning pleks van die demokraties regeerderde eilandstaat het die nasionale span se internasionale deelname egter nie beïnvloed nie, aangesien die rugbyspel op Taiwan aansienlik meer gevorderd was as dié op die vasteland en die Volksrepubliek nie op dieselfde vlak soos die Republiek gespeel het nie. Die Taiwannese het in 1976 weer aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem, waar hulle [[Maleisiese nasionale rugbyspan|Maleisië]] verslaan het, maar deur Japan, Thailand en Suid-Korea geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1976 |titel=1976 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Van die 1980’s af het Taiwan gereeld aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem en teen die meeste Asiatiese buurlande met ’n rugbytradisie begin speel, insluitende Hongkong, Japan, Maleisië, [[Singapoerse nasionale rugbyspan|Singapoer]], [[Sri Lankaanse nasionale rugbyspan|Sri Lanka]], Suid-Korea en Thailand. Beide Japan en Suid-Korea was onoorwinbare teenstanders en Hongkong was mededingend, waardeur Taiwan gemengde resultate teen sy bure aangeteken het. Só het hulle in 1980 die uitspeelwedstryd om die derde plek gehaal, maar teen Hongkong vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1980 |titel=1980 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Ingevolge die Ooreenkoms van Lausanne in 1981 gebruik die nasionale span voorts die amptelike naam nasionale rugbyspan van Chinese Taipei (中華台北男子橄欖球代表隊, ''Zhōnghuá táiběi nánzǐ gǎnlǎnqiú dàibiǎo duì'').<ref name="Lausanne" /> In 1982 is hulle in die groepfase uitgeskakel, terwyl hulle in 1984 die uitspeelwedstryd om die derde plek teen Thailand beklink het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1982 |titel=1982 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1984 |titel=1984 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 1986 en 1988 is die Taiwannese telkens in die uitspeelwedstryd om die derde plek verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1986 |titel=1986 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In die groepfase van die 1988-toernooi het die span teen Singapoer met 86–3 sy hoogste oorwinning in dié tyd aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1988 |titel=1988 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In dié tyd het Japan en Suid-Korea hulleself as vername rugbylande in Asië gevestig en teen mekaar om die kroon meegeding.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=70}}</ref> In vergelyking met hul Asiatiese teenstanders was Taiwannese spelers volgens hulle grote en gewig benadeel, maar spoed en deursettingsvermoë van spelers soos [[Chae Wei Che]], [[Chang Chyi-Ming]] en [[Tseng Chi Ming]] het die Republiek China in dié tyd as die vierde beste span in Asië gevestig (ná Japan, Suid-Korea en Hongkong).<ref name="Bath75" /> In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar die Republiek China het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In 1988 het Taiwan ’n volle lid van die IRVR geword,<ref name="Wêreldrugby" /> maar hulle het nie aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/175?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – Asia/Oceania qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In 1990 is die span in die groepfase uitgeskakel, waarna hulle tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 1992, 1994 en 1996 telkens in die uitspeelwedstryd om die derde plek vasgeval het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1990 |titel=1990 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1992 |titel=1992 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1994 |titel=1994 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1996 |titel=1996 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 1994 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering, waardeur die span die hooftoernooi in Suid-Afrika misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Nadat die kroonkolonie Hongkong deur die Britte in 1997 aan die [[Volksrepubliek China]] oorhandig is, het die belangstelling in die spel ook op die vasteland begin groei. Aangesien die wêreldbeheerliggaam volgens die “Een-China-beleid” slegs een verteenwoordiger van China erken, het die Taiwanese beheerliggaam op versoek van die destydse Hongkongse hoofafrigter, [[George Simpkin]], in die 1990’s die naamdeel “Republiek China” laat vaar om die politieke aartsvyand se aansluiting moontlik te maak en sy huidige naam Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Chinese Taipei Rugby Football Union'', CTRFU; Chinees: 中華民國橄欖球協會) aangeneem.<ref name="SCMP" /> Sedertdien is drie beheerliggame uit die Chinese taal- en kultuurgebied volle lede van die wêreldbeheerliggaam. Taiwan het die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering in 1997 in rondte 2 afgeskop, waar hulle Maleisië en Sri Lanka verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1998 is Taiwan in die groepfase uitgeskakel, aangesien dit gelyktydig gedien het as die kwalifisering se derde rondte, het hulle versuim om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1998 |titel=1998 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Daarteenoor het die Taiwannese tydens beide die Asiatiese Spele in 1998 in [[Bangkok]] en in 2002 in [[Busan]] die bronsmedalje gewen, telkens ná Suid-Korea en Japan. === In die nuwe millennium === Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2000 en 2002 het Taiwan telkens nie verder as die groepfase gevorder nie. Vanweë die rondomtalie tydens die 2000-toernooi was dié gelyk aan die derde plek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2000 |titel=2000 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2002 |titel=2002 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In dieselfde jaar het die Taiwannese tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering se rondte 1 Maleisië en Singapoer geklop. In rondte 2 het die Republiek China geskiedenis gemaak toe hulle teen die [[Chinese nasionale rugbyspan|Volksrepubliek China]] te staan gekom het; dit was die eerste toetswedstryd wat Taiwan teen ’n span van die Chinese vasteland gespeel het. Dié wedstryd is in Shanghai gespeel, waartydens die Republiek China as Chinese Taipei verskyn het. Die gaste het ’n 20–15-oorwinning behaal. Omdat hulle vroeër ook ’n verrassende oorwinning met 17–15 oor Hongkong kon aanteken, het hulle die volgende rondte gehaal. In rondte 3 het hulle egter met twee nederlae elk teen Japan en Suid-Korea vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Tydens die 2003-kwalifisering het die Taiwannese hul ergste nederlaag in dié tyd gely: 3–155 teen Japan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ray Stubbs |title=The Sports Book |publisher=Dorling Kindersley |year=2009 |isbn=978-1-4053-3697-0 |page=119}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2004 het Taiwan ná ’n swak nederlaag teen Suid-Korea in die halfeindstryd en ’n ewe swak nederlaag teen Hongkong in die uitspeelwedstryd in die vierde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2004 |titel=2004 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Een jaar later is die Taiwannese in die vastelandse [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifisering verras deur die Volksrepubliek China wat in [[Kunming]] ’n naelskraapse 22–19-oorwinning kon behaal. Ná nog ’n naelskraapse tuisnederlaag in Taipei teen [[Arabiese nasionale rugbyspan|Arabië]] het hulle in rondte 1a vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2006/07 het die span die tweede afdeling in die vierde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/157?Stagione=2006 |titel=2006 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> === Verdere ontwikkeling === Van 2008 af is die Asiatiese Rugbykampioenskap jaarliks in die hoogste afdeling onder die naam “Top 5” tussen vyf spanne beslis met een promosie en relegasie elk. Dit het die tydelike naam “Asiatiese Vyfnasies” gedra. Die eerste toernooi het Taiwan in die eerste afdeling afgeskop, maar die gasheer het ná ’n naelskraapse nederlaag teen Singapoer met sy tweede groepplek promosie na die Top 5 misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2008 |titel=2008 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die tweede toernooi het die Taiwannese ná ’n eindstrydnederlaag teen Arabië as naaswenner afgesluit en weer promosie versuim.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2009 |titel=2009 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Aangesien dié wedstryde gelyktydig deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifisering, het Taiwan nie die hooftoernooi gehaal nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2011 |title=2011 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In die Asiatiese Rugbykampioenskap 2010 se eerste afdeling is die span in die uitspeelwedstryd om die derde plek verslaan, waarmee hulle na die tweede afdeling gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2010 |title=2010 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Een jaar later het die Taiwannese ná naelskraapse oorwinnings oor [[Irannese nasionale rugbyspan|Iran]] in die halfeindstryd en Thailand in die eindstryd regstreekse promosie na die eerste afdeling behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2011 |title=2011 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Daarna het hulle in 2012 en 2013 telkens die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2012 |title=2012 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2013 |title=2013 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die 2013-toernooi was deel van die Asiatiese [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering, waarmee die span nie vir dié hooftoernooi kon kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2015 |title=2015 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Een jaar later is Taiwan tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap ná ’n nederlaag teen [[Kasakse nasionale rugbyspan|Kasakstan]] na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2014 |title=2014 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In 2015 is die Asiatiese kampioenskap in Asiatiese Rugbykampioenskap hernoem, waarby Taiwan ná ’n oorwinning oor Thailand asook nederlae teen Maleisië en die Verenigde Arabiese Emirate na die derde afdeling gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2015 |title=2015 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Een jaar later het die span egter nie aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2016 |title=2016 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Aangesien dit die eerste rondte van die [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering was, het hulle ook nie aan die Asiatiese kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2019 |title=2019 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2017 het Taiwan weer aan die tweede afdeling deelgeneem en ná ’n nederlaag teen Indië in die halfeindstryd en ’n oorwinning oor Thailand in die uitspeelwedstryd die derde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2017 |title=2017 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In die daaropvolgende toernooi het Taiwan ná oorwinnings oor dieselfde teenstanders promosie na die eerste afdeling behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2018 |title=2018 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Daar is hulle egter ná nederlae teen Singapoer in die halfeindstryd en Sri Lanka in die uitspeelwedstryd weer na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2019 |title=2019 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die name van die land se nasionale spanne het ’n onderwerp van politieke debat gebly tot in ’n 2018-volksstemming die deelname aan internasionale toernooie as “Taiwan” met 54,80% verwerp is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://referendum.2018.nat.gov.tw/pc/en/00/00000000000000000.html |title=2018 Referendum |publisher=Taiwannese Sentrale Verkiesingskommissie |date=24 November 2018 |accessdate=25 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125031636/http://referendum.2018.nat.gov.tw/pc/en/00/00000000000000000.html |archive-date=25 November 2018}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Taiwannese span in 2020 en 2021 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie. In 2022 het die beheerliggaam na aanleiding van die [[Japan Rugby League One]] en die Koreaanse Superrugbyliga die Taiwannese Rugbyliga gestig, waaraan ook korporatiewe klubs deelneem wat spelers op ’n semiprofessionele betrek. Die liga beoog om die gaping tussen skolerugby en die nasionale span te oorsteek, aangesien baie juniorspelers die spel ná universiteit laat vaar weens ’n gebrek aan strukture.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/taïwan-le-département-des-sports-envisage-la-création-d-une-ligue-corporative-de-rugby-à-xv |title=Taïwan: Le département des sports envisage la création d'une ligue corporative de rugby à XV |publisher=Asie Rugby |date=11 Junie 2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die nasionale span het nie aan die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2022 en 2023 deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2022 |title=2022 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2023 |title=2023 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Aangesien dié toernooie deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2023]]-kwalifisering, het Taiwan versuim om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2023 |title=2023 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In 2024 is op inisiatief van die Taiwannese beheerliggaam en ter herbelewing van die spel in die streek die Unions Cup van stapel gestuur, aangesien die nasionale span laas in 2019 toetsrugby gespeel het. Die idee vir dié toernooi het tydens Wêreldrugby se konferensie by die Rugbywêreldbeker 2023 ontstaan, waar ook op die uitbreiding van die [[Rugbywêreldbeker 2027]] na 24 spanne besluit is. Hoewel Taiwan in dieselfde streek is as Japan, Hongkong en Suid-Korea, het die beheerliggaam ná die lang pouse sy nasionale span nie as mededingend genoeg geag om teen dié spanne te speel nie en pleks daarvan nasionale spanne genooi wat soortgelyke plekke op die ranglys beklee. Vanweë Asië se groot geografiese uitbreiding gaan die beheerliggame gebuk onder groot reiskoste om spanne van dieselfde vlak te ontmoet, waarvolgens daar ’n begeerte is om die spel meer op ’n streekbasis te organiseer. Terselfdertyd sal die nasionale span hom op langtermyn weer op die vlak van die leidende Asiatiese rugbylande vestig. Die Unions Cup is geskoei op die [[Sesnasies-toernooi]] en die Suidoos-Asiatiese Sokkerkampioenskap met jaarliks wisselende gasheerregte. Gevolglik het aan die eerste Unions Cup Singapoer, Taiwan en Thailand deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.straitstimes.com/sport/annual-four-nations-rugby-event-unions-cup-to-kick-off-in-singapore-in-june |title=Annual rugby event Unions Cup to kick off in Singapore in June |publisher=The Straits Times |author=Shahiron Sahari |date=10 Mei 2024 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/sport/rugby/international-rugby/article/3262140/taiwan-rugby-eyes-return-glory-days-and-challenging-asias-elite-unions-cup-singapore-next-month |title=Taiwan rugby eyes return to glory days and challenging Asia’s elite with Unions Cup in Singapore next month |publisher=South China Morning Post |author=Shah Sahari |date=10 Mei 2024 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Die toernooi is as die Asiatiese Rugbykampioenskap se tweede afdeling geag en Taiwan het die tweede groepplek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2024 |title=2024 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Een jaar later het die [[Filippynse nasionale rugbyspan|Filippyne]] by dié toernooi aangesluit wat in [[Kaohsiung]] aangebied is en die gasheer Taiwan het die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2025 |title=2025 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Aangesien slegs die eerste afdeling deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering, het die Taiwannese nie in aanmerking gekom vir die hooftoernooi nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2027 |title=2027 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> Aan die Unions Cup 2026 het agt spanne deelgeneem en die Taiwannese het weer derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2026 |title=2026 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> == Kleure en embleem == [[Lêer:Prunus mume.JPG|duimnael|Die appelkoosbloeisel van [[Prunus mume]], in Taiwan ''Prunus mei'' ([[Chinees]]: 梅花) genoem, verskyn op al die sportvlae van die Taiwannese nasionale spanne]] Taiwan speel tradisioneel in ’n donkerblou trui met rooi-wit kleuraksente, donkerblou broeke en donkerblou sokkies, die kleure van die [[Vlag van die Republiek China|nasionale vlag]]. Hul alternatiewe trui is wit met donkerblou-rooi kleuraksente, wit broeke en wit sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Taiwannese sportuitruster Croxover<ref name="Croxover">{{en}} {{cite web |url=https://www.rocrugby.org.tw/upload/2025_02_15_2153580.pdf |title=Croxover |publisher=[[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> en truiborg is die Taiwannese maatskappy Laser Sun Technology. Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie se kenteken, wat ook op die trui verskyn, toon ’n rugbybal wat ook aan die buitelyn van die eiland Taiwan herinner met die Engelse belettering ''Chinese Taipei'' daarop en die Chinese naam 中華民國橄欖球協會 daarbo. Die sportvlag, waaronder die Republiek China aan al die internasionale sporttoernooie deelneem, herinner aan die appelkoosbloeisel van [[Prunus mume]], die nasionale blom van die Republiek China op Taiwan, waar dit ''Prunus mei'' ([[Chinees]]: 梅花) genoem word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.president.gov.tw/Page/98 |title=National symbols – National flower |publisher=Presidentskantoor van die Republiek China (Taiwan) |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> In 2024 het die Taiwannese beheerliggaam ’n nuwe trui in die nasionale kleure van die vlag van die Republiek China in “Blou lug, wit son en geheel rooi grond” voorgestel. Die patroon bestaan uit die vlag se sonsimbool, waaromheen geometriese vorms geïnspireer deur gestiliseerde vere gerangskik is wat die sonstrale verteenwoordig en die oorkom van struikelblokke en die strewe na hoër doelwitte simboliseer. Die halslyn toon ’n optiese effek wat spoed op ’n elegante manier sal voorstel, wat dit onderskei van konvensioneel staande kraagjies. Die ontwerp bevat saamgestelde patrone op beide moue wat Taiwan se 16 [[inheemse volke]] verteenwoordig en harmoniseer met die patroon op die broek.<ref name="Croxover" /> == Stadions == Taiwan beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Taiwannese nasionale rugbyspan gebruik vir hul rugbywedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur die Republiek China: die [[Taipei Munisipale Stadion]] in die hoofstad [[Taipei]] en die [[Nasionale Stadion Kaohsiung]] in [[Kaohsiung]]. == Toetswedstryde == Taiwan het 55 van sy 129 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 42,64%. Taiwan se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Augustus 2026):<ref>{{en}} {{cite web|url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=48;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Chinese Taipei |publisher=ESPNscrum |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{PHLru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GUMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{HKGru}} || 21 || 8 || 12 || 1 || 38,10 |- | {{INDru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRNru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JPNru}} || 17 || 0 || 17 || 0 || 0,00 |- | {{KASru}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 20,00 |- | {{KORru}} || 15 || 1 || 14 || 0 || 6,67 |- | {{MYSru}} || 9 || 5 || 4 || 0 || 55,56 |- | {{MGLru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{PAKru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SGPru}} || 17 || 12 || 5 || 0 || 70,59 |- | {{LKAru}} || 14 || 8 || 6 || 0 || 57,14 |- | {{THAru}} || 17 || 12 || 5 || 0 || 70,59 |- | {{UAEru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CHNru}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''129''' || '''55''' || '''73''' || '''1''' || '''42,64''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Taiwan kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Asiatiese Spele === Tydens die Asiatiese Spele is in 1998 en 2002 rugbytoernooie aangebied (sedertdien word [[sewesrugby]] gebruik). * 1998: Bronsmedalje * 2002: Bronsmedalje === Asiatiese Rugbykampioenskappe === Die Taiwannese nasionale rugbyspan neem sedert 1969 aan die jaarlikse Asiatiese Rugbykampioenskap deel. Hulle het sedertdien nog nie ’n toernooi gewen nie en drie keer in die derde plek geëindig. === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat vestiging het Taiwan gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]]. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Taiwan nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Taiwannese span gevorm tydens die Unions Cup 2026:<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/le-groupe-taïwanais-pour-l-union-s-cup-2026 |title=Le groupe taïwanais pour l'Union's Cup 2026 |publisher=Asie Rugby |date=8 Julie 2026 |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Shen Ming Kuang]] || [[Skrumskakel]] || [[CTRU]] || style="text-align:center"| {{0}}8 |- | [[Wang Chia Hsien]] || Skrumskakel || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Lo Yi Hung]] || [[Losskakel]] || [[Nasionale Universiteit Taipei]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[Tsuo Chen Hsiu]] || Losskakel || [[CTRU]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Wang Bo Xuan]] || Losskakel || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Yao Chih Yao]] || [[Senter]] || [[Nasionale Universiteit Taipei]] || style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Huang Yi Kai]] || Senter || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[Hsu Chuo Kai]] || Senter || [[CTRU]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Tian Yue Hong]] || Senter || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Yuan Cheng]] || [[Vleuel]] || [[Chinese Universiteit van Kultuur]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Huang Jian Ying]] || Vleuel || [[CTRU]] || style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Guo En]] || Vleuel || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Chong Jia Wei]] || [[Heelagter]] || [[Nasionale Universiteit Taipei]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Yu Cheng]] || Heelagter || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Ma Sheng En]] || [[Haker]] || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Tsen Yu Chi]] || Haker || [[CTRU]] || style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Yeh Cheng Yu]] || [[Stut]] || [[CTRU]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Yeh Cheng Yu]] || Stut || [[Mediese Universiteit Taipei]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Tsu Ming Siu]] || Stut || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Li Sheng Yan]] || Stut || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[Yeh Tai Ting]] || Stut || [[CTRU]] || style="text-align:center"| {{0}}8 |- | [[Chang Yang Che]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[CTRU]] || style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Li Ching Le]] || Slot || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Cai Shi Yuan]] || Slot || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Hsieh Pin Yi]] || [[Losvoorspeler]] || [[Nasionale Universiteit Taipei]] || style="text-align:center"| {{0}}? |- | [[Li Jun Yi]] || Losvoorspeler || [[Chinese Universiteit van Kultuur]] || style="text-align:center"| {{0}}2 |- | [[Cheng An Ting]] || Losvoorspeler || [[Nasionale Universiteit Taipei]] || style="text-align:center"| {{0}}1 |- | [[Qu Jian Rong]] || Losvoorspeler || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Peng Xuan Qi]] || Losvoorspeler || [[Christelike Universiteit Chang Jung]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Taiwannese speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Taiwan se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Augustus 2026)</small> {| | <!-- {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=48;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || Chyan Shuenn Mae]] || 1993–2002 || 27 |- | {{0}}2 || || || |- | {{0}}3 || || || |- | {{0}}4 || || || |- | {{0}}5 || || || |- | {{0}}6 || || || |- | {{0}}7 || || || |- | {{0}}8 || || || |- | {{0}}9 || || || |- | 10 || || || |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=48;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || || || |- | {{0}}2 || || || |- | {{0}}3 || || || |- | {{0}}4 || || || |- | {{0}}5 || || || |- | {{0}}6 || || || |- | {{0}}7 || || || |- | {{0}}8 || || || |- | {{0}}9 || || || |- | 10 || || || |} --> |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=48;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Wei Cheng Chang]] || 2002–2006 || 72 |- | {{0}}2 || [[Chi Wei Chuh]] || 2001–2006 || 50 |- | {{0}}3 || [[Jen Hsi Wang]] || 2006–2011 || 35 |- | {{0}}4 || [[Chyan Shuenn Mae]] || 1993–2002 || 27 |- | {{0}}5 || [[Wei Ming Lin]] * || 2018–2026 || 25 |- | {{0}}6 || [[Chih Hsiang Pan]] || 2014–2018 || 22 |- | {{0}}7 || [[Ching Hung Shen]] || 2014–2018 || 18 |- | {{0}}8 || [[Chien Lin Lee]] || 2009–2012 || 17 |- | {{0}}9 || [[Chun Hao Yeh]] * || 2018–2026 || 17 |- | 10 || colspan=3 | Nege spelers met 15 punte elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=48;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=12 Augustus 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Jen Hsi Wang]] || 2006–2011 || {{0}}7 |- | {{0}}2 || [[Po Yao Chuang]] || 2014–2017 || {{0}}5 |- | {{0}}3 || [[Wei Ming Lin]] * || 2018–2026 || {{0}}5 |- | {{0}}4 || [[Chi Wei Chuh]] || 2001–2006 || {{0}}4 |- | {{0}}5 || [[Wei Cheng Chang]] || 2002–2006 || {{0}}4 |- | {{0}}6 || colspan=3 | Nege spelers met drie drieë elk |} |} == Afrigters == Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Taiwannese nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Republiek China}} Hung Chi Hsiang || 2024–2025 |- | {{vlagikoon|Republiek China}} Sun Cheng Yen || sedert 2026 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == * {{zh}} [https://www.rocrugby.org.tw/ Amptelike webwerf van die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/chinese-taipei Taiwan by Wêreldrugby] * {{en}} [https://www.asiarugby.com/unions/chinese-taipei/ Taiwan by Asië Rugby] (vastelandse beheerliggaam) * {{fr}} [https://www.asierugby.com/blog/categories/taïwan Taiwan by Asie Rugby] (rugbynuus) {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in die Republiek China]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Asië]] 6cxw322ojezr5u5y47q24faz4nnfme9 0 456186 2924593 2923803 2026-08-12T19:00:45Z SpesBona 2720 Beter verwysing 2924593 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie |kleur = |titel = |beeld = Kenteken van die Taiwannese nasionale rugbyspan.png |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Kenteken van die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = [[Engels]]e naam |1 = ''Chinese Taipei Rugby Football Union'' |opskrif2 = Afkorting |2 = CTRFU |opskrif3 = [[Chinees|Chinese]] naam |3 = 中華民國橄欖球協會 |opskrif4 = [[Land]] |4 = {{vlagland|Republiek China}} |opskrif5 = [[Sport]]soorte |5 = [[Rugby]], [[Sewesrugby]] |opskrif6 = Stigting |6 = 1946 |opskrif7 = Lid van |7 = [[Wêreldrugby]] |opskrif8 = Aangesluit in |8 = 1988 |opskrif9 = Vastelandse beheerliggaam |9 = [[Asië Rugby]] |opskrif10 = President |10 = Chang Fu-Ling |opskrif11 = Setel |11 = [[Taipei]], Republiek China |opskrif12 = [[Amptelike taal]] |12 = Chinees |opskrif13 = Amptelike webwerf |13 = [https://www.rocrugby.org.tw/ ''rocrugby.org.tw''] |opskrif14 = |14 = |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} Die '''Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie''' ([[Engels]]: ''Chinese Taipei Rugby Football Union'', afgekort CTRFU; [[Chinees]]: 中華民國橄欖球協會) is die bestuursliggaam wat [[rugby]] en [[sewesrugby]] in die [[Republiek China]] beheer. Die beheerliggaam is in 1946 gestig en in [[Taipei]] gesetel. Sedert 1988 verteenwoordig dit die Republiek China by [[Wêreldrugby]] en sedert 1968 ook by [[Asië Rugby]] (AR). == Geskiedenis == Die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie is in 1946 onder die naam Rugbyvoetbalunie van die Republiek China (''Rugby Football Union of the Republic of China'', RFUROC; 中华民国橄榄球协会) in die Republiek China gestig en het ná die einde van die [[Chinese Burgeroorlog]] in 1949 na die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] ontwyk. In 1988 het dit ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/chinese-taipei |title=Chinese Taipei |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Daarbenewens was die CTRFU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]], AR).<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |title=Asian Championship reaches its 40th birthday |publisher=[[Wêreldrugby]] |author=Chris Thau |date=22 April 2009 |accessdate=19 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619080258/http://www.irb.com/newsmedia/features/newsid=2030803.html |archive-date=19 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Aangesien die wêreldbeheerliggaam volgens die “Een-China-beleid” slegs een verteenwoordiger van China erken, het die beheerliggaam in die 1990’s weggedoen met die naamdeel “Republiek China” en sy huidige naam aangeneem om die politieke aartsvyand se aansluiting by die Internasionale Rugbyvoetbalraad moontlik te maak.<ref name="SCMP">{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/sport/rugby/rugby-community/article/3083426/ex-hong-kong-coach-george-simpkin-persuaded-taiwan |title=Ex-Hong Kong coach George Simpkin persuaded Taiwan union to change name so mainland China could join World Rugby, assistant says |publisher=South China Morning Post |author=Nazvi Careem |date=8 Mei 2020 |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> == Taak == Die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie organiseer verskeie nasionale spanne, insluitend [[Taiwannese nasionale rugbyspan|Taiwan se nasionale seniormansrugbyspan]] (Chinese Taipei), vroue en jeug. Die CTRFU hou ook toesig oor sewesrugby in die Republiek China en aangesien dit ’n Olimpiese sportsoort is, werk hulle met die Taiwannese [[Nasionale Olimpiese Komitee]] saam. Naas die amptelike nasionale span roep die CTRFU ook ander keurspanne byeen. Daarbenewens bestuur die beheerliggaam kinder- en jeugrugby in die Republiek China. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Net soos ander rugbylande beskik die Republiek China oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Die ''Taiwan Sevens'' is die Taiwannese [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Die beheerliggaam reël ook die plaaslike kompetisies. Die hoogste rugbyliga in die Republiek China is die Taiwannese Rugbyliga, waaraan vier klubspanne deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyasia247.com/taiwan-rugby-league-2023/ |title=Taiwan Rugby League 2023 |publisher=Rugbyasia247 |date=20 Junie 2023 |accessdate=10 Augustus 2026}}</ref> Die meeste spelers van die Taiwannese nasionale span is uit dié liga afkomstig. Van die ander spelers is veral op professionele vlak in Japan aktief. == Kenteken == Die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie se kenteken toon ’n rugbybal wat ook aan die buitelyn van die eiland Taiwan herinner met die Engelse belettering ''Chinese Taipei'' daarop en die Chinese naam 中華民國橄欖球協會 daarbo. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{zh}} [https://www.rocrugby.org.tw/ Die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie se amptelike tuisblad] {{Affiliasies van Wêreldrugby}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in die Republiek China]] [[Kategorie:Rugbybeheerliggaam]] [[Kategorie:Wêreldrugby]] iqcthmwkvypw407zq93e7v9fnszkmqa 0 457084 2924534 2923902 2026-08-12T15:39:02Z Jcb 223 2924534 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Archive-ugent-be-B06F870C-8F5A-11E3-8041-11B8D43445F2_DS-31_(cropped).jpg|duimnael|347x347px|Begijn van Gent. Uittreksel uit 'n manuskrip van die Begeunehof van Sint-Aubertus, [[Gent]], c. 1840.<ref name="ugent">{{Cite web|url=https://lib.ugent.be/viewer/archive.ugent.be:B06F870C-8F5A-11E3-8041-11B8D43445F2#?c=&m=&s=&cv=8&xywh=-1659,-295,10929,6102|title=Het begijnhof Sint Aubertus (Poortacker) te Gent|website=lib.ugent.be|access-date=2020-08-28}}</ref>]] Die '''Begeune''' (/beˈχəi̯ːnə, ˈbɛχəi̯ːnə/) en die '''Beghards''' (/ˈbɛɡərdz, bəˈɡɑːrdz/) is godsdienstige ordes wat in [[Wes-Europa]], veral in die [[Lae Lande]], in die 13de–16de eeue aktief was. Hul lede het in [[Monastisisme|semi-kloostergemeenskappe]] gewoon, maar het nie formele godsdienstige geloftes afgelê nie. Alhoewel hulle belowe het om nie te trou "solank hulle as Begeune leef nie" (om 'n vroeë Lewensreël aan te haal) was hulle vry om te eniger tyd te vertrek. Begeune was deel van 'n groter geestelike herlewingsbeweging van die 13de eeu wat die nabootsing van [[Jesus van Nasaret|Jesus]] se lewe deur vrywillige armoede, die versorging van die armes en siekes, en godsdienstige toewyding beklemtoon het. == Etimologie == Die term 'Beguine' ({{Langx|la|beguinas}}; {{Langx|nl|begijn}}) is van onsekere oorsprong en kon moontlik 'n neerhalende term gewees het.<ref name="greynun">{{Cite web|url=https://www.greynun.org/2020/02/the-beguines-of-medieval-europe-mystics-and-visionaries/|title=The Beguines of Medieval Europe: Mystics and Visionaries|last=Glackin|first=Maryellen|date=2020-02-21|website=Grey Nuns of the Sacred Heart|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Geleerdes erken nie meer die teorie wat in die ''Encyclopædia Britannica'' Elfde Uitgawe (1911) uiteengesit word dat die naam afgelei is van Lambert le Bègue, 'n priester van [[Luik (stad)|Luik]] nie.<ref name="smith">{{Cite book |last=Smith |first=Rachel J. D. |url=https://books.google.co.za/books?hl=en&lr=&id=dWNbDwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PT8&dq=Excessive+Saints:+Gender,+Narrative,+and+Theological+Invention+in+Thomas+of+Cantimpr%C3%A9's+Mystical+Hagiographies&ots=rZ9Ed074Xr&sig=MjziLo9D513G_QgFhE-xc_PVmjw&redir_esc=y#v=onepage&q=Excessive%20Saints:%20Gender,%20Narrative,%20and%20Theological%20Invention%20in%20Thomas%20of%20Cantimpr%C3%A9's%20Mystical%20Hagiographies&f=false |title=Excessive Saints: Gender, Narrative, and Theological Invention in Thomas of Cantimpré’s Mystical Hagiographies |date=2018-12-18 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-54793-2 |language=en}}</ref> Ander teorieë, soos afleiding van die naam van St. Begga en van die beweerde, gerekonstrueerde Oud-Saksiese woord {{Lang|osx|*beggen}}, "om te smeek" of "om te bid", is ook in betwyfeling gebring.<ref>{{Cite web|url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Beguines|title=1911 Encyclopædia Britannica/Beguines - Wikisource, the free online library|website=en.wikisource.org|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Die oorsprong van die beweging se naam bly dus onseker, asook die presiese datums vir die begin van die beweging self.<ref>{{Cite web|url=https://www2.kenyon.edu/projects/margin/beguines.htm|title=beguines|website=www2.kenyon.edu|access-date=2026-01-05}}</ref> == Begeune (lekevroue) == === Gemeenskappe en status === [[Lêer:De_baghine_Des_dodes_dantz_Lubeck_1489.jpg|duimnael|424x424px|Afdruk van 'n Begeune in {{Lang|de|Danse Macabre{{!}}Des dodes dantz}} van Matthäus Brandis, [[Lübeck]] 1489|links]] Aan die begin van die 12de eeu het sommige vroue in die [[Lae Lande]] alleen gewoon en hulself aan gebed en goeie werke toegewy, maar egter sonder om geloftes af te lê.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Beguines|title=Beguines|date=5 Januarie 2026}}</ref> Aanvanklik was daar slegs 'n paar begeune, maar deur die loop van die eeu het hul getalle toegeneem. In die Middeleeue was daar meer vroue as mans as gevolg van die struktuur van stedelike demografie en huwelikspatrone in die Lae Lande. Hierdie vroue het in dorpe gewoon waar hulle na die armes omgesien het. Gedurende die 13de eeu het sommige van hulle huise gekoop wat aan mekaar gegrens het. Hierdie klein gemeenskappe van vroue het gou die aandag van sekulêre en geestelike owerhede getrek.<ref>{{Cite web|url=https://www.nastywomenwriters.com/the-wisdom-of-the-beguines-the-forgotten-story-of-a-medieval-womens-movement-by-laura-swan/|title=The Wisdom of the Beguines: The Forgotten Story of a Medieval Women’s Movement by Laura Swan|last=Dintino|first=Theresa C.|date=2022-07-05|website=Nasty Women Writers|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Geïnspireer deur die vroue se toewyding aan gebed, die sakramente en liefdadigheidsdiens in die wêreld, het plaaslike geestelikes gepoog om die vroue se geestelike roem te kanaliseer en te ontplooi in reaksie op kontemporêre probleme, veral die institusionele kerk se oorlog teen kettery.<ref>{{Cite web|url=https://www.cbeinternational.org/resource/wisdom-beguines-forgotten-story-medieval-womens-movement/|title=Wisdom of the Beguines: The Forgotten Story of a Medieval Women's Movement|website=CBE International|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Verskeie geestelikes het gepoog om hierdie ''mulieres religiosae'' (godsdienstige vroue of 'heilige' vroue) as heiliges te verklaar na hul dood.<ref>{{Cite EB1911}}</ref> Die bekendste voorbeeld hiervan was waarskynlik die verhouding tussen Jakobus van Vitry en Marie d'Oignies, wat soms die prototipiese Begeune genoem word, in die vroeë 13de eeu.<ref>{{Cite book |last=Simons |first=Walter |title=Cities of Ladies: Beguine Communities in the Medieval Low Countries, 1200–1565 |publisher=University of Pennsylvania Press |year=2001 |isbn=978-0-8122-1853-4 |location=Philadelphia}}</ref> Marie d'Oignies het Jakobus geïnspireer. Sy het sy prediking aangemoedig en verbeter en baie van haar wonderwerke het gedien om die sakramentele program van Lateranus IV te bevorder.<ref>{{Cite book |last=Walker Bynum |first=Caroline |author-link=Caroline Walker Bynum |url=https://books.google.com/books?id=9DUgmJGxZyEC |title=Holy Feast and Holy Fast: The Religious Significance of Food to Medieval Women |publisher=University of California Press |year=1988 |isbn=978-0-520-90878-9 |page=17}}</ref> Na Marie se dood het Jakobus na Rome gereis namens die "godsdienstige vroue" in die Bisdom Luik, op soek na pouslike toestemming vir die vroue om saam te leef en mekaar aan te spoor om goeie Christelike lewens te lei.<ref>{{Cite book |title=Lettres de Jacques de Vitry |date=1960 |publisher=E. J. Brill |editor-last=Jacques |editor-first=R. B. C. Huygens |location=Leiden |page=74}}</ref> Begeune was nie nonne nie, maar hulle word soms met nonne verwar.<ref name="ugent" /> Begeune het persoonlike, informele geloftes van kuisheid afgelê. Geïnspireer deur die ideale van die ''vita apostolica'' – dieselfde ideale wat gelei het tot die vorming van die bedelordes – het Begeune 'n lewe van kontemplatiewe gebed en aktiewe diens in die samelewing nagestreef.<ref name="grey nun" /> As vroue is Begeune verbied om te preek en te onderrig, maar hulle het hul mede-Christene aktief aangemoedig om lewens van boetedoening, diensbaarheid en gebed te lei.<ref name="smith" /> Begeune het nooit die status van amptelike, pouslik goedgekeurde godsdienstige orde beklee nie. Hulle het nie goedgekeurde orde reëls gevolg nie, hulle het nie in kloosters gewoon nie, en hulle het nie hul persoonlike eiendom prysgegee nie. Trouens, Begeune was vry om hul godsdienstige roeping te eniger tyd te laat vaar, aangesien dit nie deur enige bindende kloosterbelofte afdwingbaar was nie. In baie gevalle het die term "Begeune" verwys na 'n vrou wat nederige klere gedra het en weens 'n godsdienstige lewe wat bo en behalwe die praktyke van gewone leke, uitgestaan het.<ref name="grey nun" />[[Lêer:Kloesterle-cannstatt.jpg|duimnael|335x335px|'n Huis in [[Bad Cannstatt]] wat voorheen as 'n begijnhof gebruik is. Dit is in 1463 gebou en in 1983 gerestoureer.]]In stede soos [[Cambrai]], [[Valenciennes]] en [[Luik (stad)|Liège]] het plaaslike amptenare formele gemeenskappe vir hierdie vroue gestig wat bekend geword het as begijnhoven.<ref name="ugent" /> Begijnhowe (Begijnhoven in Nederlandssprekende gebiede) was geneig om naby aan of binne dorpsentrums geleë te wees en was dikwels naby die riviere wat water vir hul werk in die tekstielbedryf voorsien het. Sommige vroue het by gemeenskappe van eendersdenkende leke-godsdienstige vroue aangesluit en die etiket "Begeune" aangeneem op grond van die betreding van 'n begijnhof, terwyl baie vroue alleen of saam met een of twee ander eendersdenkende vroue gewoon het. Begijns het verskeie beroepe beoefen om hulself te onderhou. Vroue in die Lae Lande was geneig om in die stede se winsgewende wolbedryf te werk. Paryse Begeune was weer belangrike bydraers tot die stad se ontluikende sybedryf.<ref>{{Cite web|url=https://www.beguine.link/beguine-life/|title=The Beguine Way of Life – Beguine Link|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pennpress.org/9780812224115/the-beguines-of-medieval-paris/|title=The Beguines of Medieval Paris – Penn Press|website=University of Pennsylvania Press|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Begeune was invloedryk in terme van die verspreiding van skryfwerk en manuskripte. Aangesien Begeune in die omgangstaal kon lees en skryf, het hulle status verleen aan die gebruik van omgangstaalskrif vir godsdienstige doeleindes. Hulle het 'n belangrike rol gespeel in die vorming en oordrag van die omgangstaal en die verhoging van algemene geletterdheid deur spirituele en mistieke tekste in hul eie plaaslike tale te vertaal. Dit het weer komplekse teologiese idees toeganklik gemaak vir 'n groter en meer diverse gehoor. Nie net het hulle bestaande godsdienstige tekste vertaal nie, maar hulle het ook hul eie oorspronklike manuskripte geskryf. Hierdie geskrewe werke van Begeune was nie net aanvaar nie, maar ook baie gewild. Sommige tekste is na voltooiing vinnig in Latyn vertaal, wat aan dit breë aantrekkingskrag en gesag verleen het. Een voorbeeld hiervan was die werk van Mechthild van Magdeburg, getiteld ''Die Bloeiende Lig van die Godheid'', wat kort na die samestelling daarvan vertaal is. Gegewe die Latyn-geletterde en manlik-gedomineerde godsdienstige elite van die tyd, dui die vertaling van Begijntekste na die gesaghebbende Latyn op die agting wat aan hulle toegeken is. Baie Begeune is uit adellike families gebore, wat dui op hul vertroudheid met hoflike literatuur wat gewoonlik rondom romantiese ideale soos hoflike liefde en ridderlikheid gesentreer het. Hierdie begrip is prominent in hul geskrifte wat dikwels Bybelse temas met meer sekulêre, romantiese beeldspraak gekombineer het. Hierdie skryfstyl kan ook beskou word as 'n metafoor vir hul breër teenwoordigheid in die samelewing wat godsdienstige toewyding met sekulêre aksie verbind het. Skribas wat tot die klooster beperk was, het bygedra tot die verspreiding van geletterdheid en Bybelse tekste tussentyds, deur middel van hul inskripsies, terwyl Begeune op hulle beurt dit 'n stap verder geneem deur ook die verspreiders van hul eie werke te wees.<ref>{{Cite web|url=https://www.europeana.eu/en/stories/beguines-and-literature-in-the-middle-ages|title=Beguines and literature in the Middle Ages|date=2021-08-25|website=www.europeana.eu|language=en-GB|access-date=2026-01-05}}</ref> Daarbenewens het hulle bygedra tot die oordrag van volkstaal godsdienstige en sekulêre tekste deur hul skryfwerk, onderrig en wyer netwerk van godsdienstige en sekulêre beskermhere.<ref>{{Cite web|url=https://comment.org/the-birds-and-the-beguines/|title=The Birds and the Beguines|date=2023-06-01|website=Comment Magazine|language=en-CA|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.poetryfoundation.org/poets/mechthild-of-magdeburg|title=Mechthild of Magdeburg|website=The Poetry Foundation|access-date=2026-01-05}}</ref> Begeunehowe was nie kloosters nie. Daar was geen oorkoepelende struktuur soos 'n 'moederhuis' nie. Elke begijnhof het sy eie reëls geskep. Die biskop van Luik het 'n reël vir Begeune in sy bisdom geskep. Elke gemeenskap was egter op sigself volledig en het sy eie lewensorde vasgestel. Later het verskeie begijnhowe die reël van die Derde Orde van Sint Franciskus aangeneem.<ref>{{Cite web|url=https://www.patheos.com/blogs/anxiousbench/2022/07/forgetting-our-medieval-history-the-holy-women-of-liege/|title=Forgetting Our Medieval History: The Holy Women Of Liége|last=Barr|first=Beth Allison|last2=Bench|first2=Anxious|date=2022-07-19|website=Anxious Bench|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.globalsistersreport.org/blog/gsr-today/beguines-pave-way-us-think-courageously-and-creatively-about-future-religious-life|title=The Beguines pave the way for us to think courageously and creatively about the future of religious life|last=Meyer|first=Joyce|website=Global Sisters Report|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Begeunegemeenskappe het gewissel in terme van die sosiale status van hul lede; sommige van hulle het slegs dames van hoë sosiale status toegelaat; ander was uitsluitlik gereserveer vir persone in nederige omstandighede; ander het vroue van elke stand verwelkom. Laasgenoemde was die gewildste begijnhowe. Verskeie, soos die root Begeunehof van [[Gent]], het duisende inwoners gehad. Die Begeunehof van Parys, wat voor 1264 gestig is, het soveel as 400 vroue gehuisves.<ref>{{Cite web|url=https://myprivateparis.com/beguines-convent-marais/|title=The Beguines' Convent in Marais|last=Paris|first=My Private|date=2019-08-13|website=My Private Paris|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Douceline van Digne (c. 1215–1274) het die Begeunese beweging in [[Marseille]] gestig; haar [[hagiografie]], wat deur 'n lid van haar gemeenskap saamgestel is, werp lig op die beweging in die algemeen.<ref name="The Life of Saint Douceline">{{Cite book |last=De Porcellet |first=Philippine |title=The Life of Saint Douceline, a Beguine of Provence |last2=Jeay |first2=Madeleine |last3=Garay |first3=Kathleen E. |publisher=Boydell & Brewer |year=2001 |isbn=978-0859916295}}</ref> Hierdie semi-monastieke instellings het by die era aangepas en het vinnig versprei. Sommige Begeune het bekend geword as "heilige vroue" ({{Lang|la|mulieres sanctae}}), en hul toewyding het die godsdienstige lewe in die streek beïnvloed. Die Begijnse godsdienstige lewe was deel van die [[mistisisme]] van daardie era. Daar was 'n begijnhof in [[Mechelen]] so vroeg as 1207, in [[Brusselse Hoofstedelike Gewes|Brussel]] in 1245, in [[Leuven]] voor 1232, in [[Antwerpen]] in 1234, en in [[Brugge]] in 1244. Teen die einde van die eeu het die meeste kommunes in die Lae Lande 'n begijnhof gehad; verskeie van die groot stede het twee of meer gehad.<ref>{{Cite web|url=https://www.thatladyfromeurope.com/en/beguinages-in-north-europe/|title=Beguinages in north Europe|last=Lady|first=The|date=2020-02-05|website=That Lady from Europe|language=en-GB|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/855/|title=Flemish B&eacute;guinages|last=UNESCO World Heritage Centre|website=whc.unesco.org|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.visitflanders.com/en/stories/discover-flanders-historic-beguinages-oases-calm|title=Discover Flanders’ Historic Beguinages: Oases of Calm|date=2025-08-07|website=VISITFLANDERS|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Invloedryke Begeunehowe was ondermeer Begijnhof (Amsterdam), Begijnhof (Breda) en Begijnhof (Utrecht). === Kritiek en sosiale reaksie === Soos die 13de eeu gevorder het, het sommige Begeune kritiek ontlok weens hulle dubbelsinnige sosiale en wetlike status. As 'n bewuste keuse om in die wêreld te leef, maar op 'n manier wat effektief (ten minste in vroomheid) oortref het of van die meeste leke uitgestaan het, het Begeune sowel afkeuring as bewondering uitgelok. In sommige streke het die term Begeune self 'n ostentatief, selfs 'onaangename godsdienstige' vrou aangedui; 'n beeld wat vinnig gelei het tot beskuldigings van skynheiligheid (dink byvoorbeeld aan die Begeune bekend as "Beperkte Onthouding" in die {{Lang|fr|Roman de la Rose}}). Sommige verklaarde godsdienstiges het aanstoot geneem deur die aanname van "godsdienstige" status sonder die verbintenis tot 'n enige reëls, terwyl leke die implisiete afkeuring van die huwelik en ander sekulêre instellings gekritiseer het. Die vroue se regsposisie in verhouding tot kerklike en leke-owerhede was onduidelik. Begeune het blykbaar die beste van beide wêrelde geniet: om aan hul eiendom vas te hou en as leke in die wêreld te leef, terwyl hulle die voorregte en beskerming van die verklaarde godsdienstiges opgeëis het.<ref>{{Cite web|url=https://beguines.info/?cat=5&lang=en|title=The beguinages|last=Panciera|first=Silvana|website=The Beguinal movement|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uscatholic.org/articles/202501/the-medieval-beguines-defied-social-norms-to-follow-jesus/|title=The medieval Beguines defied social norms to follow Jesus|last=Hunter|first=Nathaniel|date=2025-01-22|website=U.S. Catholic|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Aan die ander kant het bewonderaars soos die sekulêre geestelike Robert de Sorbon (oorlede in 1274) opgemerk dat Begeune heelwat meer toewyding aan God getoon het as selfs die gekloosterdes, aangesien hulle vrywillig 'n godsdienstige lewe sonder geloftes en mure nagestreef het, terwyl hulle omring was deur die wêreld se versoekings.<ref>{{Cite web|url=https://othersisters.hypotheses.org/251|title=the other sister research seminar: Medieval and Early Modern Beguines, from Provence to Northern Europe|last=Gabe|first=Emma|date=2021-05-10|website=The Other Sister|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref> Die krag van die Begeunese identiteit is duidelik in die 'waterskeidingsmomente' van die Begeunese geskiedenis, van die eerste verskyning daarvan in die preke van Jakobus van Vitry (die Begijnse beweging se vroegste en miskien bekendste ondersteuner), tot die verwysing daarna in die verhoor van die verdoemde mistikus [[Marguerite Porete]] (wat in 1310 in Par op aanklagte van ketteryop die brandstapel verbrand is), tot die sentrale rol daarvan in die veroordeling van leke-godsdienstige vroue by die Raad van Vienne in 1311–1312.<ref name="answ">{{Cite web|url=https://www.catholic.com/encyclopedia/beguines-and-beghards|title=Beguines and Beghards|website=Catholic Answers|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> === Marguerite Porete === Gedurende die vroeë tot middel-1290's het Marguerite Porete 'n mistieke boek geskryf, met die titel ''Die Spieël van Eenvoudige Siele''. Die boek beskryf in Oud-Frans die vernietiging van die siel, spesifiek die afdaling na 'n toestand van niksheid - van vereniging met God sonder onderskeid. Alhoewel die boek duidelik gewild was dwarsdeur die [[Middeleeue]] en daarna (dosyne eksemplare het deur die laat-Middeleeuse in Wes-Europa versprei), het die boek kontroversie veroorsaak. 'n Stellings soos "'n Siel wat vernietig is in die liefde van die Skepper, kan, en behoort, aan die natuur alles te gee wat dit begeer", is beskou as 'n soort immoraliteit teenoor die Kerk, sy sakramente of sy kanons. Porete se lering was dat siele in so 'n toestand slegs die goeie begeer en nie in staat sou wees om te sondig nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.ebsco.com/|title=Marguerite Porete {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|website=EBSCO|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> Die wyse waarop Porete haar leringe versprei het, wat herinner het aan aksies en gedrag wat sommige geestelikes onder leke-vroue in daardie era toenemend problematies gevind het, was ook ter sprake. Porete is inderdaad uiteindelik deur die Dominikaanse inkwisiteur van Frankryk verhoor en in 1310 as 'n teruggevalle ketter op die brandstapel verbrand. In 1311 - die jaar na Porete se dood - het kerklike amptenare verskeie spesifieke verbande getrek tussen Porete se idees en dade en die Begijnse status in die algemeen by die Raad van Vienne. Een van die konsilie se dekrete, {{Lang|la|Cum de Quibusdam}}, beweer dat Begeune "die hoogste Drie-eenheid en die goddelike wese betwis en daaroor preek en menings inbring wat strydig is met die Katolieke geloof rakende die artikels van die geloof en die sakramente van die kerk".<ref name="Makowski2005">{{Cite book |last=Makowski |first=Elizabeth |author-link=Elizabeth Makowski |url=https://archive.org/details/pernicioussortof0000mako |title=A Pernicious Sort of Woman: Quasi-religious Women and Canon Lawyers in the Later Middle Ages |publisher=CUA Press |year=2005 |isbn=978-0-8132-1392-7 |page=[https://archive.org/details/pernicioussortof0000mako/page/23 23] |url-access=registration}}</ref> === Afname ná 1312 === Na die Raad van Vienne in 1312 het die Begeunese getalle afgeneem. Teen die 14de eeu is sommige gemeenskappe in klooster- en bedelordes opgeneem. Verskeie het egter wel die nasleep van die Vienne-dekrete oorleef.<ref>{{Cite web|url=https://www.canonvanvlaanderen.be/en/events/beguinages/|title=Béguinages|last=Vlaanderen|first=Canon van|website=Canon van Vlaanderen|language=en-GB|access-date=2026-01-05}}</ref> Die meeste van hierdie instellings is onderdruk tydens die [[Protestantse Hervorming|Hervorming]] van die 16de eeu of gedurende die stormagtige jare van revolusies en die sosiale onrus van die Franse Rewolusie.<ref name="answ" /> 'n Paar begijnhowe het tot die vroeë 20ste eeu in dele van België voortbestaan, insluitend dié van Brugge, Lier, Mechelen, Leuven en Gent, wat in 1905 byna 'n duisend lede gehad het.<ref>{{Cite web|url=https://mundistour.com/en/beguines-free-women/|title=Beguines, the freest women in the Medieval Era|last=Nunes|first=Maria Tesitor|date=2022-03-11|website=Mundis Tour|language=en-GB|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kuleuven.be/residenties/grootbegijnhof/en/about-the-residence/Founding|title=Origin and new destination|website=KU Leuven onderwijs|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref> ==== Oorlewende Begeune ==== [[Lêer:Kortrijk_-_Beguinage_and_Sint-Maartenskerk.jpg|duimnael|Bégijnhof van St Elisabeth, Kortrijk]] Die gemeenskap van Begijnhof, Amsterdam, wat erkenning geniet dat hulle die ontwikkeling van die stad se suidelike rand in die laat Middeleeue betekenisvol beïnvloed het, het die Protestantse Hervorming oorleef as 'n onwrikbare Katolieke instelling. Hul gemeenskapskerk is gekonfiskeer en aan verbanne Engelse Puriteine oorhandig. Die laaste Amsterdamse Begijn is in 1971 oorlede,<ref>{{Cite web|url=https://www.iamsterdam.com/en/whats-on/calendar/attractions-and-sights/sights/begijnhof|title=Begijnhof|website=I amsterdam|language=en|access-date=2026-01-05|archive-date=2026-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20260117142123/https://www.iamsterdam.com/en/whats-on/calendar/attractions-and-sights/sights/begijnhof|url-status=dead}}</ref> maar die Begijnhof bly steeds een van die stad se bekendste landmerke. Marcella Pattyn, die laaste tradisionele Begeune, is op 14 April 2013 in [[Kortrijk]] op die ouderdom van 92 oorlede. Sy is in 1920 in die Belgiese Kongo gebore en is in 1941 in die Heilige Hoek van Elizabeth van Hongarye in Sint-Amandsberg, [[Gent]], opgeneem. In 1960 het sy na die Begijnhof van St. Elisabeth in Kortrijk verhuis, waar sy een van 'n gemeenskap van nege geword het.<ref>{{Cite web|url=https://www.thetimes.com/travel/destinations/europe-travel/marcella-pattyn-vlm5l5nctlf|title=Marcella Pattyn|date=2013-05-30|website=www.thetimes.com|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://petergalenmassey.com/2013/05/05/on-the-death-of-marcella-pattyn-age-92-last-of-the-beguine/|title=On the Death of Marcella Pattyn, Age 92, Last of the Beguine|date=2013-05-05|website=Peter Galen Massey|language=en|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.messynessychic.com/2022/06/16/surprise-surprise-a-medieval-feminist-movement-left-out-of-the-history-books/|title=Surprise Surprise, a Medieval Feminist Movement Left Out of the History Books|date=2022-06-16|website=Messy Nessy Chic|language=en-US|access-date=2026-01-05}}</ref><ref>{{Cite book |last=Smith |first=Rachel J. D. |title=Excessive Saints: Gender, Narrative, and Theological Invention in Thomas of Cantimpré's Mystical Hagiographies |publisher=Columbia UP |year=2019 |isbn=9780231188609 |location=New York |page=39}}</ref> ==== Tweede en derde golwe ==== Die skrywer Jean Hughes Raber, wat Middeleeuse vrouebewegings bestudeer het, het 'n tweede golf van die Begijnbeweging gepostuleer, wat in die 17de eeu plaasgevind het, toe dit deur Aartsbiskop Mathias Hovius ondersteun is. Sy betrokkenheid het die verbetering van die Groot Begeune in Mechelen ingesluit. Raber sê dat daar geen duidelike einde aan die Tweede Beweging was nie. Sy stel voor dat Katolieke lekebewegings, soos dié van Dorothy Day in die Verenigde State, die Kompanjie van St. Ursula en gemeenskappe van vroue wat deur Francisca Hernandez geïnisieer is, as uitbreidings van die Begeune in die 20ste eeu beskou kan word.<ref>{{Cite web|url=https://www.conciatore.org/2015/03/the-beguines-of-mechelen.html|title=The Béguines of Mechelen|last=Engle|first=Paul|language=en|access-date=2026-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/simple-lives|title=Simple Lives {{!}} Commonweal Magazine|date=2009-05-18|website=www.commonwealmagazine.org|language=en|access-date=2026-01-06}}</ref> Raber stel voor dat die Begeune se reaksie op sosiale en ekonomiese kragte in die 12de eeu 'n model bied wat vergelykbaar is met huidige omstandighede: ekonomiese onsekerheid, enkellopende vroue wat 'n groter deel van die bevolking uitmaak, en verlies aan welvaart in die vorm van gedeflateerde waardes van behuising. Sy noem 'n groep in Kalifornië, die Amerikaanse Begijne, as 'n voorbeeld van die herlewing van die Begijnebeweging, met noemenswaardige maar nie noodwendig problematiese verskille nie.<ref name="ugent" /> Gedurende onlangse dekades het 'n nuwe Begeunebeweging in Duitsland ontstaan.<ref name="ugent" /> Die Begeune van Barmhartigheid is onlangs in [[Vancouver]], British Columbia, Kanada, gestig. Dit is 'n kontemplatiewe [[derde orde]] van opgeleide Katolieke vroue wie se wortels in die geestelike gemeenskap lê. Hul affiliasies is ondermeer goeie werke, stille kontemplasie en die uitlewing van hul geestelike waardes.<ref name="ugent" /> === Noemenswaardige Begeune === Onder Begeune wat bekende verteenwoordigers van die beweging in kontemporêre letterkunde geword het, is: Christina von Stommeln, Douceline van Digne, Hadewijch, [[Marguerite Porete]], Marie d'Oignies en Mechthild van Magdeburg. Moderne Begeune sluit Marcella Pattyn, Marcella Van Hoecke en dalk Dorothy Day in. == <big>^{Beghards (lekemans)}</big> == Wydverspreide godsdienstige herlewing het verskeie verenigings wat verwant was aan die Begeune, vir mans geïnspireer. Hiervan was die Beghards die talrykste en die belangrikste. === Lidmaatskap === Die Beghards was almal leke en, soos die Begeune, was hulle nie deur geloftes gebonde nie, die lewensreël wat hulle nagekom het, was nie uniform nie, en die lede van elke gemeenskap was slegs onderworpe aan hul eie plaaslike meerderes. Hulle het geen private eiendom besit nie; die broeders van elke klooster het 'n gemeenskaplike beursie gehad, het saam onder een dak gewoon en aan dieselfde tafel geëet. Hulle was meestal mans van nederige afkoms – soos wewers, verwers en tekstielmakers – wat nou verbind was met die stadsambagsgildes. Byvoorbeeld, geen man kon tot die Beghards-gemeenskap in Brussel toegelaat word tensy hy 'n lid van die Wewersgeselskap was nie. Die Beghards was dikwels mans vir wie die geluk nie goed was nie – mans wat hul vriende oorleef het, of wie se familiebande deur 'n ongewenste gebeurtenis verbreek is en wat, as gevolg van verswakkende gesondheid of gevorderde jare, of miskien as gevolg van 'n ongeluk, nie alleen kon funksioneer nie. As die Middeleeuse dorpe van Nederland in Begijnhovens 'n oplossing vir 'n vroulike vraagstuk gevind het, het die groei van die Beghard-gemeenskappe 'n tuiste gebied vir uitgeputte, werkende mans.<ref>{{Cite web|url=https://ccel.org/ccel/schaff/encyc02/encyc02.html?term=Beghards,%20Beguines|title=Philip Schaff: New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge, Vol. II: Basilica - Chambers - Christian Classics Ethereal Library|website=ccel.org|access-date=2026-01-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.atarahgroupinternational.org/blog/the-beghards-explained-medieval-men-who-lived-faith-outside-the-monastery|title=The Beghards Explained: Medieval Men Who Lived Faith Outside the Monastery {{!}} Atarah Group|website=Atarah Group International|language=en-US|access-date=2026-01-06}}</ref> Die manne het eerstens saamgewerk om die innerlike lewe van die mens op te bou. Terwyl hulle hul eie verlossing uitgewerk het, het hulle ook hul bure in gedagte gehou en, danksy hul verbintenis met die ambagsgildes, het hulle die godsdienstige lewe beïnvloed. Hulle word gekrediteer met die vorming van die godsdienstige opinie van die stede en dorpe van Nederland oor 'n tydperk van meer as 200 jaar, veral vir plaaswerkers.<ref>{{Cite web|url=https://www.atarahgroupinternational.org/blog/the-beghards-explained-medieval-men-who-lived-faith-outside-the-monastery|title=The Beghards Explained: Medieval Men Who Lived Faith Outside the Monastery {{!}} Atarah Group|website=Atarah Group International|language=en-US|access-date=2026-01-06}}</ref> === Verhouding tot die Kerk === Godsdienstige owerhede het geglo dat die Begeune ketterse neigings gehad het en het van tyd tot tyd probeer om dissiplinêre maatreëls teen hulle in te stel. Die Sinodes van Fritzlar (1259), Mainz (1261) en Eichstätt (1282) het maatreëls teen hulle ingestel en hulle is deur die Sinode van Béziers (1299) as "sonder goedkeuring" verbied. Hulle is deur die Raad van Vienne (1312) veroordeel, maar hierdie vonnis is later versag deur [[Pous Johannes XXII]] (1321), wat die Begeune toegelaat het om hul lewenswyse te hervat na hervorming. Die Beghards was meer hardkoppig; gedurende die 14de eeu is hulle herhaaldelik veroordeel deur die hoogste gesag van die Katolikeke kerk (Heilige Stoel), die biskoppe (veral in Duitsland) en die Inkwisisie. Ernest Gilliat-Smith het in die ''Katolieke Ensiklopedie'' geskryf dat manne van geloof en vroomheid onder die Beghards gevind is. Namens hulle het [[Pous Gregorius XI]] (1374–1377) en [[Pous Bonifatius IX]] (1394) offisiele pouslike dekrete (Bulle) aan die biskoppe van Duitsland en Nederland gerig. Daar word geglo dat die leerstelling van die Kwitisme ooreenstem met die standpunt van hierdie gemeenskapslede.<ref>{{Cite web|url=https://www.newadvent.org/cathen/02389c.htm#:~:text=In%20their%20behalf%20Gregory%20XI,in%20the%20doctrine%20of%20Quietism.|title=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Beguines, Beghards|website=www.newadvent.org|access-date=2026-01-06}}</ref> === Moderne agteruitgang === Voor die einde van die Middeleeue was die Beghard-gemeenskappe besig om te krimp. Hul getalle het afgeneem tesame met die afname van die tekstielbedryf en, toe daardie bedryf verdwyn het, het Beghard gemeenskappe ook geleidelik afgeneem. Die hoogste aantal sulke Middeleeuse stigtings in Vlaandere en [[Waalse Gewes|Wallonië]] was 94, maar in 1734 was hulle verminder tot slegs 34. {{Sfn|Gilliat-Smith|1913}} [[Pous Gregorius XVI]] het krities na hulle verwys in sy ensikliek ''Mirari vos van'' 1832. Daar was 20 oorblywende stigtings teen 1856. {{Sfn|Gilliat-Smith|1913}}. == Sien ook == * Broeders van die Gewone Lewe * Christelike anargisme * Christelike mistiek * Hadewijch * Kettery van die Vrye Gees * Mechthild van Magdeburg * Nikolaas van Basel * ''Suster Catherine Treatise'' == Bronnelys == * Joyce Hollyday se 2020-roman ''Pillar of Fire'' bied 'n fiktiewe weergawe van Begijnen, deels gebaseer op die skryfwerk van Marguerite Porete. * In sy meerdelige roman * ''The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman*'' (1759–1767), laat [[Laurence Sterne]] sy karakter, Korporaal Trim, 'n Begijn beskryf. * In [[Charlotte Brontë]] se roman ''*Villette'' * uit 1853 word Begijnen en 'n begijnhof in Hoofstuk 17, "La Terrasse", genoem. * Françoise Mallet-Joris se eerste roman was {{Lang|fr|Le rempart des Béguines}} (1952; gepubliseer in 2006 in 'n nuwe Engelse vertaling as ''The Illusionist''). Die titel is die naam van die straat waar Tamara, 'n hofdame, apart van die burgerlike samelewing van Gers, 'n fiktiewe [[Vlaandere|Vlaamse]] dorp, woon. * Die 2012-roman ''Ink & Honey'' (hersien en heruitgegee in 2022) deur Sibyl Dana Reynolds, vertel die fiktiewe verhaal en reis van 'n groep begijnen, die susters van Belle Coeur, wat in Middeleeuse Frankryk afspeel. * In [[Umberto Eco]] se 1980-roman ''[[Il nome della rosa|Die Naam van die Roos]]'' (1983 in Engels) word die Beghards gereeld genoem onder die ketterse bewegings wat die [[Inkwisisie]] vervolg. * [[Bernard Cornwell]] het in sy 2003-roman ''Heretic'' 'n karakter, Genevieve, wat 'n veroordeelde Begijnse ketter is wat deur die hoofkarakter, Thomas van Hookton, gered word. * Karen Maitland beeld in haar 2009-roman ''The Owl Killers'' 'n groep Begijnen uit in die fiktiewe vroeë 14de-eeuse Engelse dorpie Ulewic. * [[Ken Follett]] noem in sy 2012-roman ''World Without End'' die lewe van Begijnen in Nederland. * Helga Gielen verduidelik in haar virtuele toer van 2019 in die Groot Begijnhof van Leuven die verskil tussen Begijnen en nonne.<ref name="ugent" /> * In hoofstuk 53 van [[Jean de Meung|Jean de Meun]] se 13de klassieke werk van Ou Franse letterkunde, ''Roman de la Rose'', word die Begijne deur die allegoriese antagonis beskryf. Vals-Sienbaar word beskryf as "waarvoor ongediertes geen vreemdelinge is nie, want in werklikheid is hulle van ver af stink" wat "vuil gekreukelde kouse" en "lelike sandale skoene" dra. * Burnham, Louisa A., ''So Groot 'n Lig, So Groot 'n Rook: Die Begijnse Ketters van Languedoc'', Cornell University Press, 2008. * De Cant, Geneviève, Majérus Pascal & Verougstraete Christiane, ''<nowiki/>'n Wêreld van Onafhanklike Vroue: Van die 12de Eeu tot die Heden: Die Vlaamse Begijnhoven'', Riverside: Hervé van Caloen Stigting, 2003. * Deane, Jennifer Kolpacoff, ''Begijne se Heroorweging: Historiografiese Probleme en Nuwe Rigting'', Monastic Matrix, 2008. * McDonnell, Ernest W., ''Die Begijnen en Beghards in Middeleeuse Kultuur: Met Spesiale Klem op die Belgiese Toneel'', New York: Octagon Books, 1969 (1954-uitgawe aanlyn by [[hdl:2027/mdp.39015002229501|HathiTrust]] ). * Miller, Tanya Stabler, ''Die Begijne van Middeleeuse Parys: Geslag, Beskermheerskap en Geestelike Gesag'', Philadelphia, Universiteit van Pennsylvania Pers, 2014 * Murk-Jansen, Saskia, ''Bruide in die Woestyn: Die Spiritualiteit van die Begijn'', Maryknoll, NY: Orbis Books, 1998 * Neel, Carol, ''Die oorsprong van die Begijnen'', Tekens, 1989. * Petroff, Elizabeth Alvilda, ''Liggaam en Siel: Essays oor Middeleeuse Vroue en Mistiek'', Oxford: Oxford University Press, 1994 * Philippen, LJM, ''De Begijnhoven: Oorsprong, Geschiedenis, Inrichting'' . Antwerpen: Hfst. en H. Courtin, 1918. * Reichstein, Frank-Michael, ''Das Beginenwesen in Deutschland'', 2de uitgawe, Berlyn, 2017. * Simons, Walter, ''Stede van Dames: Begijngemeenskappe in die Middeleeuse Lae Lande, 1200–1565'', Philadelphia: Universiteit van Philadelphia Press, 2001. * Simons, Walter, "Bevlekking van die Spraak van Goddelike Dinge: Die Gebruike van Geletterdheid in Middeleeuse Begijnse Gemeenskappe", Thérèse De Hemptinne & Maria Eugenia Gongora (reds.), ''Die Stem van Stilte: Vrouegeletterdheid in 'n Mannekerk'', Turnhout, Brepols, 2004. * Swan, Laura, ''Die Wysheid van die Begijnen: Die Vergete Verhaal van 'n Middeleeuse Vrouebeweging'', BlueBridge, 2014. * Van Aerschot Suzanne & Heirman Michiel, ''Les béguinages de Flandre.'' ''Un patrimoine mondial'', Brussel: éditions Racine, 2001. * Von Der Osten-Sacken, Vera, ''Jakob von Vitrys Vita Mariae Oigniacensis.'' ''Zu Herkunft und Eigenart der ersten Beginen'', Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2010 (=VIEG 223). === Toeskrywing === * Hierdie artikel inkorporeer teks van publikasies wat nou in die publieke domein is: Chambers, Ephraim, red. (1728). "Beguines". ''Cyclopædia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences'' (1ste uitgawe). James & John Knapton, et al. Phillips, Walter Alison (1911). "Beguines". In Chisholm, Hugh (red.). ''Encyclopædia Britannica''. Vol. 3 (11de uitgawe). Cambridge University Press. p. 652. Herbermann, Charles, red. (1913). "Beguines and Beghards". ''Catholic Encyclopedia''. New York: Robert Appleton Company. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * Chambers, Ephraim. ''Cyclopædia'', 1728, [https://web.archive.org/web/20071104234217/http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/HistSciTech/HistSciTech-idx?type=turn&entity=HistSciTech000900240245&isize=L Beguines p. 95] * [http://www.newadvent.org/cathen/02389c.htm "Beguines & Beghards"] at the ''Catholic Encyclopedia'' * [https://web.archive.org/web/20070927035342/http://www.spiritualitytoday.org/spir2day/91431peters.html Marygrace Peter's article on Beguines] * [https://mysticsandprophets.blogspot.com/search/label/Beguines Articles exploring Beguines, their spirituality and current relevance.] * [http://monasticmatrix.osu.edu/commentaria/beguines-reconsidered-historiographical-problems-and-new-directions Jennifer Kolpacoff Deane, "'Beguines' Reconsidered: Historiographical Problems and New Directions" Monastic Matrix (2008)] * [https://ecampion.wordpress.com/2013/12/05/beguine-communities-and-medieval-history-an-unexpected-treasure/ Beguine Communities and Medieval History: An Unexpected Treasure?] * {{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/simple-lives|title=Simple Lives|last=Jean Hughes Raber|date=May 18, 2009|access-date=2019-06-16}} * [https://wrldrels.org/2020/09/04/beguines/ World Religions and Spirituality: History of the beguines from the thirteenth century to the present by Tanya Stabler Miller] {{Normdata}} [[Kategorie:Christelike ordes]] [[Kategorie:Christelike organisasies]] [[Kategorie:Christelike geloofsbelydenisse]] [[Kategorie:Christelike leiers]] [[Kategorie:Christelike mitologie]] [[Kategorie:Christelike kuns]] [[Kategorie:Middeleeue]] [[Kategorie:Europa]] [[Kategorie:Nederland]] [[Kategorie:Duitsland]] [[Kategorie:Vlaandere]] [[Kategorie:Frankryk]] [[Kategorie:Vroue]] [[Kategorie:Argitektuur]] [[Kategorie:Mistisisme]] [[Kategorie:12de eeu]] [[Kategorie:13de eeu]] [[Kategorie:14de eeu]] [[Kategorie:15de eeu]] [[Kategorie:16de eeu]] [[Kategorie:Kerke]] [[Kategorie:Vertaalde bladsye wat nagegaan moet word]] 5uovqkqejbj6cvp6stt0ncu6mkkviou 0 457484 2924663 2871348 2026-08-13T09:01:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924663 wikitext text/x-wiki :''Omdat die Majagliewe as óf [[Lettergreep|lettergrepe]] óf [[Morfeem|hele woorde]] (morfeme) gelees kan word, word kleinletters in dié artikel vir lettergrepe en hoofletters vir morfeme gebruik.'' [[Beeld:Palenque glyphs-edit1.jpg|thumb|250px|Majagliewe is baie ingewikkeld en is dikwels in klip gegraveer.]] '''Majaskrif''', ook bekend as '''Majagliewe''', is histories die inheemse [[skryfstelsel]] van die [[Maja]]beskawing van [[Meso-Amerika]] en is die enigste Meso-Amerikaanse skryfstelsel waarvan 'n groot deel al ontsyfer is. Die vroegste bekende inskripsies wat onteenseglik deur die Maja is, dateer uit die 3de eeu&nbsp;v.C. op laat voorklassieke terreine soos Chakjobon ([[Mexiko]]) en San Bartolo ([[Guatemala]]).<ref>{{cite journal |url=http://www.sanbartolo.org/science.pdf |title=Early Maya Writing at San Bartolo, Guatemala. |author=Saturno, William A., David Stuart, and Boris Beltrán. |date=2006 |journal=Science|volume=311 |issue=5765 |pages=1281–1283 |doi=10.1126/science.1121745 |pmid=16400112 |bibcode=2006Sci...311.1281S |s2cid=46351994 }}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2006/01/10/science/10maya.html | work=The New York Times | title=Symbols on the Wall Push Maya Writing Back by Years | date=2006-01-10 | access-date=2010-05-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=Grube, Nikolai. Preclassic Writing in Southern Campeche: The Mural Paintings from Chakjobon. Estudios De Cultura Maya, 61, 11-28 |url=https://revistas-filologicas.unam.mx/estudios-cultura-maya/index.php/ecm/article/view/1255/1859}}</ref> Die skrif was voortdurend deur die hele Meso-Amerika in gebruik tot en met die Spaanse verowering van die Maja in die 16de en 17de eeu. Hoewel moderne [[Majatale]] byna geheel en al met die [[Latynse alfabet]] geskryf word eerder as met die Majaskrif, was daar onlangse ontwikkelings wat die herlewing van die Majagliefstelsel aanmoedig.<ref>{{cite conference | last = Mora-Marín | first = David F. | title = Revitalization of Hieroglyphic Writing in Contemporary Mayan Communities in Mexico and Guatemala | date = 2019-07-09 | conference = Indigenous and Minority Languages in Living History Summer School (COLING 2019) | location = University of North Carolina at Chapel Hill | url = https://coling.al.uw.edu.pl/wp-content/uploads/2019/08/COLING2019MoraMarin.pdf | access-date = 2025-10-19 }}</ref> Die Majaskrif het [[logogram]]me gebruik, aangevul deur ’n stel sillabiese gliewe, ietwat soortgelyk in funksie aan moderne [[Japannese skryfstelsel|Japannese skrif]]. Majaskrif is deur vroeë Europese ontdekkingsreisigers van die 18de en 19de eeue “hiërogliewe” genoem, aangesien die algemene voorkoms daarvan hulle aan [[Egiptiese hiërogliewe]] herinner het, alhoewel die twee stelsels nie verwant is nie.<ref>Kettunen, H., & Helmke, C. (2020). Introduction to Maya Hieroglyphs. In *''Handbook of Maya Hieroglyphs'' (pp. 9–10). Besoek by https://www.mesoweb.com/resources/handbook/IMH2020.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260210205735/https://www.mesoweb.com/resources/handbook/IMH2020.pdf |date=10 Februarie 2026 }}</ref> ==Tale== Bewyse dui daarop dat kodekse en ander klassieke tekste deur [[skriba]]s – gewoonlik [[priester]]s – geskryf is in Klassieke Maja, ’n literêre vorm van die uitgestorwe taal Chʼoltiʼ.<ref>{{cite journal |last1=Houston |first1=Stephen D. | first2=John |last2=Robertson |first3=David |last3=Stuart |year=2000 |title=The Language of Classic Maya Inscriptions |journal=Current Anthropology |volume=41 |issue=3 |pages=321–356 |issn=0011-3204 |doi=10.1086/300142 |pmid=10768879|s2cid=741601 }}</ref>{{sfn|Kettunen|Helmke|2025|p=13}} Dit is moontlik dat die Maja-elite dié taal as ’n [[lingua franca]] in die hele Majasprekende gebied gebruik het, maar tekste is ook in ander Majatale geskryf.{{sfn|Kettunen|Helmke|2025|p=13}} ==Struktuur== [[Beeld:Maya script reading direction.png|thumb|240px|Maja-inskripsies is meestal in kolomme van twee gliewe wyd geskryf, met elke agtereenvolgende paar wat van links na regs en van bo na onder gelees is.]] {{multiple image | align = left | image1 = Balam_1.svg | width1 = 100 | alt1 = | caption1 = | image2 = Balam_2.svg | width2 = 135 | alt2 = | caption2 = | footer = Twee verskillende maniere om die woord ''bʼalam'' "[[jaguar]]" in die Majaskrif te skryf – eerstens as 'n [[logogram]] wat die hele woord met 'n enkele glief, {{smallcaps|bʼalam}}, skryf en dan foneties deur drie lettergreeptekens, ''bʼa'', ''la'' en ''ma'' }} {{multiple image | align = left | image1 = Balam_3.svg | width1 = 120 | alt1 = | caption1 = | image2 = Balam_4.svg | width2 = 100 | alt2 = | caption2 = | image3 = Balam_5.svg | width3 = 130 | alt3 = | caption3 = | footer = Drie maniere om ''bʼalam'' te skryf met behulp van kombinasies van die logogram plus die lettergreeptekens as fonetiese aanvullings. Van links: ''bʼa''-{{smallcaps|bʼalam}}, {{smallcaps|bʼalam}}-''ma'' en ''bʼa''-{{smallcaps|bʼalam}}-''ma'' }} Maja-inskripsies het bestaan uit 'n relatief ingewikkelde stel gliewe, wat op keramiek, mure en baspapier geskryf, in hout of klip gekerf of in pleister gegiet is. Die gekerfde en gegote gliewe is geverf, maar min van die verf het bewaar gebly. Teen 2008 kon sowat 80% van Majaskryfwerk met klank gelees word en die betekenis van omtrent 60% kon verstaan word met wisselende grade van sekerheid, genoeg om 'n duidelike prentjie van die struktuur te gee.{{sfn|Kettunen|Helmke|2025|p=22}} Majatekste is gewoonlik geskryf in kolomme van twee blokke wyd, met elke blok wat met 'n naam- of werkwoordfrase ooreenstem. Die blokke in die kolomme is van links na regs en van bo na onder gelees, en sou herhaal word totdat daar geen kolomme meer oor was nie. Gliewe is soms in koppelletters (ligature) saamgesmelt, waar 'n element van een glief deel van 'n tweede glief sou vervang. In plaas van in die standaardblok sou die Maja soms ook in 'n enkele ry skryf, of in 'n L- of T-vorm, na gelang van die oppervlak waarop geskryf is. Die Majaskrif was 'n [[logogram|logosillabiese]] stelsel met sommige [[Grafeem|sillabogrammatiese]] elemente. Individuele gliewe of simbole kon óf 'n morfeem óf 'n [[lettergreep]] voorstel, en dieselfde glief is soms vir albei gebruik. Dit is hoekom logografiese lesings in hoofletters en fonetiese lesings kursief of vet aangegee word. Voorbeeld: 'n Sekere glief kan die morfeem {{smallcaps|manikʼ}} of die lettergreep ''chi'' beteken. Gliewe wat as sillabogramme gebruik is, was oorspronklik logogramme vir eenlettergrepige woorde, gewoonlik dié wat op ’n vokaal of op ’n swak konsonant soos ''y, w, h'' of op ’n glottisslag geëindig het. Voorbeeld: Die logogram vir "visvin" – wat in twee vorme voorkom, as ’n visvin en as ’n vis met opvallende vinne – is as [kah] gelees en het die sillabe ''ka'' begin verteenwoordig. Hierdie sillabiese gliewe het twee primêre funksies vervul: as fonetiese aanvullings om logogramme met meer as een lesing ondubbelsinnig te maak en om grammatikale elemente soos werkwoordvervoegings te skryf waarvoor daar nie toegewyde logogramme was nie. So kon ''bʼalam'' ("jaguar") geskryf word as ’n enkele logogram, {{smallcaps|bʼalam}}; as ’n logogram met sillabiese byvoegings, soos ''ba-''{{smallcaps|bʼalam}}, of {{smallcaps|bʼalam}}''-ma,'' of ''bʼa-''{{smallcaps|bʼalam}}-''ma''; of heeltemal foneties met sillabogramme as ''bʼa-la-ma.'' Daarbenewens was sommige sillabiese gliewe homofone, soos die ses verskillende gliewe wat gebruik is om die baie algemene derdepersoonvoornaamwoord ''u-'' te skryf. ==Embleemglief== [[Beeld:Tikalemblem.jpg|links|thumb|Tikal-embleemglief, Stele 26 in Tikal se Litoteca-museum]] [[Beeld:NaranjoStela10Maler.jpg|thumb|upright|'n Inskripsie in Majagliewe van die Naranjo-terrein. Dit hou verband met die bewind van koning Itzamnaaj Kʼawil, 784-810.]] ’n Embleemglief is ’n soort koninklike titel. Dit bestaan uit ’n pleknaam gevolg deur die woord ''ajaw'', ’n Klassieke Majaterm vir “heer” met ’n onduidelike maar goed gedokumenteerde etimologie.{{sfn|Lacadena García-Gallo|Ciudad Ruiz|1998|pp=31–64}} Soms word die titel voorafgegaan deur die byvoeglike naamwoord ''kʼuhul'' (“heilig", "goddelik” of “gewyd”), wat lei tot die konstruksie “heilige [pleknaam]-heer”. ’n Embleemglief is egter glad nie ’n glief nie: Dit kan met enige aantal sillabiese of logografiese tekens gespel word, en verskeie alternatiewe spellings is vir die woorde ''kʼuhul'' en ''ajaw'' aangeteken, wat saam die stabiele kern van die titel vorm. “Embleemglief” weerspieël bloot die tyd toe Majanavorsers nie Klassieke Maja-inskripsies kon lees nie en ’n term gebruik het om veral spesifieke herhalende strukturele komponente van die geskrewe vertellings te isoleer. Dié titel is in 1958 deur Heinrich Berlin geïdentifiseer, wat die term “embleemglief” geskep het.<ref>{{cite journal |last=Berlin |first=H. |date=1958 |title=El Glifo Emblema en las inscripciones Maya |journal=Journal de la Société des Américanistes de Paris |volume=47 |pages=111–119 |language=es}}</ref> Berlin het opgemerk dat die embleemgliewe uit ’n groter hoofteken en twee kleiner tekens bestaan, wat nou as ''kʼuhul ajaw'' gelees word. Hy het ook opgemerk dat die kleiner elemente relatief konstant gebly het, maar die hoofteken van terrein tot terrein gewissel het. Berlin het voorgestel dat die hooftekens individuele stede, hulle heersende dinastieë of die gebiede wat hulle beheer het, geïdentifiseer het. Die debat oor die aard van embleemgliewe het in {{harvtxt|Stuart|Houston|1994}} ’n wending geneem. Die skrywers het aangetoon dat daar baie eienaamplekname is – sommige werklik, ander mitologies – wat in die hiëroglifiese inskripsies genoem word. Sommige van hierdie plekname verskyn ook in die embleemgliewe; sommige is in die “oorsprongstitels” (uitdrukkings soos "persoon van Lubaantun”) aangeteken; maar sommige is glad nie in persoonlike titels opgeneem nie. Verder het die skrywers gevalle uitgelig waar die oorsprongstitels en die embleemgliewe nie oorvleuel het nie. Houston{{sfn|Houston|1993|pp=97–101}} het opgemerk dat die vestiging en verspreiding van die Tikal-oorsprongdinastie in die Petexbatún-streek gepaard gegaan het met die vermeerdering van heersers wat die Tikal-embleemglief gebruik het, wat politieke en dinastiese oorheersing bo die huidige setels van heerskappy geplaas het.<ref>{{cite conference |first=A. |last=Tokovinine |title=People from a place: re-interpreting Classic Maya "Emblem Glyphs" |conference=11th European Maya Conference "Ecology, Power, and Religion in Maya Landscapes" |location=Malmö University, Sweden |date=December 2006}}</ref> Onlangse ondersoeke beklemtoon ook die gebruik van embleemgliewe as ’n identifiseerder om sosio-politieke selfidentiteit te vorm.<ref>{{cite conference |first=S. |last=Gronemeyer |publication-date=2012 |title=Maya Political Relations and Strategies |conference=The 14th European Maya Conference |location=Cracow |date=2009 |book-title=Contributions in New World Archaeology |volume=4 |editor1-first=Jarosław |editor1-last=Źrałka |editor2-first=Wiesław |editor2-last=Koszkul |editor3-first=Beata |editor3-last=Golińska |pages=13–40 |publisher=Polska Akademia Umiejętności and Uniwersytet Jagielloński}}</ref> ==Nommers== [[Beeld:Examples of how to calculate the value of Mayan numerals.gif|thumb|240px|links|Dié vier voorbeelde wys hoe Majagetalle bereken kan word.]] Die Maya het ’n posisionele getallestelsel met 20 syfers gebruik wat slegs heelgetalle ingesluit het. Vir eenvoudige telbewerkings is ’n strepie-en-punt-notasie gebruik. Die punt verteenwoordig 1 en die strepie 5. ’n Skulp is gebruik om nul voor te stel. Getalle van 6 tot 19 is gevorm deur strepies en punte te kombineer, en kon horisontaal of vertikaal geskryf word. [[Beeld:Mayan numerals 0-19 & 2 vertical examples.gif|thumb|500px|Lys van Majasyfersvan 0 tot 19, met onder twee vertikale voorbeelde.]] Getalle groter as 19 is vertikaal geskryf en van onder na bo gelees as magte van 20. Die onderste getal verteenwoordig getalle van 0 tot 20, dus hoef die aangeduide simbool nie vermenigvuldig te word nie. Die tweede lyn van onder af verteenwoordig die aantal twintigs wat daar is, en daardie getal word dus met 20 vermenigvuldig. Die derde lyn van onder af verteenwoordig die aantal vierhonderds, en word dus met 400 vermenigvuldig; die vierde met 8&nbsp;000; die vyfde met 160&nbsp;000, ensovoorts. Elke opeenvolgende lyn is ’n verdere mag van twintig. Dié posisionele stelsel maak die berekening van groot getalle moontlik, wat noodsaaklik was vir chronologie en sterrekunde.<ref>Information panel in the Museo Regional de Antropología in Mérida (state of Yucatán), visited on 2010-08-04</ref> ==Geskiedenis== Daar is tot onlangs geglo die Maja het moontlik skryfwerk van die [[Olmeke]] of 'n ander beskawing oorgeneem. Muurskilderye wat egter in 2005 opgegrawe is, het die oorsprong van die Majaskrif met etlike eeue teruggeskuif, en dit lyk nou moontlik dat die Maya skryfwerk in Meso-Amerika uitgevind het.{{sfn|Saturno|Stuart|Beltrán|2006 |pp=1281–1283}} Die akademiese konsensus is dat die Maja die enigste volledige skryfstelsel in Meso-Amerika ontwikkel het,{{sfn|Coe|1992|loc=preface}} hoewel akademici onlangs aangetoon het dat ander Meso-Amerikaanse skryfstelsels ook volledig is.<ref>{{Cite journal |last=Lacadena |first=Alfonso |date=2008 |title=Longitud vocálica y glotalización en la escritura náhuatl. Revista Española de Antropología Americana |url=https://www.academia.edu/13246990/Lacadena_Alfonso_and_S%C3%B8ren_Wichmann_2008_Longitud_voc%C3%A1lica_y_glotalizaci%C3%B3n_en_la_escritura_n%C3%A1huatl_Revista_Espa%C3%B1ola_de_Antropolog%C3%ADa_Americana_38_2_121_150 |journal=}}</ref> Kennis van die Majaskryfstelsel het tot in die vroeë koloniale tydperk voortgeduur en na berig word, het ’n paar van die vroeë [[Spanje|Spaanse]] priesters wat na [[Yucatán]] gegaan het, dit aangeleer. As deel van sy veldtog om heidense rituele uit te wis, het biskop Diego de Landa egter opdrag gegee dat geskrewe Majawerke bymekaargemaak en vernietig word, en ’n beduidende aantal Majakodekse is inderdaad verwoes. Later, in ’n poging om hulle moedertaal te gebruik om die Maja tot die [[Christendom]] te bekeer, het hy dit wat hy geglo het ’n Maja-“alfabet” is, die sogenaamde De Landa-alfabet, opgestel. Hoewel die Maja nie werklik alfabeties geskryf het nie, het hy ’n glossarium van Majaklanke en verwante simbole opgeteken wat lank as onsin afgemaak is (byvoorbeeld deur die vooraanstaande Majanis J. Eric S. Thompson in sy boek van 1950, ''Maya Hieroglyphic Writing'').<ref>{{Cite book|last=Robinson|first=Andrew|title=Lost Languages: The Enigma of the World's Undeciphered- Scripts|publisher=Nevraumont Publishing Company|year=2002|location=New York City|pages=122}}</ref> Tog het dit uiteindelik ’n sleutelbron geword in die ontsyfering van die Majaskrif. Die probleem was dat daar geen eenvoudige ooreenstemming tussen die twee stelsels was nie, en die name van die letters van die Spaanse alfabet het niks vir Landa se Majaskrywer beteken nie. Gevolglik het Landa uiteindelik dinge gevra soos: skryf “ha”: “hache–a”, en hy het ’n deel van die resultaat as “H” verklaar, wat in werklikheid as ''a-che-a'' in Majagliewe geskryf is. [[Beeld:Diego de Landa's Maya alphabet, from page 36 of 'A larger history of the United States of America to the close of President Jackson's administration ... Illustrated, etc'.jpg|thumb|250px|Diego de Landa se Maja-alfabet was ’n vroeë poging tot ontsyfering.]] Baie jare lank was slegs bekend dat drie Majakodekse die veroweraars oorleef het; dit is uitgebrei met die verifikasie van die Grolierkodeks in 2015 as die vierde.{{sfn|McKillop|2004| p=294}} Die meeste tekste wat behoue gebly het, word aangetref op erdewerk wat uit Majagrafte herwin is, of op [[monument]]e en [[stele]]s wat op terreine opgerig is wat voor die aankoms van die Spanjaarde verlate of begrawe was. Kennis van die skryfstelsel het waarskynlik teen die einde van die 16de eeu verlore gegaan. Hernude belangstelling daarin is aangevuur deur gepubliseerde verslae van verwoeste Majaterreine in die 19de eeu.{{sfn|McKillop|2004| p=294}} ==Ontsyfering== [[Beeld:Yuri Knorosov monument in Mérida, Yucatán (cropped).jpg|thumb|250px|'n Monument vir Yuri Knorozov en sy kat, Asya, in Mérida, [[Yucatán]].]] Die ontsyfering van Majaskrif was ’n lang en moeilike proses. Ondersoekers van die 19de eeu en vroeë 20ste eeu het daarin geslaag om die Majagetalle<ref>Constantine Rafinesque (1832) "Philology. Second letter to Mr. Champollion on the graphic systems of America, and the glyphs of Otolum or Palenque, in Central America – Elements of the glyphs," ''Atlantic Journal and Friend of Knowledge'', '''1''' (2): 40–44. [https://www.biodiversitylibrary.org/item/104571#page/50/mode/1up </ref> en gedeeltes van die tekste wat met [[sterrekunde]] en die Majakalender verband hou, te ontsyfer, maar begrip van die meeste van die res het geleerdes lank ontwyk. In die 1930’s het Benjamin Whorf ’n aantal gepubliseerde en ongepubliseerde opstelle geskryf waarin hy voorgestel het dat fonetiese elemente in die skryfstelsel geïdentifiseer word. Alhoewel sommige besonderhede van sy ontsyferingsaansprake later as onkorrek bewys is, is die sentrale argument van sy werk – dat Majahiërogliewe foneties (of meer spesifiek, lettergrepig) is – later ondersteun deur die werk van Yuri Knorozov (1922-'99), wat ’n belangrike rol in die ontsyfering van die Majaskrif gespeel het.<ref>{{Cite encyclopedia|title=Yury Valentinovich Knorozov {{!}} Russian linguist | encyclopedia=Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Yury-Valentinovich-Knorozov|access-date=2023-02-12|date=2004|language=en}}</ref> Napoleon Cordy het ook in die 1930’s en '40’s beduidende bydraes tot die vroeë studie en ontsyfering van die Majaskrif gelewer en in 1946 ook aangevoer dat daar ’n aandeel fonetiese tekens is.<ref>{{Cite journal |last=Cordy |first=N. |date=1946 |title=Examples of Phonetic Construction in Maya Hieroglyphs |url=https://www.cambridge.org/core/journals/american-antiquity/article/abs/examples-of-phonetic-construction-in-maya-hieroglyphs/0D2624C68F64AE90DC5351E35AB65C8D |journal=American Antiquity |language=en |volume=12 |issue=2 |pages=108–117 |doi=10.2307/275343 |jstor=275343 |issn=0002-7316|url-access=subscription }}</ref> In 1952 het Knorozov die artikel “Ancient Writing of Central America” gepubliseer, waarin hy aangevoer het dat die sogenaamde De Landa-alfabet uit lettergrepige, eerder as [[alfabet]]iese, simbole bestaan. Hy het sy ontsyferingstegniek verder verfyn in “The Writing of the Maya Indians” van 1963<ref>{{in lang|ru}} [http://mesoamerica.narod.ru/knorozov.html Yuri Knorozov]</ref> en vertalings van Mayamanuskripte in sy “Maya Hieroglyphic Manuscripts” van 1975 gepubliseer. In die 1960’s is die dinastiese rekords van Majaheersers blootgelê. Sedert die vroeë 1980’s het geleerdes aangetoon die meeste van die voorheen onbekende simbole vorm ’n [[lettergreepskrif]], en vordering met die lees van die Majaskrif het sedertdien vinnig gevorder. Aanvanklik is Knorozov nie ernstig opgeneem nie, maar in die 1960’s het ander kenners begin insien dat die lettergrepige benadering potensieel vrugbaar is. Moontlike fonetiese lesings vir simbole waarvan die algemene betekenis uit konteks verstaan is, het begin ontwikkel. Die vooraanstaande ouer epigraaf J. Eric S. Thompson was een van die laaste groot teenstanders van Knorozov en die lettergrepige benadering. Soms word gesê Thompson se meningsverskille het die ontsyfering teruggehou.{{sfn|Coe|1992|p=125–144}}<ref>{{Cite web|title=Ершова Г. Г. Юрий Валентинович Кнорозов // Портреты историков. Время и судьбы. М., Наука, 2004. С. 474–491|url=https://h.120-bal.ru/istoriya/18884/index.html|access-date=2023-02-12|website=h.120-bal.ru}}</ref> In 1959 het die Russies-Amerikaanse geleerde Tatiana Proskouriakoff ondersoek ingestel na wat sy genoem het ’n “eienaardige patroon van datums” op klipmonumentinskripsies by die Klassieke Majaterrein Piedras Negras. Sy het vasgestel dit verteenwoordig gebeure in die lewensloop van ’n individu, eerder as dat dit met sterrekunde of 'n beroep verband hou soos deur die “ou skool”, verteenwoordig deur Thompson, aangevoer is. Dit het vir baie Maja-inskripsies waar geblyk en het die Majarekord ontbloot as een wat die geskiedenisse van heersende individue vertel: dinastiese geskiedenisse soortgelyk aan dié wat in ander menslike kulture oor die wêreld heen aangeteken is.{{sfn|Coe|1992|pp=167–184}} [[Beeld:Escritura maya.jpg|thumb|200px|links|Majagliewe van Yaxchilan in die Nasionale Museum vir Antropologie in Mexiko.]] [[Beeld:Detail of Codex Dresdensis drawn by Lacambalam.jpg|thumb|250px|Detail van die Dresdenkodeks (moderne reproduksie)]] Alhoewel dit toe duidelik was wat op baie Maja-inskripsies uitgebeeld word, kon dit steeds nie letterlik gelees word nie. Verdere vordering is egter in die 1960’s en '70’s gemaak, met behulp van ’n veelheid van benaderings, insluitend patroonontleding, De Landa se “alfabet”, Knorozov se deurbrake en ander. In die verhaal van Maja-ontsyfering kan die werk van [[argeologie|argeoloë]], kunshistorici, epigrawe, [[taalkunde|taalkundiges]] en [[antropologie|antropoloë]] nie van mekaar geskei word nie. Almal het bygedra tot ’n proses wat werklik en wesenlik multidissiplinêr was. Sleutelfigure het David Kelley, Ian Graham, Gilette Griffin en Michael Coe ingesluit. ’n Nuwe golf deurbrake het in die vroeë 1970’s plaasgevind, veral by die eerste ''Mesa Redonda de Palenque'', ’n akademiese konferensie wat in Desember 1973 op die Majaterrein Palenque gehou is. ’n Werkgroep het in een middag die grootste deel van die dinastiese lys van Palenque gerekonstrueer, voortbouend op die vroeëre werk van Heinrich Berlin.{{sfn|Coe|1992|pp=204–205}}{{sfn|Breaking the Maya Code|2008}} Deur ’n teken as ’n belangrike koninklike titel te identifiseer (nou gelees as die herhalende naam ''Kʼinich''), kon die groep die lewensgeskiedenis (van geboorte tot troonbestyging tot die dood) van ses konings van Palenque identifiseer en lees.{{sfn|Coe|1992|p=205}}{{sfn|Breaking the Maya Code|2008}} Palenque was die fokus van baie epigrafiese werk tot in die laat 1970’s, maar taalkundige ontsyfering van tekste het baie beperk gebly. Van daar af het vordering vinnig plaasgevind. Geleerdes soos J. Kathryn Josserand, Nick Hopkins en ander het bevindings gepubliseer wat gehelp het om ’n Majawoordeskat op te bou.<ref>{{cite web|url= https://docs.google.com/viewer?url=http://www.nightfirefilms.org/breakingthemayacode/interviews/JosserandHopkinsTRANSCRIPT.pdf|title= Josserand, Hopkins interview transcript |website=Nightfirefilms.org |via=Google Docs |access-date= 5 June 2015}}</ref> Nie alleen kon ’n geskiedenis van antieke Amerika nou gelees en verstaan word nie, maar dit het ook gehelp om die materiële oorblyfsels te verbind met dit wat oor die aangetekende individue geskryf is; hulle is nou herevalueer as ’n volk met ’n geskiedenis soos dié van alle ander menslike samelewings: met oorloë, dinastiese struwelinge, veranderende politieke alliansies, komplekse godsdienstige en artistieke stelsels, uitdrukkings van persoonlike eiendom en besit, ensovoorts. Verder het die nuwe interpretasie, soos die uitstalling getoon het, sin gemaak van baie kunswerke waarvan die betekenis onduidelik was en gewys hoe die materiële kultuur van die Maja ’n volledig geïntegreerde kulturele stelsel en wêreldbeskouing verteenwoordig. Die ou Thompson-beskouing van die Maya as vreedsame sterrekundiges sonder konflik of ander eienskappe kenmerkend van die meeste menslike samelewings was nie meer toepaslik nie. Meer as 90 persent van die Majatekste kan nou met redelike akkuraatheid gelees word.{{sfn|Breaking the Maya Code|2008}} Teen 2020 was daar minstens een fonetiese glief bekend vir elk van die lettergrepe wat in die onderstaande tabel groen gemerk is. /tʼ/ is skaars. /pʼ/ kom nie voor nie en word beskou as ’n latere innovasie. {| class=wikitable |+ Lettergrepe waarvoor minstens een fonetiese glief gevind is{{sfn|Kettunen|Helmke|2020}}<ref>{{cite web |title=Updated List of Characters for Mayan Codices |url=https://www.unicode.org/L2/L2020/20248-mayan-update.pdf |publisher=Unicode.org |access-date=24 April 2021}}</ref> |- ! !! (ʼ) !! b !! ch !! chʼ !! h !! j !! k !! kʼ !! l !! m !! n !! p !! s !! t !! tʼ !! tz !! tzʼ !! w !! x !! y |- align=center ! a | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- align=center ! e | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | ? || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | ? || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | ? || {{yes}} |- align=center ! i | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- align=center ! o | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | ? || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- align=center ! u | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || bgcolor="#e0e0e0" | ? || {{yes}} || {{yes}} |} ==Lettergrepe== Lettergrepe is in die vorm konsonant + klinker. Die boonste reël bevat individuele klinkers. In die linkerkolom is die konsonante met hulle uitspraak. Die afkappingsteken ' verteenwoordig die glottisslag. Daar is verskillende variasies van dieselfde karakter in die tabel se selle. Leë selle se karakters is nog nie bekend nie.<ref>{{cite web| url= http://www.famsi.org/research/pitts/MayaGlyphsBook1Sect1.pdf | title= Writing in Maya Glyphs: Names, Places, & Simple Sentences : A Non-Technical Introduction to Maya Glyphs | author= Pitts, Mark | year= 2008 | publisher= FAMSI | pages= s. 16–22 }}</ref> {| class="wikitable" |- !rowspan="2"| !colspan="5"| Hoofgliewe !rowspan="2"| !colspan="5"| Aanlasbare gliewe |- ! -a !! -e !! -i !! -o !! -u !! -a !! -e !! -i !! -o !! -u |- ! -<br />/ʔ/ | [[Beeld:Maya Syllabary A 3.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary A 4.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary E 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary E 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary I 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary I 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary O 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary U 3.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary U 8.jpg|50x50px]] ! -<br />/ʔ/ | [[Beeld:Maya Syllabary A 1.jpg|50x50px]] [[Beeld:Maya Syllabary A 2.jpg|50x50px]] | | | | [[Beeld:Maya Syllabary U 1.jpg|50x50px]] [[Beeld:Maya Syllabary U 2.jpg|50x50px]] [[Beeld:Maya Syllabary U 4.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary U 5.jpg|50x50px]] [[Beeld:Maya Syllabary U 6.jpg|50x50px]] [[Beeld:Maya Syllabary U 7.jpg|50x50px]] |- ! b-<br />/ɓ/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ba 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ba 2.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ba 3.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Bi 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Bi 2.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Bi 3.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Bo 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Bu 2.jpg|50x50px]] ! b-<br />/ɓ/ | | | | | [[Beeld:Maya Syllabary Bu 1.jpg|50x50px]] |- ! ch-<br />/t͡ʃ/ | [[Beeld:Maya Syllabary Cha 2.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Cha 4.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Chi 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Chi 2.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Chu 1.jpg|50x50px]] ! ch-<br />/t͡ʃ/ | [[Beeld:Maya Syllabary Cha 1.jpg|50x50px]] [[Beeld:Maya Syllabary Cha 3.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Che 1.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Cho 1.jpg|50x50px]] || |- ! ch’-<br />/t͡ʃʼ/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ch'a 2.jpg|50x50px]] | | | | [[Beeld:Maya Syllabary Ch'u 1.jpg|50x50px]] ! ch’-<br />/t͡ʃʼ/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ch'a 1.jpg|50x50px]] | | | | |- ! h-<br />/h/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ha 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary He 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Hi 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ho 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Hu 1.jpg|50x50px]] ! h-<br />/h/ | | | [[Beeld:Maya Syllabary Hi 1.jpg|50x50px]] | | |- ! j-<br />/x/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ja 2.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ja 3.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Je 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ji 3.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Jo 2.jpg|50x50px]] | ! j-<br />/x/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ja 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Je 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ji 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ji 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Jo 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ju 1.jpg|50x50px]] |- ! k-<br />/k/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ka 3.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ke 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ke 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ki 1.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Ku 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ku 2.jpg|50x50px]] ! k-<br />/k/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ka 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ka 2.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Ki 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ko 1.jpg|50x50px]] || |- ! k’-<br />/k’/ | [[Beeld:Maya Syllabary K'a 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary K'a 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary K'e 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary K'i 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary K'o 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary K'u 2.jpg|50x50px]] ! k’-<br />/k’/ | | | | | [[Beeld:Maya Syllabary K'u 1.jpg|50x50px]] |- ! l-<br />/l/ | [[Beeld:Maya Syllabary La 1.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Li 3.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Lo 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Lu 1.jpg|50x50px]] ! l-<br />/l/ | [[Beeld:Maya Syllabary La 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Le 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Li 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Li 2.jpg|50x50px]] | | |- ! m-<br />/m/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ma 3.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ma 4.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Me 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Mi 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Mo 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Mu 2.jpg|50x50px]] ! m-<br />/m/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ma 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ma 2.jpg|50x50px]] | | | | [[Beeld:Maya Syllabary Mu 1.jpg|50x50px]] |- ! n-<br />/n/ | [[Beeld:Maya Syllabary Na 2.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Na 3.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ne 3.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ni 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary No 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Nu 2.jpg|50x50px]] ! n-<br />/n/ | [[Beeld:Maya Syllabary Na 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ne 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ne 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ni 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary No 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Nu 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Nu 3.jpg|50x50px]] |- ! p-<br />/p/ | [[Beeld:Maya Syllabary Pa 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Pa 2.jpg|50x50px]] | | | [[Beeld:Maya Syllabary Po 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Pu 1.jpg|50x50px]] ! p-<br />/p/ | | | [[Beeld:Maya Syllabary Pi 1.jpg|50x50px]] | | |- ! s-<br />/s/ | [[Beeld:Maya Syllabary Sa 2.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Sa 4.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Se 1.jpg|50x50px]] | | | ! s-<br />/s/ | [[Beeld:Maya Syllabary Sa 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Sa 3.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Sa 5.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Si 1.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Su 1.jpg|50x50px]] |- ! t-<br />/t/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ta 4.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ta 5.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Te 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Ti 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary To 3.jpg|50x50px]] | ! t-<br />/t/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ta 1.jpg|50x50px]] [[Beeld:Maya Syllabary Ta 2.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ta 3.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Ti 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary To 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary To 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Tu 1.jpg|50x50px]] |- ! t’-<br />/t’/ | | | | | [[Beeld:Maya Syllabary T'u 1.jpg|50x50px]] ! t’-<br />/t’/ | | | | | |- ! tz-<br />/t͡s/ | [[Beeld:Maya Syllabary Tza 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Tze 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Tzi 1.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Tzu 1.jpg|50x50px]] ! tz-<br />/t͡s/ | | | [[Beeld:Maya Syllabary Tzi 2.jpg|50x50px]] | | |- ! tz’-<br />/t͡sʼ/ | | | [[Beeld:Maya Syllabary Tz'i 1.jpg|50x50px]] | | ! tz’-<br />/t͡sʼ/ | [[Beeld:Maya Syllabary Tz'a 1.jpg|50x50px]] | | | | [[Beeld:Maya Syllabary Tz'u 1.jpg|50x50px]] [[Beeld:Maya Syllabary Tz'u 2.jpg|50x50px]] |- ! w-<br />/w/ | [[Beeld:Maya Syllabary Wa 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary We 1.jpg|50x50px]] | | | ! w-<br />/w/ | [[Beeld:Maya Syllabary Wa 2.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Wi 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Wo 1.jpg|50x50px]] || |- ! x-<br />/ʃ/ | | | [[Beeld:Maya Syllabary Xi 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Xo 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Xu 1.jpg|50x50px]] ! x-<br />/ʃ/ | [[Beeld:Maya Syllabary Xa 1.jpg|50x50px]] | | | | |- ! y-<br />/j/ | | [[Beeld:Maya Syllabary Ye 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ye 2.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Yo 1.jpg|50x50px]] | ! y-<br />/j/ | [[Beeld:Maya Syllabary Ya 1.jpg|50x50px]]<br />[[Beeld:Maya Syllabary Ya 2.jpg|50x50px]] | | [[Beeld:Maya Syllabary Yi 1.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Yo 2.jpg|50x50px]] | [[Beeld:Maya Syllabary Yu 1.jpg|50x50px]] |- ! !! -a !! -e !! -i !! -o !! -u !! !! -a !! -e !! -i !! -o !! -u |} ==Voorbeeld== Die volgende inskripsie kom van die graf van [[Kʼinich Janaabʼ Pakal]], ''ajaw'' van [[Palenque]] van Julie 615 af: [[Beeld:Example of Maya script.png|maya exx|links|frameless|601x601px]] {| class="wikitable" |+ Transkripsie |- !rowspan="2"| Ry !colspan="2"| Glief !colspan="2"| Lesing |- ! I || J || I || J |- ! 4 | ya k’a wa || ʔu(?) K’UH hu lu || ''yak’aw'' || ''ʔuk’uhul'' |- ! 5 | PIK || 1-WINAAK-ki || ''pik'' || ''juʔn winaak'' |- ! 6 | pi xo ma || ʔu SAK hu na la || ''pixoʔm'' || ''ʔusak hunal'' |- ! 7 | ʔu-ha || YAX K’AHK’ K’UH? || ''ʔuʔh'' || ''Yax K’ahk’ K’uh?'' |- ! 8 | ʔu tu pa || K’UH? ? || ''ʔutuʔp'' || ''k’uh(ul)? ...l'' |- ! 9 | ʔu KOʔHAW wa || ?[CHAAK] ...m || ''ʔukoʔhaw'' || ''Chaahk (‘GI’)'' |- ! 10 | SAK BALUʔN || – || ''Sak Baluʔn'' || – |} '''Teks:''' ''Yak’aw ʔuk’uhul pik juʔn winaak pixoʔm ʔusak hunal ʔuʔh Yax K’ahk’ K’uh(?) ʔutuʔp k’uh(ul)? ...l ʔukoʔhaw Chaahk (‘GI’) Sak Baluʔn.''<br /> '''Vertaling:''' "Hy het aan die god klere gegee, [bestaande uit] nege en twintig hoofbedekkings, wit lint, 'n halssnoer, Eerste Vuurgod se oorbelle en God se vierhoekige kentekenhelm, aan Chaahk Sak-Balun." {{clear}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Bronne== {{refbegin|3}} * {{cite book |last1=Coe |first1=Michael D. |last2=Van Stone |first2=Mark L |year=2005 |title=Reading the Maya Glyphs |publisher=Thames & Hudson |location=London |isbn=978-0-500-28553-4 |url=https://archive.org/details/readingmayaglyph0000coem }} * {{cite book |last=Coe |first=Michael D. |year=1992 |title=Breaking the Maya Code |publisher=Thames & Hudson |location=London |isbn=0-500-05061-9 |url=https://archive.org/details/breakingmayacode00coem_0 }} * {{cite book |last=Gronemeyer |first=Sven |year=2012 |url=https://www.academia.edu/2088991 |chapter=Statements of Identity: Emblem Glyphs in the Nexus of Political Relations |editor1=Jarosław Źrałka |editor2=Wiesław Koszkul |editor3=Beata Golińska |title=Maya Political Relations and Strategies. Proceedings of the 14th European Maya Conference, Cracow, 2009 |series=Contributions in New World Archaeology |volume=4 |publisher=Polska Akademia Umiejętności and Uniwersytet Jagielloński |location=Cracow |pages=13–40 }} * {{cite AV media |people=Guéguen-Leclair, Guy |title=Écriture maya. L'Alphabet consonantique dans les anciens textes mayas |publication-date=2012 |medium=Research papers |url=http://mayasite.pagesperso-orange.fr/index.htm }} * {{cite book |last=Houston |first=Stephen D. |year=1993 |title=Hieroglyphs and History at Dos Pilas: Dynastic Politics of the Classic Maya |publisher=University of Texas Press |location=Austin |isbn=0-292-73855-2 }} * {{cite book |last=Houston |first=Stephen D. |year=1986 |title=Problematic Emblem Glyphs: Examples from Altar de Sacrificios, El Chorro, Rio Azul, and Xultun |url=http://www.mesoweb.com/bearc/cmr/03.html |format=PDF |edition=Mesoweb online facsimile |series=Research Reports on Ancient Maya Writing, 3. |location=Washington D.C. |publisher=Center for Maya Research |asin=B0006EOYNY |access-date=2007-07-06 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224144343/http://www.mesoweb.com/bearc/cmr/03.html |url-status=dead }} * {{cite book |last1=Kettunen |first1=Harri |first2=Christophe |last2=Helmke |year=2020 |title=Introduction to Maya Hieroglyphs |format=PDF |publisher=Wayeb |url=https://www.wayeb.org/resources-links/wayeb-resources/workshop-handbook/ |access-date=2021-11-11 |language=en, es, fr, pl, da, sk, it }} * {{cite book |last1=Kettunen |first1=Harri |first2=Christophe |last2=Helmke |year=2025 |title=Introduction to Maya Hieroglyphs |format=PDF |publisher=Wayeb |url=https://www.wayeb.org/resources-links/wayeb-resources/workshop-handbook |access-date=2025-12-14 |language=en, es, fr, pl, da, sk, it }} *{{cite book |author-last1=Lacadena |author-first1=Alfonso |author-last2=Wichmann |author-first2=Søren |chapter=On the Representation of the Glottal Stop in Maya Writing |title=The Linguistics of Maya Writing |pages=103–162 |year=2004 |publisher=University of Utah Press |location=Salt Lake City }} * {{cite book |last1=Lacadena García-Gallo |first1=Alfonso |first2=Andrés |last2=Ciudad Ruiz |year=1998 |chapter=Reflexiones sobre la estructura política maya clásica |title=Anatomía de una Civilización: Aproximaciones Interdisciplinarias a la Cultura Maya |editor=Andrés Ciudad Ruiz |editor2=Yolanda Fernández Marquínez |editor3=José Miguel García Campillo |editor4=Maria Josefa Iglesias Ponce de León |editor5=Alfonso Lacadena García-Gallo |editor6=Luis T. Sanz Castro |publisher=Sociedad Española de Estudios Mayas |location=Madrid |isbn=84-923545-0-X |language=es }} *{{cite web |last=de Landa |first=Diego|editor-last=Prager |editor-first=Christian |title=Relacion de las Cosas de Yucatán |url=http://www.wayeb.org/download/resources/landa.pdf |date=1566 |orig-year=From 1958 Porrua edition, with page numbers in parentheses |publication-date=2002 |via=Wayeb.org }} * {{cite AV media |people=Lebrun, David (Director) Guthrie, Rosey (producer) |title=Breaking the Maya Code |year=2008 |medium=Documentary |publisher=Night Fire Films |asin=B001B2U1BE |ref={{harvid|Breaking the Maya Code|2008}}}} * {{cite book |last=Mathews |first=Peter |year=1991 |chapter=Classic Maya emblem glyphs |title=Classic Maya Political History: Hieroglyphic and Archaeological Evidence |series=School of American Research Advanced Seminars |editor-first=T. Patrick |editor-last=Culvert |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge and New York |pages=19–29|isbn=0-521-39210-1 }} * {{cite book |last=Marcus |first=Joyce |year=1976 |title=Emblem and State in the Classic Maya Lowlands: an Epigraphic Approach to Territorial Organization |series=Dumbarton Oaks Other Titles in Pre-Columbian Studies |location=Washington D.C. |publisher=Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Harvard University Press |isbn=0-88402-066-5 }} *{{cite book |last=McKillop |first=Heather |year=2004 |title=The ancient Maya : new perspectives |publisher=W. W. Norton & Company, Inc. |location=New York, N.Y. |isbn=978-0-393-32890-5 |url=https://archive.org/details/ancientmaya00heat }} * {{cite book |last=Montgomery |first=John |title=How to Read Maya Hieroglyphs |series=Hippocrene Practical Dictionaries |year=2004 |location=New York |publisher=Hippocrene Books |isbn=978-0-7818-1020-3 }} * {{cite book |last=Montgomery |first=John |title=Dictionary of Maya Hieroglyphs |year=2002 |location=New York |publisher=Hippocrene Books |isbn=978-0-7818-0862-0 }} * {{cite journal |last1=Saturno |first1=William A. |first2=David |last2=Stuart |first3=Boris |last3=Beltrán |date=3 March 2006 |title=Early Maya writing at San Bartolo, Guatemala |url=http://www.sanbartolo.org/science.pdf |format=PDF ''Science'' Express republ. |journal=Science |volume=311 |issue=5765 |pages=1281–3 |doi=10.1126/science.1121745 |pmid=16400112 |access-date=2007-06-15 |bibcode=2006Sci...311.1281S |s2cid=46351994 }} * {{cite book |last1=Schele |first1=Linda |first2=Mary Ellen |last2=Miller |year=1992 |orig-year=1986 |title=Blood of Kings: Dynasty and Ritual in Maya Art |others=Justin Kerr (fotograaf) |edition=reprint |publisher=George Braziller |location=New York |isbn=0-8076-1278-2 }} * {{cite book |last1=Schele |first1=Linda |first2=David |last2=Freidel |year=1990 |title=A Forest of Kings: The Untold Story of the Ancient Maya |publisher=William Morrow |location=New York |isbn=0-688-07456-1 |url=https://archive.org/details/forestofkingsunt0034sche }} * {{cite book |last=Soustelle |first=Jacques |title=The Olmecs: The Oldest Civilization in Mexico |year=1984 |location=New York |publisher=Doubleday and Co |isbn=0-385-17249-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/olmecsoldestcivi0000sous }} * {{cite book |last1=Stuart |first1=David |last2=Houston |first2=Stephen D. |year=1994 |title=Classic Maya Place Names |series=Dumbarton Oaks Pre-Columbian Art and Archaeology Series |volume=33 |location=Washington D.C. |publisher=Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Harvard University Press |isbn=0-88402-209-9 }} * {{cite book |last=Tedlock |first=Dennis |title=2000 Years of Mayan Literature |url=https://archive.org/details/2000yearsofmayan0000tedl |url-access=registration |year=2010 |location=California |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-23221-1 }} * {{cite book |last1=Thompson |first1=John Eric Sidney |title=Maya hieroglyphic writing: An introduction (Civilization of the American Indian series) |year=1978 |location=California |publisher=University of Oklahoma Press |isbn=978-0-8061095-8-9}} * {{cite book |last1=Van Stone |first1=Mark L |title=2012: Science and Prophecy of the Ancient Maya |year=2010 |location=California |publisher=Tlacaelel Press |isbn=978-0-9826826-0-9 }} {{refend}} ==Skakels== * [http://learningobjects.wesleyan.edu/palenque/glyphs/temple_inscriptions/ A partial transcription, transliteration, and translation of the Temple of Inscriptions text by Michael D. Carrasco] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901074300/http://learningobjects.wesleyan.edu/palenque/glyphs/temple_inscriptions/ |date=2006-09-01 }} * [http://www.mesoweb.com/resources/vocabulary/Vocabulary.pdf A Preliminary Classic Maya-English/English-Classic Maya Vocabulary of Hieroglyphic Readings by Erik Boot] * [http://www.famsi.org/mayawriting/ FAMSI resources on Maya Hieroglyphic writing] * [https://web.archive.org/web/20070613162647/http://www.authenticmaya.com/maya_writing.htm Maya Writing in: Guatemala, Cradle of the Maya Civilization] * [http://www.peabody.harvard.edu/node/24 Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions Program at the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology, Harvard University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927062939/http://www.peabody.harvard.edu/node/24 |date=2011-09-27 }} * [http://www.hup.harvard.edu/results-list.php?collection=1210 Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions, Volumes 1–9. Published by the Peabody Museum Press and distributed by Harvard University Press] {{CommonsKategorie-inlyn|Maya glyphs}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Maya script}} {{Normdata}} [[Kategorie:Skryfstelsels]] [[Kategorie:Maja]] 84motcd0h172io3p3e6020e8uuiqbu0 0 457616 2924510 2890272 2026-08-12T13:40:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924510 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Kim Min-hee | beeld = Kim Min-hee at Berlinale 2022 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Kim in 2022 | inheemse_naam = {{nobold|{{lang|ko|김민희}}}} | inheemse_naam_taal = ko | geboortedatum = {{geboortedatum en ouderdom|1982|3|1}} | geboorteplek = [[Seoul]], Suid-Korea | alma mater = Dankook-universiteit ([[Baccalaureus Artium|B.A.]] en [[Magister Artium|M.A.]] in toneel- en rolprentstudies)<ref>[http://epg.epg.co.kr/star/profile/index.asp?actor_id=2356 "김민희"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225063710/http://epg.epg.co.kr/star/profile/index.asp?actor_id=2356 |date=25 Februarie 2012 }}. ''Epg'' (in Koreaans). Opgespoor 30 September 2012.</ref> | beroep = {{hlist|Aktrise|model|rolprentvervaardiger}} | jare_aktief = 1999–teenswoordig | agent = {{unbulleted list|BH Entertainment (tot 2012)|Management SOOP (2012–2016)}} | lewensmaat = Hong Sang-soo (2015–tans) | kinders = 1 | handtekening = Kim min-hee signature.jpg }} '''Kim Min-hee''' (김민희; * [[1 Maart]] [[1982]]) is 'n [[Suid-Korea]]anse aktrise en model. Sy het aanvanklik bekend geraak vir haar rolle in ''Hellcats'' (2008), ''Helpless'' (2012) en ''Very Ordinary Couple'' (2013). Kim het hierna internasionale roem verwerf vir haar rol as Lady Hideko in Park Chan-wook se 2016-rolprent, ''The Handmaiden''. Sedertdien het sy slegs in die rolprente van haar lewensmaat, Hong Sang-soo, verskyn. Sy het die Silwer Beer vir Beste Aktrise (by die 2017-[[Berlinale]]) gewen vir haar vertolking in Hong se 2017-film, ''On the Beach at Night Alone'', en die Pardo vir Beste Vertolking tydens die 77ste Locarno-rolprentfees in 2024 vir haar rol in Hong se ''By the Stream''. == Filmografie == === Rolprente === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" |Jaar ! scope="col" |Titel ! scope="col" |Rol ! scope="col" class="unsortable" |Notas ! scope="col" class="unsortable"|Verwysings |- ! scope="row" | 2000 | ''Asako in Ruby Shoes'' || Mia || || |- ! scope="row" | 2002 | ''Surprise Party'' || Hwang Mi-ryung || || |- ! scope="row" | 2008 | ''Hellcats'' || Ami || || |- ! scope="row" | 2009 | ''Actresses'' || Kim Min-hee || || |- ! scope="row" | 2011 | ''Moby Dick'' || Sung Hyo-kwan || || |- ! scope="row" | 2012 | ''Helpless'' || Kang Sun-young || || |- ! scope="row" rowspan=2|2013 | ''Behind the Camera'' || || || |- | ''Very Ordinary Couple'' || Jang Young || || |- ! scope="row" | 2014 | ''No Tears for the Dead'' || Mo-kyung || || |- ! scope="row" | 2015 | ''Right Now, Wrong Then'' || Yoon Hee-jung || || |- ! scope="row" | 2016 | ''The Handmaiden'' || Lady Hideko || || |- ! scope="row" rowspan=3| 2017 | ''On the Beach at Night Alone'' || Young-hee || || |- | ''Claire's Camera'' || Jeon Man-hee || || |- | ''The Day After'' || Song Ah-reum || || |- ! scope="row" rowspan=2| 2018 | ''Grass'' || A-reum || || |- | ''Hotel by the River'' || A-reum || || |- ! scope="row" | 2020 | ''The Woman Who Ran'' || Gam-hee || | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5311&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=Hong Sangsoo and KIM Min-Hee Return to Berlin Competition with THE WOMAN WHO RAN|date=31 Januarie 2020|website=Korean Film Biz Zone|access-date=18 Februarie 2020|archive-date=14 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514020859/http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&blbdComCd=601006&seq=5311&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | 2021 | ''Introduction'' || Skilderes || || |- ! scope="row" rowspan=2|2022 | ''The Novelist's Film'' || Gil-soo, aktrise || | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news |url= https://n.news.naver.com/entertain/movie/article/408/0000144167 |script-title=ko:홍상수 감독 '소설가의 영화' 3년 연속 베를린영화제 경쟁부문 공식 초청 |trans-title= Regisseur Hong Sang-soo se 'Novelist's Film' amptelik vir die derde agtereenvolgende jaar na die kompetisie-afdeling van die Berlynse Filmfees genooi.|author= Kim Kyung-hee |work=iMBC |publisher=Naver |date= 20 Januarie 2022 |access-date= 21 Januarie 2022 |language= ko |archive-date= 7 April 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220407165454/https://n.news.naver.com/entertain/movie/article/408/0000144167 |url-status= live }}</ref> |- | ''Walk Up'' || || Produksiebestuurder | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&aid=0000561867|author=Kang Min-kyung|script-title=ko:[공식] 홍상수 감독♥김민희 제작 실장 '탑', 토론토·산세바스티안 영화제 초청|trans-title=[Official] Director Hong Sang-soo ♥ Kim Min-hee, Production Manager 'Top', invited to Toronto San Sebastian Film Festival|publisher=Ten Asia|via=Naver|date=3 Augustus 2022|access-date=18 Augustus 2022|language=ko|archive-date=3 Augustus 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220803084814/https://entertain.naver.com/now/read?oid=312&aid=0000561867|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan=2|2023 | ''In Water'' || || | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/reviews/water-gently-gorgeous-delight-from-hong-sangsoo|title=In Water: a gently gorgeous delight from Hong Sangsoo|last=Flew|first=Thomas|date=1 Maart 2023|publisher=Britse Rolprentinstituut|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102145723/https://www.bfi.org.uk/sight-and-sound/reviews/water-gently-gorgeous-delight-from-hong-sangsoo|url-status=live}}</ref> |- | ''In Our Day'' || Sang-won || | style="text-align:center" | <ref>{{cite magazine|last=Kiang|first=Jessica|date=11 Oktober 2023|title='In Our Day' Review: Hong Sang-soo Murmurs Sweet Little Somethings About Life's Unseen Connections|url=https://variety.com/2023/film/asia/in-our-day-review-hong-sang-soos-sweet-little-storyof-lifes-unseen-connections-1235752162/|magazine=Variety|access-date=2 November 2023|archive-date=2 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102145727/https://variety.com/2023/film/asia/in-our-day-review-hong-sang-soos-sweet-little-storyof-lifes-unseen-connections-1235752162/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |2024 | ''By the Stream'' || Jeonim || | style="text-align:center" | <ref name="stream">{{cite web |last1=Lodge |first1=Guy |title='By the Stream' Review: Hong Sangsoo's Wry, Strangely Sweet Ode to Art, Love and Eel |url=https://variety.com/2024/film/reviews/by-the-stream-review-1236108756/ |website=Variety |date=16 Augustus 2024 |access-date=19 Augustus 2024 |archive-date=19 Augustus 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240819143516/https://variety.com/2024/film/reviews/by-the-stream-review-1236108756/ |url-status=live }}</ref> |- |} === Televisiereeks === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | Verwysings |- ! scope="row" | 1999 | ''School 2'' | Shin Hye-won | | |- ! scope="row" rowspan="2"| 2000 | ''Look Back in Anger'' | Lee Hye-jung | | |- | ''Juliet's Man'' | Bol Yeo-woo | | |- ! scope="row" | 2002 | ''Age of Innocence'' | Ji-yoon | | |- ! scope="row" | 2004 | ''My 19 Year Old Sister-in-Law'' | Choi Soo-ji | | |- ! scope="row" | 2006 | ''Goodbye Solo'' | Choi Mi-ri | | |- ! scope="row" | 2008 | ''Love Marriage'' | Lee Kang-hyun | | |} === Televisieprogramme === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Titel ! scope="col" | Rol ! scope="col" class="unsortable" | Notas ! scope="col" class="unsortable" | Verwysings |- ! scope="row" | 2000 | ''Inkigayo'' | Aanbieder | met Ahn Jae-mo, 23 April – 31 Desember 2000 | |} == Pryse en benoemings == [[Beeld:Kim Min-hee Photo Call The Beach at Night Alone Berlinale 2017.jpg|duimnael|regs|Kim in 2017 tydens die [[Berlinale]].]] {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ Naam van die toekenningseremonie, jaar van toekenning, kategorie, genomineerde van die toekenning en die resultaat van die benoeming ! scope="col" | Toekenningseremonie ! scope="col" | Jaar ! scope="col" | Kategorie ! scope="col" | Genomineerde / Werk ! scope="col" | Resultaat ! scope="col" class="unsortable" | Verwysings |- ! scope="row" | Asiese Rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2018 |Beste Aktrise |''The Day After'' |{{nom}} | |- ! scope="row" | Austin Film Critics Association | style="text-align:center" | 2016 | Beste Ondersteunende Aktrise | ''The Handmaiden'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="4" | Baeksang Kunstetoekennings | style="text-align:center" | 2008 | rowspan="4" | Best Aktrise – Rolprent | ''Hellcats'' | {{won}} | style="text-align:center" | |- | style="text-align:center" | 2012 | ''Helpless'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2013 | ''Very Ordinary Couple'' | {{won}} | style="text-align:center" | |- | style="text-align:center" | 2017 | ''The Handmaiden'' | {{nom}} | |- ! scope="row" | [[Berlinale|Berlynse Internasionale Rolprentfees]] | style="text-align:center" | 2017 |Beste Aktrise | ''On the Beach at Night Alone'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref name="awards">{{cite web|url=https://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html|title=Prizes of the International Jury|work=Berlinale|date=18 Februarie 2017|access-date=18 Februarie 2017|archive-date=13 Februarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180213193955/https://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="4" | Blue Dragon-rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2012 | Beste Aktrise | ''Helpless'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" rowspan="2" | 2013 | Populêre Ster-toekenning | rowspan="2" | ''Very Ordinary Couple'' | {{won}} | style="text-align:center" rowspan="2" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW&seq=2793|title=HOPE Scores Best Film at 34th Blue Dragon Awards|date=25 November 2013|work=Korean Film Biz Zone|access-date=27 Januarie 2018|archive-date=28 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110928122245/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?mode=VIEW|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | Beste Aktrise | {{nom}} |- | style="text-align:center" | 2016 | ''The Handmaiden'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=2&blbdComCd=601006&seq=4075&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=INSIDE MEN Deemed Best Film at 37th Blue Dragon Awards|work=Korean Film Biz Zone|access-date=8 Julie 2017|archive-date=14 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514020933/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=2&blbdComCd=601006&seq=4075&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="4" | Buil-rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2012 | rowspan="4" | Beste Aktrise | ''Helpless'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref name=buil>{{cite web|last1=Hong|first1=Jeong-won|script-title=ko:최민식-김민희, 부일영화상 남녀주연상 수상 (BIFF)|trans-title=Choi Min-sik-Kim Min-hee, beste akteur en aktrise by Buil-rolprenttoekennings|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201210051555340710|website=Newsen|language=ko|date=5 Oktober 2012|access-date=8 Julie 2017|archive-date=15 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915185836/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=201210051555340710|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2013 | ''Very Ordinary Couple'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2016 |''The Handmaiden'' |{{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2017 | ''On the Beach at Night Alone'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="2" | Busan rolprentkritici-toekennings | style="text-align:center" | 2008 | rowspan="2" | Beste Aktrise | ''Hellcats'' | {{won}} | |- | style="text-align:center" | 2016 | ''Right Now, Wrong Then'' | {{won}} | style="text-align:center" | |- ! scope="row" rowspan="3" | Chunsa rolprentkuns-toekennings | style="text-align:center" | 2016 | rowspan="3" | Beste Aktrise | ''Right Now, Wrong Then'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2017 | ''The Handmaiden'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2018 | ''On the Beach at Night Alone'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="2" | Cine21-toekennings | style="text-align:center" | 2016 | rowspan="2" | Beste Aktrise | ''The Handmaiden'' | {{won}} | |- | style="text-align:center" | 2020 |''The Woman Who Ran'' |{{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.cine21.com/news/view/?mag_id=96875|title=[스페셜] '씨네21'이 선정한 올해의 영화인①|website=Cine 21|date=31 Desember 2020|language=ko|access-date=31 Desember 2020|archive-date=31 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231012221/http://www.cine21.com/news/view/?mag_id=96875|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | Director's Cut Awards | style="text-align:center" | 2016 | Beste Aktrise | ''The Handmaiden'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=2&blbdComCd=601006&seq=3964&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|title=NA Hong-jin Nabs Best Director from Director's Cut Awards|work=Korean Film Biz Zone|access-date=8 Julie 2017|archive-date=14 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514021009/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?pageIndex=2&blbdComCd=601006&seq=3964&mode=VIEW&returnUrl=&searchKeyword=|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | Gijón internasionale-rolprentfees | style="text-align:center" | 2017 | rowspan="2" | Beste Aktrise | ''On the Beach at Night Alone'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20171127000659|title=Kim Min-hee wins best actress at Gijon Int'l Film Fest|date=27 November 2017|work=The Korea Herald|access-date=8 Desember 2017|archive-date=8 Desember 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171208020801/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20171127000659|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2024 | ''By the Stream'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news|title=AWARD LIST 62 GIJÓN/XIXÓN INTERNATIONAL FILM FESTIVAL - Gijon International Film Festival|url=https://ficx.tv/en/award-list-62-gijon-xixon-international-film-festival/|website=Gijón International Film Festival|access-date=20 Januarie 2025|archive-date=20 Januarie 2025|archive-url=https://archive.today/20250120234518/https://ficx.tv/en/award-list-62-gijon-xixon-international-film-festival/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | Grand Bell Awards | style="text-align:center" | 2001 | Beste Ondersteunende Aktrise | ''Asako in Ruby Shoes'' | {{nom}} | |- ! scope="row" rowspan="2" | International Cinephile Society Awards | style="text-align:center" | 2017 | rowspan="2" | Beste Aktrise | ''The Day After'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite web|url=https://icsfilm.org/news/ics-cannes-awards-2017-revealed/|title=ICS Cannes Awards 2017 are revealed|date=28 Mei 2017|work=Icsfilm.org|access-date=27 Januarie 2018|archive-date=27 Januarie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127202616/https://icsfilm.org/news/ics-cannes-awards-2017-revealed/|url-status=live}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2018 | ''On the Beach at Night Alone'' | Naaswenner | |- ! scope="row" rowspan="5" | KBS drama-toekennings | style="text-align:center" | 1999 | Beste Jong Aktrise | ''School'' | {{won}} | |- | style="text-align:center" rowspan="2" | 2006 | Beste Paartjie-toekenning | Kim Min-hee {{small|(met Lee Jae-ryong)}}<br/>''Goodbye Solo'' | {{nom}} | |- | Prys vir uitnemendheid, aktrise | ''Goodbye Solo'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" rowspan="2" | 2008 | Beste Paartjie-toekenning | Kim Min-hee {{small|(met Kim Ji-hoon)}}<br/>''Love Marriage'' | {{nom}} | |- | Netizen-prys, aktrise | ''Love Marriage'' | {{nom}} | |- ! scope="row" | KOFRA-rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2013 | Beste Aktrise | ''Helpless'' | {{nom}} | |- ! scope="row" | Koreaanse-rolprenttoekennings | style="text-align:center" | 2008 | Beste Aktrise | ''Hellcats'' | {{nom}} | |- ! scope="row" | Locarno-rolprentfees | style="text-align:center" | 2024 | Beste Vertolking | ''By the Stream'' | {{won}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news|author=Guy Lodge|title=Lithuanian Teen Drama 'Toxic' Wins Big at Locarno Film Festival|url=https://variety.com/2024/film/news/lithuanian-teen-drama-toxic-wins-at-locarno-film-festival-1236109849/|website=Variety|date=17 Augustus 2024|access-date=17 Augustus 2024|archive-date=17 Augustus 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240817142910/https://variety.com/2024/film/news/lithuanian-teen-drama-toxic-wins-at-locarno-film-festival-1236109849/|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | SBS drama-toekennings | style="text-align:center" | 2000 | Beste Nuwe Aktrise | ''Juliet's Man'' | {{won}} | |- | style="text-align:center" | 2002 | Netizen Populariteits-prys | ''Age of Innocence'' | {{won}} | |- ! scope="row" rowspan="4" | Wildflower Film Awards | style="text-align:center" | 2016 | rowspan="4" | Beste Aktrise |''Right Now, Wrong Then'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2018 | ''On the Beach at Night Alone'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2019 | ''Grass'' | {{nom}} | |- | style="text-align:center" | 2021 | ''The Woman Who Ran'' | {{nom}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite news|author=Lee Nam-kyung|script-title=ko:제8회 들꽃영화상' 10개 부문 후보작 공개...홍상수X김민희도 후보(공식)|url=https://entertain.naver.com/movie/now/read?oid=057&aid=0001569566|website=Maeil Broadcasting Network|date=20 April 2021|access-date=21 Mei 2021|language=ko|archive-date=21 Mei 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521105336/https://entertain.naver.com/movie/now/read?oid=057&aid=0001569566|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" | Vroue in Film Korea-toekennings | style="text-align:center" | 2013 | Beste Aktrise | ''Very Ordinary Couple'' | {{won}} | |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{commons category|Kim Min-hee}} *{{IMDb name|1195119|Min-hee Kim}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kim, Min-hee}} [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Koreaanse aktrises]] slc57thric3zdamc800cy4221cfd836 0 458117 2924511 2892678 2026-08-12T13:40:33Z Oesjaar 7467 /* Vroeë lewe en opvoeding */ Verbeter 2924511 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jesse Jackson | bynaam = | beeld = Jesse Jackson, half-length portrait of Jackson seated at a table, July 1, 1983 edit.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Jesse Jackson in 1983 | geboortenaam = Jesse Louis Burns | geboortedatum = [[8 Oktober]] [[1941]] | geboorteplek = Greenville, [[Suid-Carolina]], VSA | dood_datum = {{Death date and age|2026|02|17|1941|10|08|df=yes}} | sterfteplek = [[Chicago]], [[Illinois]], VSA | ouers = | titel = | nasionaliteit = VSA | alma_mater = Noord-Carolina Landbou- en Tegniese Staatsuniversiteit, Chicago Teologiese Seminarium | beroep = aktivis, dominee en politikus | bekend = burgerregte aktivisme | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = Baptis | huweliksmaat = Jacqueline Brown | kinders = 6 | webblad = | handtekening = Jesse Jackson signature.svg }} '''Jesse Louis Jackson''' ([[Geboortenaam|né]] '''Burns'''; [[8 Oktober]] [[1941]] – [[17 Februarie]] [[2026]]) was 'n Amerikaanse burgerregte-aktivis, politikus en geordende Baptiste-predikant. As 'n protégé van [[Martin Luther King jr.]] en James Bevel tydens die Amerikaanse burgerregtebeweging, het hy een van die mees prominente burgerregte-leiers van die laat 20ste en vroeë 21ste eeue geword. Van 1991 tot 1997 het hy as 'n skadu-afgevaardigde en skadu-senator vir die [[Distrik Columbia|Distrik van Columbia]] gedien. Hy was die vader van die Amerikaanse verteenwoordiger Jonathan Jackson en voormalige Amerikaanse verteenwoordiger Jesse Jackson Jr. Gebore in Greenville, [[Suid-Carolina]], het Jackson sy aktivisme in die 1960's begin en die organisasies gestig wat later saamgesmelt het om die Rainbow/PUSH-koalisie te vorm. Hy het sy werk in die 1980's na internasionale sake uitgebrei en 'n uitgesproke kritikus van die Reagan-administrasie geword. In 1984 stuur hy 'n veldtog van stapel om president van Amerika te word. Hy is aanvanklik beskou as 'n randkandidaat, maar het derde geëindig vir die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese Party]] se interne nominasie verkiesing, net na voormalige vise-president [[Walter Mondale]] en senator Gary Hart. Hy het sy aktivisme voortgesit en in 1988 'n tweede keer gepoog om as presidensiële kandidaat benoem te word, waar hy as naaswenner geëindig het na die goewerneur van [[Massachusetts]], Michael Dukakis. Jackson het nie weer vir die presidentskap gestaan nie, maar in 1990 is hy verkies as die skadusenator van die Distrik van Columbia, waar hy een termyn tydens die Bush- en Clinton-administrasies gedien het. Alhoewel hy aanvanklik krities was teenoor president [[Bill Clinton]], het hy later 'n ondersteuner geword. Jackson het van 1992 tot 2000 ''Both Sides with Jesse Jackson'' op [[CNN]] aangebied. As kritikus van polisiebrutaliteit, die [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse Party]] en konserwatiewe beleide, is hy wyd beskou as een van die invloedrykste [[Afro-Amerikaners|Afro-Amerikaanse]] aktiviste van sy era. Hy sterf op 17 Februarie 2026 op 84-jarige ouderdom in sy huis in Chicago. == Vroeë lewe en opvoeding == Jackson is op 8 Oktober 1941 in Greenville, [[Suid-Carolina]], gebore as Jesse Louis Burns, aan Helen Burns (1923–2015) , 'n 18-jarige hoërskoolleerling, en haar 33-jarige getroude buurman, Noah Louis Robinson (1908–1997).<ref name="kinginstitute">{{Cite web|url=https://kinginstitute.stanford.edu/jackson-jesse-louis|title=Jackson, Jesse Louis|website=Stanford: The Martin Luther King, Jr. Research and Education Institute|publisher=[[Stanford University]]|access-date=September 10, 2023|quote=Jackson was born in Greenville, South Carolina, on 8 October 1941 to an unmarried, teenage mother.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/helen-burns-jackson-mother-of-civil-rights-leader-dies-at-92/|title=Helen Burns Jackson, mother of civil rights leader dies at 92|date=September 7, 2015|website=CBS News|language=en-US|access-date=February 17, 2026}}</ref> Sy voorgeslagte sluit in [[Cherokee]], Afro-Amerikaanse slawe, Ierse plantasie-eienaars en 'n [[Gekonfedereerde State van Amerika|Konfederale]] balju.<ref>{{Cite book |last=Frady |first=Marshall |url=https://books.google.com/books?id=QeXuaFDq4p4C&q=jesse+jackson+irish+roots&pg=PT119 |title=Jesse: The Life and Pilgrimage of Jesse Jackson |date=November 28, 2006 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-1-4165-4349-7 |language=en}}</ref><ref>Blue Clark, ''Indian Tribes of Oklahoma: A Guide'', University of Oklahoma Press (2012), p. 75</ref> Robinson, 'n voormalige professionele bokser, het vir 'n tekstielagent gewerk en was 'n bekende figuur in die swart gemeenskap. 'n Jaar na Jesse se geboorte trou sy moeder met Charles Henry Jackson, 'n poskantoor-instandhoudingswerker. Jesse is later deur Charles Henry Jackson aangeneem. Jesse het sy stiefpa se van aangeneem, hoewel hy gedurende sy grootwordjare ook 'n noue verhouding met Robinson behou het. Hy het gesê dat hy albei mans as sy vaders beskou. As kind is Jesse Jackson deur ander kinders gespot oor sy buite-egtelike geboorte, en hy het gesê hierdie ervarings het hom gemotiveer om sukses te bereik. Hy het onder [[Jim Crow-wette|Jim Crow]] -segregasiewette grootgeword en is verplig om agter in die bus gaan sit en aparte drinkfonteine gebruik – praktyke wat hy aanvaar het tot met die Montgomery-busboikot van 1955. Hy het by 'n rasse-geskeide skool, Sterling Hoërskool in Greenville, skoolgegaan. Daar is hy as klaspresident verkies, het 10de in sy klas geëindig en erekleure ("''letters''") in [[bofbal]], [[Amerikaanse voetbal|voetbal]] en [[basketbal]] verwerf.<ref name="gale2">{{Cite book |title=Contemporary Black Biography |publisher=Gale Group |year=2001 |editor-last=Henderson |editor-first=Ashyia |volume=27 |chapter=Jesse Jackson |access-date=September 30, 2012 |chapter-url=http://gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/jackson_j.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906020523/http://www.gale.cengage.com/free_resources/bhm/bio/jackson_j.htm |archive-date=September 6, 2012 |url-status=dead}}</ref> Nadat hy in 1959 hoërskool geslaag het, het Jackson 'n kontrak van 'n professionele [[Bofbal|bofbalspan]] van die hand gewys sodat hy die Universiteit van [[Illinois]] met 'n [[Amerikaanse voetbal|voetbalbeurs]] kon bywoon. Na sy tweede semester by hierdie oorwegend wit kollege, het hy oorgeskakel na North Carolina A&T, 'n histories swart universiteit in Greensboro, [[Noord-Carolina]]. Jackson het gesê dat hy van universiteit gewissel het omdat hy gevoel het dat rassistiese vooroordeel hom verhoed het om ''quarterback'' in die [[Amerikaanse voetbal|Amerikaanse voetbalspan]] te speel. Die sosioloog Harry Edwards het later in 2002 die opmerking gemaak dat die Universiteit van Illinois wel voorheen 'n swart ''quarterback'' gehad het, maar ook opgemerk dat swart atlete wat oorwegend wit kolleges gedurende die 1950's en 1960's bygewoon het, 'n "kombinasie van kultuurskok en diskriminasie" teëgekom het.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.com/gen/s/2002/0226/1340982.html|title=ESPN.com: GEN - Edwards: The man who would be King in the Sports Arena|website=www.espn.com|access-date=2026-02-19}}</ref> By A&T universiteit het Jackson ''quarterback'' gespeel en is hy as president van die studenteraad verkies. Hy raak aktief in plaaslike burgerregte-proteste teen aparte biblioteke, teaters en restaurante. Hy het in 1964 met 'n [[Baccalaureus Scientiae|BSc-]] graad in sosiologie gegradueer en daarna die [[Chicago]] Teologiese Kweekskool met 'n beurs bygewoon. Hy het die kweekskool in 1966 verlaat, drie vakke kort van sy meestersgraad, om voltyds op die burgerregte beweging te fokus. Hy is in 1968 as predikant georden. In 2000 het die Chicago Teologiese Kweekskool 'n [[Magister Artium|Meestersgraad in Teologie]] aan hom toegeken op grond sy vorige studie en sy daaropvolgende werks- en lewenservaring.<ref>{{Cite web|url=https://news.google.com/newspapers?id=kQRaAAAAIBAJ&pg=4525,54428&dq=jesse+jackson+receives+masters+chicago+theological&hl=en|title=The Telegraph-Herald - Google News Archive Search|website=news.google.com|access-date=2026-02-19}}</ref> == Burgerregte-aktivisme == Jackson het in 1965 deelgeneem aan die Selma na Montgomery-optogte wat deur [[Martin Luther King jr.|Martin Luther King jr]]., James Bevel en ander burgerregte-leiers in Alabama georganiseer is. Beïndruk deur Jackson se dryfkrag en organisatoriese vermoëns, het King gou vir Jackson 'n rol in die ''Southern Christian Leadership Conference (SCLC)'' gegee, alhoewel hy bekommerd was oor Jackson se oënskynlike aandagsoekery. Toe Jackson van Selma optogte terugkeer, het hy opdrag gekry om 'n kantoor vir die ''SCLC'' in Chicago te vestig. Toe Martin Luther King Jr geskiet is, was Jackson onder in die parkeerterrein van die motel waar dit plaasgevind het. In die nasleep van King se dood het Jackson aan ''SCLC'' se ''Poor People's Crusade'' in Washington, DC, gewerk – maar hy het toenemend begin bots met Ralph Abernathy, King se opvolger as voorsitter van die ''SCLC''. In 1969 het ''The New York Times'' berig dat verskeie swart leiers Jackson as King se opvolger beskou en dat Jackson een van die min swart aktiviste was wat rasseversoening bevorder het.<ref>Herbers, John (June 2, 1969). "[https://www.nytimes.com/1969/06/02/archives/chicagos-operation-breadbasket-is-seeking-racial-solutions-in.html Chicago's Operation Breadbasket Is Seeking Racial Solutions in Economic Problems]". ''The New York Times''. ISSN 0362-4331. </ref> Jackson het geglo dat daar 'n sameswering was om King te vermoor. In 1978 het hy vier uur lank met King se veroordeelde sluipmoordenaar, James Earl Ray, vergader. Jackson het gesê dat Ray wel betrokke was by King se sluipmoord, maar hom nie doodgemaak het nie, en dat die ander wat betrokke was "nog steeds op vrye voet is".<ref>{{Cite book |last=Frady |first=Marshall |title=Jesse: The Life and Pilgrimage of Jesse Jackson |date=1996 |publisher=Random House |page=230}}</ref> == Internasionale aktivisme == [[Lêer:Reverend_Jesse_Jackson_speaking_at_the_UN_crop.jpg|duimnael|Jackson by die Verenigde Nasies in Maart 2012]] Jackson se invloed het in die 1980's na internasionale sake uitgebrei. In 1983 het hy na [[Sirië]] gereis om die vrylating van 'n gevange Amerikaanse vlieënier, vlootluitenant Robert Goodman, te bewerkstellig. Goodman is oor Libanon afgeskiet terwyl hy op 'n sending was om Siriese posisies in daardie land te bombardeer. Nadat Jackson 'n dramatiese persoonlike beroep op president [[Hafez al-Assad]], die Siriese president, gedoen het, is Goodman vrygelaat. [[Ronald Reagan]] het vir Jackson en Goodman op 4 Januarie 1984 in die Withuis ontvang. Dit het gehelp om Jackson se gewildheid as 'n Amerikaanse patriot te verhoog en het as 'n wegspringplek gedien vir sy presidensiële aspirasies in 1984. In Junie 1984 het Jackson die vrylating van 22 Amerikaners wat in [[Kuba]] aangehou is, onderhandel na 'n uitnodiging deur die Kubaanse president [[Fidel Castro]]. Aan die vooraand van die Persiese [[Golfoorlog]] van 1991 het Jackson 'n reis na Irak onderneem om by [[Saddam Hoesein|Saddam Hussein]] te pleit vir die vrylating van buitelandse burgers wat daar as 'n "menslike skild" aangehou is, wat die vrylating van verskeie Britse en 20 Amerikaanse individue verseker het. Jackson was 'n uitgesproke aktivis om [[Apartheid]] in Suid-Afrika te beëindig. Hy het by [[Pous Johannes Paulus II]] en die Russiese leier [[Michail Gorbatsjof|Mikhail Gorbatsjof]] vir ondersteuning vir dié saak gevra. Jackson het [[Nelson Mandela]] vergesel tydens Mandela se vrylating uit die tronk in Suid-Afrika. In 1997 het Jackson na [[Kenia]] gereis om met die Keniaanse president [[Daniel arap Moi]] te vergader om as die Amerikaanse president [[Bill Clinton]] se spesiale gesant vir demokrasie vrye en regverdige verkiesings te bevorder. In Mei 2024 het Jackson in ''The Chicago Maroon'' oor die [[Israel-Hamas-oorlog|Gaza-oorlog]] geskryf. Hy het die aanval op Israel op 7 Oktober veroordeel, maar gesê dat Israel se reaksie en aanval op Palestynse burgerlikes 'n "slagting" was.<ref>{{Cite web|url=https://chicagomaroon.com/42811/viewpoints/op-ed/a-message-to-the-protesters-from-reverend-jesse-l-jackson-sr/|title=A Message to the Protesters From Reverend Jesse L. Jackson, Sr.|last=Jackson, Sr.|first=Jesse L.|date=May 3, 2024|website=chicagomaroon.com|publisher=The Chicago Maroon|access-date=September 29, 2024}}</ref> == Latere lewe, gesondheid en dood == Jackson is op 31 Desember 1962 met Jacqueline Lavinia Brown (gebore 1944) getroud. Hulle het vyf kinders gehad, insluitend die politieke kommentator Santita (1963), voormalige Amerikaanse verteenwoordiger Jesse Jackson Jr. (1965) en Amerikaanse verteenwoordiger Jonathan Luther Jackson (1966). In Julie 2023 het Jackson aangekondig dat hy as leier van die Rainbow/PUSH beweging aftree.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2023/07/14/us/jesse-jackson-rainbow-push-coalition|title=Civil rights leader Rev. Jesse Jackson to step down as Rainbow PUSH Coalition president|last=Williams|first=Raja Razek,Ashley R.|date=2023-07-14|website=CNN|language=en|access-date=2026-02-19}}</ref> Sy besluit is gegrond op sy gevorderde ouderdom sowel as verswakkende gesondheid. Jackson is in 2017 met [[Parkinson se siekte]] gediagnoseer en is twee keer in 2021 in die hospitaal opgeneem, nadat hy positief getoets het vir [[Koronavirussiekte-2019|COVID-19]] en toe na 'n kopbesering. Die burgemeester van Chicago, Brandon Johnson, het gesê dat Jackson " 'n argitek van die siel van Chicago was... Sy geloof, sy deursettingsvermoë, sy liefde en sy onwrikbare toewyding aan mense inspireer ons almal om aan te hou streef na 'n beter môre". In November 2025 is Jackson in Chicago in die hospitaal opgeneem. Sy diagnose is in April 2025 verander van [[Parkinson se siekte|Parkinsons]] na progressiewe supranukleêre verlamming (PSP), 'n neurodegeneratiewe toestand wat soos Parkinson kan lyk.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/jesse-jackson-hospitalized-neurodegenerative-condition-rcna243755|title=Jesse Jackson hospitalized, under observation for a neurodegenerative condition|date=2025-11-13|website=NBC News|language=en|access-date=2026-02-19}}</ref> In Desember het sy familie aangekondig dat hy in 'n stabiele toestand in 'n verpleeginrigting was en na verwagting binnekort huis toe sou kom. Hy is op 22 Desember ontslaan. Jackson is op 17 Februarie 2026 op 84-jarige ouderdom in sy huis in Chicago oorlede. Sy familie het sy dood op sosiale media aangekondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/DU2mUvPDoh9/|title=🙏🏽🕊️|last=Rainbow PUSH Coalition|authorlink=|last2=Jackson|first2=Yusef D.|date=2026-02-17|website=[[Instagram]]|access-date=February 17, 2026|last3=Jackson Legacy Foundation}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2026/02/17/us/reverend-jesse-jackson-death|title=The Rev. Jesse Jackson, pioneering civil rights activist and racial ‘pathfinder,’ dies at 84|last=Stambaugh|first=John Blake, Alex|date=2026-02-17|website=CNN|language=en|access-date=2026-02-19}}</ref> == Nalatenskap == * Die Amerikaanse ''Ebony Magazine'' het Jackson in 1971 op hul lys van "100 mees invloedryke swart Amerikaners" geplaas. * In 2000 het Bill Clinton die Presidensiële Medalje van Vryheid aan Jackson toegeken, die hoogste eerbewys wat aan Amerikaanse burgerlikes toegeken kan word. * In 2015 is Jackson met 'n eredoktersgraad van die Universiteit van [[Edinburg|Edinburgh]] bekroon, uit erkenning van dekades se bevordering van burgerregte.<ref>{{Cite web|url=https://www.ed.ac.uk/news/2015/jesse-jackson-210815|title=Honorary degree for Jesse Jackson|website=2015 News|publisher=The University of Edinburgh|access-date=January 11, 2023}}</ref> ==Bronnelys== * {{Cite book |last=Dudley |first=K. |year=1994 |title=The End of the Line |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-16908-1 |url=https://archive.org/details/endofline00kath_0 |ref=none}} * {{Cite book |author1=Jackson, Jesse L. Jr. |author2=with Frank E. Watkins |year=2001 |title=A More Perfect Union: Advancing New American Rights |url=https://archive.org/details/moreperfectunion00jack |location=New York |publisher=Welcome Rain Publishers |isbn=1-56649-186-X |ref=none}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jackson, Jesse}} [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Amerikaanse predikante]] [[Kategorie:Afro-Amerikaners]] [[Kategorie:Menseregte-aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1941]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] l787bnw25j7rxcrnbnwonbvv2jqs70w 2 458321 2924488 2923517 2026-08-12T12:46:33Z VamuhleOmuhle 203624 2924488 wikitext text/x-wiki = Lanugo = [[Lêer:Lanugo.png|duimnael|Lanugo op die skouer en rug van tweelingmeisies.]] Lanugo is ’n baie fyn, sagte liggaamshare wat ’n fetus in die baarmoeder ontwikkel om warmte en beskerming te bied. Dit verdwyn gewoonlik voor of kort ná geboorte, maar kan ook voorkom by volwassenes met ernstige wanvoeding of eetversteurings soos anoreksie Die Latynse woord ''lanugo'' beteken letterlik “wol” of “veerbont”. en word in Afrikaans gebruik as ’n mediese en wetenskaplike term vir die fyn, pluisagtige hare wat ’n nuwegebore kind bedek. Dit is ’n spesifieke term en word gewoonlik nie in alledaagse taal gebruik nie, maar wel in mediese dokumente, pediatrie en biologiese beskrywings == Funksie == Lanugo hulp om die fetus om warmte te behou terwyl dit in die baarmoeder ontwikkel dit is n normale deel van fetale ontwikkeling en toon dat die vel en haarfolliki nkqb3emm3wbdart2kuuwizqggm1tbyt 2924576 2924488 2026-08-12T17:15:28Z VamuhleOmuhle 203624 2924576 wikitext text/x-wiki = Lanugo = [[Lêer:Lanugo.png|duimnael|Lanugo op die skouer en rug van tweelingmeisies.]] Lanugo is ’n baie fyn, sagte liggaamshare wat ’n [[fetus]] in die baarmoeder ontwikkel om warmte en beskerming te bied.<ref>{{Cite journal |last=Stenn |first=K. S. |last2=Paus |first2=R. |date=2001-01-01 |title=Controls of Hair Follicle Cycling |url=https://doi.org/10.1152/physrev.2001.81.1.449 |journal=Physiological Reviews |volume=81 |issue=1 |pages=449–494 |doi=10.1152/physrev.2001.81.1.449 |issn=0031-9333}}</ref> Dit verdwyn gewoonlik voor of kort ná geboorte, maar kan ook voorkom by volwassenes met ernstige wanvoeding of eetversteurings soos anoreksie Die Latynse woord ''lanugo'' beteken letterlik “wol” of “veerbont”. en word in Afrikaans gebruik as ’n mediese en wetenskaplike term vir die fyn, pluisagtige hare wat ’n nuwegebore kind bedek. Dit is ’n spesifieke term en word gewoonlik nie in alledaagse taal gebruik nie, maar wel in mediese dokumente, pediatrie en biologiese beskrywings == Funksies van Lanugo == Lanugo [[fetus]] help met warmte, velbeskerming en groei.Dit hou die '''vernix caseosa''' (’n wasagtige beskermende laag) vas teen die vel, wat die fetus beskerm teen die amniotiese vloeistof. By volwassenes dui lanugo dikwels op ’n mediese probleem soos wanvoeding. in fetuse lanugo hulp babas om liggamstemperatuuur te reguleer want die fetus aanvanklik min liggamsvet het.die beweging van lanugo stimuleer reseptore in die vel en dra by tot fetale ontwikkeling. == Verwysings == op11x85tuik0wkskxhs4t9hxyar3bpw 2924579 2924576 2026-08-12T17:41:31Z VamuhleOmuhle 203624 2924579 wikitext text/x-wiki = Lanugo = [[Lêer:Lanugo.png|duimnael|Lanugo op die skouer en rug van tweelingmeisies.]] Lanugo is ’n baie fyn, sagte liggaamshare wat ’n [[fetus]] in die baarmoeder ontwikkel om warmte en beskerming te bied.<ref>{{Cite journal |last=Stenn |first=K. S. |last2=Paus |first2=R. |date=2001-01-01 |title=Controls of Hair Follicle Cycling |url=https://doi.org/10.1152/physrev.2001.81.1.449 |journal=Physiological Reviews |volume=81 |issue=1 |pages=449–494 |doi=10.1152/physrev.2001.81.1.449 |issn=0031-9333}}</ref> Dit verdwyn gewoonlik voor of kort ná geboorte, maar kan ook voorkom by volwassenes met ernstige wanvoeding of eetversteurings soos anoreksie.<ref>{{Cite journal |last=Marshman |first=Gillian M. |last2=Hanna |first2=Marshall J.D. |last3=Ben-Tovim |first3=David I. |last4=Walker |first4=M. Kay |date=1990 |title=Cutaneous Abnormalities in Anorexia Nervosa |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |journal=Australasian Journal of Dermatology |language=en |volume=31 |issue=1 |pages=9–12 |doi=10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |issn=1440-0960}}</ref> Die Latynse woord ''lanugo'' beteken letterlik “wol” of “veerbont”. en word in Afrikaans gebruik as ’n mediese en wetenskaplike term vir die fyn, pluisagtige hare wat ’n nuwegebore kind bedek. Lanugo [[fetus]]<nowiki/>e help met warmte, velbeskerming en groei.Dit hou die '''vernix caseosa''' (’n wasagtige beskermende laag) vas teen die vel, wat die fetus beskerm teen die amniotiese vloeistof. By volwassenes dui lanugo dikwels op ’n mediese probleem soos wanvoeding. in fetuse lanugo hulp babas om liggamstemperatuuur te reguleer want die fetus aanvanklik min liggamsvet het.die beweging van lanugo stimuleer reseptore in die vel en dra by tot fetale ontwikkeling. == Verwysings == j9j6e00xbpb9wadu0uwg9rhjugkazjc 2924583 2924579 2026-08-12T17:48:55Z VamuhleOmuhle 203624 2924583 wikitext text/x-wiki = Lanugo = [[Lêer:Lanugo.png|duimnael|Lanugo op die skouer en rug van tweelingmeisies.]] Lanugo is ’n baie fyn, sagte liggaamshare wat ’n [[fetus]] in die baarmoeder ontwikkel om warmte en beskerming te bied.<ref>{{Cite journal |last=Stenn |first=K. S. |last2=Paus |first2=R. |date=2001-01-01 |title=Controls of Hair Follicle Cycling |url=https://doi.org/10.1152/physrev.2001.81.1.449 |journal=Physiological Reviews |volume=81 |issue=1 |pages=449–494 |doi=10.1152/physrev.2001.81.1.449 |issn=0031-9333}}</ref> Dit verdwyn gewoonlik voor of kort ná geboorte, maar kan ook voorkom by volwassenes met ernstige wanvoeding of eetversteurings soos anoreksie.<ref>{{Cite journal |last=Marshman |first=Gillian M. |last2=Hanna |first2=Marshall J.D. |last3=Ben-Tovim |first3=David I. |last4=Walker |first4=M. Kay |date=1990 |title=Cutaneous Abnormalities in Anorexia Nervosa |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |journal=Australasian Journal of Dermatology |language=en |volume=31 |issue=1 |pages=9–12 |doi=10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |issn=1440-0960}}</ref> Die Latynse woord ''lanugo'' beteken letterlik “wol” of “veerbont”. en word in Afrikaans gebruik as ’n mediese en wetenskaplike term vir die fyn, pluisagtige hare wat ’n nuwegebore kind bedek. == Die Funksies van Lanugo == Lanugo help fetuse met warmte, velbeskerming en groei. Dit hou die '''vernix caseosa''' (’n wasagtige beskermende laag) vas teen die vel, wat die fetus beskerm teen die amniotiese vloeistof. By volwassenes dui lanugo dikwels op ’n mediese probleem soos wanvoeding. in fetuse lanugo hulp babas om liggamstemperatuuur te reguleer want die fetus aanvanklik min liggamsvet het.die beweging van lanugo stimuleer reseptore in die vel en dra by tot fetale ontwikkeling. == Verwysings == lf3ffg50f89zsgdgiqal17npm99nw7n 2924587 2924583 2026-08-12T17:51:38Z VamuhleOmuhle 203624 2924587 wikitext text/x-wiki = Lanugo = [[Lêer:Lanugo.png|duimnael|Lanugo op die skouer en rug van tweelingmeisies.]] Lanugo is ’n baie fyn, sagte liggaamshare wat ’n [[fetus]] in die baarmoeder ontwikkel om warmte en beskerming te bied.<ref>{{Cite journal |last=Stenn |first=K. S. |last2=Paus |first2=R. |date=2001-01-01 |title=Controls of Hair Follicle Cycling |url=https://doi.org/10.1152/physrev.2001.81.1.449 |journal=Physiological Reviews |volume=81 |issue=1 |pages=449–494 |doi=10.1152/physrev.2001.81.1.449 |issn=0031-9333}}</ref> Dit verdwyn gewoonlik voor of kort ná geboorte, maar kan ook voorkom by volwassenes met ernstige wanvoeding of eetversteurings soos anoreksie.<ref>{{Cite journal |last=Marshman |first=Gillian M. |last2=Hanna |first2=Marshall J.D. |last3=Ben-Tovim |first3=David I. |last4=Walker |first4=M. Kay |date=1990 |title=Cutaneous Abnormalities in Anorexia Nervosa |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |journal=Australasian Journal of Dermatology |language=en |volume=31 |issue=1 |pages=9–12 |doi=10.1111/j.1440-0960.1990.tb00642.x |issn=1440-0960}}</ref> Die Latynse woord ''lanugo'' beteken letterlik “wol” of “veerbont”. en word in Afrikaans gebruik as ’n mediese en wetenskaplike term vir die fyn, pluisagtige hare wat ’n nuwegebore kind bedek. == Die Funksies van Lanugo == Lanugo help fetuse met warmte, velbeskerming en groei. Dit hou die '''vernix caseosa''' (’n wasagtige beskermende laag) vas teen die vel, wat die fetus beskerm teen die amniotiese vloeistof. in fetuse lanugo hulp babas om liggamstemperatuuur te reguleer want die fetus aanvanklik min liggamsvet het.Die beweging van lanugo stimuleer reseptore in die vel en dra by tot fetale ontwikkeling. By volwassenes dui lanugo dikwels op ’n mediese probleem soos wanvoeding. == Verwysings == dlpzb6wqws7tudwzlor52wy8gcib9tn 0 458717 2924590 2915549 2026-08-12T17:54:46Z Jcb 223 2924590 wikitext text/x-wiki '''Digitale seinverwerking''' ('''DSV'''; Engels: ''Digital Signal Processing'', '''DSP''') is die gebruik van digitale verwerking - deur rekenaars of gespesialiseerde digitale seinverwerkers - om 'n wye verskeidenheid seinverwerkingsoperasies uit te voer.<ref name="oppenheim">{{cite book |outeur=Oppenheim, Alan V. |outeur2=Schafer, Ronald W. |jaar=2010 |titel=Discrete-Time Signal Processing |uitgawe=3 |uitgewer=Pearson |isbn=978-0131988422}}</ref> Die digitale seine wat so verwerk word, is reekse getalle wat monsters van 'n kontinue veranderlike in 'n domein soos tyd, ruimte of frekwensie verteenwoordig.<ref name="tan">{{cite book |outeur=Tan, Li |outeur2=Jiang, Jean |jaar=2019 |titel=Digital Signal Processing: Fundamentals and Applications |uitgawe=3 |uitgewer=Academic Press |isbn=978-0128150719}}</ref> DSV en [[analoë seinverwerking]] is deelgebiede van [[seinverwerking]]. DSV is van toepassing op beide stroomdata en statiese (gestoorte) data. == Werking == === Van analoog na digitaal === Om 'n analoogsein digitaal te ontleed en te manipuleer, moet dit gedigitaliseer word deur 'n '''analoog-na-digitaal-omsetter''' (ADO; Engels: ''Analog-to-Digital Converter'', ADC).<ref name="tan" /> Monsterneming geskied in twee fases: * '''Diskretisering''' - die sein word in gelyke tydintervalle verdeel, elk verteenwoordig deur 'n enkele amplitudemeting. * '''Kwantisering''' - elke meting word aan 'n eindige stel diskrete waardes toegewys.<ref name="smith">{{cite book |outeur=Smith, Steven W. |jaar=1997 |titel=The Scientist and Engineer's Guide to Digital Signal Processing |uitgewer=California Technical Publishing |isbn=978-0966017632 |url=https://www.dspguide.com}}</ref> Na verwerking kan die resultaat deur 'n '''digitaal-na-analoog-omsetter''' (DAO; Engels: ''DAC'') na analoogvorm teruggekeer word. === Domeine === DSV-ingenieurs bestudeer seine gewoonlik in een van die volgende domeine:<ref name="oppenheim" /> * '''Tyddomein''' - eendimensionele seine * '''Ruimtedomein''' - meerdimensionele seine * '''Frekwensiedomein''' - via die [[Fourier-transform]] * '''Golfietjiedomein''' (''wavelet'') - vir tyd-frekwensieontleding == Filtrering == Die mees algemene verwerkingsbenadering in die tyd- of ruimtedomein is verbetering van die insetsein deur '''filtrering'''.<ref name="smith" /> Digitale filters word in twee hooftipes verdeel: {| class="wikitable" ! Tipe !! Afkorting !! Kenmerk |- | Eindige impulsrespons || EIR (''FIR'') || Altyd stabiel; geen terugvoerlus |- | Oneindige impulsrespons || OIR (''IIR'') || Terugvoerlus; kan onstabiel word; ontleed met Z-transform |} Die '''Z-transform''' verskaf 'n tegniek om stabiliteitskwessies van digitale OIR-filters te ontleed, analoog aan die [[Laplace-transform]] vir analoogfilters.<ref name="oppenheim" /> 'n Verwante tegniek is [[outokorrelasie]] - die kruiskorrrelasie van 'n sein met ditself na 'n baie kort tydvertragings. Dit word gebruik om herhalende patrone in 'n sein op te spoor, die fundamentele frekwensie te bepaal, en ruisvlakke te skat.<ref>{{cite book |outeur=Proakis, John G. |outeur2=Manolakis, Dimitris G. |jaar=2006 |titel=Digital Signal Processing: Principles, Algorithms, and Applications |uitgawe=4 |uitgewer=Pearson Prentice Hall |isbn=978-0131873742 |bladsye=120–125}}</ref> == Geskiedenis == === Grondslag: Shannon se inligtingsteorie === In '''1948''' het [[Claude Shannon]] die baanbrekende artikel ''A Mathematical Theory of Communication'' gepubliseer, wat die wiskundige grondslag vir digitale kommunikasie en seinverwerking gelê het.<ref>{{cite journal |outeur=Shannon, C.E. |jaar=1948 |titel=A Mathematical Theory of Communication |tydskrif=Bell System Technical Journal |volume=27 |nommer=3 |bladsye=379–423 |doi=10.1002/j.1538-7305.1948.tb01338.x}}</ref> === Eerste gespesialiseerde DSP-skyfie (1978) === Die eerste gespesialiseerde digitale seinverwerkerchip was die '''TMS5100''' van Texas Instruments, ontwikkel vir die ''Speak & Spell''-opvoedkundige speelding wat in Junie 1978 by die Consumer Electronics Show bekendgestel is.<ref>{{cite web |titel=Milestones: Speak & Spell, the First Use of a Digital Signal Processing IC for Speech Generation, 1978 |url=https://ethw.org/Milestones:Speak_%26_Spell,_the_First_Use_of_a_Digital_Signal_Processing_IC_for_Speech_Generation,_1978 |uitgewer=Engineering and Technology History Wiki |jaar=2009 |toegangsdatum=2024}}</ref> Dit was die eerste chip wat lineêre voorspellende kodering (''Linear Predictive Coding'', LPC) vir spraaksintese op 'n enkele skyfie gebruik het.<ref>{{cite web |outeur=Baguley, Richard |jaar=2013 |titel=The Gadget We Miss: The Texas Instruments Speak & Spell |url=https://medium.com/people-gadgets/the-gadget-we-miss-the-texas-instruments-speak-spell-1d491078adb |uitgewer=Medium}}</ref> Die ''Speak & Spell'' is in 2009 as 'n IEEE-mylpaal erken.<ref>{{cite web |titel=Milestones: Speak & Spell |url=https://ethw.org/Milestones:Speak_%26_Spell,_the_First_Use_of_a_Digital_Signal_Processing_IC_for_Speech_Generation,_1978 |uitgewer=Engineering and Technology History Wiki |jaar=2009}}</ref> === Wyeverspreiding in die 1980's === Frantz en sy kollegas by Texas Instruments het gou besef dat hul DSP-ontwerp vir spraaksintese ook in modems, hardeskywe en driedimensionele grafika gebruik kon word.<ref>{{cite web |outeur=Frantz, Gene |titel=Digital Signal Processor |url=https://inspireip.com/digital-signal-processor/ |uitgewer=InspireIP |toegangsdatum=2024}}</ref> Texas Instruments het die opvolgchip TMS32010 as 'n algemenedoeleindes DSP-platform bemark, wat die moderne DSV-nywerheid ten volle van stapel gestuur het. == Toepassings == DSV het toepassings oor 'n wye reeks gebiede:<ref name="tan" /><ref name="dyer">{{cite book |outeur=Dyer, Stephen A. |outeur2=Harms, Brian K. |jaar=1993 |hoofstuk=Digital Signal Processing |titel=Advances in Computers |volume=37 |uitgewer=Academic Press |bladsye=59–118 |doi=10.1016/S0065-2458(08)60403-9}}</ref> * '''Klank en spraak''' - MP3-kompressie, ruisverwydering, spraakherkenning, selfoonkommunikasie * '''Beeld en video''' - JPEG-beeldkompressie, rekenaartomografie (CAT), MRI * '''Kommunikasie''' - [[draadlose telegrafie]], radar, sonar, satellietkommunikasie * '''Beheerselsel''' - industriële prosesbeheer, motorkontrole * '''Biomediese wetenskap''' - elektrokardiografie (EKG), mediese beelding * '''Geofisika''' - seismiese dataverwerking == Voordele bo analoogverwerking == {| class="wikitable" ! Voordeel !! Verduideliking |- | Programmeerbaarheid || Sagteware kan vinnig gewysig word, anders as analoogkringe wat fisies herskik moet word<ref name="smith" /> |- | Ruisimmuniteit || Digitale seine is bestand teen klein steurnisse wat analoogseine degradeer<ref name="tan" /> |- | Datakompressie || Inligting kan teen baie hoër digtheid gestoor word as met analoogseine<ref name="smith" /> |- | Foutkorrigering || Foutopsporing en -regstelling kan ingebou word deur oortolligheid<ref name="dyer" /> |} == Hardeware == Gespesialiseerde '''digitale seinverwerkers''' (DSP-skyfies) is mikroprosessorskyfies waarvan die argitektuur geoptimeer is vir DSV-bedrywighede soos vermenigvuldig-en-akkumuleer (''multiply-accumulate'') bewerkings.<ref>{{cite book |outeur=Kuo, Sen M. |outeur2=Gan, Woon-Seng |jaar=2005 |titel=Digital Signal Processors: Architectures, Implementations, and Applications |uitgewer=Prentice Hall |isbn=978-0130352293}}</ref> Hulle word wyd gebruik in selfone, skyfskywe, HDTV-produkte, radar, sonar en spraakherkenning. Ander hardewareplasforms vir DSV sluit in: * Algemene [[mikroprosessors]] * [[Veldprogrammeerbare hekskikking]]s (''FPGA'') * Gespesialiseerde [[ASIC]]-skyfies == Sien ook == * [[Seinverwerking]] * [[Analoogse seinverwerking]] * [[Fourier-transform]] * [[Monstertjie-stelling van Nyquist-Shannon]] * [[Draadlose telegrafie]] * [[Digitale kommunikasie]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Seinverwerking]] [[Kategorie:Telekommunikasie]] [[Kategorie:Toegepaste wiskunde]] 75y8z29vnkan8cju1wf9o62i63l8lqs 0 458864 2924512 2892562 2026-08-12T13:41:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924512 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Israel Katz | beeld = Israel Katz on July 3, 2024 (cropped).jpg | beeldonderskrif = Katz in 2024 | geboortenaam = {{nobold|יִשְׂרָאֵל כַּ״ץ}} | geboortedatum = | geboortejaar = 1955 | geboortemaand = 9 | geboortedag = 21 | geboorteplek = [[Ashkelon]], [[Israel]] | sterfdatum = | sterfplek = | party = [[Tnuah HaHerut|Herut]]<br/>[[Likud]] | nasionaliteit = Israelies | orde1 = Minister van Verdediging | termynaanvang1 = 7 November 2024 | termyneinde1 = | eersteminister1 = [[Benjamin Netanyahu]] | vise1 = [[Bezalel Smotrich]] | voorganger1 = [[Yoav Gallant]] | opvolger1 = | orde2 = Minister van Buitelandse Sake | termynaanvang2 = 1 Januarie 2024 | termyneinde2 = 7 November 2024 | eersteminister2 = [[Benjamin Netanyahu]] | voorganger2 = [[Eli Cohen (politikus, 1972)|Eli Cohen]] | opvolger2 = [[Gideon Sa'ar]] | orde3 = Minister van Energie en Infrastruktuur | termynaanvang3 = 29 Desember 2022 | termyneinde3 = 1 Januarie 2024 | eersteminister3 = [[Benjamin Netanyahu]] | voorganger3 = [[Karin Elharar]] | opvolger3 = [[Eli Cohen (politikus, 1972)|Eli Cohen]] | orde4 = Minister van Finansies | termynaanvang4 = 17 Mei 2020 | termyneinde4 = 13 Junie 2021 | eersteminister4 = [[Benjamin Netanyahu]] | vise4 = [[Yitzhak Cohen (Knesset-lid)|Yitzhak Cohen]] | voorganger4 = [[Moshe Kahlon]] | opvolger4 = [[Avigdor Lieberman]] | orde5 = Minister van Buitelandse Sake | termynaanvang5 = 17 Februarie 2019 | termyneinde5 = 17 Mei 2020 | eersteminister5 = [[Benjamin Netanyahu]] | vise5 = [[Tzipi Hotovely]] | voorganger5 = [[Benjamin Netanyahu]] | opvolger5 = [[Gabi Ashkenazi]] | orde6 = Minister van Intelligensie | termynaanvang6 = 14 Mei 2015 | termyneinde6 = 17 Mei 2020 | eersteminister6 = [[Benjamin Netanyahu]] | voorganger6 = [[Yuval Steinitz]] | opvolger6 = [[Eli Cohen (politikus, 1972)|Eli Cohen]] | orde7 = Minister van Vervoer | termynaanvang7 = 31 Maart 2009 | termyneinde7 = 23 Junie 2019 | eersteminister7 = [[Benjamin Netanyahu]] | vise7 = [[Tzipi Hotovely]] (2013–2015) | voorganger7 = [[Shaul Mofaz]] | opvolger7 = [[Bezalel Smotrich]] | orde8 = Minister van Landbou | termynaanvang8 = 28 Februarie 2003 | termyneinde8 = 14 Januarie 2006 | eersteminister8 = [[Ariel Sharon]] | vise8 = [[Gila Gamliel]] (2005–2006) | voorganger8 = [[Tzipi Livni]] | opvolger8 = [[Ze'ev Boim]] | orde9 = Lid van die [[Knesset]] | termynaanvang9 = 18 November 1998 | termyneinde9 = Huidig | ouers = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = [[Hebreeuse Universiteit van Jerusalem]] ([[Baccalaureus Artium|B.A.]], [[Magister Artium|M.A.]]) | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = | webtuiste = }} '''Israel Katz''' ([[Hebreeus]]: יִשְׂרָאֵל כַּ״ץ; gebore 21 September 1955) is ’n [[Israel|Israeliese]] politikus en lid van die [[Knesset]] vir [[Likud]]. Hy dien tans as Minister van Verdediging en is lid van die Veiligheidskabinet van Israel. Hy het voorheen as Minister van Landbou, Minister van Vervoer, Minister van Intelligensie, Minister van Energie, Minister van Finansies, en twee keer as Minister van Buitelandse Sake gedien. Katz is bekend vir sy rol in die modernisering van Israel se vervoerinfrastruktuur, insluitend uitbreidings van snelweë, die ontwikkeling van hoëspoedspoorweë en hervormings van hawens.<ref>{{Cite web|title=Transportation minister takes high-speed Tel Aviv-Jerusalem train for test |url=https://www.timesofisrael.com/transportation-minister-takes-high-speed-tel-aviv-jerusalem-train-for-test/ |access-date=24 December 2024 |website=The Times of Israel|date=16 January 2018 |language=en-}}</ref><ref>{{Cite web|title=Minister: Railway network is Israel's answer to Nazi trains |url=https://www.timesofisrael.com/minister-railway-network-is-israels-answer-to-nazi-trains/ |access-date=24 December 2024 |website=The Times of Israel|date=May 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 July 2013 |title=Netanyahu to Port Unions: The Monopoly is Over |url=https://www.israelnationalnews.com/news/169553 |access-date=24 December 2024 |website=Arutz Sheva}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Politikus-saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Katz, Israel}} [[Kategorie:Lede van die Knesset]] [[Kategorie:Ministers van Verdediging]] [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Lewende mense]] suamnu57tz8ubwsn0novn5nss651a1h 0 459595 2924517 2892977 2026-08-12T13:45:54Z Oesjaar 7467 /* Loopbaan */ Verbeter 2924517 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Robert Harold Compton | beeld = | breedte = | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 6 Augustus 1886 | geboorteplek = Tewkesbury, [[Engeland]] | sterftedatum = {{SDEO|1886|8|6|1979|7|11}} | sterfteplek = Kaapstad, Suid-Afrika | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = | vakgebied = [[Plantkunde]] | werkplek = [[Kirstenbosch|Kirstenbosch Nasionale Botaniese Tuin]] | alma mater = [[Universiteit van Cambridge]] | doktorale promotor = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = [[Compton Herbarium]] | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Robert Harold Compton''' ([[6 Augustus]] [[1886]] in Tewkesbury – [[11 Julie]] [[1979]] in [[Kaapstad]]) was 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[plantkundige]]. Die [[Compton Herbarium]] by die [[Kirstenbosch|Kirstenbosch Nasionale Botaniese Tuin]], wat hy in 1939 in Kaapstad gestig het, is na hom vernoem.<ref name="SANBI-compton">{{cite web|url=http://www.sanbi.org/research/comptonherbarium.htm|title=Compton Herbarium (NBG & SAM) Cape Town|publisher=South African National Biodiversity Institute|access-date=2008-10-14|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080723180604/http://www.sanbi.org/research/comptonherbarium.htm|archive-date=2008-07-23}}</ref> ==Loopbaan== Hy het van 1905 tot 1909 die [[Universiteit van Cambridge]] bygewoon, 'n dubbele eerste klas en onderskeiding behaal, en later 'n [[Magister Artium|M.A.-graad]]. Hy het van 1911 tot 1913 in Cambridge as 'n demonstrateur in plantkunde aangebly en in 1914 by 'n veldekspedisie na [[Nieu-Kaledonië]] aangesluit, waar hy breedvoerig versamel en nuwe genera en spesies ontdek het. Terwyl hy in Cambridge was, was sy hoofpublikasies op die gebied van anatomie en morfologie van [[gimnosperme]], pteridofiete en [[angiospermae]]-saailinge. Hy het van 1915 tot 1918 vir oorlogsdiens aangesluit en in Maart 1919 in Suid-Afrika aangekom om Direkteur van die Nasionale Botaniese Tuine in Kirstenbosch te word. Terselfdertyd het hy die leerstoel van Harold Pearson Professor in Plantkunde aan die [[Universiteit van Kaapstad]] beklee - Harold Pearson was die eerste Direkteur van Kirstenbosch. Robert Compton het hierdie poste vir die volgende 34 jaar beklee. In Suid-Afrika was sy belangstellings beperk tot die [[taksonomie]] van Suid-Afrikaanse [[flora]]. Die meeste van sy publikasies in hierdie veld was in die ''Journal of South African Botany'', 'n tydskrif wat hy in 1935 begin en geredigeer het tot sy aftrede. Met sy aftrede in 1953 het hy gekies om hom in [[Eswatini]] te vestig en is hy deur die Swazi-regering opdrag gegee om 'n botaniese opname van die land te doen. Die resultate het eers verskyn as 'n Geannoteerde Kontrolelys van die Flora van Swaziland in ''Journal of South African Botany Suppl. 11'' (1976). ==Eerbewyse en toekennings== Hy was President van die SA Vereniging vir die Bevordering van Wetenskap in 1957, waar hy hul medalje en 'n toekenning ontvang het. Hy was 'n Genoot van die [[Royal Society of South Africa]], 'n Ere-Genoot van die Royal Horticultural Society en medaljewenner, twee keer President van die SA Museumsvereniging, en het in 1968 'n ere-D.Sc. van die Universiteit van Kaapstad ontvang. Hy word herdenk in Comptonella Bak.f., Comptonanthus B. Nord, en talle spesiename. Die meeste van sy Nieu-Kaledoniese eksemplare is by die [[Britse Museum]], en sy uitgebreide Suid-Afrikaanse versameling (meer as 35 000 eksemplare) is versprei oor die verskillende herbaria in Suid-Afrika. Die standaard outeurafkorting '''Compton''' word gebruik om hierdie persoon as die outeur aan te dui wanneer 'n botaniese naam aangehaal word. ==Publikasies== *{{cite book|last=Compton|first=Robert Harold |title=Wild Flowers of the Cape of Good Hope|url=https://books.google.com/books?id=yMdWswEACAAJ|year=1954|publisher=Botanical Society of South Africa|display-authors=0}} met Elsie Garrett Rice *{{cite book|last=Compton|first=Robert Harold |title=Kirstenbosch: garden for a nation: being the story of the first 50 years of the National Botanic Gardens of South Africa, 1913-1963|url=https://books.google.com/books?id=Z7obAQAAMAAJ|year=1965|publisher=Tafelberg|display-authors=0}} *'{{cite book|last=Compton|first=Robert Harold |title=An annotated check list of the flora of Swaziland|url=https://books.google.com/books?id=eSVVAAAAMAAJ|year=1966|publisher=National Botanic Gardens of South Africa|display-authors=0}} *''Our South African flora'' ([[Cape Times]], Kaapstad 1930s) ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Compton, Robert Harold}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Botanici]] [[Kategorie:Geboortes in 1886]] [[Kategorie:Sterftes in 1979]] i0ehljdfsel5tj7t1kh5s1f6qotx89r 4 460400 2924609 2894875 2026-08-12T20:44:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924609 wikitext text/x-wiki {{Omraam|Meryl Streep interview at Festival de Cannes 2024 (cropped 2).jpg|180px|left|Meryl Streep op die Cannes-rolprentfees van 2024.}} '''[[Meryl Streep|Mary Louise "Meryl" Streep]]''' (gebore 22 Junie 1949) is 'n [[Amerika]]anse aktrise. Sy word beskou as een van die veelsydigste akteurs van haar tydperk en is bekend vir haar tegniese presisie, praat in verskillende [[dialek]]te en professionele langlewendheid. Streep het 'n [[BA]] in lettere en wysbegeerte en 'n [[Magister Artium|M.A.]] in [[beeldende kuns]]. Haar artistieke proses behels dikwels die verfyning van haar karakers se dialoog sodat hulle motiverings 'n sielkundige diepte besit wat bo dié van tradisionele argetipes uitstyg. Benewens haar kreatiewe werk is sy 'n prominente kampvegter vir gendergelykheid, arbeidsbeskerming en 'n teenstander van die invloed van die'' male gaze'', mans wat vroue in rolprente as seksvoorwerpe beskou. Streep het haar professionele [[Teater|verhoogloopbaan]] in 1975 begin in ''Trelawny of the Wells'' en is die volgende jaar vir 'n [[Tony]] benoem vir ''27 Wagons Full of Cotton''. Sy het in 1977 in haar eerste rolprent, ''Julia'' verskyn. In 1978 is sy vir 'n [[Oscar]] benoem vir haar rol in ''The Deer Hunter''. Sy het die volgende jaar haar eerste Oscar gewen vir ''Kramer vs. Kramer''. Sy het in die 1980's 'n vooraanstaande aktrise geword met rolle in ''The French Lieutenant's Woman'' (1981), ''Sophie's Choice'' (1982), ''Out of Africa'' (1985) en ''A Cry in the Dark'' (1988), waarvoor sy die [[Cannes-rolprentfees|Cannes-prys]] vir beste aktrise ontvang het. Nadat Streep in die 1990's haar rolle uitgebrei het, het sy in die 2000's 'n nuwe vlak van kommersiële sukses behaal met rolle in prente soos ''The Devil Wears Prada'' (2006) en 'n sangrol in die blyspel ''Mamma Mia!'' (2008). Sy het terselfdertyd groot lof ingepalm vir haar dramatiese vertolkings in rolprente soos ''[[Doubt (Amerikaanse rolprent)|Doubt]]'' (2008) en ''The Iron Lady'' (2011), waarvoor sy haar derde Oscar gewen het. Die pryse wat sy gewen het, sluit in drie Oscars, agt [[Golden Globe]]s, twee [[Bafta]]s, vier [[Emmy]]s en twee Screen Actors Guild Awards. Sy is 'n ontvanger van die [[Kennedysentrum-eerbewys]], die [[Cecil B. DeMille-prys]] en 'n ere-César van [[Frankryk]]. In 2014 het sy die Presidensiële Vryheidsmedalje gewen. Sy is meer as enige ander akteur vir 'n Oscar en Golden Globe benoem, onderskeidelik 21 en 34 keer. Sy het oor die jare in meer as 60 rolprente en 18 televisieprojekte verskyn. : ''[[Meryl Streep|...lees verder]]'' 4w61o0gcbyrpjz3yb4skhpko5a24f80 0 462137 2924662 2911010 2026-08-13T08:53:05Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924662 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Magnifica Humanitas''}} '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== [[Lêer:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|duimnael|Magnifica Humanitas is gepubliseer op die 135ste herdenking van die ensikliek ''Rerum Novarum'' deur Pous Leo XIII.]] Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat onder [[Pous Franciskus]] gebruiklik geword het. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank afgewag" is as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref name="scholz">{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "verbeurde geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref name="scholz" /> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|meme]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse [[djihad]].<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026 |archive-date=15 Junie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615174608/https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 Mei 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> == Sien ook == * ''[[Antiqua et nova]]'' ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 2lufarbwvjztbt2l79zjmhtuufapfw1 0 463674 2924588 2921399 2026-08-12T17:52:35Z Jcb 223 2924588 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Crossby Vusi Shongwe | beeld = | beeldonderskrif = | orde = Lid van die parlement | termynaanvang = 2024 | termyneinde = | vise = | voorganger = | opvolger = | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = <!-- Jaartal, bv. 1950 --> | geboortemaand = <!-- Maandtal, bv. 12 --> | geboortedag = <!-- Dagtal, bv. 31 --> | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | party = [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|Umkhonto we Sizwe]] | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | vise2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | eggenoot = | kinders = | alma_mater = | religie = | handtekening = | militer = <!-- Indien die persoon militêre diens gedoen het moet in hierdie veld “Militêre Diens” ingevoer word --> | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Crossby Vusi Shongwe''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] en 'n lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Parlement]] (LP) vir die [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|Umkhonto we Sizwe]] (MK).<ref name="adhoc">{{Cite web |title=Ad Hoc Committee to Investigate Allegations made by Lieutenant General Nhlanhla Mkhwanazi - Parliament of South Africa |url=https://www.parliament.gov.za/committee-details/304 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202181728/https://www.parliament.gov.za/committee-details/304 |archive-date=2026-02-02 |access-date=2026-07-01 |website=www.parliament.gov.za |language=en |url-status=live }}</ref><ref>https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-agrees-establish-adhoc-committee-mkhwanazi-matter</ref> ==Parlementêre Ad Hoc Komitee== In Julie 2025 is Shongwe gekies om deel te wees van die parlementêre ad hoc komitee wat deur president [[Cyril Ramaphosa]] gestig is om bewerings van [[korrupsie]] in die polisie en inmenging van politici soos beweer deur [[KwaZulu-Natal]] Kommissaris, [[Nhlanhla Mkhwanazi]], te ondersoek.<ref name="adhoc" /><ref>https://www.parliament.gov.za/press-releases/national-assembly-agrees-establish-adhoc-committee-mkhwanazi-matter</ref> == Madlanga-kommissie== In Junie 2026 het Shongwe, voor die [[Madlanga-kommissie]] getuig en beweer dat hy R10 miljoen aangebied is tydens 'n virtuele vergadering in [[Durban]] met die geskorste hoof van Gautengse Misdaadintelligensie, generaal-majoor [[Feroz Khan]].<ref>{{Cite web |last=Inside_Politics |date=2026-06-30 |title=MKP MP Vusi Shongwe claims General Feroz Khan offered him R10m bribe - Inside Politic |url=https://insidepolitic.co.za/mkp-mp-vusi-shongwe-claims-general-feroz-khan-offered-him-r10m-bribe/ |access-date=2026-07-01 |language=en-US}}</ref> Dit was na sy ondervraging van Khan se beweerde bande met onwettige sigaretsmokkelary by 'n parlementêre ad hoc-komitee oor die Suid-Afrikaanse Polisiedienste. Shongwe het ook die Aeroton-dwelminsident in besonderhede uiteengesit, sowel as bewerings van toesmeerdery met betrekking tot die dood van grimeerkunstenaar Maja Janeska en die Johannesburgse narkotiseur dr. Abhulhay Munshi, wat onderskeidelik in September 2020 en Desember 2022 vermoor is en met Khan verbind is.<ref>{{Cite web |last=MBriefWSM |date=2020-09-17 |title=Murder of Munshi: HPCSA calls on government not to 'criminalise medicine' |url=https://www.medicalbrief.co.za/doctor-accused-of-culpable-homicide-shot-dead-in-johannesburg/ |access-date=2026-07-01 |website=Juta MedicalBrief |language=en-US}}</ref> Shonwge het ook bewerings van toesmeerdery met betrekking tot onwettige sigaretsmokkelary ondersoek, waarmee Khan verbind is, aangesien twee sakemanne, Mohammad Sayed en Adriano Mazzotti, albei geassosieer was met en eienaars was van die tabakmaatskappy genaamd Carnilinx. Shongwe het hierdie groep 'n "Indiese kliek" in die SAPS genoem en gesê dat dit 'n ondergrondse netwerk van invloed en korrupsie binne IDAC bedryf.<ref>{{Cite web |last=Mabasa |first=Nkateko Joseph |date=2026-06-30 |title=MK Party MP Shongwe hints at Khan-Idac cabal in SAPS |url=https://mg.co.za/news/south-africa/2026-06-30-mk-party-mp-shongwe-hints-at-khan-idac-cabal-in-saps/ |access-date=2026-07-01 |website=Mail & Guardian |language=en-ZA}}</ref> == Verwysings== {{Verwysings}} {{normdata}} {{DEFAULTSORT:Shongwe, Crossby Vusi}} [[Kategorie:Politici van die Umkhonto we Sizwe Party]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Lede van die Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]] 4jxxfhy893iwhpx2qt5zap6nyf3jf0c 2 463928 2924653 2918238 2026-08-13T08:06:14Z Amanich7 141889 2924653 wikitext text/x-wiki Amanich is my tweede naam.<br> Ek stel belang in letterkunde. {{Babel|ru|en-3}} kw1cle241ovwazrrwnn280lhjrdt3yn 0 463963 2924690 2921810 2026-08-13T11:52:25Z Jcb 223 2924690 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Husayn ibn Ali<br />الحسين بن علي |kleur = #708090 |titel = Derde imam van Sjia-Islam |beeld = Husayn ibn ʿAlī.jpg |beeld_wydte = 180px |beeld_onderskrif = Husayn ibn Ali |opskrif1 = Volle naam |1 = Husayn ibn Ali ibn Abi Talib (الحسين بن علي بن أبي طالب) |opskrif11 = Gebore |11 = 626<br />Medina |opskrif12 = Oorlede |12 = 10 Oktober 680<br />Karbala, Irak |opskrif13 = Vader |13 = [[Ali ibn Abi Talib]] |opskrif14 = Moeder |14 = [[Fatimah]] |opskrif15 = Grootvader |15 = [[Mohammed]] |opskrif16 = Broer |16 = [[Hasan ibn Ali]] [[Abbas ibn Ali]] |opskrif17 = Kinders |17 = [[Ali Zayn al-Abidin]]<br /> [[Ali al-Akbar ibn Husayn]]<br /> [[Ali al-Asghar ibn Husayn]]<br /> [[Sukayna bint Husayn]] |opskrif18 = Bekend vir |18 = [[Slag van Karbala]]<br /> Derde imam van Sjia-Islam }} '''Husayn ibn Ali''' (Arabies: الحسين بن علي; 626–680 n.C.) was die kleinseun van die Islamitiese profeet [[Mohammed]] en die seun van [[Ali ibn Abi Talib]] en [[Fatimah]].<ref name="madelung">{{cite encyclopedia |last=Madelung |first=Wilferd |title=Ḥosayn B. ʿAlī i. Life and Significance in Shiʿism |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i}}</ref> Hy word in die Sjia-Islam as die derde imam beskou en word ook deur baie Soennitiese Moslems as 'n gerespekteerde lid van die profeet se familie vereer.<ref>{{cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Prophet and the Age of the Caliphates |publisher=Routledge |year=2016}}</ref> Ná die dood van Muawiya I het Husayn geweier om trou aan Yazid I te sweer.<ref>{{cite book |last=Madelung |first=Wilferd |title=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |publisher=Cambridge University Press |year=1997}}</ref> In 680 n.C. is hy en sy metgeselle in die Slag van Karbala gedood, 'n gebeurtenis wat 'n diepgaande invloed op die Islamitiese geskiedenis gehad het.<ref name="madelung" /> == Vroeë lewe == Husayn ibn Ali (626–680) is volgens die meeste historiese bronne in Medina gebore op 5 Sha'ban 4 AH (ongeveer Januarie 626). Hy was die seun van [[Ali ibn Abi Talib]], 'n neef en skoonseun van die profeet [[Mohammed]], en [[Fatimah]], die dogter van Mohammed. Deur sy moeder was Husayn 'n kleinseun van Mohammed en het hy behoort aan die familie van Mohammed, wat in Islamitiese tradisies as die [[Ahl al-Bayt]] bekend staan.<ref name="IranicaHusayn">{{cite encyclopedia |last=Madelung |first=Wilferd |title=ḤOSAYN B. ʿALI i. LIFE AND SIGNIFICANCE IN SHIʿISM |encyclopedia=Encyclopaedia Iranica |publisher=Encyclopaedia Iranica Foundation |url=https://www.iranicaonline.org/articles/hosayn-b-ali-i |access-date=2026-07-21}}</ref> Husayn en sy ouer broer [[Hasan ibn Ali]] het gedurende hul vroeë kinderjare in die huishouding van Mohammed grootgeword. Verskeie Islamitiese oorlewerings beskryf Mohammed se besondere liefde vir sy twee kleinseuns. Historiese studies behandel Hasan en Husayn dikwels saam as belangrike lede van die vroeë Ahl al-Bayt.<ref name="IranicaHusayn"/> Na die dood van Mohammed in 632 het Husayn saam met sy familie in [[Medina]] gewoon. Sy vroeë lewe het plaasgevind gedurende 'n belangrike tydperk in die ontwikkeling van die vroeë Islamitiese gemeenskap, toe vrae oor politieke leierskap en opvolging geleidelik belangriker geword het.<ref name="IranicaHusayn"/> Husayn se latere historiese betekenis is nou verbind met sy familie-agtergrond. Sy verhouding met [[Ali ibn Abi Talib]], [[Fatimah]] en [[Hasan ibn Ali]] het 'n belangrike rol gespeel in die manier waarop hy in verskillende Islamitiese tradisies onthou word.<ref name="OxfordHusayn">{{cite encyclopedia |last=Steigerwald |first=Diana |title=Husayn |encyclopedia=Oxford Bibliographies in Islamic Studies |publisher=Oxford University Press}}</ref> == Slag van Karbala == [[File:Husein ibn Ali tijekom Bitke kod Karbale.jpg|thumb|]] Volgens die meeste historiese bronne het Husayn in 680 n.C. na Irak vertrek nadat hy uitnodigings uit Kufa ontvang het. Sy groep is naby Karbala deur die Omajjadiese leër omsingel, waar hy op 10 Muharram 61 AH gedood is.<ref>{{cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=The Prophet and the Age of the Caliphates |publisher=Routledge |year=2016}}</ref><ref>{{cite book |last=Hawting |first=G. R. |title=The First Dynasty of Islam: The Umayyad Caliphate AD 661–750 |publisher=Routledge |year=2000}}</ref> == Nalatenskap == [[File:Grobnica Husein ibn Alija u Karbali.jpg|thumb|Svetište Huseina ibn Alija u Karbali]] Die dood van Husayn het een van die belangrikste gebeure in die Islamitiese geskiedenis geword. Ashura en Arba'een word jaarliks deur miljoene Moslems herdenk, en sy grafheiligdom in Karbala is een van die belangrikste pelgrimsoorde in die Islamitiese wêreld.<ref name="madelung" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 626]] [[Kategorie:Sterftes in 680]] o3y5mfi2epo2bs81stg3rj7tzofvbep 0 463970 2924620 2918659 2026-08-13T01:47:56Z ~2026-44398-87 212680 /* Filmografie */ 2924620 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = William Zabka | Geboortenaam = William Michael Zabka | Alias = Billy | Geboortedatum = 20 Oktober 1965 | Geboorteplek = [[New York]] [[Verenigde State van Amerika]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Lewensmaat = Stacie Zabka | Kinders = 2 | Beroep = [[Akteur]] | Aktiewe jare = 1982–tans }} '''William Michael «Billy» Zabka''' ([[New York]], 20 Oktober 1965) is 'n Amerikaanse akteur, voormalige model, draaiboekskrywer, regisseur en vervaardiger. Hy is veral bekend vir sy rol as Johnny Lawrence in die rolprent ''The Karate Kid'' (1984) en in die opvolgreeks ''Cobra Kai'' (2018–2025). == Biografie == Zabka is in [[New York]] gebore as die seun van Nancy Heimert, 'n vervaardiger en produksie-assistent, en Stanley William Zabka, 'n regisseur, skrywer en komponis.<ref>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/97/William-Zabka.html |title=William Zabka Biography (1965-) |publisher=Filmreference.com |date=20 Oktober 1965 |accessdate=9 Oktober 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627062844/http://www.filmreference.com/film/97/William-Zabka.html |archive-date=27 Junie 2017 |dead-url=no}}</ref> Sy vader het gedurende die eerste twee jaar van Johnny Carson se tydperk as aanbieder as assistent-regisseur aan ''The Tonight Show Starring Johnny Carson'' gewerk en het ook aan die vervaardiging van verskeie speelfilms, waaronder ''Forced Vengeance'' (1982) met [[Chuck Norris]], meegewerk.<ref>{{cite web |url=http://www.zabka.com/aboutus |title=A Little About Us... |date=31 Maart 2014 |publisher=Zabka.com |access-date=16 Maart 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190507145304/http://www.zabka.com/aboutus |archive-date=7 Mei 2019 |dead-url=yes}}</ref> In 1983 het Zabka aan die El Camino Real Charter High School in Los Angeles, Kalifornië, gematrikuleer voordat hy vir 'n kort tyd aan die California State University, Northridge, studeer het, waar hy hom op rolprentkuns toegespits het.<ref>{{cite web|url=https://uproxx.com/tv/billy-zabka-interview-cobra-kai/|title='Cobra Kai' Star Billy Zabka On Living With '80s Novelty Fame And What Today's Kids Could Learn From His Generation|last=Mancini|first=Vince|date=2019-06-26|publisher=Uproxx.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103211942/https://uproxx.com/tv/billy-zabka-interview-cobra-kai/|archive-date=2022-01-03}}</ref> Zabka is in 2008 met sy vrou, Stacie, getroud, en hulle het twee kinders.<ref name="People 01-11-21">{{cite magazine|url=https://people.com/tv/karate-kid-bully-william-zabka-on-his-transformation-to-hero-in-cobra-kai/|title=Karate Kid Bully William Zabka Opens Up About His Transformation to Hero in Cobra Kai|date=2021-01-11|first=Michelle|last=Tauber|magazine=[[People (tydskrif)|People]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111195222/https://people.com/tv/karate-kid-bully-william-zabka-on-his-transformation-to-hero-in-cobra-kai/|archive-date=2021-01-11|access-date=2021-02-10}}</ref> == Loopbaan == Zabka het sy rolprentloopbaan begin met ''The Karate Kid'' (1984), waarin hy sy bekendste rol tot dusver vertolk het: Johnny Lawrence, die antagonis wat die hoofkarakter Daniel LaRusso ([[Ralph Macchio]]) voortdurend teister en aanval. Hy het dieselfde karakter ook kortliks aan die begin van ''The Karate Kid Part II'' vertolk, waar die einde van die eerste rolprent voortgesit word. In latere jare het hy 'n loopbaan as regisseur van kortfilms begin en in 2004 'n benoeming vir die Oscar-toekennings ontvang vir ''Most'', wat hy self geskryf en geregisseer het. In 2013 het hy saam met Ralph Macchio na televisie teruggekeer in die Amerikaanse komediereeks ''How I Met Your Mother'', waar hy homself vertolk het in die episode "The Bro Mitzvah", die 22ste episode van die agtste seisoen. Hy het later ook in verskeie episodes van die negende seisoen verskyn. Op 4 Augustus 2017 is aangekondig dat Zabka sy rol as Johnny Lawrence sou hervat in ''Cobra Kai'', 'n herlewingsreeks van tien episodes vir YouTube Premium, wat in 2018 begin uitsaai het. Zabka dien ook saam met [[Ralph Macchio]] as mede-uitvoerende vervaardiger van die reeks. Die verhaal speel 33 jaar ná die gebeure van die eerste rolprent af en fokus op 'n mismoedige Johnny wat, in 'n poging om sy lewe te herbou, die Cobra Kai-dojo heropen. Dit laat sy ou wedywering met die nou suksesvolle Daniel LaRusso (Macchio) herleef, terwyl Daniel probeer om balans in sy lewe te vind sonder die leiding van sy oorlede mentor, mnr. Miyagi.<ref>{{cite web|last1=Goldberg|first1=Lesley|title='Karate Kid' TV Sequel, Starring Ralph Macchio and William Zabka, a Go at YouTube Red|url=https://www.msn.com/en-us/tv/news/karate-kid-tv-sequel-starring-ralph-macchio-and-william-zabka-a-go-at-youtube-red-exclusive/ar-AAppo5s|website=MSN|publisher=Microsoft|date=4 Augustus 2017|accessdate=22 Maart 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180322204440/https://www.msn.com/en-us/tv/news/karate-kid-tv-sequel-starring-ralph-macchio-and-william-zabka-a-go-at-youtube-red-exclusive/ar-AAppo5s|archivedate=22 Maart 2018|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/tv/news/karate-kid-tv-sequel-starring-ralph-macchio-and-william-zabka-a-go-at-youtube-red-exclusive/ar-AAppo5s|title='Karate Kid' TV Sequel, Starring Ralph Macchio and William Zabka, a Go at YouTube Red|access-date=2018-03-22|date=2017-08-04|website=MSN|publisher=Microsoft|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322204440/https://www.msn.com/en-us/tv/news/karate-kid-tv-sequel-starring-ralph-macchio-and-william-zabka-a-go-at-youtube-red-exclusive/ar-AAppo5s|archive-date=2018-03-22|last1=Goldberg|first1=Lesley}}</ref><ref name="reunion">{{cite web|url=https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/|title='Cobra Kai' Season 2: About That 'Karate Kid' Reunion in Episode 6…|access-date=2019-10-21|last=Topel|first=Fred|date=2019-04-27|publisher=[[/Film]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512005543/https://www.slashfilm.com/cobra-kai-reunion-episode/|archive-date=2021-05-12}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === *1984 ''Karate Kid'' *1985 ''Just One of the Guys'' *1985 ''National Lampoon's European Vacation'' *1986 ''Back to School'' *1986 ''The Karate Kid Part II'' *1988 ''A Tiger's Tale'' *1991 ''For Parents Only'' *1993 ''Shootfighter: Fight to the Death'' *1994 ''Unlawful Passage'' *1995 ''The Power Within'' *1996 ''Shootfighter II'' *1997 ''High Voltage'' *1999 ''Interceptors'' *2000 ''Falcon Down'' *2001 ''Ablaze'' *2001 ''Mindstorm'' *2002 ''Gale Force'' *2002 ''Hyper Sonic'' *2002 ''Landspeed'' *2002 ''Dark Descent'' *2002 ''Antibody'' *2003 ''Most'' *2004 ''Roomies'' *2007 ''Smiley Face'' *2007 ''Cake: A Wedding Story'' *2007 ''Starting from Scratch'' *2010 ''Hot Tub Time Machine'' *2010 ''Mean Parents Suck'' *2011 ''Cross'' *2014 ''Where Hope Grows'' *2015 ''The Dog Who Saved Summer'' *2016 ''The Man in the Silo'' *2024 ''The Cobra Kai Movie'' *2025 ''Karate Kid: Legends'' === Televisie === *1983 ''The Greatest American Hero'' *1984 ''Gimme a Break!'' *1984 ''CBS Schoolbreak Special'' *1984–1985 ''E/R'' *1985–1989 ''The Equalizer'' *1986 ''Dreams of Gold: The Mel Fisher Story'' - Televisiefliek *1989 ''Protect and Surf'' - Televisiefliek *1996 ''To the Ends of Time'' - Televisiefliek *2000 ''Epoch'' - Televisiefliek *2000 ''Python'' - Televisiefliek *2001 ''18 Wheels of Justice'' *2002 ''Python II'' - Televisiefliek *2011 ''Jimmy Kimmel Live!'' *2013 ''Robot Chicken'' *2013–2014 ''How I Met Your Mother'' *2014 ''Psych'' *2015 ''Gortimer Gibbon's Life on Normal Street'' *2015 ''To Appomattox'' *2018–2025 ''Cobra Kai'' *2024 ''Password'' *2024 ''The Tonight Show Starring Jimmy Fallon'' *TBD ''Scarpetta'' == Verwysings == {{verwysings}} q9dv8ud1oqiopwxm8rfaeygrpzq22cm 0 464258 2924492 2921903 2026-08-12T13:07:52Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2924492 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Joseph Henrich | beeld = Joseph Henrich at Mercatus Center.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Joseph Henrich | geboortenaam = | geboortedatum = 1968 | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = antropoloog en skrywer | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = ''[[The WEIRDest People in the World]]: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous'' | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Joseph Henrich''' (gebore 1968) is 'n [[Amerikaanse]] [[Antropologie|antropoloog]] en professor in menslike evolusionêre [[biologie]] aan die [[Harvard-universiteit]].<ref>{{Cite web|url=https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|title=Joseph Henrich|website=heb.fas.harvard.edu|access-date=30 Julie 2026|archive-date=15 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115215011/https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|url-status=dead}}</ref> Voor sy aankoms by Harvard was Henrich 'n professor in [[sielkunde]] en [[ekonomie]] aan die Universiteit van British Columbia. Hy stel belang in die vraag hoe mense ontwikkel het van "'n paar miljoen jaar gelede 'n relatief onopvallende primaat tot die suksesvolste spesie op die aardbol", en hoe [[kultuur]] ons spesie se genetiese evolusie gevorm het.<ref>{{Cite web|url=https://henrich.fas.harvard.edu/home|title=Joe Henrich|website=henrich.fas.harvard.edu|access-date=30 Julie 2026|archive-date=16 Junie 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616080809/https://henrich.fas.harvard.edu/home|url-status=dead}}</ref> ==Biografie== Henrich het baccalaureusgrade in antropologie en lugvaartingenieurswese van die Universiteit van Notre Dame, verwerf in 1991. Van 1991 tot 1993 het hy as 'n toets- en evalueringstelselingenieur vir General Electric Aerospace (verkoop aan Martin Marietta in 1993) in Springfield, [[Virginia]], gewerk. In 1995 het hy 'n meestersgraad en, vier jaar later, 'n doktorsgraad in antropologie van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles verwerf. Van 2002 tot 2007 was Henrich verbonde aan die fakulteit van Emory Universiteit in die Departement Antropologie.<ref>[http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ Joseph Henrich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104230830/http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ |date=4 November 2015 }}, University of British Columbia Faculty profile.</ref> Hy het toe die Kanada Navorsingsleerstoel in Kultuur, Kognisie en Ko-evolusie aan die Universiteit van British Columbia geword, waar hy 'n professor in die departemente sielkunde en ekonomie was. In 2015 is hy aangewys as Professor en Voorsitter van die Departement Menslike Evolusionêre Biologie aan die Harvard-universiteit. Henrich is 'n ontvanger van die 2003 Presidensiële Vroeë Loopbaan Toekenning vir Wetenskaplikes en Ingenieurs<ref>{{cite web|title=The Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers: Recipient Details: Joseph Henrich|url=https://www.nsf.gov/awards/PECASE/recip_details.jsp?pecase_id=160 | publisher=NSF}}</ref> en die 2022 Hayek-prys.<ref>{{cite web |accessdate=31 Julie 2022 |url=https://www.manhattan-institute.org/press/2022-hayek-book-prize-henrich-weird |date=27 April 2022 |title=Manhattan Institute Announces Joseph Henrich as Hayek Book Prize Winner |publisher=Manhattan Institute}}</ref> ==Navorsing== Henrich se navorsingsgebiede sluit in kulturele leer, die evolusie van samewerking, sosiale stratifikasie, prestige, tegnologiese verandering, ekonomiese besluitneming, en die evolusie van monogame huwelike en [[godsdiens]]. Vroeg in sy loopbaan het Henrich spanne antropoloë en ekonome gelei in die uitvoering van gedragseksperimente om die grondslae van spelteorie in diverse samelewings regoor die wêreld te toets. Hierdie navorsing het getoon dat nie net die voorspellings van standaard spelteorie, gewortel in kanonieke aannames van eiebelang, oor 'n diverse reeks menslike samelewings misluk het nie, maar dat hulle op verskillende maniere op verskillende plekke misluk het. Henrich se navorsing oor die oorsprong en evolusie van godsdienste voer aan dat die oortuigings, rituele en toewydings waaruit godsdienstige tradisies bestaan, nie net gevorm is deur betroubaar ontwikkelende eienskappe van menslike denke nie, maar ook deur kompetisie tussen groepe. Intergroepkompetisie sou bonatuurlike oortuigings en rituele praktyke bevoordeel het wat samewerking, harmonie of solidariteit binne groepe verhoog het. Gebaseer op die waarneming dat die meeste menslike samelewings poligamie toegelaat het, het Henrich aangevoer dat normatiewe monogamie kultureel versprei het omdat dit man-man-kompetisie verminder en sodoende sukses in kompetisie met ander samelewings bevorder.<ref name="nzz">{{cite news |url= https://www.nzz.ch/feuilleton/ehe-und-erben-joseph-henrich-erklaert-den-aufstieg-des-westens-ld.1440752 |author= Markus Schär |title= Anthropologe Joseph Henrich: «Es schadet dem Zusammenleben, wenn Männer mehrere Frauen haben dürfen |language= de |publisher= Neue Zürcher Zeitung | date=4 Desember 2018 |access-date= 4 Desember 2018}}</ref> Henrich se navorsing het sielkundige verskille tussen bevolkings en regoor die wêreld gedokumenteer en probeer verduidelik. Hierdie werk voer aan dat die mees algemeen gebruikte deelnemers in sielkundige en gedragsnavorsing nie net 'n enkele tipe bevolking binne 'n globale spektrum is nie, maar dat hulle besonder sielkundig eienaardig is. Om die bewustheid van navorsers oor hierdie kwessie te verhoog, het Henrich en sy medewerkers die bevolkings wat die meeste vir sielkundige en gedragsnavorsing gebruik word, "''WEIRD''" genoem, 'n agtergrond wat staan vir "Westers, Opgevoed, Geïndustrialiseerd, Ryk en Demokraties", en wat die agtergrond van die meeste deelnemers in sielkundige navorsing opsom.<ref>{{Cite journal | last1 = Henrich | first1 = Joseph | last2 = Heine | first2 = Steven J. | last3 = Norenzayan | first3 = Ara | author-link2 = Steven Heine (psychologist) | title = The weirdest people in the world? | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 33 | issue = 2–3 | pages = 61–83 | doi = 10.1017/S0140525X0999152X | pmid = 20550733 | date = 2010 | s2cid = 220918842 | hdl = 11858/00-001M-0000-0013-26A1-6 | url = https://www2.psych.ubc.ca/~henrich/pdfs/WeirdPeople.pdf | hdl-access = free }}</ref> Henrich het ook geskryf dat die sielkundige eienaardighede van "''WEIRD''"-bevolkings 'n nalatenskap is van die invloed van die Middeleeuse [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se verbod op neef-en-niggie-huwelike. Hy het aangevoer dat die geïsoleerde en kwesbare kerngesinne wat deur kerkbeleid geskep is, gedwing is om op nuwe soorte verenigings staat te maak en daarin te belê vir die ondersteuning wat hulle nodig gehad het, en dat die groei van hierdie verenigings die moderne wêreld geskep het (insluitend die "eienaardige" en individualistiese sielkunde van moderne mense).<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=57|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York | quote=...die Middeleeuse Katolieke Kerk het onbedoeld mense se sielkunde verander deur 'n eienaardige stel verbodsbepalings en voorskrifte oor die huwelik en die gesin te bevorder wat die dig onderling verbonde stamme en families in Wes-Europa in klein, swak en uiteenlopende kerngesinne ontbind het. Die sosiale en sielkundige verskuiwings wat deur hierdie transformasie veroorsaak is, het die verspreiding van vrywillige verenigings, insluitend gildes, kontrakdorpe en universiteite, aangevuur, die uitbreiding van onpersoonlike markte gedryf en die vinnige groei van stede aangespoor. Teen die Hoë Middeleeue, gekataliseer deur hierdie voortdurende veranderinge, het vreemde maniere van dink, redeneer en voel die opkoms van nuwe vorme van reg, regering en godsdiens aangedryf terwyl dit innovasie en die opkoms van Westerse wetenskap versnel het..}}</ref> ==Geselekteerde publikasies== ===Boeke=== *Henrich, Joseph; Bowles, Samuel; Boyd, Robert; Camerer, Colin; Fehr, Ernst; Gintis, Herbert (2004). ''Foundations of Human Sociality: Economic Experiments and Ethnographic Evidence from Fifteen Small-Scale Societies''. Oxford New York: Oxford University Press. ISBN 9780199262052. *Henrich, Joseph; Henrich, Natalie (2007). ''Why Humans Cooperate: A Cultural and Evolutionary Explanation''. Oxford. *Henrich, Joseph; Ensminger, Jean (2014). ''Experimenting with Social Norms: Fairness and Punishment in Cross-Cultural Perspective.'' Russell Sage Foundation Press. *Henrich, Joseph (2016). ''The Secret of Our Success: How Culture is Driving Human Evolution, Domesticating our Species, and Making us Smarter''. Princeton University Press. ISBN 9780691166858. *Henrich, Joseph (2020). ''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous.'' Farrar, Straus and Giroux. ISBN 9780374173227. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Henrich, Joseph}} [[Kategorie:Antropoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] gzzinth1ff0cxlv77s22r2gz0s1t75u 0 464360 2924520 2922112 2026-08-12T13:47:59Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924520 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Phyllis Schlafly | beeld = Activist Phyllis Schafly wearing a "Stop ERA" badge, demonstrating with other women against the Equal Rights Amendment in front of the White House, Washington, D.C. (42219314092) (cropped 2).jpg | beeldonderskrif = Schlafly in 1977 | geboortenaam = Phyllis McAlpin Stewart | geboortedatum = {{Geboortedatum|1924|8|15}} | geboorteplek = [[St. Louis]], [[Missouri]], [[Verenigde State]] <ref name="UXL">{{cite web |title=Phyllis Schlafly profile |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_gx5221/is_2005/ai_n19140122/print?tag=artBody;col1 |work=UXL Newsmakers |publisher=FindArticles.com |year=2005 |access-date=9 Augustus 2008}}</ref> | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|9|5|1924|8|15}} | sterfplek = Ladue, [[Missouri]], Verenigde State | politieke_party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] | huweliksmaat = {{marriage|Fred Schlafly|1949|1993|end=geskei}} | kinders = 6, insluitende Andrew Schlafly | familie = Thomas Schlafly <br />Suzanne Venker | education = Washington University in St. Louis ([[Baccalaureus Artium|B.A.]], Juris Doctor)<br />Radcliffe College ([[Magister Artium|M.A.]]) }} '''Phyllis Stewart Schlafly''' (gebore '''Phyllis McAlpin Stewart'''; [[15 Augustus]] [[1924]] – [[5 September]] [[2016]]) was 'n Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis wat prominent was in die [[konserwatisme|konserwatiewe beweging]] in die Verenigde State van Amerika. <ref>{{Cite web |date=29 Maart 2007 |title=Schlafly cranks up agitation at Bates |url=https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |access-date=8 September 2022 |website=Lewiston Sun Journal |archive-date=23 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023055246/https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |url-status=live }}</ref> Sy was 'n opponent van [[feminisme]], gays en [[aborsie]] in die Verenigde State, en het 'n suksesvolle veldtog gevoer teen die ratifikasie van die "Equal Rights"-wysiging tot die [[Grondwet van die Verenigde State]]. Meer as drie miljoen eksemplare van haar selfgepubliseerde boek, ''A Choice Not an Echo'' (1964), 'n [[polemiek]] ter ondersteuning van die Republikeinse kandidaat Barry Goldwater, en wat die meer liberale Ooskus-Republikeine, met Nelson Rockefeller aan die hoof daarvan, veroordeel het, is verkoop of gratis versprei. Schlafly was die mede-skryfster van boeke oor nasionale verdediging, en was krities oor ooreenkomste oor vuurwapenbeheer met die [[Sowjetunie]].<ref>Chip Berlet and Matthew N. Lyons. 2000. ''Right-Wing Populism in America: Too Close for Comfort''. New York: Guilford Press, p. 202.</ref> In 1972 was Schlafly die stigter van die Eagle Forum, 'n konserwatiewe politiese belangeorganisasie, waarvan sy tot haar heengaan in 2016 die voorsitster en [[hoof- uitvoerende beampte|HUB]] was. Sy was tot en met haar dood 'n aktiewe stryder vir konserwatiewe beginsels. == Vroeë lewe == Sy is gebore as Phyllis McAlpin Stewart, en het grootgeword in [[St. Louis]]. Schlafly se oor-grootvader Stewart, wat 'n lidmaat was van die Presbiteriaanse Kerk, het in 1851 van Skotland na New York geëmigreer en weswaarts deur Kanada beweeg voordat hy hom in Michigan gevestig het. <ref>''Men of West Virginia''. Biographical Publishing Co., Chicago: 1903, pp. 157–158.</ref> Haar grootvader, Andrew F. Stewart, was 'n werktuigkundige en het vir die Chesapeake & Ohio Railway gewerk. Schlafly se vader, John Bruce Stewart, was 'n masjinis en verkoopsman van industriële toerusting, hoofsaaklik vir Westinghouse Electric Corporation. Hy het in 1944 'n patent verkry vir 'n rotasiemotor.<ref>Carol Felsenthal, ''The Sweetheart of the Silent Majority: The Biography of Phyllis Schlafly''. (Doubleday, 1981).</ref> Gedurende die [[Groot Depressie]] was Schlafly se vader vir lang tye werkloos, beginnende in 1932.<ref name="Founding">Donald Critchlow. ''Founding Mother-Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade'', p. 422.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref> Voor haar huwelik was haar moeder, Odile Stewart (née Dodge),<ref>{{cite web|title=Phyllis Schlafly profile|url=https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/phyllis-schlafly|publisher=National Women's History Museum|access-date=6 September 2016|archive-date=6 Oktober 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006231434/https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/phyllis-schlafly/|url-status=live}}</ref> 'n onderwyseres aan 'n privaatmeisiesskool St. Louis. Tydens die depressie het sy weer begin werk as bibliotekaresse en onderwyseres ten einde haar gesin te ondersteun.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/06/phyllis-schlafly-obituary|title=Phyllis Schlafly obituary|last=Reed|first=Christopher|date=6 September 2016 |work=The Guardian|access-date=12 Desember 2019 |archive-date=22 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022204641/https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/06/phyllis-schlafly-obituary|url-status=live}}</ref> Mevrou Stewart kon haar gesin op die wyse aan die lewe hou en Phyllis laat skoolgaan in 'n katolieke meisiesskool.<ref>Ehrenreich, pp. 152–153.</ref> Phyllis se enigste suster of broer was haar jonger suster, Odile. === Opvoeding === Schlafly het aanvanklik aan Maryville College gestudeer, maar na 'n jaar haar studies aan die instelling gestaak en ingeskryf aan die Washington-universiteit in St. Louis.<ref>Critchlow 2005, pp. 22-23.</ref> In 1944 het sy 'n [[Baccalaureus artium|BA-graad]] aan die instelling verwerf. In 1945, nadat sy aanvanklik gestudeer het aan [[Harvard-universiteit|Harvard]],<ref>[https://www.newspapers.com/article/st-louis-post-dispatch/131949172/ Conservative just co-authored a new book]. ''St. Louis Post-Dispatch'', 6 September 2016, p. A13. Besoek op 17 September 2023</ref> verwerf sy 'n [[Magister artium|meestersgraad]] in regeringskunde aan Radcliffe College.<ref>[https://www.thecrimson.com/article/1999/4/21/radcliffe-timeline-pb1879b-the-harvard-annex/ Radcliffe timeline]</ref> In ''Strike From Space'' (1965) skryf Schlafly dat sy gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]], werksaam was as "'n ballistiese tegnikus by die grootste ammunisieaanleg ter wêreld". Sy het in 1978 'n Juris Doctor-graad verwerf aan die Washington University School of Law.<ref name="Founding"/> == Aktivisme en politiese aktiwiteite == [[Lêer:Claude Bakewell.jpg|duimnael|Een van Schlafly se vroeë ondervindinge in die politiek was haar deelname aan die suksesvolle verkiesingsvekdtog van kongreslid Claude I. Bakewell in 1946.]] In 1946 het Schlafly 'n navorser geword vir die American Enterprise Institute. sy was deel van die suksesvolle verkiesingsveldtog van die Republikein Claude I. Bakewell vir die Huis van Verteenwoordigers.<ref>Critchlow 2005, pp. 25–29.</ref> Tydens die verkiesing vir die Huis van Verteenwoordigers in 1952 het sy as Republikein gestaan vir Illinois se 24ste kongressionele distrik.<ref name="Chichlow48-59"/> Sy het die Republikeinse voorverkiesing gewen teen John T. R. Godlewski. met 18,793 stemme (61.14%) teenoor 11,943 (38.86%) stemme.<ref name="1952votea">Official Vote of the State of Illinois -- Cast at the General Election, 4 November 1952, Judicial Election, 1951 Primary Election General Primary, April 8, 1952, Compiled By Charles F. Carpentier Secretary of State (1952)</ref> Sy het egter die algemene verkiesing verloor teen die ingesetene, die Demokraat Charles Melvin Price, met 63,778 stemme (35.20%) teenoor Price se 117,408 stemme (64.80%).<ref name="Chichlow48-59">Critchlow 2005, pp. 47–59.</ref> Schlafly se begroting vir die veldtog was nie baie groot nie, en sy het swaar gesteun op die plaaslike gedrukte media, die groot ammunisievervaardigers John M. Olin en Spencer Truman Olin, en die Texas-oliemiljardêr H.L. Hunt.<ref>Critchlow 2005, p. 55.</ref> Sy was die hoofspreekster tydens die Illinois-staatskonvensie van die Republikeinse Party in Junie 1952. In haar toespraak het sy die Truman-administrasie daarvan beskuldig dat hulle "ons kinders demoraliseer deur slegte voorbeelde vir hul te stel, ons mans vir militêre diensplig oproep, en ons gesinsinkomste konfiskeer."<ref>{{cite web |title=Stevenson Is Lambasted at GOP Meeting |url=https://www.newspapers.com/image/542846791 |via=Newspapers.com |url-access=subscription |publisher=Streator Daily Times-Press |access-date=25 Julie 2024 |language=en |date=24 Junie 1952}}</ref> Vroeg in Julie 1952 het sy haar eerste Republikeinse Nasionale Konvensie bygewoon. Sy sou elke daaropvolgende Republikeinse Nasionale Konvensie tot haar dood bywoon. As deel van die Illinois-afvaardiging van die 1952-konvensie het Schlafly die Amerikaanse senator Robert A. Taft onderskryf as die party se genomineerde in die presidensiële verkiesing.<ref>Critchlow 2005, p. 46.</ref> Sy het in 1957 saam met haar man 'n belangrike rol gespeel in die skryf van die "American Bar Association's Report on Communist Tactics, Strategy, and Objectives." Donald T. Critchlow skryf dat dit "nie slegs een van die wyd geleesde dokumente ooit deur die ABA was nie, maar dat dit waarskynlik die enkele mees wyd geleesde publikasie van die voetsoolvlak-antikommunistiese beweging was."<ref>Critchlow 2005, [https://books.google.com/books?id=JwBaDwAAQBAJ&pg=PA79 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410032743/https://books.google.com/books?id=JwBaDwAAQBAJ&pg=PA79 |date=10 April 2022 }}</ref> Schlafly is verkies om te dien as alternatiewe afgevaardigde na die Republikeinse Nasionale Konvensie in 1960 vir Illinois se 24ste kongressionele distrik.<ref name="1960votea"/> Tydens die konvensie het Schlafly gehelp om 'n opstand van "morele konserwatiewes" te lei wat [[Richard Nixon]] se standpunt "teen segregasie en diskriminasie" teengestaan het.<ref name="nytimes.com">Warner, Judith. [https://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29warner.html?pagewanted=all She Changed America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415123458/http://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29warner.html?pagewanted=all |date=15 April 2015 }}, ''The New York Times'', 29 Januarie 2006.</ref> Schlafly was weereens die Republikeinse kandidaat vir Illinois se 24ste kongressionele distrik in 1960. Sy het weer die verkiesing verloor teen Price, hierdie keer met 144,560 stemme (72.22%) teenoor 55,620 (27.79%) stemme.<ref name="1960votea">Official Vote of the State of Illinois Cast at the General Election November 8, 1952, Judicial Election 1959–1960 Primary Election General Primary April 12, 1960, Compiled by Charles F. Carpentier Secretary of State</ref> Sy het nasionale prominensie verkry toe miljoene eksemplare van haar selfgepubliseerde boek, ''A Choice Not an Echo'', versprei is ter ondersteuning van Barry Goldwater se presidensiële verkiesingsveldtog in 1964, veral in Kalifornië se wenner-neem-alle-afgevaardigdes, fel betwiste GOP-voorverkiesing.<ref>{{Cite book |last=Critchlow |first=Donald T. |title=Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism |date=2005 |publisher=Drukpers van Princeton-university |isbn=9780691070025 |pages=109}}</ref> In die boek het Schlafly sterk te velde getrek teen die "Rockefeller-Republicans" en hul beskuldig van korrupsie en globalisme. Kritici het die boek beskryf as 'n samesweringsteorie oor "geheime koningmakers" binne die Republikeinse Party.<ref>Berlet and Lyons. 2000. ''Right–Wing Populism in America'', pp. 180, 202.<!-- ISSN/ISBN word benodig --></ref> Schlafly was voorheen 'n lid van die John Birch Society; die stigter daarvan, Robert Welch Jnr., het haar 'n "baie lojale" lid genoem.<ref>{{cite thesis |last1=Celestini |first1=Carmen |title=God, Country, and Christian Conservatives: The National Association of Manufacturers, the John Birch Society, and the Rise of the Christian Right |date=2018 |type=PhD |publisher=Universiteit van Waterloo |url=https://uwspace.uwaterloo.ca/bitstream/handle/10012/13361/Celestini_Carmen.pdf |pages=183–184}}</ref> Sy het later uit die organisasie bedank en ontken dat sy 'n lid was omdat sy gevrees het dat haar verbintenis met die organisasie haar boek se reputasie sou skaad. Deur wedersydse ooreenkoms is haar boeke nie in die vereniging se tydskrif, ''American Opinion'', genoem nie, en die verspreiding van haar boeke deur die vereniging is so hanteer dat hul betrokkenheid verbloem is. Die vereniging kon 300 000 eksemplare van ''A Choice Not an Echo'' in Kalifornië versprei voor die Republikeinse voorverkiesing op 2 Junie 1964. Gardiner Johnson, lid van die Republikeinse Nasionale Komitee vir Kalifornië, het verklaar dat die verspreiding van haar boek in Kalifornië 'n belangrike faktor was in Goldwater se benoeming.<ref name=":02">{{Cite book|title=A Choice Not An Echo|last=Schlafly|first=Phyllis|publisher=Pere Marquette Press|year=1964|pages=preface}}</ref> In 1967 het Schlafly haar veldtog om die presidentskap van die National Federation of Republican Women (NFRW) te bekom teen die meer gematigde kandidaat, Gladys O'Donnell van Kalifornië, verloor. Die uittredende NFRW-president en toekomstige Tesourier van die Verenigde State, Dorothy Elston van [[Delaware]], het tydens die veldtog teen Schlafly gewerk.<ref name="Evangelist"/><ref>Critchlow 2005, pp. 138-59.</ref> In 1970 was Schlafly onsuksesvol in haar veldtog om Illinois se 23ste kongressionele distrik; sy het verloor teen die ingesetene, die Demokraat George E. Shipley, met 91,158 stemme (53.97%) teenoor haar 77,762 (46.04%) stemme. Hierna het sy nooit weer probeer om 'n openbare amp te betree nie. Amerikaanse feministe het hul grootste poging aangewend om nasionale aandag te trek tydens die Nasionale Vrouekonferensie van 1977 in Houston; die historikus Marjorie J. Spruill voer egter aan dat die anti-feministe onder leiding van Schlafly 'n hoogs suksesvolle teenkonferensie, die Pro-Life, Pro-Family-byeenkoms, georganiseer het om teen die Nasionale Vrouekonferensie te protesteer en dit duidelik te maak dat feministe nie namens hulle praat nie. Tydens hul byeenkoms by die NRG Arena het hulle 15 000 mense getrek,<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1977/11/20/archives/equal-rights-plan-and-abortion-are-opposed-by-15000-at-rally-like-a.html |title=Equal Rights Plan and Abortion Are Opposed by 15,000 at Rally |work=The New York Times |date=20 November 1977 |access-date=27 Mei 2020 |archive-date=23 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723004558/https://www.nytimes.com/1977/11/20/archives/equal-rights-plan-and-abortion-are-opposed-by-15000-at-rally-like-a.html |url-status=live }}</ref> en die begin van 'n pro-gesinsbeweging aangekondig om politici wat [[feminisme]] en [[liberalisme]] ondersteun, teen te staan, en om gesinswaardes in die Amerikaanse politiek te bevorder, en sodoende die Republikeinse Party na regs te skuif en die bekragtiging van die ERA (Equal Rights Amendment, of in Afrikaans, die Gelyke Regte-wysiging) te verslaan. <ref>Marjorie J. Spruill.''Divided We Stand: The Battle Over Women's Rights and Family Values That Polarized American Politics''. (2017) [https://www.nytimes.com/2017/03/06/books/review/divided-we-stand-marjorie-j-spruill.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fbooks&action=click&contentCollection=books&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=5&pgtype=sectionfront online review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908112840/https://www.nytimes.com/2017/03/06/books/review/divided-we-stand-marjorie-j-spruill.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fbooks&action=click&contentCollection=books&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=5&pgtype=sectionfront |date=8 September 2017 }}.</ref> === Teenkanting van die Gelyke Regte-wysiging (ERA) === [[Lêer:STOP ERA.gif|duimnael|120px|Die simbool wat gebruik is op tekens en knope van ERA opponente]] Schlafly het gedurende die 1970's 'n uitgesproke teenstander van die ''Equal Rights Amendment'' (ERA) geword as die organiseerder van die "STOP ERA"-veldtog. STOP het gestaan vir ''"Stop Taking Our Privileges"''. Sy het aangevoer dat die ERA geslagspesifieke voorregte wat vroue geniet, sou wegneem, insluitende die "afhanklike vrou"-voordele onder die maatskaplike sekerheidstelsel van die Verenigde State, aparte badkamers vir mans en vroue, en vrystelling van selektiewe diensplig (militêre diensplig).<ref name="Firebrand">{{citation|last=Kolbert|first=Elizabeth|title=Firebrand: Phyllis Schlafly and the Conservative Revolution|url=http://www.newyorker.com/archive/2005/11/07/051107crbo_books?currentPage=all|magazine=The New Yorker|volume=81|issue=34|date=7 November 2005|page=134|access-date=4 Februarie 2012|archive-date=17 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517152154/http://www.newyorker.com/archive/2005/11/07/051107crbo_books?currentPage=all|url-status=live}}</ref><ref name="eilperin">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/27/AR2007032702357_pf.html|newspaper=The Washington Post|title=New Drive Afoot to Pass Equal Rights Amendment|first=Juliet|last=Eilperin|access-date=22 Mei 2010|archive-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925233329/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/27/AR2007032702357_pf.html|url-status=live}}</ref> Sy is bestry deur groepe soos die ''National Organization for Women'' (NOW) en die ERAmerica-koalisie. Die ''Homemakers' Equal Rights Association'' is gestig as teenkanting tot Schlafly se veldtog.<ref>{{Cite journal|last=Heath|first=Carol|date=2008|title=Homemakers' Equal Rights Association (HERA) Records, 1971-1987, n.d|url=https://www.luc.edu/media/lucedu/wla/pdfs/Homemakers%27%20Equal%20Rights%20Association.pdf|journal=Women and Leadership Archives Loyola University Chicago|access-date=12 Desember 2019|archive-date=23 Februarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223154310/https://www.luc.edu/media/lucedu/wla/pdfs/Homemakers%27%20Equal%20Rights%20Association.pdf|url-status=live}}</ref> In 1972, toe Schlafly haar veldtog teen die Gelyke Regte-wysiging van stapel gestuur het, was die wysiging reeds geratifiseer deur 28 van die vereiste 38 [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstate]].<ref>{{cite web |title=The Women Who Fought For And Against The ERA: Part II |url=https://www.wwno.org/podcast/tripod-new-orleans-at-300/2017-04-27/the-women-who-fought-for-and-against-the-era-part-ii |website=wwno.org |publisher=WWNO |access-date=1 Junie 2022 |archive-date=26 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726110407/https://www.wwno.org/podcast/tripod-new-orleans-at-300/2017-04-27/the-women-who-fought-for-and-against-the-era-part-ii |url-status=live }}</ref> Sewe verdere deelstate het die wysiging geratifiseer nadat Schlafly haar veldtog geloods het, maar 'n verdere vyf deelstate het hul ratifikasie herroep. Die laaste deelstaat wat die wysiging geratifiseer het was [[Indiana]], waar staatsenator Wayne Townsend die deurslaggewende stem was in Januarie 1977.<ref>{{Cite web|url=https://www.southbendtribune.com/news/politics/indiana-governor-candidate-wayne-townsend-dies/article_6a1a975c-4c6a-5b96-b4ec-1942dc38a901.html|title=1984 Indiana governor candidate Wayne Townsend dies|author=Tom Davies|agency=Associated Press|website=South Bend Tribune|language=en|access-date=12 Desember 2019|archive-date=12 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212005939/https://www.southbendtribune.com/news/politics/indiana-governor-candidate-wayne-townsend-dies/article_6a1a975c-4c6a-5b96-b4ec-1942dc38a901.html|url-status=live}}</ref> (Nevada, Illinois en [[Virginië]] het die wysiging geratifiseer tussen 2017 en 2020, baie jare nadat die sperdatum om so te doen reeds verstryk het.) Die Gelyke Regte-wysiging is nouliks verslaan, nadat dit in altesaam 35 state bekragtig is.<ref name="Founding"/> Die Politieke wetenskaplike, Jane J. Mansbridge, het in haar geskiedenis van die Gelyke Regte-wysiging tot die volgende gevolgtrekking gekom:{{blockquote|Baie mense wat die stryd oor die wysiging gevolg het, het geglo – tereg na my mening – dat die wysiging teen 1975 of 1976 bekragtig sou gewees het as dit nie vir Phyllis Schlafly se vroeë en effektiewe poging was om potensiële teenstanders te organiseer nie.<ref>Jane J. Mansbridge, ''Why we lost the ERA'' (Drukpers van die Universiteit van Chicago, 1986) p 110.</ref>}} Joan Williams argumenteer dat die "ERA verslaan is toe Schlafly dit verander het in 'n oorlog tussen vroue oor geslagsrolle."<ref>{{cite book|last=Joan Williams|title=Unbending Gender: Why Family and Work Conflict and What To Do About It|url=https://books.google.com/books?id=SxtNubyWAEMC&pg=PA147|year=1999|publisher=Oxford UP|page=147|isbn=9780199840472|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=SxtNubyWAEMC&pg=PA147|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Judith Glazer-Raymo argumenteer soos volg:{{blockquote|As gematigdes, het ons gedink ons verteenwoordig die magte van rede en welwillendheid, maar het versuim om die krag van die gesinswaardes-argument en die enkelgesindheid van Schlafly en haar volgelinge ernstig op te neem. Die ERA se nederlaag het die vrouebeweging ernstig beskadig, die momentum en die potensiaal daarvan om maatskaplike verandering aan te wakker, vernietig... Uiteindelik het dit gelei tot feministiese ontevredenheid met die Republikeinse Party, wat die Demokrate 'n nuwe bron van krag gegee het wat, gekombineer met oorweldigende minderheidsteun, gehelp het om Bill Clinton in 1992 en weer in 1996 tot president te verkies.<ref>{{cite book|last=Judith Glazer-Raymo|title=Shattering the Myths: Women in Academe|url=https://books.google.com/books?id=pTWzBcW07RwC&pg=PA19|year=2001|publisher=Johns Hopkins UP|page=19|isbn=9780801866418|access-date=February 19, 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=pTWzBcW07RwC&pg=PA19|url-status=live}}</ref>}} Kritici van Schlafly het daarop gewys dat sy nie 'n tipiese huisvrou was nie, aangesien sy baie betrokke was by politieke aangeleenthede. <ref name="Evangelist">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,945990,00.html |magazine=Time |title=Nation: Anti-ERA Evangelist Wins Again |date=3 Julie 1978 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121004145/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C945990%2C00.html |archive-date=21 Januarie 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.buzzflash.com/interviews/04/02/int04008.html|title=Buzzflash Headlines|access-date=7 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828012920/http://www.buzzflash.com/interviews/04/02/int04008.html|archive-date=28 Augustus 2013}}</ref> === Uitsaaiwese === In die uitsaaimedia het Schlafly vanaf 1973 tot 1975 kommentaar gelewer op die Chicagose-nuusradiostasie WBBM, ''CBS Morning News'' vanaf 1974 tot 1975, en CNN vanaf 1980 tot 1983. In 1983 het sy begin met die skep van gesindikeerde daaglikse 3-minuut-kommentare vir radio. In 1989 het sy begin om 'n weeklikse radiogeselsprogram, ''Eagle Forum Live'', aan te bied.<ref name="Eagle bio">{{cite web|title=Phyllis Schlafly bio|url=http://www.eagleforum.org/misc/bio.html|publisher=Eagle Forum|access-date=4 Februarie 2012|archive-date=3 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103171548/http://www.eagleforum.org/about/bio.html|url-status=live}}</ref> == Oogpunte == === Maatskaplike oogpunte === ==== Vrouekwessies ==== In November 1977 was sy 'n opposisiespreker tydens die 1977-Nasionale Vrouekonferensie saam met Lottie Beth Hobbs, Dr. Mildred Jefferson, Nellie Gray en Bob Dornan.<ref>"[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip-526-f47gq6s51g 1977 National Women's Conference: A Question of Choices]," 1977-11-21, The Walter J. Brown Media Archives & Peabody Awards Collection at the University of Georgia, American Archive of Public Broadcasting</ref>[[Lêer:President Ronald Reagan meeting with Phyllis Schlafly in the Oval Office - DPLA - a7d2792f3feb8726a43e2008829a2f9f.jpg|duimnael|Schlafly saam met President [[Ronald Reagan]] in 1983.]] Schlafly het in 1978 aan die tydskrif ''Time'' gesê, "Ek het toesprake gekanselleer wanneer my man van mening was dat ek te veel van die huis afwesig was."<ref>{{cite news |date=3 Julie 1978 |title=Anti-ERA Evangelist Wins Again |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,945990,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121004145/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C945990%2C00.html |archive-date=21 Januarie 2011 |magazine=Time}}</ref> Tydens 'n onderhoud op 30 Maart 2006 het sy die verbetering in vrouens se lewe gedurende die laaste dekades van die 20ste eeu toegeskryf aan koste- en arbeidsbesparende toestelle en items soos die tuimeldroeër en weggooibare doeke.<ref name="nytimes">{{cite news |last=Bellafante |first=Ginia |date=March 30, 2006 |title=A Feminine Mystique All Her Own |url=https://www.nytimes.com/2006/03/30/garden/30phyllis.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304171607/http://www.nytimes.com/2006/03/30/garden/30phyllis.html |archive-date=4 Maart 2014 |access-date=31 Januarie 2008 |work=The New York Times}}</ref> Sy het die ''[[Roe v. Wade]]''-beslissing "die betreurenswaardigste uitspraak in die geskiedenis van die Hoë Hof van die Verenigde State" genoem en gesê dat dit "verantwoordelik is vir die moord van miljoene ongebore babas".<ref>{{cite news |date=18 Januarie 2002 |title=Anniversary: Roe v. Wade |url=http://discuss.washingtonpost.com/wp-srv/zforum/02/nation_schlafly011802.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610060153/http://discuss.washingtonpost.com/wp-srv/zforum/02/nation_schlafly011802.htm |archive-date=10 Junie 2011 |newspaper=The Washington Post}}</ref> ==== Gelyke Regte-wysiging ==== Schlafly se politieke teenkanting teen die Gelyke Regte-wysiging was gebaseer op die verdediging van tradisionele geslagsrolle, soos slegs mans wat in oorloë veg. Sy het aangevoer dat die Gelyke Regte-wysiging die diensplig van slegs mans sou uitskakel en verseker dat vroue ewe veel aan diensplig onderworpe sou wees en verplig sou wees om ook te veg, en dat die verdediging van tradisionele geslagsrolle 'n nuttige taktiek geblyk het. In Illinois het die anti-ERA-aktiviste tradisionele simbole van die Amerikaanse huisvrou gebruik en tuisgemaakte kos (brood, konfyt, appeltert, ens.) na die staatswetgewers geneem, met die slagspreuke: "Preserve us from a congressional jam; Vote against the ERA sham" and "I am for Mom and apple pie."<ref>{{cite book|first=Rosalind|last=Rosenberg|title=Divided Lives: American Women in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|year=2008|page=225|publisher=Macmillan |isbn=9780809016310|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Lisa Levenstein het gesê dat die feministiese beweging in die laat-1970's vlugtig gepoog het om 'n program op die been te bring om ouer geskeide vroue en weduwees by te staan.<ref>{{cite web|url=https://www.uncg.edu/his/faculty/levenstein.html|title=Lisa Levenstein – HIS – UNCG|access-date=24 Augustus 2015|archive-date=10 Desember 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210190838/http://www.uncg.edu/his/faculty/levenstein.html|url-status=live}}</ref> Baie weduwees is nie in aanmerking geneem vir maatskaplike sekerheidsvoordele nie, min geskeides het onderhoud van hul vorige huweliksmaats ontvang, en na 'n loopbaan as huisvrou het min vroue enige vaardighede gehad om die arbeidsmark te betree. Die program het egter skerp kritiek van jong aktiviste ontvang, wat voorkeur gegee het aan arm minderhede eerder as aan die middelklas. Teen 1980 het NOW die program afgeskaal, aangesien hulle amper uitsluitlik op die bekragtiging van die Gelyke Regte-wysiging gefokus het. Schlafly het in die politieke vakuum inbeweeg en die feministe veroordeel omdat hulle ouer, middelklasweduwees en geskeides in nood in die steek gelaat het, en gewaarsku dat die wysiging die wette ten gunste van mans sou skoei en die wetlike beskerming wat ouer vroue dringend nodig gehad het, sou afstroop.<ref>{{cite journal |last1=Levenstein |first1=Lisa |title="Don't Agonize, Organize!": The Displaced Homemakers Campaign and the Contested Goals of Postwar Feminism |journal=The Journal of American History |date=1 Maart 2014 |volume=100 |issue=4 |pages=1114–1138 |doi=10.1093/jahist/jau007 }}</ref> Schlafly het gesê dat die Gelyke Regte-wysiging slegs tot voordeel van jong werkende vroue was, en het gewaarsku dat indien mans en vroue gelyk behandel moes word, die wending die sekuriteit van middeljarige huisvroue sonder werksvaardighede sou bedreig. Sy het ook aangevoer dat die wysiging wetlike beskermingsmaatreëls soos onderhoud sou bedreig en die regbank se neiging om ten guste van geskeide moeders te beslis in verband met toesig oor hul kinders, sou uitskakel.<ref>{{cite book|first1=Deborah L.|last1=Rhode|title=Justice and Gender: Sex Discrimination and the Law|url=https://books.google.com/books?id=S1qosJPdqPkC&pg=PA66|year=2009|publisher=Harvard UP|pages=66–67|isbn=9780674042674|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=S1qosJPdqPkC&pg=PA66|url-status=live}}</ref> Schlafly se argument dat beskermende wette verbeur sal word het aanklank gevind by werkende vroue.<ref>{{cite book|first=Rosalind|last=Rosenberg|title=Divided Lives: American Women in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|year=2008|pages=225–26|publisher=Macmillan |isbn=9780809016310|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|url-status=live}}</ref> In 2007, terwyl sy daaraan gewerk het om 'n nuwe weergawe van die Gelyke Regte-wysiging te verslaan, het Schlafly gewaarsku dat dit howe sou dwing om huwelike van dieselfde geslag goed te keur en huisvroue en weduwees se voordele vir maatskaplike sekerheid te weier.<ref name=eilperin/> ==== Salarisverskiile by die geslagte ==== Schlafly het beswaar gemaak teen die konsep van die geslags-salariskloof en gesê dat "'n misleidende propagandaveldtog deur die feministiese beweging georkestreer word."{{sfn|Schlafly|2003|p=98}} Sy het verklaar dat dit "deel is van die feministe se vernedering van die rol van moederskap [...] wat ontwerp is om [...] moederskap uit te skakel deur die Verenigde State te verander na 'n samelewing waarin vroue voltyds en lewenslank vir arbeid ingespas word".{{sfn|Schlafly|2003|p=98}} Trouens, sy het geglo dat selfs al verdien mans meer as vroue, dit voordelig is vir die samelewing as geheel, want "ons wil 'n samelewing hê waarin die gemiddelde man meer as die gemiddelde vrou verdien sodat sy verdienste sy voorsieningsrol kan vervul om 'n tuiste en ondersteuning vir sy vrou te bied wat hul kinders koester."{{sfn|Schlafly|2003|p=79}} Sy het gesê: "Ons wil beslis nie 'n samelewing hê waarin die gemiddelde loon wat aan alle vroue betaal word, gelyk is aan [daardie van] mans, want daardie samelewing sou die rol van moederskap uitskakel."{{sfn|Schlafly|2003|p=99}} ==== Moederskap ==== Schlafly het geglo dat die primêre rol van 'n vrou dié van vrou, moeder en huisvrou moet wees, eerder as loopbaanvrou.{{sfn|Schlafly|1977|p=56}} Sy het ook geglo dat moederskap noodsaaklik is vir die welstand van die samelewing, en gesê: "[Moederskap] is die mees sosiaal nuttige rol van almal"{{sfn|Schlafly|2003|p=99}} en "die afhanklike vrou en moeder wat vir haar eie kinders sorg...vervul die mees sosiaal noodsaaklike rol in ons samelewing."{{sfn|Schlafly|2003|p=94}} ==== Verskille tussen mans en vroue ==== Schlafly het die standpunt gehuldig dat mans en vroue fundamenteel verskil en het teengestaan wat sy genoem het die "feministiese [propagandistiese]" bewering dat "ons die samelewing moet herontwerp om geslagsneutraal te word en dat mans hul macho-beeld moet afskud en hulself moet herontwerp om huismans te word."{{sfn|Schlafly|2003|p=60}} In plaas daarvan het sy geglo dat dit nie moontlik was om die verskille tussen mans en vroue uit te wis nie. Sy het aangevoer dat feministe "hul klagte by God sal moet opneem," omdat "geen ander mag die fundamentele en noodsaaklike verskille tussen mans en vroue kan verander nie."{{sfn|Schlafly|1977|p=12-3}} ==== Gesin ==== Schlafly het aangevoer dat die gesin die plek van die grootste groei en bevrediging vir vroue is.{{sfn|Schlafly|1977|p=52}} Sy het verwerp wat sy beweer die feministiese siening is dat die gesin 'n anachronisme is wat vroue vasbind.{{sfn|Schlafly|2003|p=195}} Sy het geglo dat die instelling van die gesin as "die basiese eenheid van die samelewing [...] die grootste enkele prestasie in die hele geskiedenis van vroueregte is."{{sfn|Schlafly|1977|p=33}} Sy het gesê dat "die toekoms van ons nasie afhang van kinders wat grootword om goeie burgers te wees, en die beste manier om daardie doel te bereik, is om emosioneel stabiele, ongeskonde gesinne te hê."{{sfn|Schlafly|2003|p=102}} ==== Huwelik ==== In Maart 2007 het Schlafly uitgevaar teen die begrip "huweliksverkragting" tydens 'n toespraak by Bates College in Lewiston, Maine: "Deur in die huwelik te tree, stem die vrou toe tot seks, en ek dink nie mens kan dit verkragting noem nie."<ref>{{cite news |last=Leonard |first=J.T. |date=29 Maart 2007 |title=Schlafly cranks up agitation at Bates |url=https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023055246/https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |archive-date=23 Oktober 2020 |access-date=28 Desember 2010 |newspaper=Sun Journal}}</ref> Schlafly het aangevoer dat mans en vroue se rolle in die huwelik verskil en so moet bly. Sy het haar standpunt verdedig as een wat noodsaaklik is vir orde in pleks daarvan dat dit 'n bedreiging vir gelykheid is; sy het gesê: "As die huwelik 'n suksesvolle instelling moet wees, moet dit ... 'n uiteindelike besluitnemer hê, en dit is die man."{{sfn|Schlafly|1977|p=50}} ==== Selfdegeslaghuwelike ==== Schlafly was gekant teen selfdegeslaghuwelike en burgerlike verbintenisse: "[a]anvalle op die definisie van 'n huwelik as die verbintenis tussen 'n man en 'n vrou is afkomstig van die gay-lobby wat erkenning soek vir hul leefstyl."<ref name="PSR_09-11">{{cite web |last=Schlafly |first=Phyllis |date=November 2009 |title=Feminists Psychoanalyze Themselves Again |url=http://www.eagleforum.org/psr/2009/nov09/psrnov09.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124173251/http://www.eagleforum.org/psr/2009/nov09/psrnov09.html |archive-date=24 November 2010 |access-date=23 November 2010 |website=The Phyllis Schlafly Report |publisher=Eagle Forum}}</ref> Schlafly se koppeling van die Gelyke Regte-wysiging met gays en selfdegeslaghuwelike het 'n rol gespeel in haar teenkanting van die Gelyke Regte-wysiging.<ref name="PSR_86-09">{{cite web |last=Schlafly |first=Phyllis |date=September 1986 |title=A Short History of E.R.A |url=http://www.eagleforum.org/psr/1986/sept86/psrsep86.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125172914/http://www.eagleforum.org/psr/1986/sept86/psrsep86.html |archive-date=25 November 2010 |access-date=23 November 2010 |website=The Phyllis Schlafly Report |publisher=Eagle Forum}}</ref><ref name="Time_2009">{{cite news |last=Sachs |first=Andrea |date=7 April 2009 |title=Phyllis Schlafly at 84 |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1889757,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410072604/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1889757,00.html |archive-date=10 April 2009 |access-date=23 November 2010 |magazine=Time}}</ref> ==== Verenigde Nasies en internasionale verhoudinge ==== Schlafly het die [[Verenigde Nasies]] verpes en verag. Op die 50ste herdenking van die VN in 1995 het sy daarna verwys as "'n rede vir rou, nie vir viering nie. Dit is 'n monument vir dwase hoop, kompromieë vol verleentheid, verraad van ons dienspligtiges en 'n bestendige stroom beledigings teenoor ons nasie. Dit is 'n [[Trojaanse perd]] wat die vyand in ons midde dra en Amerikaners lok om onder vreemde wapens te veg en te sterf in verre lande." Sy het president [[Bill Clinton]] se besluit in 1996 teengestaan om 20 000 Amerikaanse troepe na [[Bosnië en Herzegowina|Bosnië]] te stuur tydens die Joego-Slawiese Oorloë. Schlafly het opgemerk dat [[Balkan]]-nasies mekaar al 500 jaar lank beveg en aangevoer dat die Amerikaanse weermag nie "polisiemanne" van wêreldprobleme moet wees nie.<ref>Critchlow 2005, pp. 298–99</ref> Voor die kongressionele verkiesings van 1994 het Schlafly [[globalisering]] deur die [[Wêreldhandelsorganisasie]] veroordeel as 'n "direkte aanval op Amerikaanse [[soewereiniteit]], onafhanklikheid, werkgeleenthede en ekonomie ... enige land wat sy wette moet verander om die beslissings van 'n wêreldorganisasie te gehoorsaam, het sy soewereiniteit opgeoffer."<ref>Critchlow 2005, p. 298</ref> Teen die einde van 2006 het Schlafly saam met Jerome Corsi en die aktivis Howard Phillips 'n webwerf geskep wat teen die idee van 'n "Noord-Amerikaanse Unie gekant was, waaronder die Verenigde State, Mexiko en Kanada 'n geldeenheid sou deel en geïntegreer sou word in 'n struktuur soortgelyk aan die Europese Unie.<ref>{{cite news|url=http://archive.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2007/11/25/the_amero_conspiracy/|title=The amero conspiracy|last=Bennett|first=Drake|date=25 November 2007|work=The Boston Globe|access-date=20 Februarie 2009|archive-date=15 Februarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225173748/http://www.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2007/11/25/the_amero_conspiracy/?page=full|url-status=live}}</ref> Gedurende die [[Koue Oorlog]] was Schlafly gekant teen ooreenkomste op vuurwapenbeheer met die [[Sowjetunie]]. In 1961 skryf sy dat "vuurwapenbeheer] nie [[Kommunisme|Rooi]] aggressie sal voorkom nie, net soos die ontwapening van ons polisie nie moord, diefstal en verkragting sal stuit nie."<ref>Phyllis Schlafly, "Communist Master Plan for 1961", ''Cardinal Mindszenty Newsletter'', 15 Februarie 1961.</ref> ==== Regbank ==== Schlafly was 'n uitgesproke kritikus teen aktivis-regters, veral regters wat dien op die Hoë Hof van die Verenigde State van Amerika. In 2005 het sy nasionale opskrifte gehaal tydens 'n konferensie van die Joods-Christelike Raad vir Grondwetlike Herstel, deur voor te stel dat "die Kongres moet begin praat oor die verwydering" van Regter Anthony Kennedy, met as rede vir die inisiasie van die proses, Regter Kennedy se beslissende stem om die doodstraf vir minderjariges te herroep.<ref>{{cite news|first=Dana|last=Milbank|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A38308-2005Apr8.html|title=And the Verdict on Justice Kennedy Is: Guilty|newspaper=The Washington Post|date=9 April 2005|page=A03|access-date=8 September 2017|archive-date=26 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170526101742/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A38308-2005Apr8.html|url-status=live}}</ref> In April 2010, kort nadat John Paul Stevens sy aftrede as regter van die Hoë Hof van die Verenigde State aangekondig het, het Schlafly gevra vir die aanstelling van 'n militêre veteraan in die Hof. Stevens was 'n veteraan en met sy aftrede was die hof "in gevaar om sonder 'n enkele militêre veteraan gelaat te word".<ref>{{cite press release|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/schlafly--obama-would-be-foolish-to-leave-supreme-court-without-a-veteran-90368884.html|title=Schlafly: Obama Would Be Foolish to Leave Supreme Court Without a Veteran|publisher=Prnewswire.com|access-date=2 Junie 2013|archive-date=15 Oktober 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015132948/http://www.prnewswire.com/news-releases/schlafly--obama-would-be-foolish-to-leave-supreme-court-without-a-veteran-90368884.html|url-status=live}}</ref> ==== Voorstelle in verband met immigrasie ==== Schlafly het geglo dat die Republikeinse Party voorstelle vir immigrasiehervorming moet verwerp; sy het aan ''Focus Today'' gesê dat dit 'n "groot mite" is dat die GOP Latyns-Amerikaanse kiesers in die Verenigde State moet bereik. "Die mense na wie die Republikeine moet uitreik, is die blanke stemme, die blanke kiesers wat nie tydens die laaste verkiesing gestem het nie. Die propagandiste lei ons op die verkeerde pad ... [D]aar is glad geen bewyse dat die Latyns-Amerikaners wat van Meksiko afkomstig is Republikeins sal stem nie."<ref name="ABCUnivision">[https://abcnews.go.com/ABC_Univision/Politics/phyllis-schlafly-myth-republicans-seek-hispanic-voters/story?id=19287799 Phyllis Schlafly's White Voter Mirage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130032035/https://abcnews.go.com/ABC_Univision/Politics/phyllis-schlafly-myth-republicans-seek-hispanic-voters/story?id=19287799|date=30 November 2020}}, Jordan Fabian, ABC News/Univision, 29 Mei 2013</ref> ==== Presidensiële verkiesings ==== [[Lêer:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 2.jpg|links|duimnael|Schlafly tydens 'n vergadering van konserwatiewes in Des Moines, [[Iowa]], in Maart 2011]] Schlafly het nie 'n kandidaat vir die Republikeinse presidensiële nominasie in 2008 onderskryf nie, maar sy het haar uitgespreek teen Mike Huckabee, wat, volgens haar, as goewerneur die Republikeinse Party in [[Arkansas]] "in 'n gemors" gelaat het. Tydens die Eagle Forum het sy die kongreslid van die Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers, Tom Tancredo van [[Colorado]], as gas gehad, wat bekend is vir sy teenkanting teen onwettige immigrasie. Voor sy verkiesing, het sy Barack Obama gekritiseer as "'n elitis wat met woorde werk".<ref name="Man of words">{{cite web|first=Sam|last=Leith|title=Obama's Oratory|url=https://www.ft.com/content/acef9222-e35a-11dd-a5cf-0000779fd2ac|website=Financial Times|date=17-18 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108064335/http://www.ft.com/cms/s/2/acef9222-e35a-11dd-a5cf-0000779fd2ac.html|archive-date=8 Januarie 2010}}</ref> Gedurende die verkiesing het sy John McCain onderskryf tydens 'n onderhoud deur te sê: "Well, I'm a Republican, I'm supporting McCain". Toe sy gevra is oor Rush Limbaugh se kritiek op John McCain, het sy gesê: "Well, there are problems, we are trying to teach him".<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vExMOKn3Swk| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/vExMOKn3Swk| archive-date=17 November 2021 | url-status=live|title=Phyllis Schlafly Speaks Out|date=15 Mei 2008|publisher=YouTube|access-date=2 Junie 2013}}{{cbignore}}</ref> Schlafly het Michele Bachmann in Desember 2011 onderskryf vir die Iowa-koukus van die 2012 Republikeinse presidensiële voorverkiesings, met verwysing na Bachmann se werk teen "ObamaCare" en voorstelle vir besuinigingsmaatreëls" en Bachmann se ondersteuning van tradisionele waardes.<ref>{{cite news|url=http://caucuses.desmoinesregister.com/2011/12/04/conservative-activist-phyllis-schlafly-endorses-michele-bachmann|title=Conservative activist Phyllis Schlafly endorses Michele Bachmann|last=Jacobs|first=Jennifer|date=4 Desember 2011|newspaper=The Des Moines Register|access-date=6 Desember 2011}}{{Dead link|date=Oktober 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Lêer:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 3.jpg|regs|duimnael|Schlafly tydens die 2013-Conservative Political Action Conference (CPAC).]] Op 3 Februarie 2012 het Schlafly aangekondig dat sy vir Rick Santorum sal stem in 2012 se Republikeinse voorverkiesing vir [[Missouri]].<ref name="SantorumSupport">{{cite web|last1=Levy|first1=Pema|title=Phyllis Schlafly Will Vote For Santorum|url=http://talkingpointsmemo.com/livewire/phyllis-schlafly-will-vote-for-santorum|website=TPM|access-date=16 Julie 2017|format=Livewire|date=3 Februarie 2012|quote=... planning to vote for Rick Santorum|archive-date=2 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022116/http://talkingpointsmemo.com/livewire/phyllis-schlafly-will-vote-for-santorum|url-status=live}}</ref> In 2016 het sy [[Donald Trump]] se kandidaatskap vir president onderskryf.<ref>{{cite web|last1=Ward|first1=Jon|title=The Trump supporter who matters more to Iowa conservatives than Palin|url=https://www.yahoo.com/politics/the-trump-supporter-who-matters-more-to-iowa-215629893.html|website=Yahoo! Politics|date=20 Januarie 2016|quote=And she's willing to take a chance with someone who's going to shake things up.|access-date=21 Januarie 2016|archive-date=20 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120234816/https://www.yahoo.com/politics/the-trump-supporter-who-matters-more-to-iowa-215629893.html|url-status=live}}</ref> Die onderskrywing het aanleiding gegee tot 'n geskil in die raad van die Eagle Forum. Schlafly het verskil van ses ander raadslede, sowel as haar dogter, Anne Cori,<ref>{{cite news|url=http://www.freerepublic.com/focus/f-news/3419831/posts?page=1|title=Phyllis Schlafly Pushes Own Daughter to Resign Amid Cruz-Trump Split|work=Daily Caller|date=11 April 2016|first1=Alex|last1=Pfeiffer|access-date=11 April 2016|archive-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416221237/http://freerepublic.com/focus/f-news/3419831/posts?page=1|url-status=live}}</ref> en Cathie Adams, die voormalige voorsitster van die Republikeinse Party van Texas.<ref name="EagleCoup">{{cite news|last1=Weigel|first1=David|title=Phyllis Schlafly faces coup over Trump endorsement|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/11/phyllis-schlafly-endorses-trump-then-faces-coup/|access-date=19 Julie 2017|newspaper=The Washington Post|date=10 April 2016|archive-date=2 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022535/https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/11/phyllis-schlafly-endorses-trump-then-faces-coup/|url-status=live}}</ref> Adams het voorkeur gegee aan Senator [[Ted Cruz]] van Texas, Trump se belangrikste opponent, wat Adams as 'n meer konserwatiewe keuse beskou het.<ref name="EndorseCruz">{{cite web|last1=Medina|first1=Jose|title=Texas Eagle Forum's Cathie Adams: Schlafly Was Manipulated into Endorsing Trump|url=http://tfn.org/texas-eagle-forums-cathie-adams-schlafly-manipulated-trump/|date=23 Maart 2016|website=Texas Freedom Network|quote=When you're 91 and you're not out with the grass roots all the time, it is very much taking advantage of someone.|access-date=17 Julie 2017|archive-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909131159/http://tfn.org/texas-eagle-forums-cathie-adams-schlafly-manipulated-trump/|url-status=live}}</ref> Schlafly se laaste boek, ''The Conservative Case for Trump'', is gepubliseer op 6 September 2016, een dag na haar afsterwe.<ref name="ConservativeCase">{{cite book|last1=Schlafly|first1=Phyllis|last2=Martin|first2=Ed|last3=Decker|first3=Brett M.|title=The Conservative Case for Trump|date=6 September 2016|publisher=Regnery Publishing|isbn=978-1621576280|page=272}}</ref> == Gepubliseerde werke == Schlafly was die [[Skrywer|skryfster]] van 26 [[boek]]e oor 'n aantal onderwerpe, van kindersorg tot ''phonics''. <ref>Die begrip moet nie verwar word met die begrippe [[fonetiek]] en [[fonologie]] nie. Waar eersgenoemde begrip 'n vertakking van [[taalkunde]] is wat die studie van die [[klank]]e van menslike spraak behels, of — in die geval van gebaretaal — die ekwivalente aspekte van handseine, is laasgenoemde 'n vertakking van die taalkunde wat gemoeid is met die sistematiese organisasie van klanke in tale. Dit fokus tradisioneel grootliks op die studie van die sisteme van [[Foneem|foneme]], in besonder tale, maar kan ook enige [[Sinchroniese taalkunde|linguistiese ontleding]] dek, of op 'n vlak onder die woord (insluitend lettergrepe, begin en rym, artikulatoriese gebare, artikulatoriese kenmerke, mora ens), of op alle vlakke van taal waar klank oorweeg word as gestruktureerd vir die oordra van linguistiese betekenis. Fonologie sluit ook die studie van ekwivalente organisatoriese sisteme in gebaretaal in. Die woord fonologie kan ook verwys na die fonologiese sisteem (klanksisteem) van 'n gegewe taal. Dit is een van die fundamentele stelsels waaruit gemeen word 'n taal bestaan, soos sy [[Sinsbou|sintaksis]] en [[woordeskat]]. Fonologie word gereeld afgesonder van [[fonetiek]]. Terwyl fonetiek gemoeid is met die fisiese produksie, akoestiese oordrag en waarneming van die spraakklanke, beskryf fonologie die manier waarop klanke funksioneer binne 'n gegewe taal of regdeur tale om betekenis te enkodeer. Volgens baie taalkundiges behoort fonetiek tot [[Sinchroniese taalkunde|beskrywende linguistiek]] en fonologie tot teoretiese linguistiek, hoewel die vasstelling van die fonologiese sisteem van 'n taal noodwendig 'n toepassing van die teoretiese aspekte is vir die ontleding van fonetiese bewyse. Neem kennis dat die onderskeiding nie altyd gemaak is nie, veral nie voor die ontwikkeling van die moderne konsep van [[foneem|foneme]] in die middel van die 20ste eeu nie. Sekere onderafdelings van moderne fonologie oorvleuel met fonetiek in beskrywende dissiplines soos psigolinguistiek en spraakpersepsie, met spesifieke areas tot gevolg soos artikulatoriese fonologie of laboratorium-fonologie.</ref> ''Phonics'' is 'n metode vir die onderrig van [[lees]] en skryf aan beginners. Dit behels onderrig in die verhouding tussen die klanke van die gesproke [[taal]] ([[foneem|foneme]]) en die letters ([[Grafeem|grafeme]]) of groepe letters of [[lettergreep|lettergrepe]] van die geskewe taal. ''Phonics'' staan ook bekend as die alfabetiese beginsel of die "alfabetiese kode".<ref name="NRP 2-89">{{cite web |url=https://www.nichd.nih.gov/sites/default/files/publications/pubs/nrp/Documents/report.pdf |title=National reading panel, pg. 2-89, nichd.nih.gov (USA)}}</ref> Schlafly het ook 'n gesindikeerde weeklikse [[koerant]]rubriek geskryf vir Creators Syndicate.<ref>{{cite web|url=http://www.creators.com/opinion/phyllis-schlafly.html|title=Gang of Eight Increases Unemployment by Phyllis Schlafly on Creators.com – A Syndicate of Talent|publisher=Creators.com|access-date=2 Junie 2013|archive-date=11 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511140557/http://www.creators.com/opinion/phyllis-schlafly.html|url-status=live}}</ref> Schlafly se gepubliseerde werke sluit in: * ''A Choice Not an Echo'' (Pere Marquette Press, 1964) {{ISBN|0-686-11486-8}} * ''Grave Diggers'' (saam met Chester Ward) (Pere Marquette Press, 1964) {{ISBN|0-934640-03-3}} * ''Strike from Space: A Megadeath Mystery'' (Pere Marquette Press, 1965) {{ISBN|80-7507-634-6}} * ''Safe Not Sorry'' (Pere Marquette Press, 1967) {{ISBN|0-934640-06-8}} * ''The Betrayers'' (Pere Marquette Press, 1968) ISBN B0006CY0CQ * ''Mindszenty the Man'' (saam met Josef Vecsey) (Cardinal Mindszenty Foundation, 1972) ISBN B00005WGD6 * ''Kissinger on the Couch'' (Arlington House Publishers, 1974) {{ISBN|0-87000-216-3}} * ''Ambush at Vladivostok'', saam met Chester Ward (Pere Marquette Press, 1976) {{ISBN|0-934640-00-9}} * ''The Power of the Positive Woman'' (Crown Pub, 1977) {{ISBN|0-87000-373-9}} * ''The Power of the Christian Woman'' (Standard Pub, 1981) ISBN B0006E4X12 * ''Equal Pay for Unequal Work'' (Eagle Forum, 1984) {{ISBN|99950-3-143-4}} * ''Child Abuse in the Classroom'' (Crossway Books, 1984) {{ISBN|0-89107-365-5}} * ''Pornography's Victims'' (Crossway Books, 1987) {{ISBN|0-89107-423-6}} * ''Who Will Rock the Cradle?: The Battle for Control of Child Care in America'' (World Publications, 1989) {{ISBN|978-0849931987}} * ''First Reader'' (Pere Marquette Press, 1994) {{ISBN|0-934640-24-6}} * ''Turbo Reader'' (Pere Marquette Press, 2001) {{ISBN|0-934640-16-5}} * ''Feminist Fantasies'', met 'n voorwoord deur Ann Coulter (Spence Publishing Company, 2003) {{ISBN|1-890626-46-5}} * ''The Supremacists: The Tyranny of Judges and How to Stop It'' (Spence Publishing Company, 2004) {{ISBN|1-890626-55-4}} * ''Judicial Tyranny: The New Kings of America?'' – bydraende skryfster (Amerisearch, 2005) {{ISBN|0-9753455-6-7}} * ''The Flipside of Feminism: What Conservative Women Know—and Men Can't Say'' (WorldNetDaily, 2011) {{ISBN|978-1935071273}} * ''No Higher Power: Obama's War on Religious Freedom'' (Regnery Publishing, 2012) {{ISBN|978-1621570127}} * ''Who Killed the American Family?'' (WND Books, 2014) {{ISBN|978-1938067525}} * ''A Choice Not an Echo: Updated and Expanded 50th Anniversary Edition'' (Regnery Publishing, 2014) {{ISBN|978-1621573159}} * ''How the Republican Party Became Pro-Life'' (Dunrobin Publishing, 2016) {{ISBN|978-0-9884613-9-0}} * ''The Conservative Case for Trump'' – postuum, saam met Ed Martin en Brett M. Decker (Regnery Publishing, 2016) {{ISBN|978-1-62157-628-0}} == Verwysings == {{Verwysings}} *{{cite book | title = The Power of the Positive Woman | url = https://archive.org/details/powerofpositivew00schl | url-access = registration | last = Schlafly | first = Phyllis | year = 1977 | publisher = Arlington House Publishers | isbn = 9780870003738 | place = New York }} *{{cite book | title = Feminist Fantasies | last = Schlafly | first = Phyllis | year = 2003 | publisher = Spence Publishing Company| place = Texas }} == Bronnelys == * Critchlow, Donald T. ''Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade''. Drukpers van [[Princeton-universiteit]], 2005. {{ISBN|0-691-07002-4}}. * Ehrenreich, Barbara. 1983. ''The Hearts of Men: American Dreams and the Flight from Commitment''. New York: Anchor Books. * Felsenthal, Carol. ''The Sweetheart of the Silent Majority: The Biography of Phyllis Schlafly''. Doubleday, 1981. {{ISBN|0-89526-873-6}}. == Verdere leesstof == * Bass, Paul W. ''Missouri Innovators: Famous (and Infamous) Missourians who led the way in their field''. Missouri: The Acclaim Press, 2019. * Carroll, Peter N. ''Famous in America: The Passion to Succeed: Jane Fonda, George Wallace, Phyllis Schlafly, John Glenn''. New York: Dutton, 1985. * Farber, David. ''The Rise and Fall of Modern American Conservatism: A Short History''. 2010. pp.&nbsp;119–158. * Hallow, Ralph Z. "[http://washingtontimes.com/national/20051007-120157-1091r.htm Conservatives' first lady sparked pro-family effort]." ''The Washington Times'', 7 Oktober 2005. * Schlafly, Phyllis. ''A Choice Not an Echo''. * Spruill, Marjorie J. ''Divided We Stand: The Battle Over Women's Rights and Family Values That Polarized American Politics''. Bloomsbury, 2017. == Eksterne skakels == {{commons}} {{Wikiquote|Phyllis Schlafly}} * [http://www.phyllisschlafly.com/ Phyllis Schlafly Eagles webwerf] * [https://web.archive.org/web/20080704195513/http://www.umsl.edu/~whmc/guides/whm0224.htm Phyllis Schlafly Collection (1972–1982) in the Western Historical Manuscript Collection, University of Missouri-St. Louis] * {{C-SPAN|3706}} ** [https://www.c-span.org/video/?174246-1/depth-phyllis-schlafly ''In Depth'' onderhoud met Schlafly, 5 Januarie 2003] * {{find a Grave|169429833}} *[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip_15-086348h98h Onderhoud met Phyllis Schlafly] (2014), ''1964 Interviews'' Collection, American Archive of Public Broadcasting {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schlafly, Phyllis}} [[Kategorie:Geboortes in 1924]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse advokate]] [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] ruq6t344w9mdizpk4hkgw42a0rsigx7 2924522 2924520 2026-08-12T13:48:50Z Oesjaar 7467 /* Opvoeding */ Verbeter 2924522 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Phyllis Schlafly | beeld = Activist Phyllis Schafly wearing a "Stop ERA" badge, demonstrating with other women against the Equal Rights Amendment in front of the White House, Washington, D.C. (42219314092) (cropped 2).jpg | beeldonderskrif = Schlafly in 1977 | geboortenaam = Phyllis McAlpin Stewart | geboortedatum = {{Geboortedatum|1924|8|15}} | geboorteplek = [[St. Louis]], [[Missouri]], [[Verenigde State]] <ref name="UXL">{{cite web |title=Phyllis Schlafly profile |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_gx5221/is_2005/ai_n19140122/print?tag=artBody;col1 |work=UXL Newsmakers |publisher=FindArticles.com |year=2005 |access-date=9 Augustus 2008}}</ref> | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|9|5|1924|8|15}} | sterfplek = Ladue, [[Missouri]], Verenigde State | politieke_party = [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeins]] | huweliksmaat = {{marriage|Fred Schlafly|1949|1993|end=geskei}} | kinders = 6, insluitende Andrew Schlafly | familie = Thomas Schlafly <br />Suzanne Venker | education = Washington University in St. Louis ([[Baccalaureus Artium|B.A.]], Juris Doctor)<br />Radcliffe College ([[Magister Artium|M.A.]]) }} '''Phyllis Stewart Schlafly''' (gebore '''Phyllis McAlpin Stewart'''; [[15 Augustus]] [[1924]] – [[5 September]] [[2016]]) was 'n Amerikaanse prokureur en konserwatiewe aktivis wat prominent was in die [[konserwatisme|konserwatiewe beweging]] in die Verenigde State van Amerika. <ref>{{Cite web |date=29 Maart 2007 |title=Schlafly cranks up agitation at Bates |url=https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |access-date=8 September 2022 |website=Lewiston Sun Journal |archive-date=23 Oktober 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023055246/https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |url-status=live }}</ref> Sy was 'n opponent van [[feminisme]], gays en [[aborsie]] in die Verenigde State, en het 'n suksesvolle veldtog gevoer teen die ratifikasie van die "Equal Rights"-wysiging tot die [[Grondwet van die Verenigde State]]. Meer as drie miljoen eksemplare van haar selfgepubliseerde boek, ''A Choice Not an Echo'' (1964), 'n [[polemiek]] ter ondersteuning van die Republikeinse kandidaat Barry Goldwater, en wat die meer liberale Ooskus-Republikeine, met Nelson Rockefeller aan die hoof daarvan, veroordeel het, is verkoop of gratis versprei. Schlafly was die mede-skryfster van boeke oor nasionale verdediging, en was krities oor ooreenkomste oor vuurwapenbeheer met die [[Sowjetunie]].<ref>Chip Berlet and Matthew N. Lyons. 2000. ''Right-Wing Populism in America: Too Close for Comfort''. New York: Guilford Press, p. 202.</ref> In 1972 was Schlafly die stigter van die Eagle Forum, 'n konserwatiewe politiese belangeorganisasie, waarvan sy tot haar heengaan in 2016 die voorsitster en [[hoof- uitvoerende beampte|HUB]] was. Sy was tot en met haar dood 'n aktiewe stryder vir konserwatiewe beginsels. == Vroeë lewe == Sy is gebore as Phyllis McAlpin Stewart, en het grootgeword in [[St. Louis]]. Schlafly se oor-grootvader Stewart, wat 'n lidmaat was van die Presbiteriaanse Kerk, het in 1851 van Skotland na New York geëmigreer en weswaarts deur Kanada beweeg voordat hy hom in Michigan gevestig het. <ref>''Men of West Virginia''. Biographical Publishing Co., Chicago: 1903, pp. 157–158.</ref> Haar grootvader, Andrew F. Stewart, was 'n werktuigkundige en het vir die Chesapeake & Ohio Railway gewerk. Schlafly se vader, John Bruce Stewart, was 'n masjinis en verkoopsman van industriële toerusting, hoofsaaklik vir Westinghouse Electric Corporation. Hy het in 1944 'n patent verkry vir 'n rotasiemotor.<ref>Carol Felsenthal, ''The Sweetheart of the Silent Majority: The Biography of Phyllis Schlafly''. (Doubleday, 1981).</ref> Gedurende die [[Groot Depressie]] was Schlafly se vader vir lang tye werkloos, beginnende in 1932.<ref name="Founding">Donald Critchlow. ''Founding Mother-Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade'', p. 422.<!-- ISSN/ISBN needed --></ref> Voor haar huwelik was haar moeder, Odile Stewart (née Dodge),<ref>{{cite web|title=Phyllis Schlafly profile|url=https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/phyllis-schlafly|publisher=National Women's History Museum|access-date=6 September 2016|archive-date=6 Oktober 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006231434/https://www.nwhm.org/education-resources/biography/biographies/phyllis-schlafly/|url-status=live}}</ref> 'n onderwyseres aan 'n privaatmeisiesskool St. Louis. Tydens die depressie het sy weer begin werk as bibliotekaresse en onderwyseres ten einde haar gesin te ondersteun.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/06/phyllis-schlafly-obituary|title=Phyllis Schlafly obituary|last=Reed|first=Christopher|date=6 September 2016 |work=The Guardian|access-date=12 Desember 2019 |archive-date=22 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191022204641/https://www.theguardian.com/us-news/2016/sep/06/phyllis-schlafly-obituary|url-status=live}}</ref> Mevrou Stewart kon haar gesin op die wyse aan die lewe hou en Phyllis laat skoolgaan in 'n katolieke meisiesskool.<ref>Ehrenreich, pp. 152–153.</ref> Phyllis se enigste suster of broer was haar jonger suster, Odile. === Opvoeding === Schlafly het aanvanklik aan Maryville College gestudeer, maar na 'n jaar haar studies aan die instelling gestaak en ingeskryf aan die Washington-universiteit in St. Louis.<ref>Critchlow 2005, pp. 22-23.</ref> In 1944 het sy 'n [[Baccalaureus Artium|B.A.-graad]] aan die instelling verwerf. In 1945, nadat sy aanvanklik gestudeer het aan [[Harvard-universiteit|Harvard]],<ref>[https://www.newspapers.com/article/st-louis-post-dispatch/131949172/ Conservative just co-authored a new book]. ''St. Louis Post-Dispatch'', 6 September 2016, p. A13. Besoek op 17 September 2023</ref> verwerf sy 'n [[Magister Artium|meestersgraad]] in regeringskunde aan Radcliffe College.<ref>[https://www.thecrimson.com/article/1999/4/21/radcliffe-timeline-pb1879b-the-harvard-annex/ Radcliffe timeline]</ref> In ''Strike From Space'' (1965) skryf Schlafly dat sy gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]], werksaam was as "'n ballistiese tegnikus by die grootste ammunisieaanleg ter wêreld". Sy het in 1978 'n Juris Doctor-graad verwerf aan die Washington University School of Law.<ref name="Founding"/> == Aktivisme en politiese aktiwiteite == [[Lêer:Claude Bakewell.jpg|duimnael|Een van Schlafly se vroeë ondervindinge in die politiek was haar deelname aan die suksesvolle verkiesingsvekdtog van kongreslid Claude I. Bakewell in 1946.]] In 1946 het Schlafly 'n navorser geword vir die American Enterprise Institute. sy was deel van die suksesvolle verkiesingsveldtog van die Republikein Claude I. Bakewell vir die Huis van Verteenwoordigers.<ref>Critchlow 2005, pp. 25–29.</ref> Tydens die verkiesing vir die Huis van Verteenwoordigers in 1952 het sy as Republikein gestaan vir Illinois se 24ste kongressionele distrik.<ref name="Chichlow48-59"/> Sy het die Republikeinse voorverkiesing gewen teen John T. R. Godlewski. met 18,793 stemme (61.14%) teenoor 11,943 (38.86%) stemme.<ref name="1952votea">Official Vote of the State of Illinois -- Cast at the General Election, 4 November 1952, Judicial Election, 1951 Primary Election General Primary, April 8, 1952, Compiled By Charles F. Carpentier Secretary of State (1952)</ref> Sy het egter die algemene verkiesing verloor teen die ingesetene, die Demokraat Charles Melvin Price, met 63,778 stemme (35.20%) teenoor Price se 117,408 stemme (64.80%).<ref name="Chichlow48-59">Critchlow 2005, pp. 47–59.</ref> Schlafly se begroting vir die veldtog was nie baie groot nie, en sy het swaar gesteun op die plaaslike gedrukte media, die groot ammunisievervaardigers John M. Olin en Spencer Truman Olin, en die Texas-oliemiljardêr H.L. Hunt.<ref>Critchlow 2005, p. 55.</ref> Sy was die hoofspreekster tydens die Illinois-staatskonvensie van die Republikeinse Party in Junie 1952. In haar toespraak het sy die Truman-administrasie daarvan beskuldig dat hulle "ons kinders demoraliseer deur slegte voorbeelde vir hul te stel, ons mans vir militêre diensplig oproep, en ons gesinsinkomste konfiskeer."<ref>{{cite web |title=Stevenson Is Lambasted at GOP Meeting |url=https://www.newspapers.com/image/542846791 |via=Newspapers.com |url-access=subscription |publisher=Streator Daily Times-Press |access-date=25 Julie 2024 |language=en |date=24 Junie 1952}}</ref> Vroeg in Julie 1952 het sy haar eerste Republikeinse Nasionale Konvensie bygewoon. Sy sou elke daaropvolgende Republikeinse Nasionale Konvensie tot haar dood bywoon. As deel van die Illinois-afvaardiging van die 1952-konvensie het Schlafly die Amerikaanse senator Robert A. Taft onderskryf as die party se genomineerde in die presidensiële verkiesing.<ref>Critchlow 2005, p. 46.</ref> Sy het in 1957 saam met haar man 'n belangrike rol gespeel in die skryf van die "American Bar Association's Report on Communist Tactics, Strategy, and Objectives." Donald T. Critchlow skryf dat dit "nie slegs een van die wyd geleesde dokumente ooit deur die ABA was nie, maar dat dit waarskynlik die enkele mees wyd geleesde publikasie van die voetsoolvlak-antikommunistiese beweging was."<ref>Critchlow 2005, [https://books.google.com/books?id=JwBaDwAAQBAJ&pg=PA79 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220410032743/https://books.google.com/books?id=JwBaDwAAQBAJ&pg=PA79 |date=10 April 2022 }}</ref> Schlafly is verkies om te dien as alternatiewe afgevaardigde na die Republikeinse Nasionale Konvensie in 1960 vir Illinois se 24ste kongressionele distrik.<ref name="1960votea"/> Tydens die konvensie het Schlafly gehelp om 'n opstand van "morele konserwatiewes" te lei wat [[Richard Nixon]] se standpunt "teen segregasie en diskriminasie" teengestaan het.<ref name="nytimes.com">Warner, Judith. [https://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29warner.html?pagewanted=all She Changed America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415123458/http://www.nytimes.com/2006/01/29/books/review/29warner.html?pagewanted=all |date=15 April 2015 }}, ''The New York Times'', 29 Januarie 2006.</ref> Schlafly was weereens die Republikeinse kandidaat vir Illinois se 24ste kongressionele distrik in 1960. Sy het weer die verkiesing verloor teen Price, hierdie keer met 144,560 stemme (72.22%) teenoor 55,620 (27.79%) stemme.<ref name="1960votea">Official Vote of the State of Illinois Cast at the General Election November 8, 1952, Judicial Election 1959–1960 Primary Election General Primary April 12, 1960, Compiled by Charles F. Carpentier Secretary of State</ref> Sy het nasionale prominensie verkry toe miljoene eksemplare van haar selfgepubliseerde boek, ''A Choice Not an Echo'', versprei is ter ondersteuning van Barry Goldwater se presidensiële verkiesingsveldtog in 1964, veral in Kalifornië se wenner-neem-alle-afgevaardigdes, fel betwiste GOP-voorverkiesing.<ref>{{Cite book |last=Critchlow |first=Donald T. |title=Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism |date=2005 |publisher=Drukpers van Princeton-university |isbn=9780691070025 |pages=109}}</ref> In die boek het Schlafly sterk te velde getrek teen die "Rockefeller-Republicans" en hul beskuldig van korrupsie en globalisme. Kritici het die boek beskryf as 'n samesweringsteorie oor "geheime koningmakers" binne die Republikeinse Party.<ref>Berlet and Lyons. 2000. ''Right–Wing Populism in America'', pp. 180, 202.<!-- ISSN/ISBN word benodig --></ref> Schlafly was voorheen 'n lid van die John Birch Society; die stigter daarvan, Robert Welch Jnr., het haar 'n "baie lojale" lid genoem.<ref>{{cite thesis |last1=Celestini |first1=Carmen |title=God, Country, and Christian Conservatives: The National Association of Manufacturers, the John Birch Society, and the Rise of the Christian Right |date=2018 |type=PhD |publisher=Universiteit van Waterloo |url=https://uwspace.uwaterloo.ca/bitstream/handle/10012/13361/Celestini_Carmen.pdf |pages=183–184}}</ref> Sy het later uit die organisasie bedank en ontken dat sy 'n lid was omdat sy gevrees het dat haar verbintenis met die organisasie haar boek se reputasie sou skaad. Deur wedersydse ooreenkoms is haar boeke nie in die vereniging se tydskrif, ''American Opinion'', genoem nie, en die verspreiding van haar boeke deur die vereniging is so hanteer dat hul betrokkenheid verbloem is. Die vereniging kon 300 000 eksemplare van ''A Choice Not an Echo'' in Kalifornië versprei voor die Republikeinse voorverkiesing op 2 Junie 1964. Gardiner Johnson, lid van die Republikeinse Nasionale Komitee vir Kalifornië, het verklaar dat die verspreiding van haar boek in Kalifornië 'n belangrike faktor was in Goldwater se benoeming.<ref name=":02">{{Cite book|title=A Choice Not An Echo|last=Schlafly|first=Phyllis|publisher=Pere Marquette Press|year=1964|pages=preface}}</ref> In 1967 het Schlafly haar veldtog om die presidentskap van die National Federation of Republican Women (NFRW) te bekom teen die meer gematigde kandidaat, Gladys O'Donnell van Kalifornië, verloor. Die uittredende NFRW-president en toekomstige Tesourier van die Verenigde State, Dorothy Elston van [[Delaware]], het tydens die veldtog teen Schlafly gewerk.<ref name="Evangelist"/><ref>Critchlow 2005, pp. 138-59.</ref> In 1970 was Schlafly onsuksesvol in haar veldtog om Illinois se 23ste kongressionele distrik; sy het verloor teen die ingesetene, die Demokraat George E. Shipley, met 91,158 stemme (53.97%) teenoor haar 77,762 (46.04%) stemme. Hierna het sy nooit weer probeer om 'n openbare amp te betree nie. Amerikaanse feministe het hul grootste poging aangewend om nasionale aandag te trek tydens die Nasionale Vrouekonferensie van 1977 in Houston; die historikus Marjorie J. Spruill voer egter aan dat die anti-feministe onder leiding van Schlafly 'n hoogs suksesvolle teenkonferensie, die Pro-Life, Pro-Family-byeenkoms, georganiseer het om teen die Nasionale Vrouekonferensie te protesteer en dit duidelik te maak dat feministe nie namens hulle praat nie. Tydens hul byeenkoms by die NRG Arena het hulle 15 000 mense getrek,<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1977/11/20/archives/equal-rights-plan-and-abortion-are-opposed-by-15000-at-rally-like-a.html |title=Equal Rights Plan and Abortion Are Opposed by 15,000 at Rally |work=The New York Times |date=20 November 1977 |access-date=27 Mei 2020 |archive-date=23 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180723004558/https://www.nytimes.com/1977/11/20/archives/equal-rights-plan-and-abortion-are-opposed-by-15000-at-rally-like-a.html |url-status=live }}</ref> en die begin van 'n pro-gesinsbeweging aangekondig om politici wat [[feminisme]] en [[liberalisme]] ondersteun, teen te staan, en om gesinswaardes in die Amerikaanse politiek te bevorder, en sodoende die Republikeinse Party na regs te skuif en die bekragtiging van die ERA (Equal Rights Amendment, of in Afrikaans, die Gelyke Regte-wysiging) te verslaan. <ref>Marjorie J. Spruill.''Divided We Stand: The Battle Over Women's Rights and Family Values That Polarized American Politics''. (2017) [https://www.nytimes.com/2017/03/06/books/review/divided-we-stand-marjorie-j-spruill.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fbooks&action=click&contentCollection=books&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=5&pgtype=sectionfront online review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908112840/https://www.nytimes.com/2017/03/06/books/review/divided-we-stand-marjorie-j-spruill.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fbooks&action=click&contentCollection=books&region=rank&module=package&version=highlights&contentPlacement=5&pgtype=sectionfront |date=8 September 2017 }}.</ref> === Teenkanting van die Gelyke Regte-wysiging (ERA) === [[Lêer:STOP ERA.gif|duimnael|120px|Die simbool wat gebruik is op tekens en knope van ERA opponente]] Schlafly het gedurende die 1970's 'n uitgesproke teenstander van die ''Equal Rights Amendment'' (ERA) geword as die organiseerder van die "STOP ERA"-veldtog. STOP het gestaan vir ''"Stop Taking Our Privileges"''. Sy het aangevoer dat die ERA geslagspesifieke voorregte wat vroue geniet, sou wegneem, insluitende die "afhanklike vrou"-voordele onder die maatskaplike sekerheidstelsel van die Verenigde State, aparte badkamers vir mans en vroue, en vrystelling van selektiewe diensplig (militêre diensplig).<ref name="Firebrand">{{citation|last=Kolbert|first=Elizabeth|title=Firebrand: Phyllis Schlafly and the Conservative Revolution|url=http://www.newyorker.com/archive/2005/11/07/051107crbo_books?currentPage=all|magazine=The New Yorker|volume=81|issue=34|date=7 November 2005|page=134|access-date=4 Februarie 2012|archive-date=17 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517152154/http://www.newyorker.com/archive/2005/11/07/051107crbo_books?currentPage=all|url-status=live}}</ref><ref name="eilperin">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/27/AR2007032702357_pf.html|newspaper=The Washington Post|title=New Drive Afoot to Pass Equal Rights Amendment|first=Juliet|last=Eilperin|access-date=22 Mei 2010|archive-date=25 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925233329/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/03/27/AR2007032702357_pf.html|url-status=live}}</ref> Sy is bestry deur groepe soos die ''National Organization for Women'' (NOW) en die ERAmerica-koalisie. Die ''Homemakers' Equal Rights Association'' is gestig as teenkanting tot Schlafly se veldtog.<ref>{{Cite journal|last=Heath|first=Carol|date=2008|title=Homemakers' Equal Rights Association (HERA) Records, 1971-1987, n.d|url=https://www.luc.edu/media/lucedu/wla/pdfs/Homemakers%27%20Equal%20Rights%20Association.pdf|journal=Women and Leadership Archives Loyola University Chicago|access-date=12 Desember 2019|archive-date=23 Februarie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223154310/https://www.luc.edu/media/lucedu/wla/pdfs/Homemakers%27%20Equal%20Rights%20Association.pdf|url-status=live}}</ref> In 1972, toe Schlafly haar veldtog teen die Gelyke Regte-wysiging van stapel gestuur het, was die wysiging reeds geratifiseer deur 28 van die vereiste 38 [[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|deelstate]].<ref>{{cite web |title=The Women Who Fought For And Against The ERA: Part II |url=https://www.wwno.org/podcast/tripod-new-orleans-at-300/2017-04-27/the-women-who-fought-for-and-against-the-era-part-ii |website=wwno.org |publisher=WWNO |access-date=1 Junie 2022 |archive-date=26 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726110407/https://www.wwno.org/podcast/tripod-new-orleans-at-300/2017-04-27/the-women-who-fought-for-and-against-the-era-part-ii |url-status=live }}</ref> Sewe verdere deelstate het die wysiging geratifiseer nadat Schlafly haar veldtog geloods het, maar 'n verdere vyf deelstate het hul ratifikasie herroep. Die laaste deelstaat wat die wysiging geratifiseer het was [[Indiana]], waar staatsenator Wayne Townsend die deurslaggewende stem was in Januarie 1977.<ref>{{Cite web|url=https://www.southbendtribune.com/news/politics/indiana-governor-candidate-wayne-townsend-dies/article_6a1a975c-4c6a-5b96-b4ec-1942dc38a901.html|title=1984 Indiana governor candidate Wayne Townsend dies|author=Tom Davies|agency=Associated Press|website=South Bend Tribune|language=en|access-date=12 Desember 2019|archive-date=12 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212005939/https://www.southbendtribune.com/news/politics/indiana-governor-candidate-wayne-townsend-dies/article_6a1a975c-4c6a-5b96-b4ec-1942dc38a901.html|url-status=live}}</ref> (Nevada, Illinois en [[Virginië]] het die wysiging geratifiseer tussen 2017 en 2020, baie jare nadat die sperdatum om so te doen reeds verstryk het.) Die Gelyke Regte-wysiging is nouliks verslaan, nadat dit in altesaam 35 state bekragtig is.<ref name="Founding"/> Die Politieke wetenskaplike, Jane J. Mansbridge, het in haar geskiedenis van die Gelyke Regte-wysiging tot die volgende gevolgtrekking gekom:{{blockquote|Baie mense wat die stryd oor die wysiging gevolg het, het geglo – tereg na my mening – dat die wysiging teen 1975 of 1976 bekragtig sou gewees het as dit nie vir Phyllis Schlafly se vroeë en effektiewe poging was om potensiële teenstanders te organiseer nie.<ref>Jane J. Mansbridge, ''Why we lost the ERA'' (Drukpers van die Universiteit van Chicago, 1986) p 110.</ref>}} Joan Williams argumenteer dat die "ERA verslaan is toe Schlafly dit verander het in 'n oorlog tussen vroue oor geslagsrolle."<ref>{{cite book|last=Joan Williams|title=Unbending Gender: Why Family and Work Conflict and What To Do About It|url=https://books.google.com/books?id=SxtNubyWAEMC&pg=PA147|year=1999|publisher=Oxford UP|page=147|isbn=9780199840472|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=SxtNubyWAEMC&pg=PA147|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Judith Glazer-Raymo argumenteer soos volg:{{blockquote|As gematigdes, het ons gedink ons verteenwoordig die magte van rede en welwillendheid, maar het versuim om die krag van die gesinswaardes-argument en die enkelgesindheid van Schlafly en haar volgelinge ernstig op te neem. Die ERA se nederlaag het die vrouebeweging ernstig beskadig, die momentum en die potensiaal daarvan om maatskaplike verandering aan te wakker, vernietig... Uiteindelik het dit gelei tot feministiese ontevredenheid met die Republikeinse Party, wat die Demokrate 'n nuwe bron van krag gegee het wat, gekombineer met oorweldigende minderheidsteun, gehelp het om Bill Clinton in 1992 en weer in 1996 tot president te verkies.<ref>{{cite book|last=Judith Glazer-Raymo|title=Shattering the Myths: Women in Academe|url=https://books.google.com/books?id=pTWzBcW07RwC&pg=PA19|year=2001|publisher=Johns Hopkins UP|page=19|isbn=9780801866418|access-date=February 19, 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=pTWzBcW07RwC&pg=PA19|url-status=live}}</ref>}} Kritici van Schlafly het daarop gewys dat sy nie 'n tipiese huisvrou was nie, aangesien sy baie betrokke was by politieke aangeleenthede. <ref name="Evangelist">{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,945990,00.html |magazine=Time |title=Nation: Anti-ERA Evangelist Wins Again |date=3 Julie 1978 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121004145/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C945990%2C00.html |archive-date=21 Januarie 2011 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.buzzflash.com/interviews/04/02/int04008.html|title=Buzzflash Headlines|access-date=7 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828012920/http://www.buzzflash.com/interviews/04/02/int04008.html|archive-date=28 Augustus 2013}}</ref> === Uitsaaiwese === In die uitsaaimedia het Schlafly vanaf 1973 tot 1975 kommentaar gelewer op die Chicagose-nuusradiostasie WBBM, ''CBS Morning News'' vanaf 1974 tot 1975, en CNN vanaf 1980 tot 1983. In 1983 het sy begin met die skep van gesindikeerde daaglikse 3-minuut-kommentare vir radio. In 1989 het sy begin om 'n weeklikse radiogeselsprogram, ''Eagle Forum Live'', aan te bied.<ref name="Eagle bio">{{cite web|title=Phyllis Schlafly bio|url=http://www.eagleforum.org/misc/bio.html|publisher=Eagle Forum|access-date=4 Februarie 2012|archive-date=3 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103171548/http://www.eagleforum.org/about/bio.html|url-status=live}}</ref> == Oogpunte == === Maatskaplike oogpunte === ==== Vrouekwessies ==== In November 1977 was sy 'n opposisiespreker tydens die 1977-Nasionale Vrouekonferensie saam met Lottie Beth Hobbs, Dr. Mildred Jefferson, Nellie Gray en Bob Dornan.<ref>"[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip-526-f47gq6s51g 1977 National Women's Conference: A Question of Choices]," 1977-11-21, The Walter J. Brown Media Archives & Peabody Awards Collection at the University of Georgia, American Archive of Public Broadcasting</ref>[[Lêer:President Ronald Reagan meeting with Phyllis Schlafly in the Oval Office - DPLA - a7d2792f3feb8726a43e2008829a2f9f.jpg|duimnael|Schlafly saam met President [[Ronald Reagan]] in 1983.]] Schlafly het in 1978 aan die tydskrif ''Time'' gesê, "Ek het toesprake gekanselleer wanneer my man van mening was dat ek te veel van die huis afwesig was."<ref>{{cite news |date=3 Julie 1978 |title=Anti-ERA Evangelist Wins Again |url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,945990,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110121004145/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C945990%2C00.html |archive-date=21 Januarie 2011 |magazine=Time}}</ref> Tydens 'n onderhoud op 30 Maart 2006 het sy die verbetering in vrouens se lewe gedurende die laaste dekades van die 20ste eeu toegeskryf aan koste- en arbeidsbesparende toestelle en items soos die tuimeldroeër en weggooibare doeke.<ref name="nytimes">{{cite news |last=Bellafante |first=Ginia |date=March 30, 2006 |title=A Feminine Mystique All Her Own |url=https://www.nytimes.com/2006/03/30/garden/30phyllis.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304171607/http://www.nytimes.com/2006/03/30/garden/30phyllis.html |archive-date=4 Maart 2014 |access-date=31 Januarie 2008 |work=The New York Times}}</ref> Sy het die ''[[Roe v. Wade]]''-beslissing "die betreurenswaardigste uitspraak in die geskiedenis van die Hoë Hof van die Verenigde State" genoem en gesê dat dit "verantwoordelik is vir die moord van miljoene ongebore babas".<ref>{{cite news |date=18 Januarie 2002 |title=Anniversary: Roe v. Wade |url=http://discuss.washingtonpost.com/wp-srv/zforum/02/nation_schlafly011802.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610060153/http://discuss.washingtonpost.com/wp-srv/zforum/02/nation_schlafly011802.htm |archive-date=10 Junie 2011 |newspaper=The Washington Post}}</ref> ==== Gelyke Regte-wysiging ==== Schlafly se politieke teenkanting teen die Gelyke Regte-wysiging was gebaseer op die verdediging van tradisionele geslagsrolle, soos slegs mans wat in oorloë veg. Sy het aangevoer dat die Gelyke Regte-wysiging die diensplig van slegs mans sou uitskakel en verseker dat vroue ewe veel aan diensplig onderworpe sou wees en verplig sou wees om ook te veg, en dat die verdediging van tradisionele geslagsrolle 'n nuttige taktiek geblyk het. In Illinois het die anti-ERA-aktiviste tradisionele simbole van die Amerikaanse huisvrou gebruik en tuisgemaakte kos (brood, konfyt, appeltert, ens.) na die staatswetgewers geneem, met die slagspreuke: "Preserve us from a congressional jam; Vote against the ERA sham" and "I am for Mom and apple pie."<ref>{{cite book|first=Rosalind|last=Rosenberg|title=Divided Lives: American Women in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|year=2008|page=225|publisher=Macmillan |isbn=9780809016310|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|url-status=live}}</ref> Die geskiedkundige Lisa Levenstein het gesê dat die feministiese beweging in die laat-1970's vlugtig gepoog het om 'n program op die been te bring om ouer geskeide vroue en weduwees by te staan.<ref>{{cite web|url=https://www.uncg.edu/his/faculty/levenstein.html|title=Lisa Levenstein – HIS – UNCG|access-date=24 Augustus 2015|archive-date=10 Desember 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210190838/http://www.uncg.edu/his/faculty/levenstein.html|url-status=live}}</ref> Baie weduwees is nie in aanmerking geneem vir maatskaplike sekerheidsvoordele nie, min geskeides het onderhoud van hul vorige huweliksmaats ontvang, en na 'n loopbaan as huisvrou het min vroue enige vaardighede gehad om die arbeidsmark te betree. Die program het egter skerp kritiek van jong aktiviste ontvang, wat voorkeur gegee het aan arm minderhede eerder as aan die middelklas. Teen 1980 het NOW die program afgeskaal, aangesien hulle amper uitsluitlik op die bekragtiging van die Gelyke Regte-wysiging gefokus het. Schlafly het in die politieke vakuum inbeweeg en die feministe veroordeel omdat hulle ouer, middelklasweduwees en geskeides in nood in die steek gelaat het, en gewaarsku dat die wysiging die wette ten gunste van mans sou skoei en die wetlike beskerming wat ouer vroue dringend nodig gehad het, sou afstroop.<ref>{{cite journal |last1=Levenstein |first1=Lisa |title="Don't Agonize, Organize!": The Displaced Homemakers Campaign and the Contested Goals of Postwar Feminism |journal=The Journal of American History |date=1 Maart 2014 |volume=100 |issue=4 |pages=1114–1138 |doi=10.1093/jahist/jau007 }}</ref> Schlafly het gesê dat die Gelyke Regte-wysiging slegs tot voordeel van jong werkende vroue was, en het gewaarsku dat indien mans en vroue gelyk behandel moes word, die wending die sekuriteit van middeljarige huisvroue sonder werksvaardighede sou bedreig. Sy het ook aangevoer dat die wysiging wetlike beskermingsmaatreëls soos onderhoud sou bedreig en die regbank se neiging om ten guste van geskeide moeders te beslis in verband met toesig oor hul kinders, sou uitskakel.<ref>{{cite book|first1=Deborah L.|last1=Rhode|title=Justice and Gender: Sex Discrimination and the Law|url=https://books.google.com/books?id=S1qosJPdqPkC&pg=PA66|year=2009|publisher=Harvard UP|pages=66–67|isbn=9780674042674|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=S1qosJPdqPkC&pg=PA66|url-status=live}}</ref> Schlafly se argument dat beskermende wette verbeur sal word het aanklank gevind by werkende vroue.<ref>{{cite book|first=Rosalind|last=Rosenberg|title=Divided Lives: American Women in the Twentieth Century|url=https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|year=2008|pages=225–26|publisher=Macmillan |isbn=9780809016310|access-date=19 Februarie 2016|archive-date=2 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102075538/https://books.google.com/books?id=h-GMcnUaLhEC&pg=PA225|url-status=live}}</ref> In 2007, terwyl sy daaraan gewerk het om 'n nuwe weergawe van die Gelyke Regte-wysiging te verslaan, het Schlafly gewaarsku dat dit howe sou dwing om huwelike van dieselfde geslag goed te keur en huisvroue en weduwees se voordele vir maatskaplike sekerheid te weier.<ref name=eilperin/> ==== Salarisverskiile by die geslagte ==== Schlafly het beswaar gemaak teen die konsep van die geslags-salariskloof en gesê dat "'n misleidende propagandaveldtog deur die feministiese beweging georkestreer word."{{sfn|Schlafly|2003|p=98}} Sy het verklaar dat dit "deel is van die feministe se vernedering van die rol van moederskap [...] wat ontwerp is om [...] moederskap uit te skakel deur die Verenigde State te verander na 'n samelewing waarin vroue voltyds en lewenslank vir arbeid ingespas word".{{sfn|Schlafly|2003|p=98}} Trouens, sy het geglo dat selfs al verdien mans meer as vroue, dit voordelig is vir die samelewing as geheel, want "ons wil 'n samelewing hê waarin die gemiddelde man meer as die gemiddelde vrou verdien sodat sy verdienste sy voorsieningsrol kan vervul om 'n tuiste en ondersteuning vir sy vrou te bied wat hul kinders koester."{{sfn|Schlafly|2003|p=79}} Sy het gesê: "Ons wil beslis nie 'n samelewing hê waarin die gemiddelde loon wat aan alle vroue betaal word, gelyk is aan [daardie van] mans, want daardie samelewing sou die rol van moederskap uitskakel."{{sfn|Schlafly|2003|p=99}} ==== Moederskap ==== Schlafly het geglo dat die primêre rol van 'n vrou dié van vrou, moeder en huisvrou moet wees, eerder as loopbaanvrou.{{sfn|Schlafly|1977|p=56}} Sy het ook geglo dat moederskap noodsaaklik is vir die welstand van die samelewing, en gesê: "[Moederskap] is die mees sosiaal nuttige rol van almal"{{sfn|Schlafly|2003|p=99}} en "die afhanklike vrou en moeder wat vir haar eie kinders sorg...vervul die mees sosiaal noodsaaklike rol in ons samelewing."{{sfn|Schlafly|2003|p=94}} ==== Verskille tussen mans en vroue ==== Schlafly het die standpunt gehuldig dat mans en vroue fundamenteel verskil en het teengestaan wat sy genoem het die "feministiese [propagandistiese]" bewering dat "ons die samelewing moet herontwerp om geslagsneutraal te word en dat mans hul macho-beeld moet afskud en hulself moet herontwerp om huismans te word."{{sfn|Schlafly|2003|p=60}} In plaas daarvan het sy geglo dat dit nie moontlik was om die verskille tussen mans en vroue uit te wis nie. Sy het aangevoer dat feministe "hul klagte by God sal moet opneem," omdat "geen ander mag die fundamentele en noodsaaklike verskille tussen mans en vroue kan verander nie."{{sfn|Schlafly|1977|p=12-3}} ==== Gesin ==== Schlafly het aangevoer dat die gesin die plek van die grootste groei en bevrediging vir vroue is.{{sfn|Schlafly|1977|p=52}} Sy het verwerp wat sy beweer die feministiese siening is dat die gesin 'n anachronisme is wat vroue vasbind.{{sfn|Schlafly|2003|p=195}} Sy het geglo dat die instelling van die gesin as "die basiese eenheid van die samelewing [...] die grootste enkele prestasie in die hele geskiedenis van vroueregte is."{{sfn|Schlafly|1977|p=33}} Sy het gesê dat "die toekoms van ons nasie afhang van kinders wat grootword om goeie burgers te wees, en die beste manier om daardie doel te bereik, is om emosioneel stabiele, ongeskonde gesinne te hê."{{sfn|Schlafly|2003|p=102}} ==== Huwelik ==== In Maart 2007 het Schlafly uitgevaar teen die begrip "huweliksverkragting" tydens 'n toespraak by Bates College in Lewiston, Maine: "Deur in die huwelik te tree, stem die vrou toe tot seks, en ek dink nie mens kan dit verkragting noem nie."<ref>{{cite news |last=Leonard |first=J.T. |date=29 Maart 2007 |title=Schlafly cranks up agitation at Bates |url=https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023055246/https://www.sunjournal.com/2007/03/29/schlafly-cranks-agitation-bates/ |archive-date=23 Oktober 2020 |access-date=28 Desember 2010 |newspaper=Sun Journal}}</ref> Schlafly het aangevoer dat mans en vroue se rolle in die huwelik verskil en so moet bly. Sy het haar standpunt verdedig as een wat noodsaaklik is vir orde in pleks daarvan dat dit 'n bedreiging vir gelykheid is; sy het gesê: "As die huwelik 'n suksesvolle instelling moet wees, moet dit ... 'n uiteindelike besluitnemer hê, en dit is die man."{{sfn|Schlafly|1977|p=50}} ==== Selfdegeslaghuwelike ==== Schlafly was gekant teen selfdegeslaghuwelike en burgerlike verbintenisse: "[a]anvalle op die definisie van 'n huwelik as die verbintenis tussen 'n man en 'n vrou is afkomstig van die gay-lobby wat erkenning soek vir hul leefstyl."<ref name="PSR_09-11">{{cite web |last=Schlafly |first=Phyllis |date=November 2009 |title=Feminists Psychoanalyze Themselves Again |url=http://www.eagleforum.org/psr/2009/nov09/psrnov09.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124173251/http://www.eagleforum.org/psr/2009/nov09/psrnov09.html |archive-date=24 November 2010 |access-date=23 November 2010 |website=The Phyllis Schlafly Report |publisher=Eagle Forum}}</ref> Schlafly se koppeling van die Gelyke Regte-wysiging met gays en selfdegeslaghuwelike het 'n rol gespeel in haar teenkanting van die Gelyke Regte-wysiging.<ref name="PSR_86-09">{{cite web |last=Schlafly |first=Phyllis |date=September 1986 |title=A Short History of E.R.A |url=http://www.eagleforum.org/psr/1986/sept86/psrsep86.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125172914/http://www.eagleforum.org/psr/1986/sept86/psrsep86.html |archive-date=25 November 2010 |access-date=23 November 2010 |website=The Phyllis Schlafly Report |publisher=Eagle Forum}}</ref><ref name="Time_2009">{{cite news |last=Sachs |first=Andrea |date=7 April 2009 |title=Phyllis Schlafly at 84 |url=http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1889757,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410072604/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1889757,00.html |archive-date=10 April 2009 |access-date=23 November 2010 |magazine=Time}}</ref> ==== Verenigde Nasies en internasionale verhoudinge ==== Schlafly het die [[Verenigde Nasies]] verpes en verag. Op die 50ste herdenking van die VN in 1995 het sy daarna verwys as "'n rede vir rou, nie vir viering nie. Dit is 'n monument vir dwase hoop, kompromieë vol verleentheid, verraad van ons dienspligtiges en 'n bestendige stroom beledigings teenoor ons nasie. Dit is 'n [[Trojaanse perd]] wat die vyand in ons midde dra en Amerikaners lok om onder vreemde wapens te veg en te sterf in verre lande." Sy het president [[Bill Clinton]] se besluit in 1996 teengestaan om 20 000 Amerikaanse troepe na [[Bosnië en Herzegowina|Bosnië]] te stuur tydens die Joego-Slawiese Oorloë. Schlafly het opgemerk dat [[Balkan]]-nasies mekaar al 500 jaar lank beveg en aangevoer dat die Amerikaanse weermag nie "polisiemanne" van wêreldprobleme moet wees nie.<ref>Critchlow 2005, pp. 298–99</ref> Voor die kongressionele verkiesings van 1994 het Schlafly [[globalisering]] deur die [[Wêreldhandelsorganisasie]] veroordeel as 'n "direkte aanval op Amerikaanse [[soewereiniteit]], onafhanklikheid, werkgeleenthede en ekonomie ... enige land wat sy wette moet verander om die beslissings van 'n wêreldorganisasie te gehoorsaam, het sy soewereiniteit opgeoffer."<ref>Critchlow 2005, p. 298</ref> Teen die einde van 2006 het Schlafly saam met Jerome Corsi en die aktivis Howard Phillips 'n webwerf geskep wat teen die idee van 'n "Noord-Amerikaanse Unie gekant was, waaronder die Verenigde State, Mexiko en Kanada 'n geldeenheid sou deel en geïntegreer sou word in 'n struktuur soortgelyk aan die Europese Unie.<ref>{{cite news|url=http://archive.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2007/11/25/the_amero_conspiracy/|title=The amero conspiracy|last=Bennett|first=Drake|date=25 November 2007|work=The Boston Globe|access-date=20 Februarie 2009|archive-date=15 Februarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225173748/http://www.boston.com/bostonglobe/ideas/articles/2007/11/25/the_amero_conspiracy/?page=full|url-status=live}}</ref> Gedurende die [[Koue Oorlog]] was Schlafly gekant teen ooreenkomste op vuurwapenbeheer met die [[Sowjetunie]]. In 1961 skryf sy dat "vuurwapenbeheer] nie [[Kommunisme|Rooi]] aggressie sal voorkom nie, net soos die ontwapening van ons polisie nie moord, diefstal en verkragting sal stuit nie."<ref>Phyllis Schlafly, "Communist Master Plan for 1961", ''Cardinal Mindszenty Newsletter'', 15 Februarie 1961.</ref> ==== Regbank ==== Schlafly was 'n uitgesproke kritikus teen aktivis-regters, veral regters wat dien op die Hoë Hof van die Verenigde State van Amerika. In 2005 het sy nasionale opskrifte gehaal tydens 'n konferensie van die Joods-Christelike Raad vir Grondwetlike Herstel, deur voor te stel dat "die Kongres moet begin praat oor die verwydering" van Regter Anthony Kennedy, met as rede vir die inisiasie van die proses, Regter Kennedy se beslissende stem om die doodstraf vir minderjariges te herroep.<ref>{{cite news|first=Dana|last=Milbank|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A38308-2005Apr8.html|title=And the Verdict on Justice Kennedy Is: Guilty|newspaper=The Washington Post|date=9 April 2005|page=A03|access-date=8 September 2017|archive-date=26 Mei 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170526101742/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A38308-2005Apr8.html|url-status=live}}</ref> In April 2010, kort nadat John Paul Stevens sy aftrede as regter van die Hoë Hof van die Verenigde State aangekondig het, het Schlafly gevra vir die aanstelling van 'n militêre veteraan in die Hof. Stevens was 'n veteraan en met sy aftrede was die hof "in gevaar om sonder 'n enkele militêre veteraan gelaat te word".<ref>{{cite press release|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/schlafly--obama-would-be-foolish-to-leave-supreme-court-without-a-veteran-90368884.html|title=Schlafly: Obama Would Be Foolish to Leave Supreme Court Without a Veteran|publisher=Prnewswire.com|access-date=2 Junie 2013|archive-date=15 Oktober 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015132948/http://www.prnewswire.com/news-releases/schlafly--obama-would-be-foolish-to-leave-supreme-court-without-a-veteran-90368884.html|url-status=live}}</ref> ==== Voorstelle in verband met immigrasie ==== Schlafly het geglo dat die Republikeinse Party voorstelle vir immigrasiehervorming moet verwerp; sy het aan ''Focus Today'' gesê dat dit 'n "groot mite" is dat die GOP Latyns-Amerikaanse kiesers in die Verenigde State moet bereik. "Die mense na wie die Republikeine moet uitreik, is die blanke stemme, die blanke kiesers wat nie tydens die laaste verkiesing gestem het nie. Die propagandiste lei ons op die verkeerde pad ... [D]aar is glad geen bewyse dat die Latyns-Amerikaners wat van Meksiko afkomstig is Republikeins sal stem nie."<ref name="ABCUnivision">[https://abcnews.go.com/ABC_Univision/Politics/phyllis-schlafly-myth-republicans-seek-hispanic-voters/story?id=19287799 Phyllis Schlafly's White Voter Mirage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130032035/https://abcnews.go.com/ABC_Univision/Politics/phyllis-schlafly-myth-republicans-seek-hispanic-voters/story?id=19287799|date=30 November 2020}}, Jordan Fabian, ABC News/Univision, 29 Mei 2013</ref> ==== Presidensiële verkiesings ==== [[Lêer:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 2.jpg|links|duimnael|Schlafly tydens 'n vergadering van konserwatiewes in Des Moines, [[Iowa]], in Maart 2011]] Schlafly het nie 'n kandidaat vir die Republikeinse presidensiële nominasie in 2008 onderskryf nie, maar sy het haar uitgespreek teen Mike Huckabee, wat, volgens haar, as goewerneur die Republikeinse Party in [[Arkansas]] "in 'n gemors" gelaat het. Tydens die Eagle Forum het sy die kongreslid van die Amerikaanse Huis van Verteenwoordigers, Tom Tancredo van [[Colorado]], as gas gehad, wat bekend is vir sy teenkanting teen onwettige immigrasie. Voor sy verkiesing, het sy Barack Obama gekritiseer as "'n elitis wat met woorde werk".<ref name="Man of words">{{cite web|first=Sam|last=Leith|title=Obama's Oratory|url=https://www.ft.com/content/acef9222-e35a-11dd-a5cf-0000779fd2ac|website=Financial Times|date=17-18 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108064335/http://www.ft.com/cms/s/2/acef9222-e35a-11dd-a5cf-0000779fd2ac.html|archive-date=8 Januarie 2010}}</ref> Gedurende die verkiesing het sy John McCain onderskryf tydens 'n onderhoud deur te sê: "Well, I'm a Republican, I'm supporting McCain". Toe sy gevra is oor Rush Limbaugh se kritiek op John McCain, het sy gesê: "Well, there are problems, we are trying to teach him".<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vExMOKn3Swk| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211117/vExMOKn3Swk| archive-date=17 November 2021 | url-status=live|title=Phyllis Schlafly Speaks Out|date=15 Mei 2008|publisher=YouTube|access-date=2 Junie 2013}}{{cbignore}}</ref> Schlafly het Michele Bachmann in Desember 2011 onderskryf vir die Iowa-koukus van die 2012 Republikeinse presidensiële voorverkiesings, met verwysing na Bachmann se werk teen "ObamaCare" en voorstelle vir besuinigingsmaatreëls" en Bachmann se ondersteuning van tradisionele waardes.<ref>{{cite news|url=http://caucuses.desmoinesregister.com/2011/12/04/conservative-activist-phyllis-schlafly-endorses-michele-bachmann|title=Conservative activist Phyllis Schlafly endorses Michele Bachmann|last=Jacobs|first=Jennifer|date=4 Desember 2011|newspaper=The Des Moines Register|access-date=6 Desember 2011}}{{Dead link|date=Oktober 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Lêer:Phyllis Schlafly by Gage Skidmore 3.jpg|regs|duimnael|Schlafly tydens die 2013-Conservative Political Action Conference (CPAC).]] Op 3 Februarie 2012 het Schlafly aangekondig dat sy vir Rick Santorum sal stem in 2012 se Republikeinse voorverkiesing vir [[Missouri]].<ref name="SantorumSupport">{{cite web|last1=Levy|first1=Pema|title=Phyllis Schlafly Will Vote For Santorum|url=http://talkingpointsmemo.com/livewire/phyllis-schlafly-will-vote-for-santorum|website=TPM|access-date=16 Julie 2017|format=Livewire|date=3 Februarie 2012|quote=... planning to vote for Rick Santorum|archive-date=2 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022116/http://talkingpointsmemo.com/livewire/phyllis-schlafly-will-vote-for-santorum|url-status=live}}</ref> In 2016 het sy [[Donald Trump]] se kandidaatskap vir president onderskryf.<ref>{{cite web|last1=Ward|first1=Jon|title=The Trump supporter who matters more to Iowa conservatives than Palin|url=https://www.yahoo.com/politics/the-trump-supporter-who-matters-more-to-iowa-215629893.html|website=Yahoo! Politics|date=20 Januarie 2016|quote=And she's willing to take a chance with someone who's going to shake things up.|access-date=21 Januarie 2016|archive-date=20 Januarie 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120234816/https://www.yahoo.com/politics/the-trump-supporter-who-matters-more-to-iowa-215629893.html|url-status=live}}</ref> Die onderskrywing het aanleiding gegee tot 'n geskil in die raad van die Eagle Forum. Schlafly het verskil van ses ander raadslede, sowel as haar dogter, Anne Cori,<ref>{{cite news|url=http://www.freerepublic.com/focus/f-news/3419831/posts?page=1|title=Phyllis Schlafly Pushes Own Daughter to Resign Amid Cruz-Trump Split|work=Daily Caller|date=11 April 2016|first1=Alex|last1=Pfeiffer|access-date=11 April 2016|archive-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416221237/http://freerepublic.com/focus/f-news/3419831/posts?page=1|url-status=live}}</ref> en Cathie Adams, die voormalige voorsitster van die Republikeinse Party van Texas.<ref name="EagleCoup">{{cite news|last1=Weigel|first1=David|title=Phyllis Schlafly faces coup over Trump endorsement|url=https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/11/phyllis-schlafly-endorses-trump-then-faces-coup/|access-date=19 Julie 2017|newspaper=The Washington Post|date=10 April 2016|archive-date=2 Oktober 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022535/https://www.washingtonpost.com/news/post-politics/wp/2016/04/11/phyllis-schlafly-endorses-trump-then-faces-coup/|url-status=live}}</ref> Adams het voorkeur gegee aan Senator [[Ted Cruz]] van Texas, Trump se belangrikste opponent, wat Adams as 'n meer konserwatiewe keuse beskou het.<ref name="EndorseCruz">{{cite web|last1=Medina|first1=Jose|title=Texas Eagle Forum's Cathie Adams: Schlafly Was Manipulated into Endorsing Trump|url=http://tfn.org/texas-eagle-forums-cathie-adams-schlafly-manipulated-trump/|date=23 Maart 2016|website=Texas Freedom Network|quote=When you're 91 and you're not out with the grass roots all the time, it is very much taking advantage of someone.|access-date=17 Julie 2017|archive-date=9 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909131159/http://tfn.org/texas-eagle-forums-cathie-adams-schlafly-manipulated-trump/|url-status=live}}</ref> Schlafly se laaste boek, ''The Conservative Case for Trump'', is gepubliseer op 6 September 2016, een dag na haar afsterwe.<ref name="ConservativeCase">{{cite book|last1=Schlafly|first1=Phyllis|last2=Martin|first2=Ed|last3=Decker|first3=Brett M.|title=The Conservative Case for Trump|date=6 September 2016|publisher=Regnery Publishing|isbn=978-1621576280|page=272}}</ref> == Gepubliseerde werke == Schlafly was die [[Skrywer|skryfster]] van 26 [[boek]]e oor 'n aantal onderwerpe, van kindersorg tot ''phonics''. <ref>Die begrip moet nie verwar word met die begrippe [[fonetiek]] en [[fonologie]] nie. Waar eersgenoemde begrip 'n vertakking van [[taalkunde]] is wat die studie van die [[klank]]e van menslike spraak behels, of — in die geval van gebaretaal — die ekwivalente aspekte van handseine, is laasgenoemde 'n vertakking van die taalkunde wat gemoeid is met die sistematiese organisasie van klanke in tale. Dit fokus tradisioneel grootliks op die studie van die sisteme van [[Foneem|foneme]], in besonder tale, maar kan ook enige [[Sinchroniese taalkunde|linguistiese ontleding]] dek, of op 'n vlak onder die woord (insluitend lettergrepe, begin en rym, artikulatoriese gebare, artikulatoriese kenmerke, mora ens), of op alle vlakke van taal waar klank oorweeg word as gestruktureerd vir die oordra van linguistiese betekenis. Fonologie sluit ook die studie van ekwivalente organisatoriese sisteme in gebaretaal in. Die woord fonologie kan ook verwys na die fonologiese sisteem (klanksisteem) van 'n gegewe taal. Dit is een van die fundamentele stelsels waaruit gemeen word 'n taal bestaan, soos sy [[Sinsbou|sintaksis]] en [[woordeskat]]. Fonologie word gereeld afgesonder van [[fonetiek]]. Terwyl fonetiek gemoeid is met die fisiese produksie, akoestiese oordrag en waarneming van die spraakklanke, beskryf fonologie die manier waarop klanke funksioneer binne 'n gegewe taal of regdeur tale om betekenis te enkodeer. Volgens baie taalkundiges behoort fonetiek tot [[Sinchroniese taalkunde|beskrywende linguistiek]] en fonologie tot teoretiese linguistiek, hoewel die vasstelling van die fonologiese sisteem van 'n taal noodwendig 'n toepassing van die teoretiese aspekte is vir die ontleding van fonetiese bewyse. Neem kennis dat die onderskeiding nie altyd gemaak is nie, veral nie voor die ontwikkeling van die moderne konsep van [[foneem|foneme]] in die middel van die 20ste eeu nie. Sekere onderafdelings van moderne fonologie oorvleuel met fonetiek in beskrywende dissiplines soos psigolinguistiek en spraakpersepsie, met spesifieke areas tot gevolg soos artikulatoriese fonologie of laboratorium-fonologie.</ref> ''Phonics'' is 'n metode vir die onderrig van [[lees]] en skryf aan beginners. Dit behels onderrig in die verhouding tussen die klanke van die gesproke [[taal]] ([[foneem|foneme]]) en die letters ([[Grafeem|grafeme]]) of groepe letters of [[lettergreep|lettergrepe]] van die geskewe taal. ''Phonics'' staan ook bekend as die alfabetiese beginsel of die "alfabetiese kode".<ref name="NRP 2-89">{{cite web |url=https://www.nichd.nih.gov/sites/default/files/publications/pubs/nrp/Documents/report.pdf |title=National reading panel, pg. 2-89, nichd.nih.gov (USA)}}</ref> Schlafly het ook 'n gesindikeerde weeklikse [[koerant]]rubriek geskryf vir Creators Syndicate.<ref>{{cite web|url=http://www.creators.com/opinion/phyllis-schlafly.html|title=Gang of Eight Increases Unemployment by Phyllis Schlafly on Creators.com – A Syndicate of Talent|publisher=Creators.com|access-date=2 Junie 2013|archive-date=11 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511140557/http://www.creators.com/opinion/phyllis-schlafly.html|url-status=live}}</ref> Schlafly se gepubliseerde werke sluit in: * ''A Choice Not an Echo'' (Pere Marquette Press, 1964) {{ISBN|0-686-11486-8}} * ''Grave Diggers'' (saam met Chester Ward) (Pere Marquette Press, 1964) {{ISBN|0-934640-03-3}} * ''Strike from Space: A Megadeath Mystery'' (Pere Marquette Press, 1965) {{ISBN|80-7507-634-6}} * ''Safe Not Sorry'' (Pere Marquette Press, 1967) {{ISBN|0-934640-06-8}} * ''The Betrayers'' (Pere Marquette Press, 1968) ISBN B0006CY0CQ * ''Mindszenty the Man'' (saam met Josef Vecsey) (Cardinal Mindszenty Foundation, 1972) ISBN B00005WGD6 * ''Kissinger on the Couch'' (Arlington House Publishers, 1974) {{ISBN|0-87000-216-3}} * ''Ambush at Vladivostok'', saam met Chester Ward (Pere Marquette Press, 1976) {{ISBN|0-934640-00-9}} * ''The Power of the Positive Woman'' (Crown Pub, 1977) {{ISBN|0-87000-373-9}} * ''The Power of the Christian Woman'' (Standard Pub, 1981) ISBN B0006E4X12 * ''Equal Pay for Unequal Work'' (Eagle Forum, 1984) {{ISBN|99950-3-143-4}} * ''Child Abuse in the Classroom'' (Crossway Books, 1984) {{ISBN|0-89107-365-5}} * ''Pornography's Victims'' (Crossway Books, 1987) {{ISBN|0-89107-423-6}} * ''Who Will Rock the Cradle?: The Battle for Control of Child Care in America'' (World Publications, 1989) {{ISBN|978-0849931987}} * ''First Reader'' (Pere Marquette Press, 1994) {{ISBN|0-934640-24-6}} * ''Turbo Reader'' (Pere Marquette Press, 2001) {{ISBN|0-934640-16-5}} * ''Feminist Fantasies'', met 'n voorwoord deur Ann Coulter (Spence Publishing Company, 2003) {{ISBN|1-890626-46-5}} * ''The Supremacists: The Tyranny of Judges and How to Stop It'' (Spence Publishing Company, 2004) {{ISBN|1-890626-55-4}} * ''Judicial Tyranny: The New Kings of America?'' – bydraende skryfster (Amerisearch, 2005) {{ISBN|0-9753455-6-7}} * ''The Flipside of Feminism: What Conservative Women Know—and Men Can't Say'' (WorldNetDaily, 2011) {{ISBN|978-1935071273}} * ''No Higher Power: Obama's War on Religious Freedom'' (Regnery Publishing, 2012) {{ISBN|978-1621570127}} * ''Who Killed the American Family?'' (WND Books, 2014) {{ISBN|978-1938067525}} * ''A Choice Not an Echo: Updated and Expanded 50th Anniversary Edition'' (Regnery Publishing, 2014) {{ISBN|978-1621573159}} * ''How the Republican Party Became Pro-Life'' (Dunrobin Publishing, 2016) {{ISBN|978-0-9884613-9-0}} * ''The Conservative Case for Trump'' – postuum, saam met Ed Martin en Brett M. Decker (Regnery Publishing, 2016) {{ISBN|978-1-62157-628-0}} == Verwysings == {{Verwysings}} *{{cite book | title = The Power of the Positive Woman | url = https://archive.org/details/powerofpositivew00schl | url-access = registration | last = Schlafly | first = Phyllis | year = 1977 | publisher = Arlington House Publishers | isbn = 9780870003738 | place = New York }} *{{cite book | title = Feminist Fantasies | last = Schlafly | first = Phyllis | year = 2003 | publisher = Spence Publishing Company| place = Texas }} == Bronnelys == * Critchlow, Donald T. ''Phyllis Schlafly and Grassroots Conservatism: A Woman's Crusade''. Drukpers van [[Princeton-universiteit]], 2005. {{ISBN|0-691-07002-4}}. * Ehrenreich, Barbara. 1983. ''The Hearts of Men: American Dreams and the Flight from Commitment''. New York: Anchor Books. * Felsenthal, Carol. ''The Sweetheart of the Silent Majority: The Biography of Phyllis Schlafly''. Doubleday, 1981. {{ISBN|0-89526-873-6}}. == Verdere leesstof == * Bass, Paul W. ''Missouri Innovators: Famous (and Infamous) Missourians who led the way in their field''. Missouri: The Acclaim Press, 2019. * Carroll, Peter N. ''Famous in America: The Passion to Succeed: Jane Fonda, George Wallace, Phyllis Schlafly, John Glenn''. New York: Dutton, 1985. * Farber, David. ''The Rise and Fall of Modern American Conservatism: A Short History''. 2010. pp.&nbsp;119–158. * Hallow, Ralph Z. "[http://washingtontimes.com/national/20051007-120157-1091r.htm Conservatives' first lady sparked pro-family effort]." ''The Washington Times'', 7 Oktober 2005. * Schlafly, Phyllis. ''A Choice Not an Echo''. * Spruill, Marjorie J. ''Divided We Stand: The Battle Over Women's Rights and Family Values That Polarized American Politics''. Bloomsbury, 2017. == Eksterne skakels == {{commons}} {{Wikiquote|Phyllis Schlafly}} * [http://www.phyllisschlafly.com/ Phyllis Schlafly Eagles webwerf] * [https://web.archive.org/web/20080704195513/http://www.umsl.edu/~whmc/guides/whm0224.htm Phyllis Schlafly Collection (1972–1982) in the Western Historical Manuscript Collection, University of Missouri-St. Louis] * {{C-SPAN|3706}} ** [https://www.c-span.org/video/?174246-1/depth-phyllis-schlafly ''In Depth'' onderhoud met Schlafly, 5 Januarie 2003] * {{find a Grave|169429833}} *[https://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip_15-086348h98h Onderhoud met Phyllis Schlafly] (2014), ''1964 Interviews'' Collection, American Archive of Public Broadcasting {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Schlafly, Phyllis}} [[Kategorie:Geboortes in 1924]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse advokate]] [[Kategorie:Amerikaanse aktiviste]] 0ehuqzkv7bv57ppxyxsgwn8i7647hlc 2 464642 2924519 2922792 2026-08-12T13:47:41Z Hermalyan 203626 ek het my werk redigeer 2924519 wikitext text/x-wiki [[Heart break|HARTBREEK]] Hoekom verander dit 'n mens so baie? Baie mense verander nadat hulle daardie soort geweldige pyn heeltemal teëgekom het, afhangende van die status van die verhouding en hoe diep dit was [https://www.internalinsightstherapy.com/post/why-heartbreak-hurts-and-how-to-heal-from-it https://www.internalinsightstherapy.com/post/why-heartbreak-hurts-and-how-to-heal-from-it.]  dit stroop mens se verstand weg, maar bou ook 'n sterk karakter.  Jy kry hierdie vreemde gevoel, jy wil jou voorkoms verander, verloor of gewig optel solank jy onherkenbaar anders lyk op 'n goeie manier eerder as 'n vreemde manier.  Hartbreek word die stukrag na die beste weergawe van jouself, dit leer jou baie oor jouself, dit help jou om vriendeliker teenoor jouself te word, dit help jou om verlief te raak op jouself wat jou help om jou waarde te ken en jou waarde te verstaan Baie individue kan saamstem of daarvan getuig dat dit 'n goeie ding is, ek ingesluit.  "ervaring is die beste onderwyser", sal jy nie wil weet hoe dit voel nie? o7y6j7g5drwstnajiyzmjdey430oku3 0 464759 2924514 2923906 2026-08-12T13:44:00Z Sobaka 328 bronne 2924514 wikitext text/x-wiki {{geen bronnelys}} [[Lêer:Emiliano Zapata4.jpg|duimnael]] '''Emiliano Zapata Salazar''' ([[8 Augustus]] [[1879]] – [[10 April]] [[1919]]) was 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] [[Revolusionêr|rewolusionêr]] en [[Guerrilla-oorlogvoering|guerrilla]]leier. Hy was 'n leidende figuur in die [[Meksikaanse Rewolusie]] van 1910–1920, die hoofleier van die volksrewolusie in die Meksikaanse staat Morelos, en die inspirasie van die landboubeweging genaamd ''Zapatismo''. Zapata is gebore in die landelike dorpie Anenecuilco, Morelos, in 'n era toe boeregemeenskappe onder toenemende onderdrukking van die kleingrondbesitterklas gekom het wat grond- en waterbronne vir suikerrietproduksie gemonopoliseer het met die steun van diktator [[Porfirio Díaz]] (president van 1877 tot 1880 en 1884 tot 1911). Zapata het vroeg reeds deelgeneem aan politieke bewegings teen die Porfiriato en die grondbesitters-hacendados, en toe die Rewolusie in 1910 uitbreek, het hy 'n leier van die boere-opstand in Morelos geword. In samewerking met 'n aantal ander boereleiers het hy die Bevrydingsleër van die Suide gevorm, waarvan hy gou die onbetwiste leier geword het. Zapata se magte het bygedra tot die val van Díaz en die Federale Leër in die Slag van Cuautla in Mei 1911 verslaan, maar toe die rewolusionêre leier [[Francisco I. Madero]] president geword het, het hy die rol van die Zapatistas verwerp en hulle as blote bandiete veroordeel. In November 1911 het Zapata die Plan van Ayala afgekondig, wat aansienlike grondhervormings en die herverdeling van grond aan die boere vereis het. Madero het die Federale Leër gestuur om die Zapatistas in Morelos uit te roei. Madero se generaals het 'n verskroeide-aarde-beleid gevolg, dorpe afgebrand en hul inwoners met geweld verwyder, en baie mans in die Leër opgeroep of na dwangarbeidskampe in die suide van Mexiko gestuur. Sulke optrede het Zapata se aansien onder die boere versterk en daarin geslaag om die magte van Madero, gelei deur Victoriano Huerta, uit Morelos te verdryf. In 'n staatsgreep teen Madero in Februarie 1913 het Huerta die mag in Mexiko oorgeneem, maar 'n koalisie van Konstitusionele magte in die noorde van Mexiko, gelei deur [[Venustiano Carranza]], [[Álvaro Obregón]] en [[Pancho Villa|Francisco "Pancho" Villa]], het hom in Julie 1914 met die steun van Zapata se troepe uit die posisie gesit. Zapata het nie die gesag erken wat Carranza as leier van die rewolusionêre beweging opgeëis het nie en het sy nakoming van die Plan van Ayala voortgesit. In die nasleep van die rewolusionêre se oorwinning oor Huerta, het hulle probeer om magsverhoudinge in die Konvensie van Aguascalientes (Oktober tot November 1914) uit te sorteer. Zapata en Villa het met Carranza gebreek, en Mexiko het in 'n burgeroorlog onder die wenners verval. Ontsteld oor die alliansie met Villa, het Zapata sy energie gefokus op die heropbou van die samelewing in Morelos (wat hy nou beheer het), en die grondhervormings van die Plan van Ayala ingestel. Terwyl Carranza sy mag gekonsolideer het en Villa in 1915 verslaan het, het Zapata guerrilla-oorlogvoering teen die Carrancistas begin, wat op hul beurt Morelos binnegeval het en weereens verskroeide-aarde-taktieke gebruik het om die Zapatista-rebelle te verdryf. Zapata het Morelos in 1917 herower en die grootste deel van die staat teen Carranza se troepe gehou totdat hy in April 1919 in 'n lokval dood is. Na sy dood het Zapatista-generaals by Obregón teen Carranza geskaar en gehelp om Carranza uit die mag te dryf. In 1920 het Zapatistas belangrike posisies in die regering van Morelos verkry na Carranza se val en baie van die grondhervormings wat deur Zapata in die vooruitsig gestel is, ingestel. ==Bronnelys== * {{cite book|last=Brunk|first=Samuel|title=The Posthumous Career of Emiliano Zapata|location=[[Austin, Texas|Austin]]|publisher=University of Texas Press|year=2008|isbn=978-0292717800|oclc=637001600}} * {{cite book|first=Friedrich|last=Katz|title=The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution|location=[[Chicago]]|publisher=University of Chicago Press|year=1981|isbn=0226425886|oclc=464429991}} * {{cite book|last=Knight|first=Alan|title=The Mexican Revolution|volume=2|location=Lincoln|publisher=University of Nebraska Press|year=1986|isbn=0803277717|url-access=registration|url=https://archive.org/details/mexicanrevolutio0000knig|oclc=859937912}} * {{cite book|last=Krauze|first=Enrique|title=Mexico: Biography of Power|location=[[New York Stad|New York]]|publisher=HarperCollins|year=1997|isbn=978-0060929176|oclc=1109152037}} * {{Cite book|last=Meade|first=Teresa A.|chapter=Revolution from Countryside to City: Mexico|title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present|year=2016|orig-year=2010|location=[[Chichester]]|publisher=Wiley-Blackwell|edition=2nd|isbn=978-1118772485|oclc=960231660|pages=161–179}} * {{cite book|last=Rolls|first=Albert|title=Emiliano Zapata: A Biography|year=2011|location=Santa Barbara|publisher=Greenwood]isbn=978-0313380808|oclc=701807906}} * {{cite book|last=Womack|first=John|title=Zapata and the Mexican Revolution|location=[[New York Stad|New York]]|publisher=Vintage|year=1968|isbn=978-0394708539|lccn=68-23947|oclc=229185765}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zapata, Emiliano}} [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1919]] o57our9acudvv788kbmiirah24dvrsm 2924518 2924514 2026-08-12T13:46:16Z Sobaka 328 katergorie 2924518 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emiliano Zapata4.jpg|duimnael]] '''Emiliano Zapata Salazar''' ([[8 Augustus]] [[1879]] – [[10 April]] [[1919]]) was 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] [[Revolusionêr|rewolusionêr]] en [[Guerrilla-oorlogvoering|guerrilla]]leier. Hy was 'n leidende figuur in die [[Meksikaanse Rewolusie]] van 1910–1920, die hoofleier van die volksrewolusie in die Meksikaanse staat Morelos, en die inspirasie van die landboubeweging genaamd ''Zapatismo''. Zapata is gebore in die landelike dorpie Anenecuilco, Morelos, in 'n era toe boeregemeenskappe onder toenemende onderdrukking van die kleingrondbesitterklas gekom het wat grond- en waterbronne vir suikerrietproduksie gemonopoliseer het met die steun van diktator [[Porfirio Díaz]] (president van 1877 tot 1880 en 1884 tot 1911). Zapata het vroeg reeds deelgeneem aan politieke bewegings teen die Porfiriato en die grondbesitters-hacendados, en toe die Rewolusie in 1910 uitbreek, het hy 'n leier van die boere-opstand in Morelos geword. In samewerking met 'n aantal ander boereleiers het hy die Bevrydingsleër van die Suide gevorm, waarvan hy gou die onbetwiste leier geword het. Zapata se magte het bygedra tot die val van Díaz en die Federale Leër in die Slag van Cuautla in Mei 1911 verslaan, maar toe die rewolusionêre leier [[Francisco I. Madero]] president geword het, het hy die rol van die Zapatistas verwerp en hulle as blote bandiete veroordeel. In November 1911 het Zapata die Plan van Ayala afgekondig, wat aansienlike grondhervormings en die herverdeling van grond aan die boere vereis het. Madero het die Federale Leër gestuur om die Zapatistas in Morelos uit te roei. Madero se generaals het 'n verskroeide-aarde-beleid gevolg, dorpe afgebrand en hul inwoners met geweld verwyder, en baie mans in die Leër opgeroep of na dwangarbeidskampe in die suide van Mexiko gestuur. Sulke optrede het Zapata se aansien onder die boere versterk en daarin geslaag om die magte van Madero, gelei deur Victoriano Huerta, uit Morelos te verdryf. In 'n staatsgreep teen Madero in Februarie 1913 het Huerta die mag in Mexiko oorgeneem, maar 'n koalisie van Konstitusionele magte in die noorde van Mexiko, gelei deur [[Venustiano Carranza]], [[Álvaro Obregón]] en [[Pancho Villa|Francisco "Pancho" Villa]], het hom in Julie 1914 met die steun van Zapata se troepe uit die posisie gesit. Zapata het nie die gesag erken wat Carranza as leier van die rewolusionêre beweging opgeëis het nie en het sy nakoming van die Plan van Ayala voortgesit. In die nasleep van die rewolusionêre se oorwinning oor Huerta, het hulle probeer om magsverhoudinge in die Konvensie van Aguascalientes (Oktober tot November 1914) uit te sorteer. Zapata en Villa het met Carranza gebreek, en Mexiko het in 'n burgeroorlog onder die wenners verval. Ontsteld oor die alliansie met Villa, het Zapata sy energie gefokus op die heropbou van die samelewing in Morelos (wat hy nou beheer het), en die grondhervormings van die Plan van Ayala ingestel. Terwyl Carranza sy mag gekonsolideer het en Villa in 1915 verslaan het, het Zapata guerrilla-oorlogvoering teen die Carrancistas begin, wat op hul beurt Morelos binnegeval het en weereens verskroeide-aarde-taktieke gebruik het om die Zapatista-rebelle te verdryf. Zapata het Morelos in 1917 herower en die grootste deel van die staat teen Carranza se troepe gehou totdat hy in April 1919 in 'n lokval dood is. Na sy dood het Zapatista-generaals by Obregón teen Carranza geskaar en gehelp om Carranza uit die mag te dryf. In 1920 het Zapatistas belangrike posisies in die regering van Morelos verkry na Carranza se val en baie van die grondhervormings wat deur Zapata in die vooruitsig gestel is, ingestel. ==Bronnelys== * {{cite book|last=Brunk|first=Samuel|title=The Posthumous Career of Emiliano Zapata|location=[[Austin, Texas|Austin]]|publisher=University of Texas Press|year=2008|isbn=978-0292717800|oclc=637001600}} * {{cite book|first=Friedrich|last=Katz|title=The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution|location=[[Chicago]]|publisher=University of Chicago Press|year=1981|isbn=0226425886|oclc=464429991}} * {{cite book|last=Knight|first=Alan|title=The Mexican Revolution|volume=2|location=Lincoln|publisher=University of Nebraska Press|year=1986|isbn=0803277717|url-access=registration|url=https://archive.org/details/mexicanrevolutio0000knig|oclc=859937912}} * {{cite book|last=Krauze|first=Enrique|title=Mexico: Biography of Power|location=[[New York Stad|New York]]|publisher=HarperCollins|year=1997|isbn=978-0060929176|oclc=1109152037}} * {{Cite book|last=Meade|first=Teresa A.|chapter=Revolution from Countryside to City: Mexico|title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present|year=2016|orig-year=2010|location=[[Chichester]]|publisher=Wiley-Blackwell|edition=2nd|isbn=978-1118772485|oclc=960231660|pages=161–179}} * {{cite book|last=Rolls|first=Albert|title=Emiliano Zapata: A Biography|year=2011|location=Santa Barbara|publisher=Greenwood]isbn=978-0313380808|oclc=701807906}} * {{cite book|last=Womack|first=John|title=Zapata and the Mexican Revolution|location=[[New York Stad|New York]]|publisher=Vintage|year=1968|isbn=978-0394708539|lccn=68-23947|oclc=229185765}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zapata, Emiliano}} [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1919]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] nyy0ju148e7dz3mhjjnpctcbv1ljpz5 2924523 2924518 2026-08-12T13:51:58Z Sobaka 328 opruim 2924523 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emiliano Zapata4.jpg|duimnael]] '''Emiliano Zapata Salazar''' ([[8 Augustus]] [[1879]] – [[10 April]] [[1919]]) was 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] [[Revolusionêr|rewolusionêr]] en [[Guerrilla-oorlogvoering|guerrilla]]leier. Hy was 'n leidende figuur in die [[Meksikaanse Rewolusie]] van 1910–1920, die hoofleier van die volksrewolusie in die Meksikaanse staat [[Morelos]], en die inspirasie van die landboubeweging genaamd ''Zapatismo''. Zapata is gebore in die landelike dorpie Anenecuilco, Morelos, in 'n era toe boeregemeenskappe onder toenemende onderdrukking van die kleingrondbesitterklas gekom het wat grond- en waterbronne vir suikerrietproduksie gemonopoliseer het met die steun van diktator [[Porfirio Díaz]] (president van 1877 tot 1880 en 1884 tot 1911). Zapata het vroeg reeds deelgeneem aan politieke bewegings teen die Porfiriato en die grondbesitters-''hacendados'', en toe die Rewolusie in 1910 uitbreek, het hy 'n leier van die boere-opstand in Morelos geword. In samewerking met 'n aantal ander boereleiers het hy die Bevrydingsleër van die Suide gevorm, waarvan hy gou die onbetwiste leier geword het. Zapata se magte het bygedra tot die val van Díaz en die Federale Leër in die Slag van Cuautla in Mei 1911 verslaan, maar toe die rewolusionêre leier [[Francisco I. Madero]] president geword het, het hy die rol van die Zapatistas verwerp en hulle as blote bandiete veroordeel. In November 1911 het Zapata die Plan van Ayala afgekondig, wat aansienlike grondhervormings en die herverdeling van grond aan die boere vereis het. Madero het die Federale Leër gestuur om die Zapatistas in Morelos uit te roei. Madero se generaals het 'n [[verskroeideaardebeleid]] gevolg, dorpe afgebrand en hul inwoners met geweld verwyder, en baie mans in die Leër opgeroep of na dwangarbeidskampe in die suide van Mexiko gestuur. Sulke optrede het Zapata se aansien onder die boere versterk en daarin geslaag om die magte van Madero, gelei deur Victoriano Huerta, uit Morelos te verdryf. In 'n staatsgreep teen Madero in Februarie 1913 het Huerta die mag in Mexiko oorgeneem, maar 'n koalisie van konstitusionele magte in die noorde van Mexiko, gelei deur [[Venustiano Carranza]], [[Álvaro Obregón]] en [[Pancho Villa|Francisco "Pancho" Villa]], het hom in Julie 1914 met die steun van Zapata se troepe uit die posisie gesit. Zapata het nie die gesag erken wat Carranza as leier van die rewolusionêre beweging opgeëis het nie en het sy nakoming van die Plan van Ayala voortgesit. In die nasleep van die rewolusionêre se oorwinning oor Huerta, het hulle probeer om magsverhoudinge in die Konvensie van Aguascalientes (Oktober tot November 1914) uit te sorteer. Zapata en Villa het met Carranza gebreek, en Mexiko het in 'n burgeroorlog onder die wenners verval. Ontsteld oor die alliansie met Villa, het Zapata sy energie gefokus op die heropbou van die samelewing in Morelos (wat hy nou beheer het), en die grondhervormings van die Plan van Ayala ingestel. Terwyl Carranza sy mag gekonsolideer het en Villa in 1915 verslaan het, het Zapata guerrilla-oorlogvoering teen die Carrancistas begin, wat op hul beurt Morelos binnegeval het en weereens verskroeide-aarde-taktieke gebruik het om die Zapatista-rebelle te verdryf. Zapata het Morelos in 1917 herower en die grootste deel van die staat teen Carranza se troepe gehou totdat hy in April 1919 in 'n lokval dood is. Na sy dood het Zapatista-generaals by Obregón teen Carranza geskaar en gehelp om Carranza uit die mag te dryf. In 1920 het Zapatistas belangrike posisies in die regering van Morelos verkry na Carranza se val en baie van die grondhervormings wat deur Zapata in die vooruitsig gestel is, ingestel. ==Bronnelys== * {{cite book|last=Brunk|first=Samuel|title=The Posthumous Career of Emiliano Zapata|location=[[Austin, Texas|Austin]]|publisher=University of Texas Press|year=2008|isbn=978-0292717800|oclc=637001600}} * {{cite book|first=Friedrich|last=Katz|title=The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution|location=[[Chicago]]|publisher=University of Chicago Press|year=1981|isbn=0226425886|oclc=464429991}} * {{cite book|last=Knight|first=Alan|title=The Mexican Revolution|volume=2|location=Lincoln|publisher=University of Nebraska Press|year=1986|isbn=0803277717|url-access=registration|url=https://archive.org/details/mexicanrevolutio0000knig|oclc=859937912}} * {{cite book|last=Krauze|first=Enrique|title=Mexico: Biography of Power|location=[[New York Stad|New York]]|publisher=HarperCollins|year=1997|isbn=978-0060929176|oclc=1109152037}} * {{Cite book|last=Meade|first=Teresa A.|chapter=Revolution from Countryside to City: Mexico|title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present|year=2016|orig-year=2010|location=[[Chichester]]|publisher=Wiley-Blackwell|edition=2nd|isbn=978-1118772485|oclc=960231660|pages=161–179}} * {{cite book|last=Rolls|first=Albert|title=Emiliano Zapata: A Biography|year=2011|location=Santa Barbara|publisher=Greenwood]isbn=978-0313380808|oclc=701807906}} * {{cite book|last=Womack|first=John|title=Zapata and the Mexican Revolution|location=[[New York Stad|New York]]|publisher=Vintage|year=1968|isbn=978-0394708539|lccn=68-23947|oclc=229185765}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zapata, Emiliano}} [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1919]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] 5zy9b64oxf73hc5yuztslxn3ohm97uz 2924592 2924523 2026-08-12T18:37:44Z Sobaka 328 opruim 2924592 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Emiliano Zapata4.jpg|duimnael]] '''Emiliano Zapata Salazar''' ([[8 Augustus]] [[1879]] – [[10 April]] [[1919]]) was 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] [[Revolusionêr|rewolusionêr]] en [[Guerrilla-oorlogvoering|guerrilla]]leier. Hy was 'n leidende figuur in die [[Meksikaanse Rewolusie]] van 1910–1920, die hoofleier van die volksrewolusie in die Meksikaanse staat [[Morelos]], en die inspirasie van die landboubeweging genaamd ''Zapatismo''. Zapata is gebore in die landelike dorpie Anenecuilco, Morelos, in 'n era toe boeregemeenskappe onder toenemende onderdrukking van die kleingrondbesitterklas gekom het wat grond- en waterbronne vir suikerrietproduksie gemonopoliseer het met die steun van diktator [[Porfirio Díaz]] (president van 1877 tot 1880 en 1884 tot 1911). Zapata het vroeg reeds deelgeneem aan politieke bewegings teen die Porfiriato en die grondbesitters-''hacendados'', en toe die Rewolusie in 1910 uitbreek, het hy 'n leier van die boere-opstand in Morelos geword. In samewerking met 'n aantal ander boereleiers het hy die Bevrydingsleër van die Suide gevorm, waarvan hy gou die onbetwiste leier geword het. Zapata se magte het bygedra tot die val van Díaz en die Federale Leër in die Slag van Cuautla in Mei 1911 verslaan, maar toe die rewolusionêre leier [[Francisco I. Madero]] president geword het, het hy die rol van die Zapatistas verwerp en hulle as blote bandiete veroordeel. In November 1911 het Zapata die Plan van Ayala afgekondig, wat aansienlike grondhervormings en die herverdeling van grond aan die boere vereis het. Madero het die Federale Leër gestuur om die Zapatistas in Morelos uit te roei. Madero se generaals het 'n [[verskroeideaardebeleid]] gevolg, dorpe afgebrand en hul inwoners met geweld verwyder, en baie mans in die Leër opgeroep of na dwangarbeidskampe in die suide van Mexiko gestuur. Sulke optrede het Zapata se aansien onder die boere versterk en daarin geslaag om die magte van Madero, gelei deur Victoriano Huerta, uit Morelos te verdryf. In 'n staatsgreep teen Madero in Februarie 1913 het Huerta die mag in Mexiko oorgeneem, maar 'n koalisie van konstitusionele magte in die noorde van Mexiko, gelei deur [[Venustiano Carranza]], [[Álvaro Obregón]] en [[Pancho Villa|Francisco "Pancho" Villa]], het hom in Julie 1914 met die steun van Zapata se troepe uit die posisie gesit. Zapata het nie die gesag erken wat Carranza as leier van die rewolusionêre beweging opgeëis het nie en het sy nakoming van die Plan van Ayala voortgesit. In die nasleep van die rewolusionêre se oorwinning oor Huerta, het hulle probeer om magsverhoudinge in die Konvensie van Aguascalientes (Oktober tot November 1914) te finaliseer. Zapata en Villa het van Carranza weggebreek, en Mexiko het in 'n burgeroorlog onder die wenners verval. Ontsteld oor die alliansie met Villa, het Zapata sy energie gefokus op die heropbou van die samelewing in Morelos (wat hy nou beheer het), en die grondhervormings van die Plan van Ayala ingestel. Terwyl Carranza sy mag gekonsolideer het en Villa in 1915 verslaan het, het Zapata [[guerrilla-oorlogvoering]] teen die Carrancistas begin, wat op hul beurt Morelos binnegeval het en weereens verskroeideaardetaktieke gebruik het om die Zapatista-rebelle te verdryf. Zapata het Morelos in 1917 herower en die grootste deel van die staat teen Carranza se troepe gehou totdat hy in April 1919 in 'n lokval dood is. Na sy dood het Zapatista-generaals by Obregón teen Carranza geskaar en gehelp om Carranza te ontsetel. In 1920 het Zapatistas belangrike posisies in die regering van Morelos verkry na Carranza se val en baie van die grondhervormings wat deur Zapata in die vooruitsig gestel is, ingestel. ==Bronnelys== * {{cite book|last=Brunk|first=Samuel|title=The Posthumous Career of Emiliano Zapata|location=[[Austin, Texas|Austin]]|publisher=University of Texas Press|year=2008|isbn=978-0292717800|oclc=637001600}} * {{cite book|first=Friedrich|last=Katz|title=The Secret War in Mexico: Europe, the United States, and the Mexican Revolution|location=[[Chicago]]|publisher=University of Chicago Press|year=1981|isbn=0226425886|oclc=464429991}} * {{cite book|last=Knight|first=Alan|title=The Mexican Revolution|volume=2|location=Lincoln|publisher=University of Nebraska Press|year=1986|isbn=0803277717|url-access=registration|url=https://archive.org/details/mexicanrevolutio0000knig|oclc=859937912}} * {{cite book|last=Krauze|first=Enrique|title=Mexico: Biography of Power|location=[[New York Stad|New York]]|publisher=HarperCollins|year=1997|isbn=978-0060929176|oclc=1109152037}} * {{Cite book|last=Meade|first=Teresa A.|chapter=Revolution from Countryside to City: Mexico|title=History of Modern Latin America: 1800 to the Present|year=2016|orig-year=2010|location=[[Chichester]]|publisher=Wiley-Blackwell|edition=2nd|isbn=978-1118772485|oclc=960231660|pages=161–179}} * {{cite book|last=Rolls|first=Albert|title=Emiliano Zapata: A Biography|year=2011|location=Santa Barbara|publisher=Greenwood]isbn=978-0313380808|oclc=701807906}} * {{cite book|last=Womack|first=John|title=Zapata and the Mexican Revolution|location=[[New York Stad|New York]]|publisher=Vintage|year=1968|isbn=978-0394708539|lccn=68-23947|oclc=229185765}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zapata, Emiliano}} [[Kategorie:Geboortes in 1879]] [[Kategorie:Sterftes in 1919]] [[Kategorie:Geskiedenis van Meksiko]] tk1krl2asz9gdac5cumrxt3vwxnhthq 0 464800 2924491 2026-08-12T13:01:10Z Tshegi 203835 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1348018976|Dan Abraham]]" te vertaal 2924491 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Inligtingskas Persoon|birth_name=Dan Abraham|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1970|1|1}}<ref name="Date">{{cite web |url=https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=914184.html |title=Dan 4 |website=Allocine |access-date=March 29, 2026}}</ref>|birth_place=United States<ref name="Date" />|occupation={{Flatlist| * Film director * Screenwriter * Animator * Storyboard artist }}|years_active=1996−present}}'''Dan Abraham''' (gebore 1 Januarie 1970) is 'n Amerikaanse film regisseur, draaiboekskrywer, animator storie lynkunstenaar. Hy is veral bekend vir sy werk by Walt Disney Animation Studios, insluitend die regie van die kort films ''Once Upon a Snowman'' (2020) en ''Once Upon a Studio'' (2023). == Loopbaan == In 2014 het hy ''Vitaminamulch:Air Spectacular'' geregisseer, 'n ''Planes -'' kortfilm wat op die DVD en Blu - ray van ''Planes: Fire &amp;amp; Rescue'' vrygestel is. <ref name="Credits">{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/celebrities/dan-abraham/credits/3000783925/|title=Dan Abraham credits|website=TV Guide|access-date=March 29, 2026}}</ref> <ref name="Vitaminamulch">{{Cite web|url=http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|title=Disney's 'Planes: Fire & Rescue' Flies to Shelves Nov. 4|last=Wolfe|first=Jennifer|date=September 15, 2014|publisher=Animation World Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203031739/http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|archive-date=February 3, 2016|access-date=March 29, 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hy die film ''Tink Meets Peter'' geregisseer, saam met Stephen Anderson, voordat die film gekanselleer is toe die produksiemaatskappy DisneyToon Studios permanent gesluit het. In 2019 het hy as 'n storielynkunstenaar op ''Frozen 2'' gedien. <ref name="Frozen">{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/09/frozen-origins-olaf-disney-plus-animated-short-once-upon-a-snowman-josh-gad-1234573517/|title='Frozen' To Explore Origins Of Olaf In Disney+ Animated Short|last=Petski|first=Denise|date=September 9, 2020|access-date=March 29, 2026}}</ref> Nadat die produksie van ''Frozen 2'' afgehandel was, het hy die kortfilm ''Once Upon a Snowman'' saam met Trent Correy geskryf en geregisseer. <ref name="Olaf">{{Cite web|url=https://animationscoop.com/interview-once-upon-a-snowman-directors-on-olafs-origin-story/|title=Interview: "Once Upon A Snowman" Directors on Olaf's Origin Story|last=Murphy|first=Jackson|date=October 21, 2020|website=Animation Scoop|access-date=March 30, 2026}}</ref> <ref name="Snowman">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-10-23/once-upon-a-snowman-olaf-frozen-disney-short|title=Olaf is back. And the 'Frozen' short 'Once Upon a Snowman' explains why he loves summer|last=Saad|first=Nardine|date=October 23, 2020|website=[[Los Angeles Times]]|access-date=March 29, 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.syfy.com/syfy-wire/once-upon-snowman-olaf-summer-love|title=Why does Frozen's Olaf love summer? 'Once Upon A Snowman' short finally brings the heat with an answer|date=October 20, 2020|website=[[SYFY]]|language=en-US|access-date=March 29, 2026}}</ref> Tydens die 2020 COVID-19 -inperkings het hy 'n episode van die Disney+ -stroomreeks ''At Home with Olaf'' geregisseer. <ref name="Olaf" /> In 2022 het hy 'n episode van die Disney+,stroomreeks ''Baymax!'' geregisseer. <ref name="Baymax">{{Cite news|accessdate=March 29, 2026|archivedate=June 30, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630170528/https://www.animationmagazine.net/top-stories/trailer-baymax-is-back-in-new-big-hero-6-series-on-disney/}}</ref> In 2023 het hy die kortfilm ''Once Upon a Studio'' geskryf en geregisseer, ook saam met Correy. <ref name="OUAS">{{Cite web|url=https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023|title=Disney's Once Upon A Studio 100th Anniversary Short Brings Back That Classic Magic [Annecy 2023]|last=Motamayor|first=Rafael|date=June 12, 2023|website=[[/Film]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614120559/https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023/|archive-date=June 14, 2023|access-date=March 29, 2026}}</ref> [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse animasiekunstenaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] cvv5a8i78g8x77ttky8i0f3lsvvwy6y 2924494 2924491 2026-08-12T13:08:39Z Oesjaar 7467 Gaan taal na. 2924494 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Inligtingskas Persoon|birth_name=Dan Abraham|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1970|1|1}}<ref name="Date">{{cite web |url=https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=914184.html |title=Dan 4 |website=Allocine |access-date=March 29, 2026}}</ref>|birth_place=United States<ref name="Date" />|occupation={{Flatlist| * Film director * Screenwriter * Animator * Storyboard artist }}|years_active=1996−present}}'''Dan Abraham''' (gebore 1 Januarie 1970) is 'n Amerikaanse film regisseur, draaiboekskrywer, animator storie lynkunstenaar. Hy is veral bekend vir sy werk by Walt Disney Animation Studios, insluitend die regie van die kort films ''Once Upon a Snowman'' (2020) en ''Once Upon a Studio'' (2023). == Loopbaan == In 2014 het hy ''Vitaminamulch:Air Spectacular'' geregisseer, 'n ''Planes -'' kortfilm wat op die DVD en Blu - ray van ''Planes: Fire &amp;amp; Rescue'' vrygestel is. <ref name="Credits">{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/celebrities/dan-abraham/credits/3000783925/|title=Dan Abraham credits|website=TV Guide|access-date=March 29, 2026}}</ref> <ref name="Vitaminamulch">{{Cite web|url=http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|title=Disney's 'Planes: Fire & Rescue' Flies to Shelves Nov. 4|last=Wolfe|first=Jennifer|date=September 15, 2014|publisher=Animation World Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203031739/http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|archive-date=February 3, 2016|access-date=March 29, 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hy die film ''Tink Meets Peter'' geregisseer, saam met Stephen Anderson, voordat die film gekanselleer is toe die produksiemaatskappy DisneyToon Studios permanent gesluit het. In 2019 het hy as 'n storielynkunstenaar op ''Frozen 2'' gedien. <ref name="Frozen">{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/09/frozen-origins-olaf-disney-plus-animated-short-once-upon-a-snowman-josh-gad-1234573517/|title='Frozen' To Explore Origins Of Olaf In Disney+ Animated Short|last=Petski|first=Denise|date=September 9, 2020|access-date=March 29, 2026}}</ref> Nadat die produksie van ''Frozen 2'' afgehandel was, het hy die kortfilm ''Once Upon a Snowman'' saam met Trent Correy geskryf en geregisseer. <ref name="Olaf">{{Cite web|url=https://animationscoop.com/interview-once-upon-a-snowman-directors-on-olafs-origin-story/|title=Interview: "Once Upon A Snowman" Directors on Olaf's Origin Story|last=Murphy|first=Jackson|date=October 21, 2020|website=Animation Scoop|access-date=March 30, 2026}}</ref> <ref name="Snowman">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-10-23/once-upon-a-snowman-olaf-frozen-disney-short|title=Olaf is back. And the 'Frozen' short 'Once Upon a Snowman' explains why he loves summer|last=Saad|first=Nardine|date=October 23, 2020|website=[[Los Angeles Times]]|access-date=March 29, 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.syfy.com/syfy-wire/once-upon-snowman-olaf-summer-love|title=Why does Frozen's Olaf love summer? 'Once Upon A Snowman' short finally brings the heat with an answer|date=October 20, 2020|website=[[SYFY]]|language=en-US|access-date=March 29, 2026}}</ref> Tydens die 2020 COVID-19 -inperkings het hy 'n episode van die Disney+ -stroomreeks ''At Home with Olaf'' geregisseer. <ref name="Olaf" /> In 2022 het hy 'n episode van die Disney+,stroomreeks ''Baymax!'' geregisseer. <ref name="Baymax">{{Cite news|accessdate=March 29, 2026|archivedate=June 30, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630170528/https://www.animationmagazine.net/top-stories/trailer-baymax-is-back-in-new-big-hero-6-series-on-disney/}}</ref> In 2023 het hy die kortfilm ''Once Upon a Studio'' geskryf en geregisseer, ook saam met Correy. <ref name="OUAS">{{Cite web|url=https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023|title=Disney's Once Upon A Studio 100th Anniversary Short Brings Back That Classic Magic [Annecy 2023]|last=Motamayor|first=Rafael|date=June 12, 2023|website=[[/Film]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614120559/https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023/|archive-date=June 14, 2023|access-date=March 29, 2026}}</ref> [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse animasiekunstenaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] p7nzey1bjgfahjkzky0frg9zm7d0uhj 2924495 2924494 2026-08-12T13:22:37Z Sobaka 328 opruim 2924495 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Inligtingskas Persoon|birth_name=Dan Abraham|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1970|1|1}}<ref name="Date">{{cite web |url=https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=914184.html |title=Dan 4 |website=Allocine |access-date=March 29, 2026}}</ref>|birth_place=United States<ref name="Date" />|occupation={{Flatlist| * Regiseur * Draaiboekskrywer * Animator * Storieborkunstenaar }}|years_active=1996−nou}} '''Dan Abraham''' (gebore [[1 Januarie]] [[1970]]) is 'n Amerikaanse rolprentregisseur, draaiboekskrywer, animator storieborkunstenaar. Hy is veral bekend vir sy werk by Walt Disney Animation Studios, insluitend die regie van die kort films ''Once Upon a Snowman'' (2020) en ''Once Upon a Studio'' (2023). == Loopbaan == In 2014 het hy ''Vitaminamulch:Air Spectacular'' geregisseer, 'n ''Planes -'' kortfilm wat op die [[DVD]] en [[Blu-ray-skyf|Blu-ray]] van ''Planes: Fire &amp;amp; Rescue'' vrygestel is.<ref name="Credits">{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/celebrities/dan-abraham/credits/3000783925/|title=Dan Abraham credits|website=TV Guide|access-date=29 Maart 2026}}</ref><ref name="Vitaminamulch">{{Cite web|url=http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|title=Disney's 'Planes: Fire & Rescue' Flies to Shelves Nov. 4|last=Wolfe|first=Jennifer|date=September 15, 2014|publisher=Animation World Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203031739/http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|archive-date=February 3, 2016|access-date=29 Maart 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hy die film ''Tink Meets Peter'' geregisseer, saam met Stephen Anderson, voordat die film gekanselleer is toe die produksiemaatskappy DisneyToon Studios permanent gesluit het. In 2019 het hy as 'n storiebordkunstenaar op ''Frozen 2'' gedien.<ref name="Frozen">{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/09/frozen-origins-olaf-disney-plus-animated-short-once-upon-a-snowman-josh-gad-1234573517/|title='Frozen' To Explore Origins Of Olaf In Disney+ Animated Short|last=Petski|first=Denise|date=9 September 2020|access-date=March 29, 2026}}</ref> Nadat die produksie van ''Frozen 2'' afgehandel was, het hy die kortfilm ''Once Upon a Snowman'' saam met Trent Correy geskryf en geregisseer.<ref name="Olaf">{{Cite web|url=https://animationscoop.com/interview-once-upon-a-snowman-directors-on-olafs-origin-story/|title=Interview: "Once Upon A Snowman" Directors on Olaf's Origin Story|last=Murphy|first=Jackson|date=October 21, 2020|website=Animation Scoop|access-date=March 30, 2026}}</ref> <ref name="Snowman">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-10-23/once-upon-a-snowman-olaf-frozen-disney-short|title=Olaf is back. And the 'Frozen' short 'Once Upon a Snowman' explains why he loves summer|last=Saad|first=Nardine|date=October 23, 2020|website=[[Los Angeles Times]]|access-date=March 29, 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.syfy.com/syfy-wire/once-upon-snowman-olaf-summer-love|title=Why does Frozen's Olaf love summer? 'Once Upon A Snowman' short finally brings the heat with an answer|date=October 20, 2020|website=SYFY|language=en-US|access-date=29 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2020 [[Covid-19-pandemie|COVID-19]] -inperkings het hy 'n episode van die Disney+ -stroomreeks ''At Home with Olaf'' geregisseer.<ref name="Olaf" /> In 2022 het hy 'n episode van die Disney+,stroomreeks ''Baymax!'' geregisseer. <ref name="Baymax">{{Cite news|accessdate=March 29, 2026|archivedate=June 30, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630170528/https://www.animationmagazine.net/top-stories/trailer-baymax-is-back-in-new-big-hero-6-series-on-disney/}}</ref> In 2023 het hy die kortfilm ''Once Upon a Studio'' geskryf en geregisseer, ook saam met Correy. <ref name="OUAS">{{Cite web|url=https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023|title=Disney's Once Upon A Studio 100th Anniversary Short Brings Back That Classic Magic [Annecy 2023]|last=Motamayor|first=Rafael|date=12 Junie 2023|website=/Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614120559/https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023/|archive-date=June 14, 2023|access-date=29 Maart 2026}}</ref> == Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse animasiekunstenaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] h35yyq6jhn6afqedxobpp664zp45m5o 2924496 2924495 2026-08-12T13:24:09Z Sobaka 328 opruim 2924496 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} {{Inligtingskas Persoon|birth_name=Dan Abraham|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1970|1|1}}<ref name="Date">{{cite web |url=https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=914184.html |title=Dan 4 |website=Allocine |access-date=March 29, 2026}}</ref>|birth_place=United States<ref name="Date" />|occupation={{Flatlist| * Regiseur * Draaiboekskrywer * Animator * Storieborkunstenaar }}|years_active=1996−nou}} '''Dan Abraham''' (gebore [[1 Januarie]] [[1970]]) is 'n Amerikaanse rolprentregisseur, draaiboekskrywer, animator storieborkunstenaar. Hy is veral bekend vir sy werk by Walt Disney Animation Studios, insluitend die regie van die kort films ''Once Upon a Snowman'' (2020) en ''Once Upon a Studio'' (2023). == Loopbaan == In 2014 het hy ''Vitaminamulch:Air Spectacular'' geregisseer, 'n ''Planes -'' kortfilm wat op die [[DVD]] en [[Blu-ray-skyf|Blu-ray]] van ''Planes: Fire &amp;amp; Rescue'' vrygestel is.<ref name="Credits">{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/celebrities/dan-abraham/credits/3000783925/|title=Dan Abraham credits|website=TV Guide|access-date=29 Maart 2026}}</ref><ref name="Vitaminamulch">{{Cite web|url=http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|title=Disney's 'Planes: Fire & Rescue' Flies to Shelves Nov. 4|last=Wolfe|first=Jennifer|date=September 15, 2014|publisher=Animation World Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203031739/http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|archive-date=February 3, 2016|access-date=29 Maart 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hy die film ''Tink Meets Peter'' geregisseer, saam met Stephen Anderson, voordat die film gekanselleer is toe die produksiemaatskappy DisneyToon Studios permanent gesluit het. In 2019 het hy as 'n storiebordkunstenaar op ''Frozen 2'' gedien.<ref name="Frozen">{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/09/frozen-origins-olaf-disney-plus-animated-short-once-upon-a-snowman-josh-gad-1234573517/|title='Frozen' To Explore Origins Of Olaf In Disney+ Animated Short|last=Petski|first=Denise|date=9 September 2020|access-date=March 29, 2026}}</ref> Nadat die produksie van ''Frozen 2'' afgehandel was, het hy die kortfilm ''Once Upon a Snowman'' saam met Trent Correy geskryf en geregisseer.<ref name="Olaf">{{Cite web|url=https://animationscoop.com/interview-once-upon-a-snowman-directors-on-olafs-origin-story/|title=Interview: "Once Upon A Snowman" Directors on Olaf's Origin Story|last=Murphy|first=Jackson|date=October 21, 2020|website=Animation Scoop|access-date=March 30, 2026}}</ref> <ref name="Snowman">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-10-23/once-upon-a-snowman-olaf-frozen-disney-short|title=Olaf is back. And the 'Frozen' short 'Once Upon a Snowman' explains why he loves summer|last=Saad|first=Nardine|date=October 23, 2020|website=[[Los Angeles Times]]|access-date=March 29, 2026}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.syfy.com/syfy-wire/once-upon-snowman-olaf-summer-love|title=Why does Frozen's Olaf love summer? 'Once Upon A Snowman' short finally brings the heat with an answer|date=October 20, 2020|website=SYFY|language=en-US|access-date=29 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2020 [[Covid-19-pandemie|COVID-19]] -inperkings het hy 'n episode van die Disney+ -stroomreeks ''At Home with Olaf'' geregisseer.<ref name="Olaf" /> In 2022 het hy 'n episode van die Disney+,stroomreeks ''Baymax!'' geregisseer. <ref name="Baymax">{{Cite news|accessdate=March 29, 2026|archivedate=June 30, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630170528/https://www.animationmagazine.net/top-stories/trailer-baymax-is-back-in-new-big-hero-6-series-on-disney/}}</ref> In 2023 het hy die kortfilm ''Once Upon a Studio'' geskryf en geregisseer, ook saam met Correy. <ref name="OUAS">{{Cite web|url=https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023|title=Disney's Once Upon A Studio 100th Anniversary Short Brings Back That Classic Magic [Annecy 2023]|last=Motamayor|first=Rafael|date=12 Junie 2023|website=/Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614120559/https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023/|archive-date=June 14, 2023|access-date=29 Maart 2026}}</ref> == Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse animasiekunstenaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] 10ww9m5pbgo35saf7ar7vuo7uk1ss0a 2924497 2924496 2026-08-12T13:28:43Z Sobaka 328 opruim 2924497 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon|birth_name=Dan Abraham|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1970|1|1}}<ref name="Date">{{cite web |url=https://www.allocine.fr/personne/fichepersonne_gen_cpersonne=914184.html |title=Dan 4 |website=Allocine |access-date=March 29, 2026}}</ref>|birth_place=United States<ref name="Date" />|occupation={{Flatlist| * Regiseur * Draaiboekskrywer * Animator * Storieborkunstenaar }}|years_active=1996−nou}} '''Dan Abraham''' (gebore [[1 Januarie]] [[1970]]) is 'n Amerikaanse rolprentregisseur, draaiboekskrywer, animator storieborkunstenaar. Hy is veral bekend vir sy werk by Walt Disney Animation Studios, insluitend die regie van die kort films ''Once Upon a Snowman'' (2020) en ''Once Upon a Studio'' (2023). == Loopbaan == In 2014 het hy ''Vitaminamulch:Air Spectacular'' geregisseer, 'n ''Planes -'' kortfilm wat op die [[DVD]] en [[Blu-ray-skyf|Blu-ray]] van ''Planes: Fire &amp;amp; Rescue'' vrygestel is.<ref name="Credits">{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/celebrities/dan-abraham/credits/3000783925/|title=Dan Abraham credits|website=TV Guide|access-date=29 Maart 2026}}</ref><ref name="Vitaminamulch">{{Cite web|url=http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|title=Disney's 'Planes: Fire & Rescue' Flies to Shelves Nov. 4|last=Wolfe|first=Jennifer|date=September 15, 2014|publisher=Animation World Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20160203031739/http://www.awn.com/news/disney-s-planes-fire-rescue-flies-shelves-nov-4|archive-date=February 3, 2016|access-date=29 Maart 2026}}</ref> In dieselfde jaar het hy die film ''Tink Meets Peter'' geregisseer, saam met Stephen Anderson, voordat die film gekanselleer is toe die produksiemaatskappy DisneyToon Studios permanent gesluit het. In 2019 het hy as 'n storiebordkunstenaar op ''Frozen 2'' gedien.<ref name="Frozen">{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/09/frozen-origins-olaf-disney-plus-animated-short-once-upon-a-snowman-josh-gad-1234573517/|title='Frozen' To Explore Origins Of Olaf In Disney+ Animated Short|last=Petski|first=Denise|date=9 September 2020|access-date=March 29, 2026}}</ref> Nadat die produksie van ''Frozen 2'' afgehandel was, het hy die kortfilm ''Once Upon a Snowman'' saam met Trent Correy geskryf en geregisseer.<ref name="Olaf">{{Cite web|url=https://animationscoop.com/interview-once-upon-a-snowman-directors-on-olafs-origin-story/|title=Interview: "Once Upon A Snowman" Directors on Olaf's Origin Story|last=Murphy|first=Jackson|date=October 21, 2020|website=Animation Scoop|access-date=March 30, 2026}}</ref><ref name="Snowman">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/movies/story/2020-10-23/once-upon-a-snowman-olaf-frozen-disney-short|title=Olaf is back. And the 'Frozen' short 'Once Upon a Snowman' explains why he loves summer|last=Saad|first=Nardine|date=October 23, 2020|website=[[Los Angeles Times]]|access-date=29 Maart 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.syfy.com/syfy-wire/once-upon-snowman-olaf-summer-love|title=Why does Frozen's Olaf love summer? 'Once Upon A Snowman' short finally brings the heat with an answer|date=October 20, 2020|website=SYFY|language=en-US|access-date=29 Maart 2026}}</ref> Tydens die 2020 [[Covid-19-pandemie|COVID-19]] -inperkings het hy 'n episode van die Disney+ -stroomreeks ''At Home with Olaf'' geregisseer.<ref name="Olaf" /> In 2022 het hy 'n episode van die Disney+,stroomreeks ''Baymax!'' geregisseer.<ref name="Baymax">{{Cite news|accessdate=March 29, 2026|archivedate=June 30, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220630170528/https://www.animationmagazine.net/top-stories/trailer-baymax-is-back-in-new-big-hero-6-series-on-disney/}}</ref> In 2023 het hy die kortfilm ''Once Upon a Studio'' geskryf en geregisseer, ook saam met Correy.<ref name="OUAS">{{Cite web|url=https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023|title=Disney's Once Upon A Studio 100th Anniversary Short Brings Back That Classic Magic [Annecy 2023]|last=Motamayor|first=Rafael|date=12 Junie 2023|website=/Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230614120559/https://www.slashfilm.com/1311297/disney-once-upon-a-studio-100th-anniversary-short-review-annecy-2023/|archive-date=14 Junie 2023|access-date=29 Maart 2026}}</ref> == Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse animasiekunstenaars]] [[Kategorie:Geboortes in 1970]] 6yndf57c67pgmahlppr65e0fr7zt2jy 1 464801 2924498 2026-08-12T13:30:51Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2924498 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464802 2924506 2026-08-12T13:37:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924506 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464803 2924509 2026-08-12T13:39:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924509 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464804 2924513 2026-08-12T13:41:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2924513 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464805 2924521 2026-08-12T13:48:22Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2924521 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 10 464807 2924532 2026-08-12T15:29:42Z Martinvl 12559 Nuwe blad 2924532 wikitext text/x-wiki {{Sien artikel|Nie te verwant met [[{{{1}}}]].}}<noinclude> {{Documentasie|1= == Voorbeeld == {{Nie te verwant met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> }} [[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]] </noinclude> 993bnuu28t4juyp9j1ztxzy133uhoyl 2924538 2924532 2026-08-12T15:51:39Z Martinvl 12559 Besig om te werwerk 2924538 wikitext text/x-wiki <!--{{Sien artikel|-->Nie te verwant met [[{{{1}}}]].}}<noinclude> {{Dokumentasie|1= == Voorbeeld == {{Nie te verwant met|artikel}} <!¬-- == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> --> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjabloon]] </noinclude> ck3bp0hix3dh04sino4ffkz9dundmwn 2924540 2924538 2026-08-12T15:53:30Z Martinvl 12559 tikfout 2924540 wikitext text/x-wiki <!--{{Sien artikel|-->Nie te verwant met [[{{{1}}}]].}}<noinclude> {{Dokumentasie|1= == Voorbeeld == {{Nie te verwant met|artikel}} <!¬-- == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> --> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> oyqng1tsz7js0xwq4wfutgyylwadhsk 2924542 2924540 2026-08-12T15:54:31Z Martinvl 12559 tikfout 2924542 wikitext text/x-wiki <!--{{Sien artikel|-->Nie te verwant met [[{{{1}}}]].<!--}}--><noinclude> {{Dokumentasie|1= == Voorbeeld == {{Nie te verwant met|artikel}} <!¬-- == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> --> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> 6cgvx4egqi043iog0x88opnexatkdpt 2924545 2924542 2026-08-12T16:02:51Z Martinvl 12559 wysiging 2924545 wikitext text/x-wiki <!--{{Sien artikel|-->:''Nie te verwant met'' [[{{{1}}}]].<!--}}--><noinclude> {{Dokumentasie|1= == Voorbeeld == {{Nie te verwant met|artikel}} <!¬-- == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> --> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> j1rjsnwv0w8y67vt5a21od9hrj24y18 2924548 2924545 2026-08-12T16:10:52Z Martinvl 12559 2924548 wikitext text/x-wiki <!--{{Sien artikel|-->:''Nie te verwant met'' [[{{{1}}}]].<!--}}--><noinclude> {{Dokumentasie|1= == Voorbeeld == <!-- {{Nie te verwant met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> --> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> m5wp7dh8pjmjz96yvd0kugss886qfkr 2924556 2924548 2026-08-12T16:26:49Z Martinvl 12559 Martinvl het bladsy [[Sjabloon:Nie te verwant met]] na [[Sjabloon:Nie te verwar met]] geskuif: Tikfout in titel 2924548 wikitext text/x-wiki <!--{{Sien artikel|-->:''Nie te verwant met'' [[{{{1}}}]].<!--}}--><noinclude> {{Dokumentasie|1= == Voorbeeld == <!-- {{Nie te verwant met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> --> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> m5wp7dh8pjmjz96yvd0kugss886qfkr 2924563 2924556 2026-08-12T16:29:54Z Martinvl 12559 Tikfout 2924563 wikitext text/x-wiki <!--{{Sien artikel|-->:''Nie te verwar met'' [[{{{1}}}]].<!--}}--><noinclude> {{Dokumentasie|1= == Voorbeeld == <!-- {{Nie te verwant met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> --> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> 1nwy3tew1552b2eu4xzel7xt3uxl1o0 10 464815 2924569 2026-08-12T16:34:07Z Martinvl 12559 Dokumentarie blad te skep 2924569 wikitext text/x-wiki <!-- :''Nie te verwar met'' [[{{{1}}}]]. --><noinclude> {{Dokumentasie}} == Voorbeeld == <!-- {{Nie te verwant met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwant met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Het artikel met vergelijkbare naam waarnaar verwezen moet worden." } } } </templatedata> --> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> k6146p09tkhejta96vd7u3fkqsjttuv 2924570 2924569 2026-08-12T16:37:22Z Martinvl 12559 2924570 wikitext text/x-wiki <!-- :''Nie te verwar met'' [[{{{1}}}]]. --><noinclude> {{Dokumentasie}} == Voorbeeld == {{Nie te verwant met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwar met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Zie artikel]] - voor soortgelijke meldingen bovenaan artikelen == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Die artikel met 'n soortgelyke naam waarna verwys moet word." } } } </templatedata> }} <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> 0bgoj49higepbk46lvo0s86iwfz0csm 2924571 2924570 2026-08-12T16:40:08Z Martinvl 12559 2924571 wikitext text/x-wiki <!-- :''Nie te verwar met'' [[{{{1}}}]]. --><noinclude> {{Dokumentasie}} == Voorbeeld == {{Nie te verwant met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwar met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Sien ook]] - vir soortgelyke kennisgewings bo-aan artikels == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Die artikel met 'n soortgelyke naam waarna verwys moet word." } } } </templatedata> <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> l1snqlom3n6izhsueuxsbnesjkvz25f 10 464816 2924572 2026-08-12T16:42:14Z Martinvl 12559 Nuwe blad 2924572 wikitext text/x-wiki <!-- :''Nie te verwar met'' [[{{{1}}}]]. --><noinclude> {{Dokumentasie}} == Voorbeeld == {{Nie te verwant met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwar met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Sien ook]] - vir soortgelyke kennisgewings bo-aan artikels == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Die artikel met 'n soortgelyke naam waarna verwys moet word." } } } </templatedata> <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> l1snqlom3n6izhsueuxsbnesjkvz25f 2924585 2924572 2026-08-12T17:50:09Z Martinvl 12559 /* Voorbeeld */ 2924585 wikitext text/x-wiki <!-- :''Nie te verwar met'' [[{{{1}}}]]. --><noinclude> {{Dokumentasie}} == Voorbeeld == {{Nie te verwar met|artikel}} == Doel == Hierdie sjabloon kan gebruik word om die boodskpa "nie te verwar met <onderwerp>" nie" bo 'n artikel te vertoon, om dit vir gebruikers makliker te maak om na inskrywings met 'n feitlik identiese naam te navigeer. == Gebruik == <pre>{{Nie te verwar met|artikel}}</pre> == Sien ook == * [[Sjabloon:Sien ook]] - vir soortgelyke kennisgewings bo-aan artikels == Templatedata == <templatedata> { "params": { "1": { "label": "artikel", "required": true, "type": "wiki-page-name", "description": "Die artikel met 'n soortgelyke naam waarna verwys moet word." } } } </templatedata> <!--[[Categorie:Wikipedia:Sjablonen doorverwijzing]]--> [[Kategorie:Sjablone]] </noinclude> 5fce966ljcss63giqpasmlhdmz7zxtn 6 464817 2924597 2026-08-12T19:30:08Z SpesBona 2720 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2027]] |bron=[[:en:File:2027 Cricket World Cup Logo.svg]] |datum=Onbekend |daarsteller=[[Internasionale Krieketraad]] |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} [[Kategorie:Krieketwêreldbeker]] [[Kategorie:Sport in 2027]] 2924597 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing=Kenteken van die [[Krieketwêreldbeker 2027]] |bron=[[:en:File:2027 Cricket World Cup Logo.svg]] |datum=Onbekend |daarsteller=[[Internasionale Krieketraad]] |outeur=Onbekend |ander_weergawes=Geen }} [[Kategorie:Krieketwêreldbeker]] [[Kategorie:Sport in 2027]] == Lisensiëring == {{Kenteken}} 79k8bepof986gv2g85v8gm9tgky2t5b 0 464818 2924601 2026-08-12T19:52:55Z Lewensywer2 212667 Meer inligting bygewerk 2924601 wikitext text/x-wiki Die Slag of aanval op Derdepoort het op 25 November 1899 tydens die vroeë dae van die Anglo-Boereoorlog plaasgevind. ’n Mag van die Kgatla (BaKgatla) onder leiding van hooftman Lentshwe, in samewerking met Britse magte onder kolonel G.L. Holdsworth, het ’n Boere-laer op die grens van die Zuid-Afrikaansche Republiek (ZAR) en Betsjoeanaland aangeval. on3vkeysi4a8czsfb5ohhz21p0gezya 0 464819 2924602 2026-08-12T20:19:08Z Korpo 212670 /* */ 2924602 wikitext text/x-wiki ‘’’’‘Mnr. Puntila en sy kneg Matti’’’’’ (Duits: ‘‘Herr Puntila und sein Knecht Matti’’) is ’n drama deur [[Bertolt Brecht]], geskryf in 1940–1941. Die première het in 1948 in [[Zürich]] plaasgevind. Gedurende die jare van ballingskap is Brecht en sy medewerkers deur die Finse skrywer [[Hella Wuolijoki]] genooi om op haar landgoed in [[Marlebäck]], noordoos van [[Helsinki]], te bly.{{cite web|url=http://www.kirjasto.sci.fi/brecht.htm|title=Bertolt Brecht (1898-1956)|author=Petri Liukkonen|date=2008|website=Books and writers|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719150502/http://www.kirjasto.sci.fi/brecht.htm|archive-date=2014-07-19|access-date=2026-07-25|url-status=bot: unknown}} In die somer van 1940 het Brecht die drama in Marlebäck geskryf, gebaseer op verhale en ’n konsep van ’n drama wat deur Wuolijoki geskryf is. Die drama is ’n [[Komedie|volkskomedie]].{{cite web|url=http://www.gp.se/kulturnoje/scenkonst/1.227881-stockholms-stadsteater-puntila-matti|title=Stockholms stadsteater - Puntila/Matti|author=Amelie Björck|date=24 September 2015|website=Göteborgs-Posten|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052231/http://www.gp.se/kulturnoje/scenkonst/1.227881-stockholms-stadsteater-puntila-matti|archive-date=24 September 2015}} Volgens latere navorsing het Hella Wuolijoki ook inspirasie vir die karakters in die drama geput uit die Finse boer [[Roope Juntula]] van Hauho en die [[Juntulan tila|Juntula-landgoed]], wat sy persoonlik geken het. [[Bertolt Brecht]] het die materiaal later op onafhanklike wyse verwerk en die karakter Puntila geskep.{{cite book |author=Erkki Wuolijoki |title=Niskavuoren henki – Viljapelloilta valkokankaalle |publisher=Karisto |year=2015}}{{cite book |author=Jan Knopf |title=Brecht-Handbuch |publisher=Verlag J.B. Metzler |year=2001}} == Intrige == Puntila is ’n ryk grondeienaar en herinner aan ’n karakter soos [[Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde|dr. Jekyll en mnr. Hyde]]. Wanneer hy dronk is, is hy vrygewig en vriendelik, terwyl hy selfsugtig en hardvogtig is wanneer hy nugter is. Puntila wil hê dat sy dogter Eva met ’n [[diplomaat]] moet trou, maar sy dronk alter ego wil hê dat sy met sy bestuurder en drinkmaat, die kneg Matti, moet trou. ’n Verlowingspartytjie vir Eva en die diplomaat word gehou. Wanneer Puntila dronk word, beledig hy die diplomaat en wil hy hê dat Matti met sy dogter moet trou. Matti toets Eva dan, en sy toon dat sy nie ’n goeie vrou vir ’n arbeider sou wees nie. Matti verlaat Puntila daarom en sluit by sy vriende uit die werkersklas aan. == Verwysings == {{reflist}} iz2bkhv3vzvttskzbkqo1brquk9polg 6 464821 2924689 2026-08-13T11:48:58Z JMK 649 == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die Afrikaanse skrywer [[Albert du Biel]]}} |bron=''Hier is ons skrywers!'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AAer:Albert_du_Biel.jpg foto] as bron |datum=Voor 1950 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Albert du Biel.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies AS... 2924689 wikitext text/x-wiki == Opsomming == {{Beeldinligting |beskrywing= {{af|1=Die Afrikaanse skrywer [[Albert du Biel]]}} |bron=''Hier is ons skrywers!'', met ChatGPT-aanhef vir realistiese herskepping van hierdie [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=L%C3%AAer:Albert_du_Biel.jpg foto] as bron |datum=Voor 1950 |daarsteller= Morné van Rooyen, [[Gebruiker:JMK|JMK]] met ChatGPT |outeur=Onbekend |ander_weergawes= [[Lêer:Albert du Biel.jpg|85px|oorspronklike]] }} <!-- VERPLIG: Moenie vergeet om n lisensie te kies ASOOK n bron EN n outeur in te vul nie! --> [[Kategorie:KI-gegenereerde beelde]] [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] == Lisensiëring == {{PD-SA}} i7ksl91lu5n3fkt06ufx97rqrq8s9i5